Anandamakaranda

Tattvaviveka/Vyakhya/Tatvaviveka-tika: Difference between revisions

← Older edit
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
(9 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 1: Line 1:
= तत्वविवेकविवरणम् =
= तत्वविवेकविवरणम् =
__NOTOC__
<div class="gr-page-nav">[[Tattvaviveka|Tattvaviveka]]</div>
<div class="gr-page-nav">[[Tattvaviveka|Tattvaviveka]]</div>
<div class="gr-teeka-page" data-primary="Tattvaviveka" data-slug="Tatvaviveka-tika">
<div class="gr-teeka-page" data-primary="Tattvaviveka" data-slug="Tatvaviveka-tika">


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B01">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B01">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">तत्वविवेकविवरणम्</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
{{Bhashyam
| verse_id = TV_C01_B01
| verse_id = TV_C01_B01
| id = TV_C01_B01_Tatvaviveka-tika
| id       = TV_C01_B01_Tatvaviveka-tika
| text =
| name    = Tatvaviveka-tika
 
| label    = तत्वविवेकविवरणम्
<div class="gr-vyakhya-gadya">मङ्गलाचरणम्</div>
| text    = <div class="gr-vyakhya-gadya">मङ्गलाचरणम्</div>
<div class="shloka-block">
<div class="teeka-shloka shloka-block"><span class="shloka-line">प्रणम्य रमणं लक्ष्म्याः पूर्णबोधान्गुरूनपि।</span><span class="shloka-line">व्याख्यां तत्वविवेकस्य करिष्यामो यथामति ॥ 1 ॥</span></div>
<span class="shloka-line">प्रणम्य रमणं लक्ष्म्याः पूर्णबोधान्गुरूनपि।</span>
<span class="shloka-line">व्याख्यां तत्वविवेकस्य करिष्यामो यथामति ॥ 1 ॥</span>
</div>
<p class="gr-vyakhya-para">ननु परमपुरुषादितत्वानां विवेकः शास्त्र एव कृतः। तत्किमनेन प्रकरणेन। विक्षिप्तसङ्ग्रहार्थमिति चेन्न॥ सङ्ग्रहस्यापि तत्वसङ्ख्याने कृतत्वात्। सत्यं। तथापि तत्वसङ्ख्यानोक्तार्थे साक्षित्वेन भगवत्प्रणीततत्वविवेकगतवाक्यान्येवाचार्यैरुदाहृतानीत्यदोषः।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">ननु परमपुरुषादितत्वानां विवेकः शास्त्र एव कृतः। तत्किमनेन प्रकरणेन। विक्षिप्तसङ्ग्रहार्थमिति चेन्न॥ सङ्ग्रहस्यापि तत्वसङ्ख्याने कृतत्वात्। सत्यं। तथापि तत्वसङ्ख्यानोक्तार्थे साक्षित्वेन भगवत्प्रणीततत्वविवेकगतवाक्यान्येवाचार्यैरुदाहृतानीत्यदोषः।</p>
<div class="gr-avataranika">तत्रादौ तावत्सामान्येन तत्वस्य विभागोद्देशं करोति।</div>
<div class="gr-avataranika">तत्रादौ तावत्सामान्येन तत्वस्य विभागोद्देशं करोति।</div>
Line 59: Line 53:
इति स्वातन्त्र्योपपादनाय। यस्य तु द्वयमप्यसिद्धं तं प्रत्यागमो दर्शनीयः। अनेन स्वतन्त्रपरतन्त्रभेदमङ्गीकृत्यापि स्वातन्त्र्यं शिवशक्त्यादीनामङ्गीकुर्वाणा निरस्ता भवन्ति। विष्णोरन्यत्परतन्त्रमिति वाक्यशेषः। द्विविधमित्युक्त्या स्वतन्त्रपरतन्त्रप्रमेययोरवान्तरभेदोऽस्तीति सूचितं। अन्यथा द्वे प्रमेये इत्येव ब्रूयात् ॥ तत्र स्वतन्त्रप्रमेयमेकमेवेत्युक्तं।</p>
इति स्वातन्त्र्योपपादनाय। यस्य तु द्वयमप्यसिद्धं तं प्रत्यागमो दर्शनीयः। अनेन स्वतन्त्रपरतन्त्रभेदमङ्गीकृत्यापि स्वातन्त्र्यं शिवशक्त्यादीनामङ्गीकुर्वाणा निरस्ता भवन्ति। विष्णोरन्यत्परतन्त्रमिति वाक्यशेषः। द्विविधमित्युक्त्या स्वतन्त्रपरतन्त्रप्रमेययोरवान्तरभेदोऽस्तीति सूचितं। अन्यथा द्वे प्रमेये इत्येव ब्रूयात् ॥ तत्र स्वतन्त्रप्रमेयमेकमेवेत्युक्तं।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B02">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B02">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">तत्वविवेकविवरणम्</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">द्विविधं परतन्त्रं च भावोऽभाव इतीरितः ।</span>
<span class="shloka-line">पूर्वापरसदात्वेन त्रिविधोऽभाव इष्यते ॥2॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = TV_C01_B02
| verse_id = TV_C01_B02
| id = TV_C01_B02_Tatvaviveka-tika
| id       = TV_C01_B02_Tatvaviveka-tika
| text =
| name    = Tatvaviveka-tika
 
| label    = तत्वविवेकविवरणम्
<div class="gr-avataranika">परतन्त्रस्य भेदमाह</div>
| text    = <div class="gr-avataranika">परतन्त्रस्य भेदमाह</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">द्विविधं परतन्त्रञ्च भावोऽभाव इतीरितः।</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">द्विविधं परतन्त्रञ्च भावोऽभाव इतीरितः।</div>
<p class="gr-vyakhya-para">भाव
<p class="gr-vyakhya-para">भाव
Line 97: Line 83:
<p class="gr-vyakhya-para">एतेन ये सर्वोप्ययं संसर्गाभाव एव एवेति मन्यन्ते तन्मतमपास्तं भवति। यथा न च कार्यकारणयोः संसर्गस्तथा वक्ष्यते। अत्यन्तासत्प्रतियोगिकस्य तथात्वानुपपत्तेरिति।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">एतेन ये सर्वोप्ययं संसर्गाभाव एव एवेति मन्यन्ते तन्मतमपास्तं भवति। यथा न च कार्यकारणयोः संसर्गस्तथा वक्ष्यते। अत्यन्तासत्प्रतियोगिकस्य तथात्वानुपपत्तेरिति।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B03">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B03">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">तत्वविवेकविवरणम्</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">भावाभावस्वरूपत्वान्नान्योन्याभावता पृथक् ।</span>
<span class="shloka-line">चेतनाचेतनश्चेति भावश्च द्विविधः स्मृतः ॥3॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = TV_C01_B03
| verse_id = TV_C01_B03
| id = TV_C01_B03_Tatvaviveka-tika
| id       = TV_C01_B03_Tatvaviveka-tika
| text =
| name    = Tatvaviveka-tika
 
| label    = तत्वविवेकविवरणम्
<div class="gr-vyakhya-gadya">अन्योन्याभावस्य धर्मिस्वरूपत्वनिरूपणम्</div>
| text    = <div class="gr-vyakhya-gadya">अन्योन्याभावस्य धर्मिस्वरूपत्वनिरूपणम्</div>
<div class="gr-avataranika">तथापि नाभावस्त्रिविधः अन्योन्याभावस्य चतुर्थस्य विद्यमानत्वादित्यत आह।</div>
<div class="gr-avataranika">तथापि नाभावस्त्रिविधः अन्योन्याभावस्य चतुर्थस्य विद्यमानत्वादित्यत आह।</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">भावाभावस्वरूपत्वान्नान्योन्याभावता पृथक्।</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">भावाभावस्वरूपत्वान्नान्योन्याभावता पृथक्।</div>
Line 125: Line 103:
<p class="gr-vyakhya-para">चेतयतीति चेतनः। अनेवंविधोऽचेतनः। स्मृत इति सर्वं चैतन्यमेवेति मतमपवदति।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">चेतयतीति चेतनः। अनेवंविधोऽचेतनः। स्मृत इति सर्वं चैतन्यमेवेति मतमपवदति।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B04">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B04">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">तत्वविवेकविवरणम्</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">नित्यमुक्तश्च सृतियुक् परतन्त्रोऽपि चेतनः ।</span>
<span class="shloka-line">द्विधैव श्रीर्नित्यमुक्ता सृतियुक्च द्विधा मतः ॥4॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = TV_C01_B04
| verse_id = TV_C01_B04
| id = TV_C01_B04_Tatvaviveka-tika
| id       = TV_C01_B04_Tatvaviveka-tika
| text =
| name    = Tatvaviveka-tika
 
| label    = तत्वविवेकविवरणम्
<div class="gr-vyakhya-gadya">चेतनविभागनिरूपणम्</div>
| text    = <div class="gr-vyakhya-gadya">चेतनविभागनिरूपणम्</div>
<div class="gr-avataranika">चेतनविभागमाह</div>
<div class="gr-avataranika">चेतनविभागमाह</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">नित्यमुक्तश्च सृतियुक् परतन्त्रोऽपि चेतनः।द्विधैव..</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">नित्यमुक्तश्च सृतियुक् परतन्त्रोऽपि चेतनः।द्विधैव..</div>
Line 163: Line 133:
<div class="gr-mulaprateeka-block">सृतियुक् च द्विधा मतः ॥ 4 ॥मुक्तोऽमुक्त इति....</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">सृतियुक् च द्विधा मतः ॥ 4 ॥मुक्तोऽमुक्त इति....</div>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B05">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B05">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B05"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">तत्वविवेकविवरणम्</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">मुक्तोऽमुक्त इति ह्यत्र ब्रह्मान्ता उत्तरोत्तरम् ।</span>
<span class="shloka-line">मुक्ताः शतगुणाः प्रोक्ताः रमा तेभ्योऽखिलैर्गुणैः ॥5॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = TV_C01_B05
| verse_id = TV_C01_B05
| id = TV_C01_B05_Tatvaviveka-tika
| id       = TV_C01_B05_Tatvaviveka-tika
| text =
| name    = Tatvaviveka-tika
 
| label    = तत्वविवेकविवरणम्
<div class="gr-vyakhya-gadya">मुक्तविभागः</div>
| text    = <div class="gr-vyakhya-gadya">मुक्तविभागः</div>
<div class="gr-avataranika">मुक्तेष्वपि प्रभेदमाह।</div>
<div class="gr-avataranika">मुक्तेष्वपि प्रभेदमाह।</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">....ह्यत्र ब्रह्मान्ता उत्तरोत्तरम्। मुक्ताः शतगुणाः प्रोक्ताः  ....॥</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">....ह्यत्र ब्रह्मान्ता उत्तरोत्तरम्। मुक्ताः शतगुणाः प्रोक्ताः  ....॥</div>
Line 196: Line 158:
गुणशब्दो गणनार्थः।</p>
गुणशब्दो गणनार्थः।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B06">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B06">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">तत्वविवेकविवरणम्</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">नित्यं बहुगुणोद्रिक्ता ततोऽनन्तगुणो हरिः ।</span>
<span class="shloka-line">अमुक्तास्त्रिविधास्तत्र नीचमध्योच्चभेदतः ॥6॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = TV_C01_B06
| verse_id = TV_C01_B06
| id = TV_C01_B06_Tatvaviveka-tika
| id       = TV_C01_B06_Tatvaviveka-tika
| text =
| name    = Tatvaviveka-tika
 
| label    = तत्वविवेकविवरणम्
<div class="gr-avataranika">स्वातन्त्र्यं मुक्तिरिति केषांचिन्मतम्। अतो मुक्तेभ्यो विष्णोर्न व्यावृत्तिरित्यत आह</div>
| text    = <div class="gr-avataranika">स्वातन्त्र्यं मुक्तिरिति केषांचिन्मतम्। अतो मुक्तेभ्यो विष्णोर्न व्यावृत्तिरित्यत आह</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">....ततोऽनन्तगुणो हरिः।</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">....ततोऽनन्तगुणो हरिः।</div>
<p class="gr-vyakhya-para">स्वरूपाविर्भाव एव मुक्तिरिति भावः।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">स्वरूपाविर्भाव एव मुक्तिरिति भावः।</p>
Line 223: Line 177:
मुक्तामुक्तयोः।</p>
मुक्तामुक्तयोः।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B07">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B07">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B07"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">तत्वविवेकविवरणम्</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">मुक्तियोग्यास्तत्र चोच्चा नित्यावर्तास्तु मध्यमाः ।</span>
<span class="shloka-line">नीचा नित्यतमोयोग्या द्विधैवाचेतनं मतम् ॥7॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = TV_C01_B07
| verse_id = TV_C01_B07
| id = TV_C01_B07_Tatvaviveka-tika
| id       = TV_C01_B07_Tatvaviveka-tika
| text =
| name    = Tatvaviveka-tika
 
| label    = तत्वविवेकविवरणम्
<div class="gr-avataranika">तान् विविच्य दर्शयति॥</div>
| text    = <div class="gr-avataranika">तान् विविच्य दर्शयति॥</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">मुक्तियोग्यास्तत्र चोच्चा नित्यावर्तास्तु मध्यमाः।नीचा नित्यतमोयोग्याः ....॥</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">मुक्तियोग्यास्तत्र चोच्चा नित्यावर्तास्तु मध्यमाः।नीचा नित्यतमोयोग्याः ....॥</div>
<p class="gr-vyakhya-para">तु
<p class="gr-vyakhya-para">तु
Line 255: Line 201:
<p class="gr-vyakhya-para">नित्यानित्यत्वं नाम विधान्तरं तत्वसङ्ख्याने कथितं॥ तत्कथं द्विविधमेवाचेतनमुच्यत इति। नैष दोषः। पुराणादि येनांशेन नित्यं तमशं नित्यवर्गे निधाय येनांशेनानित्यं तमंशमनित्यवर्गे निधायायं विभाग इत्यङ्गीकारात्। तर्हि नित्यानित्यं क्वास्तीति चेन्न। अंशांश्यादेरत्यन्तभेदाभावेन तृतीयराशिसम्भवात्। अत्र तु बुद्ध्यैव विवेक इत्यविरोधः। अत एव संसृष्टासंसृष्टविभागोऽत्र नोक्तः। सूक्ष्मभागस्य नित्येषूपचयभागस्यानित्येष्वन्तर्भावादिति।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">नित्यानित्यत्वं नाम विधान्तरं तत्वसङ्ख्याने कथितं॥ तत्कथं द्विविधमेवाचेतनमुच्यत इति। नैष दोषः। पुराणादि येनांशेन नित्यं तमशं नित्यवर्गे निधाय येनांशेनानित्यं तमंशमनित्यवर्गे निधायायं विभाग इत्यङ्गीकारात्। तर्हि नित्यानित्यं क्वास्तीति चेन्न। अंशांश्यादेरत्यन्तभेदाभावेन तृतीयराशिसम्भवात्। अत्र तु बुद्ध्यैव विवेक इत्यविरोधः। अत एव संसृष्टासंसृष्टविभागोऽत्र नोक्तः। सूक्ष्मभागस्य नित्येषूपचयभागस्यानित्येष्वन्तर्भावादिति।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B08">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B08">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B08"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">तत्वविवेकविवरणम्</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">नित्यानित्यत्वभेदेन देशः कालः श्रुतिस्तथा ।</span>
<span class="shloka-line">भूतेन्द्रियप्राणगुणसूक्ष्मरूपं च नित्यकम् ॥8॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = TV_C01_B08
| verse_id = TV_C01_B08
| id = TV_C01_B08_Tatvaviveka-tika
| id       = TV_C01_B08_Tatvaviveka-tika
| text =
| name    = Tatvaviveka-tika
 
| label    = तत्वविवेकविवरणम्
<div class="gr-vyakhya-gadya">नित्यपदार्थनिरूपणम्</div>
| text    = <div class="gr-vyakhya-gadya">नित्यपदार्थनिरूपणम्</div>
<div class="gr-avataranika">अत्र नित्यं निर्दिशति।</div>
<div class="gr-avataranika">अत्र नित्यं निर्दिशति।</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">देशः कालः श्रुतिस्तथा। भूतेन्द्रियप्राणगुणसूक्ष्मरूपं च नित्यकं ॥ 8 ॥</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">देशः कालः श्रुतिस्तथा। भूतेन्द्रियप्राणगुणसूक्ष्मरूपं च नित्यकं ॥ 8 ॥</div>
Line 303: Line 241:
सत्वादयो मात्राश्च। उपलक्षणं चैतत्। महदहङ्काराद्यपि ग्राह्यम्।</p>
सत्वादयो मात्राश्च। उपलक्षणं चैतत्। महदहङ्काराद्यपि ग्राह्यम्।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B09">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B09">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">तत्वविवेकविवरणम्</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">एषां विकारोऽनित्यः स्यान्नित्या एव हि चेतनाः ।</span>
<span class="shloka-line">गुणक्रियाजातिपूर्वा धर्मा सर्वेऽपि वस्तुनः ॥9॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = TV_C01_B09
| verse_id = TV_C01_B09
| id = TV_C01_B09_Tatvaviveka-tika
| id       = TV_C01_B09_Tatvaviveka-tika
| text =
| name    = Tatvaviveka-tika
 
| label    = तत्वविवेकविवरणम्
<div class="gr-vyakhya-gadya">अनित्यपदार्थनिर्देशः</div>
| text    = <div class="gr-vyakhya-gadya">अनित्यपदार्थनिर्देशः</div>
<div class="gr-avataranika">अनित्यं निर्दिशति।</div>
<div class="gr-avataranika">अनित्यं निर्दिशति।</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">एषां विकारोऽनित्यः स्यात्..</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">एषां विकारोऽनित्यः स्यात्..</div>
Line 355: Line 285:
द्रव्यस्य। सत्यं, सन्ति गुणादयः। किं नाम। यथा भावादयोऽत्यन्तभिन्नाः न तथा गुणादयः। अपि तु स्वाश्रयद्रव्यस्वरूपभूता एव। अतो न ते पृथक्कथ्यन्ते। यदा तु बुद्ध्या विविच्यन्ते तदा विवेकोऽपि कर्तव्य इति।</p>
द्रव्यस्य। सत्यं, सन्ति गुणादयः। किं नाम। यथा भावादयोऽत्यन्तभिन्नाः न तथा गुणादयः। अपि तु स्वाश्रयद्रव्यस्वरूपभूता एव। अतो न ते पृथक्कथ्यन्ते। यदा तु बुद्ध्या विविच्यन्ते तदा विवेकोऽपि कर्तव्य इति।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B10">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B10">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B10"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">तत्वविवेकविवरणम्</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">रूपमेव द्विधं तच्च यावद्वस्तु च खण्डितम् ।</span>
<span class="shloka-line">खण्डिते भेद ऐक्यं च यावद्वस्तु न भेदवत् ॥10॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = TV_C01_B10
| verse_id = TV_C01_B10
| id = TV_C01_B10_Tatvaviveka-tika
| id       = TV_C01_B10_Tatvaviveka-tika
| text =
| name    = Tatvaviveka-tika
 
| label    = तत्वविवेकविवरणम्
<div class="gr-vyakhya-gadya">गुणादीनां स्वाश्रयद्रव्येण भेदाभेदादिनिरूपणम्</div>
| text    = <div class="gr-vyakhya-gadya">गुणादीनां स्वाश्रयद्रव्येण भेदाभेदादिनिरूपणम्</div>
<div class="gr-avataranika">किं गुणादयो द्रव्येणात्यन्ताभिन्ना एव। अवान्तरभेदं च वक्ष्यामीति भावेनाह</div>
<div class="gr-avataranika">किं गुणादयो द्रव्येणात्यन्ताभिन्ना एव। अवान्तरभेदं च वक्ष्यामीति भावेनाह</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">द्विधं तच्च ....।</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">द्विधं तच्च ....।</div>
Line 396: Line 318:
<p class="gr-vyakhya-para">तत्र यत्खण्डितं गुणादिकं तत्र भेदाभेदौ प्रतिपत्तव्यौ। यत्पुनर्यावद्‌द्रव्यभावि तत्र भेदो नास्ति। किं तु अत्यन्ताभेद एवेति।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">तत्र यत्खण्डितं गुणादिकं तत्र भेदाभेदौ प्रतिपत्तव्यौ। यत्पुनर्यावद्‌द्रव्यभावि तत्र भेदो नास्ति। किं तु अत्यन्ताभेद एवेति।</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B11">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B11">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B11"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">तत्वविवेकविवरणम्</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">खण्डितं रूपमेवात्र विकारोऽपि विकारिणः ।</span>
<span class="shloka-line">कार्यकारणयोश्चैव तथैव गुणतद्वतोः ॥11॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = TV_C01_B11
| verse_id = TV_C01_B11
| id = TV_C01_B11_Tatvaviveka-tika
| id       = TV_C01_B11_Tatvaviveka-tika
| text =
| name    = Tatvaviveka-tika
 
| label    = तत्वविवेकविवरणम्
<div class="gr-avataranika">गुणादिभेदाभेदचिन्ताप्रसङ्गादुपादानोपादेययोरपि दर्शयति।</div>
| text    = <div class="gr-avataranika">गुणादिभेदाभेदचिन्ताप्रसङ्गादुपादानोपादेययोरपि दर्शयति।</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">खण्डितं रूपमेवात्र विकारोऽपि विकारिणः।</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">खण्डितं रूपमेवात्र विकारोऽपि विकारिणः।</div>
<p class="gr-vyakhya-para">अत्र
<p class="gr-vyakhya-para">अत्र
Line 433: Line 347:
<div class="gr-mulaprateeka-block">कार्यकारणयोश्चैव तथैव गुणतद्वतोः ॥ 11 ॥ क्रियाक्रियावतोस्तद्वत्तथा जातिविशेषयोः। विशिष्टशुद्धयोश्चैव तथैवांशांशिनोरपि ॥ 12 ॥</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">कार्यकारणयोश्चैव तथैव गुणतद्वतोः ॥ 11 ॥ क्रियाक्रियावतोस्तद्वत्तथा जातिविशेषयोः। विशिष्टशुद्धयोश्चैव तथैवांशांशिनोरपि ॥ 12 ॥</div>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B12">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B12">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B12"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">तत्वविवेकविवरणम्</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
<div class="shloka-block gr-moola-ref">
<span class="shloka-line">क्रियाक्रियावतोस्तद्वत् तथा जातिविशेषयोः ।</span>
<span class="shloka-line">विशिष्टशुद्धयोश्चैव तथैवांशांशिनोरपि ॥12॥</span>
</div>
{{Bhashyam
| verse_id = TV_C01_B12
| verse_id = TV_C01_B12
| id = TV_C01_B12_Tatvaviveka-tika
| id       = TV_C01_B12_Tatvaviveka-tika
| text =
| name    = Tatvaviveka-tika
 
| label    = तत्वविवेकविवरणम्
<div class="gr-mulaprateeka-block">क्रियाक्रियावतोस्तद्वत्तथा जातिविशेषयोः।विशिष्टशुद्धयोश्चैव तथैवांशांशिनोरपि ॥ 12 ॥</div>
| text    = <div class="gr-mulaprateeka-block">क्रियाक्रियावतोस्तद्वत्तथा जातिविशेषयोः।विशिष्टशुद्धयोश्चैव तथैवांशांशिनोरपि ॥ 12 ॥</div>
<p class="gr-vyakhya-para">कार्यमुपादेयं पटादि। कारणमुपादानं नन्त्वादि। तयोर्भेद ऐक्यं चेति योज्यम्॥
<p class="gr-vyakhya-para">कार्यमुपादेयं पटादि। कारणमुपादानं नन्त्वादि। तयोर्भेद ऐक्यं चेति योज्यम्॥


Line 469: Line 375:
<p class="gr-vyakhya-para">अनेन कार्यकारणादीनां समवायो नास्तीत्युक्तं भवति। तथा गुणादीनामवेकाश्रितत्वं जातेर्नित्यत्वं च निरस्तं भवति। अन्यथा सर्वाभेदादिप्रसङ्गात्॥</p>
<p class="gr-vyakhya-para">अनेन कार्यकारणादीनां समवायो नास्तीत्युक्तं भवति। तथा गुणादीनामवेकाश्रितत्वं जातेर्नित्यत्वं च निरस्तं भवति। अन्यथा सर्वाभेदादिप्रसङ्गात्॥</p>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B13">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="TV_C01_B13">
<div class="teeka-block">
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="TV_C01_B13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}
<div class="teeka-title">तत्वविवेकविवरणम्</div>
{{Teeka
<div class="teeka-body">
{{Bhashyam
| verse_id = TV_C01_B13
| verse_id = TV_C01_B13
| id = TV_C01_B13_Tatvaviveka-tika
| id       = TV_C01_B13_Tatvaviveka-tika
| text =
| name    = Tatvaviveka-tika
 
| label    = तत्वविवेकविवरणम्
<div class="gr-avataranika">नन्वेतत्सर्वं परतन्त्रमित्युक्तं। कोऽसौ परो यत्तन्त्रमेतत्। किं च विष्णुज्ञानमेव मोक्षसाधनमवगतं। तत्किमनेन ज्ञातेनेत्यत आह</div>
| text    = <div class="gr-avataranika">नन्वेतत्सर्वं परतन्त्रमित्युक्तं। कोऽसौ परो यत्तन्त्रमेतत्। किं च विष्णुज्ञानमेव मोक्षसाधनमवगतं। तत्किमनेन ज्ञातेनेत्यत आह</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">य एतत्परतन्त्रं तु सर्वमेव हरेः सदा। वशमित्येव जानाति संसारान्मुच्यते हि सः ॥ 13 ॥</div>
<div class="gr-mulaprateeka-block">य एतत्परतन्त्रं तु सर्वमेव हरेः सदा। वशमित्येव जानाति संसारान्मुच्यते हि सः ॥ 13 ॥</div>
<p class="gr-vyakhya-para">यद्यपि केवलस्यास्य ज्ञानं न पुरुषार्थोपयोगि तथापि परमपुरुषाधीनतयाऽवगतं भवत्येव मोक्षसाधनमिति द्वे विद्ये वेदितव्ये' इत्यादिश्रुतिसिद्धमिति हिशब्देन सूचयति।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">यद्यपि केवलस्यास्य ज्ञानं न पुरुषार्थोपयोगि तथापि परमपुरुषाधीनतयाऽवगतं भवत्येव मोक्षसाधनमिति द्वे विद्ये वेदितव्ये' इत्यादिश्रुतिसिद्धमिति हिशब्देन सूचयति।</p>
<div class="shloka-block">
<div class="teeka-shloka shloka-block"><span class="shloka-line">करतलमिलितामलकप्रख्यं यस्याखिलं विश्वं।</span><span class="shloka-line">कमलापरिवृढममलं वन्दे तं वन्द्यपादाब्जम् ॥ 1 ॥</span></div>
<span class="shloka-line">करतलमिलितामलकप्रख्यं यस्याखिलं विश्वं।</span>
<span class="shloka-line">कमलापरिवृढममलं वन्दे तं वन्द्यपादाब्जम् ॥ 1 ॥</span>
</div>
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिततत्वविवेकप्रकरणविवरणं श्रीजयतीर्थभिक्षुरचितं समाप्तम् ॥</div>
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिततत्वविवेकप्रकरणविवरणं श्रीजयतीर्थभिक्षुरचितं समाप्तम् ॥</div>
}}
}}
</div>
</div>
</div>
</div>


Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Tattvaviveka/Vyakhya/Tatvaviveka-tika"