Vadavali/Vyakhya/Bhavavivaranam: Difference between revisions

Line 7:

<div class="verse-block" id="VA_C01_S01_V01" data-block-id="VA_C01_S01_V01" data-doc="VA" data-chapter="VA_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नमोऽगणितकल्याणगुणपूर्णाय विष्णवे।</span><span class="shloka-line">सत्याशेषजगज्जन्मपूर्वकर्त्र मुरद्विषे ।। 1 ।।</span></span></div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="VA_C01_S01_V01" data-teeka="Bhavavivaranam"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="VA_C01_S01_V01" data-id="VA_C01_S01_V01_" data-name=""><div class="teeka-title">भावविवरणम्</div><div class="teeka-body"><h4 class="gr-vyakhya-head">प्रथमः भङ्गः</h4>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="VA_C01_S01_V01" data-teeka="Bhavavivaranam" data-json-id="Bhavavivaranam-1"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="VA_C01_S01_V01" data-id="VA_C01_S01_V01_" data-name=""><div class="teeka-title">भावविवरणम्</div><div class="teeka-body"><h4 class="gr-vyakhya-head">प्रथमः भङ्गः</h4>

<div class="teeka-shloka shloka-block"><span class="shloka-line">वेदव्यासं गुणावासं श्रीनिवासं भजेऽनिशम्।</span><span class="shloka-line">वासवीसुतमीशानं वासवादिसुरस्तुतम् ।। 1 ।।</span></div>

<div class="teeka-shloka shloka-block"><span class="shloka-line">श्रीमध्वं जयतीर्थराजमनिशं श्रीरामपादाम्बुजासक्तान्तः करणान्रघूत्तमयतीन्वेदेशतीर्थानपि।</span><span class="shloka-line">विद्याधीशमुनींश्च नौमि यदुपत्याचार्यर्यानपि श्रीमन्न्यायसुधाशयप्रकटनात्सम्प्राप्तकीर्तीन् भुवि ।। 2 ।।</span></div>

Line 17:

<div class="verse-block" id="VA_C01_S01_V02" data-block-id="VA_C01_S01_V02" data-doc="VA" data-chapter="VA_C01" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मूलम्--ननु कथं सत्यता जगतोऽङ्गीकाराधिकारिणी। विमतं मिथ्या दृश्यत्वाज्जडत्वात् परिच्छिन्नत्वाच्छुक्तिरजतवदित्यनुमानविरोधादिति। मैवम्। मिथ्यात्वानिरुक्तेः।</span></span></div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="VA_C01_S01_V02" data-teeka="Bhavavivaranam"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="VA_C01_S01_V02" data-id="VA_C01_S01_V02_" data-name=""><div class="teeka-title">भावविवरणम्</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">सत्याशेषेत्यत्रोक्तं सत्यत्वमसहमानः प्रत्यवतिष्ठते।। नन्विति। अङ्गीकाराधिकारिणीति। अङ्गीकारयोग्येत्यर्थः। कुत इत्याशङ्क्यानन्दबोधोक्तमिथ्यात्वानुमानमाह। विमतमिति। अत्र ब्रह्मप्रमान्याबाध्यत्वे सत्यसद्विलक्षणत्वे सति ब्रह्मान्यत् विमतिपदेन विवक्षितम्। तस्य विमतिपदेन ग्रहणं चाश्रयासिद्ध्यादिपरिहारस्तु यदि पक्षीकृतं विश्वमसिद्धं स्यात्तदा किमाश्रया विमतिः स्यादित्यादिरूपेण बोध्यः। परिच्छिन्नत्वादित्यनन्तरं वाशब्दो बोध्यः। तेन नाधिक्यशङ्का। भट्टमतानुसारिणा च परेण त्र्यवयवप्रयोगः कृत इति न न्यूनताऽपीति बोध्यम्। आदिपदादयं पट इति तत्त्वप्रदीपोक्तानुमानं ग्राह्यम्।। मिथ्यात्वानिरूक्तेरिति। निर्दोषमिथ्यात्वनिर्वचनायोगादित्यर्थः।</p></div></div></div></div></div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="VA_C01_S01_V02" data-teeka="Bhavavivaranam" data-json-id="Bhavavivaranam-2"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="VA_C01_S01_V02" data-id="VA_C01_S01_V02_" data-name=""><div class="teeka-title">भावविवरणम्</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">सत्याशेषेत्यत्रोक्तं सत्यत्वमसहमानः प्रत्यवतिष्ठते।। नन्विति। अङ्गीकाराधिकारिणीति। अङ्गीकारयोग्येत्यर्थः। कुत इत्याशङ्क्यानन्दबोधोक्तमिथ्यात्वानुमानमाह। विमतमिति। अत्र ब्रह्मप्रमान्याबाध्यत्वे सत्यसद्विलक्षणत्वे सति ब्रह्मान्यत् विमतिपदेन विवक्षितम्। तस्य विमतिपदेन ग्रहणं चाश्रयासिद्ध्यादिपरिहारस्तु यदि पक्षीकृतं विश्वमसिद्धं स्यात्तदा किमाश्रया विमतिः स्यादित्यादिरूपेण बोध्यः। परिच्छिन्नत्वादित्यनन्तरं वाशब्दो बोध्यः। तेन नाधिक्यशङ्का। भट्टमतानुसारिणा च परेण त्र्यवयवप्रयोगः कृत इति न न्यूनताऽपीति बोध्यम्। आदिपदादयं पट इति तत्त्वप्रदीपोक्तानुमानं ग्राह्यम्।। मिथ्यात्वानिरूक्तेरिति। निर्दोषमिथ्यात्वनिर्वचनायोगादित्यर्थः।</p></div></div></div></div></div>

<div class="verse-block" id="VA_C01_S01_V03" data-block-id="VA_C01_S01_V03" data-doc="VA" data-chapter="VA_C01" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मूलम्-तत्किमनिर्वचनीयत्वं वा असत्त्वं वा सद्विविक्तत्वं वा प्रमाणाविषयत्वं वा अप्रमाणविषयत्वं वा अविद्यातत्कार्ययोरन्यरत्वं वा स्वात्यन्ताभावसमानाधिकरणतया प्रतीयमानत्वं वा। नाद्यः। विकल्पासहत्वात्।।</span></span></div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="VA_C01_S01_V03" data-teeka="Bhavavivaranam"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="VA_C01_S01_V03" data-id="VA_C01_S01_V03_" data-name=""><div class="teeka-title">भावविवरणम्</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">।। सद्विविक्तत्वमिति। सद्रूपत्वाभाव इत्यर्थः। तेन सतोऽपि सदन्तरविविक्तत्वात्तादृशमिथ्यात्वसाधने सिद्धसाधनमिति चोद्यानवकाशः। ननु सत्ताजात्यैव सद्रूपत्वस्योपपाद्यत्वाद्ब्रह्मणि च निर्धर्मकतया सत्ताभावेन सद्रूपत्वाभावादतिव्याप्तिरिति चेत्। मैवम्। सत्तारहितस्यापि ब्रह्मणः सामान्यात्सद्रूपत्वेनोक्तदोषाभावात्।।</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="VA_C01_S01_V03" data-teeka="Bhavavivaranam" data-json-id="Bhavavivaranam-3"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="VA_C01_S01_V03" data-id="VA_C01_S01_V03_" data-name=""><div class="teeka-title">भावविवरणम्</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">।। सद्विविक्तत्वमिति। सद्रूपत्वाभाव इत्यर्थः। तेन सतोऽपि सदन्तरविविक्तत्वात्तादृशमिथ्यात्वसाधने सिद्धसाधनमिति चोद्यानवकाशः। ननु सत्ताजात्यैव सद्रूपत्वस्योपपाद्यत्वाद्ब्रह्मणि च निर्धर्मकतया सत्ताभावेन सद्रूपत्वाभावादतिव्याप्तिरिति चेत्। मैवम्। सत्तारहितस्यापि ब्रह्मणः सामान्यात्सद्रूपत्वेनोक्तदोषाभावात्।।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">स्वेति। स्वात्यन्ताभावसमानाधिकरणत्वमित्युक्ते व्याघातः स्यात्। प्रतियोगितदत्यन्ता भावयोरेकाधिकरणत्वायोगात्। अतस्तथा प्रतीयमानत्वमित्युक्तम्। एवञ्च न व्याघातः। प्रतियोग्यधिकरणतया भ्रान्तिसिद्धस्य वस्तुनोऽभावाधिकरणत्वोपपत्तेः। एवञ्च स्वाधिकरणतया प्रतीयमाननिष्ठात्यन्ताभावप्रतियोगित्वं मिथ्यात्वमिति पर्यवसन्नम्। नन्वधिकरणतया प्रमितत्वोक्तौ स्वादिकरणत्वेन प्रमितेः स्वात्यन्ता भावयोगेनासम्भवः। अधिकरणत्वेन प्रतीतत्वमात्रोक्तौ च सिद्धसाधनम्। अन्यथाख्यातिपक्षे सत्यस्यापि रजतत्वादेः स्वाधिकरणत्वेन प्रतीतशुक्त्यादिनिष्ठात्यन्ताभावप्रतियोगित्वादिति चेन्न। स्वात्यन्ताभावाधिकरणस्यैव प्रतीयमानत्वस्य विवक्षितत्वात्। अन्यथाख्यातिपक्षे च रजतत्वादेः स्वात्यन्ताभावानधिकरणे रजतेऽपि प्रतीयमानत्वान्नोक्तदोषः।।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">विकल्पासहत्वादिति। विकल्पं न सहत इति। विकल्पासहत्वादित्यर्थः। विकल्पे कृते सत्येकोऽपि विकल्पो न युक्तिपथमनुसरतीति परमार्थः।</p></div></div></div></div></div>

@@ Line 7: / Line 7: @@
 <div class="verse-block" id="VA_C01_S01_V01" data-block-id="VA_C01_S01_V01" data-doc="VA" data-chapter="VA_C01" data-verse-type="shloka"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नमोऽगणितकल्याणगुणपूर्णाय विष्णवे।</span><span class="shloka-line">सत्याशेषजगज्जन्मपूर्वकर्त्र मुरद्विषे ।। 1 ।।</span></span></div>
-<div class="gr-teeka-entry" data-parent="VA_C01_S01_V01" data-teeka="Bhavavivaranam"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="VA_C01_S01_V01" data-id="VA_C01_S01_V01_" data-name=""><div class="teeka-title">भावविवरणम्</div><div class="teeka-body"><h4 class="gr-vyakhya-head">प्रथमः  भङ्गः</h4>
+<div class="gr-teeka-entry" data-parent="VA_C01_S01_V01" data-teeka="Bhavavivaranam" data-json-id="Bhavavivaranam-1"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="VA_C01_S01_V01" data-id="VA_C01_S01_V01_" data-name=""><div class="teeka-title">भावविवरणम्</div><div class="teeka-body"><h4 class="gr-vyakhya-head">प्रथमः  भङ्गः</h4>
 <div class="teeka-shloka shloka-block"><span class="shloka-line">वेदव्यासं गुणावासं श्रीनिवासं भजेऽनिशम्।</span><span class="shloka-line">वासवीसुतमीशानं वासवादिसुरस्तुतम् ।। 1 ।।</span></div>
 <div class="teeka-shloka shloka-block"><span class="shloka-line">श्रीमध्वं जयतीर्थराजमनिशं श्रीरामपादाम्बुजासक्तान्तः करणान्रघूत्तमयतीन्वेदेशतीर्थानपि।</span><span class="shloka-line">विद्याधीशमुनींश्च नौमि यदुपत्याचार्यर्यानपि श्रीमन्न्यायसुधाशयप्रकटनात्सम्प्राप्तकीर्तीन् भुवि ।। 2 ।।</span></div>
@@ Line 17: / Line 17: @@
 <div class="verse-block" id="VA_C01_S01_V02" data-block-id="VA_C01_S01_V02" data-doc="VA" data-chapter="VA_C01" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मूलम्--ननु कथं सत्यता जगतोऽङ्गीकाराधिकारिणी। विमतं मिथ्या दृश्यत्वाज्जडत्वात् परिच्छिन्नत्वाच्छुक्तिरजतवदित्यनुमानविरोधादिति। मैवम्। मिथ्यात्वानिरुक्तेः।</span></span></div>
-<div class="gr-teeka-entry" data-parent="VA_C01_S01_V02" data-teeka="Bhavavivaranam"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="VA_C01_S01_V02" data-id="VA_C01_S01_V02_" data-name=""><div class="teeka-title">भावविवरणम्</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">सत्याशेषेत्यत्रोक्तं सत्यत्वमसहमानः प्रत्यवतिष्ठते।। नन्विति। अङ्गीकाराधिकारिणीति। अङ्गीकारयोग्येत्यर्थः। कुत इत्याशङ्क्यानन्दबोधोक्तमिथ्यात्वानुमानमाह। विमतमिति। अत्र ब्रह्मप्रमान्याबाध्यत्वे सत्यसद्विलक्षणत्वे सति ब्रह्मान्यत् विमतिपदेन विवक्षितम्। तस्य विमतिपदेन ग्रहणं चाश्रयासिद्ध्यादिपरिहारस्तु यदि पक्षीकृतं विश्वमसिद्धं स्यात्तदा किमाश्रया विमतिः स्यादित्यादिरूपेण बोध्यः। परिच्छिन्नत्वादित्यनन्तरं वाशब्दो बोध्यः। तेन नाधिक्यशङ्का। भट्टमतानुसारिणा च परेण त्र्यवयवप्रयोगः कृत इति न न्यूनताऽपीति बोध्यम्। आदिपदादयं पट इति तत्त्वप्रदीपोक्तानुमानं ग्राह्यम्।। मिथ्यात्वानिरूक्तेरिति। निर्दोषमिथ्यात्वनिर्वचनायोगादित्यर्थः।</p></div></div></div></div></div>
+<div class="gr-teeka-entry" data-parent="VA_C01_S01_V02" data-teeka="Bhavavivaranam" data-json-id="Bhavavivaranam-2"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="VA_C01_S01_V02" data-id="VA_C01_S01_V02_" data-name=""><div class="teeka-title">भावविवरणम्</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">सत्याशेषेत्यत्रोक्तं सत्यत्वमसहमानः प्रत्यवतिष्ठते।। नन्विति। अङ्गीकाराधिकारिणीति। अङ्गीकारयोग्येत्यर्थः। कुत इत्याशङ्क्यानन्दबोधोक्तमिथ्यात्वानुमानमाह। विमतमिति। अत्र ब्रह्मप्रमान्याबाध्यत्वे सत्यसद्विलक्षणत्वे सति ब्रह्मान्यत् विमतिपदेन विवक्षितम्। तस्य विमतिपदेन ग्रहणं चाश्रयासिद्ध्यादिपरिहारस्तु यदि पक्षीकृतं विश्वमसिद्धं स्यात्तदा किमाश्रया विमतिः स्यादित्यादिरूपेण बोध्यः। परिच्छिन्नत्वादित्यनन्तरं वाशब्दो बोध्यः। तेन नाधिक्यशङ्का। भट्टमतानुसारिणा च परेण त्र्यवयवप्रयोगः कृत इति न न्यूनताऽपीति बोध्यम्। आदिपदादयं पट इति तत्त्वप्रदीपोक्तानुमानं ग्राह्यम्।। मिथ्यात्वानिरूक्तेरिति। निर्दोषमिथ्यात्वनिर्वचनायोगादित्यर्थः।</p></div></div></div></div></div>
 <div class="verse-block" id="VA_C01_S01_V03" data-block-id="VA_C01_S01_V03" data-doc="VA" data-chapter="VA_C01" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मूलम्-तत्किमनिर्वचनीयत्वं वा असत्त्वं वा सद्विविक्तत्वं वा प्रमाणाविषयत्वं वा अप्रमाणविषयत्वं वा अविद्यातत्कार्ययोरन्यरत्वं वा स्वात्यन्ताभावसमानाधिकरणतया प्रतीयमानत्वं वा। नाद्यः। विकल्पासहत्वात्।।</span></span></div>
-<div class="gr-teeka-entry" data-parent="VA_C01_S01_V03" data-teeka="Bhavavivaranam"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="VA_C01_S01_V03" data-id="VA_C01_S01_V03_" data-name=""><div class="teeka-title">भावविवरणम्</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">।। सद्विविक्तत्वमिति। सद्रूपत्वाभाव इत्यर्थः। तेन सतोऽपि सदन्तरविविक्तत्वात्तादृशमिथ्यात्वसाधने सिद्धसाधनमिति चोद्यानवकाशः। ननु सत्ताजात्यैव सद्रूपत्वस्योपपाद्यत्वाद्ब्रह्मणि च निर्धर्मकतया सत्ताभावेन सद्रूपत्वाभावादतिव्याप्तिरिति चेत्। मैवम्। सत्तारहितस्यापि ब्रह्मणः सामान्यात्सद्रूपत्वेनोक्तदोषाभावात्।।</p>
+<div class="gr-teeka-entry" data-parent="VA_C01_S01_V03" data-teeka="Bhavavivaranam" data-json-id="Bhavavivaranam-3"><div class="teeka-block"><div class="teeka-body"><div class="teeka-block" data-verse="VA_C01_S01_V03" data-id="VA_C01_S01_V03_" data-name=""><div class="teeka-title">भावविवरणम्</div><div class="teeka-body"><p class="gr-vyakhya-para">।। सद्विविक्तत्वमिति। सद्रूपत्वाभाव इत्यर्थः। तेन सतोऽपि सदन्तरविविक्तत्वात्तादृशमिथ्यात्वसाधने सिद्धसाधनमिति चोद्यानवकाशः। ननु सत्ताजात्यैव सद्रूपत्वस्योपपाद्यत्वाद्ब्रह्मणि च निर्धर्मकतया सत्ताभावेन सद्रूपत्वाभावादतिव्याप्तिरिति चेत्। मैवम्। सत्तारहितस्यापि ब्रह्मणः सामान्यात्सद्रूपत्वेनोक्तदोषाभावात्।।</p>
 <p class="gr-vyakhya-para">स्वेति। स्वात्यन्ताभावसमानाधिकरणत्वमित्युक्ते व्याघातः स्यात्। प्रतियोगितदत्यन्ता भावयोरेकाधिकरणत्वायोगात्। अतस्तथा प्रतीयमानत्वमित्युक्तम्। एवञ्च न व्याघातः। प्रतियोग्यधिकरणतया भ्रान्तिसिद्धस्य वस्तुनोऽभावाधिकरणत्वोपपत्तेः। एवञ्च स्वाधिकरणतया प्रतीयमाननिष्ठात्यन्ताभावप्रतियोगित्वं मिथ्यात्वमिति पर्यवसन्नम्। नन्वधिकरणतया प्रमितत्वोक्तौ स्वादिकरणत्वेन प्रमितेः स्वात्यन्ता भावयोगेनासम्भवः। अधिकरणत्वेन प्रतीतत्वमात्रोक्तौ च सिद्धसाधनम्। अन्यथाख्यातिपक्षे सत्यस्यापि रजतत्वादेः स्वाधिकरणत्वेन प्रतीतशुक्त्यादिनिष्ठात्यन्ताभावप्रतियोगित्वादिति चेन्न। स्वात्यन्ताभावाधिकरणस्यैव प्रतीयमानत्वस्य विवक्षितत्वात्। अन्यथाख्यातिपक्षे च रजतत्वादेः स्वात्यन्ताभावानधिकरणे रजतेऽपि प्रतीयमानत्वान्नोक्तदोषः।।</p>
 <p class="gr-vyakhya-para">विकल्पासहत्वादिति। विकल्पं न सहत इति। विकल्पासहत्वादित्यर्थः। विकल्पे कृते सत्येकोऽपि विकल्पो न युक्तिपथमनुसरतीति परमार्थः।</p></div></div></div></div></div>