JSON:Bhagavadgitatatparya: Difference between revisions

"schema": 1,

"nextId": 1018

"text": "समस्तगुणसम्पूर्णं सर्वदोषविवर्जितम् ।\nनारायणं नमस्कृत्य गीतातात्पर्यमुच्यते ॥"

"text": "शास्त्रेषु भारतं सारं तत्र नामसहस्रकम् ।\nवैष्णवं कृष्णगीता च तज्ज्ञानान्मुच्यतेञ्जसा ॥"

"text": "न भारतसमं शास्त्रं कुत एवानयोः समम् ।\nभारतं सर्ववेदाश्च तुलामारोपिताः पुरा ॥"

"text": "देवैर्ब्रह्मादिभिः सर्वैर्ऋषिभिश्च समन्वितैः ।\nव्यासस्यैवाज्ञया तत्र त्वत्यरिच्यत भारतम् ।\nमहत्त्वाद् भारवत्त्वाच्च महाभारतमुच्यते ॥"

"text": "निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते ।\nस्वयं नारायणो देवैर्ब्रह्मरुद्रेन्द्रपूर्वकैः ॥"

"text": "अर्थितो व्यासतां प्राप्य केवलं तत्त्वनिर्णयम् ।\nचकार पञ्चमं वेदं महाभारतसञ्ज्ञितम् ॥ इति ब्रह्माण्डे ।\nतत्र साक्षादिन्द्रावतारमुत्तमाधिकारिणमात्मनः प्रियतमर्जुनं क्षत्रियाणां विशेषतोपि परमधर्मं नारायणद्वितदनुबन्धिनिग्रहं बन्धुस्नेहादधर्मत्वेनाशङ्क्य ततो निवृत्तप्रायं स्वविहितवृत्त्या भक्त्या भगवदाराधनमेव परमो धर्मः, तद्विरुद्धः सर्वोप्यधर्मः, भगवदधीनत्वात् सर्वस्येति बोधयति भगवान् नारायणः । सर्वं चैतदत्रैवावगम्यते -"

"text": "''अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं सङ्ग्रामं न करिष्यसि ।\nततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि'' ॥ (२-३३)"

"text": "इत्यादिना युद्धस्य स्वधर्मत्वम् ।\nयतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् ।\nस्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिदि्धं विन्दति मानवः ॥ (१८-४६)"

"text": "श्रेयान् स्वधर्मो विगुणः परधर्मात् स्वनुष्ठितात् ।\nस्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥ (१८-४७)"

"text": "सर्वगुह्यतमं भूयः शृृणु मे परमं वचः ।\nइष्टोसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥"

"text": "मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।\nमामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोसि मे ॥"

"text": "सर्वधर्मान् परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज ।\nअहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥ (१८-६४-६६)"

"text": "इत्यादिना स्वधर्मेणैव भगवदाराधनस्यैव कर्तव्यत्वं तदन्यस्य त्याज्यत्वं च ।\nनाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया ।\nशक्य एवं विधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा ॥"

"text": "भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवंविधोर्जुन ।\nज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परन्तप ॥ (११-५३, ५४)"

"text": "इत्यादिना विष्णुभक्तेरेव सर्वसाधनोत्तमत्वं परोक्षापरोक्षज्ञानयोर्ज्ञानिनोपि मोक्षस्य तदधीनत्वं च ।\nमत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः ।\nनिर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाण्डव ॥ (११-५५)"

"text": "इत्यादिना भक्तस्यापि तत्कर्म विकर्मत्यागश्च ।\n''कुरु कर्मैव तस्मात् त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ।\" (४-१५)"

"text": "इत्यादिना ज्ञानिनोपि भगवत्कर्म ।\nसुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम ।\nदेवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः ॥ (११-५२)"

"text": "इष्टोसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम् । (१८-६४)"

"text": "दैवीसम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता ।\nमा शुचः सम्पदं दैवीमभिजातोसि पाण्डव ॥ (१६-५)"

"text": "महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः ।\nभजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ॥ (९-१३)"

"text": "'दर्शयात्मानमव्ययं''"

"text": "दर्शयामास पार्थाय परमं रूपमैश्वरम् । (११-९)"

"text": "इत्यादिनार्जुनस्योत्तमाधिकारित्वमपरोक्षज्ञानित्वं च ।\nन मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः ।\nअहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः ॥"

"text": "यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् ।\nअसम्मूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥"

"text": "बुदि्धर्ज्ञानमसम्मोहः क्षमा सत्यं दमः शमः । (१०, २-४)"

"text": "'महर्षयः सप्त पूर्वे'' ... । (१०-६)"

"text": "'एतां विभूतिं योगं च'' ... । (१०-७)"

"text": "अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते ।\nइति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः ॥ (१०-८)"

"text": "'तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः ।\nनाशयामि'' (१०-११)"

"text": "'तेषामहं समुद्धर्ता मृत्युसंसारसागरात्'' । (१२-७)"

"text": "भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् ।\nसुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति ॥ (५-२९)"

"text": "ज्ञानं तेहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः ।\nयज्ज्ञात्वा नेह भूयोन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते ॥ (७-२)"

"text": "अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रलयस्तथा ।\nमत्तः परतरं नान्यत् किञ्चिदस्ति धनञ्जय ॥"

"text": "मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव । (७-६,७)"

"text": "इदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्यनसूयवे ॥"

"text": "ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेशुभात् ।\n'राजविद्या राजगुह्यम्'' ... । (९-१,२)"

"text": "मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना ।\nमत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितः ॥ (९-४)"

"text": "'भूतभृन्न च भूतस्थः'' ... । (९-५)"

"text": "'न त्वत्समोस्त्यभ्यधिकः कुतोन्यः'' (११-४३)"

"text": "परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् । (१४-१)"

"text": "मम योनिर्महद्ब्रह्म तस्मिन् गर्भं दधाम्यहम् ॥"

"text": "सम्भवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत । (१४-३)"

"text": "ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहममृतस्याव्ययस्य च ॥"

"text": "शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च । (१४-२७)"

"text": "द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।\nक्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोक्षर उच्यते ॥"

"text": "उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः ।\nयो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥"

"text": "यस्मात्क्षरमतीतोहमक्षरादपि चोत्तमः ।\nअतोस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥"

"text": "यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।\nस सर्वविद् भजति मां सर्वभावेन भारत ॥"

"text": "इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयानघ ।\nएतद्बुध्वा बुदि्धमान् स्यात्कृतकृत्यश्च भारत ॥ (१५, १६-२०)"

"text": "न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किञ्चन ।\nनानवाप्तमवाप्तव्यम् ... ॥ (३-२२)"

"text": "इत्यादिना सर्वस्माद् भगवतो भेदः, सर्वस्य तदधीनत्वं, तस्यानन्याधीनत्वं, सर्वोत्तमत्वं, सर्वगुणपूर्णत्वं, सर्वशास्त्राणां तत्परत्वं, तथा तज्ज्ञानादेव मोक्ष इत्यादि ।\n'अधा ते विष्णो विदुषा• चिदर्ध्यः स्तोमो• यज्ञश्च राध्यो• हविष्म•ता'' । (ऋ.मं १, सू. १५६-१)"

"text": "पश्यन्नपीममात्मानं कुर्यात् कर्माविचारयन् ।\nयदात्मनः सुनियतमानन्दोत्कर्षमाप्नुयात् ।\nभक्त्या प्रसन्नः परमो दद्याज्ज्ञानमनाकुलम् ।\nभक्तिं च भूयसीं ताभ्यां प्रसन्नो दर्शनं व्रजेत् ॥"

"text": "ततोपि भूयसीं भक्तिं दद्यात्ताभ्यां विमोचयेत्\nमुक्तोपि तद्वशो नित्यं भूयो भक्तिसमन्वितः ।\nसान्द्रानन्दस्वरूपैव भक्तिर्नैवात्र साधनम्\nब्रह्मरुद्ररमादिभ्योप्युत्तमत्वं स्वतन्त्रताम् ॥"

"text": "सर्वस्य तदधीनत्वं सर्वसद्गुणपूर्णताम् ।\nनिर्दोषत्वं च विज्ञाय विष्णोस्तत्राखिलाधिकः ॥"

"text": "स्नेहो भक्तिरिति प्रोक्तः सर्वोपायोत्तमोत्तमः ।\nतेनैव मोक्षो नान्येन दृष्ट्यादिस्तस्य साधनम् ॥"

"text": "अधमाधिकारिणो मर्त्या मुक्तावृष्यादिकाः समाः ।\nअधिकार्युत्तमा देवाः प्राणस्तत्रोत्तमोत्तमः ।\nनैव देवपदं प्राप्ता ब्रह्मदर्शनवर्जिताः ।\nतिरोहितं तथाप्येते शृण्वन्ति क्रीडयाथवा ॥"

"text": "बहुवारतदभ्यासात्तिरोभावोपि नो भवेत् ।\nयथा व्यासानुशिष्टानां देवानां क्षत्रजन्मनाम् ॥"

"text": "पार्थानामतिरोधानं ज्ञानं सुस्थिरतां गतम् ।\nअस्य देवस्य मी•हुषो वया विष्णोरेषस्य प्रभृथे हविर्भिः ।\nविदेहि रुद्रो रुद्रियं महित्वं यासिष्टं वर्तिरश्विना विरावत् ॥ (ऋ. ७-४०-५)"

"text": "'एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः'' ।\nस मुनिर्भूत्वा समचिन्तयत्तत एते व्यजायन्त"

"text": "विश्वो हिरण्यगर्भोग्निर्यमो वरुणरुद्रेन्द्रा इति'' ।श्व"

"text": "'एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा नेशानः'' ।\n'वासुदेवो वा इदमग्र आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः'' ।\n'यं यं कामयते विष्णुस्तं ब्रह्माणं च शङ्करम् ।\nशक्रं सूर्यं यमं स्कन्दं कुर्यात् कर्तास्य न क्वचित्'' ॥"

"text": "सर्वोत्कर्षे देवदेवस्य विष्णोर्महातात्पर्यं नैव चान्यत्र सत्यम् ।\nअवान्तरं तत्परत्वं तदन्यत् सर्वागमानां पुरुषार्थस्ततोतः ॥ इति पैङ्गिश्रुतिः ।\n'परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति'' । (ऋ. ६-९९-१)"

"text": "'अनन्तगुणमाहात्म्यो निर्दोषो भगवान् हरिः ।\nन समो वाधिको वापि विद्यते तस्य कश्चन ।\nनासीन्न च भविष्यो वा परतः स्वत एव च'' । इत्यादिश्रुतेश्च ।\n'यस्त्वात्मरतिरेव स्याद्'' इत्यादि तु मुक्तविषयम् ।\nयस्त्वेवात्मरतो मुक्तः कार्यं तस्यैव नास्ति हि ।\nतस्मात् कुर्वीत कर्माणीत्याह कृष्णोर्जुनं स्मयन् ॥ इति च स्कान्दे ।\nज्ञानयोगेन साङ्ख्यानाम् इत्यादि तु बाह्यकर्मसङ्कोचापेक्षया ।\nन हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् । (३-५)"

"text": "शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्ध्येदकर्मणः । (३-८)"

"text": "एतान्यपि तु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च ।\nकर्तव्यानीति मे पार्थ निश्चितं मतमुत्तमम्'' । (१८-६)"

"text": "'ज्ञानी च कर्माणि सदोदितानि कुर्यादकामः सततं भवेत ।''"

"text": "न सर्वकर्मणां त्यागः कस्यचिद् भवति क्वचित् ।\nत्यागिनो यतयोपि स्युः सङ्कोचाद् बाह्यकर्मणाम् । इत्यादि ।\n'उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्वदर्शिनः'' इत्यादि चोत्पन्नज्ञानतिरो-भावनिवृत्त्यर्थम् ॥"

"text": "धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः ।\nमामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय॥१ ॥"

"text": "दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा ।\nआचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत्॥२ ॥"

"text": "पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् ।\nव्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता॥३ ॥"

"text": "अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि ।\nयुयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः॥४ ॥"

"text": "धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् ।\nपुरुजित् कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः॥५ ॥"

"text": "युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् ।\nसौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः॥६ ॥"

"text": "अस्माकं तु विशिष्टा ये तान् निबोध द्विजोत्तम ।\nनायका मम सैन्यस्य सञ्ज्ञार्थं तान् ब्रवीमि ते॥७ ॥"

"text": "भवान् भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः ।\nअश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च॥८ ॥"

"text": "अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः ।\nनानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः॥९ ॥"

"text": "अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् ।\nपर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम्॥१० ॥"

"text": "अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः ।\nभीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि॥११ ॥"

"text": "तस्य सञ्जनयन् हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः ।\nसिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान्॥१२ ॥"

"text": "ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।\nसहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोभवत्॥१३ ॥"

"text": "ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ ।\nमाधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः॥१४ ॥"

"text": "पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनञ्जयः ।\nप्रौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः॥१५ ॥"

"text": "अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठरः ।\nनकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ॥१६ ॥"

"text": "काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः ।\nधृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः॥१७ ॥"

"text": "द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते ।\nसौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान् दध्मुः पृथक् पृथक्॥१८ ॥"

"text": "स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् ।\nनभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन्॥१९ ॥"

"text": "अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान् कपिध्वजः ।\nपृवृत्ते शस्त्रसम्पाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः॥२० ॥"

"text": "हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते ।"

"text": "यावदेतान् निरीक्षेहं योद्धुकामानवस्थितान् ।\nकैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन् रणसमुद्यमे॥२२ ॥"

"text": "योत्स्यमानानवेक्षेहं य एतेत्र समागताः ।\nधार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः॥२३ ॥"

"text": "एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत ।\nसेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम्॥२४ ॥"

"text": "भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् ।\nउवाच पार्थ पश्यैतान् समवेतान् कुरूनिति॥२५ ॥"

"text": "तत्रापश्यत् स्थितान् पार्थः पितॄनथ पितामहान् ।\nआचार्यान् मातुलान् भ्रातॄन् पुत्रान् पौत्रान् सखींस्तथा॥२६ ॥"

"text": "श्वशुरान् सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि ।\nतान् समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान् बन्धूनवस्थितान्॥२७ ॥"

"text": "कृपया परयाविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् ।"

"text": "सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति ।\nवेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते॥२९ ॥"

"text": "गाण्डीवं स्रंसते हस्तात् त्वक् चैव परिदह्यते ।\nन च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः॥३० ॥"

"text": "निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ।\nन च श्रेयोनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे॥३१ ॥"

"text": "न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च ।\nकिं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा॥३२ ॥"

"text": "येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च ।\nत इमेवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च॥३३ ॥"

"text": "आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः ।\nमातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा ॥३४ ॥"

"text": "एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोपि मधुसूदन ।\nअपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते॥३५ ॥"

"text": "निहत्य धार्तराष्ट्रान् नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन ।\nपापमेवाश्रयेदस्मान् हत्वैतानाततायिनः॥३६ ॥"

"text": "तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान् स्वबान्धवान् ।\nस्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव॥३७ ॥"

"text": "यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः ।\nकुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम्॥३८ ॥"

"text": "कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् ।\nकुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन॥३९ ॥"

"text": "कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः ।\nधर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोभिभवत्युत॥४० ॥"

"text": "अधर्माभिभवात् कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः ।\nस्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः॥४१ ॥"

"text": "सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च ।\nपतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः॥४२ ॥"

"text": "दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः ।\nउत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः॥४३ ॥"

"text": "उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन ।\nनरके नियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम॥४४ ॥"

"text": "अहो बत महत् पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् ।\nयद् राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः॥४५ ॥"

"text": "यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः ।\nधार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत्॥४६ ॥"

"text": "एवमुक्त्वार्जुनः सङ्ख्ये रथोपस्थ उपाविशत् ।\nविसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः॥४७ ॥"

"text": "तं तथा कृपयाविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।\nविषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः॥१ ॥"

"text": "कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् ।\nअनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन॥२ ॥"

"text": "क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते ।\nक्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप॥३ ॥"

"text": "कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।\nइषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन॥४ ॥"

"text": "गुरूनहत्वा हि महानुभावान्\nश्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके ।\nहत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव\nभुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान्॥५ ॥"

"text": "न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो\nयद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः ।\nयानेव हत्वा न जिजीविषाम–\nस्तेवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः॥६ ॥"

"text": "कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः\nपृच्छामि त्वा धर्मसम्मूढचेताः ।\nयच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे\nशिष्यस्तेहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम्॥७ ॥"

"text": "न हि प्रपश्यामि ममापनुद्याद्\nयच्छोकमुच्छोषणमिंद्रियाणाम् ।\nअवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं\nराज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम्॥८ ॥"

"text": "एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तपः ।\nन योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह॥९ ॥"

"text": "तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।\nसेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः॥१० ॥"

"text": "अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।\nगतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः॥११ ॥"

"text": "प्रकर्षेण जानन्तीति प्रज्ञाः, तदवादः प्रज्ञावादः । प्राज्ञमतविरुद्धवादं वदसि । कथम् ? गतासून् ॥ ११ ॥"

"text": "न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।\nन चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम्॥१२ ॥"