Anandamakaranda

JSON:Anuvyakhyana: Difference between revisions

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
(4 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 1: Line 1:
__NOINDEX__
__NOTOC__
<pre class="gr-json-meta">
{
{
  "schema": 1,
"schema": 3,
  "doc": {
"doc": {
    "slug": "Anuvyakhyana",
"slug": "Anuvyakhyana",
    "title": "अनुव्याख्यानम्",
"title": "अनुव्याख्यानम्",
    "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
    "docId": "AV",
"docId": "AV",
    "parent": null,
"parent": null,
    "related": [],
"related": [],
    "nextId": 433
"nextId": 449
  },
},
  "blocks": [
"blocks": [
    {
{
      "id": "Anuvyakhyana-1",
"id": "Anuvyakhyana-1",
      "oldKey": "AV_C01_S01",
"oldKey": "AV_C01_S01",
      "type": "section",
"type": "section",
      "parent": null,
"parent": null,
      "chapter": "AV_C01",
"chapter": "AV_C01",
      "verseType": "paada",
"verseType": "paada",
      "text": "प्रथमः पादः"
"lines": [
    },
"प्रथमः पादः"
    {
],
      "id": "Anuvyakhyana-2",
"searchText": "प्रथमः पादः\nइति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥"
      "oldKey": "AV_C01_S01_I01",
},
      "type": "introduction",
{
      "parent": "AV_C01_S01",
"id": "Anuvyakhyana-2",
      "chapter": "AV_C01",
"oldKey": "AV_C01_S01_I01",
      "verseType": null,
"type": "introduction",
      "text": "नारायणं निखिलपूर्णगुणैकदेहं निर्दोषमाप्यतममप्यखिलैः सुवाक्यैः ।\nअस्योद्भवादिदमशेषविशेषतोऽपि वन्द्यं सदा प्रियतमं मम सन्नमामि ॥1॥"
"parent": "AV_C01_S01",
    },
"chapter": "AV_C01",
    {
"verseType": null,
      "id": "Anuvyakhyana-3",
"lines": [
      "oldKey": "AV_C01_S01_I02",
"नारायणं निखिलपूर्णगुणैकदेहं निर्दोषमाप्यतममप्यखिलैः सुवाक्यैः ।",
      "type": "introduction",
"अस्योद्भवादिदमशेषविशेषतोऽपि वन्द्यं सदा प्रियतमं मम सन्नमामि ॥1॥"
      "parent": "AV_C01_S01",
],
      "chapter": "AV_C01",
"searchText": "नारायणं निखिलपूर्णगुणैकदेहं निर्दोषमाप्यतममप्यखिलैः सुवाक्यैः ।\nअस्योद्भवादिदमशेषविशेषतोऽपि वन्द्यं सदा प्रियतमं मम सन्नमामि ॥1॥"
      "verseType": null,
},
      "text": "तमेव शास्त्रप्रभवं प्रणम्य जगद्गुरूणां गुरुमञ्जसैव ।\nविशेषतो मे परमाख्यविद्याव्याख्यां करोम्यन्वपि चाहमेव ॥2॥"
{
    },
"id": "Anuvyakhyana-3",
    {
"oldKey": "AV_C01_S01_I02",
      "id": "Anuvyakhyana-4",
"type": "introduction",
      "oldKey": "AV_C01_S01_I03",
"parent": "AV_C01_S01",
      "type": "introduction",
"chapter": "AV_C01",
      "parent": "AV_C01_S01",
"verseType": null,
      "chapter": "AV_C01",
"lines": [
      "verseType": null,
"तमेव शास्त्रप्रभवं प्रणम्य जगद्गुरूणां गुरुमञ्जसैव ।",
      "text": "प्रादुर्भूतो हरिर्व्यासो विरिञ्चभवपूर्वकैः ।\nअर्थितः परविद्याख्यं चक्रे शास्त्रमनुत्तमम् ॥3॥"
"विशेषतो मे परमाख्यविद्याव्याख्यां करोम्यन्वपि चाहमेव ॥2॥"
    },
],
    {
"searchText": "तमेव शास्त्रप्रभवं प्रणम्य जगद्गुरूणां गुरुमञ्जसैव ।\nविशेषतो मे परमाख्यविद्याव्याख्यां करोम्यन्वपि चाहमेव ॥2॥"
      "id": "Anuvyakhyana-5",
},
      "oldKey": "AV_C01_S01_I04",
{
      "type": "introduction",
"id": "Anuvyakhyana-4",
      "parent": "AV_C01_S01",
"oldKey": "AV_C01_S01_I03",
      "chapter": "AV_C01",
"type": "introduction",
      "verseType": null,
"parent": "AV_C01_S01",
      "text": "गुरुर्गुरूणां प्रभवः शास्त्राणां बादरायणः ।\nयतस्तदुदितं मानमजादिभ्यस्तदर्थतः ॥4॥"
"chapter": "AV_C01",
    },
"verseType": null,
    {
"lines": [
      "id": "Anuvyakhyana-6",
"प्रादुर्भूतो हरिर्व्यासो विरिञ्चभवपूर्वकैः ।",
      "oldKey": "AV_C01_S01_I05",
"अर्थितः परविद्याख्यं चक्रे शास्त्रमनुत्तमम् ॥3॥"
      "type": "introduction",
],
      "parent": "AV_C01_S01",
"searchText": "प्रादुर्भूतो हरिर्व्यासो विरिञ्चभवपूर्वकैः ।\nअर्थितः परविद्याख्यं चक्रे शास्त्रमनुत्तमम् ॥3॥"
      "chapter": "AV_C01",
},
      "verseType": null,
{
      "text": "वक्तृश्रोतृप्रसक्तीनां यदाप्तिरनुकूलता ।\nआप्तवाक्यतया तेन श्रुतिमूलतया तथा ॥5॥"
"id": "Anuvyakhyana-5",
    },
"oldKey": "AV_C01_S01_I04",
    {
"type": "introduction",
      "id": "Anuvyakhyana-7",
"parent": "AV_C01_S01",
      "oldKey": "AV_C01_S01_I06",
"chapter": "AV_C01",
      "type": "introduction",
"verseType": null,
      "parent": "AV_C01_S01",
"lines": [
      "chapter": "AV_C01",
"गुरुर्गुरूणां प्रभवः शास्त्राणां बादरायणः ।",
      "verseType": null,
"यतस्तदुदितं मानमजादिभ्यस्तदर्थतः ॥4॥"
      "text": "युक्तिमूलतया चैव प्रामाण्यं त्रिविधं महत् ।\nदृश्यते ब्रह्मसूत्राणामेकधाऽन्यत्र सर्वशः ॥6॥"
],
    },
"searchText": "गुरुर्गुरूणां प्रभवः शास्त्राणां बादरायणः ।\nयतस्तदुदितं मानमजादिभ्यस्तदर्थतः ॥4॥"
    {
},
      "id": "Anuvyakhyana-8",
{
      "oldKey": "AV_C01_S01_I07",
"id": "Anuvyakhyana-6",
      "type": "introduction",
"oldKey": "AV_C01_S01_I05",
      "parent": "AV_C01_S01",
"type": "introduction",
      "chapter": "AV_C01",
"parent": "AV_C01_S01",
      "verseType": null,
"chapter": "AV_C01",
      "text": "अतो नैतादृशं किञ्चित् प्रमाणतममिष्यते ।\nस्वयङ्कृताऽपि तद्य्वाख्या क्रियते स्पष्टतार्थतः ॥7॥"
"verseType": null,
    },
"lines": [
    {
"वक्तृश्रोतृप्रसक्तीनां यदाप्तिरनुकूलता ।",
      "id": "Anuvyakhyana-9",
"आप्तवाक्यतया तेन श्रुतिमूलतया तथा ॥5॥"
      "oldKey": "AV_C01_S01_I08",
],
      "type": "introduction",
"searchText": "वक्तृश्रोतृप्रसक्तीनां यदाप्तिरनुकूलता ।\nआप्तवाक्यतया तेन श्रुतिमूलतया तथा ॥5॥"
      "parent": "AV_C01_S01",
},
      "chapter": "AV_C01",
{
      "verseType": null,
"id": "Anuvyakhyana-7",
      "text": "तत्र ताराथमूलत्वं सर्वशास्त्रस्य चेष्यते ।\nसर्वत्रानुगतत्वेन पृथगोङ्क्रियतेऽखिलैः ॥8॥"
"oldKey": "AV_C01_S01_I06",
    },
"type": "introduction",
    {
"parent": "AV_C01_S01",
      "id": "Anuvyakhyana-10",
"chapter": "AV_C01",
      "oldKey": "AV_C01_S01_A001",
"verseType": null,
      "type": "adhikarana",
"lines": [
      "parent": null,
"युक्तिमूलतया चैव प्रामाण्यं त्रिविधं महत् ।",
      "chapter": "AV_C01",
"दृश्यते ब्रह्मसूत्राणामेकधाऽन्यत्र सर्वशः ॥6॥"
      "verseType": null,
],
      "text": "जिज्ञासाधिकरणम्"
"searchText": "युक्तिमूलतया चैव प्रामाण्यं त्रिविधं महत् ।\nदृश्यते ब्रह्मसूत्राणामेकधाऽन्यत्र सर्वशः ॥6॥"
    },
},
    {
{
      "id": "Anuvyakhyana-11",
"id": "Anuvyakhyana-8",
      "oldKey": "AV_C01_S01_V01",
"oldKey": "AV_C01_S01_I07",
      "type": "verse",
"type": "introduction",
      "parent": "AV_C01_S01",
"parent": "AV_C01_S01",
      "chapter": "AV_C01",
"chapter": "AV_C01",
      "verseType": "sutra",
"verseType": null,
      "text": "ओतत्ववाची ह्योङ्कारो वक्त्यसौ तद्गुणोतताम् ।\nस एव ब्रह्मशब्दार्थो नारायणपदोदितः ॥9॥"
"lines": [
    },
"अतो नैतादृशं किञ्चित् प्रमाणतममिष्यते ।",
    {
"स्वयङ्कृताऽपि तद्य्वाख्या क्रियते स्पष्टतार्थतः ॥7॥"
      "id": "Anuvyakhyana-12",
],
      "oldKey": "AV_C01_S01_A002",
"searchText": "अतो नैतादृशं किञ्चित् प्रमाणतममिष्यते ।\nस्वयङ्कृताऽपि तद्य्वाख्या क्रियते स्पष्टतार्थतः ॥7॥"
      "type": "adhikarana",
},
      "parent": null,
{
      "chapter": "AV_C01",
"id": "Anuvyakhyana-9",
      "verseType": null,
"oldKey": "AV_C01_S01_I08",
      "text": "जन्माधिकरणम्"
"type": "introduction",
    },
"parent": "AV_C01_S01",
    {
"chapter": "AV_C01",
      "id": "Anuvyakhyana-13",
"verseType": null,
      "oldKey": "AV_C01_S01_V02",
"lines": [
      "type": "verse",
"तत्र ताराथमूलत्वं सर्वशास्त्रस्य चेष्यते ।",
      "parent": "AV_C01_S01",
"सर्वत्रानुगतत्वेन पृथगोङ्क्रियतेऽखिलैः ॥8॥"
      "chapter": "AV_C01",
],
      "verseType": "sutra",
"searchText": "तत्र ताराथमूलत्वं सर्वशास्त्रस्य चेष्यते ।\nसर्वत्रानुगतत्वेन पृथगोङ्क्रियतेऽखिलैः ॥8॥"
      "text": "अन्तस्समुद्रगं विश्वप्रसूतेः कारणं तु यत् ।\nसूक्तोपनिषदाद्युक्तं ‘जन्माद्यस्य’ इति लक्ष्यते ॥89॥"
},
    },
{
    {
"id": "Anuvyakhyana-10",
      "id": "Anuvyakhyana-14",
"oldKey": "AV_C01_S01_A001",
      "oldKey": "AV_C01_S01_A003",
"type": "adhikarana",
      "type": "adhikarana",
"parent": null,
      "parent": null,
"chapter": "AV_C01",
      "chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
      "verseType": null,
"lines": [
      "text": "शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्"
"जिज्ञासाधिकरणम्"
    },
],
    {
"searchText": "जिज्ञासाधिकरणम्"
      "id": "Anuvyakhyana-15",
},
      "oldKey": "AV_C01_S01_V03",
{
      "type": "verse",
"id": "Anuvyakhyana-11",
      "parent": "AV_C01_S01",
"oldKey": "AV_C01_S01_V01",
      "chapter": "AV_C01",
"type": "verse",
      "verseType": "sutra",
"parent": "AV_C01_S01",
      "text": "एवं धर्मानिति श्रुत्या तदभेदोऽप्युदीर्यते ।\nशैवाद्यागमसम्प्राप्तदृष्टगेन फलेन तु ॥112॥"
"chapter": "AV_C01",
    },
"verseType": "sutra",
    {
"lines": [
      "id": "Anuvyakhyana-16",
"ओतत्ववाची ह्योङ्कारो वक्त्यसौ तद्गुणोतताम् ।",
      "oldKey": "AV_C01_S01_A004",
"स एव ब्रह्मशब्दार्थो नारायणपदोदितः ॥9॥",
      "type": "adhikarana",
"स एव भर्गशब्दार्थो व्याहृतीनां च भूमतः ।",
      "parent": null,
"भावनाच्चैव सुत्वाच्च सोऽयं पुरुष इत्यपि ॥10॥",
      "chapter": "AV_C01",
"स एव सर्ववेदार्थो जिज्ञास्योऽयं विधीयते ।",
      "verseType": null,
"‘ज्ञानी प्रियतमोऽतो मे’ ‘तं विद्वानेव चामृतः’ ॥11॥",
      "text": "समन्वयाधिकरणम्"
"‘वृणुते यं तेन लभ्यः’ इत्याद्युक्तिबलेन हि ।",
    },
"जिज्ञासोत्थज्ञानजात्तत्प्रसादादेव मुच्यते ॥12॥",
    {
"‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ।",
      "id": "Anuvyakhyana-17",
"यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ ॥13॥",
      "oldKey": "AV_C01_S01_V04",
"‘नर्ते त्वत्क्रियते किञ्चिद्’ इत्यादेर्न हरिं विना ।",
      "type": "verse",
"ज्ञानस्वभावतोपि स्यान्मुक्तिः कस्यापि हि क्वचित् ॥14॥",
      "parent": "AV_C01_S01",
"‘अज्ञानां ज्ञानदो विष्णुर्ज्ञानिनां मोक्षदश्च सः ।",
      "chapter": "AV_C01",
"आनन्ददश्च मुक्तानां स एवैको जनार्दनः’ ॥15॥",
      "verseType": "sutra",
"इत्युक्तेर्बन्धमिथ्यात्वं नैव मुक्तिरपेक्षते ।",
      "text": "उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।\nत एवान्वयनामानः तैः सम्यक् प्रविचारिते ॥120॥"
"मिथ्यात्वमपि बन्धस्य न प्रत्यक्षविरोधतः ॥16॥",
    },
"मिथ्यात्वं यदि दुःखादेस्तद्वाक्यस्याग्रतो भवेत् ।",
    {
"मिथ्यायाः साधकत्वं च न सिद्धं प्रतिवादिनः ॥17॥",
      "id": "Anuvyakhyana-18",
"तच्च मिथ्याप्रमाणेन सता वा साध्यते त्वया ।",
      "oldKey": "AV_C01_S01_A005",
"सता चेत् द्वैतसिद्धिः स्यान्न सिद्धं चान्यसाधनम् ॥18॥",
      "type": "adhikarana",
"साधकत्वं सतस्तेन साक्षिणा सिद्धिमिच्छता ।",
      "parent": null,
"स्वीकृतं ह्यविशेषस्य साध्यासाधकता पुनः ॥19॥",
      "chapter": "AV_C01",
"तच्चाविशेषमानेन साध्यमित्यनवस्थितिः ।",
      "verseType": null,
"अनङ्गीकुर्वतां विश्वसत्यतां तन्न वादिता ॥20॥",
      "text": "ईक्षत्यधिकरणम्"
"तस्माद् व्यवहृतिः सर्वा सत्येत्येव व्यवस्थिता ।",
    },
"व्यावहारिकमेतस्मात् सत्यमित्येव चागतम् ॥21॥",
    {
"व्यवहारसतश्चापि साधकत्वं तु पूर्ववत् ।",
      "id": "Anuvyakhyana-19",
"सत्त्रैविध्यं च मानेन सिद्ध्येत् केनेति पृच्छ्यते ॥22॥",
      "oldKey": "AV_C01_S01_V05",
"तस्याप्युक्तप्रकारेण नैव सिद्धिः कथञ्चन ।",
      "type": "verse",
"वैलक्ष्ण्यं सदसतोरप्येतेन निषिध्यते ॥23॥",
      "parent": "AV_C01_S01",
"वैलक्ष्ण्यं सतश्चापि स्वयं सद्भेदवादिनः ।",
      "chapter": "AV_C01",
"असतश्चापि विश्वस्य तेनानिष्टं कथं भवेत् ॥24॥",
      "verseType": "sutra",
"यद्युच्यतेऽपि सर्वस्मादिति सद्भेदसंस्थितिः ।",
      "text": "ईक्षणीयत्वतो विष्णुर्वाच्य एव न चान्यथा ॥121॥"
"सन्मात्रत्वं ब्रह्मणोऽपि तस्मात् तदपि नो भवेत् ॥25॥",
    },
"ज्ञानबाध्यत्वमपि तु न सिद्धं प्रतिवादिनः ।",
    {
"विज्ञातस्यान्यथा सम्यग् विज्ञानं ह्येव तन्मतम् ॥26॥",
      "id": "Anuvyakhyana-20",
"असद्वलिक्षणज्ञप्त्यै ज्ञातव्यमसदेव हि ।",
      "oldKey": "AV_C01_S01_A006",
"तस्मादसत्प्रतीतिश्च कथं तेन निवार्यते ॥27॥",
      "type": "adhikarana",
"अन्यथात्वमसत्तस्माद् भ्रान्तावेव प्रतीयते ।",
      "parent": null,
"सत्त्वस्यासत एवं हि स्वीकार्यैव प्रतीतता ॥28॥",
      "chapter": "AV_C01",
"तस्यानिर्वचनीयत्वे स्यादेव ह्यनवस्थितिः ।",
      "verseType": null,
"निर्विशेषे स्वयम्भाते किमज्ञानावृतं भवेत् ॥29॥",
      "text": "आनन्दमयाधिकरणम्"
"मिथ्याविशेषोप्यज्ञानसिद्धिमेव ह्यपेक्षते ।",
    },
"न चावरणमज्ञानमसत्ये तेन चेष्यते ॥30॥",
    {
"अप्रकाशस्वरूपत्वाज्जडेऽज्ञानं न मन्यते ।",
      "id": "Anuvyakhyana-21",
"अज्ञानाभावतः शास्त्रं सर्वं व्यर्थीभविष्यति ॥31॥",
      "oldKey": "AV_C01_S01_V06",
"अज्ञानस्य च मिथ्यात्वमज्ञानदिति कल्पने ।",
      "type": "verse",
"अनवस्थितिस्तथा च स्यादन्योन्याश्रयताऽथवा ॥32॥",
      "parent": "AV_C01_S01",
"स्वभावाज्ञानवादस्य निर्दोषत्वान्न तद्भवेत् ।",
      "chapter": "AV_C01",
"अविद्यादुर्घटत्वं चेत् स्यादात्माऽपि हि तादृशः ॥33॥",
      "verseType": "sutra",
"अतोऽधिकारिविषयफलयोगादिवर्जितम् ।",
      "text": "एवं शास्त्रवगम्यत्वे विभागेन समन्वयम् ॥154॥"
"अनन्तदोषदुष्टं च हेयं मायामतं शुभैः ॥34॥",
    },
"सत्यत्वात्तेन दुःखादेः प्रत्यक्षेण विरोधतः ।",
    {
"न ब्रह्मतां वदेद्वेदो जीवस्य हि कथञ्चन ॥35॥",
      "id": "Anuvyakhyana-22",
"यजमानप्रस्तरत्वं यथा नार्थः श्रुतेर्भवेत् ।",
      "oldKey": "AV_C01_S01_A007",
"ब्रह्मत्वमपि जीवस्य प्रत्यक्षस्याविशेषतः ॥36॥",
      "type": "adhikarana",
"सार्वज्ञादिगुणं जीवाद्भिन्नं ज्ञापयति श्रुतिः ।",
      "parent": null,
"ईशं तामुपजीव्यैव वर्तते ह्यैक्यवादिनी ॥37॥",
      "chapter": "AV_C01",
"उपजीव्यविरोधेन नास्यास्तन्मानता भवेत् ।",
      "verseType": null,
"स्वातन्त्र्ये च विशिष्टत्वे स्थानमत्यैक्ययोरपि ॥38॥",
      "text": "अन्तस्थत्वाधिकरणम्"
"सादृश्ये चैक्यवाक् सम्यक् सावकाशा यथेष्टतः ।",
    },
"अवकाशोज्झिता भेदश्रुतिर्नातिबला कथम् ॥39॥",
    {
"अज्ञानासम्भवादेव मिथ्याभेदो निराकृतः ।",
      "id": "Anuvyakhyana-23",
"अतो यथार्थबन्धस्य विना विष्णुप्रसादतः ॥40॥",
      "oldKey": "AV_C01_S01_V07",
"अनिवृत्तेस्तदर्थं हि जिज्ञासाऽत्र विधीयते ।",
      "type": "verse",
"यथा दृष्ट्या प्रसन्नस्सन् राजा बन्धापनोदकृत् ॥41॥",
      "parent": "AV_C01_S01",
"एवं दृष्टः स भगवान् कुर्याद् बन्धविभेदनम् ।",
      "chapter": "AV_C01",
"कार्यता च न काचित् स्यादिष्टसाधनतां विना ॥42॥",
      "verseType": "sutra",
"कार्यं न हि क्रियाव्याप्यं निषिद्धस्य समत्वतः ।",
      "text": "............ देवानां तत्र शक्तताम् ।\nआशङ्क्य तत्र रूढिं च तच्छब्दानामपि स्वयम् ॥242॥"
"न भविष्यत्क्रिया कार्यं स्रक्ष्यतीश इति ह्यपि ॥43॥",
    },
"कार्यं स्यान्नैव चाकर्तुमशक्यं कार्यमिष्यते ।",
    {
"साम्यादेव निषिद्धस्य तदिष्टं साधनं तथा ॥44॥",
      "id": "Anuvyakhyana-24",
"कार्यं साधनमिष्टस्य भगवानिष्टदेवता ।",
      "oldKey": "AV_C01_S01_A008",
"मुख्येष्टं वा सुमनसां ‘प्रेयस्तद्’ इति च श्रुतिः ॥45॥",
      "type": "adhikarana",
"‘प्राणबुद्धिमनःखात्मदेहापत्यधनादयः ।",
      "parent": null,
"यत्सम्पर्कात् प्रिया आसंस्ततः कोन्वपरः प्रियः’ ॥46॥",
      "chapter": "AV_C01",
"इत्यादिवाक्यैराकाङ्क्षा सन्निधिर्योग्यता यतः ।",
      "verseType": null,
"तस्मिन्नेव(अस्मिन्नेव) समस्तस्येति इष्टे व्युत्पत्तिरिष्यते ॥47॥",
      "text": "आकाशाधिकरणम्"
"अत्त्यपूपांस्तव भ्रातेत्यादावावापतोऽपि च ।",
    },
"उद्वापाद्वर्तमानत्वादाकाङ्क्षादिबलादपि ॥48॥",
    {
"बालो व्युत्पत्तिमप्येति नानयेत्यादिवाक्यतः ।",
      "id": "Anuvyakhyana-25",
"आनीयमानदृष्ट्यैव व्युत्पत्तेः सम्भवे सति ॥49॥",
      "oldKey": "AV_C01_S01_V08",
"एष्यदानयनायायं कुत एव प्रतीक्षते ।",
      "type": "verse",
"व्युत्पन्नो वर्तमाने तु क्रियाशब्दे भविष्यति ॥50॥",
      "parent": "AV_C01_S01",
"पुनर्दृष्ट्यैव शब्दश्रुत् पश्चाद् व्युत्पत्तिमेष्यति ।",
      "chapter": "AV_C01",
"वर्तमानमतीतञ्च भविष्यदिति च क्रमात् ॥51॥",
      "verseType": "sutra",
"आकाङ्क्षादियुतं यस्माद् विधेर्व्युत्पादनं कुतः ।",
      "text": "चेष्टा हि चेतनानां या सा भवेत् तत्प्रसादतः ।\nअचेतनस्वभावस्तु विवरादिः कथं ततः ॥244॥"
"दृष्ट्या ज्ञातपदार्थस्य स्यादाकाङ्क्षा(पदाकाङ्क्षा) भविष्यति ॥52॥",
    },
"व्युत्पत्तिः प्रथमा तस्माद् वर्तमानेऽगते ततः ।",
    {
"इष्टमाकाङ्क्षते सर्वो न प्रवृत्तिमपेक्षते ॥53॥",
      "id": "Anuvyakhyana-26",
"अपरोक्षं परोक्षं वा ज्ञानमिष्टस्य साधनम् ।",
      "oldKey": "AV_C01_S01_A009",
"क्वापि चेष्टा तदर्था स्यादत्तिर्हि रसवित्तये ॥54॥",
      "type": "adhikarana",
"वाक्यार्थज्ञानमात्रेण क्वचिदिष्टं भवेदपि ।",
      "parent": null,
"न च स्रुक्स्रुववह्न्यादावतात्पर्यं श्रुतेर्भवेत् ॥55॥",
      "chapter": "AV_C01",
"यत्किञ्चित्करणस्यापि यज्ञतैवाऽन्यथा भवेत् ।",
      "verseType": null,
"तस्मादुपासनार्थं च स्वार्थे तात्पर्यवद्भवेत् ॥56॥",
      "text": "प्राणाधिकरणम्"
"इतिशब्दोन्नयेऽग्नावित्यप्युन्नीते स्मृतिर्भवेत् ।",
    },
"इतिशब्दव्यपेतानि ह्यपि सन्ति वचांस्यलम् ॥57॥",
    {
"आत्मानमेवेत्यादीनि योगेऽग्नावपि तत्समम् ।",
      "id": "Anuvyakhyana-27",
"एकवाक्यत्वयोगे तु वेदस्यापि ह्यशेषतः ॥58॥",
      "oldKey": "AV_C01_S01_V09",
"वाक्यभेदो न युक्तस्स्याद्योगश्च स्यान्महाफले ।",
      "type": "verse",
"इति ब्रूयादिति वचो गतमग्नौ समीपगम् ॥59॥",
      "parent": "AV_C01_S01",
"कल्पनागौरवं चेत् स्यात् पृथक्तात्पर्यकल्पने(पृथक् तात्पर्यसम्भवे) ।",
      "chapter": "AV_C01",
"कल्पनागौरवादेव पदार्था न स्युरेव हि ॥60॥",
      "verseType": "sutra",
"प्रमाणावगतत्वं चेत् तात्पर्याणां तथैव हि ।",
      "text": ".............अध्यात्ममन्वयव्यतिरेकतः ॥246॥"
"तस्मात् पदार्थे वाक्यार्थे तात्पर्यमुभयत्र च ॥61॥",
    },
"पृथगेव च वाक्यत्वं पृथगन्वयतो भवेत् ।",
    {
"अवान्तरत्वाद्वाक्यानां वाक्यभेदो न दूषणम् ॥62॥",
      "id": "Anuvyakhyana-28",
"अङ्गीकृतत्वादपि तैः पदानां तु पृथक् पृथक् ।",
      "oldKey": "AV_C01_S01_A011",
"क्रियापदेनान्वयस्य वाक्यभेदो हि दूषणम् ॥63॥",
      "type": "adhikarana",
"प्रत्यक्षादिविरोधे तु गौणार्थस्यापि सम्भवात् ।",
      "parent": null,
"अतात्पर्यं पदार्थेऽपि न कल्प्यमविरोधतः ॥64॥",
      "chapter": "AV_C01",
"अतो ज्ञानफलान्येव कर्माणि ज्ञानमेव हि ।",
      "verseType": null,
"मुख्यप्रसाददं विष्णोर्जिज्ञासायाश्च तद्भवेत् ॥65॥",
      "text": "गायत्र्यधिकरणम्"
"कर्तव्या तेन जिज्ञासा श्रुतिप्रामाण्ययोगतः ।",
    },
"प्रत्यक्षवच्च प्रामाण्यं स्वत एवागमस्य हि ॥66॥",
    {
"अनवस्थान्यथा हि स्यादप्रामाण्यं तथान्यतः ।",
      "id": "Anuvyakhyana-29",
"मिथ्याज्ञप्तिप्रलम्भादेस्तेन वेदविरोधि यत् ॥67॥",
      "oldKey": "AV_C01_S01_V11",
"न मानमपि वेदानामङ्गीकार्या हि नित्यता ।",
      "type": "verse",
"न हि धर्मादिसिद्धिः स्यान्नित्यवाक्यं विना क्वचित् (भवेत्) ॥68॥",
      "parent": "AV_C01_S01",
"अविप्रलम्भस्तज्ज्ञानं तत्कृतत्वादयोऽपि च ।",
      "chapter": "AV_C01",
"कल्प्या गौरवदोषेण पुंवाक्यं ज्ञापकं न तत् ॥69॥",
      "verseType": "sutra",
"प्रत्यक्षः कस्यचिद्धर्मो वस्तुत्वादिति चोदिते ।",
      "text": "नित्यत्वादेव शब्दस्य तत्स्वभावः कथं हरेः ।\nकथं प्रसिद्धबहुलशब्दानामन्यथार्थता ॥248॥"
"न बुद्धो धर्मदर्शी स्यात् पुंस्त्वादित्यनुमाहतिः ॥70॥",
    },
"अधर्मवादिनो वाक्यमप्रयोजनमेव हि ।",
    {
"धर्माभावेऽपि नो तेन प्रत्यक्षावगतो भवेत् ॥71॥",
      "id": "Anuvyakhyana-30",
"अतः संशयसम्पत्तौ वाक्यं प्रत्यक्षवत् प्रमा ।",
      "oldKey": "AV_C01_S01_A012",
"शक्तिश्चैवान्विते स्वार्थे शब्दानामनुभूयते ॥72॥",
      "type": "adhikarana",
"अतोन्विताभिधायित्वं गौरवं कल्पनेऽन्यथा ।",
      "parent": null,
"न चाशक्त्यभिधायित्वं प्रवृत्तिश्च द्विधाऽन्यथा ॥73॥",
      "chapter": "AV_C01",
"एतत्सर्वं तर्कशास्त्रे ब्रह्मतर्के हि विस्तरात् ।",
      "verseType": null,
"उक्तं विद्यापृथक्त्वात्तु सङ्क्षेपेणात्र सूचितम् ॥74॥",
      "text": "अन्तिमप्राणाधिकरणम्"
"प्रमाणन्यायसच्छिक्षा क्रियते तर्कशास्त्रतः ।",
    },
"मानन्यायैस्तु तत्सिद्धैर्मीमांसा मेयशोधनम् ॥75॥",
    {
"ब्रह्मतर्कं च भगवान् स एव कृतवान् प्रभुः ।",
      "id": "Anuvyakhyana-31",
"पञ्चाशत्कोटिविस्तारान्नारायणतनौ कृतात् ॥76॥",
      "oldKey": "AV_C01_S01_V12",
"उद्धृत्य पञ्चसाहस्रं कृतवान् बादरायणः ।",
      "type": "verse",
"अतस्तदर्थं सङ्क्षेपादत इत्यभ्यसूचयत् ॥77॥",
      "parent": "AV_C01_S01",
"यतोऽनुभवतः सर्वं सिद्धमेतदतोऽपि च ।",
      "chapter": "AV_C01",
"देवैश्च दुर्गमार्थेषु व्यापृतो नातिविस्तृतिम् ॥78॥",
      "verseType": "sutra",
"चकारैता ह्यवज्ञेया युक्तयः प्रतिपक्षगाः ।",
      "text": ".........बाहुल्ये श्रुतिलिङ्गयोः ॥249॥"
"प्रत्यक्षेक्षाक्षमः पक्षः कमेवात्राभिवीक्षते ॥79॥",
    },
"तस्मादक्षमपक्षत्वात् मोक्षशास्त्रेऽभ्युपेक्षितः ।",
    {
"स्वयं भगवता विष्णुर्ब्रह्मेत्येतत्पुरोदितम् ॥80॥",
      "id": "Anuvyakhyana-32",
"‘स विष्णुराह हि’ इत्यन्ते देवशास्त्रस्य तेन हि ।",
      "oldKey": "AV_C01_S02",
"आद्यन्तं देवशास्त्रस्य स्वयं भगवता कृतम् ॥81॥",
      "type": "section",
"मध्यं तदाज्ञया पैलशेषालाभ्यां कृतमञ्जसा ।",
      "parent": null,
"अतस्तत्रैव विष्णुत्वसिद्धेर्ब्रह्मेत्यसूचयत् ॥82॥",
      "chapter": "AV_C01",
"दोषारच्छिद्रशब्दानां पर्यायत्वं यतस्ततः ।",
      "verseType": "paada",
"गुणा नारा इति ज्ञेयास्तद्वान् नारायणः स्मृतः ॥83॥",
      "text": "द्वितीयः पादः"
"ब्रह्मशब्दोऽपि हि गुणपूर्तिमेव वदत्ययम् ।",
    },
"अतो नारायणस्यैव जिज्ञासाऽत्र विधीयते ॥84॥",
    {
"सिद्धत्वात् ब्रह्मशब्दस्य विष्णौ स्पष्टतया श्रुतौ ।",
      "id": "Anuvyakhyana-33",
"‘अम्भस्यपार इत्युक्तो नारायणपदोदितः(नारायणपदेरितः) ॥85॥",
      "oldKey": "AV_C01_S02_A001",
"‘आपो नारा’ इति ह्याह स एवाप्स्वन्तरीरितः ।",
      "type": "adhikarana",
"कामतो विधिरुद्रादिपददात्र्या स्वयं श्रिया ॥86॥",
      "parent": null,
"योनित्वेनात्मनो विष्णोस्तिष्ठन्तीत्युदितस्य च ।",
      "chapter": "AV_C01",
"यस्मिन् देवा अधीत्युक्त्वा समुद्रं स्थानमेव च ॥87॥",
      "verseType": null,
"नाम चाक्षरमित्येव ऋच इत्युदितं तु यत् ।",
      "text": "सर्वगतत्वाधिकरणम्"
"यतः प्रसूतेत्युक्त्वा च तदेव ब्रह्म चाब्रवीत् ॥88॥"
    },
],
    {
"searchText": "ओतत्ववाची ह्योङ्कारो वक्त्यसौ तद्गुणोतताम् ।\nस एव ब्रह्मशब्दार्थो नारायणपदोदितः ॥9॥\nस एव भर्गशब्दार्थो व्याहृतीनां च भूमतः ।\nभावनाच्चैव सुत्वाच्च सोऽयं पुरुष इत्यपि ॥10॥\nस एव सर्ववेदार्थो जिज्ञास्योऽयं विधीयते ।\n‘ज्ञानी प्रियतमोऽतो मे’ ‘तं विद्वानेव चामृतः’ ॥11॥\n‘वृणुते यं तेन लभ्यः’ इत्याद्युक्तिबलेन हि ।\nजिज्ञासोत्थज्ञानजात्तत्प्रसादादेव मुच्यते ॥12॥\n‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ।\nयदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ ॥13॥\n‘नर्ते त्वत्क्रियते किञ्चिद्’ इत्यादेर्न हरिं विना ।\nज्ञानस्वभावतोपि स्यान्मुक्तिः कस्यापि हि क्वचित् ॥14॥\n‘अज्ञानां ज्ञानदो विष्णुर्ज्ञानिनां मोक्षदश्च सः ।\nआनन्ददश्च मुक्तानां स एवैको जनार्दनः’ ॥15॥\nइत्युक्तेर्बन्धमिथ्यात्वं नैव मुक्तिरपेक्षते ।\nमिथ्यात्वमपि बन्धस्य न प्रत्यक्षविरोधतः ॥16॥\nमिथ्यात्वं यदि दुःखादेस्तद्वाक्यस्याग्रतो भवेत् ।\nमिथ्यायाः साधकत्वं च न सिद्धं प्रतिवादिनः ॥17॥\nतच्च मिथ्याप्रमाणेन सता वा साध्यते त्वया ।\nसता चेत् द्वैतसिद्धिः स्यान्न सिद्धं चान्यसाधनम् ॥18॥\nसाधकत्वं सतस्तेन साक्षिणा सिद्धिमिच्छता ।\nस्वीकृतं ह्यविशेषस्य साध्यासाधकता पुनः ॥19॥\nतच्चाविशेषमानेन साध्यमित्यनवस्थितिः ।\nअनङ्गीकुर्वतां विश्वसत्यतां तन्न वादिता ॥20॥\nतस्माद् व्यवहृतिः सर्वा सत्येत्येव व्यवस्थिता ।\nव्यावहारिकमेतस्मात् सत्यमित्येव चागतम् ॥21॥\nव्यवहारसतश्चापि साधकत्वं तु पूर्ववत् ।\nसत्त्रैविध्यं च मानेन सिद्ध्येत् केनेति पृच्छ्यते ॥22॥\nतस्याप्युक्तप्रकारेण नैव सिद्धिः कथञ्चन ।\nवैलक्ष्ण्यं सदसतोरप्येतेन निषिध्यते ॥23॥\nवैलक्ष्ण्यं सतश्चापि स्वयं सद्भेदवादिनः ।\nअसतश्चापि विश्वस्य तेनानिष्टं कथं भवेत् ॥24॥\nयद्युच्यतेऽपि सर्वस्मादिति सद्भेदसंस्थितिः ।\nसन्मात्रत्वं ब्रह्मणोऽपि तस्मात् तदपि नो भवेत् ॥25॥\nज्ञानबाध्यत्वमपि तु न सिद्धं प्रतिवादिनः ।\nविज्ञातस्यान्यथा सम्यग् विज्ञानं ह्येव तन्मतम् ॥26॥\nअसद्वलिक्षणज्ञप्त्यै ज्ञातव्यमसदेव हि ।\nतस्मादसत्प्रतीतिश्च कथं तेन निवार्यते ॥27॥\nअन्यथात्वमसत्तस्माद् भ्रान्तावेव प्रतीयते ।\nसत्त्वस्यासत एवं हि स्वीकार्यैव प्रतीतता ॥28॥\nतस्यानिर्वचनीयत्वे स्यादेव ह्यनवस्थितिः ।\nनिर्विशेषे स्वयम्भाते किमज्ञानावृतं भवेत् ॥29॥\nमिथ्याविशेषोप्यज्ञानसिद्धिमेव ह्यपेक्षते ।\nन चावरणमज्ञानमसत्ये तेन चेष्यते ॥30॥\nअप्रकाशस्वरूपत्वाज्जडेऽज्ञानं न मन्यते ।\nअज्ञानाभावतः शास्त्रं सर्वं व्यर्थीभविष्यति ॥31॥\nअज्ञानस्य च मिथ्यात्वमज्ञानदिति कल्पने ।\nअनवस्थितिस्तथा च स्यादन्योन्याश्रयताऽथवा ॥32॥\nस्वभावाज्ञानवादस्य निर्दोषत्वान्न तद्भवेत् ।\nअविद्यादुर्घटत्वं चेत् स्यादात्माऽपि हि तादृशः ॥33॥\nअतोऽधिकारिविषयफलयोगादिवर्जितम् ।\nअनन्तदोषदुष्टं च हेयं मायामतं शुभैः ॥34॥\nसत्यत्वात्तेन दुःखादेः प्रत्यक्षेण विरोधतः ।\nन ब्रह्मतां वदेद्वेदो जीवस्य हि कथञ्चन ॥35॥\nयजमानप्रस्तरत्वं यथा नार्थः श्रुतेर्भवेत् ।\nब्रह्मत्वमपि जीवस्य प्रत्यक्षस्याविशेषतः ॥36॥\nसार्वज्ञादिगुणं जीवाद्भिन्नं ज्ञापयति श्रुतिः ।\nईशं तामुपजीव्यैव वर्तते ह्यैक्यवादिनी ॥37॥\nउपजीव्यविरोधेन नास्यास्तन्मानता भवेत् ।\nस्वातन्त्र्ये च विशिष्टत्वे स्थानमत्यैक्ययोरपि ॥38॥\nसादृश्ये चैक्यवाक् सम्यक् सावकाशा यथेष्टतः ।\nअवकाशोज्झिता भेदश्रुतिर्नातिबला कथम् ॥39॥\nअज्ञानासम्भवादेव मिथ्याभेदो निराकृतः ।\nअतो यथार्थबन्धस्य विना विष्णुप्रसादतः ॥40॥\nअनिवृत्तेस्तदर्थं हि जिज्ञासाऽत्र विधीयते ।\nयथा दृष्ट्या प्रसन्नस्सन् राजा बन्धापनोदकृत् ॥41॥\nएवं दृष्टः स भगवान् कुर्याद् बन्धविभेदनम् ।\nकार्यता च न काचित् स्यादिष्टसाधनतां विना ॥42॥\nकार्यं न हि क्रियाव्याप्यं निषिद्धस्य समत्वतः ।\nन भविष्यत्क्रिया कार्यं स्रक्ष्यतीश इति ह्यपि ॥43॥\nकार्यं स्यान्नैव चाकर्तुमशक्यं कार्यमिष्यते ।\nसाम्यादेव निषिद्धस्य तदिष्टं साधनं तथा ॥44॥\nकार्यं साधनमिष्टस्य भगवानिष्टदेवता ।\nमुख्येष्टं वा सुमनसां ‘प्रेयस्तद्’ इति च श्रुतिः ॥45॥\n‘प्राणबुद्धिमनःखात्मदेहापत्यधनादयः ।\nयत्सम्पर्कात् प्रिया आसंस्ततः कोन्वपरः प्रियः’ ॥46॥\nइत्यादिवाक्यैराकाङ्क्षा सन्निधिर्योग्यता यतः ।\nतस्मिन्नेव(अस्मिन्नेव) समस्तस्येति इष्टे व्युत्पत्तिरिष्यते ॥47॥\nअत्त्यपूपांस्तव भ्रातेत्यादावावापतोऽपि च ।\nउद्वापाद्वर्तमानत्वादाकाङ्क्षादिबलादपि ॥48॥\nबालो व्युत्पत्तिमप्येति नानयेत्यादिवाक्यतः ।\nआनीयमानदृष्ट्यैव व्युत्पत्तेः सम्भवे सति ॥49॥\nएष्यदानयनायायं कुत एव प्रतीक्षते ।\nव्युत्पन्नो वर्तमाने तु क्रियाशब्दे भविष्यति ॥50॥\nपुनर्दृष्ट्यैव शब्दश्रुत् पश्चाद् व्युत्पत्तिमेष्यति ।\nवर्तमानमतीतञ्च भविष्यदिति च क्रमात् ॥51॥\nआकाङ्क्षादियुतं यस्माद् विधेर्व्युत्पादनं कुतः ।\nदृष्ट्या ज्ञातपदार्थस्य स्यादाकाङ्क्षा(पदाकाङ्क्षा) भविष्यति ॥52॥\nव्युत्पत्तिः प्रथमा तस्माद् वर्तमानेऽगते ततः ।\nइष्टमाकाङ्क्षते सर्वो न प्रवृत्तिमपेक्षते ॥53॥\nअपरोक्षं परोक्षं वा ज्ञानमिष्टस्य साधनम् ।\nक्वापि चेष्टा तदर्था स्यादत्तिर्हि रसवित्तये ॥54॥\nवाक्यार्थज्ञानमात्रेण क्वचिदिष्टं भवेदपि ।\nन च स्रुक्स्रुववह्न्यादावतात्पर्यं श्रुतेर्भवेत् ॥55॥\nयत्किञ्चित्करणस्यापि यज्ञतैवाऽन्यथा भवेत् ।\nतस्मादुपासनार्थं च स्वार्थे तात्पर्यवद्भवेत् ॥56॥\nइतिशब्दोन्नयेऽग्नावित्यप्युन्नीते स्मृतिर्भवेत् ।\nइतिशब्दव्यपेतानि ह्यपि सन्ति वचांस्यलम् ॥57॥\nआत्मानमेवेत्यादीनि योगेऽग्नावपि तत्समम् ।\nएकवाक्यत्वयोगे तु वेदस्यापि ह्यशेषतः ॥58॥\nवाक्यभेदो न युक्तस्स्याद्योगश्च स्यान्महाफले ।\nइति ब्रूयादिति वचो गतमग्नौ समीपगम् ॥59॥\nकल्पनागौरवं चेत् स्यात् पृथक्तात्पर्यकल्पने(पृथक् तात्पर्यसम्भवे) ।\nकल्पनागौरवादेव पदार्था न स्युरेव हि ॥60॥\nप्रमाणावगतत्वं चेत् तात्पर्याणां तथैव हि ।\nतस्मात् पदार्थे वाक्यार्थे तात्पर्यमुभयत्र च ॥61॥\nपृथगेव च वाक्यत्वं पृथगन्वयतो भवेत् ।\nअवान्तरत्वाद्वाक्यानां वाक्यभेदो न दूषणम् ॥62॥\nअङ्गीकृतत्वादपि तैः पदानां तु पृथक् पृथक् ।\nक्रियापदेनान्वयस्य वाक्यभेदो हि दूषणम् ॥63॥\nप्रत्यक्षादिविरोधे तु गौणार्थस्यापि सम्भवात् ।\nअतात्पर्यं पदार्थेऽपि न कल्प्यमविरोधतः ॥64॥\nअतो ज्ञानफलान्येव कर्माणि ज्ञानमेव हि ।\nमुख्यप्रसाददं विष्णोर्जिज्ञासायाश्च तद्भवेत् ॥65॥\nकर्तव्या तेन जिज्ञासा श्रुतिप्रामाण्ययोगतः ।\nप्रत्यक्षवच्च प्रामाण्यं स्वत एवागमस्य हि ॥66॥\nअनवस्थान्यथा हि स्यादप्रामाण्यं तथान्यतः ।\nमिथ्याज्ञप्तिप्रलम्भादेस्तेन वेदविरोधि यत् ॥67॥\nन मानमपि वेदानामङ्गीकार्या हि नित्यता ।\nन हि धर्मादिसिद्धिः स्यान्नित्यवाक्यं विना क्वचित् (भवेत्) ॥68॥\nअविप्रलम्भस्तज्ज्ञानं तत्कृतत्वादयोऽपि च ।\nकल्प्या गौरवदोषेण पुंवाक्यं ज्ञापकं न तत् ॥69॥\nप्रत्यक्षः कस्यचिद्धर्मो वस्तुत्वादिति चोदिते ।\nन बुद्धो धर्मदर्शी स्यात् पुंस्त्वादित्यनुमाहतिः ॥70॥\nअधर्मवादिनो वाक्यमप्रयोजनमेव हि ।\nधर्माभावेऽपि नो तेन प्रत्यक्षावगतो भवेत् ॥71॥\nअतः संशयसम्पत्तौ वाक्यं प्रत्यक्षवत् प्रमा ।\nशक्तिश्चैवान्विते स्वार्थे शब्दानामनुभूयते ॥72॥\nअतोन्विताभिधायित्वं गौरवं कल्पनेऽन्यथा ।\nन चाशक्त्यभिधायित्वं प्रवृत्तिश्च द्विधाऽन्यथा ॥73॥\nएतत्सर्वं तर्कशास्त्रे ब्रह्मतर्के हि विस्तरात् ।\nउक्तं विद्यापृथक्त्वात्तु सङ्क्षेपेणात्र सूचितम् ॥74॥\nप्रमाणन्यायसच्छिक्षा क्रियते तर्कशास्त्रतः ।\nमानन्यायैस्तु तत्सिद्धैर्मीमांसा मेयशोधनम् ॥75॥\nब्रह्मतर्कं च भगवान् स एव कृतवान् प्रभुः ।\nपञ्चाशत्कोटिविस्तारान्नारायणतनौ कृतात् ॥76॥\nउद्धृत्य पञ्चसाहस्रं कृतवान् बादरायणः ।\nअतस्तदर्थं सङ्क्षेपादत इत्यभ्यसूचयत् ॥77॥\nयतोऽनुभवतः सर्वं सिद्धमेतदतोऽपि च ।\nदेवैश्च दुर्गमार्थेषु व्यापृतो नातिविस्तृतिम् ॥78॥\nचकारैता ह्यवज्ञेया युक्तयः प्रतिपक्षगाः ।\nप्रत्यक्षेक्षाक्षमः पक्षः कमेवात्राभिवीक्षते ॥79॥\nतस्मादक्षमपक्षत्वात् मोक्षशास्त्रेऽभ्युपेक्षितः ।\nस्वयं भगवता विष्णुर्ब्रह्मेत्येतत्पुरोदितम् ॥80॥\n‘स विष्णुराह हि’ इत्यन्ते देवशास्त्रस्य तेन हि ।\nआद्यन्तं देवशास्त्रस्य स्वयं भगवता कृतम् ॥81॥\nमध्यं तदाज्ञया पैलशेषालाभ्यां कृतमञ्जसा ।\nअतस्तत्रैव विष्णुत्वसिद्धेर्ब्रह्मेत्यसूचयत् ॥82॥\nदोषारच्छिद्रशब्दानां पर्यायत्वं यतस्ततः ।\nगुणा नारा इति ज्ञेयास्तद्वान् नारायणः स्मृतः ॥83॥\nब्रह्मशब्दोऽपि हि गुणपूर्तिमेव वदत्ययम् ।\nअतो नारायणस्यैव जिज्ञासाऽत्र विधीयते ॥84॥\nसिद्धत्वात् ब्रह्मशब्दस्य विष्णौ स्पष्टतया श्रुतौ ।\n‘अम्भस्यपार इत्युक्तो नारायणपदोदितः(नारायणपदेरितः) ॥85॥\n‘आपो नारा’ इति ह्याह स एवाप्स्वन्तरीरितः ।\nकामतो विधिरुद्रादिपददात्र्या स्वयं श्रिया ॥86॥\nयोनित्वेनात्मनो विष्णोस्तिष्ठन्तीत्युदितस्य च ।\nयस्मिन् देवा अधीत्युक्त्वा समुद्रं स्थानमेव च ॥87॥\nनाम चाक्षरमित्येव ऋच इत्युदितं तु यत् ।\nयतः प्रसूतेत्युक्त्वा च तदेव ब्रह्म चाब्रवीत् ॥88॥"
      "id": "Anuvyakhyana-34",
},
      "oldKey": "AV_C01_S02_V01",
{
      "type": "verse",
"id": "Anuvyakhyana-12",
      "parent": "AV_C01_S02",
"oldKey": "AV_C01_S01_A002",
      "chapter": "AV_C01",
"type": "adhikarana",
      "verseType": "sutra",
"parent": null,
      "text": "लिङ्गात्मकानां शब्दानां वृत्तिर्नारायणे परे ॥ १ ॥\nचिन्त्यते सर्वगत्वं तु प्रथमं प्रविचार्यते ।\nतत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तिप्रबोधकः ॥1॥"
"chapter": "AV_C01",
    },
"verseType": null,
    {
"lines": [
      "id": "Anuvyakhyana-35",
"जन्माधिकरणम्"
      "oldKey": "AV_C01_S02_A002",
],
      "type": "adhikarana",
"searchText": "जन्माधिकरणम्"
      "parent": null,
},
      "chapter": "AV_C01",
{
      "verseType": null,
"id": "Anuvyakhyana-13",
      "text": "अत्तृत्वाधिकरणम्"
"oldKey": "AV_C01_S01_V02",
    },
"type": "verse",
    {
"parent": "AV_C01_S01",
      "id": "Anuvyakhyana-36",
"chapter": "AV_C01",
      "oldKey": "AV_C01_S02_V02",
"verseType": "sutra",
      "type": "verse",
"lines": [
      "parent": "AV_C01_S02",
"अन्तस्समुद्रगं विश्वप्रसूतेः कारणं तु यत् ।",
      "chapter": "AV_C01",
"सूक्तोपनिषदाद्युक्तं ‘जन्माद्यस्य’ इति लक्ष्यते ॥89॥",
      "verseType": "sutra",
"सृष्टिः स्थितिश्च संहारो नियतिर्ज्ञानमावृतिः ।",
      "text": "अनित्यत्वात् क्रियाणां तु कथमेव स्वरूपता ।\nइति चेत् स विशेषोऽपि क्रियाशक्त्यात्मना स्थिरः ॥6॥"
"बन्धमोक्षावपि ह्यासु श्रुतिषूक्ता हरेः सदा ॥90॥",
    },
"‘यं नामानि विशन्त्यद्धा’ ‘यो देवानाम्’ इति ह्यपि ।",
    {
"श्रुतेर्नामानि सर्वाणि विष्णोरेव यतस्ततः ॥91॥",
      "id": "Anuvyakhyana-37",
"अतो न मुख्यतो नाम तदन्यस्य हि कस्यचित् ।",
      "oldKey": "AV_C01_S02_A003",
"गुणाः श्रुता इति ह्यस्मान्न दोषोऽर्थः श्रुतेर्भवेत् ॥92॥",
      "type": "adhikarana",
"प्रीत्या मोक्षपरत्वाच्च तात्पर्यं नैव दूषणे ।",
      "parent": null,
"सर्वेषामपि वाक्यानां महातात्पर्यमत्र हि ॥93॥",
      "chapter": "AV_C01",
"तद्विरोधे न मानत्वं फलं मुक्तिर्हि वाक्यतः ।",
      "verseType": null,
"न पुराणादिमानत्वं विरुद्धार्थे श्रुतेर्भवेत् ॥94॥",
      "text": "गुहाधिकरणम्"
"दर्शनान्तरमूलत्वात् मोहार्थं चाज्ञया हरेः ।",
    },
"न सर्वनामताऽन्येषां श्रुतावुक्ता हि कुत्रचित् ॥95॥",
    {
"अदोषवचनाच्चैव नियमेन हरेः श्रुतौ ।",
      "id": "Anuvyakhyana-38",
"अज्ञानं पारतन्त्र्यं च प्रलयेऽभाव एव च ॥96॥",
      "oldKey": "AV_C01_S02_V03",
"अशक्तिश्चोदितान्येषां सर्वेषामपि च श्रुतौ ।",
      "type": "verse",
"‘जन्माद्यस्य’ इति तेनैतद्विष्णोरेव स्वलक्षणम् ॥97॥",
      "parent": "AV_C01_S02",
"अस्योद्भवादिहेतुत्वं साक्षादेव स्वलक्षणम् ।",
      "chapter": "AV_C01",
"कृष्णध्यानच्छलेनैव स्वयं भागवतेऽब्रवीत् ॥98॥",
      "verseType": "sutra",
"अतो जीवैक्यमपि स निराचक्रे जगद्गुरुः ।",
      "text": "........ द्वित्वं चैकस्य युज्यते ।\nयः सेतुरिति चैकत्ववचनेन विशेषणात् ॥10॥"
"न हि जन्मादिहेतुत्वं जीवस्य जगतो भवेत् ॥99॥",
    },
"हिताक्रियादिदोषं च वक्ष्यत्येव स्वयं प्रभुः ।",
    {
"निर्गुणत्वं च तेनैव निषिद्धं प्रभुणा स्वयम् ॥100॥",
      "id": "Anuvyakhyana-39",
"भेदेनैव तु मुख्यार्थसम्भवे लक्षणा कुतः ।",
      "oldKey": "AV_C01_S02_A004",
"कथं नित्यगुणस्यास्य स्यादैक्यं गुणहानतः ॥101॥",
      "type": "adhikarana",
"सदैव गुणवत्त्वेऽस्य भिन्नं स्यान्निर्गुणं सदा ।",
      "parent": null,
"न च मिथ्यागुणत्वं स्यादनिर्वाच्यस्य दूषणात् ॥102॥",
      "chapter": "AV_C01",
"निर्गुणत्वं तदा च स्यादासुरत्वं न चान्यथा ।",
      "verseType": null,
"लक्ष्यलक्षणयोर्भेदोऽभेदो वा यदि वोभयम् ॥103॥",
      "text": "अन्तरधिकरणम्"
"इति पृष्टे तदैक्यस्य गतिरेव न विद्यते ।",
    },
"ऐक्याभेदे न शास्त्रेण ज्ञेयं तत्स्वप्रकाशतः ॥104॥",
    {
"भेदे मिथ्यात्वतो भेदसत्यत्वं स्याद्बलादपि ।",
      "id": "Anuvyakhyana-40",
"भेदाभेदौ यदि तदा स्यादेव ह्यनवस्थितिः ॥105॥",
      "oldKey": "AV_C01_S02_V04",
"स्वनिर्वाहकता चेत् स्याद् वाह्यं वाहकमित्यपि(बाह्यं बाहकमित्यपि) ।",
      "type": "verse",
"पर्यायो भेदवान् वा स्यादनवस्थोभयत्र च ॥106॥",
      "parent": "AV_C01_S02",
"सत्यज्ञानादिकेप्येवं(सत्यज्ञानादिकेऽप्येव) न व्यावृत्त्या प्रयोजनम् ।",
      "chapter": "AV_C01",
"व्यावृत्तस्याविशेषत्वे तदखण्डं च खण्डितम् ॥107॥",
      "verseType": "sutra",
"निर्विशेषत्वमेतेन मूकोऽहमितिवद् भवेत् ।",
      "text": "अन्तःस्थित्वा रमणकृदन्तरः समुदाहृतः ।\nरमणं चात्मशब्देनादेयं मातीति चोच्यते ॥11॥"
"अभिन्नेऽपि विशेषोऽयं बलादापतति ह्यतः ॥108॥",
    },
"विशेषतद्वतोश्चैव स्वनिर्वाहकता भवेत् ।",
    {
"भेदहीने त्वपर्यायशब्दान्तरनियामकः ॥109॥",
      "id": "Anuvyakhyana-41",
"विशेषो नाम कथितः सोऽस्ति वस्तुष्वशेषतः ।",
      "oldKey": "AV_C01_S02_A005",
"विशेषास्तेऽप्यनन्ताश्च परस्परविशेषिणः ॥110॥",
      "type": "adhikarana",
"स्वनिर्वाहकतायुक्ताः सन्ति वस्तुष्वशेषतः ।",
      "parent": null,
"अतोऽनन्तगुणं ब्रह्म निर्भेदमपि भण्यते ॥111॥"
      "chapter": "AV_C01",
],
      "verseType": null,
"searchText": "अन्तस्समुद्रगं विश्वप्रसूतेः कारणं तु यत् ।\nसूक्तोपनिषदाद्युक्तं ‘जन्माद्यस्य’ इति लक्ष्यते ॥89॥\nसृष्टिः स्थितिश्च संहारो नियतिर्ज्ञानमावृतिः ।\nबन्धमोक्षावपि ह्यासु श्रुतिषूक्ता हरेः सदा ॥90॥\n‘यं नामानि विशन्त्यद्धा’ ‘यो देवानाम्’ इति ह्यपि ।\nश्रुतेर्नामानि सर्वाणि विष्णोरेव यतस्ततः ॥91॥\nअतो न मुख्यतो नाम तदन्यस्य हि कस्यचित् ।\nगुणाः श्रुता इति ह्यस्मान्न दोषोऽर्थः श्रुतेर्भवेत् ॥92॥\nप्रीत्या मोक्षपरत्वाच्च तात्पर्यं नैव दूषणे ।\nसर्वेषामपि वाक्यानां महातात्पर्यमत्र हि ॥93॥\nतद्विरोधे न मानत्वं फलं मुक्तिर्हि वाक्यतः ।\nन पुराणादिमानत्वं विरुद्धार्थे श्रुतेर्भवेत् ॥94॥\nदर्शनान्तरमूलत्वात् मोहार्थं चाज्ञया हरेः ।\nन सर्वनामताऽन्येषां श्रुतावुक्ता हि कुत्रचित् ॥95॥\nअदोषवचनाच्चैव नियमेन हरेः श्रुतौ ।\nअज्ञानं पारतन्त्र्यं च प्रलयेऽभाव एव च ॥96॥\nअशक्तिश्चोदितान्येषां सर्वेषामपि च श्रुतौ ।\n‘जन्माद्यस्य’ इति तेनैतद्विष्णोरेव स्वलक्षणम् ॥97॥\nअस्योद्भवादिहेतुत्वं साक्षादेव स्वलक्षणम् ।\nकृष्णध्यानच्छलेनैव स्वयं भागवतेऽब्रवीत् ॥98॥\nअतो जीवैक्यमपि स निराचक्रे जगद्गुरुः ।\nन हि जन्मादिहेतुत्वं जीवस्य जगतो भवेत् ॥99॥\nहिताक्रियादिदोषं च वक्ष्यत्येव स्वयं प्रभुः ।\nनिर्गुणत्वं च तेनैव निषिद्धं प्रभुणा स्वयम् ॥100॥\nभेदेनैव तु मुख्यार्थसम्भवे लक्षणा कुतः ।\nकथं नित्यगुणस्यास्य स्यादैक्यं गुणहानतः ॥101॥\nसदैव गुणवत्त्वेऽस्य भिन्नं स्यान्निर्गुणं सदा ।\nन च मिथ्यागुणत्वं स्यादनिर्वाच्यस्य दूषणात् ॥102॥\nनिर्गुणत्वं तदा च स्यादासुरत्वं न चान्यथा ।\nलक्ष्यलक्षणयोर्भेदोऽभेदो वा यदि वोभयम् ॥103॥\nइति पृष्टे तदैक्यस्य गतिरेव न विद्यते ।\nऐक्याभेदे न शास्त्रेण ज्ञेयं तत्स्वप्रकाशतः ॥104॥\nभेदे मिथ्यात्वतो भेदसत्यत्वं स्याद्बलादपि ।\nभेदाभेदौ यदि तदा स्यादेव ह्यनवस्थितिः ॥105॥\nस्वनिर्वाहकता चेत् स्याद् वाह्यं वाहकमित्यपि(बाह्यं बाहकमित्यपि) ।\nपर्यायो भेदवान् वा स्यादनवस्थोभयत्र च ॥106॥\nसत्यज्ञानादिकेप्येवं(सत्यज्ञानादिकेऽप्येव) न व्यावृत्त्या प्रयोजनम् ।\nव्यावृत्तस्याविशेषत्वे तदखण्डं च खण्डितम् ॥107॥\nनिर्विशेषत्वमेतेन मूकोऽहमितिवद् भवेत् ।\nअभिन्नेऽपि विशेषोऽयं बलादापतति ह्यतः ॥108॥\nविशेषतद्वतोश्चैव स्वनिर्वाहकता भवेत् ।\nभेदहीने त्वपर्यायशब्दान्तरनियामकः ॥109॥\nविशेषो नाम कथितः सोऽस्ति वस्तुष्वशेषतः ।\nविशेषास्तेऽप्यनन्ताश्च परस्परविशेषिणः ॥110॥\nस्वनिर्वाहकतायुक्ताः सन्ति वस्तुष्वशेषतः ।\nअतोऽनन्तगुणं ब्रह्म निर्भेदमपि भण्यते ॥111॥"
      "text": "अन्तर्याम्यधिकरणम्"
},
    },
{
    {
"id": "Anuvyakhyana-14",
      "id": "Anuvyakhyana-42",
"oldKey": "AV_C01_S01_A003",
      "oldKey": "AV_C01_S02_V05",
"type": "adhikarana",
      "type": "verse",
"parent": null,
      "parent": "AV_C01_S02",
"chapter": "AV_C01",
      "chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
      "verseType": "sutra",
"lines": [
      "text": "रमणं नातियत्नस्य विक्षेपादेव युज्यते ॥15॥"
"शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्"
    },
],
    {
"searchText": "शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्"
      "id": "Anuvyakhyana-43",
},
      "oldKey": "AV_C01_S02_A006",
{
      "type": "adhikarana",
"id": "Anuvyakhyana-15",
      "parent": null,
"oldKey": "AV_C01_S01_V03",
      "chapter": "AV_C01",
"type": "verse",
      "verseType": null,
"parent": "AV_C01_S01",
      "text": "अदृश्यत्वाधिकरणम्"
"chapter": "AV_C01",
    },
"verseType": "sutra",
    {
"lines": [
      "id": "Anuvyakhyana-44",
"एवं धर्मानिति श्रुत्या तदभेदोऽप्युदीर्यते ।",
      "oldKey": "AV_C01_S02_V06",
"शैवाद्यागमसम्प्राप्तदृष्टगेन फलेन तु ॥112॥",
      "type": "verse",
"तद्वाक्योपमयाऽन्यच्च प्रमाणत्वेऽनुमीयते ।",
      "parent": "AV_C01_S02",
"ईशवाक्यत्वत इति चेत्तद्गव्यभिचारिणा ॥113॥",
      "chapter": "AV_C01",
"अप्रामाण्यानुमा च स्यात् न पृथक् चानुमेश्वरे ।",
      "verseType": "sutra",
"पुंस्त्वहेतुबलादेव पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना ॥114॥",
      "text": "गुणक्रियादयो भावा यदि वा स्युरभेदिनः ॥17॥"
"शास्त्रयोनित्वमेतेन कारणस्य बलाद्भवेत् ।",
    },
"‘नावेदवित्’ ‘न तर्केण मति’रित्यादिवाक्यतः ॥115॥",
    {
"तर्को ज्ञापयितुं शक्तो नेशितारं कथञ्चन ।",
      "id": "Anuvyakhyana-45",
"वनकृत्त्वादिरूपेण पक्षभूतस्य चेशितुः ॥116॥",
      "oldKey": "AV_C01_S03",
"किञ्चिज्ज्ञत्वं(किञ्चिज्ञानं) हि पुंस्त्वेन शक्यं साधयितुं सुखम् ।",
      "type": "section",
"‘वृक्षकृन्नाखिलं वृक्षं वेत्ति पुंस्त्वाद्धि चैत्रवत्’ ॥117॥",
      "parent": null,
"इत्याद्यनुमया स्पर्धि नानुमानं परेशितुः ।",
      "chapter": "AV_C01",
"शक्तं विज्ञापने चातिप्रसङ्गोऽनुमयेदृशा ॥118॥",
      "verseType": "paada",
"वस्तुत्वात् तुरगः शृङ्गी, पुष्पवत् खं, सुतैर्युता ।",
      "text": "तृतीयः पादः"
"चित्रिणी च, रसः षष्ठो रसत्वात् सोत्तरो भवेत् ॥119॥",
    },
"उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।"
    {
],
      "id": "Anuvyakhyana-46",
"searchText": "एवं धर्मानिति श्रुत्या तदभेदोऽप्युदीर्यते ।\nशैवाद्यागमसम्प्राप्तदृष्टगेन फलेन तु ॥112॥\nतद्वाक्योपमयाऽन्यच्च प्रमाणत्वेऽनुमीयते ।\nईशवाक्यत्वत इति चेत्तद्गव्यभिचारिणा ॥113॥\nअप्रामाण्यानुमा च स्यात् न पृथक् चानुमेश्वरे ।\nपुंस्त्वहेतुबलादेव पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना ॥114॥\nशास्त्रयोनित्वमेतेन कारणस्य बलाद्भवेत् ।\n‘नावेदवित्’ ‘न तर्केण मति’रित्यादिवाक्यतः ॥115॥\nतर्को ज्ञापयितुं शक्तो नेशितारं कथञ्चन ।\nवनकृत्त्वादिरूपेण पक्षभूतस्य चेशितुः ॥116॥\nकिञ्चिज्ज्ञत्वं(किञ्चिज्ञानं) हि पुंस्त्वेन शक्यं साधयितुं सुखम् ।\n‘वृक्षकृन्नाखिलं वृक्षं वेत्ति पुंस्त्वाद्धि चैत्रवत्’ ॥117॥\nइत्याद्यनुमया स्पर्धि नानुमानं परेशितुः ।\nशक्तं विज्ञापने चातिप्रसङ्गोऽनुमयेदृशा ॥118॥\nवस्तुत्वात् तुरगः शृङ्गी, पुष्पवत् खं, सुतैर्युता ।\nचित्रिणी च, रसः षष्ठो रसत्वात् सोत्तरो भवेत् ॥119॥\nउपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।"
      "oldKey": "AV_C01_S03_I01",
},
      "type": "introduction",
{
      "parent": "AV_C01_S03",
"id": "Anuvyakhyana-16",
      "chapter": "AV_C01",
"oldKey": "AV_C01_S01_A004",
      "verseType": null,
"type": "adhikarana",
      "text": "तत्रान्यत्र प्रसिद्धानां(तत्रान्यत्र च सिद्धानां) लिङ्गानाम्नां पुनर्हरिः ।\nविशेषान्मुख्यतो वृत्तिं स्वस्मिन्नेवात्र वक्त्यजः ॥1॥"
"parent": null,
    },
"chapter": "AV_C01",
    {
"verseType": null,
      "id": "Anuvyakhyana-47",
"lines": [
      "oldKey": "AV_C01_S03_A001",
"समन्वयाधिकरणम्"
      "type": "adhikarana
],
"searchText": "समन्वयाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-17",
"oldKey": "AV_C01_S01_V04",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"lines": [
"उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।",
"त एवान्वयनामानः तैः सम्यक् प्रविचारिते ॥120॥",
"मुख्यार्थो भगवान् विष्णुः सर्वशास्त्रस्य नापरः ।"
],
"searchText": "उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।\nत एवान्वयनामानः तैः सम्यक् प्रविचारिते ॥120॥\nमुख्यार्थो भगवान् विष्णुः सर्वशास्त्रस्य नापरः ।"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-18",
"oldKey": "AV_C01_S01_A005",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"ईक्षत्यधिकरणम्"
],
"searchText": "ईक्षत्यधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-19",
"oldKey": "AV_C01_S01_V05",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"lines": [
"ईक्षणीयत्वतो विष्णुर्वाच्य एव न चान्यथा ॥121॥",
"लक्ष्यत्वं क्वापि दृष्टं हि किं तदित्यनवस्थितिः ।",
"माधुर्यादिविशेषाश्च तच्छब्दैरुदिताः सदा ॥122॥",
"वाक्यार्थोपि हि वाक्यार्थशब्देनैवोदितो भवेत् ।",
"नावाच्यं तेन किञ्चित् स्यात् यत इत्यादिकैर्वदन् ॥123॥",
"अवाच्यत्वं कथं ब्रूयान्मूकोऽहमितिवत् सुधीः ।",
"येन लक्ष्यमिति प्रोक्तं लक्ष्यशब्देन सोऽवदत् ॥124॥",
"एकस्यापि हि शब्दस्य गौणार्थस्वीकृतौ सताम् ।",
"महती जायते लज्जा यत्र तत्राखिला रवाः ॥125॥",
"अमुख्यार्था इति वदन्यस्तन्मार्गानुवर्तिनाम् ।",
"कथं न जायते लज्जा वक्तुं शाब्दत्वमात्मनः ॥126॥",
"आत्मब्रह्मादयः शब्दाः साक्षात् पूर्णाभिधायिनः ।",
"जन्मादिकारणं ब्रह्म लक्षितं च यदा तदा ॥127॥",
"वन्ध्यापुत्रोपमं मायाशबलं वाच्यमित्यपि ।",
"कल्पयित्वा विना मानं लक्ष्यं शुद्धं वदन् पदैः ॥128॥",
"आत्मशब्दोदितस्यैव ज्ञानं मुक्तावसाधनम् ।",
"आह श्रुतपरित्यागः स्याच्चास्याश्रुतकल्पना ॥129॥",
"स्यात् सर्वत्र च यत्रैकमपि लोको जुगुप्सते ।",
"नियमेनोभयं स्याद्धि यस्य स्वपरयोर्मते ॥130॥",
"अलङ्कृतः सदैवायं दुर्घटैरेव भूषणैः ।",
"अन्धन्तमो नित्यदुःखं तस्य स्यात् वसनद्वयम् ॥131॥",
"‘अनन्दा नाम ते लोका अन्धेन तमसा वृताः ।",
"तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति येऽविद्वांसो(गच्छन्त्यविद्वांसो) बुधो जनाः’ ॥132॥",
"‘असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसा वृताः ।",
"तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः’ ॥133॥",
"इत्यादिश्रुतयो मानं शतशोत्र समन्ततः ।",
"हेयत्वावचनाच्चैव नात्मा गौणः श्रुतौ श्रुतः ॥134॥",
"‘तमेवैकं जानथान्या वाचो मुञ्चथ’ चेति ह ।",
"उक्त आत्मा कथं गौणो हेयपक्षे ह्यसौ श्रुतः ॥135॥",
"परिवारतया ग्राह्या अपि हेयाः प्रधानतः ।",
"‘पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते’ ॥136॥",
"इति स्वस्यैव पूर्णस्य पूर्णेऽप्यय उदाहृतः ।",
"कथं मायाव्यवच्छिन्नः पूर्णो मुख्यतया भवेत् ॥137॥",
"पदं च निर्गुण इति कथं गौणं वदिष्यति ।",
"गुणाभावोपलक्ष्यं चेत् पदं तदपि वाचकम् ॥138॥",
"अतोऽनवस्थितिमुखसर्वदोषमहास्पदम् ।",
"कथमेतन्मतं सद्भिराद्रियेत विचक्षणैः ॥139॥",
"न च साङ्ख्यनिराकृत्यै सूत्राण्येतान्यचीक्लृपत् ।",
"भगवान्न ह्यशब्दत्वं प्रधानेऽङ्गीकरोत्यसौ ॥140॥",
"समन्वये प्रतिज्ञाते शब्दगोचरतैव हि ।",
"प्रथमप्रतिपाद्या स्यात् तदभावे कुतोऽन्वयः ॥141॥",
"कथं च लक्षणावादी ब्रूयाद् ब्रह्मसमन्वयम् ।",
"योऽसौ शब्दस्य मुख्यार्थस्तत्रैव स्यात् समन्वयः ॥142॥",
"जन्मादिकारणे साक्षादाह देवः समन्वयम् ।",
"उक्तं तदेव जिज्ञास्यं क्वावकाशोऽत्र निर्गुणे ॥143॥",
"कथं चासम्भवस्तस्य मुख्यार्थस्य निराकृतौ ।",
"मानेन केन विज्ञेयमवाच्याज्ञेयनिर्गुणम् ॥144॥",
"अमेयं चेन्न शास्त्रस्य तत्र वृत्तिः कथञ्चन ।",
"तस्माच्छास्त्रेण जिज्ञास्यमस्मदीयं गुणार्णवम् ॥145॥",
"वासुदेवाख्यमद्वन्द्वं परं ब्रह्माखिलोत्तमम् ।",
"विज्ञेयवाच्यलक्ष्यत्वपूर्वाशेषविशेषतः ॥146॥",
"निर्गतं मनसो वाचो यदि तत्स्यादगोचरम् ।",
"अस्तु तन्मा वदेद्वादी न चास्मच्छास्त्रगं तु तत् ॥147॥",
"अवाच्यं वाच्यमित्युक्त्वा किमित्युन्मत्तवन्मृषा ।",
"अस्मच्छास्त्रस्य चौर्याय यतते स्वोक्तिदूषकः ॥148॥",
"जन्मादिकारणं यत्तत् साक्षान्नारायणाभिधम् ।",
"वदन्ति(वदन्तु) श्रुतयो ब्रह्म शास्त्रं चैतत्तदर्थतः ॥149॥",
"प्रवृत्तमस्त्ववाच्यं ते नैवं ब्रूयाः कथञ्चन ।",
"सर्वशब्दैरवाच्यं तदुक्त्वा तद्विषयं पुनः ॥150॥",
"शास्त्रं वदन्तमुन्मत्तं कथं लोको न वारयेत् ।",
"मा वदो मा विजानीहि त्यजास्मच्छास्त्रचोरताम् ॥151॥",
"वयं त्वा श्रुतियुक्तिभ्यां बद्‍ध्वाऽस्मच्छास्त्रमञ्जसा ।",
"विचारयामः श्रुतिभिर्युक्तिभिश्चैव सादरम् ॥152॥",
"अद्भुतत्वादवाच्यं तदतर्क्याज्ञेयमेव च ।",
"अनन्तगुणपूर्णत्वादित्यूदे पैङ्गिनां श्रुतिः ॥153॥",
"अवाच्यमिति लोकोऽपि वक्त्याश्चर्यतमं भुवि ।"
],
"searchText": "ईक्षणीयत्वतो विष्णुर्वाच्य एव न चान्यथा ॥121॥\nलक्ष्यत्वं क्वापि दृष्टं हि किं तदित्यनवस्थितिः ।\nमाधुर्यादिविशेषाश्च तच्छब्दैरुदिताः सदा ॥122॥\nवाक्यार्थोपि हि वाक्यार्थशब्देनैवोदितो भवेत् ।\nनावाच्यं तेन किञ्चित् स्यात् यत इत्यादिकैर्वदन् ॥123॥\nअवाच्यत्वं कथं ब्रूयान्मूकोऽहमितिवत् सुधीः ।\nयेन लक्ष्यमिति प्रोक्तं लक्ष्यशब्देन सोऽवदत् ॥124॥\nएकस्यापि हि शब्दस्य गौणार्थस्वीकृतौ सताम् ।\nमहती जायते लज्जा यत्र तत्राखिला रवाः ॥125॥\nअमुख्यार्था इति वदन्यस्तन्मार्गानुवर्तिनाम् ।\nकथं न जायते लज्जा वक्तुं शाब्दत्वमात्मनः ॥126॥\nआत्मब्रह्मादयः शब्दाः साक्षात् पूर्णाभिधायिनः ।\nजन्मादिकारणं ब्रह्म लक्षितं च यदा तदा ॥127॥\nवन्ध्यापुत्रोपमं मायाशबलं वाच्यमित्यपि ।\nकल्पयित्वा विना मानं लक्ष्यं शुद्धं वदन् पदैः ॥128॥\nआत्मशब्दोदितस्यैव ज्ञानं मुक्तावसाधनम् ।\nआह श्रुतपरित्यागः स्याच्चास्याश्रुतकल्पना ॥129॥\nस्यात् सर्वत्र च यत्रैकमपि लोको जुगुप्सते ।\nनियमेनोभयं स्याद्धि यस्य स्वपरयोर्मते ॥130॥\nअलङ्कृतः सदैवायं दुर्घटैरेव भूषणैः ।\nअन्धन्तमो नित्यदुःखं तस्य स्यात् वसनद्वयम् ॥131॥\n‘अनन्दा नाम ते लोका अन्धेन तमसा वृताः ।\nतांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति येऽविद्वांसो(गच्छन्त्यविद्वांसो) बुधो जनाः’ ॥132॥\n‘असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसा वृताः ।\nतांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः’ ॥133॥\nइत्यादिश्रुतयो मानं शतशोत्र समन्ततः ।\nहेयत्वावचनाच्चैव नात्मा गौणः श्रुतौ श्रुतः ॥134॥\n‘तमेवैकं जानथान्या वाचो मुञ्चथ’ चेति ह ।\nउक्त आत्मा कथं गौणो हेयपक्षे ह्यसौ श्रुतः ॥135॥\nपरिवारतया ग्राह्या अपि हेयाः प्रधानतः ।\n‘पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते’ ॥136॥\nइति स्वस्यैव पूर्णस्य पूर्णेऽप्यय उदाहृतः ।\nकथं मायाव्यवच्छिन्नः पूर्णो मुख्यतया भवेत् ॥137॥\nपदं च निर्गुण इति कथं गौणं वदिष्यति ।\nगुणाभावोपलक्ष्यं चेत् पदं तदपि वाचकम् ॥138॥\nअतोऽनवस्थितिमुखसर्वदोषमहास्पदम् ।\nकथमेतन्मतं सद्भिराद्रियेत विचक्षणैः ॥139॥\nन च साङ्ख्यनिराकृत्यै सूत्राण्येतान्यचीक्लृपत् ।\nभगवान्न ह्यशब्दत्वं प्रधानेऽङ्गीकरोत्यसौ ॥140॥\nसमन्वये प्रतिज्ञाते शब्दगोचरतैव हि ।\nप्रथमप्रतिपाद्या स्यात् तदभावे कुतोऽन्वयः ॥141॥\nकथं च लक्षणावादी ब्रूयाद् ब्रह्मसमन्वयम् ।\nयोऽसौ शब्दस्य मुख्यार्थस्तत्रैव स्यात् समन्वयः ॥142॥\nजन्मादिकारणे साक्षादाह देवः समन्वयम् ।\nउक्तं तदेव जिज्ञास्यं क्वावकाशोऽत्र निर्गुणे ॥143॥\nकथं चासम्भवस्तस्य मुख्यार्थस्य निराकृतौ ।\nमानेन केन विज्ञेयमवाच्याज्ञेयनिर्गुणम् ॥144॥\nअमेयं चेन्न शास्त्रस्य तत्र वृत्तिः कथञ्चन ।\nतस्माच्छास्त्रेण जिज्ञास्यमस्मदीयं गुणार्णवम् ॥145॥\nवासुदेवाख्यमद्वन्द्वं परं ब्रह्माखिलोत्तमम् ।\nविज्ञेयवाच्यलक्ष्यत्वपूर्वाशेषविशेषतः ॥146॥\nनिर्गतं मनसो वाचो यदि तत्स्यादगोचरम् ।\nअस्तु तन्मा वदेद्वादी न चास्मच्छास्त्रगं तु तत् ॥147॥\nअवाच्यं वाच्यमित्युक्त्वा किमित्युन्मत्तवन्मृषा ।\nअस्मच्छास्त्रस्य चौर्याय यतते स्वोक्तिदूषकः ॥148॥\nजन्मादिकारणं यत्तत् साक्षान्नारायणाभिधम् ।\nवदन्ति(वदन्तु) श्रुतयो ब्रह्म शास्त्रं चैतत्तदर्थतः ॥149॥\nप्रवृत्तमस्त्ववाच्यं ते नैवं ब्रूयाः कथञ्चन ।\nसर्वशब्दैरवाच्यं तदुक्त्वा तद्विषयं पुनः ॥150॥\nशास्त्रं वदन्तमुन्मत्तं कथं लोको न वारयेत् ।\nमा वदो मा विजानीहि त्यजास्मच्छास्त्रचोरताम् ॥151॥\nवयं त्वा श्रुतियुक्तिभ्यां बद्‍ध्वाऽस्मच्छास्त्रमञ्जसा ।\nविचारयामः श्रुतिभिर्युक्तिभिश्चैव सादरम् ॥152॥\nअद्भुतत्वादवाच्यं तदतर्क्याज्ञेयमेव च ।\nअनन्तगुणपूर्णत्वादित्यूदे पैङ्गिनां श्रुतिः ॥153॥\nअवाच्यमिति लोकोऽपि वक्त्याश्चर्यतमं भुवि ।"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-20",
"oldKey": "AV_C01_S01_A006",
"type": "adhikarana",
"parent": null,
"chapter": "AV_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"आनन्दमयाधिकरणम्"
],
"searchText": "आनन्दमयाधिकरणम्"
},
{
"id": "Anuvyakhyana-21",
"oldKey": "AV_C01_S01_V06",
"type": "verse",
"parent": "AV_C01_S01",
"chapter": "AV_C01",
"verseType": "sutra",
"lines": [
"एवं शास्त्रवगम्यत्वे विभागेन समन्वयम् ॥154॥",
"‘आनन्दमय’ इत्यादिनाऽध्यायेन वदत्यजः ।",
"तत्रान्यत्र प्रसिद्धानां विष्णावेव समन्वयम् ॥155॥",
"शब्दानां प्रथमे पादे गुणिसामान्यवाचिनाम् ।",
"गुणवाचिनां च प्रथममाह देवः समन्वयम् ॥156॥",
"समुद्रशायिनं सर्वप्रसूतिप्रभवं(सर्वप्रसूतिप्रसवं) श्रुतिः ।",
"‘तदेव ब्रह्म परमम्’ इति सावधृतिर्जगौ ॥157॥",
"यतोऽतो ब्रह्मशब्दस्य तत्रैव नियतत्वतः ।",
"‘येन्नं ब्रह्मेत्यादिरूपादभ्यासात् तैत्तिरीयके ॥158॥",
"अन्यासु चैतद्रूपासु शाखास्वपि सहस्रशः ।",
"आनन्दमय इत्याद्यैः शब्दैर्वाच्यो हरिः स्वयम् ॥159॥",
"उपलक्षणत्वं शब्दानामानन्दमयपूर्विणाम् ।",
"सूत्रस्याल्पाक्षरत्वेन सर्वशाखाविनिर्णये ॥160॥",
"पुनश्च प्रापकाद्धेतोस्तत्राधिकरणान्तरम् ।",
"सर्वे वेदा आमनन्ति यत्पदन्त्विति हि श्रुतिः ॥161॥",
"आनन्दमयरूपे तु ब्रह्मणः पुच्छतोक्तितः ।",
"समस्ताब्रह्मताप्राप्तेरानन्दमयनाम हि ॥162॥",
"ब्रह्मशब्दस्य चाभ्यासात् पञ्चरूपादिषु स्फुटम् ।",
"ब्रह्मताऽवयवेऽपि स्यात् तथावयविनि स्वतः ॥163॥",
"यथैव कृष्णकेशस्य कृष्णस्य ब्रह्मताऽखिला ।",
"दर्शिता चैव पार्थाय निःसीमाः शक्तयोऽस्य हि ॥164॥",
"‘ऋतं सत्यं परं ब्रह्म पुरुषं कृष्णपिङ्गलम्’ ।",
"विष्ण्वाख्यमुक्तमन्यत्र ह्यूर्ध्वरेतं च तत्प्रति ॥165॥",
"विरूपाक्षाख्यमपरं(विरूपाक्षाख्यमवरम्) ब्रह्मोक्तं तद्व्रते स्थितम् ।",
"समानाधिकृतत्वं चेदुत्तरं नीललोहितम् ॥166॥",
"कृष्णपिङ्गलरूपेण पुनरुक्तं भविष्यति ।",
"‘ब्रह्माधिपति’रित्यत्र तापनीयश्रुतौ परः ॥167॥",
"स्वरितब्रह्मशब्दान्तं बहुव्रीहित्वमेष्यति ।",
"स्वाहेन्द्रशत्रुर्वर्धस्व यद्बहुव्रीहितामगात् ॥168॥",
"तस्मादस्येन्द्र एवाभूच्छत्रुरित्युत्तरश्रुतेः ।",
"पूर्वान्तस्वरिते पुंसोर्बहुव्रीहित्वमेष्यति ॥169॥",
"महाव्याकरणे सूत्रमिति स्वरविनिर्णये ।",
"‘ऋतं सत्यं परं ब्रह्मे’त्याद्युद्देश्यद्वितीयका ॥170॥",
"विभक्तिरूर्ध्वरेतादिः प्रथमा रुद्रगोचरा ।",
"तस्माद्विष्णुं परं ब्रह्म प्रति रुद्रो व्रते स्थितः ॥171॥",
"ऊर्ध्वरेता इति ह्येव श्रुत्यर्थोऽवसितो भवेत् ।",
"ऋतं सत्यं परं ब्रह्म प्रति विष्णुं सदाशिवः ॥172॥",
"ऊर्ध्वरेता ध्यायति ह शङ्करो नीललोहितः ।",
"इत्यर्थमेतमेवाह नीलग्रीवश्रुतिः परा ॥173॥",
"आथर्वणी परं ब्रह्म तस्मादेको हरिः श्रुतौ ।",
"‘तदेवर्तमि’ति प्राह कथमेवान्यथा श्रुतिः ॥174॥",
"अवधारयन्ती तस्यैव ह्यृतत्वादिकमञ्जसा ।",
"‘एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः’ ॥175॥",
"‘वासुदेवोऽग्र एवासीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः ।",
"नेन्द्रसूर्यौ न च गुहो न सोमो न विनायकः’ ॥176॥",
"इत्यादिवाक्यतो विष्णोरुत्पत्तिरवतारगा ।",
"मुख्यं ब्रह्म हरिस्तस्मात् प्रस्तावः परमित्यपि ॥177॥",
"मुख्यब्रह्मग्रहे युक्ते नामुख्यं युज्यते क्वचित् ।",
"असम्भवे हि मुख्यस्य गौणार्थाङ्गीकृतिर्भवेत् ॥178॥",
"प्राचुर्यार्थाश्च मयटः सर्वेऽत्र प्रतिपादिताः ।",
"भोग्यत्वमत्र चाद्यत्वमुपजीव्यतया हरेः ॥179॥",
"महाभोक्ता महाभोग्य इत्यर्थोऽन्नमये भवेत् ।",
"महाप्राणो महाबोधो महाविज्ञानवानपि ॥180॥",
"विशेषसामान्यतया विज्ञानं मन इत्यपि ।",
"एकस्य ज्ञानरूपस्य हरेरुक्तिर्विभागतः ॥181॥",
"अभेदेऽपि(अभिन्नोऽपि) विशेषेणैवान्य इत्युदितो हरिः ।",
"भेदशब्दा विशेषं तु हरावन्यत्र भिन्नताम् ॥182॥",
"ब्रूयुर्हरेर्जीवजडैरपि भेदं हि मुख्यतः ।",
"ब्रह्मतर्कवचोऽप्येवं अत एकः स पञ्चधा ॥183॥",
"उक्तोऽन्नमय इत्यादि भृगोश्चैतद्वदिष्यति ।",
"प्राप्यत्वेन मयट्प्रोक्तेर्न तत्राप्यन्यदुच्यते ॥184॥",
"प्रचुरान्नादिरेवातो ह्यन्नमन्नमयेत्यपि ।",
"उच्यते ह्यविशेषेण नान्यत् किञ्चिदिहोच्यते ॥185॥",
"महानन्दत्व एवास्य हेतुः ‘कोन्याद्’ इति स्फुटम् ।",
"उक्तः श्रुत्यन्तरे यस्मात् सुखं लब्ध्वा करोत्ययम् ॥186॥",
"करोति नासुखी ‘भूमा सुखं नाल्पे सुखं भवेत्’ ।",
"इत्युक्तं यत्प्रवृत्तिश्च नृत्तगानादिका सुखात् ॥187॥",
"दुखाद्रोदादिका चैव सर्वकर्तृत्वतोऽस्य च ।",
"सर्वशक्तेर्न दुःखं स्यादतः केवललीलया ॥188॥",
"प्रवर्तको न चेदेष प्राण्यादन्यच्च कः पुमान् ।",
"‘ब्रह्मवित्परमाप्नोति’ इति यत्प्रथमसूचितम् ॥189॥",
"तदेव मन्त्रवर्णेन सत्यं ज्ञानमनन्तवत् ।",
"लक्षितं तत्र सत्यत्वं सृष्ट्याऽन्नप्राणयोरपि ॥190॥",
"उक्तं ज्ञानं तु मनसा विज्ञानेनाप्युदीरितम् ।",
"अनन्तत्वं तथाऽऽनन्दमयवाचाऽप्युदाहृतम् ॥191॥",
"सद्भावं यापयेद्यस्मात् सत्यं तत्तेन कथ्यते ।",
"इति सृष्टिरिह प्रोक्ता जगत्सद्भावयापकम् ॥192॥",
"ब्रह्मेति स्थापनायैव सत्त्वं जीवनमेव च ।",
"विशीर्णता च सत्त्वं स्यात् सन्नमित्याहुरेव यत् ॥193॥",
"अतोऽद्यतात्तृताऽन्नत्वं सत्यशब्दार्थ एव हि ।",
"‘प्राणं देवा अनुप्राणन्ति मनुष्या पशवश्च ये ॥194॥",
"आयुः प्राणो हि भूतानाम्’ इति यद्गतिजीवने ।",
"उक्ते सदिति धात्वर्थो गतिश्चातो हि सत्यता ॥195॥",
"प्राणत्वमवबोधार्थो मनुधातुः प्रकीर्तितः ।",
"‘नाल्पे सुखम्’ इति प्रोक्त्यैवानन्दमयतोक्तितः ॥196॥",
"अनन्तत्वं सुनिर्णीतं पूर्णानन्दो हि नाल्पके ।",
"अतो हि मन्त्रवर्णोक्तविस्तृतिस्तु समस्तया ॥197॥",
"क्रियते परया यस्मात् इतरोऽत्र न कथ्यते ।",
"पुरुषं वेत्ति यो मुच्येत् ‘नान्यः पन्था हि विद्यते’ ॥198॥",
"इति श्रुतेरन्यवेदी कथं मुक्तिं प्रयास्यति ।",
"पुरुषः पर आत्माऽजो ब्रह्म नारायणः प्रभुः ॥199॥",
"महानानन्द उद्विष्णुर्भग ओम इतीर्यते ।",
"स्वयं नारायणो देवो नान्यस्यैतानि कस्यचित् ॥200॥",
"‘तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानादि कुर्वते’ ।",
"सूक्तेन पौरुषेणैनं यजन्त्यध्यात्मकोविदाः ॥201॥",
"इति पैङ्गिश्रुतिस्तेन नान्यज्ञानाद्विमुच्यते ।",
"ब्रह्मशब्दोदिते तस्मिन्नात्मशब्दं प्रयुज्य च ॥202॥",
"तस्मादाकाशसृष्टिं च प्रोवाचात्र चतुर्विधाम् ।",
"भूतं भूताभिमानी च तद्देहोऽन्तर्नियामकः ॥203॥",
"हरिश्चाकाशशब्दोक्तो मुख्यतो हरिरेव च ।",
"आ समन्तात् काशते यदाकाशो मुख्यतो हरिः ॥204॥",
"बलज्ञानस्वरूपत्वाद्वायुरग्निरगं नयन् ।",
"आप आपालनाच्चैव पृथिवी प्रथितो यतः ॥205॥",
"उष्टानामाश्रयत्वेन स एवौषधिनामकः ।",
"ओषधीषु स्थितो विष्णुः क्षुधितैराश्रितो भवेत् ॥206॥",
"पुरि शेते यतः सोऽथ पुरुषश्चेति गीयते ।",
"क्रियाप्रवर्तकत्वेन प्रादुर्भावो हरेर्जनिः ॥207॥",
"आकाशादिषु नान्योऽस्ति(नान्याऽस्ति) ह्यभिमानोऽभिमानिनः ।",
"अभिमानिशरीरस्य साक्षाद्भूतस्य चोद्भवः ॥208॥",
"एवं देहादिपर्यन्तमागतं हरिमेव तु ।",
"परामृशति तस्यैव पञ्चरूपत्ववित्तये ॥209॥",
"त्यक्त्वा भूतादिकं सर्वं ‘स वा एष’ इति श्रुतिः ।",
"स इत्यात्मपदोद्दिष्ट एष जीवशरीरगः ॥210॥",
"सारान्नमय एवायं न लोकान्नमयः प्रभुः ।",
"इति तं रसशब्देन विशिनष्टि शरीरगम् ॥211॥",
"इदमित्येव निर्देशो वस्त्रप्रावृतवद्विभोः ।",
"शिर आदेर्भवेज्जीवशिर आदौ व्यवस्थितेः ॥212॥",
"तं विदित्वाऽस्य मुक्तिः स्यान्नान्यज्ञानात् कथञ्चन ।",
"आदित्ये पुरुषे चायमिति भेदोपदेशतः ॥213॥",
"नास्याभेदोऽस्ति जीवेन नानुमा कामचारिणी ।",
"विमतानि शरीराणि मद्भोगायतानानि यत् ॥214॥",
"शरीराणीत्यादिका तु तत्त्वज्ञाने ह्यपेक्षते ।",
"प्रत्यक्षादिविरुद्धत्वादक्षागमभयोज्झिता ॥215॥",
"अनुमा कामवृत्ता हि कुत्र नावसरं व्रजेत् ।",
"‘जड आत्मैव वस्तुत्वात्’ ‘प्रमेयत्वाज्जडं चितिः’ ॥216॥",
"‘घन आकाश’ इत्याद्या वार्यन्ते केन हेतुना ।",
"न जीवभेदसूत्राणां शङ्क्याऽत्र पुनरुक्तता ॥217॥",
"वाक्यान्तरद्योतकत्वात् पृथगित्यत्र पूर्णता ।",
"योगमन्नमयाद्यैर्यत् फलत्वेनास्य शंसति ॥218॥",
"स्थानद्वयेऽप्यतः कोशा एत इत्यतिसाहसम् ।",
"उपसङ्क्रमणं चैव द्वितीयोद्देशितं प्रति ॥219॥",
"अतिक्रमं वदन्तं तमुपशब्दो निवारयेत् ।",
"अश्रुतस्यातिशब्दस्य स्थानं दद्यात् कथं पुनः ॥220॥",
"श्रुताश्रुतपरित्यागकल्पने विगतह्रियाम् ।",
"मृतावेव परित्यागः कृतो ह्यन्नमयस्य च ॥221॥",
"येऽन्नं ब्रह्मेत्याद्युपासां सामानाधिकरण्यतः ।",
"उक्त्वा पञ्चस्वरूपाणां पुनस्तत्प्राप्तिवादिनी ॥222॥",
"स्थानद्वयगता वेदवाणी तदपलापिनाम् ।",
"तमसोऽन्यत्र संस्थानं कथमेव सहेत सा ॥223॥",
"‘अधीहि भगवो ब्रह्म’ इत्युक्तोऽन्नप्राणपूर्वकम् ।",
"आह ब्रह्म कथं तन्न द्वारं तदितिवादिनः ॥224॥",
"उपसत्तिं कथं विद्युरुपसन्नाय हि त्रिशः ।",
"वक्तव्यं ब्रह्म गुरुणा चतुर्वारमथापि वा ॥225॥",
"सकृद्वेत्यागमा ब्रूयुः सम्प्रदायविदोऽपि च ।",
"तद्यत्किञ्चित् कथं ब्रूयादुपसन्नाय दिक्पतिः ॥226॥",
"न वदेत् ब्रह्म च कथं मायावी न हि वारिराट् ।",
"चष्ट इत्येव तच्चक्षुः श्रवणाच्छ्रोत्रमुच्यते ॥227॥",
"वचनादेव वाग् ब्रह्म सृष्टिस्थित्यादिकारणम् ।",
"तच्च वाधूलशाखायामष्टरूपमुदाहृतम् ॥228॥",
"विज्ञानानन्दसहितं पृथक् सृष्ट्यादिलक्षणैः ।",
"आवापोद्वापतः शाखा यत आहुः परं पदम् ॥229॥",
"‘यतो भूतानि जायन्त’ इत्याद्यैर्लक्षणैः स्वयम् ।",
"लक्षितं गुरुणा पश्चात् तपसैवापरोक्षतः(पश्चात्तपसैवापरोक्षितम्) ॥230॥",
"दृष्ट्वैकैकस्वरूपं(दृष्ट्वैकैकं स्वरूपं) तु समस्तोक्तानुदर्शनम् ।",
"इच्छताऽऽज्ञां गुरोः प्राप्य तपसैवापरोक्षितम् ॥231॥",
"अब्रह्मेत्येव वदतां श्रुताहान्यश्रुतग्रहौ ।",
"साक्षाल्लक्षणतां प्राप्ताविति लज्जा तदुक्तिषु ॥232॥",
"समीपे सहभोगस्य मुक्तित्वेनोक्तितोऽसकृत् ।",
"भेदो जीवेशयोर्मिथ्येत्येव मिथ्या स्वयं भवेत् ॥233॥",
"एतेन मयटश्चैव द्वैविध्येनार्थकल्पनात् ।",
"तदन्येषां मतमपि सत्संसत्सु न भासते ॥234॥",
"अतो नारायणो देवो निःशेषगुणवाचकैः ।",
"गुणिसामान्यवचनैरपि मुख्यतयोदितः ॥235॥",
"अध्यात्मगैश्च प्राणाद्यैस्तथैव ह्यधिभूतगैः ।",
"अन्नादिशब्दैर्भगवानेको मुख्यतयोदितः ॥236॥",
"जन्माद्यस्येति सूत्रेण गुणसर्वस्वसिद्धये ।",
"ब्रह्मणो लक्षणं प्रोक्तं शास्त्रमूलं यतस्ततः ॥237॥",
"अन्वयः सर्वशब्दानां गुणसर्वस्ववेदकः ।",
"शब्दप्रवृत्तिहेतूनां तस्मिन् मुख्यसमन्वयात् ॥238॥",
"अन्यार्थेष्वल्पताहेतोस्तन्निमित्तत्वतस्तथा ।",
"तद्वाचकत्वं शब्दानां बहुलातिप्रयोगतः(बहळातिप्रयोगतः) ॥239॥",
"रूढमित्येव साध्यं स्याद्रूढिर्हि द्विविधा मता ।",
"अविद्वद्विद्वदाप्त्यैव मुख्या हि विदुषां तु सा ॥240॥",
"विद्वद्रूढिर्वैदिका स्यात् सा योगादेव लभ्यते ।",
"तस्मान्मुख्यार्थता विष्णोरिति कृत्वा हृदि प्रभुः ॥241॥",
"समन्वयं साधयति.........।"
],
"searchText": "एवं शास्त्रवगम्यत्वे विभागेन समन्वयम् ॥154॥\n‘आनन्दमय’ इत्यादिनाऽध्यायेन वदत्यजः ।\nतत्रान्यत्र प्रसिद्धानां विष्णावेव समन्वयम् ॥155॥\
}
}
</pre>
[[Category:JSON]]
[[Category:Anuvyakhyana]]
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/JSON:Anuvyakhyana"