Anandamakaranda

Katha/Moola: Difference between revisions

← Older edit
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Tag: Manual revert
 
(8 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 4: Line 4:
<span id="gr-C1" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="प्रथमोध्यायः"></span>
<span id="gr-C1" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="प्रथमोध्यायः"></span>
== प्रथमोध्यायः ==
== प्रथमोध्यायः ==
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C01_S01_V01"></span>
<span id="gr-C1-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमावल्ली"></span>
<div class="shloka-block">
=== प्रथमावल्ली ===
<span class="shloka-line">उशन् ह वै वाजश्रवसः सर्ववेदसं ददौ । तस्य ह नचिकेता नाम पुत्र आस । तं ह कुमारं सन्तं दक्षिणासु नीयमानासु श्रद्धाविवेश ॥ १ ॥</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C01_S01_V01" data-block-id="KKN_C01_S01_V01" data-doc="
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C01_S01_V02"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">पीतोदका जग्धतृणा दुग्धदोहा निरिन्द्रियाः ।</span>
<span class="shloka-line">अनन्दा नाम ते लोकास्तान् स गच्छति ता ददत् ॥ २ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C01_S01_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">स होवाच पितरं तात कस्मै मां दास्यसीति द्वितीयं तृतीयम् ।</span>
<span class="shloka-line">तं होवाच मृत्यवे त्वा ददानीति ॥ ३ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C01_S01_V04"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">बहूनामेमि प्रथमो बहूनामेमि मध्यमः ।</span>
<span class="shloka-line">किंस्विद् यमस्य कर्तव्यं यन्मयाऽद्य करिष्यति ॥ ४ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C01_S01_V05"></span>
<div class="shloka-block">
<span id="gr-C2" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="द्वितीयाध्यायः"></span>
<span id="gr-C2" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="द्वितीयाध्यायः"></span>
== द्वितीयाध्यायः ==
== द्वितीयाध्यायः ==
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S01_V01"></span>
<span id="gr-C2-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमावल्ली"></span>
<div class="shloka-block">
=== प्रथमावल्ली ===
<span class="shloka-line">पराञ्चि खानि व्यतृणात् स्वयम्भूस्तस्मात् पराक् पश्यति नान्तरात्मन् ।</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V01" data-block-id="KKN_C02_S01_V01" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पराञ्चि खानि व्यतृणात् स्वयम्भूस्तस्मात् पराक् पश्यति नान्तरात्मन् ।</span><span class="shloka-line">कश्चिद् धीरः प्रत्यगात्मानमैक्षत् आवृत्तचक्षुरमृतत्वमिच्छन् ॥ १ ॥</span></span></div>
<span class="shloka-line">कश्चिद् धीरः प्रत्यगात्मानमैक्षत् आवृत्तचक्षुरमृतत्वमिच्छन् ॥ १ ॥</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V02" data-block-id="KKN_C02_S01_V02" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पराचः कामाननुयन्ति बालाः ते मृत्योर्यन्ति विततस्य पाशान् ।</span><span class="shloka-line">अथ धीरा अमृतत्वं विदित्वा ध्रुवमध्रुवेष्विह न प्रार्थयन्ते ॥ २ ॥</span></span></div>
</div>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V03" data-block-id="KKN_C02_S01_V03" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">येन रूपं रसं गन्धं शब्दान् स्पर्शांश्च मैथुनान् ।</span><span class="shloka-line">एतेनैव विजानाति किमत्र परिशिष्यते । एतद्वै तत् ॥ ३ ॥</span></span></div>
</div>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V04" data-block-id="KKN_C02_S01_V04" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वप्नान्तं जागरितान्तं चोभौ येनानुपश्यति ।</span><span class="shloka-line">महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥ ४ ॥</span></span></div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S01_V02"></span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V05" data-block-id="KKN_C02_S01_V05" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">य इदं मध्वदं वेदात्मानं जीवमन्तिकात् ।</span><span class="shloka-line">ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते । एतद्वै तत् ॥ ५ ॥</span></span></div>
<div class="shloka-block">
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V06" data-block-id="KKN_C02_S01_V06" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यः पूर्वं तपसो जातमद्भ्यः पूर्वमजायत ।</span><span class="shloka-line">गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तं यो भूतेभिर्व्यपश्यत । एतद्वै तत् ॥ ६ ॥</span></span></div>
<span class="shloka-line">पराचः कामाननुयन्ति बालाः ते मृत्योर्यन्ति विततस्य पाशान् ।</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V07" data-block-id="KKN_C02_S01_V07" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">या प्राणेन सम्भवत्यदितिर्देवतामयी ।</span><span class="shloka-line">गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तीं या भूतेभिर्व्यजायत । एतद्वै तत् ॥ ७ ॥</span></span></div>
<span class="shloka-line">अथ धीरा अमृतत्वं विदित्वा ध्रुवमध्रुवेष्विह न प्रार्थयन्ते ॥ २ ॥</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V08" data-block-id="KKN_C02_S01_V08" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इव सुभृतो गर्भिणीभिः ।</span><span class="shloka-line">दिवे दिव ईड्यो जागृवद्भिः हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः । एतद्वै तत् ॥ ८ ॥</span></span></div>
</div>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V09" data-block-id="KKN_C02_S01_V09" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यतश्चोदेति सूर्योस्तं यत्र च गच्छति ।</span><span class="shloka-line">तं देवास्सर्वे अर्पितास्तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥ ९ ॥</span></span></div>
</div>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V10" data-block-id="KKN_C02_S01_V10" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदेवेह तदमुत्र यदमुत्र तदन्विह ।</span><span class="shloka-line">मृत्योस्स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥ १० ॥</span></span></div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S01_V03"></span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V11" data-block-id="KKN_C02_S01_V11" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मनसैवेदमाप्तव्यं नेह नानास्ति किञ्चन ।</span><span class="shloka-line">मृत्योस्स मृत्युं गच्छति य इह नानेव पश्यति ॥ ११ ॥</span></span></div>
<div class="shloka-block">
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V12" data-block-id="KKN_C02_S01_V12" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो मध्य आत्मनि तिष्ठति ।</span><span class="shloka-line">ईशानो भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते । एतद्वै तत् ॥ १२ ॥</span></span></div>
<span class="shloka-line">येन रूपं रसं गन्धं शब्दान् स्पर्शांश्च मैथुनान् ।</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V13" data-block-id="KKN_C02_S01_V13" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ज्योतिरिवाधूमकः ।</span><span class="shloka-line">ईशानो भूतभव्यस्य स एवाद्य स उ श्वः । एतद्वै तत् ॥ १३ ॥</span></span></div>
<span class="shloka-line">एतेनैव विजानाति किमत्र परिशिष्यते । एतद्वै तत् ॥ ३ ॥</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V14" data-block-id="KKN_C02_S01_V14" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।</span><span class="shloka-line">एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानुविधावति ॥ १४ ॥</span></span></div>
</div>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S01_V15" data-block-id="KKN_C02_S01_V15" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति ।</span><span class="shloka-line">एवं मुनेर्विजानत आत्मा भवति गौतम ॥ १५ ॥</span></span></div>
</div>
<span id="gr-C2-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयावल्ली"></span>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S01_V04"></span>
=== द्वितीयावल्ली ===
<div class="shloka-block">
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V01" data-block-id="KKN_C02_S02_V01" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुरमेकादशद्वारमजस्यावक्रचेतसः ।</span><span class="shloka-line">अनुष्ठाय न शोचति विमुक्तश्च विमुच्यते । एतद् वै तत् ॥ १ ॥</span></span></div>
<span class="shloka-line">स्वप्नान्तं जागरितान्तं चोभौ येनानुपश्यति ।</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V02" data-block-id="KKN_C02_S02_V02" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हंसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसद्धोता वेदिषदतिथिर्दुरोणसत् ।</span><span class="shloka-line">नृषद्वरसदृतसद्व्योमसदब्जा गोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतं बृहत् ॥ २ ॥</span></span></div>
<span class="shloka-line">महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥ ४ ॥</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V03" data-block-id="KKN_C02_S02_V03" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति ।</span><span class="shloka-line">मध्ये वामनमासीनं विश्वे देवा उपासते ॥ ३ ॥</span></span></div>
</div>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V04" data-block-id="KKN_C02_S02_V04" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अस्य विस्रंसमानस्य शरीरस्थस्य देहिनः ।</span><span class="shloka-line">देहाद्विमुच्यमानस्य किमत्र परिशिष्यते । एतद्वै तत् ॥ ४ ॥</span></span></div>
</div>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V05" data-block-id="KKN_C02_S02_V05" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न प्राणेन नापानेन मर्त्यो जीवति कश्चन ।</span><span class="shloka-line">इतरेण तु जीवन्ति यस्मिन्नेतावुपाश्रितौ ॥ ५ ॥</span></span></div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S01_V05"></span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V06" data-block-id="KKN_C02_S02_V06" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हन्त त इदं प्रवक्ष्यामि गुह्यं ब्रह्म सनातनम् ।</span><span class="shloka-line">यथा मरणं प्राप्यात्मा भवति गौतम ॥ ६ ॥</span></span></div>
<div class="shloka-block">
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V07" data-block-id="KKN_C02_S02_V07" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">योनिमन्ये प्रपद्यन्ते शरीरत्वाय देहिनः ।</span><span class="shloka-line">स्थाणुमन्ये नु संयन्ति यथाकर्म यथाश्रुतम् ॥ ७ ॥</span></span></div>
<span class="shloka-line">य इदं मध्वदं वेदात्मानं जीवमन्तिकात् ।</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V08" data-block-id="KKN_C02_S02_V08" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">य एषु सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्मिमाणः ।</span><span class="shloka-line">तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते ।</span><span class="shloka-line">तस्मिंल्लोकाः श्रिताः सर्वे तदु नात्येति कश्चन ।</span><span class="shloka-line">एतद्वै तत् ॥ ८ ॥</span></span></div>
<span class="shloka-line">ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते । एतद्वै तत् ॥ ५ ॥</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V09" data-block-id="KKN_C02_S02_V09" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अग्निर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।</span><span class="shloka-line">एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥ ९ ॥</span></span></div>
</div>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V10" data-block-id="KKN_C02_S02_V10" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वायुर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।</span><span class="shloka-line">एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥ १० ॥</span></span></div>
</div>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V11" data-block-id="KKN_C02_S02_V11" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सूर्यो यथा सर्वलोकस्य चक्षुः न लिप्यते चाक्षुषैर्बाह्यदोषैः ।</span><span class="shloka-line">एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा न लिप्यते लोकदुःखेन बाह्यः ॥ ११ ॥</span></span></div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S01_V06"></span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V12" data-block-id="KKN_C02_S02_V12" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा एकं रूपं बहुधा यः करोति ।</span><span class="shloka-line">तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम् ॥ १२ ॥</span></span></div>
<div class="shloka-block">
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V13" data-block-id="KKN_C02_S02_V13" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानामेको बहूनां यो विदधाति कामान् ।</span><span class="shloka-line">तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरा स्तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम् ॥ १३ ॥</span></span></div>
<span class="shloka-line">यः पूर्वं तपसो जातमद्भ्यः पूर्वमजायत ।</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V14" data-block-id="KKN_C02_S02_V14" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् ।</span><span class="shloka-line">कथं नु तद्विजानीयां किमु भाति न भाति वा ॥ १४ ॥</span></span></div>
<span class="shloka-line">गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तं यो भूतेभिर्व्यपश्यत । एतद्वै तत् ॥ ६ ॥</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S02_V15" data-block-id="KKN_C02_S02_V15" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।</span><span class="shloka-line">तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ १५ ॥</span></span></div>
</div>
<span id="gr-C2-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयावल्ली"></span>
</div>
=== तृतीयावल्ली ===
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S01_V07"></span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V01" data-block-id="KKN_C02_S03_V01" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ऊर्ध्वमूलोऽवाक्शाख एषोऽश्वत्थः सनातनः ।</span><span class="shloka-line">तदेव शुक्रं तद् ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते ॥</span><span class="shloka-line">तस्मिंल्लोकाः श्रिताः सर्वे तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥ १ ॥</span></span></div>
<div class="shloka-block">
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V02" data-block-id="KKN_C02_S03_V02" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदिदं किञ्च जगत् सर्वं प्राण एजति निःसृतम् ।</span><span class="shloka-line">महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ २ ॥</span></span></div>
<span class="shloka-line">या प्राणेन सम्भवत्यदितिर्देवतामयी ।</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V03" data-block-id="KKN_C02_S03_V03" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भयादस्याग्निस्तपति भयात् तपति सूर्यः ।</span><span class="shloka-line">भयादिन्द्रश्च वायुश्च मृत्युर्धावति पञ्चमः ॥ ३ ॥</span></span></div>
<span class="shloka-line">गुहां प्रविश्य तिष्ठन्तीं या भूतेभिर्व्यजायत । एतद्वै तत् ॥ ७ ॥</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V04" data-block-id="KKN_C02_S03_V04" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इह चेदशकद्बोद्धुं प्राक् शरीरस्य विस्रसः ।</span><span class="shloka-line">ततः स्वर्गेषु लोकेषु शरीरत्वाय कल्पते ॥ ४ ॥</span></span></div>
</div>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V05" data-block-id="KKN_C02_S03_V05" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथादर्शे तथाऽऽत्मनि यथा स्वप्ने तथा पितृलोके । यथाप्सु परीव दृश्यते तथा गन्धर्वलोके । छायातपयोरिव ब्रह्मलोके ॥ ५ ॥</span></span></div>
</div>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V06" data-block-id="KKN_C02_S03_V06" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इन्द्रियाणां पृथग्भावमुदयास्तमयौ च यत् ।</span><span class="shloka-line">पृथगुत्पद्यमानानां मत्वा धीरो न शोचति ॥ ६ ॥</span></span></div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S01_V08"></span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V07" data-block-id="KKN_C02_S03_V07" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इन्द्रियेभ्यः परं मनो मनसः सत्त्वमुत्तमम् ।</span><span class="shloka-line">सत्त्वादपि महानात्मा महतोऽव्यक्तमुत्तमम् ॥ ७ ॥</span></span></div>
<div class="shloka-block">
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V08" data-block-id="KKN_C02_S03_V08" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अव्यक्तात् तु परः पुरुषो व्यापकोऽलिङ्ग एव च ।</span><span class="shloka-line">तं ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरमृतत्वं च गच्छति ॥ ८ ॥</span></span></div>
<span class="shloka-line">अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इव सुभृतो गर्भिणीभिः ।</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V09" data-block-id="KKN_C02_S03_V09" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न सन्दृशे तिष्ठति रूपमस्य न चक्षुषा पश्यति कश्चिदेनम् ।</span><span class="shloka-line">हृदा मनीषा मनसाऽभिक्लृप्तो य एनं विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ ९ ॥</span></span></div>
<span class="shloka-line">दिवे दिव ईड्यो जागृवद्भिः हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः । एतद्वै तत् ॥ ८ ॥</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V10" data-block-id="KKN_C02_S03_V10" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।</span><span class="shloka-line">बुद्धिश्च न विचेष्टति तमाहुः परमां गतिम् ॥ १० ॥</span></span></div>
</div>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V11" data-block-id="KKN_C02_S03_V11" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तां योगमिति मन्यन्ते स्थिरामिन्द्रियधारणाम् ।</span><span class="shloka-line">अप्रमत्तस्तदा भवति योगो हि प्रभवाप्ययौ ॥ ११ ॥</span></span></div>
</div>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V12" data-block-id="KKN_C02_S03_V12" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नैव वाचा न मनसा प्राप्तुं शक्यो न चक्षुषा ।</span><span class="shloka-line">अस्तीति ब्रुवतोऽन्यत्र कथं तदुपलभ्यते ॥ १२ ॥</span></span></div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S01_V09"></span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V13" data-block-id="KKN_C02_S03_V13" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अस्तीत्येवोपलब्धव्यस्तत्त्वभावेन चोभयोः ।</span><span class="shloka-line">अस्तीत्येवोपलब्धस्य तत्त्वभावः प्रसीदति ॥ १३ ॥</span></span></div>
<div class="shloka-block">
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V14" data-block-id="KKN_C02_S03_V14" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा येऽस्य हृदि स्थिताः ।</span><span class="shloka-line">अथ मर्त्योऽमृतो भवत्यथ ब्रह्म समश्नुते ॥ १४ ॥</span></span></div>
<span class="shloka-line">यतश्चोदेति सूर्योस्तं यत्र च गच्छति ।</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V15" data-block-id="KKN_C02_S03_V15" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदा सर्वे प्रभिद्यन्ते हृदयस्येह ग्रन्थयः ।</span><span class="shloka-line">अथ मर्त्योऽमृतो भवत्येतावदनुशासनम् ॥ १५ ॥</span></span></div>
<span class="shloka-line">तं देवास्सर्वे अर्पितास्तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥ ९ ॥</span>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V16" data-block-id="KKN_C02_S03_V16" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शतं चैका च हृदयस्य नाड्य स्तासां मूर्धानमभिनिःसृतैका ।</span><span class="shloka-line">तयोर्ध्वमायन्नमृतत्वमेति विष्वगन्या उत्क्रमणे भवन्ति ॥ १६ ॥</span></span></div>
</div>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V17" data-block-id="KKN_C02_S03_V17" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषोऽन्तरात्मा सदा जनानां हृदये सन्निविष्टः ।</span><span class="shloka-line">तं स्वाच्छरीरात् प्रवृहेन्मुञ्जादिवेषीकां धैर्येण ॥</span><span class="shloka-line">तं विद्याच्छुक्रममृतं तं विद्याच्छुक्रममृतमिति ॥ १७ ॥</span></span></div>
</div>
<div class="verse-block" id="KKN_C02_S03_V18" data-block-id="KKN_C02_S03_V18" data-doc="KKN" data-chapter="KKN_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मृत्युप्रोक्तां नाचिकेतोऽथ लब्ध्वा विद्यामेतां योगविधिं च कृत्स्नम् ।</span><span class="shloka-line">ब्रह्म प्राप्तो विरजोऽभूद् विमृत्युः अन्योऽप्येवं यो विदध्यात्ममेव ॥ १८ ॥</span></span></div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S01_V10"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">यदेवेह तदमुत्र यदमुत्र तदन्विह ।</span>
<span class="shloka-line">मृत्योस्स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥ १० ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S01_V11"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">मनसैवेदमाप्तव्यं नेह नानास्ति किञ्चन ।</span>
<span class="shloka-line">मृत्योस्स मृत्युं गच्छति य इह नानेव पश्यति ॥ ११ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S01_V12"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो मध्य आत्मनि तिष्ठति ।</span>
<span class="shloka-line">ईशानो भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते । एतद्वै तत् ॥ १२ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S01_V13"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ज्योतिरिवाधूमकः ।</span>
<span class="shloka-line">ईशानो भूतभव्यस्य स एवाद्य स उ श्वः । एतद्वै तत् ॥ १३ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S01_V14"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।</span>
<span class="shloka-line">एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानुविधावति ॥ १४ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S01_V15"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति ।</span>
<span class="shloka-line">एवं मुनेर्विजानत आत्मा भवति गौतम ॥ १५ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S02_V01"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">पुरमेकादशद्वारमजस्यावक्रचेतसः ।</span>
<span class="shloka-line">अनुष्ठाय न शोचति विमुक्तश्च विमुच्यते । एतद् वै तत् ॥ १ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S02_V02"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">हंसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसद्धोता वेदिषदतिथिर्दुरोणसत् ।</span>
<span class="shloka-line">नृषद्वरसदृतसद्व्योमसदब्जा गोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतं बृहत् ॥ २ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S02_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति ।</span>
<span class="shloka-line">मध्ये वामनमासीनं विश्वे देवा उपासते ॥ ३ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S02_V04"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अस्य विस्रंसमानस्य शरीरस्थस्य देहिनः ।</span>
<span class="shloka-line">देहाद्विमुच्यमानस्य किमत्र परिशिष्यते । एतद्वै तत् ॥ ४ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S02_V05"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">न प्राणेन नापानेन मर्त्यो जीवति कश्चन ।</span>
<span class="shloka-line">इतरेण तु जीवन्ति यस्मिन्नेतावुपाश्रितौ ॥ ५ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S02_V06"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">हन्त त इदं प्रवक्ष्यामि गुह्यं ब्रह्म सनातनम् ।</span>
<span class="shloka-line">यथा मरणं प्राप्यात्मा भवति गौतम ॥ ६ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S02_V07"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">योनिमन्ये प्रपद्यन्ते शरीरत्वाय देहिनः ।</span>
<span class="shloka-line">स्थाणुमन्ये नु संयन्ति यथाकर्म यथाश्रुतम् ॥ ७ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S02_V08"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">य एषु सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्मिमाणः ।</span>
<span class="shloka-line">तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते ।</span>
<span class="shloka-line">तस्मिंल्लोकाः श्रिताः सर्वे तदु नात्येति कश्चन ।</span>
<span class="shloka-line">एतद्वै तत् ॥ ८ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S02_V09"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अग्निर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।</span>
<span class="shloka-line">एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥ ९ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S02_V10"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">वायुर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव ।</span>
<span class="shloka-line">एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥ १० ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S02_V11"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">सूर्यो यथा सर्वलोकस्य चक्षुः न लिप्यते चाक्षुषैर्बाह्यदोषैः ।</span>
<span class="shloka-line">एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा न लिप्यते लोकदुःखेन बाह्यः ॥ ११ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S02_V12"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा एकं रूपं बहुधा यः करोति ।</span>
<span class="shloka-line">तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम् ॥ १२ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S02_V13"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानामेको बहूनां यो विदधाति कामान् ।</span>
<span class="shloka-line">तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरा स्तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम् ॥ १३ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S02_V14"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् ।</span>
<span class="shloka-line">कथं नु तद्विजानीयां किमु भाति न भाति वा ॥ १४ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S02_V15"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।</span>
<span class="shloka-line">तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ १५ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V01"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">ऊर्ध्वमूलोऽवाक्शाख एषोऽश्वत्थः सनातनः ।</span>
<span class="shloka-line">तदेव शुक्रं तद् ब्रह्म तदेवामृतमुच्यते ॥</span>
<span class="shloka-line">तस्मिंल्लोकाः श्रिताः सर्वे तदु नात्येति कश्चन । एतद्वै तत् ॥ १ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V02"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">यदिदं किञ्च जगत् सर्वं प्राण एजति निःसृतम् ।</span>
<span class="shloka-line">महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ २ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V03"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">भयादस्याग्निस्तपति भयात् तपति सूर्यः ।</span>
<span class="shloka-line">भयादिन्द्रश्च वायुश्च मृत्युर्धावति पञ्चमः ॥ ३ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V04"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">इह चेदशकद्बोद्धुं प्राक् शरीरस्य विस्रसः ।</span>
<span class="shloka-line">ततः स्वर्गेषु लोकेषु शरीरत्वाय कल्पते ॥ ४ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V05"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">यथादर्शे तथाऽऽत्मनि यथा स्वप्ने तथा पितृलोके । यथाप्सु परीव दृश्यते तथा गन्धर्वलोके । छायातपयोरिव ब्रह्मलोके ॥ ५ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V06"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">इन्द्रियाणां पृथग्भावमुदयास्तमयौ च यत् ।</span>
<span class="shloka-line">पृथगुत्पद्यमानानां मत्वा धीरो न शोचति ॥ ६ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V07"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">इन्द्रियेभ्यः परं मनो मनसः सत्त्वमुत्तमम् ।</span>
<span class="shloka-line">सत्त्वादपि महानात्मा महतोऽव्यक्तमुत्तमम् ॥ ७ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V08"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अव्यक्तात् तु परः पुरुषो व्यापकोऽलिङ्ग एव च ।</span>
<span class="shloka-line">तं ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरमृतत्वं च गच्छति ॥ ८ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V09"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">न सन्दृशे तिष्ठति रूपमस्य न चक्षुषा पश्यति कश्चिदेनम् ।</span>
<span class="shloka-line">हृदा मनीषा मनसाऽभिक्लृप्तो य एनं विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ ९ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V10"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह ।</span>
<span class="shloka-line">बुद्धिश्च न विचेष्टति तमाहुः परमां गतिम् ॥ १० ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V11"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">तां योगमिति मन्यन्ते स्थिरामिन्द्रियधारणाम् ।</span>
<span class="shloka-line">अप्रमत्तस्तदा भवति योगो हि प्रभवाप्ययौ ॥ ११ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V12"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">नैव वाचा न मनसा प्राप्तुं शक्यो न चक्षुषा ।</span>
<span class="shloka-line">अस्तीति ब्रुवतोऽन्यत्र कथं तदुपलभ्यते ॥ १२ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V13"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अस्तीत्येवोपलब्धव्यस्तत्त्वभावेन चोभयोः ।</span>
<span class="shloka-line">अस्तीत्येवोपलब्धस्य तत्त्वभावः प्रसीदति ॥ १३ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V14"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा येऽस्य हृदि स्थिताः ।</span>
<span class="shloka-line">अथ मर्त्योऽमृतो भवत्यथ ब्रह्म समश्नुते ॥ १४ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V15"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">यदा सर्वे प्रभिद्यन्ते हृदयस्येह ग्रन्थयः ।</span>
<span class="shloka-line">अथ मर्त्योऽमृतो भवत्येतावदनुशासनम् ॥ १५ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V16"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">शतं चैका च हृदयस्य नाड्य स्तासां मूर्धानमभिनिःसृतैका ।</span>
<span class="shloka-line">तयोर्ध्वमायन्नमृतत्वमेति विष्वगन्या उत्क्रमणे भवन्ति ॥ १६ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V17"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषोऽन्तरात्मा सदा जनानां हृदये सन्निविष्टः ।</span>
<span class="shloka-line">तं स्वाच्छरीरात् प्रवृहेन्मुञ्जादिवेषीकां धैर्येण ॥</span>
<span class="shloka-line">तं विद्याच्छुक्रममृतं तं विद्याच्छुक्रममृतमिति ॥ १७ ॥</span>
</div>
</div>
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="KKN_C02_S03_V18"></span>
<div class="shloka-block">
<span class="shloka-line">मृत्युप्रोक्तां नाचिकेतोऽथ लब्ध्वा विद्यामेतां योगविधिं च कृत्स्नम् ।</span>
<span class="shloka-line">ब्रह्म प्राप्तो विरजोऽभूद् विमृत्युः अन्योऽप्येवं यो विदध्यात्ममेव ॥ १८ ॥</span>
</div>
</div>


[[Category:Katha]]
[[Category:Katha]]
[[Category:Moola]]
[[Category:Moola]]
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Katha/Moola"