Anandamakaranda

Mundaka/Moola: Difference between revisions

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
(2 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 1: Line 1:
__NOTOC__
<div class="gr-doc-title" data-moola="1">आथर्वणोपनिषद्भाष्यम् — मूलम्</div>
<div class="gr-doc-title" data-moola="1">आथर्वणोपनिषद्भाष्यम् — मूलम्</div>
<div class="gr-page-nav">← [[Mundaka|Mundaka]]</div>
<div class="gr-page-nav">← [[Mundaka|Mundaka]]</div>


<span id="gr-C1" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="प्रथमः खण्डः"></span>
== प्रथमः खण्डः ==
== प्रथमः खण्डः ==
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C01_V01"></span>
{{VerseBlock
<div class="shloka-block">
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">ब्रह्मा देवानां प्रथमः सम्बभूव विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता ।</span>
| chapter_id  = MUN_C01
<span class="shloka-line">स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठामथर्वाय ज्येष्ठपुत्राय प्राह ॥ १ ॥</span>
| verse_id    = MUN_C01_V01
</div>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = ब्रह्मा देवानां प्रथमः सम्बभूव विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता ।
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C01_V02"></span>
| verse_lines  = ब्रह्मा देवानां प्रथमः सम्बभूव विश्वस्य कर्ता भुवनस्य गोप्ता ।;स ब्रह्मविद्यां सर्वविद्याप्रतिष्ठामथर्वाय ज्येष्ठपुत्राय प्राह ॥ १ ॥
<div class="shloka-block">
}}
<span class="shloka-line">अथर्वणे यां प्रवदेत ब्रह्माऽथर्वा तां पुरोवाचाङ्गिरे ब्रह्मविद्याम् ।</span>
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">स भारद्वाजाय सत्यवहाय प्राह भारद्वाजोऽङ्गिरसे परावराम् ॥ २ ॥</span>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C01
</div>
| verse_id    = MUN_C01_V02
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C01_V03"></span>
| verse_type  = mantra
<div class="shloka-block">
| verse_text  = अथर्वणे यां प्रवदेत ब्रह्माथर्वा तां पुरोवाचाङ्गिरे ब्रह्मविद्याम् ।
<span class="shloka-line">तस्मै शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं विधिवदुपसन्नः पप्रच्छ ।</span>
| verse_lines  = अथर्वणे यां प्रवदेत ब्रह्माथर्वा तां पुरोवाचाङ्गिरे ब्रह्मविद्याम् ।;स भारद्वाजाय सत्यवहाय प्राह भारद्वाजोऽङ्गिरसे परावराम् ॥ २ ॥
<span class="shloka-line">कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवतीति ॥ ३ ॥</span>
}}
</div>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = MUN
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C01_V04"></span>
| chapter_id  = MUN_C01
<div class="shloka-block">
| verse_id    = MUN_C01_V03
<span class="shloka-line">तस्मै स होवाच । द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म यद्ब्रह्मविदो वदन्ति । परा चैवापरा च ॥ ४ ॥</span>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं विधिवदुपसन्नः पप्रच्छ ।
</div>
| verse_lines  = शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं विधिवदुपसन्नः पप्रच्छ ।;कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवतीति ॥ ३ ॥
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C01_V05"></span>
}}
<div class="shloka-block">
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">तत्रापरा ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति । अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते ॥ ५ ॥</span>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C01
</div>
| verse_id    = MUN_C01_V04
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C01_V04"></span>
| verse_type  = mantra
<div class="shloka-block">
| verse_text  = तस्मै स होवाच । द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म यद्ब्रह्मविदो वदन्ति । परा चैवापरा च ॥ ४ ॥
<span class="shloka-line">यत् तदद्रेश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्णमचक्षुःश्रोत्रं तदपाणिपादम् ।</span>
| verse_lines  = तस्मै स होवाच । द्वे विद्ये वेदितव्ये इति ह स्म यद्ब्रह्मविदो वदन्ति । परा चैवापरा च ॥ ४ ॥
<span class="shloka-line">नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः ॥ ६ ॥</span>
}}
</div>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = MUN
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C01_V05"></span>
| chapter_id  = MUN_C01
<div class="shloka-block">
| verse_id    = MUN_C01_V05
<span class="shloka-line">यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति ।</span>
| verse_type  = mantra
<span class="shloka-line">यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् सम्भवतीह विश्वम् ॥ ७ ॥</span>
| verse_text  = तत्रापरा । ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति । अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते ॥ ५ ॥
</div>
| verse_lines  = तत्रापरा । ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति । अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते ॥ ५ ॥
</div>
}}
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C01_V06"></span>
{{VerseBlock
<div class="shloka-block">
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">तपसा चीयते ब्रह्म ततोऽन्नमभिजायते ।</span>
| chapter_id  = MUN_C01
<span class="shloka-line">अन्नात् प्राणो मनः सत्यं लोकाः कर्मसु चामृतम् ॥ ८ ॥</span>
| verse_id    = MUN_C01_V04
</div>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = यत् तदद्रेश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्णमचक्षुःश्रोत्रं तदपाणिपादम् ।
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C01_V07"></span>
| verse_lines  = यत् तदद्रेश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्णमचक्षुःश्रोत्रं तदपाणिपादम् ।;नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः ॥ ६ ॥
<div class="shloka-block">
}}
<span class="shloka-line">यस्सर्वज्ञः सर्वविद् यस्य ज्ञानमयं तपः ।</span>
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">तस्मादेतद् ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते ॥ ९ ॥</span>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C01
</div>
| verse_id    = MUN_C01_V05
| verse_type  = mantra
| verse_text  = यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति ।
| verse_lines  = यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति ।;यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् सम्भवतीह विश्वम् ॥ ७ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MUN
| chapter_id  = MUN_C01
| verse_id    = MUN_C01_V06
| verse_type  = mantra
| verse_text  = तपसा चीयते ब्रह्म ततोऽन्नमभिजायते ।
| verse_lines  = तपसा चीयते ब्रह्म ततोऽन्नमभिजायते ।;अन्नात् प्राणो मनः सत्यं लोकाः कर्मसु चामृतम् ॥ ८ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MUN
| chapter_id  = MUN_C01
| verse_id    = MUN_C01_V07
| verse_type  = mantra
| verse_text  = यस्सर्वज्ञः सर्वविद् यस्य ज्ञानमयं तपः ।
| verse_lines  = यस्सर्वज्ञः सर्वविद् यस्य ज्ञानमयं तपः ।;तस्मादेतद् ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते ॥ ९ ॥
}}
<span id="gr-C2" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="द्वितीयः खण्डः"></span>
== द्वितीयः खण्डः ==
== द्वितीयः खण्डः ==
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C02_V01"></span>
{{VerseBlock
<div class="shloka-block">
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">तदेतत् सत्यम् ।</span>
| chapter_id  = MUN_C02
<span class="shloka-line">मन्त्रेषु कर्माणि कवयो यान्यपश्यन् तानि त्रेतायां बहुधा सन्ततानि ।</span>
| verse_id    = MUN_C02_V01
<span class="shloka-line">तान्याचरथ नियतं सत्यकामा एष वः पन्थाः सुकृतस्य लोके ॥ १ ॥</span>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = तदेतत् सत्यम् ।
</div>
| verse_lines  = तदेतत् सत्यम् ।;मन्त्रेषु कर्माणि कवयो यान्यपश्यन् तानि त्रेतायां बहुधा सन्ततानि ।;तान्याचरथ नियतं सत्यकामा एष वः पन्थाः सुकृतस्य लोके ॥ १ ॥
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C02_V02"></span>
}}
<div class="shloka-block">
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">यदा लेलायते ह्यर्चिः समिद्धे हव्यवाहने ।</span>
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">तदाऽऽज्यभागावन्तरेणाहुतीः प्रतिपादयेत् ॥ २ ॥</span>
| chapter_id  = MUN_C02
</div>
| verse_id    = MUN_C02_V02
</div>
| verse_type  = mantra
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C02_V03"></span>
| verse_text  = यदा लेलायते ह्यर्चिः समिद्धे हव्यवाहने ।
<div class="shloka-block">
| verse_lines  = यदा लेलायते ह्यर्चिः समिद्धे हव्यवाहने ।;तदाऽऽज्यभागावन्तरेणाहुतीः प्रतिपादयेत् ॥ २ ॥
<span class="shloka-line">यस्याग्निहोत्रमदर्शमपौर्णमासमनाग्रयणमतिथिवर्जितं च ।</span>
}}
<span class="shloka-line">अहुतमवैश्वदेवमविधिना हुतमासप्तमांस्तस्य लोकान् हिनस्ति ॥ ३ ॥</span>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C02
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C02_V04"></span>
| verse_id    = MUN_C02_V03
<div class="shloka-block">
| verse_type  = mantra
<span class="shloka-line">काली कराली च मनोजवा च सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा ।</span>
| verse_text  = यस्याग्निहोत्रमदर्शमपौर्णमासमनाग्रयणमतिथिवर्जितं च ।
<span class="shloka-line">स्फुलिङ्गिनी विश्वरुची च देवी लेलायमाना इति सप्त जिह्वाः ॥ ४ ॥</span>
| verse_lines  = यस्याग्निहोत्रमदर्शमपौर्णमासमनाग्रयणमतिथिवर्जितं च ।;अहुतमवैश्वदेवमविधिना हुतमासप्तमांस्तस्य लोकान् हिनस्ति ॥ ३ ॥
</div>
}}
</div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C02_V05"></span>
| document_id  = MUN
<div class="shloka-block">
| chapter_id  = MUN_C02
<span class="shloka-line">एतेषु यश्चरते भ्राजमानेषु यथाकालं चाहुतयो ह्याददायन् ।</span>
| verse_id    = MUN_C02_V04
<span class="shloka-line">तं नयन्त्येताः सूर्यस्य रश्मयो यत्र देवानां पतिरेकोऽधिवासः ॥ ५ ॥</span>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = काली कराली च मनोजवा च सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा ।
</div>
| verse_lines  = काली कराली च मनोजवा च सुलोहिता या च सुधूम्रवर्णा ।;स्फुलिङ्गिनी विश्वरुची च देवी लेलायमाना इति सप्त जिह्वाः ॥ ४ ॥
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C02_V06"></span>
}}
<div class="shloka-block">
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">एह्येहीति तमाहुतयः सुवर्चसः सूर्यस्य रश्मिभिर्यजमानं वहन्ति ।</span>
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">प्रियां वाचमभिवदन्त्योऽर्चयन्त्य एष वः पुण्यः सुकृतो ब्रह्मलोकः ॥ ६ ॥</span>
| chapter_id  = MUN_C02
</div>
| verse_id    = MUN_C02_V05
</div>
| verse_type  = mantra
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C02_V07"></span>
| verse_text  = एतेषु यश्चरते भ्राजमानेषु यथाकालं चाहुतयो ह्याददायन् ।
<div class="shloka-block">
| verse_lines  = एतेषु यश्चरते भ्राजमानेषु यथाकालं चाहुतयो ह्याददायन् ।;तं नयन्त्येताः सूर्यस्य रश्मयो यत्र देवानां पतिरेकोऽधिवासः ॥ ५ ॥
<span class="shloka-line">प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा अष्टादशोक्तमवरं येषु कर्म ।</span>
}}
<span class="shloka-line">एतच्छ्रेयो येऽभिनन्दन्ति मूढा जरामृत्युं ते पुनरेवापियन्ति ॥ ७ ॥</span>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C02
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C02_V08"></span>
| verse_id    = MUN_C02_V06
<div class="shloka-block">
| verse_type  = mantra
<span class="shloka-line">अविद्यायामन्तरे वेष्ट्यमानाः स्वयं धीराः पण्डितंमन्यमानाः ।</span>
| verse_text  = एह्येहीति तमाहुतयः सुवर्चसः सूर्यस्य रश्मिभिर्यजमानं वहन्ति ।
<span class="shloka-line">जङ्घन्यमानाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥ ८ ॥</span>
| verse_lines  = एह्येहीति तमाहुतयः सुवर्चसः सूर्यस्य रश्मिभिर्यजमानं वहन्ति ।;प्रियां वाचमभिवदन्त्योऽर्चयन्त्य एष वः पुण्यः सुकृतो ब्रह्मलोकः ॥ ६ ॥
</div>
}}
</div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C02_V09"></span>
| document_id  = MUN
<div class="shloka-block">
| chapter_id  = MUN_C02
<span class="shloka-line">अविद्यायां बहुधाः वर्तमाना स्वयं कृतार्था इत्यभिमन्यन्ति बालाः ।</span>
| verse_id    = MUN_C02_V07
<span class="shloka-line">यत् कर्मिणो न प्रवेदयन्ति रागात् तेनातुराः क्षीणलोकाश्च्यवन्ते ॥ ९ ॥</span>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा अष्टादशोक्तमवरं येषु कर्म ।
</div>
| verse_lines  = प्लवा ह्येते अदृढा यज्ञरूपा अष्टादशोक्तमवरं येषु कर्म ।;एतच्छ्रेयो येऽभिनन्दन्ति मूढा जरामृत्युं ते पुनरेवापियन्ति ॥ ७ ॥
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C02_V10"></span>
}}
<div class="shloka-block">
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">इष्टापूर्तं मन्यमाना वरिष्ठं नान्यच्छ्रेयो वेदयन्ते प्रमूढाः ।</span>
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">नाकस्य पृष्ठे ते सुकृते तेऽनुभूत्वा इमं लोकं हीनतरं वा विशन्ति ॥ १० ॥</span>
| chapter_id  = MUN_C02
</div>
| verse_id    = MUN_C02_V08
</div>
| verse_type  = mantra
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C02_V11"></span>
| verse_text  = अविद्यायामन्तरे वेष्ट्यमानाः स्वयं धीराः पण्डितंमन्यमानाः ।
<div class="shloka-block">
| verse_lines  = अविद्यायामन्तरे वेष्ट्यमानाः स्वयं धीराः पण्डितंमन्यमानाः ।;जङ्घन्यमानाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथाऽन्धाः ॥ ८ ॥
<span class="shloka-line">तपःश्रद्धे येऽभ्युपवसन्त्यरण्ये शान्ता विद्वांसो भैक्षचर्यां चरन्तः ।</span>
}}
<span class="shloka-line">सूर्यद्वारेण ते विरजाः प्रयान्ति यत्रामृतः स पुरुषो ह्यव्ययात्मा ॥ ११ ॥</span>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C02
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C02_V12"></span>
| verse_id    = MUN_C02_V09
<div class="shloka-block">
| verse_type  = mantra
<span class="shloka-line">परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् नास्त्यकृतः कृतेन ।</span>
| verse_text  = अविद्यायां बहुधाः वर्तमाना स्वयं कृतार्था इत्यभिमन्यन्ति बालाः ।
<span class="shloka-line">तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ॥ १२ ॥</span>
| verse_lines  = अविद्यायां बहुधाः वर्तमाना स्वयं कृतार्था इत्यभिमन्यन्ति बालाः ।;यत् कर्मिणो न प्रवेदयन्ति रागात् तेनातुराः क्षीणलोकाश्च्यवन्ते ॥ ९ ॥
</div>
}}
</div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C02_V13"></span>
| document_id  = MUN
<div class="shloka-block">
| chapter_id  = MUN_C02
<span class="shloka-line">तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक् प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय ।</span>
| verse_id    = MUN_C02_V10
<span class="shloka-line">येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यं प्रोवाच तां तत्त्वतो ब्रह्मविद्याम् ॥ १३ ॥</span>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = इष्टापूर्तं मन्यमाना वरिष्ठं नान्यच्छ्रेयो वेदयन्ते प्रमूढाः ।
</div>
| verse_lines  = इष्टापूर्तं मन्यमाना वरिष्ठं नान्यच्छ्रेयो वेदयन्ते प्रमूढाः ।;नाकस्य पृष्ठे ते सुकृतेऽनुभूत्वा इमं लोकं हीनतरं वा विशन्ति ॥ १० ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MUN
| chapter_id  = MUN_C02
| verse_id    = MUN_C02_V11
| verse_type  = mantra
| verse_text  = तपःश्रद्धे येऽभ्युपवसन्त्यरण्ये शान्ता विद्वांसो भैक्षचर्यां चरन्तः ।
| verse_lines  = तपःश्रद्धे येऽभ्युपवसन्त्यरण्ये शान्ता विद्वांसो भैक्षचर्यां चरन्तः ।;सूर्यद्वारेण ते विरजाः प्रयान्ति यत्रामृतः स पुरुषो ह्यव्ययात्मा ॥ ११ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MUN
| chapter_id  = MUN_C02
| verse_id    = MUN_C02_V12
| verse_type  = mantra
| verse_text  = परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् नास्त्यकृतः कृतेन ।
| verse_lines  = परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् नास्त्यकृतः कृतेन ।;तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ॥ १२ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MUN
| chapter_id  = MUN_C02
| verse_id    = MUN_C02_V13
| verse_type  = mantra
| verse_text  = तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक् प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय ।
| verse_lines  = तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक् प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय ।;येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यं प्रोवाच तां तत्त्वतो ब्रह्मविद्याम् ॥ १३ ॥
}}
<span id="gr-C3" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="तृतीयः खण्डः"></span>
== तृतीयः खण्डः ==
== तृतीयः खण्डः ==
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C03_V01"></span>
{{VerseBlock
<div class="shloka-block">
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">तदेतत् सत्यम् ।</span>
| chapter_id  = MUN_C03
<span class="shloka-line">यथा सुदीप्तात् पावकात् विष्फुलिङ्गाः सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः ।</span>
| verse_id    = MUN_C03_V01
<span class="shloka-line">तथाऽक्षराद् विविधाः सोम्य भावाः प्रजायन्ते तत्र चैवापियन्ति ॥ १ ॥</span>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = तदेतत् सत्यम् ।
</div>
| verse_lines  = तदेतत् सत्यम् ।;यथा सुदीप्तात् पावकाद् विष्फुलिङ्गाः सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः ।;तथाऽक्षराद् विविधाः सोम्य भावाः प्रजायन्ते तत्र चैवापियन्ति ॥ १ ॥
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C03_V02"></span>
}}
<div class="shloka-block">
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">दिव्यो ह्यमूर्तः पुरुषः स बाह्याभ्यन्तरो ह्यजः ।</span>
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो ह्यक्षरात् परतः परः ॥ २ ॥</span>
| chapter_id  = MUN_C03
</div>
| verse_id    = MUN_C03_V02
</div>
| verse_type  = mantra
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C03_V03"></span>
| verse_text  = दिव्यो ह्यमूर्तः पुरुषः स बाह्याभ्यन्तरो ह्यजः ।
<div class="shloka-block">
| verse_lines  = दिव्यो ह्यमूर्तः पुरुषः स बाह्याभ्यन्तरो ह्यजः ।;अप्राणो ह्यमनाः शुभ्रो ह्यक्षरात् परतः परः ॥ २ ॥
<span class="shloka-line">एतस्माज्जायते प्राणो मनस्सर्वेन्द्रियाणि च ।</span>
}}
<span class="shloka-line">खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी ॥ ३ ॥</span>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C03
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C03_V04"></span>
| verse_id    = MUN_C03_V03
<div class="shloka-block">
| verse_type  = mantra
<span class="shloka-line">अग्निर्मूर्धा चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ दिशः श्रोत्रे वाग् विवृताश्च वेदाः ।</span>
| verse_text  = एतस्माज्जायते प्राणो मनस्सर्वेन्द्रियाणि च ।
<span class="shloka-line">वायुः प्राणो हृदयं विश्वमस्य पद्भ्यां पृथिवी ह्येष सर्वभूतान्तरात्मा ॥ ४ ॥</span>
| verse_lines  = एतस्माज्जायते प्राणो मनस्सर्वेन्द्रियाणि च ।;खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी ॥ ३ ॥
</div>
}}
</div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C03_V05"></span>
| document_id  = MUN
<div class="shloka-block">
| chapter_id  = MUN_C03
<span class="shloka-line">तस्मादग्निः समिधो यश्च सूर्यः सोमात् पर्जन्यौषधयः पृथिव्याम् ।</span>
| verse_id    = MUN_C03_V04
<span class="shloka-line">पुमान् रेतः सिञ्चति योषितायां बह्वीः प्रजाः पुरुषात् सम्प्रसूताः ॥ ५ ॥</span>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = अग्निर्मूर्धा चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ दिशः श्रोत्रे वाग् विवृताश्च वेदाः ।
</div>
| verse_lines  = अग्निर्मूर्धा चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ दिशः श्रोत्रे वाग् विवृताश्च वेदाः ।;वायुः प्राणो हृदयं विश्वमस्य पद्भ्यां पृथिवी ह्येष सर्वभूतान्तरात्मा ॥ ४ ॥
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C03_V06"></span>
}}
<div class="shloka-block">
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">तस्मादृचः साम यजूंषि दीक्षा यज्ञाश्च सर्वे क्रतवो दक्षिणाश्च ।</span>
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">संवत्सरश्च यजमानश्च लोकाः सोमो यत्र पवते यत्र सूर्यः ॥ ६ ॥</span>
| chapter_id  = MUN_C03
</div>
| verse_id    = MUN_C03_V05
</div>
| verse_type  = mantra
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C03_V07"></span>
| verse_text  = तस्मादग्निः समिधो यश्च सूर्यः सोमात् पर्जन्यौषधयः पृथिव्याम् ।
<div class="shloka-block">
| verse_lines  = तस्मादग्निः समिधो यश्च सूर्यः सोमात् पर्जन्यौषधयः पृथिव्याम् ।;पुमान् रेतः सिञ्चति योषितायां बह्वीः प्रजाः पुरुषात् सम्प्रसूताः ॥ ५ ॥
<span class="shloka-line">तस्माच्च देवा बहुधा सम्प्रसूताः साध्या मनुष्याः पशवो वयांसि ।</span>
}}
<span class="shloka-line">प्राणापानौ व्रीहियवौ तपश्च श्रद्धा सत्यं ब्रह्मचर्यं विधिश्च ॥ ७ ॥</span>
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">सप्त प्राणाः प्रभवन्ति तस्मात् सप्तार्चिषः समिधः सप्त होमाः ।</span>
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">इमे लोका येषु चरन्ति प्राणा गुहाशयां निहिताः सप्त सप्त ॥ ८ ॥</span>
| chapter_id  = MUN_C03
</div>
| verse_id    = MUN_C03_V06
</div>
| verse_type  = mantra
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C03_V08"></span>
| verse_text  = तस्मादृचः साम यजूंषि दीक्षा यज्ञाश्च सर्वे क्रतवो दक्षिणाश्च ।
<div class="shloka-block">
| verse_lines  = तस्मादृचः साम यजूंषि दीक्षा यज्ञाश्च सर्वे क्रतवो दक्षिणाश्च ।;संवत्सरश्च यजमानश्च लोकाः सोमो यत्र पवते यत्र सूर्यः ॥ ६ ॥
<span class="shloka-line">अतः समुद्राः गिरयश्च सर्वेऽस्मात् स्यन्दन्ते सिन्धवः सर्वरूपाः ।</span>
}}
<span class="shloka-line">अतश्च सर्वा ओषधयो रसाश्च येनैव भूतैस्तिष्ठते ह्यन्तरात्मा ॥ ९ ॥</span>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C03
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C03_V09"></span>
| verse_id    = MUN_C03_V07
<div class="shloka-block">
| verse_type  = mantra
<span class="shloka-line">पुरुष एवेदं विश्वं कर्म तपो ब्रह्म परामृतम् ।</span>
| verse_text  = तस्माच्च देवा बहुधा सम्प्रसूताः साध्या मनुष्याः पशवो वयांसि ।
<span class="shloka-line">एतद् यो वेद निहितं गुहायां सोऽविद्याग्रन्थिं विकिरति ह सोम्य ॥ १० ॥</span>
| verse_lines  = तस्माच्च देवा बहुधा सम्प्रसूताः साध्या मनुष्याः पशवो वयांसि ।;प्राणापानौ व्रीहियवौ तपश्च श्रद्धा सत्यं ब्रह्मचर्यं विधिश्च ॥ ७ ॥;सप्त प्राणाः प्रभवन्ति तस्मात् सप्तार्चिषः समिधः सप्त होमाः ।;इमे लोका येषु चरन्ति प्राणा गुहाशयां निहिताः सप्त सप्त ॥ ८ ॥
</div>
}}
</div>
{{VerseBlock
| document_id  = MUN
| chapter_id  = MUN_C03
| verse_id    = MUN_C03_V08
| verse_type  = mantra
| verse_text  = अतः समुद्रा गिरयश्च सर्वेऽस्मात् स्यन्दन्ते सिन्धवः सर्वरूपाः ।
| verse_lines  = अतः समुद्रा गिरयश्च सर्वेऽस्मात् स्यन्दन्ते सिन्धवः सर्वरूपाः ।;अतश्च सर्वा ओषधयो रसाश्च येनैष भूतैस्तिष्ठते ह्यन्तरात्मा ॥ ९ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MUN
| chapter_id  = MUN_C03
| verse_id    = MUN_C03_V09
| verse_type  = mantra
| verse_text  = पुरुष एवेदं विश्वं कर्म तपो ब्रह्म परामृतम् ।
| verse_lines  = पुरुष एवेदं विश्वं कर्म तपो ब्रह्म परामृतम् ।;एतद् यो वेद निहितं गुहायां सोऽविद्याग्रन्थिं विकिरति ह सोम्य ॥ १० ॥
}}
<span id="gr-C4" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="चतुर्थः खण्डः"></span>
== चतुर्थः खण्डः ==
== चतुर्थः खण्डः ==
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C04_V01"></span>
{{VerseBlock
<div class="shloka-block">
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">आविः सन्निहितं गुहाचरं नाम महत् पदम् ।</span>
| chapter_id  = MUN_C04
<span class="shloka-line">अत्रैतत् सर्वमर्पितमेजत् प्राणन्निमिषच्च यत् ॥ १ ॥</span>
| verse_id    = MUN_C04_V01
</div>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = आविः सन्निहितं गुहाचरं नाम महत् पदम् ।
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C04_V02"></span>
| verse_lines  = आविः सन्निहितं गुहाचरं नाम महत् पदम् ।;अत्रैतत् सर्वमर्पितमेजत् प्राणन्निमिषच्च यत् ॥ १ ॥
<div class="shloka-block">
}}
<span class="shloka-line">एतज्जानथ सदसद्वरेण्यं परं विज्ञानाद् यद्वरिष्ठं प्रजानाम् ।</span>
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">यदर्चिमद् यदणुभ्योऽणु च यस्मिंल्लोका निहिता लोकिनश्च ॥ २ ॥</span>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C04
</div>
| verse_id    = MUN_C04_V02
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C04_V03"></span>
| verse_type  = mantra
<div class="shloka-block">
| verse_text  = एतज्जानथ सदसद्वरेण्यं परं विज्ञानाद् यद्वरिष्ठं प्रजानाम् ।
<span class="shloka-line">तदेतक्षरं ब्रह्म स प्राणस्तदु वाङ्मनः ।</span>
| verse_lines  = एतज्जानथ सदसद्वरेण्यं परं विज्ञानाद् यद्वरिष्ठं प्रजानाम् ।;यदर्चिमद् यदणुभ्योऽणु च यस्मिंल्लोका निहिता लोकिनश्च ॥ २ ॥
<span class="shloka-line">तदेतत् सत्यं तदमृतं तद् वेद्धव्यं सोम्य विदि्ध ॥ ३ ॥</span>
}}
</div>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = MUN
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C04_V04"></span>
| chapter_id  = MUN_C04
<div class="shloka-block">
| verse_id    = MUN_C04_V03
<span class="shloka-line">धनुर्गृहीत्वौपनिषदं महास्त्रं शरं ह्युपासानिशितं सन्दधीत ।</span>
| verse_type  = mantra
<span class="shloka-line">आयम्य तद्भावगतेन चेतसा लक्ष्यं तदेवाक्षरं सोम्य विदि्ध ॥ ४ ॥</span>
| verse_text  = तदेतक्षरं ब्रह्म स प्राणस्तदु वाङ्‍मनः ।
</div>
| verse_lines  = तदेतक्षरं ब्रह्म स प्राणस्तदु वाङ्‍मनः ।;तदेतत् सत्यं तदमृतं तद् वेद्धव्यं सोम्य विद्धि ॥ ३ ॥
</div>
}}
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C04_V05"></span>
{{VerseBlock
<div class="shloka-block">
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते ।</span>
| chapter_id  = MUN_C04
<span class="shloka-line">अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत् तन्मयो भवेत् ॥ ५ ॥</span>
| verse_id    = MUN_C04_V04
</div>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = धनुर्गृहीत्वौपनिषदं महास्त्रं शरं ह्युपासानिशितं सन्दधीत ।
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C04_V06"></span>
| verse_lines  = धनुर्गृहीत्वौपनिषदं महास्त्रं शरं ह्युपासानिशितं सन्दधीत ।;आयम्य तद्भावगतेन चेतसा लक्ष्यं तदेवाक्षरं सोम्य विद्धि ॥ ४ ॥
<div class="shloka-block">
}}
<span class="shloka-line">यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्च सर्वैः ।</span>
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथामृतस्यैष सेतुः ॥ ६ ॥</span>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C04
</div>
| verse_id    = MUN_C04_V05
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C04_V07"></span>
| verse_type  = mantra
<div class="shloka-block">
| verse_text  = प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते ।
<span class="shloka-line">अरा इव रथनाभौ संहता यत्र नाड्यः ।</span>
| verse_lines  = प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते ।;अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत् तन्मयो भवेत् ॥ ५ ॥
<span class="shloka-line">स एषोऽन्तश्चरते बहुधा जायमानः ॥ ७ ॥</span>
}}
</div>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = MUN
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C04_V08"></span>
| chapter_id  = MUN_C04
<div class="shloka-block">
| verse_id    = MUN_C04_V06
<span class="shloka-line">ओमित्येवं ध्यायत आत्मानं स्वस्ति वः पराय तमसः परस्तात् ॥ ८ ॥</span>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्च सर्वैः ।
</div>
| verse_lines  = यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्च सर्वैः ।;तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथामृतस्यैष सेतुः ॥ ६ ॥
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C04_V09"></span>
}}
<div class="shloka-block">
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">यः सर्वज्ञः सर्वविद् यस्यैष महिमा भुवि ।</span>
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा सम्प्रतिष्ठितः ॥ ९ ॥</span>
| chapter_id  = MUN_C04
</div>
| verse_id    = MUN_C04_V07
</div>
| verse_type  = mantra
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C04_V10"></span>
| verse_text  = अरा इव रथनाभौ संहता यत्र नाड्यः ।
<div class="shloka-block">
| verse_lines  = अरा इव रथनाभौ संहता यत्र नाड्यः ।;स एषोऽन्तश्चरते बहुधा जायमानः ॥ ७ ॥
<span class="shloka-line">मनोमयः प्राणशरीरनेताप्रतिष्ठितोऽन्ने हृदयं सन्निधाय ।</span>
}}
<span class="shloka-line">तद् विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद् विभाति ॥ १० ॥</span>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C04
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C04_V11"></span>
| verse_id    = MUN_C04_V08
<div class="shloka-block">
| verse_type  = mantra
<span class="shloka-line">भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।</span>
| verse_text  = ओमित्येवं ध्यायत आत्मानं स्वस्तिवः पराय तमसः परस्तात् ॥ ८ ॥
<span class="shloka-line">तक्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥ ११ ॥</span>
| verse_lines  = ओमित्येवं ध्यायत आत्मानं स्वस्तिवः पराय तमसः परस्तात् ॥ ८ ॥
</div>
}}
</div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C04_V12"></span>
| document_id  = MUN
<div class="shloka-block">
| chapter_id  = MUN_C04
<span class="shloka-line">हिरण्मये परे कोशे विरजं ब्रह्म निष्कलम् ।</span>
| verse_id    = MUN_C04_V09
<span class="shloka-line">तच्छुभ्रं ज्योतिषां ज्योतिस्तद्यदात्मविदो विदुः ॥ १२ ॥</span>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = यः सर्वज्ञः सर्वविद् यस्यैष महिमा भुवि ।
</div>
| verse_lines  = यः सर्वज्ञः सर्वविद् यस्यैष महिमा भुवि ।;दिव्ये ब्रह्मपुरे ह्येष व्योम्न्यात्मा सम्प्रतिष्ठितः ॥ ९ ॥
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C04_V13"></span>
}}
<div class="shloka-block">
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।</span>
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ १३ ॥</span>
| chapter_id  = MUN_C04
</div>
| verse_id    = MUN_C04_V10
</div>
| verse_type  = mantra
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C04_V14"></span>
| verse_text  = मनोमयः प्राणशरीरनेता प्रतिष्ठितोऽन्ने हृदयं सन्निधाय ।
<div class="shloka-block">
| verse_lines  = मनोमयः प्राणशरीरनेता प्रतिष्ठितोऽन्ने हृदयं सन्निधाय ।;तद् विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद् विभाति ॥ १० ॥
<span class="shloka-line">ब्रह्मैवेदममृतं पुरस्तात् पश्चात् ब्रह्म दक्षिणतश्चोत्तरेण ।</span>
}}
<span class="shloka-line">अधश्चोर्ध्वं च प्रसृतं ब्रह्मैवेदं विश्वमिदं वरिष्ठम् ॥ १४ ॥</span>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C04
| verse_id    = MUN_C04_V11
| verse_type  = mantra
| verse_text  = भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।
| verse_lines  = भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।;तक्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥ ११ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MUN
| chapter_id  = MUN_C04
| verse_id    = MUN_C04_V12
| verse_type  = mantra
| verse_text  = हिरण्मये परे कोशे विरजं ब्रह्म निष्कलम् ।
| verse_lines  = हिरण्मये परे कोशे विरजं ब्रह्म निष्कलम् ।;तच्छुभ्रं ज्योतिषां ज्योतिस्तद्यदात्मविदो विदुः ॥ १२ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MUN
| chapter_id  = MUN_C04
| verse_id    = MUN_C04_V13
| verse_type  = mantra
| verse_text  = न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।
| verse_lines  = न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।;तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ १३ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MUN
| chapter_id  = MUN_C04
| verse_id    = MUN_C04_V14
| verse_type  = mantra
| verse_text  = ब्रह्मैवेदममृतं पुरस्ताद् पश्चात् ब्रह्म दक्षिणतश्चोत्तरेण ।
| verse_lines  = ब्रह्मैवेदममृतं पुरस्ताद् पश्चात् ब्रह्म दक्षिणतश्चोत्तरेण ।;अधश्चोर्ध्वं च प्रसृतं ब्रह्मैवेदं विश्वमिदं वरिष्ठम् ॥ १४ ॥
}}
<span id="gr-C5" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="पञ्चमः खण्डः"></span>
== पञ्चमः खण्डः ==
== पञ्चमः खण्डः ==
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C05_V01"></span>
{{VerseBlock
<div class="shloka-block">
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।</span>
| chapter_id  = MUN_C05
<span class="shloka-line">तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति ॥ १ ॥</span>
| verse_id    = MUN_C05_V01
</div>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C05_V02"></span>
| verse_lines  = द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।;तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति ॥ १ ॥
<div class="shloka-block">
}}
<span class="shloka-line">समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नोऽनीशया शोचति मुह्यमानः ।</span>
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ॥ २ ॥</span>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C05
</div>
| verse_id    = MUN_C05_V02
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C05_V03"></span>
| verse_type  = mantra
<div class="shloka-block">
| verse_text  = समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नोऽनीशया शोचति मुह्यमानः ।
<span class="shloka-line">यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् ।</span>
| verse_lines  = समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नोऽनीशया शोचति मुह्यमानः ।;जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ॥ २ ॥
<span class="shloka-line">तदा विद्वान् पुण्यपापे विधूय निरञ्जनः परमं साम्यमुपैति ॥ ३ ॥</span>
}}
</div>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = MUN
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C05_V04"></span>
| chapter_id  = MUN_C05
<div class="shloka-block">
| verse_id    = MUN_C05_V03
<span class="shloka-line">प्राणो ह्येष सर्वभूतैर्विभाति विजानन् विद्वान् भवते नातिवादी ।</span>
| verse_type  = mantra
<span class="shloka-line">आत्मक्रीड आत्मरतिः क्रियावानेष ब्रह्मविदां वरिष्ठः ॥ ४ ॥</span>
| verse_text  = यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् ।
</div>
| verse_lines  = यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् ।;तदा विद्वान् पुण्यपापे विधूय निरञ्जनः परमं साम्यमुपैति ॥ ३ ॥
</div>
}}
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C05_V05"></span>
{{VerseBlock
<div class="shloka-block">
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">सत्येन लभ्यस्तपसा ह्येष आत्मा सम्यग्ज्ञानेन ब्रह्मचर्येण नित्यम् ।</span>
| chapter_id  = MUN_C05
<span class="shloka-line">अन्तःशरीरे ज्योतिर्मयो हि शुभ्रो यं पश्यन्ति यतयः क्षीणदोषाः ॥ ५ ॥</span>
| verse_id    = MUN_C05_V04
</div>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = प्राणो ह्येष सर्वभूतैर्विभाति विजानन् विद्वान् भवते नातिवादी ।
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C05_V06"></span>
| verse_lines  = प्राणो ह्येष सर्वभूतैर्विभाति विजानन् विद्वान् भवते नातिवादी ।;आत्मक्रीड आत्मरतिः क्रियावानेष ब्रह्मविदां वरिष्ठः ॥ ४ ॥
<div class="shloka-block">
}}
<span class="shloka-line">सत्यमेव जयति नानृतं सत्येन विततो देवयानः ।</span>
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">येनाक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम् ॥ ६ ॥</span>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C05
</div>
| verse_id    = MUN_C05_V05
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C05_V07"></span>
| verse_type  = mantra
<div class="shloka-block">
| verse_text  = सत्येन लभ्यस्तपसा ह्येष आत्मा सम्यग्ज्ञानेन ब्रह्मचर्येण नित्यम् ।
<span class="shloka-line">बृहच्च तद् दिव्यमचिन्त्यरूपं सूक्ष्माच्च तत् सूक्ष्मतरं विभाति ।</span>
| verse_lines  = सत्येन लभ्यस्तपसा ह्येष आत्मा सम्यग्ज्ञानेन ब्रह्मचर्येण नित्यम् ।;अन्तःशरीरे ज्योतिर्मयो हि शुभ्रो यं पश्यन्ति यतयः क्षीणदोषाः ॥ ५ ॥
<span class="shloka-line">दूरात् सुदूरे तदिहान्तिके च पश्यत्स्विहैव निहितं गुहायाम् ॥ ७ ॥</span>
}}
</div>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = MUN
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C05_V08"></span>
| chapter_id  = MUN_C05
<div class="shloka-block">
| verse_id    = MUN_C05_V06
<span class="shloka-line">न चक्षुषा गृह्यते नापि वाचा नान्यैर्देवैस्तपसा कर्मणा वा ।</span>
| verse_type  = mantra
<span class="shloka-line">ज्ञानप्रसादेन विशुद्धसत्त्वस्ततस्तु तं पश्यते निष्कलं ध्यायमानः ॥ ८ ॥</span>
| verse_text  = सत्यमेव जयति नानृतं सत्येन विततो देवयानः ।
</div>
| verse_lines  = सत्यमेव जयति नानृतं सत्येन विततो देवयानः ।;येनाक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम् ॥ ६ ॥
</div>
}}
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C05_V09"></span>
{{VerseBlock
<div class="shloka-block">
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">एषोऽणुरात्मा चेतसा वेदितव्यो यस्मिन् प्राणः पञ्चधा संविवेश ।</span>
| chapter_id  = MUN_C05
<span class="shloka-line">प्राणैश्चित्तं सर्वमोतं प्रजानां यस्मिन् विशुद्धे विभवत्येष आत्मा ॥ ९ ॥</span>
| verse_id    = MUN_C05_V07
</div>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = बृहच्च तद् दिव्यमचिन्त्यरूपं सूक्ष्माच्च तत् सूक्ष्मतरं विभाति ।
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C05_V10"></span>
| verse_lines  = बृहच्च तद् दिव्यमचिन्त्यरूपं सूक्ष्माच्च तत् सूक्ष्मतरं विभाति ।;दूरात् सुदूरे तदिहान्तिके च पश्यत्स्विहैव निहितं गुहायाम् ॥ ७ ॥
<div class="shloka-block">
}}
<span class="shloka-line">यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् ।</span>
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">तं तं लोकं जयते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेत् भूतिकामः ॥ १० ॥</span>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C05
</div>
| verse_id    = MUN_C05_V08
| verse_type  = mantra
| verse_text  = न चक्षुषा गृह्यते नापि वाचा नान्यैर्देवैस्तपसा कर्मणा वा ।
| verse_lines  = न चक्षुषा गृह्यते नापि वाचा नान्यैर्देवैस्तपसा कर्मणा वा ।;ज्ञानप्रसादेन विशुद्धसत्त्वस्ततस्तु तं पश्यते निष्कलं ध्यायमानः ॥ ८ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MUN
| chapter_id  = MUN_C05
| verse_id    = MUN_C05_V09
| verse_type  = mantra
| verse_text  = एषोऽणुरात्मा चेतसा वेदितव्यो यस्मिन् प्राणः पञ्चधा संविवेश ।
| verse_lines  = एषोऽणुरात्मा चेतसा वेदितव्यो यस्मिन् प्राणः पञ्चधा संविवेश ।;प्राणैश्चित्तं सर्वमोतं प्रजानां यस्मिन् विशुद्धे विभवत्येष आत्मा ॥ ९ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MUN
| chapter_id  = MUN_C05
| verse_id    = MUN_C05_V10
| verse_type  = mantra
| verse_text  = यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् ।
| verse_lines  = यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् ।;तं तं लोकं जयते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेत् भूतिकामः ॥ १० ॥
}}
<span id="gr-C6" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="षष्ठः खण्डः"></span>
== षष्ठः खण्डः ==
== षष्ठः खण्डः ==
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C06_V01"></span>
{{VerseBlock
<div class="shloka-block">
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">स वेदैतत् परमं ब्रह्मधाम यत्र विश्वं निहितं भाति शुभ्रम् ।</span>
| chapter_id  = MUN_C06
<span class="shloka-line">उपासते पुरुषं ये ह्यकामास्ते शुक्रमेतदतिवर्तन्ति धीराः ॥ १ ॥</span>
| verse_id    = MUN_C06_V01
</div>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = स वेदैतत् परमं ब्रह्मधाम यत्र विश्वं निहितं भाति शुभ्रम् ।
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C06_V02"></span>
| verse_lines  = स वेदैतत् परमं ब्रह्मधाम यत्र विश्वं निहितं भाति शुभ्रम् ।;उपासते पुरुषं ये ह्यकामास्ते शुक्रमेतदतिवर्तन्ति धीराः ॥ १ ॥
<div class="shloka-block">
}}
<span class="shloka-line">कामान् यः कामयते मन्यमानः स कामभिर्जायते तत्र तत्र ।</span>
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">पर्याप्तकामस्य कृतात्मनश्च इहैव सर्वे प्रविलीयन्ति कामाः ॥ २ ॥</span>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C06
</div>
| verse_id    = MUN_C06_V02
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C06_V03"></span>
| verse_type  = mantra
<div class="shloka-block">
| verse_text  = कामान् यः कामयते मन्यमानः स कामभिर्जायते तत्र तत्र ।
<span class="shloka-line">नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो न मेधया न बहुना श्रुतेन ।</span>
| verse_lines  = कामान् यः कामयते मन्यमानः स कामभिर्जायते तत्र तत्र ।;पर्याप्तकामस्य कृतात्मनश्च इहैव सर्वे प्रविलीयन्ति कामाः ॥ २ ॥
<span class="shloka-line">यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥ ३ ॥</span>
}}
</div>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = MUN
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C06_V04"></span>
| chapter_id  = MUN_C06
<div class="shloka-block">
| verse_id    = MUN_C06_V03
<span class="shloka-line">नायमात्मा बलहीनेन लभ्यो न च प्रमादात् तपसो वाप्यलिङ्गात् ।</span>
| verse_type  = mantra
<span class="shloka-line">एतैरुपायैर्यतते यस्तु विद्वांस्तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम ॥ ४ ॥</span>
| verse_text  = नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो न मेधया न बहुना श्रुतेन ।
</div>
| verse_lines  = नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो न मेधया न बहुना श्रुतेन ।;यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ॥ ३ ॥
</div>
}}
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C06_V05"></span>
{{VerseBlock
<div class="shloka-block">
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">सम्प्राप्यैनमृषयो ज्ञानतृप्ताः कृतात्मानो वीतरागाः प्रशान्ताः ।</span>
| chapter_id  = MUN_C06
<span class="shloka-line">ते सर्वगं सर्वतः प्राप्य धीराः मुक्तात्मानः सर्वमेवापियन्ति ॥ ५ ॥</span>
| verse_id    = MUN_C06_V04
</div>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = नायमात्मा बलहीनेन लभ्यो न च प्रमादात् तपसो वाऽप्यलिङ्गात् ।
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C06_V06"></span>
| verse_lines  = नायमात्मा बलहीनेन लभ्यो न च प्रमादात् तपसो वाऽप्यलिङ्गात् ।;एतैरुपायैर्यतते यस्तु विद्वांस्तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम ॥ ४ ॥
<div class="shloka-block">
}}
<span class="shloka-line">वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः सन्यासयोगाद् यतयः शुद्धसत्त्वाः ।</span>
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले परामृतात् परिमुच्यन्ति सर्वे ॥ ६ ॥</span>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C06
</div>
| verse_id    = MUN_C06_V05
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C06_V07"></span>
| verse_type  = mantra
<div class="shloka-block">
| verse_text  = सम्प्राप्यैनमृषयो ज्ञानतृप्ताः कृतात्मानो वीतरागाः प्रशान्ताः ।
<span class="shloka-line">गताः कलाः पञ्चदश प्रतिष्ठा देवाश्च सर्वे प्रतिदेवतासु ।</span>
| verse_lines  = सम्प्राप्यैनमृषयो ज्ञानतृप्ताः कृतात्मानो वीतरागाः प्रशान्ताः ।;ते सर्वगं सर्वतः प्राप्य धीराः मुक्तात्मानः सर्वमेवापियन्ति ॥ ५ ॥
<span class="shloka-line">कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा परेऽव्यये सर्व एकीभवन्ति ॥ ७ ॥</span>
}}
</div>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = MUN
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C06_V08"></span>
| chapter_id  = MUN_C06
<div class="shloka-block">
| verse_id    = MUN_C06_V06
<span class="shloka-line">यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रेऽस्तं गच्छन्ति नामरूपे विहाय ।</span>
| verse_type  = mantra
<span class="shloka-line">तथा विद्वान्नामरूपाद् विमुक्तः परात् परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥ ८ ॥</span>
| verse_text  = वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः सन्यासयोगाद् यतयः शुद्धसत्त्वाः ।
</div>
| verse_lines  = वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः सन्यासयोगाद् यतयः शुद्धसत्त्वाः ।;ते ब्रह्मलोकेषु परान्तकाले परामृतात् परिमुच्यन्ति सर्वे ॥ ६ ॥
</div>
}}
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C06_V09"></span>
{{VerseBlock
<div class="shloka-block">
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">स यो ह वै तत्परमं ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवति नास्याब्रह्मवित् कुले भवति ।</span>
| chapter_id  = MUN_C06
<span class="shloka-line">तरति शोकं तरति पाप्मानं गुहाग्रन्थिभ्यो विमुक्तोऽमृतो भवति ॥ ९ ॥</span>
| verse_id    = MUN_C06_V07
</div>
| verse_type  = mantra
</div>
| verse_text  = गताः कलाः पञ्चदश प्रतिष्ठा देवाश्च सर्वे प्रतिदेवतासु ।
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C06_V10"></span>
| verse_lines  = गताः कलाः पञ्चदश प्रतिष्ठा देवाश्च सर्वे प्रतिदेवतासु ।;कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा परेऽव्यये सर्व एकीभवन्ति ॥ ७ ॥
<div class="shloka-block">
}}
<span class="shloka-line">तदेष श्लोकः ।</span>
{{VerseBlock
<span class="shloka-line">क्रियावन्तः श्रोत्रिया ब्रह्मनिष्ठाः स्वयं जुह्वत एकर्षीन् श्रद्धयन्तः ।</span>
| document_id  = MUN
<span class="shloka-line">तेषामेवैतां ब्रह्मविद्यां वदेत शिरोव्रतं विधिवद् यैस्तु चीर्णम् ॥ १० ॥</span>
| chapter_id  = MUN_C06
</div>
| verse_id    = MUN_C06_V08
</div>
| verse_type  = mantra
<div class="verse-block" data-type="mantra"><span id="MUN_C06_V11"></span>
| verse_text  = यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः समुद्रं प्राप्यास्तं गच्छन्ति नामरूपेऽविहाय ।
<div class="shloka-block">
| verse_lines  = यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः समुद्रं प्राप्यास्तं गच्छन्ति नामरूपेऽविहाय ।;तथा विद्वान्नामरूपाद् विमुक्तः परात् परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥ ८ ॥
<span class="shloka-line">तदेतत् सत्यमृषिरङ्गिराः पुरोवाच नैतदचीर्णव्रतोऽधीते ।</span>
}}
<span class="shloka-line">ॐ नमः परमऋषिभ्यो नमः परमऋषिभ्यः ॥ ११ ॥</span>
{{VerseBlock
</div>
| document_id  = MUN
</div>
| chapter_id  = MUN_C06
| verse_id    = MUN_C06_V09
| verse_type  = mantra
| verse_text  = स यो ह वै तत्परमं ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवति नास्याब्रह्मवित् कुले भवति ।
| verse_lines  = स यो ह वै तत्परमं ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवति नास्याब्रह्मवित् कुले भवति ।;तरति शोकं तरति पाप्मानं गुहाग्रन्थिभ्यो विमुक्तोऽमृतो भवति ॥ ९ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MUN
| chapter_id  = MUN_C06
| verse_id    = MUN_C06_V10
| verse_type  = mantra
| verse_text  = तदेष श्लोकः ।
| verse_lines  = तदेष श्लोकः ।;क्रियावन्तः श्रोत्रिया ब्रह्मनिष्ठाः स्वयं जुह्वत एकर्षीन् श्रद्धयन्तः ।;तेषामेवैतां ब्रह्मविद्यां वदेत शिरोव्रतं विधिवद् यैस्तु चीर्णम् ॥ १० ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MUN
| chapter_id  = MUN_C06
| verse_id    = MUN_C06_V11
| verse_type  = mantra
| verse_text  = तदेतत् सत्यमृषिरङ्गिराः पुरोवाच । नैतदचीर्णव्रतोऽधीते ।
| verse_lines  = तदेतत् सत्यमृषिरङ्गिराः पुरोवाच । नैतदचीर्णव्रतोऽधीते ।;ॐ नमः परमऋषिभ्यो नमः परमऋषिभ्यः ॥ ११ ॥
}}


[[Category:Mundaka]]
[[Category:Mundaka]]
[[Category:Moola]]
[[Category:Moola]]
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Mundaka/Moola"