Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha/C3: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| (9 intermediate revisions by the same user not shown) | |||
| Line 1: | Line 1: | ||
= न्यायसुधा — | = न्यायसुधा — अध्यायः 3 = | ||
<div class="gr-page-nav">[[Anuvyakhyana|Anuvyakhyana]] · [[Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha|Nyayasudha]]</div> | <div class="gr-page-nav">[[Anuvyakhyana|Anuvyakhyana]] · [[Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha|Nyayasudha]]</div> | ||
<div class="gr-teeka-page" data-primary="Anuvyakhyana" data-slug="Nyayasudha"> | <div class="gr-teeka-page" data-primary="Anuvyakhyana" data-slug="Nyayasudha"> | ||
<span id="gr-C3" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="अध्यायः 3"></span> | |||
<div class="gr-part-nav">[[Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha/C2|← अध्यायः 2]] · [[Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha|अनुक्रमणिका]] · [[Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha/C4|अध्यायः 4 →]]</div> | |||
=== पादः 1 === | |||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S01_I04"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S01_I04"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S01_I04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S01_I04 | | verse_id = AV_C03_S01_I04 | ||
| id = AV_C03_S01_I04_Nyayasudha | | id = AV_C03_S01_I04_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायः</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायः</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः</p> | <p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१सु०-कुपिताहिफणच्छाया समीकृत्यापरं सुखम् । | <p class="gr-vyakhya-para">१सु०-कुपिताहिफणच्छाया समीकृत्यापरं सुखम् । | ||
| Line 76: | Line 72: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति श्रीमन्न्यायसुधायां तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति श्रीमन्न्यायसुधायां तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
=== पादः 2 === | |||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_I04"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_I04"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_I04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S02_I04 | | verse_id = AV_C03_S02_I04 | ||
| id = AV_C03_S02_I04_Nyayasudha | | id = AV_C03_S02_I04_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१सु०- भक्तिरस्मिन्पाद उच्यते । भक्तयर्थं हि भगवन्महिमोक्तिरि ति पादप्रतिपाद्यं भाष्य एव स्फुटम् । सङ्गतिं तु उत्तरत्र वक्ष्याम इत्याशयवानेतत्पादाधिकरणेषु पूर्वपक्षसिद्धान्तयुक्तः सङ्ग्रहेणाह | <p class="gr-vyakhya-para">१सु०- भक्तिरस्मिन्पाद उच्यते । भक्तयर्थं हि भगवन्महिमोक्तिरि ति पादप्रतिपाद्यं भाष्य एव स्फुटम् । सङ्गतिं तु उत्तरत्र वक्ष्याम इत्याशयवानेतत्पादाधिकरणेषु पूर्वपक्षसिद्धान्तयुक्तः सङ्ग्रहेणाह | ||
| Line 108: | Line 97: | ||
सिद्धान्तनिर्णयार्थानि प्रमाणानि ।</p> | सिद्धान्तनिर्णयार्थानि प्रमाणानि ।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A001"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A001"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A001"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A001 | | verse_id = AV_C03_S02_A001 | ||
| id = AV_C03_S02_A001_Nyayasudha | | id = AV_C03_S02_A001_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">२सु०- योनेः शरीरमित्येतदवसानैः सूत्रैर्जीवस्य जन्मावगतम् । जातस्य च स्वप्नाद्यवस्थासम्बन्धः प्रसिद्धः । तत्र स्वप्नावस्थाप्रवर्तकत्वलक्षणो महिमा भगवतोऽत्राधिकरणे निर्णीयते । तथा हि । स्वप्नो नामार्थज्ञानात्मकः । तत्र तावत् स्वाप्नार्थानां करितुरगादीनां परमेश्वरायत्तता नोपपद्यते । असत्यत्वात् । न तावदिमेऽनादिनित्याः । स्वप्नावस्थातः प्रागूर्ध्वं चोपलब्धिप्रसङ्गात् । न हि विद्यमाना अपि उपलब्धिसाधनेषु चक्षुरादिष्वनुपरतेषु नोपलभ्यन्ते, उपलभ्यन्ते च उपरतेष्विति सम्भवति । न चान्यत्र गताः । अन्यैरप्यनुपलम्भात् । मध्यमपरिमाणाश्चैते दृश्यन्ते । न च तथाविधमनादिनित्यं किमपि दृष्टम् ।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">२सु०- योनेः शरीरमित्येतदवसानैः सूत्रैर्जीवस्य जन्मावगतम् । जातस्य च स्वप्नाद्यवस्थासम्बन्धः प्रसिद्धः । तत्र स्वप्नावस्थाप्रवर्तकत्वलक्षणो महिमा भगवतोऽत्राधिकरणे निर्णीयते । तथा हि । स्वप्नो नामार्थज्ञानात्मकः । तत्र तावत् स्वाप्नार्थानां करितुरगादीनां परमेश्वरायत्तता नोपपद्यते । असत्यत्वात् । न तावदिमेऽनादिनित्याः । स्वप्नावस्थातः प्रागूर्ध्वं चोपलब्धिप्रसङ्गात् । न हि विद्यमाना अपि उपलब्धिसाधनेषु चक्षुरादिष्वनुपरतेषु नोपलभ्यन्ते, उपलभ्यन्ते च उपरतेष्विति सम्भवति । न चान्यत्र गताः । अन्यैरप्यनुपलम्भात् । मध्यमपरिमाणाश्चैते दृश्यन्ते । न च तथाविधमनादिनित्यं किमपि दृष्टम् ।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">नाप्युत्पत्तिनाशवन्तः । तथात्वेऽपि प्रागूर्ध्वमुपलम्भप्रसक्तेः । न च वाच्यं विद्युदादिवत्तदैवोत्पत्तिर्विनाशश्चेति । इत्थम्भावे प्रमाणाभावात् प्राङ्मृदादीनामूर्ध्वं कपालादीनां चोपलम्भापत्तेश्च । न चैतेषां (तात्कालिक)तत्कालीनजन्मन्युपादानं निमित्तं च पश्यामः ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">नाप्युत्पत्तिनाशवन्तः । तथात्वेऽपि प्रागूर्ध्वमुपलम्भप्रसक्तेः । न च वाच्यं विद्युदादिवत्तदैवोत्पत्तिर्विनाशश्चेति । इत्थम्भावे प्रमाणाभावात् प्राङ्मृदादीनामूर्ध्वं कपालादीनां चोपलम्भापत्तेश्च । न चैतेषां (तात्कालिक)तत्कालीनजन्मन्युपादानं निमित्तं च पश्यामः ।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">कर्ता च न तावज्जीवात्मा । द्रष्टुर्निर्व्यापारत्वात् । अपरस्य चादर्शनात् ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">कर्ता च न तावज्जीवात्मा । द्रष्टुर्निर्व्यापारत्वात् । अपरस्य चादर्शनात् ।</p> | ||
| Line 2,227: | Line 2,212: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति सन्ध्य(स्वप्न•धिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति सन्ध्य(स्वप्न•धिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A001_B101"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A001_B101"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A001_B101"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A001_B101 | | verse_id = AV_C03_S02_A001_B101 | ||
| id = AV_C03_S02_A001_B101_Nyayasudha | | id = AV_C03_S02_A001_B101_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ पराभिध्यानाधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ पराभिध्यानाधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-ॐ पराभिध्यानात्तु तिरोहितं ततो ह्यस्य बन्धविपर्ययौ ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-ॐ पराभिध्यानात्तु तिरोहितं ततो ह्यस्य बन्धविपर्ययौ ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१६०सु०- परकृतस्य अपव्याख्यानतां प्रतिपादयितुं पराभिध्यानादिति सूत्रतात्पर्यमाह | <p class="gr-vyakhya-para">१६०सु०- परकृतस्य अपव्याख्यानतां प्रतिपादयितुं पराभिध्यानादिति सूत्रतात्पर्यमाह | ||
| Line 2,271: | Line 2,252: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति पराभिध्यानाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति पराभिध्यानाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A007"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A007"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A007"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A007 | | verse_id = AV_C03_S02_A007 | ||
| id = AV_C03_S02_A007_Nyayasudha | | id = AV_C03_S02_A007_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ सुषुप्तिबोधमोहाधिकरणानि ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ सुषुप्तिबोधमोहाधिकरणानि ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-ॐ तदभावो नाडीषु तच्छतेरात्मनि ह ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-ॐ तदभावो नाडीषु तच्छतेरात्मनि ह ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ॐ अतः प्रबोधोऽस्मात् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ॐ अतः प्रबोधोऽस्मात् ॐ ।।</p> | ||
| Line 2,301: | Line 2,278: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति सुषुप्तिबोधमोहाधिकरणानि ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति सुषुप्तिबोधमोहाधिकरणानि ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A007_B"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A007_B"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A007_B"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A007_B | | verse_id = AV_C03_S02_A007_B | ||
| id = AV_C03_S02_A007_B_Nyayasudha | | id = AV_C03_S02_A007_B_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ कर्मानुस्मृत्यधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ कर्मानुस्मृत्यधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ स एव च कर्मानुस्मृतिशब्दविधिभ्यः ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ स एव च कर्मानुस्मृतिशब्दविधिभ्यः ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१६२सु०- केचिदेवं व्याचक्षते । सुषुप्तौ ब्रह्मसम्पन्नो य एव जीवः (किं) स एवोत्तिष्ठति</p> | <p class="gr-vyakhya-para">१६२सु०- केचिदेवं व्याचक्षते । सुषुप्तौ ब्रह्मसम्पन्नो य एव जीवः (किं) स एवोत्तिष्ठति</p> | ||
| Line 2,326: | Line 2,299: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति कर्मानुस्मृत्यधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति कर्मानुस्मृत्यधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A008"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A008"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A008"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A008 | | verse_id = AV_C03_S02_A008 | ||
| id = AV_C03_S02_A008_Nyayasudha | | id = AV_C03_S02_A008_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ न स्थानतोऽपि परस्योभयलिङ्गं सर्वत्र हि ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ न स्थानतोऽपि परस्योभयलिङ्गं सर्वत्र हि ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१६३सु०- केचिदिदमित्थं व्याचक्षते । द्विरूपं ब्रह्म श्रूयते सर्वकर्मा सर्वकाम इत्यादौ सविशेषमस्थूलमनण्वित्यादौ निर्विशेषम् । तत्र किमुभयरूपं ब्रह्म प्रतिपत्तव्यमुतान्यतररूपम् । यदाऽप्यन्यतररूपं तदा(ऽपि) किं सविशेषमुत निर्विशेषमिति संशये द्विविधश्रुत्यनुरोधादुभयरूपमेव ब्रह्मेति प्राप्ते इदमुच्यते ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">१६३सु०- केचिदिदमित्थं व्याचक्षते । द्विरूपं ब्रह्म श्रूयते सर्वकर्मा सर्वकाम इत्यादौ सविशेषमस्थूलमनण्वित्यादौ निर्विशेषम् । तत्र किमुभयरूपं ब्रह्म प्रतिपत्तव्यमुतान्यतररूपम् । यदाऽप्यन्यतररूपं तदा(ऽपि) किं सविशेषमुत निर्विशेषमिति संशये द्विविधश्रुत्यनुरोधादुभयरूपमेव ब्रह्मेति प्राप्ते इदमुच्यते ।</p> | ||
| Line 2,567: | Line 2,536: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A010_B39"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A010_B39"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A010_B39"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A010_B39 | | verse_id = AV_C03_S02_A010_B39 | ||
| id = AV_C03_S02_A010_B39_Nyayasudha | | id = AV_C03_S02_A010_B39_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ उपमाधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ उपमाधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-।। ॐ अत एव चोपमा सूर्यकादिवत् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-।। ॐ अत एव चोपमा सूर्यकादिवत् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१७१सु०- इह परमेश्वरे जीवस्यात्यन्तिकभक्तिसिद्धये भेदाभेदमतं निराक्रियते । तथा हि । जीवब्रह्मणोर्भेदस्तावत्सिद्धान्तिनाऽङ्गीक्रियत एव । अभेदस्त्वनुमानतः सिद्धः । जीवो ब्रह्माभिन्नश्चेतनत्वाद्ब्रह्मवत्; ब्रह्मांशत्वात् । यो यदंशः स तदभिन्नो यथेश्वरांशो मत्स्यादिस्तदभिन्न इति । अतो भिन्नाभिन्नो ब्रह्मणा जीव इत्येवं प्राप्ते प्रतिविहितं सूत्रकृता सूर्यकादिवदिति सूत्रखण्डेन । तदेतद्दृष्टान्तवचनमात्रं न कस्यचिदर्थस्य साधकं बाधकं वेत्यतः पूर्वपक्षनिषेधपूर्वकं प्रतिज्ञाहेतू दर्शयति | <p class="gr-vyakhya-para">१७१सु०- इह परमेश्वरे जीवस्यात्यन्तिकभक्तिसिद्धये भेदाभेदमतं निराक्रियते । तथा हि । जीवब्रह्मणोर्भेदस्तावत्सिद्धान्तिनाऽङ्गीक्रियत एव । अभेदस्त्वनुमानतः सिद्धः । जीवो ब्रह्माभिन्नश्चेतनत्वाद्ब्रह्मवत्; ब्रह्मांशत्वात् । यो यदंशः स तदभिन्नो यथेश्वरांशो मत्स्यादिस्तदभिन्न इति । अतो भिन्नाभिन्नो ब्रह्मणा जीव इत्येवं प्राप्ते प्रतिविहितं सूत्रकृता सूर्यकादिवदिति सूत्रखण्डेन । तदेतद्दृष्टान्तवचनमात्रं न कस्यचिदर्थस्य साधकं बाधकं वेत्यतः पूर्वपक्षनिषेधपूर्वकं प्रतिज्ञाहेतू दर्शयति | ||
| Line 3,295: | Line 3,260: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति उपमाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति उपमाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A010_B42"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A010_B42"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A010_B42"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A010_B42 | | verse_id = AV_C03_S02_A010_B42 | ||
| id = AV_C03_S02_A010_B42_Nyayasudha | | id = AV_C03_S02_A010_B42_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अरूपाधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अरूपाधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ अरूपवदेव हि तत्प्रधानत्वात् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ अरूपवदेव हि तत्प्रधानत्वात् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">२०५सु०- अत्राधिकरणे प्रथमसूत्रेण ब्रह्मणो रूपराहित्यमुपपाद्य प्रकाशवच्चावैयर्थ्यमिति (द्वितीय)सूत्रेण रूपवत्त्वविषयाणां श्रुतीनां वैयर्थ्यमाशङ्क्य विलक्षणरूपवत्त्वाङ्गीकारेण परिहृतम् ।। विलक्षणरूपवत्त्वं च, | <p class="gr-vyakhya-para">२०५सु०- अत्राधिकरणे प्रथमसूत्रेण ब्रह्मणो रूपराहित्यमुपपाद्य प्रकाशवच्चावैयर्थ्यमिति (द्वितीय)सूत्रेण रूपवत्त्वविषयाणां श्रुतीनां वैयर्थ्यमाशङ्क्य विलक्षणरूपवत्त्वाङ्गीकारेण परिहृतम् ।। विलक्षणरूपवत्त्वं च, | ||
| Line 3,345: | Line 3,306: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति अरूपाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति अरूपाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A010_B42"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A010_B42"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A010_B42"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A010_B42 | | verse_id = AV_C03_S02_A010_B42 | ||
| id = AV_C03_S02_A010_B42_Nyayasudha | | id = AV_C03_S02_A010_B42_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ वृदि्धह्रासाधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ वृदि्धह्रासाधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ वृदि्धह्रासभाक्तवमन्तर्भावादुभयसामञ्जस्यादेवम् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ वृदि्धह्रासभाक्तवमन्तर्भावादुभयसामञ्जस्यादेवम् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">२०८सु०- यदर्थं भगवन्महिमाऽत्रोच्यते सा भक्तिः पुरुषेषु तारतम्येन तिष्ठतीत्येतदिहोपपाद्यते । तथा हि । अस्ति भक्तेर्वृदि्धह्रासभाक्तवम् । कुतः । ब्रह्मादीनामस्मदादीनां च भक्तत्वेऽन्तर्भावात् । एवं भक्तितारतम्येऽङ्गीकृते एवेश्वरस्योभयान्प्रति सामञ्जस्यसम्भवादिति । तदेतदसङ्गतम् । युक्तेः प्रतिज्ञातार्थेन सह सम्बन्धाप्रतीतेरि(त्यत)ति तत्र आह | <p class="gr-vyakhya-para">२०८सु०- यदर्थं भगवन्महिमाऽत्रोच्यते सा भक्तिः पुरुषेषु तारतम्येन तिष्ठतीत्येतदिहोपपाद्यते । तथा हि । अस्ति भक्तेर्वृदि्धह्रासभाक्तवम् । कुतः । ब्रह्मादीनामस्मदादीनां च भक्तत्वेऽन्तर्भावात् । एवं भक्तितारतम्येऽङ्गीकृते एवेश्वरस्योभयान्प्रति सामञ्जस्यसम्भवादिति । तदेतदसङ्गतम् । युक्तेः प्रतिज्ञातार्थेन सह सम्बन्धाप्रतीतेरि(त्यत)ति तत्र आह | ||
| Line 3,368: | Line 3,325: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति वृदि्धह्रासाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति वृदि्धह्रासाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A017"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A017 | | verse_id = AV_C03_S02_A017 | ||
| id = AV_C03_S02_A017_Nyayasudha | | id = AV_C03_S02_A017_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ स्थानविशेषाधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ स्थानविशेषाधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-ॐ स्थानविशेषात्प्रकाशादिवत् ॐ ।। (ॐ उपपत्तेश्च ॐ)</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-ॐ स्थानविशेषात्प्रकाशादिवत् ॐ ।। (ॐ उपपत्तेश्च ॐ)</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">२०९सु०- यद्यप्येतदधिकरणं परमत इत्यतोऽनन्तरम् । तथाऽपि तेनेवानेनापि सङ्गति</p> | <p class="gr-vyakhya-para">२०९सु०- यद्यप्येतदधिकरणं परमत इत्यतोऽनन्तरम् । तथाऽपि तेनेवानेनापि सङ्गति</p> | ||
| Line 3,434: | Line 3,387: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति स्थानविशेषाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति स्थानविशेषाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017_B4"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017_B4"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A017_B4"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A017_B4 | | verse_id = AV_C03_S02_A017_B4 | ||
| id = AV_C03_S02_A017_B4_Nyayasudha | | id = AV_C03_S02_A017_B4_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ पालकत्वाधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ पालकत्वाधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ प्रकृतैतावत्त्वं हि प्रतिषेधति ततो ब्रवीति च भूयः ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ प्रकृतैतावत्त्वं हि प्रतिषेधति ततो ब्रवीति च भूयः ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">२१०सु०- अत्र पूर्वपक्षप्रदर्शनपरं भाष्यं सृष्टिसंहारकर्तृत्वमेवास्य न पालकत्वम् । स्वतःसिद्धेरि ति । तदयुक्तम् । सृष्टिसंहारकर्तृत्वाभ्युपगमस्य व्यर्थत्वात् । स्वतःसिद्धेरित्यत्र अस्येत्यप्रतीतेश्च । स्थितेरित्यध्याहारेऽपि स्वभाववादाश्रयणस्य सृष्टिसंहारयोरपि साम्येन तत्कर्तृत्वाभ्युपगमानुपपत्तेरित्यतः पूर्वपक्षं विशदयति | <p class="gr-vyakhya-para">२१०सु०- अत्र पूर्वपक्षप्रदर्शनपरं भाष्यं सृष्टिसंहारकर्तृत्वमेवास्य न पालकत्वम् । स्वतःसिद्धेरि ति । तदयुक्तम् । सृष्टिसंहारकर्तृत्वाभ्युपगमस्य व्यर्थत्वात् । स्वतःसिद्धेरित्यत्र अस्येत्यप्रतीतेश्च । स्थितेरित्यध्याहारेऽपि स्वभाववादाश्रयणस्य सृष्टिसंहारयोरपि साम्येन तत्कर्तृत्वाभ्युपगमानुपपत्तेरित्यतः पूर्वपक्षं विशदयति | ||
| Line 3,467: | Line 3,416: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति पालकत्वाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति पालकत्वाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017_B5"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017_B5"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A017_B5"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A017_B5 | | verse_id = AV_C03_S02_A017_B5 | ||
| id = AV_C03_S02_A017_B5_Nyayasudha | | id = AV_C03_S02_A017_B5_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अव्यक्ताधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अव्यक्ताधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ तदव्यक्तमाह हि ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ तदव्यक्तमाह हि ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">२११सु०- अत्र परमात्मनोऽव्यक्तत्वमादौ विस्तरेण समर्थितम् । ततस्तर्हि भक्तयादिसाधनवैयर्थ्यमित्याशङ्क्य प्रकाशश्च कर्मण्यभासादि ति दृश्यत्वं चोक्तम् । तदेतदुभयं विरुद्धमित्याशङ्क्य | <p class="gr-vyakhya-para">२११सु०- अत्र परमात्मनोऽव्यक्तत्वमादौ विस्तरेण समर्थितम् । ततस्तर्हि भक्तयादिसाधनवैयर्थ्यमित्याशङ्क्य प्रकाशश्च कर्मण्यभासादि ति दृश्यत्वं चोक्तम् । तदेतदुभयं विरुद्धमित्याशङ्क्य | ||
| Line 3,495: | Line 3,440: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति अव्यक्ताधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति अव्यक्ताधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017_B46"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017_B46"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A017_B46"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A017_B46 | | verse_id = AV_C03_S02_A017_B46 | ||
| id = AV_C03_S02_A017_B46_Nyayasudha | | id = AV_C03_S02_A017_B46_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ उभयव्यपदेशाधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ उभयव्यपदेशाधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-।। ॐ उभयव्यपदेशात्त्वहिकुण्डलवत् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-।। ॐ उभयव्यपदेशात्त्वहिकुण्डलवत् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१२१सु०- यदीश्वरस्य गुणक्रियादयो धर्माः ततो भिन्नाः तदा समवायस्य निराकृतत्वात् तद्वत्त्वमनुपपन्नम् । यदि च अभिन्नाः तदा ज्ञानादिमत्त्वमानन्दादिभोक्तृत्वमित्याद्ययुक्तमित्युभयथा तत्र भक्तयनुपपत्तिरिति पूर्वपक्षप्राप्ताविदमारभ्यते । तत्र हेतुदृष्टान्तावेव सूचितौ । न तु पक्षपरिग्रहरूपा प्रतिज्ञा । अध्याहारोऽपि हेतुदृष्टान्तबलेन भेदाभेदपक्षपरिग्रहस्येति प्रतिभाति । अतः प्रतिज्ञां दर्शयति | <p class="gr-vyakhya-para">१२१सु०- यदीश्वरस्य गुणक्रियादयो धर्माः ततो भिन्नाः तदा समवायस्य निराकृतत्वात् तद्वत्त्वमनुपपन्नम् । यदि च अभिन्नाः तदा ज्ञानादिमत्त्वमानन्दादिभोक्तृत्वमित्याद्ययुक्तमित्युभयथा तत्र भक्तयनुपपत्तिरिति पूर्वपक्षप्राप्ताविदमारभ्यते । तत्र हेतुदृष्टान्तावेव सूचितौ । न तु पक्षपरिग्रहरूपा प्रतिज्ञा । अध्याहारोऽपि हेतुदृष्टान्तबलेन भेदाभेदपक्षपरिग्रहस्येति प्रतिभाति । अतः प्रतिज्ञां दर्शयति | ||
| Line 4,268: | Line 4,209: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति उभयव्यपदेशाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति उभयव्यपदेशाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017_B47"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017_B47"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A017_B47"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A017_B47 | | verse_id = AV_C03_S02_A017_B47 | ||
| id = AV_C03_S02_A017_B47_Nyayasudha | | id = AV_C03_S02_A017_B47_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ परानन्दा(परमता)धिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ परानन्दा(परमता)धिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ परमतः सेतून्मानसम्बन्धभेदव्यपदेशेभ्यः ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ परमतः सेतून्मानसम्बन्धभेदव्यपदेशेभ्यः ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">२५०सु०- परमेश्वरस्यानन्दादयो गुणाः किं लौकिकानन्दादिसलक्षणाः किंवा तद्विलक्षणाः । आद्ये न तत्र बहुमानः सम्भवति । न द्वितीयः । प्रकारप्रमाणाभावात् । विमता लौकिकसलक्षणा आनन्दादिशब्दवाच्यत्वादिति बाधकसद्भावाच्च । अन्यथा तत्रानन्दादिशब्दप्रवृत्तिर्न स्यात् । व्युत्पत्त्यभावात् । अतीन्द्रियत्वेन तत्रोपदेशा(द्युपायाद्य)भावे सादृश्यानुमानस्यैवानुसरणीयत्वात् । तस्य चासिद्धत्वात् । ततश्च वेदवेद्यत्वं न स्यादित्यस्य समाधानार्थमिदमारभ्यते । तत्राशङ्कितसकलदोषपरिहारो न स्फुटः प्रतीयत इत्यतो व्याचष्टे | <p class="gr-vyakhya-para">२५०सु०- परमेश्वरस्यानन्दादयो गुणाः किं लौकिकानन्दादिसलक्षणाः किंवा तद्विलक्षणाः । आद्ये न तत्र बहुमानः सम्भवति । न द्वितीयः । प्रकारप्रमाणाभावात् । विमता लौकिकसलक्षणा आनन्दादिशब्दवाच्यत्वादिति बाधकसद्भावाच्च । अन्यथा तत्रानन्दादिशब्दप्रवृत्तिर्न स्यात् । व्युत्पत्त्यभावात् । अतीन्द्रियत्वेन तत्रोपदेशा(द्युपायाद्य)भावे सादृश्यानुमानस्यैवानुसरणीयत्वात् । तस्य चासिद्धत्वात् । ततश्च वेदवेद्यत्वं न स्यादित्यस्य समाधानार्थमिदमारभ्यते । तत्राशङ्कितसकलदोषपरिहारो न स्फुटः प्रतीयत इत्यतो व्याचष्टे | ||
| Line 4,384: | Line 4,321: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">इति परानन्दा(परमता)धिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">इति परानन्दा(परमता)धिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A020"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A020"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A020"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A020 | | verse_id = AV_C03_S02_A020 | ||
| id = AV_C03_S02_A020_Nyayasudha | | id = AV_C03_S02_A020_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। फलदानाधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। फलदानाधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ फलमत उपपत्तेः ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ फलमत उपपत्तेः ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">२५३सु०- अत्रादौ तावत् स्वर्गनरकादिकं फलं प्राणिनामीश्वरादेव भवतीति श्रुत्युपपत्तिभ्यामुपपादितम् । तदाक्षेपार्थं सूत्रं धर्मं जैमिनिरत एवे ति । तस्यार्थः । ईश्वरः फलकारणं चेद्धर्माधर्मावपेक्षते न वा । नेति पक्षे वैषम्याद्यापत्तिर्वेदाप्रामाण्यप्रसक्तिश्च । आद्ये किमीश्वरेण तदपेक्षणीयेनैव कर्मणा फलसिद्धेः । अन्यथा गौरवापत्तेः । न चाचेतनत्वोपपत्तिविरोधः । न हि राजादिरिव कर्म फलं ददातीति ब्रूमो येनाचेतनत्वं बाधेत । किन्तु कारणमात्रम् । न च श्रुतिविरोधः । फलकारणयोर्धर्माधर्मयोरीश्वरकारितत्वेन तत्स्तुतये तस्य फलकारणत्वोपचारादिति ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">२५३सु०- अत्रादौ तावत् स्वर्गनरकादिकं फलं प्राणिनामीश्वरादेव भवतीति श्रुत्युपपत्तिभ्यामुपपादितम् । तदाक्षेपार्थं सूत्रं धर्मं जैमिनिरत एवे ति । तस्यार्थः । ईश्वरः फलकारणं चेद्धर्माधर्मावपेक्षते न वा । नेति पक्षे वैषम्याद्यापत्तिर्वेदाप्रामाण्यप्रसक्तिश्च । आद्ये किमीश्वरेण तदपेक्षणीयेनैव कर्मणा फलसिद्धेः । अन्यथा गौरवापत्तेः । न चाचेतनत्वोपपत्तिविरोधः । न हि राजादिरिव कर्म फलं ददातीति ब्रूमो येनाचेतनत्वं बाधेत । किन्तु कारणमात्रम् । न च श्रुतिविरोधः । फलकारणयोर्धर्माधर्मयोरीश्वरकारितत्वेन तत्स्तुतये तस्य फलकारणत्वोपचारादिति ।</p> | ||
| Line 4,491: | Line 4,424: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">इति श्रीमन्न्यायसुधायां तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">इति श्रीमन्न्यायसुधायां तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
=== पादः 3 === | |||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_I67"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_I67"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_I67"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S03_I67 | | verse_id = AV_C03_S03_I67 | ||
| id = AV_C03_S03_I67_Nyayasudha | | id = AV_C03_S03_I67_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१सु०- उपासनाऽस्मिन्पाद उच्यत इति भाष्यम् । तत्रोपासनार्थस्यास्य पादस्य का पूर्वेणोत्तरेण वा सङ्गतिरित्यतोऽस्य पादस्य सङ्गतिं वदन् प्रसङ्गादेतदध्यायगतपादचतुष्टयस्याप्याह | <p class="gr-vyakhya-para">१सु०- उपासनाऽस्मिन्पाद उच्यत इति भाष्यम् । तत्रोपासनार्थस्यास्य पादस्य का पूर्वेणोत्तरेण वा सङ्गतिरित्यतोऽस्य पादस्य सङ्गतिं वदन् प्रसङ्गादेतदध्यायगतपादचतुष्टयस्याप्याह | ||
| Line 5,342: | Line 5,268: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति न्यायमालास्थलानि ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति न्यायमालास्थलानि ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A001"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A001"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A001"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A001 | | verse_id = AV_C03_S03_A001 | ||
| id = AV_C03_S03_A001_Nyayasudha | | id = AV_C03_S03_A001_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ सर्ववेदा(न्तप्रत्यया)धिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ सर्ववेदा(न्तप्रत्यया)धिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ सर्ववेदान्तप्रत्ययं चोदनाद्यविशेषात् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ सर्ववेदान्तप्रत्ययं चोदनाद्यविशेषात् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">३४सु०- अत्र ध्यानोपासनार्थिभिः किं स्वस्वशाखा एवाध्ययनश्रवणमननैर्ज्ञातव्याः किंवा सर्वेऽपि वेदा इति संशये शाखाभेदस्य सुप्रसिद्धत्वादन्यथा तदनुपपत्तेः प्रथमपक्ष एव ज्यायानिति प्राप्ते सिद्धान्तितं | <p class="gr-vyakhya-para">३४सु०- अत्र ध्यानोपासनार्थिभिः किं स्वस्वशाखा एवाध्ययनश्रवणमननैर्ज्ञातव्याः किंवा सर्वेऽपि वेदा इति संशये शाखाभेदस्य सुप्रसिद्धत्वादन्यथा तदनुपपत्तेः प्रथमपक्ष एव ज्यायानिति प्राप्ते सिद्धान्तितं | ||
| Line 5,946: | Line 5,868: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति सर्वदा(न्तप्रत्यया)धिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति सर्वदा(न्तप्रत्यया)धिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A002"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A002"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A002"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A002 | | verse_id = AV_C03_S03_A002 | ||
| id = AV_C03_S03_A002_Nyayasudha | | id = AV_C03_S03_A002_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ उपसंहाराधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ उपसंहाराधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेषवत्समाने च ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेषवत्समाने च ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">६३सु०- अत्र सर्ववेदोक्तान् गुणान् दोषाभावांश्चोपसंहृत्यैव परमात्मा उपास्य इत्युक्तम् । इहापि सर्वशब्दो नासङ्कुचितवृत्तिरुक्तन्यायादित्याशयवांस्तात्पर्यमाह | <p class="gr-vyakhya-para">६३सु०- अत्र सर्ववेदोक्तान् गुणान् दोषाभावांश्चोपसंहृत्यैव परमात्मा उपास्य इत्युक्तम् । इहापि सर्वशब्दो नासङ्कुचितवृत्तिरुक्तन्यायादित्याशयवांस्तात्पर्यमाह | ||
| Line 5,970: | Line 5,888: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति उपसंहाराधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति उपसंहाराधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A042"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A042 | | verse_id = AV_C03_S03_A042 | ||
| id = AV_C03_S03_A042_Nyayasudha | | id = AV_C03_S03_A042_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अनुबन्धाद्यधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अनुबन्धाद्यधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ अनुबन्धादिभ्यश्च ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ अनुबन्धादिभ्यश्च ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">६४सु०- योगशास्त्रे यमादिकमुपासनाङ्गतयोपदिश्यते । तत्र पूर्वपक्षवादी मन्यते । यमानुष्ठानं तावदसत् । विष्णुभक्तयादिगुणसम्पत्तिर्विषयसंसर्गादिदोषवर्जनं च यमशब्दाभिधेयम् । देशकालावस्थाव्यवस्थया विनाऽनुष्ठेयस्य तथात्वात् । अहिंसादिपरिगणनं तु तत्प्रदर्शनार्थमिति हि योगानुशासनानि । तत्र यमानां किमुपासनोत्पत्तावुपयोगः । किंवा तत्फलज्ञानोत्पत्तौ । नाद्यः । विद्वेषिणामपि सततानुचिन्तनदर्शनात् । तन्मात्रत्वाच्चोपासनायाः । न द्वितीयः । भक्तयादिसहितमेवोपासनं ब्रह्मसाक्षात्कारं जनयति नान्यथेत्यत्र प्रमाणाभावात् । किञ्च द्वेषाच्चैद्यादयो नृपाः , वैरेण यन्नृपतय इत्यादौ द्वेषस्य तावन्मोक्षसाधनत्वं प्रतीयते । दृष्ट्वैव तं मुच्यते नापरेण इति मोक्षस्य दर्शनैकसाध्यत्वं च । तदुभयपर्यालोचनया द्वेषस्य दर्शनसाधनत्वमवगम्यते । एवं नियमासनप्राणायामप्रत्याहाराणामप्यङ्गता निरसनीयेति । तत्र समाधानमनुबन्धादिभ्य इति । तस्यार्थो भक्तयादिभ्य इति । तत्र न ज्ञायते कः पक्षोऽङ्गीकृतः कथं च तत्रोक्तदोषः परिहृत इति । अतो व्याचष्टे | <p class="gr-vyakhya-para">६४सु०- योगशास्त्रे यमादिकमुपासनाङ्गतयोपदिश्यते । तत्र पूर्वपक्षवादी मन्यते । यमानुष्ठानं तावदसत् । विष्णुभक्तयादिगुणसम्पत्तिर्विषयसंसर्गादिदोषवर्जनं च यमशब्दाभिधेयम् । देशकालावस्थाव्यवस्थया विनाऽनुष्ठेयस्य तथात्वात् । अहिंसादिपरिगणनं तु तत्प्रदर्शनार्थमिति हि योगानुशासनानि । तत्र यमानां किमुपासनोत्पत्तावुपयोगः । किंवा तत्फलज्ञानोत्पत्तौ । नाद्यः । विद्वेषिणामपि सततानुचिन्तनदर्शनात् । तन्मात्रत्वाच्चोपासनायाः । न द्वितीयः । भक्तयादिसहितमेवोपासनं ब्रह्मसाक्षात्कारं जनयति नान्यथेत्यत्र प्रमाणाभावात् । किञ्च द्वेषाच्चैद्यादयो नृपाः , वैरेण यन्नृपतय इत्यादौ द्वेषस्य तावन्मोक्षसाधनत्वं प्रतीयते । दृष्ट्वैव तं मुच्यते नापरेण इति मोक्षस्य दर्शनैकसाध्यत्वं च । तदुभयपर्यालोचनया द्वेषस्य दर्शनसाधनत्वमवगम्यते । एवं नियमासनप्राणायामप्रत्याहाराणामप्यङ्गता निरसनीयेति । तत्र समाधानमनुबन्धादिभ्य इति । तस्यार्थो भक्तयादिभ्य इति । तत्र न ज्ञायते कः पक्षोऽङ्गीकृतः कथं च तत्रोक्तदोषः परिहृत इति । अतो व्याचष्टे | ||
| Line 6,223: | Line 6,137: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति अनुबन्धाद्यधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति अनुबन्धाद्यधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_AV_C03_S03_A042_B25"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_AV_C03_S03_A042_B25"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_AV_C03_S03_A042_B25"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_AV_C03_S03_A042_B25 | | verse_id = AV_AV_C03_S03_A042_B25 | ||
| id = AV_AV_C03_S03_A042_B25_Nyayasudha | | id = AV_AV_C03_S03_A042_B25_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ विद्याधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ विद्याधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ विद्यैव तु निर्धारणात् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ विद्यैव तु निर्धारणात् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">७६सु०- यद्यपीदमधिकरणमनुबन्धादिभ्य इत्यतः पूर्वं तथाऽप्युपासनस्वरूपावगमे सत्येव तत्सार्थक्यसमर्थनस्यावसरो नान्यथेति व्युत्क्रमेण व्याख्यातम् । तथा हि । न भगवदुपासनं कर्तव्यम् वैयर्थ्यात् । न च साक्षात्कारार्थम् । तस्यापि व्यर्थत्वात् । न च मोक्षप्रयोजनोऽसाविति वाच्यम् । चार्वाकदिशा मोक्षस्यैवाभावात् । भावे वा जैनादिमतानुसारेण साधनान्तरसाध्यत्वादिति प्राप्ते मोक्षसद्भावं तस्यापि भगवद्दर्शनसाध्यत्वं च साधयितुमिदमारभ्यते । यद्यपि समयपादे चार्वाकादिमतानि निराकृतानि । तथाऽपि मोक्षतत्साधनविषयदूषणविशेषव्युत्पादनार्थोऽयं प्रयत्नः । तत्र चार्वाकमतं तावदनुवदति | <p class="gr-vyakhya-para">७६सु०- यद्यपीदमधिकरणमनुबन्धादिभ्य इत्यतः पूर्वं तथाऽप्युपासनस्वरूपावगमे सत्येव तत्सार्थक्यसमर्थनस्यावसरो नान्यथेति व्युत्क्रमेण व्याख्यातम् । तथा हि । न भगवदुपासनं कर्तव्यम् वैयर्थ्यात् । न च साक्षात्कारार्थम् । तस्यापि व्यर्थत्वात् । न च मोक्षप्रयोजनोऽसाविति वाच्यम् । चार्वाकदिशा मोक्षस्यैवाभावात् । भावे वा जैनादिमतानुसारेण साधनान्तरसाध्यत्वादिति प्राप्ते मोक्षसद्भावं तस्यापि भगवद्दर्शनसाध्यत्वं च साधयितुमिदमारभ्यते । यद्यपि समयपादे चार्वाकादिमतानि निराकृतानि । तथाऽपि मोक्षतत्साधनविषयदूषणविशेषव्युत्पादनार्थोऽयं प्रयत्नः । तत्र चार्वाकमतं तावदनुवदति | ||
| Line 7,483: | Line 7,393: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति विद्याधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति विद्याधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B90"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B90"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A042_B90"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A042_B90 | | verse_id = AV_C03_S03_A042_B90 | ||
| id = AV_C03_S03_A042_B90_Nyayasudha | | id = AV_C03_S03_A042_B90_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ यावदधिकाराधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ यावदधिकाराधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१६८सु०- एतद्यथा यथेत्यादिना भाष्ये व्याख्यातम् । तदविस्पष्टम् । अधिकारविशेषस्य कारणत्वानभिधानात् । मुक्तावित्युक्तया संसारे नैवमिति प्रतीतेः । आनन्दमात्रग्रहणाद्गुणानन्तरव्यावृत्तिप्राप्तेः । धर्मिणामनिर्देशाच्च । अतः स्पष्टं व्याचष्टे | <p class="gr-vyakhya-para">१६८सु०- एतद्यथा यथेत्यादिना भाष्ये व्याख्यातम् । तदविस्पष्टम् । अधिकारविशेषस्य कारणत्वानभिधानात् । मुक्तावित्युक्तया संसारे नैवमिति प्रतीतेः । आनन्दमात्रग्रहणाद्गुणानन्तरव्यावृत्तिप्राप्तेः । धर्मिणामनिर्देशाच्च । अतः स्पष्टं व्याचष्टे | ||
| Line 7,569: | Line 7,475: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति यावदधिकाराधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति यावदधिकाराधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B95"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B95"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A042_B95"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A042_B95 | | verse_id = AV_C03_S03_A042_B95 | ||
| id = AV_C03_S03_A042_B95_Nyayasudha | | id = AV_C03_S03_A042_B95_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ इयदामननाधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ इयदामननाधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ इयदामननात् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ इयदामननात् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१७२सु०- येषां ज्ञानयोग्यानामिदं मुक्तिसंसारयोस्तारतम्यं समर्थितम् । ते छन्दोगानामुपनिषदि नामवागादिक्रमेण प्राणान्ता उक्ताः । तत्र किं प्राण एवाधिकारितारतम्यस्यावधिः उताधिकोऽप्यस्तीति संशये सतीयदेव देवतातारतम्यमिति सिद्धान्तितम् । तत्र न ज्ञायते कास्ता नामाद्या देवता इति । कथं च पञ्चदशैव अधिकानामपि भावादित्याशङ्कानिरासार्थं बृहत्संहितावचनमेव पठति | <p class="gr-vyakhya-para">१७२सु०- येषां ज्ञानयोग्यानामिदं मुक्तिसंसारयोस्तारतम्यं समर्थितम् । ते छन्दोगानामुपनिषदि नामवागादिक्रमेण प्राणान्ता उक्ताः । तत्र किं प्राण एवाधिकारितारतम्यस्यावधिः उताधिकोऽप्यस्तीति संशये सतीयदेव देवतातारतम्यमिति सिद्धान्तितम् । तत्र न ज्ञायते कास्ता नामाद्या देवता इति । कथं च पञ्चदशैव अधिकानामपि भावादित्याशङ्कानिरासार्थं बृहत्संहितावचनमेव पठति | ||
| Line 7,658: | Line 7,560: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति इयदामननाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति इयदामननाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B97"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B97"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A042_B97"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A042_B97 | | verse_id = AV_C03_S03_A042_B97 | ||
| id = AV_C03_S03_A042_B97_Nyayasudha | | id = AV_C03_S03_A042_B97_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ दर्शनभेदाधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ दर्शनभेदाधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ प्रज्ञान्तरपृथक्तववद्दृष्टिश्च तदुक्तम् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ प्रज्ञान्तरपृथक्तववद्दृष्टिश्च तदुक्तम् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१७७सु०- एतद्व्याख्यातं भाष्ये उपासनाभेदवद्दर्शनभेद इति । तदस्पष्टम् । दर्शनभेदे मूलकारणस्यानुक्तत्वात् । ततो व्याख्याति | <p class="gr-vyakhya-para">१७७सु०- एतद्व्याख्यातं भाष्ये उपासनाभेदवद्दर्शनभेद इति । तदस्पष्टम् । दर्शनभेदे मूलकारणस्यानुक्तत्वात् । ततो व्याख्याति | ||
| Line 7,682: | Line 7,580: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति दर्शनभेदाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति दर्शनभेदाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B107"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B107"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A042_B107"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A042_B107 | | verse_id = AV_C03_S03_A042_B107 | ||
| id = AV_C03_S03_A042_B107_Nyayasudha | | id = AV_C03_S03_A042_B107_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ प्रदानाधिकरणगुरुप्रसादाधिकरणौ ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ प्रदानाधिकरणगुरुप्रसादाधिकरणौ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ प्रदानवदेव तदुक्तम् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ प्रदानवदेव तदुक्तम् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१७८सु०- अत्र प्रकृष्टं दानं प्रदानम् । प्रशब्दो न स्फुटं व्याख्यातो भाष्ये । अतः सूत्रार्थमाह | <p class="gr-vyakhya-para">१७८सु०- अत्र प्रकृष्टं दानं प्रदानम् । प्रशब्दो न स्फुटं व्याख्यातो भाष्ये । अतः सूत्रार्थमाह | ||
| Line 7,725: | Line 7,619: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति प्रदानाधिकरणगुरुप्रसादाधिकरणौ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति प्रदानाधिकरणगुरुप्रसादाधिकरणौ ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B108"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B108"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A042_B108"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A042_B108 | | verse_id = AV_C03_S03_A042_B108 | ||
| id = AV_C03_S03_A042_B108_Nyayasudha | | id = AV_C03_S03_A042_B108_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ पूर्वविकल्पाधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ पूर्वविकल्पाधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ पूर्वविकल्पः प्रकरणात्स्यात्क्रियामानसवत् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ पूर्वविकल्पः प्रकरणात्स्यात्क्रियामानसवत् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१७९सु०- किं प्रथमप्राप्त एव गुरुरुत तं परित्यज्यान्योऽपि स्वीकर्तुं शक्यत इति संशये गुरुमन्त्रपरित्यागी रौरवं नरकं व्रजेदि ति गुरुपरित्यागे दोषस्मरणात् प्रथमप्राप्त एवेति प्राप्ते विकल्प उच्यते । स हीनसमोत्तमेषु किं विषय इति न ज्ञायते । दोषस्मरणस्य का गतिरित्यतो व्यक्तं व्याख्याति | <p class="gr-vyakhya-para">१७९सु०- किं प्रथमप्राप्त एव गुरुरुत तं परित्यज्यान्योऽपि स्वीकर्तुं शक्यत इति संशये गुरुमन्त्रपरित्यागी रौरवं नरकं व्रजेदि ति गुरुपरित्यागे दोषस्मरणात् प्रथमप्राप्त एवेति प्राप्ते विकल्प उच्यते । स हीनसमोत्तमेषु किं विषय इति न ज्ञायते । दोषस्मरणस्य का गतिरित्यतो व्यक्तं व्याख्याति | ||
| Line 7,803: | Line 7,693: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति पूर्वविकल्पाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति पूर्वविकल्पाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B112"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B112"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A042_B112"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A042_B112 | | verse_id = AV_C03_S03_A042_B112 | ||
| id = AV_C03_S03_A042_B112_Nyayasudha | | id = AV_C03_S03_A042_B112_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ ताद्विद्याधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ ताद्विद्याधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ परेण च शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात्त्वनुबन्धः ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ परेण च शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात्त्वनुबन्धः ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१८६सु०- भक्तिरेवैनं नयतीत्यादिश्रुतेर्भक्तिरेव मोक्षादिसाधनं न परमात्मा । यथैकलव्यस्य गुरुभक्तिरेव विद्याप्राप्तिसाधनं न गुरुरित्येवं प्राप्ते इदमुक्तम् । तत्र भाष्यम् । प्रधानसाधनत्वाद्भक्तिः करणत्वेनोच्यत इति । तत्र प्रकृतत्वाद्भगवदपेक्षयैव भक्तेः प्राधान्यमिति प्रतीतिः स्यात् तां निवारयितुमाह | <p class="gr-vyakhya-para">१८६सु०- भक्तिरेवैनं नयतीत्यादिश्रुतेर्भक्तिरेव मोक्षादिसाधनं न परमात्मा । यथैकलव्यस्य गुरुभक्तिरेव विद्याप्राप्तिसाधनं न गुरुरित्येवं प्राप्ते इदमुक्तम् । तत्र भाष्यम् । प्रधानसाधनत्वाद्भक्तिः करणत्वेनोच्यत इति । तत्र प्रकृतत्वाद्भगवदपेक्षयैव भक्तेः प्राधान्यमिति प्रतीतिः स्यात् तां निवारयितुमाह | ||
| Line 7,867: | Line 7,753: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः</p> | <p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
=== पादः 4 === | |||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_I03"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_I03"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S04_I03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S04_I03 | | verse_id = AV_C03_S04_I03 | ||
| id = AV_C03_S04_I03_Nyayasudha | | id = AV_C03_S04_I03_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ पुरुषार्थाधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ पुरुषार्थाधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१सु०- ज्ञानसामर्थ्यमस्मिन्पाद उच्यत इति पादप्रतिपाद्यं भाष्येऽभिहितम् । सङ्गतिस्तु प्रागुक्तैव । ननु च ज्ञानस्य स्वातन्त्र्येण मोक्षसाधनत्वं सामर्थ्यम् । तच्च विद्यैव इत्युक्तम् । किमपरमवशिष्यते । यदर्थं पादारम्भः ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">१सु०- ज्ञानसामर्थ्यमस्मिन्पाद उच्यत इति पादप्रतिपाद्यं भाष्येऽभिहितम् । सङ्गतिस्तु प्रागुक्तैव । ननु च ज्ञानस्य स्वातन्त्र्येण मोक्षसाधनत्वं सामर्थ्यम् । तच्च विद्यैव इत्युक्तम् । किमपरमवशिष्यते । यदर्थं पादारम्भः ।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">उच्यते । सिद्धे(द्धं) स्वतन्त्रस्यैव ज्ञानस्य मोक्षसाधनत्वे(त्वम्) । विषयान्तरे तु सामर्थ्यमत्र समर्थ्यते । यद्यपि साधकेन मोक्षार्थमेव इदं साधितं तथाऽपि स्वभावबलायातं तत्सामर्थ्यमुपपद्यते । यथा दहनार्थमुत्पादितोऽपि दहनः स्वभाववशात् प्रकाशयत्यपीति ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">उच्यते । सिद्धे(द्धं) स्वतन्त्रस्यैव ज्ञानस्य मोक्षसाधनत्वे(त्वम्) । विषयान्तरे तु सामर्थ्यमत्र समर्थ्यते । यद्यपि साधकेन मोक्षार्थमेव इदं साधितं तथाऽपि स्वभावबलायातं तत्सामर्थ्यमुपपद्यते । यथा दहनार्थमुत्पादितोऽपि दहनः स्वभाववशात् प्रकाशयत्यपीति ।।</p> | ||
| Line 7,966: | Line 7,845: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति पुरुषार्थाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति पुरुषार्थाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A001"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A001"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S04_A001"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S04_A001 | | verse_id = AV_C03_S04_A001 | ||
| id = AV_C03_S04_A001_Nyayasudha | | id = AV_C03_S04_A001_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ कामचाराधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ कामचाराधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ स्तुतयेऽनुमतिर्वा ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ स्तुतयेऽनुमतिर्वा ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">६सु०- अत्राधिकरणे ज्ञानिनः सदसत्प्रवृत्तिभ्यां विशेषसद्भावः समर्थ्यते । तथा च अज्ञानिसामान्यसमर्थनार्थस्यास्य न ज्ञानसामर्थ्यप्रतिपादनार्थेऽस्मिन्पादेऽन्तर्भावः सम्भवतीत्यतः अधिकरणस्य तात्पर्यमाह | <p class="gr-vyakhya-para">६सु०- अत्राधिकरणे ज्ञानिनः सदसत्प्रवृत्तिभ्यां विशेषसद्भावः समर्थ्यते । तथा च अज्ञानिसामान्यसमर्थनार्थस्यास्य न ज्ञानसामर्थ्यप्रतिपादनार्थेऽस्मिन्पादेऽन्तर्भावः सम्भवतीत्यतः अधिकरणस्य तात्पर्यमाह | ||
| Line 9,543: | Line 9,418: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति कामचाराधिकरणम् ।। ३४४ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति कामचाराधिकरणम् ।। ३४४ ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A002"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A002"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S04_A002"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S04_A002 | | verse_id = AV_C03_S04_A002 | ||
| id = AV_C03_S04_A002_Nyayasudha | | id = AV_C03_S04_A002_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ उभयलिङ्ग-आधिकारिकाधिकरणे ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ उभयलिङ्ग-आधिकारिकाधिकरणे ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">सु०-</p> | <p class="gr-vyakhya-para">सु०-</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ सर्वथाऽपि तु त एवोभयलिङ्गात् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ सर्वथाऽपि तु त एवोभयलिङ्गात् ॐ ।।</p> | ||
| Line 12,138: | Line 12,009: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति उभयलिङ्गआधिकारिकाधिकरणे ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति उभयलिङ्गआधिकारिकाधिकरणे ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A003"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A003"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S04_A003"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S04_A003 | | verse_id = AV_C03_S04_A003 | ||
| id = AV_C03_S04_A003_Nyayasudha | | id = AV_C03_S04_A003_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ फलश्रुत्यधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ फलश्रुत्यधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ स्वामिनः फलश्रुतेरित्यात्रेयः ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ स्वामिनः फलश्रुतेरित्यात्रेयः ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">८५सु०- ज्ञानं महाफलकारणमिति पुरुषार्थाधिकरणे प्रतिपादितम् । ज्ञानोत्तरमनुष्ठितं वर्णाश्रमकर्म शमदमादिकं चानन्दातिशयकारणमिति स्तुत्यधिकरणे । तदेतज्ज्ञानकर्मादिफलं किं प्रेरकत्वादीनां भवति उत कर्तृत्वाद्देवदत्तस्येति संशये प्रथमसूत्रेण देवानामेवेति पूर्वपक्षयित्वा ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">८५सु०- ज्ञानं महाफलकारणमिति पुरुषार्थाधिकरणे प्रतिपादितम् । ज्ञानोत्तरमनुष्ठितं वर्णाश्रमकर्म शमदमादिकं चानन्दातिशयकारणमिति स्तुत्यधिकरणे । तदेतज्ज्ञानकर्मादिफलं किं प्रेरकत्वादीनां भवति उत कर्तृत्वाद्देवदत्तस्येति संशये प्रथमसूत्रेण देवानामेवेति पूर्वपक्षयित्वा ।</p> | ||
| Line 12,362: | Line 12,229: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति फलश्रुत्यधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति फलश्रुत्यधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A004"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A004"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S04_A004"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S04_A004 | | verse_id = AV_C03_S04_A004 | ||
| id = AV_C03_S04_A004_Nyayasudha | | id = AV_C03_S04_A004_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अनाविष्काराधिकरणम् ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अनाविष्काराधिकरणम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-।।ॐ अनाविष्कुर्वन्नन्वयात् ॐ ।। | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-।।ॐ अनाविष्कुर्वन्नन्वयात् ॐ ।। | ||
| Line 12,457: | Line 12,320: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति अनाविष्काराधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति अनाविष्काराधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A004_B7"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A004_B7"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S04_A004_B7"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
{{ | |||
| verse_id = AV_C03_S04_A004_B7 | | verse_id = AV_C03_S04_A004_B7 | ||
| id = AV_C03_S04_A004_B7_Nyayasudha | | id = AV_C03_S04_A004_B7_Nyayasudha | ||
| | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। ऐहिकाधिकरणमुक्तिफलाधिकरणे ।।</p> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">।। ऐहिकाधिकरणमुक्तिफलाधिकरणे ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ ऐहिकमप्रस्तुतप्रतिबन्धे तद्दर्शनात् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ ऐहिकमप्रस्तुतप्रतिबन्धे तद्दर्शनात् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-ॐ एवं मुक्तिफलानियमस्तदवस्थावधृतेस्तदवस्थावधृतेः ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-ॐ एवं मुक्तिफलानियमस्तदवस्थावधृतेस्तदवस्थावधृतेः ॐ ।।</p> | ||
| Line 12,493: | Line 12,352: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति तृतीयाध्यायः ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति तृतीयाध्यायः ।।</p> | ||
}} | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-part-nav">[[Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha/C2|← अध्यायः 2]] · [[Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha|अनुक्रमणिका]] · [[Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha/C4|अध्यायः 4 →]]</div> | |||
</div> | </div> | ||
[[Category:Vyakhya]] | [[Category:Vyakhya]] | ||
[[Category:Anuvyakhyana]] | [[Category:Anuvyakhyana]] | ||