Kathalakshanam/Vyakhya/Kathalakshanapanchika: Difference between revisions

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V01">

| verse_id = KL_C01_V01

| id      = KL_C01_V01_Kathalakshanapanchika

<p class="gr-vyakhya-para">अथ कथां लिलक्षयिषुराचार्यवर्यः प्रारिप्सितप्रकरणपरिसमाप्त्यादि प्रयोजनेष्टदेवताप्रणतिनुतिपुरस्सरं विवक्षितमर्थं दर्शयति ॥</p>

<span class="gr-prateeka">नृसिंहमखिलाज्ञानतिमिराशिशिरद्युतिम् ।

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V02">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V02

| id      = KL_C01_V02_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अथ कथां विभागेनोद्दिशति</p>

<span class="gr-prateeka">वादो जल्पो वितण्डेति त्रिविधा विदुषां कथा ।</span>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V03">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V03

| id      = KL_C01_V03_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु यदा विदिततत्वौ अदुष्टमनसौ परप्रार्थितौ कथां कुरुतः  स वादो न वा ? आद्ये अव्यापकमाद्यं लक्षणं, द्वयोरपि तत्वज्ञानितया तदुद्देशिताभावात् । द्वितीयमतिव्यापकम् । सेयमुभयतः पाशा रज्जुः  इत्यत आह–</p>

<span class="gr-prateeka">वा समितेश्शुभा ।</span>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V04">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V04

| id      = KL_C01_V04_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">वितण्डालक्षणं दर्शयति</p>

<span class="gr-prateeka">वितण्डा तु सतामन्यैः ... ।</span>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V05">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V05"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V05

| id      = KL_C01_V05_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">प्राश्निकानां लक्षणं वक्ति</p>

<span class="gr-prateeka">रागद्वेषविहीनास्तु सर्वविद्याविशारदाः ।

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V06">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V06

| id      = KL_C01_V06_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वेवं चेत् एक एव इत्यनुज्ञानं कथम् ? संवादाभावेन तत्कृतकथानिर्णये अनाश्वासादित्यत आह</p>

<span class="gr-prateeka">अशेषसंशयच्छेत्ता निस्संशय उदारधीः । एकश्चेत्प्राश्निको ज्ञेयस्सर्वदोषविवर्जितः ॥ ६ ॥</span>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V07">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V07"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V07

| id      = KL_C01_V07_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">विशेषणान्तरमाह</p>

<span class="gr-prateeka">एको वा बहवो वा स्युर्विष्णुभक्तिपरास्सदा ।</span>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V08">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V08"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V08

| id      = KL_C01_V08_Kathalakshanapanchika

| text    = <span class="gr-prateeka">पृष्टेनाऽगम एवादौ वक्तव्यः</span>

<p class="gr-vyakhya-para">वादे, प्रतिवादिना वादिनं प्रति विचार्ये प्रमेये प्रमाणं प्रष्टव्यम् । पृष्टेन च वादिना तावदागम एव वक्तव्यः  न तु छलादिना प्रश्नखण्डनं कर्तव्यम् । नाप्यनुमानं दुरागमो वा वक्तव्यः  ।</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V09">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V09

| id      = KL_C01_V09_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">तत्र श्रुतीनामपौरुषेयत्वेन अप्रामाण्यकारणशून्यानामप्रामाण्यं वक्तुं तावन्न शक्यम् । स्मृत्यादीनामप्याप्तप्रणीततया श्रुत्यानुकूल्येन च दोषाभावनिश्चयान्नाप्रामाण्यं वक्तुं शक्यते । अतो विषयान्तरोपदर्शनेन वाद्यभिमतार्थप्रच्यावनमेव न्याय्यमित्याशयवानाह</p>

<span class="gr-prateeka">ऋग्यजुस्सामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम् ॥

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V10">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V10"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V10

| id      = KL_C01_V10_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु यदा वादी परिगणितं वेदादिकं वदेत् तदा प्रतिवादिनाऽन्योऽर्थोऽभिधीयताम् । यदा तु उपरिगणितं पाशुपतादिकम भिदधीत, तदा तु अप्रामाण्यं वक्तुं शक्यत एव । अतः  कथं अन्यार्थ एवागमस्य वक्तव्यः  इति नियमः  ? इत्यत आह</p>

<span class="gr-prateeka">अन्ये दुरागमा नाम तैर्न साध्यं हि साध्यते ।</span>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V11">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V11"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V11

| id      = KL_C01_V11_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">वादिप्रयुक्तागमस्यार्थान्तरकथनेन किं प्रतिवादी चरितार्थः  ? नेत्याह</p>

<span class="gr-prateeka">स्वपक्ष आगमश्चैव वक्तव्यः प्रतिवादिना ॥</span>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V12">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V12"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V12

| id      = KL_C01_V12_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">किमेतावता जितं वादिना ? नेत्याह</p>

<span class="gr-prateeka">अन्यार्थता निराकार्या स्वागमस्य ...... ।</span>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V13">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V13

| id      = KL_C01_V13_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवं वादिना स्वागमस्योपपत्तिवशेन स्वाभिमतार्थेप्रामाण्यं साधितवता स्वपक्षे साधिते, परोपन्यस्तागमस्य च अर्थान्तरमुक्तवता परपक्षे दूषिते निवृत्तो वाद इति न मन्तव्यं; किं नाम ? इत्यत आह</p>

<span class="gr-prateeka">वाद्यागमार्थे निर्णीत आगमार्थः परस्य तु ॥</span>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V14">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V14

| id      = KL_C01_V14_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु यदि परश्चक्षुराद्येकप्रमाणके साक्ष्येकविषये वा अर्थे प्रमाणं पृच्छेत् तदा परेण किं तूष्णीमासितव्यम् ? प्रत्यक्षादिकं वा वक्तव्यम् ? आद्ये साध्यासिद्धिः  । द्वितीये तु आगम एव वक्तव्यः  इति नियमभङ्गः  । न च प्रत्यक्षसिद्धेऽर्थे विप्रतिपत्तिरेव न सम्भवति तत्प्रामाण्यासम्प्रतिपत्त्यभिप्रायेण तदुपपत्तेरिति । तत्राह</p>

<span class="gr-prateeka">प्रत्यक्षसिद्धेष्वर्थेषु प्रश्ने मामक्षजं वदेत् ॥</span>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V15">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V15"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V15

| id      = KL_C01_V15_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु तत् उक्तेषु अपरिगणितत्वात् न आगम इत्युक्तं इत्यत आह</p>

<span class="gr-prateeka">परतुष्टिकरं वाक्यं वदेतां यदि वादिनौ ॥

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V16">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V16"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V16

| id      = KL_C01_V16_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वेवंविधस्य वादस्य किं अवसानम् ? तत्राह</p>

<span class="gr-prateeka">एवं निर्णयपर्यन्तं वादे सुबहवोऽपि हि ॥

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V17">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V17

| id      = KL_C01_V17_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवं असङ्करेण कथामार्गत्रयं प्रतिपादितवता कथैक्यादिमतानि अपहस्तितानि विज्ञातव्यानि । अधिकार्यङ्गप्रवृत्तिप्रकारफलभेदे सति किन्निबन्धनं कथैक्यं स्यात् ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">जल्पस्य न तावत् स्वरूपमेव हातुं शक्यम्, वादादि समानयोगक्षेमत्वात् । अन्यतरान्तर्भावस्तु भेदोपपादनेन परास्तः  । वादवितण्डा च यदि तत्वनिर्णयार्था स्वपरपक्षसाधनोपालम्भवती तदा वाद एव । विजिगीषावतोः  इति चेत् तर्हि तत्वनिर्णयार्थताव्याघातः  । अन्यतरमात्रपर्यवसानेऽपि एवमेव । विजयार्थत्वे, जल्पवितण्डायाः  अन्यतरत्वापातः  । तत्वबुभुत्सावतोः  इति व्याहतम् । न च तत्वनिर्णयविजयाभ्यां फलान्तरम् । नापि तदर्थिव्यतिरिक्तोऽधिकारी । न च साधनोपालम्भोभयान्यतरमात्रव्यतिरिक्त प्रवृत्तिप्रकारो, यद्वशात् वादवितण्डा परा कल्पेत इति ।</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_18">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_18"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_18

| id      = KL_C01_18_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">तत्वनिर्णयवैलोम्यंप्राप्तोऽपि यदि मतिमान्द्यादिना तत्र न संवादं करोति तस्य कर्तव्यम् आह</p>

<span class="gr-prateeka">तत्वनिर्णयवैलोम्ये निन्द्यो दण्ड्योऽथ वा भवेत् ।</span>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V19">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V19"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V19

| id      = KL_C01_V19_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">प्रसङ्गात् वितण्डायां निग्रहादिकमतिदिशति</p>

<span class="gr-prateeka">...... वितण्डायां न्यायो जल्पवदीरितः ।</span>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V20">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V20

| id      = KL_C01_V20_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">विरोधादिप्राप्तवतो जल्पवितण्डयोः  कि कार्यं ? इत्यपेक्षायामाह</p>

<span class="gr-prateeka">संवादे दण्ड्यता न स्यात् वितण्डाजल्पयोरपि ॥

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V21">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V21"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V21

| id      = KL_C01_V21_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">वादिप्रतिवादिनोः  जल्पारम्भोत्तरकालीनं निग्रहस्थानं उक्तम् । कथातः प्रागपि सम्भवात् आह</p>

<span class="gr-prateeka">विद्याहीनत्वलिङ्गेऽपि वादिनोः स्यात् पराजयः ।</span>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V22">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V22"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V22

| id      = KL_C01_V22_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु विरोधादिव्यतिरिक्तानि हेत्वाभासादीनि निग्रहस्थानानि सन्ति । विजयमात्रप्रयोजनयोश्च जल्पवितण्डयोः  पराजयनिमित्तानि सम्भावितानि च । अतः  कथं विरोधादिषट्केनैव जल्पादौ पराजयः  ? इत्यत आह</p>

<span class="gr-prateeka">तदभावात् नैव षट्कात् अन्यो निग्रह इष्यते ॥

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V23">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V23"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V23

| id      = KL_C01_V23_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">विरोधादीनि निग्रहस्थानानि इत्युक्तं । तत्र विशेषं आह–</p>

<span class="gr-prateeka">स्खलितत्वादिमात्रेण न तत्रापि पराजयः ।</span>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V24">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="KL_C01_V24"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = KL_C01_V24

| id      = KL_C01_V24_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">न केवलं एतत् कथालक्षणं उपपत्त्या साधु प्रतिपत्तव्यम् । किं नाम ? परमाप्तोक्तत्वात् आगमान्तरसिद्धत्वाच्च इति दर्शयन् उक्तस्य विनियोगं आह–</p>

<span class="gr-prateeka">आनन्दतीर्थमुनिना ब्रह्मतर्कानुसारतः ।

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="KL_C01_V025">

| verse_id = KL_C01_V025

| id      = KL_C01_V025_Kathalakshanapanchika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">भक्त्यतिशयवशात् भगवान् आचार्यः  प्रकरणनिर्माणफलत्वेन परमेश्वरप्रशंसापुरस्सरं तत्प्रसादं आशास्ते</p>

<span class="gr-prateeka">सदोदितामितज्ञानपूरवारितहृत्तमाः ।

<span class="gr-prateeka">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितेषु दशप्रकरणेषु कथालक्षणं सम्पूर्णम् ॥</span>

<p class="gr-vyakhya-para">सदोदितम् अनादित आविर्भूतं प्रलयेऽपि अविलुप्तम् । अमितं आलोचने सर्वविषयम् । सदोदितामितज्ञानपूरेण तं दत्वा इति यावत् । वारितं अस्मदीयं हृत्तमः  अज्ञानम् अनेन इति तथोक्तः  । तस्मात् परमोपकारित्वात् स्वभावेन परमप्रेमविषयत्वाच्च तत्प्रसादाशंसनमेव युक्तम् इति ।</p>

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितकथालक्षणविवरणं जयतीर्थभिक्षुणा विरचितं सम्पूर्णम् ॥</div>

}}