Anandamakaranda

JSON:Aitareya: Difference between revisions

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
(2 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 1: Line 1:
__NOINDEX__
__NOTOC__
<pre class="gr-json-meta">
{
{
  "schema": 1,
"schema": 3,
  "doc": {
"doc": {
    "slug": "Aitareya",
"slug": "Aitareya",
    "title": "ऐतरेयोपनिषत्",
"title": "ऐतरेयोपनिषत्",
    "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
    "docId": "AIT",
"docId": "AIT",
    "parent": null,
"parent": null,
    "related": [],
"related": [],
    "nextId": 410
"nextId": 519
  },
},
  "blocks": [
"blocks": [
    {
{
      "id": "Aitareya-1",
"id": "Aitareya-1",
      "oldKey": "AIT_C02_S01",
"oldKey": "AIT_C02_S01",
      "type": "section",
"type": "section",
      "parent": null,
"parent": null,
      "chapter": "AIT_C02",
"chapter": "AIT_C02",
      "verseType": "paada",
"verseType": "paada",
      "text": "प्रथमाध्यायः"
"lines": [
    },
"प्रथमाध्यायः"
    {
]
      "id": "Aitareya-2",
},
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V01_I01",
{
      "type": "introduction",
"id": "Aitareya-2",
      "parent": "AIT_C02_S01",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V01_I01",
      "chapter": "AIT_C02",
"type": "introduction",
      "verseType": null,
"parent": "AIT_C02_S01",
      "text": "नारायणं निखिलपूर्णगुणैकदेहं सर्वज्ञमच्युतमपेतसमस्तदोषम् ।\nप्राणस्य सर्वचिदचित्परमेश्वरस्य साक्षादधीश्वरमियां शरणं रमेशम् ॥"
"chapter": "AIT_C02",
    },
"verseType": null,
    {
"lines": [
      "id": "Aitareya-3",
"नारायणं निखिलपूर्णगुणैकदेहं सर्वज्ञमच्युतमपेतसमस्तदोषम् ।",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V01_I02",
"प्राणस्य सर्वचिदचित्परमेश्वरस्य साक्षादधीश्वरमियां शरणं रमेशम् ॥"
      "type": "introduction",
]
      "parent": "AIT_C02_S01",
},
      "chapter": "AIT_C02",
{
      "verseType": null,
"id": "Aitareya-3",
      "text": "प्रादुबर्भूव भगवांस्तपसेतराया नारायणोऽब्जजसुतस्य विशालनाम्नः ।\nतस्मिन् गतेऽध्वरमभूत् सुरविप्रसङ्घो निश्चेतनस्तदनु पद्मभवोऽमुमस्तौत् ॥\nतेन स्तुतः(तैः संस्तुतः .हृ) स भगवान् गिरिशेन्द्रमुख्यान् सर्वानबोधयदजेन सहैव तेऽथ ।\nदासत्वमापुरत एव महत्सुराणां दासत्वतः स महिदास इति प्रसिद्धः ॥\nशृण्वत्सु तेषु भगवानवदद्रमायै दिव्यां श्रुतिं स परमोऽतिमुदैतरेयीम् ।\nसा बह्वृचैः प्रपठिता चतुराननास्याद् यस्यां रहस्यमुदितं परमं हि विष्णोः ॥\nमहाभूतिः श्रुतिः सैषा महाभूतिर्यतो हरिः ।\nविशेषेणात्र कथितः सर्वज्ञः शाश्वतः प्रभुः ॥ इति ऋक्संहितायाम् ।"
"oldKey": "AIT_C02_S01_V01_I02",
    },
"type": "introduction",
    {
"parent": "AIT_C02_S01",
      "id": "Aitareya-4",
"chapter": "AIT_C02",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V01",
"verseType": null,
      "type": "verse",
"lines": [
      "parent": "AIT_C02_S01",
"प्रादुबर्भूव भगवांस्तपसेतराया नारायणोऽब्जजसुतस्य विशालनाम्नः ।",
      "chapter": "AIT_C02",
"तस्मिन् गतेऽध्वरमभूत् सुरविप्रसङ्घो निश्चेतनस्तदनु पद्मभवोऽमुमस्तौत् ॥",
      "verseType": "mantra",
"तेन स्तुतः(तैः संस्तुतः .हृ) स भगवान् गिरिशेन्द्रमुख्यान् सर्वानबोधयदजेन सहैव तेऽथ ।",
      "text": "एष पन्था एतत्कर्म एतद्ब्रह्मैतत्सत्यम् । तस्मान्न प्रमाद्येत् तन्नातीयान्न ह्यत्यायन् पूर्वे । येऽत्यायंस्ते ह पराबभूवुः ।"
"दासत्वमापुरत एव महत्सुराणां दासत्वतः स महिदास इति प्रसिद्धः ॥",
    },
"शृण्वत्सु तेषु भगवानवदद्रमायै दिव्यां श्रुतिं स परमोऽतिमुदैतरेयीम् ।",
    {
"सा बह्वृचैः प्रपठिता चतुराननास्याद् यस्यां रहस्यमुदितं परमं हि विष्णोः ॥",
      "id": "Aitareya-5",
"महाभूतिः श्रुतिः सैषा महाभूतिर्यतो हरिः ।",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V01_B03",
"विशेषेणात्र कथितः सर्वज्ञः शाश्वतः प्रभुः ॥ इति ऋक्संहितायाम् ।"
      "type": "bhashya",
]
      "parent": "AIT_C02_S01",
},
      "chapter": "AIT_C02",
{
      "verseType": null,
"id": "Aitareya-4",
      "text": "एष एव सदा पन्था भगवान् पुरुषोत्तमः ।\nनित्यं स्वप्राप्तिहेतुत्वात्, कर्तृत्वात् कर्म मातृतः ॥\nब्रह्मैव गुणपूर्णत्वात्, सत्यं साधुस्वरूपतः ।\nक्‍वापि तं विस्मरेन्नैव त्यक्त्वा तं नेतरं व्रजेत् ॥\nपूर्वे नैनं तत्यजुर्हि ब्रह्माद्यास्तेन संसृतेः ।\nमुक्ताः श्रीश्च तदत्यागान्नित्यमुक्ता गुणाधिका ॥"
"oldKey": "AIT_C02_S01_V01",
    },
"type": "verse",
    {
"parent": "AIT_C02_S01",
      "id": "Aitareya-6",
"chapter": "AIT_C02",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V02",
"verseType": "mantra",
      "type": "verse",
"lines": [
      "parent": "AIT_C02_S01",
"एष पन्था एतत्कर्म एतद्ब्रह्मैतत्सत्यम् । तस्मान्न प्रमाद्येत् तन्नातीयान्न ह्यत्यायन् पूर्वे । येऽत्यायंस्ते ह पराबभूवुः ।"
      "chapter": "AIT_C02",
]
      "verseType": "mantra",
},
      "text": "तदुक्तमृषिणा-\n‘प्रजा ह तिस्रो अत्यायमीयुर्न्यन्या अर्कमभितो विविश्रे ।\nबृहद्ध तस्थौ भुवनेष्वन्तः पवमानो हरित आ विवेशेति ।’(ऋ.सं.८.१०१.१४)इति ।"
{
    },
"id": "Aitareya-5",
    {
"oldKey": "AIT_C02_S01_V01_B03",
      "id": "Aitareya-7",
"type": "bhashya",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V03",
"parent": "AIT_C02_S01",
      "type": "verse",
"chapter": "AIT_C02",
      "parent": "AIT_C02_S01",
"verseType": null,
      "chapter": "AIT_C02",
"lines": [
      "verseType": "mantra",
"एष एव सदा पन्था भगवान् पुरुषोत्तमः ।",
      "text": "‘प्रजा ह तिस्रो अत्यायमीयुः’इति या वै ता इमाः प्रजास्तिस्रो अत्यायमायंस्तानीमानि वयांसि वङ्गावगधाश्चेरपादाः। ‘न्यन्या अर्कमभितो विविश्रे’ इति ।"
"नित्यं स्वप्राप्तिहेतुत्वात्, कर्तृत्वात् कर्म मातृतः ॥",
    },
"ब्रह्मैव गुणपूर्णत्वात्, सत्यं साधुस्वरूपतः ।",
    {
"क्‍वापि तं विस्मरेन्नैव त्यक्त्वा तं नेतरं व्रजेत् ॥",
      "id": "Aitareya-8",
"पूर्वे नैनं तत्यजुर्हि ब्रह्माद्यास्तेन संसृतेः ।",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V03_B01",
"मुक्ताः श्रीश्च तदत्यागान्नित्यमुक्ता गुणाधिका ॥"
      "type": "bhashya",
]
      "parent": "AIT_C02_S01",
},
      "chapter": "AIT_C02",
{
      "verseType": null,
"id": "Aitareya-6",
      "text": "विहायस्ययनात् प्रोक्ता वयांसीति पिशाचकाः ।\nवर्तितज्ञानतो वङ्गा नरास्तैरवनं सदा ।\nअन्नरूपैर्गृध्नवो हि वङ्गावगधनामकाः ॥\nराक्षसा असुरा ईरपादा इति समीरिताः ।\nधर्मो ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं चतुरात्मकः ॥\nवायुर्देवोऽत्रासुराणामैश्वर्य गुण एव हि ।\nईरपादास्ततः प्रोक्तास्ते त्रयो विष्णुमत्यजन् ॥\nपराभूतास्ततस्ते तु तमस्यन्धे निपातिताः ।\n॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमन्महैतरेयोपनिषद्भाष्ये द्वितीयप्रघट्टके प्रथमोऽध्यायः ॥"
"oldKey": "AIT_C02_S01_V02",
    },
"type": "verse",
    {
"parent": "AIT_C02_S01",
      "id": "Aitareya-9",
"chapter": "AIT_C02",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V04",
"verseType": "mantra",
      "type": "verse",
"lines": [
      "parent": "AIT_C02_S01",
"तदुक्तमृषिणा-",
      "chapter": "AIT_C02",
"‘प्रजा ह तिस्रो अत्यायमीयुर्न्यन्या अर्कमभितो विविश्रे ।",
      "verseType": "mantra",
"बृहद्ध तस्थौ भुवनेष्वन्तः पवमानो हरित आ विवेशेति ।’(ऋ.सं.८.१०१.१४)इति ।"
      "text": "ता इमाः प्रजा अर्कमभितो निविष्टा इममेवाग्निम् । बृहद्ध तस्थौ भुवनेष्वन्तरित्यद उ एव बृहद्भुवनेष्वन्तरसावादित्यः । पवमानो हरित आ विविशेति । वायुरेव पवमानो दिशो हरित आविष्टः ॥"
]
    },
},
    {
{
      "id": "Aitareya-10",
"id": "Aitareya-7",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V04_B01",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V03",
      "type": "bhashya",
"type": "verse",
      "parent": "AIT_C02_S01",
"parent": "AIT_C02_S01",
      "chapter": "AIT_C02",
"chapter": "AIT_C02",
      "verseType": null,
"verseType": "mantra",
      "text": "देवाश्च ऋषयो मर्त्यसत्तमा इति च त्रयः ॥\nआश्रिता विष्णुमेवैकं त्रिस्थानस्थितमच्युतम् ।\nअग्निस्थमाश्रिता मर्त्या विष्णुमर्काभिधं परम् ॥\nआ जनैरर्चितत्वात् स ह्यर्क इत्युच्यते हरिः ।\nअग्नौ कर्माणि कृत्वैव मानुषा मुक्तिभागिनः ॥\nकर्मभिः शुद्धसत्त्वानां कर्मत्यागोऽपि नान्यथा ।\nआश्रिताः सूर्यगं विष्णुम् ऋषयो बृहदित्यसौ ॥\nतेजसा बृंहणादुक्तो, विष्णुरादित्य इत्यपि ।\nआदानात् सर्ववस्तूनाम्, स्वाध्यायेनामुमाश्रिताः ॥\nमुच्यन्ते ऋषयो नित्यं नान्यथा तु कथञ्चन ।\nवायुस्थमाश्रिता देवाः पवमानाभिधं हरिम् ।\nसंसारात् पावयित्वा यन्महानन्दे मिनोत्ययम् ॥\nपवमानस्ततो विष्णुः व्याप्तः सर्वासु दिक्षु च ।\nआश्रितो भगवान् सर्वैः सर्वत्रापि, विशेषतः ॥\nआश्रयात् पृथगुक्तोऽयं नित्यानन्दो रमापतिः ॥ १ ॥"
"lines": [
    },
"‘प्रजा ह तिस्रो अत्यायमीयुः’इति या वै ता इमाः प्रजास्तिस्रो अत्यायमायंस्तानीमानि वयांसि वङ्गावगधाश्चेरपादाः। ‘न्यन्या अर्कमभितो विविश्रे’ इति ।"
    {
]
      "id": "Aitareya-11",
},
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V05",
{
      "type": "verse",
"id": "Aitareya-8",
      "parent": "AIT_C02_S01",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V03_B01",
      "chapter": "AIT_C02",
"type": "bhashya",
      "verseType": "mantra",
"parent": "AIT_C02_S01",
      "text": "उक्थमुक्थमिति वै प्रजा वदन्ति, तदिदमेवोक्थमियमेव पृथिवी । इतो हीदं सर्वमुत्तिष्ठति यदिदं किञ्च । तस्याग्निरर्कः। अन्नमशीतयः, अन्नेन हीदं सर्वमश्नुते । अन्तरिक्षमेवोक्थम् । अन्तरिक्षं वा अनु पतन्त्यन्तरिक्षमनु धावयन्ति॥"
"chapter": "AIT_C02",
    },
"verseType": null,
    {
"lines": [
      "id": "Aitareya-12",
"विहायस्ययनात् प्रोक्ता वयांसीति पिशाचकाः ।",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V06",
"वर्तितज्ञानतो वङ्गा नरास्तैरवनं सदा ।",
      "type": "verse",
"अन्नरूपैर्गृध्नवो हि वङ्गावगधनामकाः ॥",
      "parent": "AIT_C02_S01",
"राक्षसा असुरा ईरपादा इति समीरिताः ।",
      "chapter": "AIT_C02",
"धर्मो ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं चतुरात्मकः ॥",
      "verseType": "mantra",
"वायुर्देवोऽत्रासुराणामैश्वर्य गुण एव हि ।",
      "text": "तस्य वायुरर्कः। अन्नमशीतयः। अन्नेन हीदं सर्वमश्नुते । असावेव द्यौरुक्थम् । अमुतः प्रदानाद्धीदं सर्वमुत्तिष्ठति यदिदं किञ्च । तस्यासावादित्योऽर्कः। अन्नमशीतयः, अन्नेन हीदं सर्वमश्नुते- इत्यधिदैवतम् ।"
"ईरपादास्ततः प्रोक्तास्ते त्रयो विष्णुमत्यजन् ॥",
    },
"पराभूतास्ततस्ते तु तमस्यन्धे निपातिताः ।",
    {
"॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमन्महैतरेयोपनिषद्भाष्ये द्वितीयप्रघट्टके प्रथमोऽध्यायः ॥"
      "id": "Aitareya-13",
]
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V07",
},
      "type": "verse",
{
      "parent": "AIT_C02_S01",
"id": "Aitareya-9",
      "chapter": "AIT_C02",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V04",
      "verseType": "mantra",
"type": "verse",
      "text": "अथाध्यात्मम्\n- पुरुष एवोक्थम्। अयमेव महान् प्रजापतिरहमुक्थमस्मीति विद्यात् ।\nतस्य मुखमेवोक्थम्। यथा पृथिवी तथा । तस्य वागर्कः। अन्नमशीतयः, अन्नेन हीदं सर्वमश्नुते। नासिके एवोक्थं यथाऽन्तरिक्षं तथा । तस्य प्राणोऽर्कः। अन्नमशीतयः, अन्नेन हीदं सर्वमश्नुते । तदेतद् ब्रध्नस्य विष्टपं यदेतन्नासिकायै विनतमिव । ललाटमेवोक्थम्॥\nयथा द्यौस्तथा तस्य चक्षुरर्कोऽन्नमशीतयोऽन्नेन हीदं सर्वमश्नुते ॥"
"parent": "AIT_C02_S01",
    },
"chapter": "AIT_C02",
    {
"verseType": "mantra",
      "id": "Aitareya-14",
"lines": [
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V03_B02",
"ता इमाः प्रजा अर्कमभितो निविष्टा इममेवाग्निम् । बृहद्ध तस्थौ भुवनेष्वन्तरित्यद उ एव बृहद्भुवनेष्वन्तरसावादित्यः । पवमानो हरित आ विविशेति । वायुरेव पवमानो दिशो हरित आविष्टः ॥"
      "type": "bhashya",
]
      "parent": "AIT_C02_S01",
},
      "chapter": "AIT_C02",
{
      "verseType": null,
"id": "Aitareya-10",
      "text": "तृचाशीतिविभिन्नस्य शस्त्रस्यान्नत्वहेतुतः ॥\nविष्णोस्तृचाशीतिवत् स्यात् प्रसिद्धान्नमिति स्फुटम् ।\nअन्नाभिमानिदेवश्च तृचाशीत्याश्च देवता ॥\nसोम एव ततश्चान्नमशीतय इतरितम् ।\nअदनाऽऽघ्राणदृष्ट्याख्यभोगत्रयविभागतः ॥\nमुखनासाचक्षुषां तद्भोग्यमन्नं हरेः श्रुतम् ।"
"oldKey": "AIT_C02_S01_V04_B01",
    },
"type": "bhashya",
    {
"parent": "AIT_C02_S01",
      "id": "Aitareya-15",
"chapter": "AIT_C02",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V03_B03",
"verseType": null,
      "type": "bhashya",
"lines": [
      "parent": "AIT_C02_S01",
"देवाश्च ऋषयो मर्त्यसत्तमा इति च त्रयः ॥",
      "chapter": "AIT_C02",
"आश्रिता विष्णुमेवैकं त्रिस्थानस्थितमच्युतम् ।",
      "verseType": null,
"अग्निस्थमाश्रिता मर्त्या विष्णुमर्काभिधं परम् ॥",
      "text": "अरणं गमनं यस्माद् अर्कः शीघ्रगतित्वतः ॥\nश्येन एव, तदाकारा चितिरर्कपदोदिता ।\nसुपर्णप्रतिमा सा, यत् तदारूढो जनार्दनः ॥\nतस्मात् तस्यार्क इति सा प्रोच्यते वैदिकैः पदैः ।\nयोऽसौ चितिगतो वीन्द्रः सोऽग्निवातरविष्वपि ॥\nतथा वाक्प्राणचक्षुष्षु तस्मात् तेऽर्काः प्रकीर्तिताः।\nतेषु स्थिते सुपर्णे च रूपभेदैः पृथक् पृथक् ॥\nस्थितो विष्णुस्तदर्कास्ते तस्मादेव प्रकीर्तिताः ।"
"आ जनैरर्चितत्वात् स ह्यर्क इत्युच्यते हरिः ।",
    },
"अग्नौ कर्माणि कृत्वैव मानुषा मुक्तिभागिनः ॥",
    {
"कर्मभिः शुद्धसत्त्वानां कर्मत्यागोऽपि नान्यथा ।",
      "id": "Aitareya-16",
"आश्रिताः सूर्यगं विष्णुम् ऋषयो बृहदित्यसौ ॥",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V03_B04",
"तेजसा बृंहणादुक्तो, विष्णुरादित्य इत्यपि ।",
      "type": "bhashya",
"आदानात् सर्ववस्तूनाम्, स्वाध्यायेनामुमाश्रिताः ॥",
      "parent": "AIT_C02_S01",
"मुच्यन्ते ऋषयो नित्यं नान्यथा तु कथञ्चन ।",
      "chapter": "AIT_C02",
"वायुस्थमाश्रिता देवाः पवमानाभिधं हरिम् ।",
      "verseType": null,
"संसारात् पावयित्वा यन्महानन्दे मिनोत्ययम् ॥",
      "text": "व्याप्तत्वाज्जीवदेहेषु मुखे विष्णोर्मुखं स्मृतम् ॥\nनासयोर्नासिका विष्णोरक्ष्णोरेव तदक्षिणी ।\nजीववाक्प्राणचक्षुष्षु तद्वागाद्यास्ततः स्थिताः ॥\nविष्णोर्वाग्भार्गवो रामो प्राणोऽस्य नरकेसरी ।\nचक्षुस्तु कपिलो विष्णुरग्न्यादीनां च कारणम् ॥\nजीववागादिसंस्थं च सुपर्णमधिसंस्थिताः ।\nअविशेषोऽपि भगवान् पूर्णैश्वर्यस्वरूपतः ॥\nअङ्गाङ्गित्वेनैक एव स्वानन्दानुभवे स्थितः ।\nस एव व्यूह्य चात्मानं पृथग्रूप इव स्थितः ॥\nसुपर्णनामा भगवान् सुपर्णे च व्यवस्थितः ।\nअग्न्यादिषु च तन्नामा वासुदेवः स संस्थितः ॥\nअन्ननामा स एवान्ने चेष्टयन् सर्वमास्थितः ।\nअन्ने स्थितः स एवेशो ह्यन्नदातृगतिप्रदः ॥"
"पवमानस्ततो विष्णुः व्याप्तः सर्वासु दिक्षु च ।",
    },
"आश्रितो भगवान् सर्वैः सर्वत्रापि, विशेषतः ॥",
    {
"आश्रयात् पृथगुक्तोऽयं नित्यानन्दो रमापतिः ॥ १ ॥"
      "id": "Aitareya-17",
]
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V03_B05",
},
      "type": "bhashya",
{
      "parent": "AIT_C02_S01",
"id": "Aitareya-11",
      "chapter": "AIT_C02",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V05",
      "verseType": null,
"type": "verse",
      "text": "तस्यान्तरिक्षगस्यैव नियमादनुपक्षिणः ।\nपतन्ति धावयन्त्यश्वान् नरादींश्च नरादयः ॥\nपरस्य विष्णोर्धामत्वात् सूर्यो ब्रध्न इतीरितः ।\nनिहितश्चैव तल्लोको नासिकायां नतस्थले ॥\nपृथिव्यां संस्थितो विष्णुः स्त्रीरूपेण द्युलोकतः ।\nपतितं सर्वमेवात्ति तथा दिवि च संस्थितः ॥\nइतो गतं सर्वमत्ति द्युनामा भगवान् परः ।\nभोग्यत्वादाद्य इत्युक्तः एवमाद्यात्तृरूपवान् ॥\nएक एव परो विष्णुरत्ताऽन्यैरुपजीव्यतः ।\nआद्यो भवति चान्येषाम्, नोपजीव्यो भवेद् यथा ॥\nहरिः स सर्वजीवानाम्, न भुज्यन्ते यथाऽमुना ।\nसर्वे लोकास्तथा कर्तुं नैवेष्टे कश्चन क्वचित् ॥ २ ॥"
"parent": "AIT_C02_S01",
    },
"chapter": "AIT_C02",
    {
"verseType": "mantra",
      "id": "Aitareya-18",
"lines": [
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V05_B01",
"उक्थमुक्थमिति वै प्रजा वदन्ति, तदिदमेवोक्थमियमेव पृथिवी । इतो हीदं सर्वमुत्तिष्ठति यदिदं किञ्च । तस्याग्निरर्कः। अन्नमशीतयः, अन्नेन हीदं सर्वमश्नुते । अन्तरिक्षमेवोक्थम् । अन्तरिक्षं वा अनु पतन्त्यन्तरिक्षमनु धावयन्ति॥"
      "type": "bhashya",
]
      "parent": "AIT_C02_S01",
},
      "chapter": "AIT_C02",
{
      "verseType": null,
"id": "Aitareya-12",
      "text": "तमिमं प्रथमज्ञानिपुरुषं चतुराननम् ।\nवासुदेवाभिधं ब्रह्म प्राप प्रपदयोः पुरा ॥\nयस्मात् प्रपेदे भगवान् प्रपदाच्चतुराननम् ।\nतस्मात् प्रपदनादेव प्रपदं नाम कीर्तितम् ॥\nचतुर्मुखाकारवतां नृणां पादतलोपरि ।\nप्रपदाख्या वर्ततेऽतो, न तु पश्वादिनां क्वचित्॥\nअयादूर्ध्वं ततो विष्णुः प्रपदाद् ऊरुमत्र च ।\nस्थित ऊरू च तावास्ताम् ऊरूर्ध्वगमनाद्धरेः ॥"
"oldKey": "AIT_C02_S01_V06",
    },
"type": "verse",
    {
"parent": "AIT_C02_S01",
      "id": "Aitareya-19",
"chapter": "AIT_C02",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V05_B02",
"verseType": "mantra",
      "type": "bhashya",
"lines": [
      "parent": "AIT_C02_S01",
"तस्य वायुरर्कः। अन्नमशीतयः। अन्नेन हीदं सर्वमश्नुते । असावेव द्यौरुक्थम् । अमुतः प्रदानाद्धीदं सर्वमुत्तिष्ठति यदिदं किञ्च । तस्यासावादित्योऽर्कः। अन्नमशीतयः, अन्नेन हीदं सर्वमश्नुते- इत्यधिदैवतम् ।"
      "chapter": "AIT_C02",
]
      "verseType": null,
},
      "text": "ककिञ्चिदूर्ध्वं ततो गत्वा वायुना सह केशवः ।\nवायुमाहोरुगरणं कुर्वत्र स्थित इत्यपि ॥\nउर्वेव गरणं चक्रे वायुर्यत्र स्थितः सदा ।\nतत्स्थानमुदरं नाम, पुनराह जनार्दनः ॥\nउरु स्थानं निवासं मे कुरु विस्तारसंयुतम् ।\nतथाऽकरोत् स वायुश्च तदुरोऽभूद् उरुत्वतः ॥\nउरोमध्ये च हृदयम्, तत्रवासो (तत्राऽवासो) हरेः सदा ।\nसूक्ष्मदृष्टियुता ये तु मुनयः शार्कराक्ष्यकाः ॥\nउदरे ते परं ब्रह्म वासुदेवमुपासते ।\nहृत्स्थमेव परं विष्णुं ध्यायन्त्यारुणयः सदा ॥\nउदरस्थं च हृद्गं च ते उभे ब्रह्म तत्परम् ।\nएकमेव यतस्तस्माद उभये ह्यपि तद्विदः ॥"
{
    },
"id": "Aitareya-13",
    {
"oldKey": "AIT_C02_S01_V07",
      "id": "Aitareya-20",
"type": "verse",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V05_B03",
"parent": "AIT_C02_S01",
      "type": "bhashya",
"chapter": "AIT_C02",
      "parent": "AIT_C02_S01",
"verseType": "mantra",
      "chapter": "AIT_C02",
"lines": [
      "verseType": null,
"अथाध्यात्मम्",
      "text": "तत ऊर्ध्वं गतो विष्णुर्वायुना सह दैवतैः ।\nस्थितो मूर्धनि देवेशः श्रितोऽसाविति तच्छिरः ॥\nतत्र प्राणात्मना वायुर्मनोरूपेण शङ्करः ।\nशेषः सुपर्ण इन्द्रश्च मनांस्येव पृथक् पृथक् ॥\nअहम्भावमनो रुद्रः, शेषोऽसौ पाञ्चरात्रकम् ।\nवैदिकं गरुडश्चेन्द्रो यज्ञादिविषयं मनः ॥\nश्रोत्रं चन्द्रो, रविश्चक्षुर्वागग्निः परिकीर्तितः ।\nएते देवास्तदन्ये च सर्वप्राणिषु संस्थितः ॥\nउपासते महाविष्णुं परमात्मानमच्युतम् ।"
"- पुरुष एवोक्थम्। अयमेव महान् प्रजापतिरहमुक्थमस्मीति विद्यात् ।",
    },
"तस्य मुखमेवोक्थम्। यथा पृथिवी तथा । तस्य वागर्कः। अन्नमशीतयः, अन्नेन हीदं सर्वमश्नुते। नासिके एवोक्थं यथाऽन्तरिक्षं तथा । तस्य प्राणोऽर्कः। अन्नमशीतयः, अन्नेन हीदं सर्वमश्नुते । तदेतद् ब्रध्नस्य विष्टपं यदेतन्नासिकायै विनतमिव । ललाटमेवोक्थम्॥",
    {
"यथा द्यौस्तथा तस्य चक्षुरर्कोऽन्नमशीतयोऽन्नेन हीदं सर्वमश्नुते ॥"
      "id": "Aitareya-21",
]
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V06_B01",
},
      "type": "bhashya",
{
      "parent": "AIT_C02_S01",
"id": "Aitareya-14",
      "chapter": "AIT_C02",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V07",
      "verseType": null,
"type": "verse",
      "text": "वाचा हिंसामकुर्वंस्ते विनिन्दन्तः परस्परम् ॥\nते विष्णोराज्ञयाऽवोचन् ‘उत्क्रमाम पृथक् पृथक् ।\nदेहाद् अब्जभवस्यास्माद्, यस्मिन्नुत्क्रान्त एव हि ॥\nशरीरं पद्यते श्रेयान् स न इत्यवधार्यताम् ’।\nततः क्रमेण चाग्न्याद्या निष्क्रान्तास्तेषु सर्वशः ॥\nनिष्क्रान्तेषु न वै पातः शरीरस्याभवत् क्‍वचित् ।\nवायावुत्क्रान्त एवैतच्छरीरमपतत् क्षितौ ।\nउदासीनवदास्तां तौ केशवश्चाब्जसम्भवः॥\nतेषां बलपरीक्षार्थं वाय्वादीनां च सर्वशः ।"
"parent": "AIT_C02_S01",
    },
"chapter": "AIT_C02",
    {
"verseType": "mantra",
      "id": "Aitareya-22",
"lines": [
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V07_B01",
"समानमशीतयोऽध्यात्मं चैवाधिदैवतं चान्नमेव । अन्नेन हीमानि सर्वाणि भूतानि समनन्ती३ । अन्नेनेमं लोकं जयत्यन्नेनामुम् । तस्मात् समानमशीतयोऽध्यात्मं चाधिदैवतं चान्नमेव।"
      "type": "bhashya",
]
      "parent": "AIT_C02_S01",
},
      "chapter": "AIT_C02",
{
      "verseType": null,
"id": "Aitareya-15",
      "text": "पुनस्ते प्राविशन् सर्वे वह्निसूर्यौ शशी शिवः ॥\nनोत्थानमभवत् तेषु प्रविष्टेष्वपि सर्वशः ।\nवायौ प्रविष्टे तूत्थानं कायस्यासीत् तदैव च ॥\nउच्चैः स्थितत्वादुक्थोऽभूद् वायुरेव ततः प्रभुः ।\nउच्चत्वं च गुणाधिक्यम्, त्वमुच्चोऽसीति तेऽब्रुवन् ॥\nभृत्या वयं तवैव स्मः त्वमस्माकं पतिः सदा ।\nस्पर्धामहे त्वद्बलेन त्वया, नान्येन केनचित्॥\nइत्यूचुर्वीन्द्रशेषेशशक्रचन्द्रादिकाः पृथक् ।\nवायुः स संस्तुतस्तैश्च प्रसन्नोभूद् दिवौकसाम् ॥ ४ ॥"
"oldKey": "AIT_C02_S01_V07",
    },
"type": "verse",
    {
"parent": "AIT_C02_S01",
      "id": "Aitareya-23",
"chapter": "AIT_C02",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V08",
"verseType": "mantra",
      "type": "verse",
"lines": [
      "parent": "AIT_C02_S01",
"तदिदम् अन्नम् अन्नादम् इयमेव पृथिवी । ततो हीदं सर्वमुत्तिष्ठति यदिदं किञ्च । यद्ध किञ्चेदं प्रेर्ता३(प्रेता३ इ) इ तदसौ सर्वमत्ति । यदु किञ्चातः प्रैती३ तदियं सर्वमत्ति । सेयमित्याद्याऽत्त्री । अत्ता ह वा आद्यो भवति । न तस्येशेऽयं नाद्याद् यद्वैनं नाद्युः ॥२ ॥"
      "chapter": "AIT_C02",
]
      "verseType": "mantra",
},
      "text": "तं देवाः प्राणयन्त । स प्रणीतः प्रातायत । प्रातायीती३ तत्प्रातरभवत् । समागादिती३ तत्सायमभवत् । अहरेव प्राणो, रात्रिरपानः ।"
{
    },
"id": "Aitareya-16",
    {
"oldKey": "AIT_C02_S01_V03_B01",
      "id": "Aitareya-24",
"type": "bhashya",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V08_B01",
"parent": "AIT_C02_S01",
      "type": "bhashya",
"chapter": "AIT_C02",
      "parent": "AIT_C02_S01",
"verseType": null,
      "chapter": "AIT_C02",
"lines": [
      "verseType": null,
"उत्थापनादुक्थनामा स एव पृथिवीस्थितः ।",
      "text": "तस्माच्छ्रुत्वा परं ब्रह्म देवा नारायणाभिधम् ॥\nशिष्यप्रशिष्यादिषु च तेऽनयन् वायुनोदितम् ।\nवायुमप्यनयन् सर्वे यशसा तद्गुणोक्तितः ॥\nये ये गुणान् विजानन्ति वायोस्तान् आविशन् मरुत् ।\nतत्र तत्र प्रविष्टत्वात् प्रततोऽसौ बभूव ह ॥\nप्रततत्वात् प्रातरिति तस्य नामाऽभवद्विभोः ।\nसङ्गतश्चाभवज्जीवचिता रूपान्तरेण सः ।\nसङ्गतत्वात् सायमिति तद् रूपं नामतोऽभवत् ॥\nवायोस्तत्पुनरध्यात्मं प्राणापानाभिधं द्वयम् ।"
"प्रथितः पृथिवीनामा, सोऽन्तरिक्षाभिधोऽत्रगः ॥",
    },
"अन्तरीक्ष्यो यतो, द्युस्थो द्युनामाऽऽतिप्रकाशनात् ।",
    {
"अध्यात्मे च निविष्टोऽसौ पुरुषाख्यो जनार्दनः ॥",
      "id": "Aitareya-25",
"पूर्षु स्थितत्वात्, स महान् प्रजानां पतिरेव च ।",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V09",
"अहमुक्थमिति ह्येतां विद्यामनुभवत्यसौ ॥",
      "type": "verse",
"पृथक्पृथक्च तस्याङ्गान्युक्थानि जगदीशितुः ।",
      "parent": "AIT_C02_S01",
"अग्निवातदिनेशानाम् उत्थानानि पृथक् पृथक् ॥",
      "chapter": "AIT_C02",
"वदनं नासिका नेत्रमित्येतानि परात्मनः ।"
      "verseType": "mantra",
]
      "text": "वागग्निश्चक्षुरसावादित्यश्चन्द्रमा मनः, दिशः श्रोत्रं स एष प्रहितां संयोगोऽध्यात्मम्। इमा देवताः। अद उ आविरधिदैवतम् । इत्येतत् तदुक्तं भवति ।"
},
    },
{
    {
"id": "Aitareya-17",
      "id": "Aitareya-26",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V03_B02",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V09_B01",
"type": "bhashya",
      "type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
      "parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
      "chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
      "verseType": null,
"lines": [
      "text": "अध्यात्ममग्निर्वागाख्यश्चक्षुः सूर्यः प्रकीर्तितः ॥\nयज्ञादिसाधने यत्तु मनश्चन्द्रः प्रकीर्तितः ।\nमित्रो(मनो) यमश्च वरुणः कुबेरश्च दिगीश्वराः ॥\nश्रोत्राभिमानिनः सर्वे, वैदिकश्रवणोचितम् ।\nश्रोत्रं चन्द्रस्तथा स्मार्ततान्त्रिकश्रवणोचितम् ॥\nयम एव, षडङ्गानां विषयश्रवणोचितम् ।\nश्रोत्रं तु वरुणः, काम्यशास्त्रार्थं (मन)मित्र एव च ॥\nश्रोत्रं यन्नीतिशास्त्रार्थं कुबेरस्तत्(श्च) प्रकीर्तितः ।\nविष्णुना प्रहितानां हि संयोगोऽध्यात्ममेष हि ॥\nशिवादीनां च सर्वेषां मनस्त्वं कथितं पुरः(रा) ।\nएताः सर्वा देवता हि ब्रह्मवायुसुपर्णकाः ॥\nशेषशङ्करशक्राश्च चन्द्रसूर्ययमा अपि ।\nअग्निश्च मित्रावरुणौ कुबेराद्याश्च सर्वशः ॥\nअधिदैवं स एवैक आधिक्यात् पुरुषोत्तमः ।\nदेवमात्रास्तदन्ये तु स आविः पुरुषोत्तमः ॥\nपूर्णज्ञानस्वरूपत्वाद्, एतावत् कथितं भवेत् ।\nतात्पर्यात् सर्ववेदैश्च ..."
"तृचाशीतिविभिन्नस्य शस्त्रस्यान्नत्वहेतुतः ॥",
    },
"विष्णोस्तृचाशीतिवत् स्यात् प्रसिद्धान्नमिति स्फुटम् ।",
    {
"अन्नाभिमानिदेवश्च तृचाशीत्याश्च देवता ॥",
      "id": "Aitareya-27",
"सोम एव ततश्चान्नमशीतय इतरितम् ।",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V10",
"अदनाऽऽघ्राणदृष्ट्याख्यभोगत्रयविभागतः ॥",
      "type": "verse",
"मुखनासाचक्षुषां तद्भोग्यमन्नं हरेः श्रुतम् ।"
      "parent": "AIT_C02_S01",
]
      "chapter": "AIT_C02",
},
      "verseType": "mantra",
{
      "text": "एतद्ध स्म वै तद् । विद्वानाह हिरण्यदन् (वै)बैदः, न तस्येशेऽयं मह्यं न दद्युरिति ॥\nप्रहितां वा अहमध्यात्मं संयोगं निविष्टं वेदैतद्ध । तदनीशानानि ह वा अस्मै भूतानि बलिं हरन्ति य एवं वेद ॥"
"id": "Aitareya-18",
    },
"oldKey": "AIT_C02_S01_V03_B03",
    {
"type": "bhashya",
      "id": "Aitareya-28",
"parent": "AIT_C02_S01",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V10_B01",
"chapter": "AIT_C02",
      "type": "bhashya",
"verseType": null,
      "parent": "AIT_C02_S01",
"lines": [
      "chapter": "AIT_C02",
"अरणं गमनं यस्माद् अर्कः शीघ्रगतित्वतः ॥",
      "verseType": null,
"श्येन एव, तदाकारा चितिरर्कपदोदिता ।",
      "text": "-... तज्जानन्नवदन् मुनिः ॥\nहिरण्यदन्नाम (वै)बैदो, ‘भूतेषु हि सुरानृते ।\nमदभीष्टं ममादातुं नैवेष्टे कश्चनाञ्जसा ॥\nविष्णुना प्रहितानां हि देवानाम् अहमुत्तमम् ।\nवेद संयोगमाध्यात्मम्, ततो मुक्तो यथेष्टभुक् ॥\nस्यान्नैवात्रास्ति सन्देहः, स्वेच्छाविहृतिरेव च ।\nमन्निषेधे न शक्तोऽस्ति प्रीता देवा हि मे सदा ॥\nअधिदैवेन सहिता विष्णुना प्रभविष्णुना’ ।\nएतद्धि तेन कथितं मुनिना तत्त्ववेदिना ॥\nविष्णुप्रहितदेवानां योगमध्यात्ममञ्जसा ।\nवेद तं च नियोक्तारम् उपास्ते विष्णुमव्ययम् ॥\nएतादृशोपासनाया योग्यः सन् सततं सुधीः ।\nस्वस्वाम्यन्यानि भूतानि हरेयुर्बलिमस्य हि ॥\nमुक्तस्य वैष्णवे लोके मुक्तानि च न संशयः ।\nइत्येतद्ध्यानयोगाश्च मुनयो देवतास्तथा ॥\nमानुषा ज्ञानमात्रेण स्वावरैः पूज्यतामियुः ।\nमुक्तामुक्तैर्मुक्तियोग्या इति शास्त्रस्य निर्णयः ॥"
"सुपर्णप्रतिमा सा, यत् तदारूढो जनार्दनः ॥",
    },
"तस्मात् तस्यार्क इति सा प्रोच्यते वैदिकैः पदैः ।",
    {
"योऽसौ चितिगतो वीन्द्रः सोऽग्निवातरविष्वपि ॥",
      "id": "Aitareya-29",
"तथा वाक्प्राणचक्षुष्षु तस्मात् तेऽर्काः प्रकीर्तिताः।",
      "oldKey": "AIT_C02_S01_V11",
"तेषु स्थिते सुपर्णे च रूपभेदैः पृथक् पृथक् ॥",
      "type": "verse",
"स्थितो विष्णुस्तदर्कास्ते तस्मादेव प्रकीर्तिताः ।"
      "parent": "
]
},
{
"id": "Aitareya-19",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V03_B04",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"व्याप्तत्वाज्जीवदेहेषु मुखे विष्णोर्मुखं स्मृतम् ॥",
"नासयोर्नासिका विष्णोरक्ष्णोरेव तदक्षिणी ।",
"जीववाक्प्राणचक्षुष्षु तद्वागाद्यास्ततः स्थिताः ॥",
"विष्णोर्वाग्भार्गवो रामो प्राणोऽस्य नरकेसरी ।",
"चक्षुस्तु कपिलो विष्णुरग्न्यादीनां च कारणम् ॥",
"जीववागादिसंस्थं च सुपर्णमधिसंस्थिताः ।",
"अविशेषोऽपि भगवान् पूर्णैश्वर्यस्वरूपतः ॥",
"अङ्गाङ्गित्वेनैक एव स्वानन्दानुभवे स्थितः ।",
"स एव व्यूह्य चात्मानं पृथग्रूप इव स्थितः ॥",
"सुपर्णनामा भगवान् सुपर्णे च व्यवस्थितः ।",
"अग्न्यादिषु च तन्नामा वासुदेवः स संस्थितः ॥",
"अन्ननामा स एवान्ने चेष्टयन् सर्वमास्थितः ।",
"अन्ने स्थितः स एवेशो ह्यन्नदातृगतिप्रदः ॥"
]
},
{
"id": "Aitareya-20",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V03_B05",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"तस्यान्तरिक्षगस्यैव नियमादनुपक्षिणः ।",
"पतन्ति धावयन्त्यश्वान् नरादींश्च नरादयः ॥",
"परस्य विष्णोर्धामत्वात् सूर्यो ब्रध्न इतीरितः ।",
"निहितश्चैव तल्लोको नासिकायां नतस्थले ॥",
"पृथिव्यां संस्थितो विष्णुः स्त्रीरूपेण द्युलोकतः ।",
"पतितं सर्वमेवात्ति तथा दिवि च संस्थितः ॥",
"इतो गतं सर्वमत्ति द्युनामा भगवान् परः ।",
"भोग्यत्वादाद्य इत्युक्तः एवमाद्यात्तृरूपवान् ॥",
"एक एव परो विष्णुरत्ताऽन्यैरुपजीव्यतः ।",
"आद्यो भवति चान्येषाम्, नोपजीव्यो भवेद् यथा ॥",
"हरिः स सर्वजीवानाम्, न भुज्यन्ते यथाऽमुना ।",
"सर्वे लोकास्तथा कर्तुं नैवेष्टे कश्चन क्वचित् ॥ २ ॥"
]
},
{
"id": "Aitareya-21",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V04",
"type": "verse",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"अथातो रेतसः सृष्टिः । प्रजापते रेतो देवाः, देवानां रेतो वर्षम्, वर्षस्य रेत ओषधयः, ओषधीनां रेतोऽन्नं अन्नस्य रेतो रेतः, रेतसो रेतः प्रजाः, प्रजानां रेतो हृदयम्, हृदयस्य रेतो मनः, मनसो रेतो वाक्, वाचो रेतः कर्म । तदिदं कर्म कृतम् ।"
]
},
{
"id": "Aitareya-22",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V04_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"स एष भगवान् विष्णुः प्रजापतिरितीरितः ।",
"तस्माज्जाताः सर्वदेवा ब्रह्माद्यास्तेभ्य एव च ॥",
"वृष्टिः सञ्जायते, तस्याः सर्वा ओषधयोऽभवन् ।",
"ओषधीभ्योऽन्नमन्नाच्च रेतो, रेतस एव च ।",
"सर्वाः प्रजाः प्रजायन्ते, सङ्कल्पो हृदयाभिधः ॥",
"प्रजाभ्यो जायते, तस्माद् विकल्पाख्यं मनस्तथा ।",
"विकल्पाद् वाक्प्रचारश्च वाचा नामादिवेदनात् ॥",
"कर्म सञ्जायते, तस्मात् कर्मणश्च जगत्पुनः ।"
]
},
{
"id": "Aitareya-23",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V05",
"type": "verse",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"अयं पुरुषो ब्रह्मणो लोकः । स इरामयः। यद्धीरामयास्तस्मात् हिरण्मयः। हिरण्मयो ह वा अमुष्मिंल्लोके सम्भवति, हिरण्मयः सर्वेभ्यो भूतेभ्यो ददृशे, य एवं वेद ॥३ ॥"
]
},
{
"id": "Aitareya-24",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V04_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"कर्माभिमान्ययं जीवः परस्य ब्रह्मणो हरेः ॥",
"आवासस्थानमुद्दिष्टो विशेषात्, स इरामयः ।",
"इच्छानुरूपं तु सुखम् इरेत्येव प्रकीर्तितम् ॥",
"इच्छानन्दप्रभूतत्वात्, स एव च हिरण्मयः ।",
"हिरुक् सुखं हिरण्यं स्याद् बाह्यानन्दात् पृथग् यतः ॥",
"आधिक्यार्थे मयड् यस्माद् अधिकानन्दरूपकः ।",
"उत्सृज्य कर्मजं रूपं निजानन्दैकरूपकः ॥",
"एवं नारायणं जानन् सर्वलोकैककारणम् ।",
"तल्लोके दृश्यते भूतैर्मुक्तैरानन्दरूपकः ॥ ३ ॥"
]
},
{
"id": "Aitareya-25",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V05",
"type": "verse",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"तं प्रपदाभ्यां प्रापद्यत ब्रह्मेमं पुरुषम् । यत्प्रपदाभ्यां प्रापद्यत ब्रह्मेमं पुरुषं तस्मात् प्रपदे तस्मात् प्रपदे इत्याचक्षते ।",
"शफाः खुरा इत्यन्येषां पशूनाम् । तद् ऊर्ध्वमुदसर्पत् तावूरू अभवताम् । उरु गृणीहीत्यब्रवीत् । तदुदरमभवद् । उर्वेव मे कुर्वित्यब्रवीत् । तदुरोऽभवत् । उदरं ब्रह्मेति शार्कराक्ष्या उपासते, हृदयं ब्रह्मेत्यारुणयो ब्रह्मा हैव ता३ ई ।",
"ऊर्ध्वं त्वेवोदसर्पत् । तच्छिरोऽश्रयत । यच्छिरोऽश्रयत तच्छिरोऽभवत् । तच्छिरसः शिरस्त्वम् ।",
"ता एताः शीर्षच्छ्रियः श्रिताः, चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक्प्राणः, श्रयन्तेऽस्मिञ्च्छ्रियो य एवमेतच्छिरसः शिरस्त्वं वेद ।"
]
},
{
"id": "Aitareya-26",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V05_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"तमिमं प्रथमज्ञानिपुरुषं चतुराननम् ।",
"वासुदेवाभिधं ब्रह्म प्राप प्रपदयोः पुरा ॥",
"यस्मात् प्रपेदे भगवान् प्रपदाच्चतुराननम् ।",
"तस्मात् प्रपदनादेव प्रपदं नाम कीर्तितम् ॥",
"चतुर्मुखाकारवतां नृणां पादतलोपरि ।",
"प्रपदाख्या वर्ततेऽतो, न तु पश्वादिनां क्वचित्॥",
"अयादूर्ध्वं ततो विष्णुः प्रपदाद् ऊरुमत्र च ।",
"स्थित ऊरू च तावास्ताम् ऊरूर्ध्वगमनाद्धरेः ॥"
]
},
{
"id": "Aitareya-27",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V05_B02",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"ककिञ्चिदूर्ध्वं ततो गत्वा वायुना सह केशवः ।",
"वायुमाहोरुगरणं कुर्वत्र स्थित इत्यपि ॥",
"उर्वेव गरणं चक्रे वायुर्यत्र स्थितः सदा ।",
"तत्स्थानमुदरं नाम, पुनराह जनार्दनः ॥",
"उरु स्थानं निवासं मे कुरु विस्तारसंयुतम् ।",
"तथाऽकरोत् स वायुश्च तदुरोऽभूद् उरुत्वतः ॥",
"उरोमध्ये च हृदयम्, तत्रवासो (तत्राऽवासो) हरेः सदा ।",
"सूक्ष्मदृष्टियुता ये तु मुनयः शार्कराक्ष्यकाः ॥",
"उदरे ते परं ब्रह्म वासुदेवमुपासते ।",
"हृत्स्थमेव परं विष्णुं ध्यायन्त्यारुणयः सदा ॥",
"उदरस्थं च हृद्गं च ते उभे ब्रह्म तत्परम् ।",
"एकमेव यतस्तस्माद उभये ह्यपि तद्विदः ॥"
]
},
{
"id": "Aitareya-28",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V05_B03",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"तत ऊर्ध्वं गतो विष्णुर्वायुना सह दैवतैः ।",
"स्थितो मूर्धनि देवेशः श्रितोऽसाविति तच्छिरः ॥",
"तत्र प्राणात्मना वायुर्मनोरूपेण शङ्करः ।",
"शेषः सुपर्ण इन्द्रश्च मनांस्येव पृथक् पृथक् ॥",
"अहम्भावमनो रुद्रः, शेषोऽसौ पाञ्चरात्रकम् ।",
"वैदिकं गरुडश्चेन्द्रो यज्ञादिविषयं मनः ॥",
"श्रोत्रं चन्द्रो, रविश्चक्षुर्वागग्निः परिकीर्तितः ।",
"एते देवास्तदन्ये च सर्वप्राणिषु संस्थितः ॥",
"उपासते महाविष्णुं परमात्मानमच्युतम् ।"
]
},
{
"id": "Aitareya-29",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V06",
"type": "verse",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"ता अहिंसन्ताहमुक्थमस्म्यहमुक्थमस्मीति । ता अब्रुवन् । हन्तास्माच्छरीरादुत्क्रामाम तद् यस्मिन् न उत्क्रान्त इदं शरीरं पत्स्यति तदुक्थं भविष्यतीति ॥",
"वागुदक्रामद् अवदन्नन् अश्नन् पिबन्नास्तैव चक्षुरुदक्रामद् अपश्यन्नश्नन् पिबन्नास्तैव श्रोत्रमुदक्रामदशृण्वन् अश्नन् पिबन्नास्तैव ।",
"मन उदक्रामन्मीलित इवाश्नन् पिबन्नास्तैव ।",
"प्राण उदक्रामत् प्राण उत्क्रान्तेऽपद्यत तदशीर्यताशारीती३ ।",
"तच्छरीरमभवत् । तच्छरीरस्य शरीरत्वम् शीर्यते ह वा अस्य द्विषन् पाप्मा भ्रातृव्यः पराऽस्य द्विषन् पाप्मा भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद ।"
]
},
{
"id": "Aitareya-30",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V06_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"वाचा हिंसामकुर्वंस्ते विनिन्दन्तः परस्परम् ॥",
"ते विष्णोराज्ञयाऽवोचन् ‘उत्क्रमाम पृथक् पृथक् ।",
"देहाद् अब्जभवस्यास्माद्, यस्मिन्नुत्क्रान्त एव हि ॥",
"शरीरं पद्यते श्रेयान् स न इत्यवधार्यताम् ’।",
"ततः क्रमेण चाग्न्याद्या निष्क्रान्तास्तेषु सर्वशः ॥",
"निष्क्रान्तेषु न वै पातः शरीरस्याभवत् क्‍वचित् ।",
"वायावुत्क्रान्त एवैतच्छरीरमपतत् क्षितौ ।",
"उदासीनवदास्तां तौ केशवश्चाब्जसम्भवः॥",
"तेषां बलपरीक्षार्थं वाय्वादीनां च सर्वशः ।"
]
},
{
"id": "Aitareya-31",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V07",
"type": "verse",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"ता अहिंसन्तैव-‘अहमुक्थमस्महमुक्थमस्मि’ इति । ता अब्रुवन्- ‘हन्तेदं पुनः शरीरं प्रविशाम, तद् यस्मिन्नः प्रपन्न इदं शरीरमुत्थास्यति तदुक्थं भविष्यति ’ इति ।",
"वाक्प्राविशद्, अशयदेव । चक्षुः प्राविशद्, अशयदेव । श्रोत्रं प्राविशद्, अशयदेव । मनः प्राविशद्, अशयदेव ॥",
"प्राणः प्राविशत्, तत् प्राणे प्रपन्न उदतिष्ठत् । तदुक्थमभवत् । तदेतदुक्थं प्राण एव। प्राण उक्थमित्येव विद्यात्।",
"तं देवा अब्रुवन्- ‘त्वमुक्थमसि, त्वमिदं सर्वमसि, तव वयं स्मः, त्वमस्माकमसि’ इति ।",
"तदप्येतदृषिणोक्तम्- ‘त्वमस्माकं तव स्मसि’ इति ॥४ ॥"
]
},
{
"id": "Aitareya-32",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V07_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"पुनस्ते प्राविशन् सर्वे वह्निसूर्यौ शशी शिवः ॥",
"नोत्थानमभवत् तेषु प्रविष्टेष्वपि सर्वशः ।",
"वायौ प्रविष्टे तूत्थानं कायस्यासीत् तदैव च ॥",
"उच्चैः स्थितत्वादुक्थोऽभूद् वायुरेव ततः प्रभुः ।",
"उच्चत्वं च गुणाधिक्यम्, त्वमुच्चोऽसीति तेऽब्रुवन् ॥",
"भृत्या वयं तवैव स्मः त्वमस्माकं पतिः सदा ।",
"स्पर्धामहे त्वद्बलेन त्वया, नान्येन केनचित्॥",
"इत्यूचुर्वीन्द्रशेषेशशक्रचन्द्रादिकाः पृथक् ।",
"वायुः स संस्तुतस्तैश्च प्रसन्नोभूद् दिवौकसाम् ॥ ४ ॥"
]
},
{
"id": "Aitareya-33",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V08",
"type": "verse",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"तं देवाः प्राणयन्त । स प्रणीतः प्रातायत । प्रातायीती३ तत्प्रातरभवत् । समागादिती३ तत्सायमभवत् । अहरेव प्राणो, रात्रिरपानः ।"
]
},
{
"id": "Aitareya-34",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V08_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"तस्माच्छ्रुत्वा परं ब्रह्म देवा नारायणाभिधम् ॥",
"शिष्यप्रशिष्यादिषु च तेऽनयन् वायुनोदितम् ।",
"वायुमप्यनयन् सर्वे यशसा तद्गुणोक्तितः ॥",
"ये ये गुणान् विजानन्ति वायोस्तान् आविशन् मरुत् ।",
"तत्र तत्र प्रविष्टत्वात् प्रततोऽसौ बभूव ह ॥",
"प्रततत्वात् प्रातरिति तस्य नामाऽभवद्विभोः ।",
"सङ्गतश्चाभवज्जीवचिता रूपान्तरेण सः ।",
"सङ्गतत्वात् सायमिति तद् रूपं नामतोऽभवत् ॥",
"वायोस्तत्पुनरध्यात्मं प्राणापानाभिधं द्वयम् ।"
]
},
{
"id": "Aitareya-35",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V09",
"type": "verse",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"वागग्निश्चक्षुरसावादित्यश्चन्द्रमा मनः, दिशः श्रोत्रं स एष प्रहितां संयोगोऽध्यात्मम्। इमा देवताः। अद उ आविरधिदैवतम् । इत्येतत् तदुक्तं भवति ।"
]
},
{
"id": "Aitareya-36",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V09_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"अध्यात्ममग्निर्वागाख्यश्चक्षुः सूर्यः प्रकीर्तितः ॥",
"यज्ञादिसाधने यत्तु मनश्चन्द्रः प्रकीर्तितः ।",
"मित्रो(मनो) यमश्च वरुणः कुबेरश्च दिगीश्वराः ॥",
"श्रोत्राभिमानिनः सर्वे, वैदिकश्रवणोचितम् ।",
"श्रोत्रं चन्द्रस्तथा स्मार्ततान्त्रिकश्रवणोचितम् ॥",
"यम एव, षडङ्गानां विषयश्रवणोचितम् ।",
"श्रोत्रं तु वरुणः, काम्यशास्त्रार्थं (मन)मित्र एव च ॥",
"श्रोत्रं यन्नीतिशास्त्रार्थं कुबेरस्तत्(श्च) प्रकीर्तितः ।",
"विष्णुना प्रहितानां हि संयोगोऽध्यात्ममेष हि ॥",
"शिवादीनां च सर्वेषां मनस्त्वं कथितं पुरः(रा) ।",
"एताः सर्वा देवता हि ब्रह्मवायुसुपर्णकाः ॥",
"शेषशङ्करशक्राश्च चन्द्रसूर्ययमा अपि ।",
"अग्निश्च मित्रावरुणौ कुबेराद्याश्च सर्वशः ॥",
"अधिदैवं स एवैक आधिक्यात् पुरुषोत्तमः ।",
"देवमात्रास्तदन्ये तु स आविः पुरुषोत्तमः ॥",
"पूर्णज्ञानस्वरूपत्वाद्, एतावत् कथितं भवेत् ।",
"तात्पर्यात् सर्ववेदैश्च ..."
]
},
{
"id": "Aitareya-37",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V10",
"type": "verse",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"एतद्ध स्म वै तद् । विद्वानाह हिरण्यदन् (वै)बैदः, न तस्येशेऽयं मह्यं न दद्युरिति ॥",
"प्रहितां वा अहमध्यात्मं संयोगं निविष्टं वेदैतद्ध । तदनीशानानि ह वा अस्मै भूतानि बलिं हरन्ति य एवं वेद ॥"
]
},
{
"id": "Aitareya-38",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V10_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"-... तज्जानन्नवदन् मुनिः ॥",
"हिरण्यदन्नाम (वै)बैदो, ‘भूतेषु हि सुरानृते ।",
"मदभीष्टं ममादातुं नैवेष्टे कश्चनाञ्जसा ॥",
"विष्णुना प्रहितानां हि देवानाम् अहमुत्तमम् ।",
"वेद संयोगमाध्यात्मम्, ततो मुक्तो यथेष्टभुक् ॥",
"स्यान्नैवात्रास्ति सन्देहः, स्वेच्छाविहृतिरेव च ।",
"मन्निषेधे न शक्तोऽस्ति प्रीता देवा हि मे सदा ॥",
"अधिदैवेन सहिता विष्णुना प्रभविष्णुना’ ।",
"एतद्धि तेन कथितं मुनिना तत्त्ववेदिना ॥",
"विष्णुप्रहितदेवानां योगमध्यात्ममञ्जसा ।",
"वेद तं च नियोक्तारम् उपास्ते विष्णुमव्ययम् ॥",
"एतादृशोपासनाया योग्यः सन् सततं सुधीः ।",
"स्वस्वाम्यन्यानि भूतानि हरेयुर्बलिमस्य हि ॥",
"मुक्तस्य वैष्णवे लोके मुक्तानि च न संशयः ।",
"इत्येतद्ध्यानयोगाश्च मुनयो देवतास्तथा ॥",
"मानुषा ज्ञानमात्रेण स्वावरैः पूज्यतामियुः ।",
"मुक्तामुक्तैर्मुक्तियोग्या इति शास्त्रस्य निर्णयः ॥"
]
},
{
"id": "Aitareya-39",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V11",
"type": "verse",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"तत्सत्यम्। सदिति प्राणस्तीत्यन्नं यमित्यसावादित्यः। तदेतत् त्रिवृत्। त्रिवृदिव वै चक्षुः, शुक्लं कृष्णं कनीनिकेति स यदि ह वा अपि मृषा वदति सत्यं हैवास्योदितं भवति, य एवमेतत् सत्यस्य सत्यत्वं वेद ॥ ५ ॥"
]
},
{
"id": "Aitareya-40",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V11_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"स एष भगवान् विष्णुः सत्यमित्यभिधीयते ।",
"सर्वोत्तमत्वात् पूर्णत्वात् सर्वज्ञत्वात् तथैव च ॥",
"देवतात्रयमन्यच्च पृथक् सत्यमितीर्यते ।",
"शेषवीन्द्रशिवादिभ्य उत्तमत्वात् सदैव हि ॥",
"वायुः सदिति सम्प्रोक्तः, जीवेषु तु सुपूर्णतः ।",
"तीति ब्रह्मा समुद्धिष्टः स एवान्नाभिमानवान् ॥",
"अन्नं प्रजापतिरिति श्रुतिरन्या ह्यभाषत ।",
"अतिनादात् सदा वेदैरप्यन्नं स चतुर्मुखः ॥",
"यमयेत्यदिति य उद्दिष्टो यमयेद् यत्प्रकाशयन्(नात्) ।",
"देवतात्त्रयमेतत्तु सहितं सत्यमुच्यते ॥",
"शुक्लकृष्णकनीनासु चक्षुषोऽप्येत आस्थिताः ।",
"एवं सत्यपदार्थं यो(हि) विज्ञायोपास्त आदरात् ॥",
"योग्यस्तस्या उपासाया नैवासत्येन दुष्यति ।",
"देवता मुनयश्चैव योग्या अस्या अपि स्फुटम् ।",
"मानुषाणां(मनुष्याणां) ज्ञानमात्राद् दोषो नातितरां भवेत् ॥ ५ ॥"
]
},
{
"id": "Aitareya-41",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V12",
"type": "verse",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"तस्य वाक् तन्तिः। नामानि दामानि । तदस्येदं वाचा तन्त्या नामभिर्दामभिः सर्वं सितम् । सर्वं हीदं नामानी३ । सर्वं वाचाऽभिवदति । वहन्ति ह वा एनं तन्तिसम्बद्धा य एवं वेद ।"
]
},
{
"id": "Aitareya-42",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V12_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"तस्य नारायणस्यैव सर्ववेदात्मिका हि वाक् ।",
"तन्तिरूपा जगद्बन्धे, नाम ब्रह्मादिकं च यत् ।",
"विप्रक्षत्रियवैश्यादिरूपं चाखिलमेव तु ॥",
"दाम, तेनैव बध्नाति सकलं जगदच्युतः ।",
"सर्वे हि नामवन्तोऽत्र सर्वे वेदोदिता अपि ॥",
"वेदात्मिक्या यतो वाचा विष्णुर्वदति सोऽखिलम् ।",
"य एतद्विष्णुवाचैव बद्धं नामाख्यदामभिः ॥",
"ज्ञात्वा जगदुपास्ते तु योग्यः संस्तदुपासने ।",
"तं प्रत्येवाखिलान्येव भूतानि सह दैवतैः ॥",
"बलिं हरन्ति, पञ्चाथ भूतान्येनं वहन्ति च ।",
"योग्यश्चास्या उपासाया योग्यो ब्रह्मपदस्य यः ॥",
"भूतयुक्ते रथे तस्मात् स तिष्ठति सुरार्चितः ।",
"मुक्तः संश्च तदन्येषां ज्ञानमात्राद् विमुक्तिगैः ॥",
"स्वावरैः सेव्यतैव स्यात् कैश्चिदेव क्‍वचित्क्‍वचित्।",
"तथैव वायुना बद्धं जगदेतत् ततोऽवरम् ॥",
"सुपर्णशेषगिरिशशक्रसूर्याद्यमञ्जसा ।"
]
},
{
"id": "Aitareya-43",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V13",
"type": "verse",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"तस्योष्णिग् लोमानि, त्वग् गायत्री, त्रिष्टुप् मांसम्, अनुष्टुप् स्नावानि, अस्थि जगती, पङ्क्तिर्मज्जा, प्राणो बृहती । स च्छन्दोभिश्छन्नः, यच्छन्दोभिश्छन्नस्तस्माच्छन्दांसीत्याचक्षते । छादयन्ति ह वा एनं छन्दांसि पापात् कर्मणः, यस्यां कस्याञ्चिद् दिशि कामयते, य एवमेतच्छन्दसां छन्दस्त्वं वेद ।"
]
},
{
"id": "Aitareya-44",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V13_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"विष्णोर्वायोश्च लोमादौ छन्दांस्येवाऽश्रितानि च ।",
"विष्णोर्विमुक्तवायोश्च लोमाद्यं तु चिदात्मकम् ॥",
"लोमप्राणादिभेदश्च नैव कश्चिच्चिदात्मनि ।",
"न्नश्छन्दोभिरेवं स केशवस्तेन चाभिधा ॥",
"छन्दांसीत्येव तेषां हि, य एवंविदुपासकः ।",
"निवारयन्ति पापेभ्यश्छन्दांसि किमु केशवः ॥",
"योग्या अस्याश्च विद्यायाः भृग्वाद्या देवतास्तथा ।",
"छन्दस्सु संस्थितो विष्णुर्गोपायत्येव तद्विदम् ॥"
]
},
{
"id": "Aitareya-45",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V14",
"type": "verse",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"तदुक्तमृषिणा- ‘अपश्यं गोपाम्’(ऋ.सं.१.१६४.३१) इत्येष वै गोपा, एष हीदं सर्वं गोपायति । ‘अनिपद्यमानम्’ इति न ह्येष कदाचन संविशति । ‘आ च परा च पथिभिश्चरन्तम्’ इत्या च ह्येष परा च पथिभिश्चरति । ‘स सध्रीचीः स विषूचीर्वसान’ इति सध्रीचीश्च ह्येष विषूचीश्च वस्ते, इमा एव दिशः । ‘आवरीवर्ति भुवनेष्वन्तः’ इत्येष ह्यन्तर्भुवनेष्वावरीवर्ति ॥"
]
},
{
"id": "Aitareya-46",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V14_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"मन्त्रोऽप्यर्थमिमं प्राहापश्यं गोपामिति स्म ह ।",
"एष गोप्ता हि सर्वस्य वायुस्थः पुरुषोत्तमः ॥",
"छन्दस्सु संस्थितो वायुर्वायौ च स जनार्दनः ।",
"वायुश्च वायुसंस्थश्च कदाचिन्न हि (नैव) तिष्ठतः ॥",
"वायुर्हि नित्यसञ्चारी सदा सर्वप्रवृत्तिमान् ।",
"चोदितः केशवेनैव तत्स्थेनामितशक्तिना ॥",
"आसमन्तात् पराक्चापि पञ्चभूतेभ्य ईश्वरः ।",
"वायुस्तत्स्थो हरिश्चैव चरत्यमितपौरुषः ॥",
"सध्रीचीनासु पूर्वादिदिक्ष्वेतौ चतसृष्वपि ।",
"नित्यदा वसतः कोणदिक्ष्वथाऽसु विषूचिषु ॥",
"अन्तश्च सर्वलोकेषु चरतो लोकसाक्षिणौ ।"
]
},
{
"id": "Aitareya-47",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V15",
"type": "verse",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"अथो ‘आवृतासोऽवतासो न कर्तृभिः’ इति, सर्वं हीदं प्राणेनाऽवृतम् । सोऽयमाकाशः प्राणेन बृहत्या विष्टब्धः । तद्यथाऽयमाकाशः प्राणेन बृहत्या विष्टब्ध एवं सर्वाणि भूतान्यापिपीलिकाभ्यः प्राणेन बृहत्या विष्टब्धानीत्येवं विद्यात् ॥६ ॥"
]
},
{
"id": "Aitareya-48",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V15_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"हस्तयोरेतयोरेव नित्याक्षीणं वसु स्थितम् ॥",
"तद्ध्यसह्यं बलं वायोरनन्तं, किमु तद्धरेः ।",
"वायोराधारभूतस्य, ताभ्यां हि क्रतुनामकाः ॥",
"आवृताः सर्वजीवा हि यथैव कनकावटाः ।",
"आच्छाद्यन्ते वित्तवद्भिस्ताभ्यामेवं च चेतनाः ॥",
"आवृता महदाद्यै(द्या)स्तु देहे तिष्ठन्ति चैतयोः ।"
]
},
{
"id": "Aitareya-49",
"oldKey": "AIT_C02_S01_V15_B02",
"type": "bhashya",
"parent": "AIT_C02_S01",
"chapter": "AIT_C02",
"verseType": null,
"lines": [
"विष्टब्धाश्चैव सर्वेऽपि जीवा आकाश एव च ॥",
"स वायुः प्रकृतिश्चैव विष्टब्धौ केशवेन हि ।",
"बृहत्वाद् बृहतीत्येव तयोर्नाम प्रकीर्तितम् ॥",
"वायुकेशवयोः प्राणनाम सर्वप्रणायनात् ।",
"विशेषतो(विशेषेण) बृहत्प्राणो भगवांस्तत्र केशवः ॥",
"इति विद्यात् ... ॥ ६ ॥"
]
},
{
"id": "Aitareya-
}
}
</pre>
[[Category:JSON]]
[[Category:Aitareya]]
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/JSON:Aitareya"