Anandamakaranda

Kathalakshanam/Vyakhya/Kathalakshanapanchika: Difference between revisions

← Older edit
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
(9 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 1: Line 1:
= कथालक्षणपञ्चिका =
= कथालक्षणपञ्चिका =
__NOTOC__
<div class="gr-page-nav">[[Kathalakshanam|Kathalakshanam]]</div>
<div class="gr-page-nav">[[Kathalakshanam|Kathalakshanam]]</div>
<div class="gr-teeka-page" data-primary="Kathalakshanam" data-slug="Kathalakshanapanchika">
<div class="gr-teeka-page" data-primary="Kathalakshanam" data-slug="Kathalakshanapanchika">


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V01">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V01">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V01
| verse_id = KL_C01_V01
| id = KL_C01_V01_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V01_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<div class="shloka-block">
| text    = <div class="teeka-shloka shloka-block"><span class="shloka-line">श्रियः कमितुरानम्य चरणाम्बुरुहद्वयम् ।</span><span class="shloka-line">यथाबोधं विधास्यामः कथालक्षणपञ्चिकाम् ॥</span></div>
<span class="shloka-line">श्रियः कमितुरानम्य चरणाम्बुरुहद्वयम् ।</span>
<span class="shloka-line">यथाबोधं विधास्यामः कथालक्षणपञ्चिकाम् ॥</span>
</div>
<p class="gr-vyakhya-para">अथ कथां लिलक्षयिषुराचार्यवर्यः प्रारिप्सितप्रकरणपरिसमाप्त्यादि प्रयोजनेष्टदेवताप्रणतिनुतिपुरस्सरं विवक्षितमर्थं दर्शयति ॥</p>
<p class="gr-vyakhya-para">अथ कथां लिलक्षयिषुराचार्यवर्यः प्रारिप्सितप्रकरणपरिसमाप्त्यादि प्रयोजनेष्टदेवताप्रणतिनुतिपुरस्सरं विवक्षितमर्थं दर्शयति ॥</p>
<span class="gr-prateeka">नृसिंहमखिलाज्ञानतिमिराशिशिरद्युतिम् ।
<span class="gr-prateeka">नृसिंहमखिलाज्ञानतिमिराशिशिरद्युतिम् ।
Line 45: Line 39:
<p class="gr-vyakhya-para">साधनचतुष्टयसम्पन्नस्याधिकारिणोऽपवर्गाय परमात्मतत्वज्ञानमुत्पादयितुं प्रवृत्तस्य आम्नायस्य इतिकर्तव्यताभूतो हि न्यायो वेदान्ते व्युत्पादितः  । स च परार्थः  । प्रश्नोपक्रमप्रतियोगिनि एककर्तृके विचारे विविच्य प्रवर्तनीयः  । दूषणोपक्रमप्रतियोगिनि अनेककर्तृके कथानामि्न प्रवर्त्य विवेचनीयः  । कथां च व्युत्पादयतोऽस्य प्रकरणस्य वेदान्ताङ्गतया तत्प्रयोजनादिनैव प्रयोजनादिमत्ता सिद्धैवेत्यनवद्यम् ॥ १ ॥</p>
<p class="gr-vyakhya-para">साधनचतुष्टयसम्पन्नस्याधिकारिणोऽपवर्गाय परमात्मतत्वज्ञानमुत्पादयितुं प्रवृत्तस्य आम्नायस्य इतिकर्तव्यताभूतो हि न्यायो वेदान्ते व्युत्पादितः  । स च परार्थः  । प्रश्नोपक्रमप्रतियोगिनि एककर्तृके विचारे विविच्य प्रवर्तनीयः  । दूषणोपक्रमप्रतियोगिनि अनेककर्तृके कथानामि्न प्रवर्त्य विवेचनीयः  । कथां च व्युत्पादयतोऽस्य प्रकरणस्य वेदान्ताङ्गतया तत्प्रयोजनादिनैव प्रयोजनादिमत्ता सिद्धैवेत्यनवद्यम् ॥ १ ॥</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V02">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V02">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">वादो जल्पो वितण्डेति त्रिविधा विदुषां कथा ।</span>
<span class="shloka-line">तत्त्वनिर्णयमुद्दिश्य केवलं गुरुशिष्ययोः ॥2॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V02
| verse_id = KL_C01_V02
| id = KL_C01_V02_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V02_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">अथ कथां विभागेनोद्दिशति</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अथ कथां विभागेनोद्दिशति</p>
<span class="gr-prateeka">वादो जल्पो वितण्डेति त्रिविधा विदुषां कथा ।</span>
<span class="gr-prateeka">वादो जल्पो वितण्डेति त्रिविधा विदुषां कथा ।</span>
<p class="gr-vyakhya-para">तत्वनिर्णयैकप्रयोजनत्वेन अभ्यर्हितत्वात् वादस्य प्रथममुद्देशः  । उभयसाधनवत्तया सदधिकारितया च वादसाम्यात् तदनन्तरं जल्पस्य । परिशेषतो जल्पानन्तरं वितण्डायाः  । कथकभेदेन कथानन्त्यात् तत्तल्लक्षणोपाधिक्रोडीकृतराशिविवक्षया त्रित्वमिति दर्शयितुं त्रिविधेत्यक्तम् ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">तत्वनिर्णयैकप्रयोजनत्वेन अभ्यर्हितत्वात् वादस्य प्रथममुद्देशः  । उभयसाधनवत्तया सदधिकारितया च वादसाम्यात् तदनन्तरं जल्पस्य । परिशेषतो जल्पानन्तरं वितण्डायाः  । कथकभेदेन कथानन्त्यात् तत्तल्लक्षणोपाधिक्रोडीकृतराशिविवक्षया त्रित्वमिति दर्शयितुं त्रिविधेत्यक्तम् ।</p>
Line 76: Line 62:
<p class="gr-vyakhya-para">सतां कथा वाद इत्यपरं लक्षणम् । तर्हि जल्पेऽतिव्यापकमित्यतः  सन्तो व्याख्याताः  गुरुशिष्ययोरन्येषां सखिसब्रह्मचार्यादीनामपीति । अदुष्टमनसस्सन्तः  । ते च प्रकृतोक्तिका अविप्रलम्भका यथाकालस्फूर्तिका अनपेक्षकाः  प्रमाणसिद्धसम्प्रत्यायिनश्चेत्यादयः  । एवम्भूताश्च गुरुशिष्यादय एवप्रायेणेति त एव दर्शिताः  ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">सतां कथा वाद इत्यपरं लक्षणम् । तर्हि जल्पेऽतिव्यापकमित्यतः  सन्तो व्याख्याताः  गुरुशिष्ययोरन्येषां सखिसब्रह्मचार्यादीनामपीति । अदुष्टमनसस्सन्तः  । ते च प्रकृतोक्तिका अविप्रलम्भका यथाकालस्फूर्तिका अनपेक्षकाः  प्रमाणसिद्धसम्प्रत्यायिनश्चेत्यादयः  । एवम्भूताश्च गुरुशिष्यादय एवप्रायेणेति त एव दर्शिताः  ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V03">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V03">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">कथाऽन्येषामपि सतां वादो वा समितेः शुभा ।</span>
<span class="shloka-line">ख्यात्याद्यर्थं स्पर्धया वा सतां जल्प इतीर्यते ॥3॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V03
| verse_id = KL_C01_V03
| id = KL_C01_V03_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V03_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">ननु यदा विदिततत्वौ अदुष्टमनसौ परप्रार्थितौ कथां कुरुतः  स वादो न वा ? आद्ये अव्यापकमाद्यं लक्षणं, द्वयोरपि तत्वज्ञानितया तदुद्देशिताभावात् । द्वितीयमतिव्यापकम् । सेयमुभयतः पाशा रज्जुः  इत्यत आह–</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु यदा विदिततत्वौ अदुष्टमनसौ परप्रार्थितौ कथां कुरुतः  स वादो न वा ? आद्ये अव्यापकमाद्यं लक्षणं, द्वयोरपि तत्वज्ञानितया तदुद्देशिताभावात् । द्वितीयमतिव्यापकम् । सेयमुभयतः पाशा रज्जुः  इत्यत आह–</p>
<span class="gr-prateeka">वा समितेश्शुभा ।</span>
<span class="gr-prateeka">वा समितेश्शुभा ।</span>
<p class="gr-vyakhya-para">न केवलमियं वादकथा कथकगततत्वनिर्णयार्था विवक्षिता । किन्नाम ? यदा गुरुशिष्यौ तदा शिष्यस्य, यदा सखिप्रभृतयः  तदा सर्वेषां, यदा तु विदिततत्वौ तदा कृतप्रार्थनायाः
<p class="gr-vyakhya-para">न केवलमियं वादकथा कथकगततत्वनिर्णयार्था विवक्षिता । किन्नाम ? यदा गुरुशिष्यौ तदा शिष्यस्य, यदा सखिप्रभृतयः  तदा सर्वेषां, यदा तु विदिततत्वौ तदा कृतप्रार्थनायाः
Line 112: Line 90:
इत्यनेनागमसम्मतिकथनेन जल्पनिराकरणोपपत्तेराभासतां दर्शयति । आगमश्च ‘वादो जल्पो वितण्डा’ इत्यादिः  अन्यत्रोदाहृतः  ॥</p>
इत्यनेनागमसम्मतिकथनेन जल्पनिराकरणोपपत्तेराभासतां दर्शयति । आगमश्च ‘वादो जल्पो वितण्डा’ इत्यादिः  अन्यत्रोदाहृतः  ॥</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V04">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V04">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">वितण्डा तु सतामन्यैस्तत्त्वमेषु निगूहितम् ।</span>
<span class="shloka-line">स्वयं वा प्राश्निकैर्वादे चिन्तयेत् तत्त्वनिर्णयम् ॥4॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V04
| verse_id = KL_C01_V04
| id = KL_C01_V04_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V04_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">वितण्डालक्षणं दर्शयति</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">वितण्डालक्षणं दर्शयति</p>
<span class="gr-prateeka">वितण्डा तु सतामन्यैः ... ।</span>
<span class="gr-prateeka">वितण्डा तु सतामन्यैः ... ।</span>
<p class="gr-vyakhya-para">कथेत्यनुवर्तते ।प्रागिव बहुवचनव्याख्यानम् ।
<p class="gr-vyakhya-para">कथेत्यनुवर्तते ।प्रागिव बहुवचनव्याख्यानम् ।
Line 152: Line 122:
<p class="gr-vyakhya-para">उद्दिश्येति शेषः  । अयमाशयः ,प्राश्निकानां हि वादस्थानं कथाविशेषव्यवस्थापनं पूर्वोत्तरवादव्यवस्थापनं विवदमानयोर्गुणदोषावधारणं भग्नप्रतिबोधनं लौकिकनिष्पन्नकथाफलप्रतिपादनं चेत्यादीनि कर्माणि । एतानि च यत्र वादिनौ आग्रहगृहीतौ कर्तुमशक्तौ तत्रप्राश्निकानामुपयोगः  । वादे तु वादिनावेव तत्वनिर्णयकामौ वीतरागतया कर्तुं शक्ताविति किंप्राश्निकैः  ? इति । तत् किं परिवर्जनमेव वादेप्राश्निकानां ? मैवम् । दैवादागतानामुपादानमित्युक्तम् ॥ वाप्राश्निकैरिति ॥ एतच्च संवादेनप्रामादिककथाभासशङ्काऽपनोदाय । न तूक्तकर्मकरणायेति ज्ञातव्यम् । सभापतिस्तु नेष्यत एव । यथाशक्ति यथानियमं मानापमानव्यञ्जनादिकं खलु तस्य कर्म । तत्किञ्चित् वादे नापेक्षितमेव । किञ्चित् स्वयं शक्यते सम्पादयितुमिति । एतेन जल्पवितण्डयोः  सभ्यसभापतिप्राश्निकादिनियतिः  सूचिता भवति । तत्रोक्तकर्मणां वादिप्रतिवादिभ्यामेव विजिगीषुतया कर्तुमशक्यत्वादिति ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">उद्दिश्येति शेषः  । अयमाशयः ,प्राश्निकानां हि वादस्थानं कथाविशेषव्यवस्थापनं पूर्वोत्तरवादव्यवस्थापनं विवदमानयोर्गुणदोषावधारणं भग्नप्रतिबोधनं लौकिकनिष्पन्नकथाफलप्रतिपादनं चेत्यादीनि कर्माणि । एतानि च यत्र वादिनौ आग्रहगृहीतौ कर्तुमशक्तौ तत्रप्राश्निकानामुपयोगः  । वादे तु वादिनावेव तत्वनिर्णयकामौ वीतरागतया कर्तुं शक्ताविति किंप्राश्निकैः  ? इति । तत् किं परिवर्जनमेव वादेप्राश्निकानां ? मैवम् । दैवादागतानामुपादानमित्युक्तम् ॥ वाप्राश्निकैरिति ॥ एतच्च संवादेनप्रामादिककथाभासशङ्काऽपनोदाय । न तूक्तकर्मकरणायेति ज्ञातव्यम् । सभापतिस्तु नेष्यत एव । यथाशक्ति यथानियमं मानापमानव्यञ्जनादिकं खलु तस्य कर्म । तत्किञ्चित् वादे नापेक्षितमेव । किञ्चित् स्वयं शक्यते सम्पादयितुमिति । एतेन जल्पवितण्डयोः  सभ्यसभापतिप्राश्निकादिनियतिः  सूचिता भवति । तत्रोक्तकर्मणां वादिप्रतिवादिभ्यामेव विजिगीषुतया कर्तुमशक्यत्वादिति ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V05">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V05">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V05"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">रागद्वेषविहीनास्तु सर्वविद्याविशारदाः ।</span>
<span class="shloka-line">प्राश्निका इति सम्प्रोक्ता विषमा एक एव वा ॥5॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V05
| verse_id = KL_C01_V05
| id = KL_C01_V05_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V05_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">प्राश्निकानां लक्षणं वक्ति</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">प्राश्निकानां लक्षणं वक्ति</p>
<span class="gr-prateeka">रागद्वेषविहीनास्तु सर्वविद्याविशारदाः ।
<span class="gr-prateeka">रागद्वेषविहीनास्तु सर्वविद्याविशारदाः ।
प्राश्निका इति विज्ञेयाः .....</span>
प्राश्निका इति विज्ञेयाः .....</span>
Line 188: Line 150:
<p class="gr-vyakhya-para">विषमसङ्ख्याकत्वे हि तेषामेव परस्परविरोधे सति बहूनां संवादेन निर्णयः  स्यात् । तथा चोक्तं  ‘द्वैधे बहूनां वचनम्’ .... । इति ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">विषमसङ्ख्याकत्वे हि तेषामेव परस्परविरोधे सति बहूनां संवादेन निर्णयः  स्यात् । तथा चोक्तं  ‘द्वैधे बहूनां वचनम्’ .... । इति ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V06">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V06">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">अशेषसंशयच्छेत्ता निःसंशय उदारधीः ।</span>
<span class="shloka-line">एकश्चेत् प्राश्निको ज्ञेयः सर्वदोषविवर्जितः ॥6॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V06
| verse_id = KL_C01_V06
| id = KL_C01_V06_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V06_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">नन्वेवं चेत् एक एव इत्यनुज्ञानं कथम् ? संवादाभावेन तत्कृतकथानिर्णये अनाश्वासादित्यत आह</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वेवं चेत् एक एव इत्यनुज्ञानं कथम् ? संवादाभावेन तत्कृतकथानिर्णये अनाश्वासादित्यत आह</p>
<span class="gr-prateeka">अशेषसंशयच्छेत्ता निस्संशय उदारधीः । एकश्चेत्प्राश्निको ज्ञेयस्सर्वदोषविवर्जितः ॥ ६ ॥</span>
<span class="gr-prateeka">अशेषसंशयच्छेत्ता निस्संशय उदारधीः । एकश्चेत्प्राश्निको ज्ञेयस्सर्वदोषविवर्जितः ॥ ६ ॥</span>
<p class="gr-vyakhya-para">अत्र आद्येन विशेषणेन भग्नप्रतिबोधनादौ सामर्थ्यातिशयो दर्शितः  । द्वितीयेन विशेषणेन सिद्धान्तद्वयरहस्यवेदित्वाद्यतिशयः , तृतीयेन परोक्तग्रहणादिपाटवातिशयः , चतुर्थेन रागादीनामशेषतोऽभावः  । ततश्चप्राश्निकलक्षणातिशयसम्पत्त्या निश्शङ्कमुभाभ्यां निश्चितश्चेदेको वाप्राश्निकोऽङ्गीकार्य एवेत्युक्तं भवति ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">अत्र आद्येन विशेषणेन भग्नप्रतिबोधनादौ सामर्थ्यातिशयो दर्शितः  । द्वितीयेन विशेषणेन सिद्धान्तद्वयरहस्यवेदित्वाद्यतिशयः , तृतीयेन परोक्तग्रहणादिपाटवातिशयः , चतुर्थेन रागादीनामशेषतोऽभावः  । ततश्चप्राश्निकलक्षणातिशयसम्पत्त्या निश्शङ्कमुभाभ्यां निश्चितश्चेदेको वाप्राश्निकोऽङ्गीकार्य एवेत्युक्तं भवति ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V07">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V07">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V07"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">एको वा बहवो वा स्युर्विष्णुभक्तिपरास्सदा ।</span>
<span class="shloka-line">विष्णुभक्तिर्हि सर्वेषां सद्गुणानां स्वलक्षणम् ॥7॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V07
| verse_id = KL_C01_V07
| id = KL_C01_V07_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V07_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">विशेषणान्तरमाह</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">विशेषणान्तरमाह</p>
<span class="gr-prateeka">एको वा बहवो वा स्युर्विष्णुभक्तिपरास्सदा ।</span>
<span class="gr-prateeka">एको वा बहवो वा स्युर्विष्णुभक्तिपरास्सदा ।</span>
<p class="gr-vyakhya-para">रागादिराहित्यवत् विष्णुभक्तेः प्राश्निकत्वोपयोगं न पश्याम इत्यत आह</p>
<p class="gr-vyakhya-para">रागादिराहित्यवत् विष्णुभक्तेः प्राश्निकत्वोपयोगं न पश्याम इत्यत आह</p>
Line 236: Line 182:
<p class="gr-vyakhya-para">ननु वादजल्पयोः  को भेदः  ? द्वयोरपि सदधिकारित्वात् स्वरूपभेदाभावे अधिकारिभेदस्यातिप्रसञ्जकत्वाच्च । अत एव तत्वबुभुत्सुत्वख्यात्यादिकामत्वरूपोऽधिकारिविशेषोऽपि अनुपयोगितया परास्तः  । वादस्तत्वज्ञानं प्रसूते जल्पस्तु ख्यात्यादिकमिति भेद इति चेन्न । स्वरूपभेदाभावेऽस्य फलभेदस्यैव अनिर्वाहात् । न हि कथा कल्पलता येन स्वयमविचित्राऽपि सती पुरुषमनोरथवशेन विचित्रं फलं प्रसुवीत । न च जल्पवितण्डयोरिव प्रवृत्तिप्रकारभेदेन फलभेदः  । उभयत्रापि स्वपरपक्षसाधनोपालम्भ सद्भावेन तदभावादिति । मैवम् । प्रमाणतर्काभ्यामेव वादे स्वपरपक्षसाधनोपालम्भौ क्रियेते, जल्पे तु प्रमाणतर्काभ्यां छलादिना च । न चोभयोः  प्रमाणतर्कासम्भवः  । अभिप्रायनियमस्य विवक्षितत्वात् । तदेवं प्रवृत्तिप्रकारभेदात् युक्तः  फलभेदः , कथाभेदश्च सम्भवतीत्याशयवान् वादप्रकारं तावत् दर्शयति</p>
<p class="gr-vyakhya-para">ननु वादजल्पयोः  को भेदः  ? द्वयोरपि सदधिकारित्वात् स्वरूपभेदाभावे अधिकारिभेदस्यातिप्रसञ्जकत्वाच्च । अत एव तत्वबुभुत्सुत्वख्यात्यादिकामत्वरूपोऽधिकारिविशेषोऽपि अनुपयोगितया परास्तः  । वादस्तत्वज्ञानं प्रसूते जल्पस्तु ख्यात्यादिकमिति भेद इति चेन्न । स्वरूपभेदाभावेऽस्य फलभेदस्यैव अनिर्वाहात् । न हि कथा कल्पलता येन स्वयमविचित्राऽपि सती पुरुषमनोरथवशेन विचित्रं फलं प्रसुवीत । न च जल्पवितण्डयोरिव प्रवृत्तिप्रकारभेदेन फलभेदः  । उभयत्रापि स्वपरपक्षसाधनोपालम्भ सद्भावेन तदभावादिति । मैवम् । प्रमाणतर्काभ्यामेव वादे स्वपरपक्षसाधनोपालम्भौ क्रियेते, जल्पे तु प्रमाणतर्काभ्यां छलादिना च । न चोभयोः  प्रमाणतर्कासम्भवः  । अभिप्रायनियमस्य विवक्षितत्वात् । तदेवं प्रवृत्तिप्रकारभेदात् युक्तः  फलभेदः , कथाभेदश्च सम्भवतीत्याशयवान् वादप्रकारं तावत् दर्शयति</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V08">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V08">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V08"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">पृष्टेनागम एवादौ वक्तव्यः साध्यसिद्धये ।</span>
<span class="shloka-line">नैषा तर्केणापनेया मतिरित्याह हि श्रुतिः ।</span>
<span class="shloka-line">अन्यार्थ एवागमस्य वक्तव्यः प्रतिवादिना ॥8॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V08
| verse_id = KL_C01_V08
| id = KL_C01_V08_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V08_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<span class="gr-prateeka">पृष्टेनाऽगम एवादौ वक्तव्यः</span>
| text    = <span class="gr-prateeka">पृष्टेनाऽगम एवादौ वक्तव्यः</span>
<p class="gr-vyakhya-para">वादे, प्रतिवादिना वादिनं प्रति विचार्ये प्रमेये प्रमाणं प्रष्टव्यम् । पृष्टेन च वादिना तावदागम एव वक्तव्यः  न तु छलादिना प्रश्नखण्डनं कर्तव्यम् । नाप्यनुमानं दुरागमो वा वक्तव्यः  ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">वादे, प्रतिवादिना वादिनं प्रति विचार्ये प्रमेये प्रमाणं प्रष्टव्यम् । पृष्टेन च वादिना तावदागम एव वक्तव्यः  न तु छलादिना प्रश्नखण्डनं कर्तव्यम् । नाप्यनुमानं दुरागमो वा वक्तव्यः  ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">छलादिना प्रश्नखण्डनमकृत्वा कुतो वादिना प्रमाणमभिधेयम् ? इति तत्राह</p>
<p class="gr-vyakhya-para">छलादिना प्रश्नखण्डनमकृत्वा कुतो वादिना प्रमाणमभिधेयम् ? इति तत्राह</p>
Line 266: Line 203:
<p class="gr-vyakhya-para">द्वेधा हि प्रमाणदूषणं, सर्वथा निर्विषयत्वापादनं पराभिमतार्थप्रच्यावनं च । तत्रागमस्यायथार्थताकथनेन वाद्यभिमतार्थप्रच्यावनमेव प्रतिवादिना कर्तव्यं,  न तु सर्वथा अप्रामाण्यं ।कुतो नाप्रामाण्यं वक्तव्यमिति चेत् ? आगमशब्देन हि सदागमा विवक्षिताः  । सदागमाश्च श्रुतिस्मृतीतिहासपुराणलक्षणा एव ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">द्वेधा हि प्रमाणदूषणं, सर्वथा निर्विषयत्वापादनं पराभिमतार्थप्रच्यावनं च । तत्रागमस्यायथार्थताकथनेन वाद्यभिमतार्थप्रच्यावनमेव प्रतिवादिना कर्तव्यं,  न तु सर्वथा अप्रामाण्यं ।कुतो नाप्रामाण्यं वक्तव्यमिति चेत् ? आगमशब्देन हि सदागमा विवक्षिताः  । सदागमाश्च श्रुतिस्मृतीतिहासपुराणलक्षणा एव ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V09">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V09">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम् ।</span>
<span class="shloka-line">मूलरामायणं चैव सम्प्रोच्यन्ते सदागमाः ॥9॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V09
| verse_id = KL_C01_V09
| id = KL_C01_V09_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V09_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">तत्र श्रुतीनामपौरुषेयत्वेन अप्रामाण्यकारणशून्यानामप्रामाण्यं वक्तुं तावन्न शक्यम् । स्मृत्यादीनामप्याप्तप्रणीततया श्रुत्यानुकूल्येन च दोषाभावनिश्चयान्नाप्रामाण्यं वक्तुं शक्यते । अतो विषयान्तरोपदर्शनेन वाद्यभिमतार्थप्रच्यावनमेव न्याय्यमित्याशयवानाह</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">तत्र श्रुतीनामपौरुषेयत्वेन अप्रामाण्यकारणशून्यानामप्रामाण्यं वक्तुं तावन्न शक्यम् । स्मृत्यादीनामप्याप्तप्रणीततया श्रुत्यानुकूल्येन च दोषाभावनिश्चयान्नाप्रामाण्यं वक्तुं शक्यते । अतो विषयान्तरोपदर्शनेन वाद्यभिमतार्थप्रच्यावनमेव न्याय्यमित्याशयवानाह</p>
<span class="gr-prateeka">ऋग्यजुस्सामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम् ॥
<span class="gr-prateeka">ऋग्यजुस्सामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम् ॥
मूलरामायणं चैव सम्प्रोच्यन्ते सदागमाः ।
मूलरामायणं चैव सम्प्रोच्यन्ते सदागमाः ।
Line 299: Line 228:
इत्यनेन ऋगाद्या भारतं चैव इत्यागमं सूचयति ।</p>
इत्यनेन ऋगाद्या भारतं चैव इत्यागमं सूचयति ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V10">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V10">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V10"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">अनुकूला य एतेषां ते च प्रोक्तास्सदागमाः ।</span>
<span class="shloka-line">अन्ये दुरागमा नाम तैर्न साध्यं हि साध्यते ॥10॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V10
| verse_id = KL_C01_V10
| id = KL_C01_V10_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V10_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">ननु यदा वादी परिगणितं वेदादिकं वदेत् तदा प्रतिवादिनाऽन्योऽर्थोऽभिधीयताम् । यदा तु उपरिगणितं पाशुपतादिकम भिदधीत, तदा तु अप्रामाण्यं वक्तुं शक्यत एव । अतः  कथं अन्यार्थ एवागमस्य वक्तव्यः  इति नियमः  ? इत्यत आह</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु यदा वादी परिगणितं वेदादिकं वदेत् तदा प्रतिवादिनाऽन्योऽर्थोऽभिधीयताम् । यदा तु उपरिगणितं पाशुपतादिकम भिदधीत, तदा तु अप्रामाण्यं वक्तुं शक्यत एव । अतः  कथं अन्यार्थ एवागमस्य वक्तव्यः  इति नियमः  ? इत्यत आह</p>
<span class="gr-prateeka">अन्ये दुरागमा नाम तैर्न साध्यं हि साध्यते ।</span>
<span class="gr-prateeka">अन्ये दुरागमा नाम तैर्न साध्यं हि साध्यते ।</span>
<p class="gr-vyakhya-para">यतः  परिगणितेभ्योऽन्ये दुरागमाः  प्रसिद्धाः  दुरागमास्तदन्य इत्यादौ । अतो वादिना तत्वबुभुत्सुना
<p class="gr-vyakhya-para">यतः  परिगणितेभ्योऽन्ये दुरागमाः  प्रसिद्धाः  दुरागमास्तदन्य इत्यादौ । अतो वादिना तत्वबुभुत्सुना
Line 324: Line 245:
। साध्यसाधनाय ते न प्रयोक्तव्या एव । तथा च सर्वथा अप्रामाण्यकथनस्य अप्रसङ्गात् उक्तनियमो युक्त एव ।</p>
। साध्यसाधनाय ते न प्रयोक्तव्या एव । तथा च सर्वथा अप्रामाण्यकथनस्य अप्रसङ्गात् उक्तनियमो युक्त एव ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V11">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V11">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V11"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">स्वपक्ष आगमश्चैव वक्तव्यः प्रतिवादिना ।</span>
<span class="shloka-line">तस्याप्यन्यार्थता साध्या वादिना स्वार्थसिद्धये ॥11॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V11
| verse_id = KL_C01_V11
| id = KL_C01_V11_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V11_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">वादिप्रयुक्तागमस्यार्थान्तरकथनेन किं प्रतिवादी चरितार्थः  ? नेत्याह</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">वादिप्रयुक्तागमस्यार्थान्तरकथनेन किं प्रतिवादी चरितार्थः  ? नेत्याह</p>
<span class="gr-prateeka">स्वपक्ष आगमश्चैव वक्तव्यः प्रतिवादिना ॥</span>
<span class="gr-prateeka">स्वपक्ष आगमश्चैव वक्तव्यः प्रतिवादिना ॥</span>
<p class="gr-vyakhya-para">साध्यसिद्धेः  प्रमाणैकाधीनत्वादिति एवकारार्थः  ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">साध्यसिद्धेः  प्रमाणैकाधीनत्वादिति एवकारार्थः  ।</p>
Line 359: Line 272:
<p class="gr-vyakhya-para">न हि प्रतिपक्षप्रमाणे सति स्वप्रमाणमात्रेण वादिनस्तद्दूषणेन विना स्वसाध्यं सिद्ध्यति । सप्रतिपक्षस्य प्रमाणत्व एव सन्देहात् । प्रतिवादिप्रमाणदूषणं चप्रागुक्तन्यायेनार्थान्तरकथनमेव ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">न हि प्रतिपक्षप्रमाणे सति स्वप्रमाणमात्रेण वादिनस्तद्दूषणेन विना स्वसाध्यं सिद्ध्यति । सप्रतिपक्षस्य प्रमाणत्व एव सन्देहात् । प्रतिवादिप्रमाणदूषणं चप्रागुक्तन्यायेनार्थान्तरकथनमेव ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V12">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V12">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V12"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">अन्यार्थता निराकार्या स्वागमस्य विनिश्चयम् ।</span>
<span class="shloka-line">उपपत्त्यवकाशोऽत्र ह्यागमार्थविनिर्णये ॥12॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V12
| verse_id = KL_C01_V12
| id = KL_C01_V12_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V12_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">किमेतावता जितं वादिना ? नेत्याह</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">किमेतावता जितं वादिना ? नेत्याह</p>
<span class="gr-prateeka">अन्यार्थता निराकार्या स्वागमस्य ...... ।</span>
<span class="gr-prateeka">अन्यार्थता निराकार्या स्वागमस्य ...... ।</span>
<p class="gr-vyakhya-para">वादिना स्वप्रयुक्तागमस्य या प्रतिवाद्युक्ता
<p class="gr-vyakhya-para">वादिना स्वप्रयुक्तागमस्य या प्रतिवाद्युक्ता
Line 397: Line 302:
<p class="gr-vyakhya-para">एतदुक्तं भवति, आगमो हि न वेदादिमात्रं । तस्यार्थप्रमाजननासामर्थ्यात् । किं नाम ? श्रुतो गृहीतसङ्गतिकोऽनुसंहितोपक्रमाद्युपपत्तिको वेदादिः  । तस्य प्रमित्यव्यभिचारात् । तथा च वादिना स्वप्रयुक्तागमस्य स्वाभिमतार्थे उपक्रमाद्युपपत्त्यानुगुण्यं प्रतिवाद्युक्तार्थे तद्वैगुण्यं व्युत्पादनीयमेव । ततश्च कथं नाम तत्वनिर्णयो न स्यात् ? इति ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">एतदुक्तं भवति, आगमो हि न वेदादिमात्रं । तस्यार्थप्रमाजननासामर्थ्यात् । किं नाम ? श्रुतो गृहीतसङ्गतिकोऽनुसंहितोपक्रमाद्युपपत्तिको वेदादिः  । तस्य प्रमित्यव्यभिचारात् । तथा च वादिना स्वप्रयुक्तागमस्य स्वाभिमतार्थे उपक्रमाद्युपपत्त्यानुगुण्यं प्रतिवाद्युक्तार्थे तद्वैगुण्यं व्युत्पादनीयमेव । ततश्च कथं नाम तत्वनिर्णयो न स्यात् ? इति ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V13">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V13">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">वाद्यागमार्थे निर्णीत आगमार्थः परस्य तु ।</span>
<span class="shloka-line">निर्णेयः सहितैः पश्चात्ततो निश्शेषनिर्णयः ॥13॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V13
| verse_id = KL_C01_V13
| id = KL_C01_V13_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V13_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">एवं वादिना स्वागमस्योपपत्तिवशेन स्वाभिमतार्थेप्रामाण्यं साधितवता स्वपक्षे साधिते, परोपन्यस्तागमस्य च अर्थान्तरमुक्तवता परपक्षे दूषिते निवृत्तो वाद इति न मन्तव्यं; किं नाम ? इत्यत आह</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवं वादिना स्वागमस्योपपत्तिवशेन स्वाभिमतार्थेप्रामाण्यं साधितवता स्वपक्षे साधिते, परोपन्यस्तागमस्य च अर्थान्तरमुक्तवता परपक्षे दूषिते निवृत्तो वाद इति न मन्तव्यं; किं नाम ? इत्यत आह</p>
<span class="gr-prateeka">वाद्यागमार्थे निर्णीत आगमार्थः परस्य तु ॥</span>
<span class="gr-prateeka">वाद्यागमार्थे निर्णीत आगमार्थः परस्य तु ॥</span>
<p class="gr-vyakhya-para">परस्य
<p class="gr-vyakhya-para">परस्य
Line 432: Line 329:
<p class="gr-vyakhya-para">अनेनैव न्यायेन प्रतिवादिपक्षप्राबल्यमपि व्युत्पादनीयम् । न हि वादिन एव जयोऽपरस्य पराभव इति नियतिरस्ति ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">अनेनैव न्यायेन प्रतिवादिपक्षप्राबल्यमपि व्युत्पादनीयम् । न हि वादिन एव जयोऽपरस्य पराभव इति नियतिरस्ति ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V14">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V14">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">प्रत्यक्षसिद्धेष्वर्थेषु प्रश्ने मामक्षजं वदेत् ।</span>
<span class="shloka-line">ज्ञानं वा ज्ञानसिद्धेषु नानुमां प्रथमं वदेत् ॥14॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V14
| verse_id = KL_C01_V14
| id = KL_C01_V14_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V14_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">ननु यदि परश्चक्षुराद्येकप्रमाणके साक्ष्येकविषये वा अर्थे प्रमाणं पृच्छेत् तदा परेण किं तूष्णीमासितव्यम् ? प्रत्यक्षादिकं वा वक्तव्यम् ? आद्ये साध्यासिद्धिः  । द्वितीये तु आगम एव वक्तव्यः  इति नियमभङ्गः  । न च प्रत्यक्षसिद्धेऽर्थे विप्रतिपत्तिरेव न सम्भवति तत्प्रामाण्यासम्प्रतिपत्त्यभिप्रायेण तदुपपत्तेरिति । तत्राह</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु यदि परश्चक्षुराद्येकप्रमाणके साक्ष्येकविषये वा अर्थे प्रमाणं पृच्छेत् तदा परेण किं तूष्णीमासितव्यम् ? प्रत्यक्षादिकं वा वक्तव्यम् ? आद्ये साध्यासिद्धिः  । द्वितीये तु आगम एव वक्तव्यः  इति नियमभङ्गः  । न च प्रत्यक्षसिद्धेऽर्थे विप्रतिपत्तिरेव न सम्भवति तत्प्रामाण्यासम्प्रतिपत्त्यभिप्रायेण तदुपपत्तेरिति । तत्राह</p>
<span class="gr-prateeka">प्रत्यक्षसिद्धेष्वर्थेषु प्रश्ने मामक्षजं वदेत् ॥</span>
<span class="gr-prateeka">प्रत्यक्षसिद्धेष्वर्थेषु प्रश्ने मामक्षजं वदेत् ॥</span>
<p class="gr-vyakhya-para">प्रत्यक्षसिद्धेषु
<p class="gr-vyakhya-para">प्रत्यक्षसिद्धेषु
Line 465: Line 354:
<p class="gr-vyakhya-para">ननु यदि ‘नदीतीरे पञ्च फलानि सन्ति’ इत्यादिना लौकिकवाक्येन अवगतेऽर्थे परः  प्रमाणं पृच्छेत्, तदा किं वक्तव्यम् ? न तावत्तद्वाक्यं वक्तुं युक्तं, ऋगादिषु अपरिगणितत्वेन अनागमत्वात् । प्रमाणान्तरं तु नास्तीति चेत्, तत् किं वाक्यमुभयोः  प्रमाणतया सम्मतम् ? उत असम्मतम् ? असम्मतावपि शक्यप्रामाण्योपपादनम् ? अन्यथा वा ? अन्यथेति पक्षे तूष्णीमासितव्यम् । उपायाभावात् । प्रथमद्वितीययोस्तदेव वक्तव्यंप्रामाण्यं चोपपादनीयम् ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">ननु यदि ‘नदीतीरे पञ्च फलानि सन्ति’ इत्यादिना लौकिकवाक्येन अवगतेऽर्थे परः  प्रमाणं पृच्छेत्, तदा किं वक्तव्यम् ? न तावत्तद्वाक्यं वक्तुं युक्तं, ऋगादिषु अपरिगणितत्वेन अनागमत्वात् । प्रमाणान्तरं तु नास्तीति चेत्, तत् किं वाक्यमुभयोः  प्रमाणतया सम्मतम् ? उत असम्मतम् ? असम्मतावपि शक्यप्रामाण्योपपादनम् ? अन्यथा वा ? अन्यथेति पक्षे तूष्णीमासितव्यम् । उपायाभावात् । प्रथमद्वितीययोस्तदेव वक्तव्यंप्रामाण्यं चोपपादनीयम् ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V15">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V15">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V15"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">परतुष्टिकरं वाक्यं वदेतां यदि वादिनी ।</span>
<span class="shloka-line">स एवात्रागमो ज्ञेयः परतुष्टिर्हि तत्फलम् ॥15॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V15
| verse_id = KL_C01_V15
| id = KL_C01_V15_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V15_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">ननु तत् उक्तेषु अपरिगणितत्वात् न आगम इत्युक्तं इत्यत आह</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु तत् उक्तेषु अपरिगणितत्वात् न आगम इत्युक्तं इत्यत आह</p>
<span class="gr-prateeka">परतुष्टिकरं वाक्यं वदेतां यदि वादिनौ ॥
<span class="gr-prateeka">परतुष्टिकरं वाक्यं वदेतां यदि वादिनौ ॥
स एवात्रागमो ज्ञेयः .................... ।</span>
स एवात्रागमो ज्ञेयः .................... ।</span>
Line 494: Line 375:
प्रयोजनम् । तत्प्रामाण्यस्य सम्मततत्वात् । सा चेत् परतुष्टिः प्रामाण्यसम्प्रतिपत्या तदुपपादनेन वा यदि लौकिकवाक्येऽपि स्यात्, कथं तस्य नागमत्वम् ? कथं च न वक्तव्यत्वम् ? इति ।</p>
प्रयोजनम् । तत्प्रामाण्यस्य सम्मततत्वात् । सा चेत् परतुष्टिः प्रामाण्यसम्प्रतिपत्या तदुपपादनेन वा यदि लौकिकवाक्येऽपि स्यात्, कथं तस्य नागमत्वम् ? कथं च न वक्तव्यत्वम् ? इति ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V16">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V16">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V16"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">एवं निर्णयपर्यन्तं वादे सुबहवोऽपि हि ।</span>
<span class="shloka-line">घटेयुश्चिरकालं च जल्पे यावत्परो जितः ॥16॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V16
| verse_id = KL_C01_V16
| id = KL_C01_V16_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V16_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">नन्वेवंविधस्य वादस्य किं अवसानम् ? तत्राह</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वेवंविधस्य वादस्य किं अवसानम् ? तत्राह</p>
<span class="gr-prateeka">एवं निर्णयपर्यन्तं वादे सुबहवोऽपि हि ॥
<span class="gr-prateeka">एवं निर्णयपर्यन्तं वादे सुबहवोऽपि हि ॥
घटेयुः .......</span>
घटेयुः .......</span>
Line 527: Line 400:
<p class="gr-vyakhya-para">तावत् घटेतां इति सम्बन्धः  । अयं इह जल्पप्रवृत्तिप्रकारः , सभ्यसभापतिप्राश्निकादिसंवरणपुरस्सरं कथानियमबन्धे कृते,प्राक् प्रसक्तेप्राश्निकोपक्षिप्ते प्रतिवादिना च पृष्टे प्रमेये प्रतिवादिपर्यनुयुक्तेन वादिना प्रमाणं अभिधातव्यम् । प्रतिवादिना च अनुक्तोच्यमानग्राह्यनिग्रहाप्राप्तौ आभासबहिरुक्तग्राह्यनिग्रहालाभे च तद्वचनार्थं अवगम्य दूषयित्वा स्वपक्षे प्रमाणं अभिधानीयम् । वादिनादि उक्तोच्यमानाऽभासबहिरुक्तग्राह्यनिग्रहालाभे तद्वचनार्थं अवगम्य दूषयित्वा स्वपक्षसाधनदूषणं उद्धरणीयम् । साधनदूषणे च प्रमाणाभिमतैः , तदलाभे ‘नियतपराभवात् वरः  पाक्षिकः ’ इति छलादिना च क्रियते जयैकार्थत्वात् जल्पस्य । अत एव वादिप्रतिवादिनोः  अन्यतरो यावत् स्वपरपक्षसाधनोपालम्भयोः  अन्यतरावसरेऽपि जीयेत तावदेव उभाभ्यां प्रयतितव्यम् । न तु वाद इव परसाधनपर्यन्तमिति । तदेवं वादजल्पयोः  प्रवृत्तिप्रकारभेदात् युक्तो भेद इति ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">तावत् घटेतां इति सम्बन्धः  । अयं इह जल्पप्रवृत्तिप्रकारः , सभ्यसभापतिप्राश्निकादिसंवरणपुरस्सरं कथानियमबन्धे कृते,प्राक् प्रसक्तेप्राश्निकोपक्षिप्ते प्रतिवादिना च पृष्टे प्रमेये प्रतिवादिपर्यनुयुक्तेन वादिना प्रमाणं अभिधातव्यम् । प्रतिवादिना च अनुक्तोच्यमानग्राह्यनिग्रहाप्राप्तौ आभासबहिरुक्तग्राह्यनिग्रहालाभे च तद्वचनार्थं अवगम्य दूषयित्वा स्वपक्षे प्रमाणं अभिधानीयम् । वादिनादि उक्तोच्यमानाऽभासबहिरुक्तग्राह्यनिग्रहालाभे तद्वचनार्थं अवगम्य दूषयित्वा स्वपक्षसाधनदूषणं उद्धरणीयम् । साधनदूषणे च प्रमाणाभिमतैः , तदलाभे ‘नियतपराभवात् वरः  पाक्षिकः ’ इति छलादिना च क्रियते जयैकार्थत्वात् जल्पस्य । अत एव वादिप्रतिवादिनोः  अन्यतरो यावत् स्वपरपक्षसाधनोपालम्भयोः  अन्यतरावसरेऽपि जीयेत तावदेव उभाभ्यां प्रयतितव्यम् । न तु वाद इव परसाधनपर्यन्तमिति । तदेवं वादजल्पयोः  प्रवृत्तिप्रकारभेदात् युक्तो भेद इति ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V17">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V17">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">तत्त्वनिर्णयवैलोम्यं वादे साक्षात्पराजयः ।</span>
<span class="shloka-line">संवादे श्लाघ्यतैव स्याद् गुरुत्वमितरस्य च ॥17॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V17
| verse_id = KL_C01_V17
| id = KL_C01_V17_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V17_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">एवं असङ्करेण कथामार्गत्रयं प्रतिपादितवता कथैक्यादिमतानि अपहस्तितानि विज्ञातव्यानि । अधिकार्यङ्गप्रवृत्तिप्रकारफलभेदे सति किन्निबन्धनं कथैक्यं स्यात् ।</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवं असङ्करेण कथामार्गत्रयं प्रतिपादितवता कथैक्यादिमतानि अपहस्तितानि विज्ञातव्यानि । अधिकार्यङ्गप्रवृत्तिप्रकारफलभेदे सति किन्निबन्धनं कथैक्यं स्यात् ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">जल्पस्य न तावत् स्वरूपमेव हातुं शक्यम्, वादादि समानयोगक्षेमत्वात् । अन्यतरान्तर्भावस्तु भेदोपपादनेन परास्तः  । वादवितण्डा च यदि तत्वनिर्णयार्था स्वपरपक्षसाधनोपालम्भवती तदा वाद एव । विजिगीषावतोः  इति चेत् तर्हि तत्वनिर्णयार्थताव्याघातः  । अन्यतरमात्रपर्यवसानेऽपि एवमेव । विजयार्थत्वे, जल्पवितण्डायाः  अन्यतरत्वापातः  । तत्वबुभुत्सावतोः  इति व्याहतम् । न च तत्वनिर्णयविजयाभ्यां फलान्तरम् । नापि तदर्थिव्यतिरिक्तोऽधिकारी । न च साधनोपालम्भोभयान्यतरमात्रव्यतिरिक्त प्रवृत्तिप्रकारो, यद्वशात् वादवितण्डा परा कल्पेत इति ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">जल्पस्य न तावत् स्वरूपमेव हातुं शक्यम्, वादादि समानयोगक्षेमत्वात् । अन्यतरान्तर्भावस्तु भेदोपपादनेन परास्तः  । वादवितण्डा च यदि तत्वनिर्णयार्था स्वपरपक्षसाधनोपालम्भवती तदा वाद एव । विजिगीषावतोः  इति चेत् तर्हि तत्वनिर्णयार्थताव्याघातः  । अन्यतरमात्रपर्यवसानेऽपि एवमेव । विजयार्थत्वे, जल्पवितण्डायाः  अन्यतरत्वापातः  । तत्वबुभुत्सावतोः  इति व्याहतम् । न च तत्वनिर्णयविजयाभ्यां फलान्तरम् । नापि तदर्थिव्यतिरिक्तोऽधिकारी । न च साधनोपालम्भोभयान्यतरमात्रव्यतिरिक्त प्रवृत्तिप्रकारो, यद्वशात् वादवितण्डा परा कल्पेत इति ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">आत्यन्तिकपराजयपर्यन्तो वाद इत्युक्तम् । तत्र को वादे पराजयहेतुः  ? इत्यपेक्षायाम् आह</p>
<p class="gr-vyakhya-para">आत्यन्तिकपराजयपर्यन्तो वाद इत्युक्तम् । तत्र को वादे पराजयहेतुः  ? इत्यपेक्षायाम् आह</p>
Line 571: Line 436:
स्यात् ।</p>
स्यात् ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_18">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_18">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_18"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_18
| verse_id = KL_C01_18
| id = KL_C01_18_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_18_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">तत्वनिर्णयवैलोम्यंप्राप्तोऽपि यदि मतिमान्द्यादिना तत्र न संवादं करोति तस्य कर्तव्यम् आह</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">तत्वनिर्णयवैलोम्यंप्राप्तोऽपि यदि मतिमान्द्यादिना तत्र न संवादं करोति तस्य कर्तव्यम् आह</p>
<span class="gr-prateeka">तत्वनिर्णयवैलोम्ये निन्द्यो दण्ड्योऽथ वा भवेत् ।</span>
<span class="gr-prateeka">तत्वनिर्णयवैलोम्ये निन्द्यो दण्ड्योऽथ वा भवेत् ।</span>
<p class="gr-vyakhya-para">अथ
<p class="gr-vyakhya-para">अथ
Line 600: Line 461:
पदेन संवादाधिक्ययोः  ग्रहणम् ।</p>
पदेन संवादाधिक्ययोः  ग्रहणम् ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V19">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V19">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V19"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">भवेज्जल्पे वितण्डायां न्यायो जल्पवदीरितः ।</span>
<span class="shloka-line">संवादे दण्ड्यतां न स्याद् वितण्डाजल्पयोरपि ॥19॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V19
| verse_id = KL_C01_V19
| id = KL_C01_V19_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V19_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">प्रसङ्गात् वितण्डायां निग्रहादिकमतिदिशति</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">प्रसङ्गात् वितण्डायां निग्रहादिकमतिदिशति</p>
<span class="gr-prateeka">...... वितण्डायां न्यायो जल्पवदीरितः ।</span>
<span class="gr-prateeka">...... वितण्डायां न्यायो जल्पवदीरितः ।</span>
<p class="gr-vyakhya-para">वितण्डायां च इत्येतावता पूर्णे यत् अधिकमुपादत्ते तेन जल्पे यावत् परो जितः  इत्युक्तप्रवृत्तिप्रकारपर्यवसानयोरपि अतिदेशो लभ्यते । अन्यथा प्रकृतत्वात् निग्रहस्थानमात्रातिदेशो विज्ञायेत । ततश्च स्वपक्षस्थापनां विना जल्पवदेव वितण्डा इत्युक्तं भवति ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">वितण्डायां च इत्येतावता पूर्णे यत् अधिकमुपादत्ते तेन जल्पे यावत् परो जितः  इत्युक्तप्रवृत्तिप्रकारपर्यवसानयोरपि अतिदेशो लभ्यते । अन्यथा प्रकृतत्वात् निग्रहस्थानमात्रातिदेशो विज्ञायेत । ततश्च स्वपक्षस्थापनां विना जल्पवदेव वितण्डा इत्युक्तं भवति ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V20">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V20">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">पराजितत्वमात्रं स्यान्निन्द्यो दण्ड्योऽपि वाऽन्यथा ।</span>
<span class="shloka-line">अनुवादादिराहित्यं नैव जल्पेऽपि दूषणम् ॥20॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V20
| verse_id = KL_C01_V20
| id = KL_C01_V20_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V20_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">विरोधादिप्राप्तवतो जल्पवितण्डयोः  कि कार्यं ? इत्यपेक्षायामाह</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">विरोधादिप्राप्तवतो जल्पवितण्डयोः  कि कार्यं ? इत्यपेक्षायामाह</p>
<span class="gr-prateeka">संवादे दण्ड्यता न स्यात् वितण्डाजल्पयोरपि ॥
<span class="gr-prateeka">संवादे दण्ड्यता न स्यात् वितण्डाजल्पयोरपि ॥
पराजितत्वमात्रं स्यात् ............</span>
पराजितत्वमात्रं स्यात् ............</span>
Line 648: Line 493:
कारो हेतुसूचनार्थः  । एके मन्यन्ते, प्राश्निकैः  वाद्युक्तस्य प्रतिवादिनं प्रति, प्रतिवाद्युक्तस्य च वादिनं प्रति अनुवादः  करणीयः  । अप्रतिबुद्धौ च वादिप्रतिवादिनौ बोधनीयौ । तदकरणे तेषां अपराध इति । तदेतत् जल्पे वितण्डायामपि अनुवादादिराहित्यंप्राश्निकानां न दूषणम्, अनुवादाद्यभावेऽपि वादिप्रतिवादिभ्यां जल्पवितण्डयोः  प्रवर्तयितुं शक्यत्वेन तस्य तदकर्मत्वात् । किं नाम ?प्रागुक्तस्वकर्माननुष्ठानमेवप्राश्निकानां अपराध इति मतान्तरनिरासाय अपोह इति ज्ञातव्यम् ।</p>
कारो हेतुसूचनार्थः  । एके मन्यन्ते, प्राश्निकैः  वाद्युक्तस्य प्रतिवादिनं प्रति, प्रतिवाद्युक्तस्य च वादिनं प्रति अनुवादः  करणीयः  । अप्रतिबुद्धौ च वादिप्रतिवादिनौ बोधनीयौ । तदकरणे तेषां अपराध इति । तदेतत् जल्पे वितण्डायामपि अनुवादादिराहित्यंप्राश्निकानां न दूषणम्, अनुवादाद्यभावेऽपि वादिप्रतिवादिभ्यां जल्पवितण्डयोः  प्रवर्तयितुं शक्यत्वेन तस्य तदकर्मत्वात् । किं नाम ?प्रागुक्तस्वकर्माननुष्ठानमेवप्राश्निकानां अपराध इति मतान्तरनिरासाय अपोह इति ज्ञातव्यम् ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V21">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V21">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V21"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">विद्याहीनत्वलिङ्गेऽपि वादिनोः स्यात् पराजयः ।</span>
<span class="shloka-line">तदभावान्नैव षट्कादन्यो निग्रह इष्यते ॥21॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V21
| verse_id = KL_C01_V21
| id = KL_C01_V21_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V21_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">वादिप्रतिवादिनोः  जल्पारम्भोत्तरकालीनं निग्रहस्थानं उक्तम् । कथातः प्रागपि सम्भवात् आह</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">वादिप्रतिवादिनोः  जल्पारम्भोत्तरकालीनं निग्रहस्थानं उक्तम् । कथातः प्रागपि सम्भवात् आह</p>
<span class="gr-prateeka">विद्याहीनत्वलिङ्गेऽपि वादिनोः स्यात् पराजयः ।</span>
<span class="gr-prateeka">विद्याहीनत्वलिङ्गेऽपि वादिनोः स्यात् पराजयः ।</span>
<p class="gr-vyakhya-para">सम्भावितसमानविद्ययोरेव जल्पवितण्डाधिकारित्वात् कथातः प्रागेव वादिप्रतिवादिनोः  अन्यतरस्य प्रतियोग्यपेक्षया विद्याहीनत्वलिङ्गे पदवाक्यप्रमाणाज्ञत्वदोषेप्राप्ते पराजय एव । दूरे जल्पादि । एतेन ‘कथाबाह्यानां अनिग्रहस्थानत्वं’ इति परास्तम् ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">सम्भावितसमानविद्ययोरेव जल्पवितण्डाधिकारित्वात् कथातः प्रागेव वादिप्रतिवादिनोः  अन्यतरस्य प्रतियोग्यपेक्षया विद्याहीनत्वलिङ्गे पदवाक्यप्रमाणाज्ञत्वदोषेप्राप्ते पराजय एव । दूरे जल्पादि । एतेन ‘कथाबाह्यानां अनिग्रहस्थानत्वं’ इति परास्तम् ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V22">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V22">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V22"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">अन्तर्भावादिहान्येषां निग्रहाणामिति स्म ह ।</span>
<span class="shloka-line">विद्यापरीक्षापूर्वैव वृत्तिर्जल्पवितण्डयोः ॥22॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V22
| verse_id = KL_C01_V22
| id = KL_C01_V22_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V22_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">ननु विरोधादिव्यतिरिक्तानि हेत्वाभासादीनि निग्रहस्थानानि सन्ति । विजयमात्रप्रयोजनयोश्च जल्पवितण्डयोः  पराजयनिमित्तानि सम्भावितानि च । अतः  कथं विरोधादिषट्केनैव जल्पादौ पराजयः  ? इत्यत आह</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु विरोधादिव्यतिरिक्तानि हेत्वाभासादीनि निग्रहस्थानानि सन्ति । विजयमात्रप्रयोजनयोश्च जल्पवितण्डयोः  पराजयनिमित्तानि सम्भावितानि च । अतः  कथं विरोधादिषट्केनैव जल्पादौ पराजयः  ? इत्यत आह</p>
<span class="gr-prateeka">तदभावात् नैव षट्कात् अन्यो निग्रह इष्यते ॥
<span class="gr-prateeka">तदभावात् नैव षट्कात् अन्यो निग्रह इष्यते ॥
अन्तर्भावातदिहान्येषां निग्रहाणाम् ............ ।</span>
अन्तर्भावातदिहान्येषां निग्रहाणाम् ............ ।</span>
Line 705: Line 534:
<p class="gr-vyakhya-para">जल्पवितण्डाधिकारिणोः  खलु विद्याहीनत्वलिङ्गेन कथातः प्राक् पराजय इष्यते । जल्पवितण्डाप्रवृत्तिश्च विद्यापरीक्षापूर्वैव । विद्यापरीक्षा च वादेनैव । वादे च न सम्भावितसमानविद्यत्वापेक्षा । एवं च विद्यापरीक्षया विद्याहीनत्वनिश्चयात् न विरोधः  । विद्यासाम्ये तु जल्पवितण्डे इति ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">जल्पवितण्डाधिकारिणोः  खलु विद्याहीनत्वलिङ्गेन कथातः प्राक् पराजय इष्यते । जल्पवितण्डाप्रवृत्तिश्च विद्यापरीक्षापूर्वैव । विद्यापरीक्षा च वादेनैव । वादे च न सम्भावितसमानविद्यत्वापेक्षा । एवं च विद्यापरीक्षया विद्याहीनत्वनिश्चयात् न विरोधः  । विद्यासाम्ये तु जल्पवितण्डे इति ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V23">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V23">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V23"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">स्खलितात्वादिमात्रेण न तत्रापि पराजयः ।</span>
<span class="shloka-line">वादजल्पवितण्डानामिति शुद्धं स्वलक्षणम् ॥23॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V23
| verse_id = KL_C01_V23
| id = KL_C01_V23_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V23_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">विरोधादीनि निग्रहस्थानानि इत्युक्तं । तत्र विशेषं आह–</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">विरोधादीनि निग्रहस्थानानि इत्युक्तं । तत्र विशेषं आह–</p>
<span class="gr-prateeka">स्खलितत्वादिमात्रेण न तत्रापि पराजयः ।</span>
<span class="gr-prateeka">स्खलितत्वादिमात्रेण न तत्रापि पराजयः ।</span>
<p class="gr-vyakhya-para">तत्र जल्पवितण्डयोरपि स्खलनेन अपस्मारादिवशेन वाप्राप्तैः  विरोधादिभिः
<p class="gr-vyakhya-para">तत्र जल्पवितण्डयोरपि स्खलनेन अपस्मारादिवशेन वाप्राप्तैः  विरोधादिभिः
Line 735: Line 556:
<p class="gr-vyakhya-para">यद्यपि कथासामान्यलक्षणं च उक्तम्, तथापि तत् आर्थिकं इति वादादिविशेषोपसंहार एव कृतः  । वादादीनामेव व्यवहाराङ्गत्वं न तु कथासामान्यस्य इत्यतो वा । यस्मात् स्वलक्षणं स्वरूपलक्षणं तस्मात् शुद्धं अव्याप्त्यादिशून्यम् । न हि तत्स्वरूपं तत् न व्याप्नोति व्यभिचरति च इति ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">यद्यपि कथासामान्यलक्षणं च उक्तम्, तथापि तत् आर्थिकं इति वादादिविशेषोपसंहार एव कृतः  । वादादीनामेव व्यवहाराङ्गत्वं न तु कथासामान्यस्य इत्यतो वा । यस्मात् स्वलक्षणं स्वरूपलक्षणं तस्मात् शुद्धं अव्याप्त्यादिशून्यम् । न हि तत्स्वरूपं तत् न व्याप्नोति व्यभिचरति च इति ।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V24">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V24">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V24"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">आनन्दतीर्थमुनिना ब्रह्मतर्कानुसारतः ।</span>
<span class="shloka-line">कथालक्षणमित्युक्तं प्रीत्यर्थं शार्ङ्गधन्वनः ॥24॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V24
| verse_id = KL_C01_V24
| id = KL_C01_V24_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V24_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">न केवलं एतत् कथालक्षणं उपपत्त्या साधु प्रतिपत्तव्यम् । किं नाम ? परमाप्तोक्तत्वात् आगमान्तरसिद्धत्वाच्च इति दर्शयन् उक्तस्य विनियोगं आह–</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">न केवलं एतत् कथालक्षणं उपपत्त्या साधु प्रतिपत्तव्यम् । किं नाम ? परमाप्तोक्तत्वात् आगमान्तरसिद्धत्वाच्च इति दर्शयन् उक्तस्य विनियोगं आह–</p>
<span class="gr-prateeka">आनन्दतीर्थमुनिना ब्रह्मतर्कानुसारतः ।
<span class="gr-prateeka">आनन्दतीर्थमुनिना ब्रह्मतर्कानुसारतः ।
कथालक्षणमित्युक्तं प्रीत्यर्थं शार्ङ्गधन्वनः ॥</span>
कथालक्षणमित्युक्तं प्रीत्यर्थं शार्ङ्गधन्वनः ॥</span>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V025">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V025">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V025"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">कथालक्षणपञ्चिका</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
{{Bhashyam
| verse_id = KL_C01_V025
| verse_id = KL_C01_V025
| id = KL_C01_V025_Kathalakshanapanchika
| id       = KL_C01_V025_Kathalakshanapanchika
| text =
| name    = Kathalakshanapanchika
 
| label    = कथालक्षणपञ्चिका
<p class="gr-vyakhya-para">भक्त्यतिशयवशात् भगवान् आचार्यः  प्रकरणनिर्माणफलत्वेन परमेश्वरप्रशंसापुरस्सरं तत्प्रसादं आशास्ते</p>
| text    = <p class="gr-vyakhya-para">भक्त्यतिशयवशात् भगवान् आचार्यः  प्रकरणनिर्माणफलत्वेन परमेश्वरप्रशंसापुरस्सरं तत्प्रसादं आशास्ते</p>
<span class="gr-prateeka">सदोदितामितज्ञानपूरवारितहृत्तमाः ।
<span class="gr-prateeka">सदोदितामितज्ञानपूरवारितहृत्तमाः ।
नरसिंहः प्रियतमः प्रीयतां पुरुषोत्तमः ॥</span>
नरसिंहः प्रियतमः प्रीयतां पुरुषोत्तमः ॥</span>
<span class="gr-prateeka">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितेषु दशप्रकरणेषु कथालक्षणं सम्पूर्णम् ॥</span>
<span class="gr-prateeka">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितेषु दशप्रकरणेषु कथालक्षणं सम्पूर्णम् ॥</span>
<p class="gr-vyakhya-para">सदोदितम् अनादित आविर्भूतं प्रलयेऽपि अविलुप्तम् । अमितं आलोचने सर्वविषयम् । सदोदितामितज्ञानपूरेण तं दत्वा इति यावत् । वारितं अस्मदीयं हृत्तमः  अज्ञानम् अनेन इति तथोक्तः  । तस्मात् परमोपकारित्वात् स्वभावेन परमप्रेमविषयत्वाच्च तत्प्रसादाशंसनमेव युक्तम् इति ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">सदोदितम् अनादित आविर्भूतं प्रलयेऽपि अविलुप्तम् । अमितं आलोचने सर्वविषयम् । सदोदितामितज्ञानपूरेण तं दत्वा इति यावत् । वारितं अस्मदीयं हृत्तमः  अज्ञानम् अनेन इति तथोक्तः  । तस्मात् परमोपकारित्वात् स्वभावेन परमप्रेमविषयत्वाच्च तत्प्रसादाशंसनमेव युक्तम् इति ।</p>
<div class="shloka-block">
<div class="teeka-shloka shloka-block"><span class="shloka-line">श्रीमदानन्दतीर्थार्यहृदयामलमन्दिरा ।</span><span class="shloka-line">इन्दिरार्चितपादाब्जा देवता पातु नः सदा ॥</span></div>
<span class="shloka-line">श्रीमदानन्दतीर्थार्यहृदयामलमन्दिरा ।</span>
<span class="shloka-line">इन्दिरार्चितपादाब्जा देवता पातु नः सदा ॥</span>
</div>
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितकथालक्षणविवरणं जयतीर्थभिक्षुणा विरचितं सम्पूर्णम् ॥</div>
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितकथालक्षणविवरणं जयतीर्थभिक्षुणा विरचितं सम्पूर्णम् ॥</div>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Kathalakshanam/Vyakhya/Kathalakshanapanchika"