JSON:Tantrasarasangraha: Difference between revisions

"schema": 1,

"text": "जयत्यब्जभवेशेन्द्रवन्दितः कमलापतिः ।\nअनन्तविभवानन्दशक्तिज्ञानादिसद्गुणः ॥1॥"

"text": "विधिं विधाय सर्गादौ तेन पृष्टोब्जलोचनः ।\nआह देवो रमोत्सङ्गवलिसत्पादपल्लवः ॥2॥"

"text": "अहमेकोखलिगुणो वाचकः प्रणवो मम ।\nअकाराद्यतिशान्तान्तः सोयमष्टाक्षरो मतः ॥3॥"

"text": "स विश्वतैजसप्राज्ञतुरीयात्मान्तरात्मनाम् ।\nपरमात्मज्ञानात्मयुजां मद्रूपाणां च वाचकः ॥4॥"

"text": "तद्रूपभेदाः पञ्चाशन्मूर्तयो मम चापराः ।\nपञ्चाशद्वर्णवाच्यास्ता वर्णास्तारार्णभेदिताः ॥5॥"

"text": "द्विरष्टपञ्चकचतुःपञ्चेत्येवाष्टवर्गगाः ।\nअज आनन्द इन्द्रेशावुग्र ऊर्ज ऋतम्बरः ॥6॥"

"text": "ऋॄघलृशौ लॄजिरैकत्मैर ओजोभृदौरसः ।\nअन्तोर्धगर्भः कपलिः खपतिर्गरुडासनः ॥7॥"

"text": "घर्मो ङसारस्चार्वाङ्गश्छन्दोगम्यो जनार्दनः ।\nझटितारिर्ञमष्टङ्की ठलको डलको ढरी ॥8॥"

"text": "णात्मा तारस्थमो दण्डी धन्वी नम्यः परः फली ।\nबली भगो मनुर्यज्ञो रामो लक्ष्मीपतिर्वरः ॥9॥"

"text": "शान्तसंवित् षड्गुणश्च सारात्मा हंसळाळुकौ ।\nपञ्चाशन्मूर्तयस्त्वेता ममाकारादलिक्षकाः ॥10॥"

"text": "नारायणाष्टाक्षरश्च ताराष्टाक्षरभेदवान् ।\nआद्यैस्तारचतुर्वणैर्भिन्ना व्याहृतयः क्रमात् ॥11॥"

"text": "अनिरुद्धादिकास्तासां देवता व्युत्क्रमेण वा ।\nताश्चतुर्मूर्तयस्त्वेव द्वादशार्णपदोदिताः ॥12॥"

"text": "नारायणाष्टाक्षराच्च व्याहृतिभ्यस्तथैव च ।\nविभेदो द्वादशार्णानां केशवाद्याश्च देवताः ॥13॥"

"text": "नारायणाष्टाक्षराच्च व्याहृतित्रिगुणात् पुनः ।\nवेदमाता च गायत्री द्विगुणा द्वादशाक्षरात् ॥14॥"

"text": "चतुर्विशन्मूतयोस्याः कथिता वर्णदेवताः ।\nतद्भेदः पौरुषं सूक्तं वेदाः पुरुषसूक्तगाः ॥15॥"

"text": "वैदिकास्सर्वशब्दाश्च तस्मात् सर्वाभिधोस्म्यहम् ।\nपञ्चाशद्वर्णभिन्नाश्च सर्वशब्दा अतोपि च ॥16॥"

"text": "ऋषिश्च देवतैकोहं तारादीनां विशेषतः ।\nछन्दो मदीया गायत्री ताराष्टाक्षरयोर्मता ॥17॥"

"text": "उद्यद्भास्वत्समाभासश्चिदानन्दैकदेहवान् ।\nचक्रशङ्खगदापद्मधरो ध्येयोहमीश्वरः ॥18॥"

"text": "लक्ष्मीधराभ्यामाश्लिष्टः स्वमूर्तिगणमध्यगः ।\nब्रह्मवायुशिवाहीशविपैः शक्रादिकैरपि ॥19॥"

"text": "सेव्यमानोधिकं भक्त्या नित्यनिःशेषशक्तिमान् ।\nमूर्तयोष्टावपि ध्येयाश्चक्रशङ्खवराभयैः ।\nयुक्ताः प्रदीपवर्णाश्च सर्वाभरणभूषिताः ॥20॥"

"text": "तादृग्रूपाश्च पञ्चाशज्ज्ञानमुद्राभयोद्यताः ।\nटङ्की दण्डी च धन्वी च तत्तद्युक्तस्तु वामतः ॥21॥"

"text": "वासुदेवादिकाः शुक्लरक्तपीतासितोज्ज्वलाः ।\nशङ्खचक्रगदाब्जेतः प्रथमो मुसली हली ॥22॥"

"text": "सशङ्खचक्रस्त्वपरस्तृतीयः शार्ङ्गबाणवान् ।\nसशङ्खचक्रस्तुर्यस्तु चक्रशङ्खासिचर्मवान् ॥23॥"

"text": "केशवो मधुसूदनः सङ्कर्षणदामोदरौ ।\nसवासुदेवप्रद्युम्नाः दक्षोच्चकरशङ्खिनः ॥24॥"

"text": "विष्णुमाधवानिरुद्धपुुरुषोत्तमाधोक्षजाः ।\nजनार्दनश्च वामोच्चकरशङ्खिनः ॥25॥"

"text": "गोविन्दश्च त्रिविक्रम्ूससश्रीधरहृषीकपाः ।\nनृसिंहश्चाच्युतश्चैव वामाधःकरशङ्खिनः ॥26॥"

"text": "वामनः सनारायणः पद्मनाभ उपेन्द्रकः ।\nहरिः कृष्णश्च दक्षाधःकरे शङ्खधरा मताः ॥27॥"

"text": "शङ्खचक्रगदापद्मधराश्चैते हि सर्वशः ।\nक्रमव्युत्क्रमपद्मादिगदादिव्युत्क्रमस्तथा ॥ अर्धक्रमः सान्तरश्च षट्सु षट्स्वरिपूर्विणाम् ॥28॥"

"text": "वर्णानां देवतानां च नित्यत्वाच्च क्रमः स्वतः ।\nव्यक्तिक्रमं ब्रह्मबुद्धावपेक्ष्य क्रम उच्यते ॥29॥"

"text": "समासव्यासयोगेन व्याहृत्यादीनां चतुष्टयम् ।\nसत्यं चाङ्गानि तारस्य प्रोच्यन्तेष्टाक्षरस्य च ॥30॥"

"text": "क्रुद्धमहावीरद्युल्कसहस्रसहितोल्ककाः ।\nचतुर्थ्यन्ताः हृदादीनि पृथग्रूपाणि तानि च ॥31॥"

"text": "विष्णोरेवात्यभेदेपि तदैश्वर्यात् तदन्यवत् ।\nचक्रशङ्खवराभीतिहस्तान्येतानि सर्वशः ॥32॥"

"text": "मूलरूपसवर्णानि कृष्णवर्णा शिखोच्यते ।\nचतुर्विंशन्मूर्तयश्च मूलरूपसवर्णकाः ॥33॥"

"text": "आदिवर्णत्रयं नाभिहृच्छिरस्सु यथाक्रमम् ।\nन्यसनीयं च तद्वर्णदेवताध्यानपूर्वकम् ॥34॥"

"text": "पज्जानुनाभिहृदयवाङ्नासानेत्रकेषु च ।\nअष्टाक्षराणां न्यासः स्यात् व्याहृत्यादीनां प्रजापतिः ॥35॥"

"text": "मुनिश्छन्दस्तु गायत्री देवता भगवान् हरिः ।\nउद्यदादित्यवर्णश्च ज्ञानमुद्राभयोद्यतः ॥36॥"

"text": "तारेण व्याहृतीभिश्च ज्ञेयान्यङ्गानि पञ्च च ।\nनाभिहृत्केषु सर्वेषु चतस्रो व्याहृतीर्न्यसेत् ॥37॥"

"text": "द्वादशार्णस्य जगती च्छन्दोन्यत्तारवत् स्मृतम् ।\nअच्छवर्णोभयवरकरो ध्येयोमितद्युतिः ॥38॥"

"text": "पदैर्व्यस्तैः समस्तैश्च ज्ञेयान्यङ्गानि पञ्च च ।\nअष्टाक्षराणां स्थानेषु बाह्वोरूर्वोश्च विन्यसेत् ॥39॥"

"text": "विश्वामित्रस्तु सन्ध्यार्थे तदन्यत्र प्रजापतिः ।\nमुनिर्देवस्तु सवितृनामा स्रष्टृत्वतो हरिः ॥40॥"

"text": "प्रोद्यदादित्यवर्णश्च सूर्यमण्डलमध्यगः ।\nचक्रशङ्खधरोङ्कस्थदोर्द्वयो ध्येय एव च ॥41॥"

"text": "सताराश्च व्याहृतयो गायत्र्यङ्गानि पञ्च च ।\nदोःपत्सन्धिषु साग्रेषु नाभिहृन्मुखेषु च ॥42॥"

"text": "वर्णन्यासश्च कर्तव्यस्तारवन्निखलिं स्मृतम् ।\nपञ्चाशदक्षराणां च पुंसूक्तस्यापि सर्वशः ॥43॥"

"text": "अनुष्टुभश्च त्रिष्टुप् च छन्दोस्य त्रिष्टुभोपि वा ।\nविष्णुशब्दश्चतुर्थ्यन्तो हृदयेन षडक्षरः ॥44॥"

"text": "तारवत् सर्वमस्यापि श्यामो ध्येयो हरिः स्वयम् ।\nवर्णा एव षडङ्गानि षणयोर्भेदयोगतः ॥45॥"

"text": "पज्जानुनाभिहृन्नासाकेषु न्यासश्च वर्णशः ।\nएते तु सर्वमन्त्राणां मूलमन्त्रा विशेषतः ॥46॥"

"text": "एतज्ज्ञानात् समस्तं च ज्ञानं स्याच्छब्दगोचरम् ।\nएतज्जपात् समस्तानां मन्त्राणां जापको भवेत् ॥47॥"

"text": "पूज्यश्च भगवान् नित्यं चक्राब्जादिकमण्डले ।\nहृदये वा चले वापि जले वा केवले स्थले ॥48॥"

"text": "अष्टाक्षरेण सम्पूज्य प्रथमं देवतां पराम् ।\nमध्ये सव्ये गुरूंश्चैव दक्षिणे सर्वदेवताः ॥49॥"

"text": "पुनः सव्ये सर्वगुरूनाग्नेयादिषु च क्रमात् ।\nगरुडं व्यासदेवं च दुर्गां चैव सरस्वतीम् ॥50॥"

"text": "धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं चैव कोणगान् ।\nतदन्तः पूर्वदिक्पूर्वमधर्मादींश्च पूजयेत् ॥51॥"

"text": "अपूजिता अधर्मादिदातारस्ते तथाभिधाः ।\nनिर्ऋतिश्चैव दुर्गा च कामो रुद्रश्च देवताः ॥52॥"

"text": "यमवायुशिवेन्द्राश्च ज्ञेया धर्मादिदेवताः ।\nपरमः पुरुषो मध्ये शक्तिराधाररूपिणी ॥53॥"

"text": "कूर्मोनन्तश्च पृथिवी क्षीरसागर एव च ।\nश्वेतद्वीपो मण्टपश्च दिव्यरत्नमयो महान् ॥54॥"

"text": "पद्ममेतत्त्रयं देवी रमैव बहुरूपिणी ।\nसूर्यसोमहुताशाश्च पद्मे श्रीस्त्रिगुणात्मिका ॥55॥"

"text": "आत्मान्तरात्मपरमज्ञानात्मानश्च मूर्तयः ।\nविमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रिया योगा तथैव च ॥56॥"

"text": "प्रह्वी सत्या तथेशानानुग्रहा चेति शक्तयः ।\nअष्टदिक्षु च मध्ये च स्वरूपाण्येव ता हरेः ॥57॥"

"text": "ततोनन्तं योगपीठस्वरूपं पूजयेद्धरेः ।\nतत्रावाह्य हरिं चार्घ्यं पाद्यमाचमनीयकम् ॥58॥"

"text": "मधुपर्कं पुनश्चाचां स्नानं वासो विभूषणम् ।\nउपवीतासने दत्वा गन्धपुष्पे तथैव च ॥59॥"

"text": "लक्ष्मीधरे यजेत्तत्र पार्श्वयोरुभयोर्हरेः ।\nहृदयादींस्तथेन्द्रादिदिक्ष्वस्त्रं कोणकेषु च ॥60॥"

"text": "वासुदेवादिकान् दिक्षु केशवादींस्ततः परम् ।\nमत्स्यं कूर्मं वराहं च नारसिंहं च वामनम् ॥61॥"

"text": "भार्गवं राघवं कृष्णं बुद्धं कल्किनमेव च ।\nअनन्तं विश्वरूपं च तद्बहिः पूजयेत् क्रमात् ॥62॥"

"text": "अनन्तब्रह्मवाय्वीशान् वीशं चाग्रे प्रपूजयेत् ।\nवारुणीं चैव गायत्रीं भारतीं गिरिजामपि ॥63॥"

"text": "कोणेषु वीन्द्रवामे च सौपर्णीं पूजयेदपि ।\nइन्द्रादीन् शेषविध्यन्तान् सभार्यान् सपरिग्रहान् ॥64॥"

"text": "धूपदीपौ ततो दत्वा नैवेद्यं मूलमन्त्रतः ।\nअनेन क्रमयोगेन जुहुयात् संस्कृतेनले ॥65॥"

"text": "पुष्पाञ्जलिश्च होमश्च मूलेनाष्टोत्तरं शतम् ।\nसकृत् सकृत् पुष्पमन्यैर्होमस्तस्य चतुर्गुणः ॥66॥"

"text": "विसर्जयित्वा नैवेद्यं मूलेन त्रिः समर्च्य च ।\nधूपदीपौ पुनर्दत्वा पुनर्मूलेन पूर्ववत् ॥67॥"

"text": "अर्चयित्वा पुनर्ध्यात्वा जपेदष्टोत्तरं शतम् ।\nपुनर्ध्यायेद्धरिं सर्वदेवदेवेश्वरं प्रभुम् ॥68॥"

"text": "जपध्यानहुतार्चादीनेवं यः कुरुते सदा ।\nधर्मार्थकाममोक्षाणां भाजनं स्यात् स एव हि ॥69॥"

"text": "सर्वोत्तमं हरिं ज्ञात्वा य एवं भक्तिपूर्वकम् ।\nजपध्यानादिभिर्नित्यं पूजयेन्नास्य दुर्लभम् ॥70॥"

"text": "भक्तिं कृत्वान्यदेवेषु ब्रह्मरुद्रादिकेष्वपि ।\nसर्वोत्कर्षमविज्ञाय विष्णोर्याति तमो ध्रुवम् ॥71॥"

"text": "न यज्ञा न च तीर्थानि नोपवासव्रतानि च ।\nदैवतानि च सर्वाणि त्रातुं तं शक्नुयुः क्वचित् ॥72॥"

"text": "हरिर्हि सर्वदेवानां परमः पूर्णशक्तिमान् ।\nस्वतन्त्रोन्ये तद्वशा हि सर्वेतः स जगद्गुरुः ॥73॥"

"text": "ब्रह्मादयश्च तद्भक्त्या भागिनो भोगमोक्षयोः ।\nतस्माज्ज्ञेयश्च पूज्यश्च वन्द्यो ध्येयः सदा हरिः ॥74॥"

"text": "यस्य कस्यापि मन्त्रस्य न्यासः पञ्चाशदक्षरैः ।\nवीर्यदः केभितो वक्त्रमक्षिकर्णेषु नासयोः ॥1॥"

"text": "गण्डयोरोष्ठयोर्दन्तपङ्क्योर्मूर्धनि वाचि च ।\nदोःपत्सन्धिषु साग्रेषु पार्श्वयोः पृष्ठगुह्ययोः ॥2॥"

"text": "तुन्दे च हृदि धातूनां सप्तके प्राणजीवयोः ।\nसक्षकारान् न्यसेद्वर्णान् नृसिंहः क्षस्य देवता ॥3॥"

"text": "जपे न्यासे च विहितः क्षोक्षराणां सदान्ततः ।\nप्राणायामो रेचयित्वा पूरयित्वा च कुम्भके ॥4॥"

"text": "तारैस्त्रिद्वादशावृत्तैद्य्वेकद्वादशकेन वा ।\nतत्तन्मन्त्रेण वा कार्यो गायत्र्या दशतारकैः ॥5॥"

"text": "आदावेव जपे कुर्याच्छोषणं दहनं प्लुतिम् ।\nवाय्वग्निवारुणैर्बीजैर्ध्यात्वा तन्मण्डले हरिम् ॥6॥"

"text": "एकपञ्चाशद्वर्णानां चतुर्विंशतिमूर्तयः ।\nआत्माद्या वासुदेवाद्या विश्वाद्या मत्स्यकच्छपौ ॥7॥"

"text": "कोलो नृसिंहः सवटुर्जामदग्न्यरघूद्वहौ ।\nवासिष्ठयादवौ कृष्णावात्रेयो बुद्धकल्किनौ ॥8॥"

"text": "शिंशुमारश्चेति शतं कलाः कलशनामकाः ।\nएताभिः सहितां मूलमूर्तिं कुम्भोदके सुधीः ॥9॥"

"text": "पूर्वोक्तविधिनाभ्यर्च्य प्रतिमां शिष्यमेव च ।\nस्नापयेत् पूर्वमर्चायां जपोनूनः सहस्रतः ॥10॥"

"text": "मूलमन्त्रस्य चाङ्गानां न्यासः स्नानादनन्तरम् ।\nप्रतिमायां सन्निधिकृच्छिष्ये माहात्म्यकृद्भवेत् ॥11॥"

"text": "कलशः कीर्तिमायुष्यं प्रज्ञां मेधां श्रियं बलम् ।\nयोग्यतां पापहानिं च पुण्यवृद्धिं च साधयेत् ॥12॥"

"text": "उपसर्गेषु जातेषु दैवभूतात्महेतुषु ।\nआयुषे वाथ शान्त्यै वा श्रिये वा पुण्पवृद्धये ॥13॥"

"text": "योग्यतायै मन्त्रसिध्यै विष्णोः प्रीत्यर्थमेव वा ।\nजुहुयात् सहस्रमयुतं लक्षं कोटिमथापि वा ॥14॥"

"text": "पूर्ववत्संस्कृते वह्नौ ध्यात्वा देवं जनार्दनम् ।\nकृत्वा त्रिमेखलं कुण्डं चतुर्विंशाङ्गुलोच्छ्रितम् ॥15॥"

"text": "तावत्खातं चतुष्कोणमुच्छ्रितं द्वादशैव वा ।\nद्य्वङ्गुलं त्र्यङ्गुलं वापि चतुरङ्गुलमेव वा ॥16॥"

"text": "विस्तारो मेखलानां स्यादन्त्या वा चतुरङ्गुला ।\nचतुर्विंशाङ्गुलं वा तद्विस्तारो द्वादशैव वा ॥17॥"

"text": "अश्वत्थपत्राकृतिः स्यान्मूलतो द्वादशाङ्गुला ।\nयोनिः खाते च विनता प्रविष्टा द्य्वङ्गुलं तथा ॥18॥"

"text": "तदात्मनि हरिं ध्यात्वा कुण्डे देवीं श्रियं तथा ।\nविष्णुवीर्यात्मकं वह्निं निक्षिपेत् प्रणवेन हि ॥19॥"

"text": "कुर्यात् क्रियाः षोडश च व्याहृतीभिः पृथक् पृथक् ।\nवह्नेस्तद्गहरेः प्रीतिं कुर्वन् द्रव्यैर्यजेत्ततः ॥20॥"

"text": "आज्येन वा पायसेन समिद्भिः क्षीरिणामथ ।\nतलिैर्वाथ तण्डुलैर्वापि मधुरैस्त्रिभिरेव वा ॥21॥"

"text": "ब्रह्मवृक्षसमिद्भिर्वा समिद्भिर्वामृतोद्भवैः ।\nअमृताः समिधो ज्ञेयाः सर्वत्र चतुरङ्गुलाः ॥22॥"

"text": "एवमेव तु दीक्षायामाज्येनैवाहुतिक्रिया ।\nपूजा च कार्या विधिवत् पूर्वं सर्वहुतेष्वपि ॥23॥"

"text": "गुरवे दक्षिणां दद्यात् लक्षे लक्षे शतं सुधीः ।\nआत्मनैव कृते होमे शक्तितो गुरुदक्षिणाम् ॥24॥"

"text": "प्रतिष्ठां कारयन् विष्णोः कुर्यात् सुप्रतिमां बुधः ।\nलोहैर्वा शलिया दार्वा मृदा वापि यथाक्रमम् ॥1॥"

"text": "षण्णवत्यङ्गुलां योग आसीनामथवा स्थिताम् ।\nशयानां वा मुमुक्षूणां व्याचक्षाणां निजां स्थितिम् ॥2॥"

"text": "मुखादूर्ध्वं द्य्वङ्गुलोच्चां नवाङ्गुललसन्मुखाम् ।\nसुवृत्तत्र्यङ्गुलग्रीवामा स्तनाच्च षडङ्गुलाम् ॥3॥"

"text": "पञ्चादशाङ्गुलां नाभेरा सार्धदशकाङ्गुलाम् ।\nवृषणादामूलतश्च सार्धद्य्वङ्गुलमायताम् ॥4॥"

"text": "तावदा गुदतो दीर्घां चैत्यादाष्टादशाङ्गुलाम् ।\nतथा द्य्वङ्गुलचैत्यां च द्वाविंशज्जङ्घया युताम् ॥5॥"

"text": "आरभ्य गुल्फमध्यं च सहार्धचतुरङ्गुलाम् ।\nषडङ्गुलोच्चप्रपदां सार्धद्य्वङ्गुलमेव च ॥6॥"

"text": "प्रपदोच्चयुतामन्ते द्य्वङ्गुलप्रपदोच्छ्रयाम् ।\nत्र्यङ्गुलद्य्वङ्गुलामर्धहीनमध्याङ्गुलामपि ॥7॥"

"text": "त्रिपदाङ्गुलहीनान्यां ततस्तादृशतत्पराम् ।\nपादोनोच्चाङ्गुष्ठनखां तदर्धतदनन्तराम् ॥8॥"

"text": "क्रमशः पादहीनान्यां रक्तपादनखां शुभाम् ।\nविस्तारः प्रपदस्यापि षडङ्गुल उदाहृतः ॥9॥"

"text": "अङ्गुष्ठपरिणाहस्तु चतुरङ्गुल ईरितः ।\nत्र्यङ्गुलं तु तदन्यस्य व्रीह्यार्धोनाः क्रमात् पराः ॥10॥"

"text": "दशङ्गुलं जङ्घमूलं मध्यं तु त्र्यङ्गुलाधिकम् ।\nसप्तादशाङ्गुलं तूर्ध्वं जानुरष्टादशाङ्गुलः ॥11॥"

"text": "ऊर्वन्तोपि तथा ज्ञेयो मध्यं द्विर्द्वादशाङ्गुलम् ।\nचतुरङ्गुलाधिकं मूलं गुह्यं सार्धचतुष्टयम् ॥12॥"

"text": "सार्धत्रयं परीणाहाद् वृषणं चतुरङ्गुलम् ।\nसप्ताङ्गुलं परीणाहात् वृत्तं प्रोक्तं समस्तशः ॥13॥"

"text": "अष्टत्रिंशाङ्गुलं कट्याः परीणाह उदाहृतः ।\nसुवृत्तत्वं तथा श्रोण्योः पीनत्वं च समस्तशः ॥14॥"

"text": "विस्तारश्च तथा कट्याः सुप्रतिष्ठितता पदोः ।\nकट्याश्चैवाङ्गुलाधिक्यं नाभेरध उदाहृतम् ॥15॥"

"text": "नाभिः सार्धाङ्गुलश्चैव गम्भीरोर्धाङ्गुलोन्नतः ।\nवृत्तः प्रदक्षिणश्चैव द्विचत्वारिंशदङ्गुलम् ॥16॥"

"text": "मध्यं स्तने परीणाहः षडङ्गुलमतोधिकः ।\nएकोनविंशाङ्गुलं तदुरोविस्तारलक्षणम् ॥17॥"

"text": "पादोनमङ्गुलं चैव भुजाभ्यां सह सार्धकम् ।\nअंसयोर्विस्तृतिश्चैव पृथगष्टाङ्गुला मता ॥18॥"

"text": "सप्ताङ्गुलोच्छ्रयः कक्षादुपरि स्कन्धयोर्मतः ।\nअष्टत्रिंशाङ्गुलञ्चैव हस्तयोर्मानमुच्यते ॥19॥"

"text": "अष्टादशाङ्गुलो बाह्वोः परिणाह उदाहृतः ।\nक्रमादूनं तदन्ते च सार्धाष्टाङ्गुलमीरितम् ॥20॥"

"text": "साङ्गुलस्तु तलः सार्धनवाङ्गुल उदाहृतः ।\nसमं तदुभयं ज्ञेयं तथैव तलविस्तृतिः ॥21॥"

"text": "अर्धाङ्गुलोन्नता मध्या द्वयोः सार्धाङ्गुलोन्नता ।\nकनिष्ठिकायास्तस्यास्तु व्रीहिमात्राधिकः परः ॥22॥"

"text": "सार्धत्रयपरीणाहौ मध्यज्येष्ठावुदाहृतौ ।\nअन्यौ व्रीहितदर्धोनावन्या सार्धद्वयाङ्गुला ॥23॥"

"text": "पादोनान्तपरीणाहाः सर्वे ज्येष्ठां विना स्मृताः ।\nवक्षोविस्तारसदृशऋ परिणाहो गलस्य च ॥24॥"

"text": "ललाटकुक्षिकण्ठास्तु दीर्घरेखात्रयान्विताः ।\nवृत्तो गलो बाहवश्च स्तनावङ्गुलयस्तथा ॥25॥"

"text": "रक्तास्तलनखाश्चैव नेत्रान्तोधर एव च ।\nउत्तरोष्ठश्च जिह्वा च नखौ पादोनकाङ्गुलौ ॥26॥"

"text": "अर्धाङ्गुलौ तथा मध्यावन्येष्टांशक्रमोनकाः ।\nनासिकया अधस्ताच्च नासिका च रराटिका ॥27॥"

"text": "समा मानेन नासाया उच्चत्वेनैव मापने ।\nअर्धाङ्गुलधिकं सर्वं मुखस्य तु भविष्यति ॥28॥"

"text": "चतुरङ्गुलं तथैवास्यं सार्धव्रीह्यधरं स्मृतम् ।\nउत्तरं व्रीहिमात्रं तु तदूर्ध्वं चाधरोपमम् ॥29॥"

"text": "सार्धाङ्गुलमधः प्रोक्तमधरादध एव च ।\nआस्यपार्श्वद्वयं प्रोक्तमाकर्णात्तु षडङ्गुलम् ॥30॥"

"text": "सप्ताङ्गुलं नासिकायाः पार्श्वमा कर्णतः स्मृतम् ।\nसपादाङ्गुमुच्चा च नासिका परिकीर्तिता ॥31॥"