Bhagavadgitatatparya/Vyakhya/Nyayadeepika: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| (8 intermediate revisions by the same user not shown) | |||
| Line 5: | Line 5: | ||
== अध्यायः 1 == | == अध्यायः 1 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I01"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I01"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C01_I01 | |||
| id = BGT_C01_I01_Nyayadeepika | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">प्रथमोऽध्यायः</h4> | | name = Nyayadeepika | ||
<div class="shloka-block"> | | label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | ||
<span class="shloka-line">इन्दिरावदनाम्भोजराजहंसाय विष्णवे ।</span> | | text = <h4 class="gr-vyakhya-head">प्रथमोऽध्यायः</h4> | ||
<span class="shloka-line">अमन्दानन्दसन्दोहसुन्दराकृतये नमः ॥ १ ॥</span> | <div class="teeka-shloka shloka-block"><span class="shloka-line">इन्दिरावदनाम्भोजराजहंसाय विष्णवे ।</span><span class="shloka-line">अमन्दानन्दसन्दोहसुन्दराकृतये नमः ॥ १ ॥</span></div> | ||
</div> | <div class="teeka-shloka shloka-block"><span class="shloka-line">धर्मविज्ञानवैराग्यपरमैश्वर्यशालिनः ।</span><span class="shloka-line">आनन्दतीर्थभगवत्पादान् वन्दे निरन्तरम् ॥ २ ॥</span></div> | ||
<div class="shloka-block"> | <div class="teeka-shloka shloka-block"><span class="shloka-line">स पद्मनाभतीर्थार्कगोगणोऽस्तु दृशे मम ।</span><span class="shloka-line">न तत्त्वमार्गे गमनं विना यदुपजीवनम् ॥ ३ ॥</span></div> | ||
<span class="shloka-line">धर्मविज्ञानवैराग्यपरमैश्वर्यशालिनः ।</span> | <div class="teeka-shloka shloka-block"><span class="shloka-line">प्रणम्य चरणद्वन्द्वं गुरूणां तत्कृपाबलात् ।</span><span class="shloka-line">व्याकरिष्ये यथाबोधं गीतातात्पर्यनिर्णयम् ॥ ४ ॥</span></div> | ||
<span class="shloka-line">आनन्दतीर्थभगवत्पादान् वन्दे निरन्तरम् ॥ २ ॥</span> | |||
</div> | |||
<div class="shloka-block"> | |||
<span class="shloka-line">स पद्मनाभतीर्थार्कगोगणोऽस्तु दृशे मम ।</span> | |||
<span class="shloka-line">न तत्त्वमार्गे गमनं विना यदुपजीवनम् ॥ ३ ॥</span> | |||
</div> | |||
<div class="shloka-block"> | |||
<span class="shloka-line">प्रणम्य चरणद्वन्द्वं गुरूणां तत्कृपाबलात् ।</span> | |||
<span class="shloka-line">व्याकरिष्ये यथाबोधं गीतातात्पर्यनिर्णयम् ॥ ४ ॥</span> | |||
</div> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अथाशेषपुरुषार्थहेतुभूतामन्यैरन्यथा व्याख्यातां गीतां यथावद्व्याख्यातुकामो भगवानाचार्यः प्रारिप्सितस्य ग्रन्थस्याविघ्नेन परिसमाप्त्यादिप्रयोजनामिष्टदेवतानतिं शिष्टाचारपरम्परादिप्राप्तां शिष्यजनशिक्षार्थं ग्रन्थे निबध्नाति, ग्रन्थारम्भं च प्रतिजानीते | <p class="gr-vyakhya-para">अथाशेषपुरुषार्थहेतुभूतामन्यैरन्यथा व्याख्यातां गीतां यथावद्व्याख्यातुकामो भगवानाचार्यः प्रारिप्सितस्य ग्रन्थस्याविघ्नेन परिसमाप्त्यादिप्रयोजनामिष्टदेवतानतिं शिष्टाचारपरम्परादिप्राप्तां शिष्यजनशिक्षार्थं ग्रन्थे निबध्नाति, ग्रन्थारम्भं च प्रतिजानीते | ||
| Line 35: | Line 25: | ||
नारायणस्यैव समस्तगुणसम्पूर्णत्वेनाशेषदोषदूरत्वेन निखिलप्रार्थितप्रदानसामर्थ्यादितरेषां तत्प्रसादासादितशक्तिमत्त्वात्तत्प्रणाम एव कर्तव्य इति भावः । सम्पूर्णमिति गुणानां प्रत्येकं पूर्णतामाह । विवर्जितमिति च दोषवर्जनस्य निःशेषताम् । समस्तगीतासु भगवद्गीतायाः प्राधान्यज्ञापनाय गीतेत्येवोक्तम् । ‘मुख्यस्य निर्विशेषेण शब्दः’ इति स्मृतेः । स्वयमेव गीताभाष्यस्य कृतत्वात् किं पुनरारम्भेणेत्यतस्तात्पर्यमित्युक्तम् । व्याख्यातत्वेऽपि गीतायास्तदर्थस्य शिष्याणां बुध्द्यारोहार्थं शब्दानुकरणाद्यन्तरेण पुनस्तात्पर्यमेवोच्यत इति भावः ।</p> | नारायणस्यैव समस्तगुणसम्पूर्णत्वेनाशेषदोषदूरत्वेन निखिलप्रार्थितप्रदानसामर्थ्यादितरेषां तत्प्रसादासादितशक्तिमत्त्वात्तत्प्रणाम एव कर्तव्य इति भावः । सम्पूर्णमिति गुणानां प्रत्येकं पूर्णतामाह । विवर्जितमिति च दोषवर्जनस्य निःशेषताम् । समस्तगीतासु भगवद्गीतायाः प्राधान्यज्ञापनाय गीतेत्येवोक्तम् । ‘मुख्यस्य निर्विशेषेण शब्दः’ इति स्मृतेः । स्वयमेव गीताभाष्यस्य कृतत्वात् किं पुनरारम्भेणेत्यतस्तात्पर्यमित्युक्तम् । व्याख्यातत्वेऽपि गीतायास्तदर्थस्य शिष्याणां बुध्द्यारोहार्थं शब्दानुकरणाद्यन्तरेण पुनस्तात्पर्यमेवोच्यत इति भावः ।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I02"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I02"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C01_I02 | |||
| id = BGT_C01_I02_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वनेकेषु ग्रन्थेषु विद्यमानेषु को विशेषो गीताया येन तस्या एव तात्पर्यमुच्यते । अपि च, भारतमध्यगतत्वाद्गीतायाः कुतस्तस्या एव पृथक् तात्पर्यमुच्यत इत्यतो भारतस्य सर्वशास्त्रोत्तमत्वाद्युक्तं तदन्तर्गतगीताया एव तात्पर्यकथनम् ।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">नन्वनेकेषु ग्रन्थेषु विद्यमानेषु को विशेषो गीताया येन तस्या एव तात्पर्यमुच्यते । अपि च, भारतमध्यगतत्वाद्गीतायाः कुतस्तस्या एव पृथक् तात्पर्यमुच्यत इत्यतो भारतस्य सर्वशास्त्रोत्तमत्वाद्युक्तं तदन्तर्गतगीताया एव तात्पर्यकथनम् ।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">भारतेऽपि गीताया उत्तमत्वात्तस्याः पृथक्तात्पर्यकथनं चोपपन्नमिति परिहारमभिप्रेत्य भारतस्य सर्वशास्त्रोत्तमत्वं, भारतेऽपि गीताया एव उत्तमत्वमेव कुत इत्यतस्तत्पुराणवचनेन साधयति | <p class="gr-vyakhya-para">भारतेऽपि गीताया उत्तमत्वात्तस्याः पृथक्तात्पर्यकथनं चोपपन्नमिति परिहारमभिप्रेत्य भारतस्य सर्वशास्त्रोत्तमत्वं, भारतेऽपि गीताया एव उत्तमत्वमेव कुत इत्यतस्तत्पुराणवचनेन साधयति | ||
| Line 59: | Line 45: | ||
भारतज्ञानादप्याञ्जस्येन गीतादिज्ञानस्य मोक्षसाधनत्वाद्युक्तं भारतेऽपि गीतादेरुत्तमत्वमिति भावः ।</p> | भारतज्ञानादप्याञ्जस्येन गीतादिज्ञानस्य मोक्षसाधनत्वाद्युक्तं भारतेऽपि गीतादेरुत्तमत्वमिति भावः ।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I03"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I03"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C01_I03 | |||
| id = BGT_C01_I03_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">गीतानामसहस्रसमानशास्त्रान्तरज्ञानस्याप्याञ्जस्येन मोक्षहेतुत्वात् को विशेषो गीतादेरित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">गीतानामसहस्रसमानशास्त्रान्तरज्ञानस्याप्याञ्जस्येन मोक्षहेतुत्वात् को विशेषो गीतादेरित्यत आह | |||
नेति ॥</p> | नेति ॥</p> | ||
| Line 116: | Line 98: | ||
पञ्चममिति ॥</p> | पञ्चममिति ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I06"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I06"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C01_I06 | |||
| id = BGT_C01_I06_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">एवं गीतातात्पर्यकथनस्य युक्ततां प्रसाध्य, श्रोतृशेमुषीमनुकूलयिष्यन्नादावेव अशेषगीताप्रतिपाद्यमर्थं सङ्क्षेपेण दर्शयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एवं गीतातात्पर्यकथनस्य युक्ततां प्रसाध्य, श्रोतृशेमुषीमनुकूलयिष्यन्नादावेव अशेषगीताप्रतिपाद्यमर्थं सङ्क्षेपेण दर्शयति | |||
तत्रेति ॥</p> | तत्रेति ॥</p> | ||
| Line 202: | Line 179: | ||
भक्त्या चेति संयोज्यम् । कर्तव्यत्याज्यत्वाभ्यां धर्माधर्मत्व इति भावः ।</p> | भक्त्या चेति संयोज्यम् । कर्तव्यत्याज्यत्वाभ्यां धर्माधर्मत्व इति भावः ।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I13"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I13"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C01_I13 | |||
| id = BGT_C01_I13_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु श्रवणादिरूपस्वविहितवृत्त्यैव परोक्षापरोक्षज्ञानसिद्धेस्तत्साधनस्यैव परमधर्मत्वान्न भक्तिः परमधर्मतया गीताभिमतेत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु श्रवणादिरूपस्वविहितवृत्त्यैव परोक्षापरोक्षज्ञानसिद्धेस्तत्साधनस्यैव परमधर्मत्वान्न भक्तिः परमधर्मतया गीताभिमतेत्यत आह | |||
नाहमिति ॥</p> | नाहमिति ॥</p> | ||
| Line 231: | Line 203: | ||
न ज्ञानिनः स्वविहितवृत्त्याद्यभावो गीताऽभिमतः । तत्र ‘एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः । कुरु कर्मैव’ इति ज्ञानिनोऽपि स्वविहितवृत्त्यादेः कर्तव्यतयाऽवगमादिति भावः। स्वविहितं, भगवदर्थमेव पूर्वैः कृतं तदुभयमेव भगवत्कर्म ॥</p> | न ज्ञानिनः स्वविहितवृत्त्याद्यभावो गीताऽभिमतः । तत्र ‘एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः । कुरु कर्मैव’ इति ज्ञानिनोऽपि स्वविहितवृत्त्यादेः कर्तव्यतयाऽवगमादिति भावः। स्वविहितं, भगवदर्थमेव पूर्वैः कृतं तदुभयमेव भगवत्कर्म ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I17"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I17"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C01_I17 | |||
| id = BGT_C01_I17_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तमर्जुनो भगवतोऽतिप्रियोऽपरोक्षज्ञान्युत्तमाधिकारी देवश्चेति तत्केनावगम्यत इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तमर्जुनो भगवतोऽतिप्रियोऽपरोक्षज्ञान्युत्तमाधिकारी देवश्चेति तत्केनावगम्यत इत्यत आह | |||
सुदुर्दर्शमिति ॥ | सुदुर्दर्शमिति ॥ | ||
| Line 269: | Line 236: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">अहमिति सर्वस्य तदधीनत्वम् । मत्त इति सर्वोत्तमत्वम् । मयीति सर्वस्य तदधीनत्वम् । इदमिति तज्ज्ञानान्मोक्षः । राजेति सर्वशास्त्राणां तत्परत्वम् । भगवद्विद्यायाः प्राधान्योक्तेः । प्रधानानुसारित्वाच्चाप्रधानानाम् । मयेति सर्वस्य तदधीनत्वं निर्दोषत्वं च । ततेः प्रेरणार्थत्वात् । अव्यक्तपदेन चाकार्यत्वोक्तेः । न चाहमिति तस्यानन्याधीनत्वम् । भूतभृदिति सर्वस्य तदधीनत्वं तस्यानन्याधीनत्वं च । न त्वदिति सर्वोत्तमत्वम् । परमिति सर्वशास्त्राणां तत्परत्वम् । ज्ञायतेऽनेनेति ज्ञानशब्दोदितभगवच्छास्त्रस्य सर्वशास्त्रोत्तमत्वोक्तेः । अप्रधानस्य प्रधानानुयायित्वात् । ममेति सर्वस्य तदधीनत्वम् । ब्रह्मणो हीति सर्वस्य तदधीनत्वं तज्ज्ञानान्मोक्षश्च । द्वाविति सर्वस्माद्भगवतो भेदः, सर्वोत्तमत्वम्, सर्वस्य तदधीनत्वम्, सर्वशास्त्राणां तत्परत्वम्, तज्ज्ञानान्मोक्षश्च ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">अहमिति सर्वस्य तदधीनत्वम् । मत्त इति सर्वोत्तमत्वम् । मयीति सर्वस्य तदधीनत्वम् । इदमिति तज्ज्ञानान्मोक्षः । राजेति सर्वशास्त्राणां तत्परत्वम् । भगवद्विद्यायाः प्राधान्योक्तेः । प्रधानानुसारित्वाच्चाप्रधानानाम् । मयेति सर्वस्य तदधीनत्वं निर्दोषत्वं च । ततेः प्रेरणार्थत्वात् । अव्यक्तपदेन चाकार्यत्वोक्तेः । न चाहमिति तस्यानन्याधीनत्वम् । भूतभृदिति सर्वस्य तदधीनत्वं तस्यानन्याधीनत्वं च । न त्वदिति सर्वोत्तमत्वम् । परमिति सर्वशास्त्राणां तत्परत्वम् । ज्ञायतेऽनेनेति ज्ञानशब्दोदितभगवच्छास्त्रस्य सर्वशास्त्रोत्तमत्वोक्तेः । अप्रधानस्य प्रधानानुयायित्वात् । ममेति सर्वस्य तदधीनत्वम् । ब्रह्मणो हीति सर्वस्य तदधीनत्वं तज्ज्ञानान्मोक्षश्च । द्वाविति सर्वस्माद्भगवतो भेदः, सर्वोत्तमत्वम्, सर्वस्य तदधीनत्वम्, सर्वशास्त्राणां तत्परत्वम्, तज्ज्ञानान्मोक्षश्च ।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">न मे पार्थेति पूर्णत्वम् । प्रथमाऽदिपदेनासत्यमप्रतिष्ठं त इत्यादि, द्वितीयेन जगत्सत्यत्वं गृह्यते ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">न मे पार्थेति पूर्णत्वम् । प्रथमाऽदिपदेनासत्यमप्रतिष्ठं त इत्यादि, द्वितीयेन जगत्सत्यत्वं गृह्यते ।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I51"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I51"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I51"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C01_I51 | |||
| id = BGT_C01_I51_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं ज्ञानिनोऽपि भगवत्कर्मेति तत्र श्रुतिं चोदाहरति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं ज्ञानिनोऽपि भगवत्कर्मेति तत्र श्रुतिं चोदाहरति | |||
अधेति ॥</p> | अधेति ॥</p> | ||
| Line 358: | Line 321: | ||
देवत्वेन प्रागपि श्रवणाद्यस्त्येवेति भावः।</p> | देवत्वेन प्रागपि श्रवणाद्यस्त्येवेति भावः।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I57"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I57"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I57"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C01_I57 | |||
| id = BGT_C01_I57_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यद्विष्णोर्ब्रह्मरुद्रादिसर्वोत्तमत्वमुक्तं तत्र श्रुतीरुदाहरति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यद्विष्णोर्ब्रह्मरुद्रादिसर्वोत्तमत्वमुक्तं तत्र श्रुतीरुदाहरति | |||
॥ अस्येति ॥ | ॥ अस्येति ॥ | ||
| Line 408: | Line 367: | ||
नार्जुनस्य ज्ञानित्वेऽप्येतद्वाक्यस्य विरोधः । यत एतत्प्रागुत्पन्नज्ञानतिरोभावनिवृत्त्यर्थमेवोपदेशमाह । न तु प्रागप्राप्तज्ञानलाभार्थमित्यर्थः ।</p> | नार्जुनस्य ज्ञानित्वेऽप्येतद्वाक्यस्य विरोधः । यत एतत्प्रागुत्पन्नज्ञानतिरोभावनिवृत्त्यर्थमेवोपदेशमाह । न तु प्रागप्राप्तज्ञानलाभार्थमित्यर्थः ।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
== अध्यायः 2 == | == अध्यायः 2 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V11"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V11"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V11"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V11 | |||
| id = BGT_C02_V11_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <h4 class="gr-vyakhya-head">द्वितीयोऽध्यायः</h4> | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">द्वितीयोऽध्यायः</h4> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एवं सङ्क्षेपतो गीतातात्पर्यमुक्त्वाऽथ विस्तरेण तद्विवक्षुः कतिपयश्लोकाधिकाऽद्याध्यायस्यातिरोहितार्थत्वात् सङ्ग्रहोक्त्यैव व्याख्याततां मन्वानोऽशोच्यानन्वशोचस्त्वमित्यादि व्याकुर्यन् प्रज्ञावादपदार्थमाह | <p class="gr-vyakhya-para">एवं सङ्क्षेपतो गीतातात्पर्यमुक्त्वाऽथ विस्तरेण तद्विवक्षुः कतिपयश्लोकाधिकाऽद्याध्यायस्यातिरोहितार्थत्वात् सङ्ग्रहोक्त्यैव व्याख्याततां मन्वानोऽशोच्यानन्वशोचस्त्वमित्यादि व्याकुर्यन् प्रज्ञावादपदार्थमाह | ||
| Line 441: | Line 396: | ||
११ ॥</p> | ११ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V12"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V12"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V12"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V12 | |||
| id = BGT_C02_V12_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">द्वितीयं चोद्यं परिहर्तुमनुवदति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">द्वितीयं चोद्यं परिहर्तुमनुवदति | |||
बन्धुस्नेहादिति ॥ | बन्धुस्नेहादिति ॥ | ||
| Line 512: | Line 463: | ||
व्यासरूपेण गीतायां निबध्य ॥ १२ ॥</p> | व्यासरूपेण गीतायां निबध्य ॥ १२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V13"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V13"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V13 | |||
| id = BGT_C02_V13_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यद्यत्रेश्वरस्योभयविधनाशाद्यभावो विधीयते कथं तर्हि देहिन इत्यत्र पूर्वोक्तानामीश्वरादीनां देहान्तरप्राप्तिरुच्यते । न चेश्वरातिरिक्तानाम् । तद्व्यावर्तकाश्रवणादित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यद्यत्रेश्वरस्योभयविधनाशाद्यभावो विधीयते कथं तर्हि देहिन इत्यत्र पूर्वोक्तानामीश्वरादीनां देहान्तरप्राप्तिरुच्यते । न चेश्वरातिरिक्तानाम् । तद्व्यावर्तकाश्रवणादित्यत आह | |||
ममेति ॥ | ममेति ॥ | ||
| Line 535: | Line 482: | ||
इदानीमेकस्मिन्नपि शरीरे कौमारादिरूपेणान्यथात्वदर्शनात् तत्र यथा शोकाभावस्तथैवेत्यर्थः ॥ १३ ॥</p> | इदानीमेकस्मिन्नपि शरीरे कौमारादिरूपेणान्यथात्वदर्शनात् तत्र यथा शोकाभावस्तथैवेत्यर्थः ॥ १३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V14"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V14"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V14 | |||
| id = BGT_C02_V14_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">कौमारादिहानेन यौवनादिप्राप्तावप्यशोको युज्यते । तस्यैव पुनर्दर्शनादिसम्भवात् । देहान्तरप्राप्तौ तद्दर्शनाद्यसम्भवाच्छोक इत्याशङ्कापरिहाराय श्लोकमवतारयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">कौमारादिहानेन यौवनादिप्राप्तावप्यशोको युज्यते । तस्यैव पुनर्दर्शनादिसम्भवात् । देहान्तरप्राप्तौ तद्दर्शनाद्यसम्भवाच्छोक इत्याशङ्कापरिहाराय श्लोकमवतारयति | |||
तदिति ॥ | तदिति ॥ | ||
| Line 562: | Line 505: | ||
१४ ॥</p> | १४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V15"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V15"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V15"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V15 | |||
| id = BGT_C02_V15_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु दुःखाभावस्य युद्धाकरणेऽपि सम्भवात् किं तत्कृत्वा दुःखाभावाय अभिमानपरित्यागेनेत्याशङ्क्य देहाद्यनभिमानेन भवन् दुःखपरित्यागः स्वयं फलरूपोऽपि परमपुरुषार्थहेतुश्च भवतीति भावेन श्लोकमवतारयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु दुःखाभावस्य युद्धाकरणेऽपि सम्भवात् किं तत्कृत्वा दुःखाभावाय अभिमानपरित्यागेनेत्याशङ्क्य देहाद्यनभिमानेन भवन् दुःखपरित्यागः स्वयं फलरूपोऽपि परमपुरुषार्थहेतुश्च भवतीति भावेन श्लोकमवतारयति | |||
फलमिति ॥ | फलमिति ॥ | ||
| Line 595: | Line 534: | ||
गमनम् । तदेव ज्ञानमिति भावः ॥ १५ ॥</p> | गमनम् । तदेव ज्ञानमिति भावः ॥ १५ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V16"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V16"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V16"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V16 | |||
| id = BGT_C02_V16_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘पापमेवाश्रयेदस्मान्’ इत्यादिना बन्धुहननादिरूपाद्युद्धात् परलोकदुःखं शोकहेतुतयोक्तम् । अतः शोक इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘पापमेवाश्रयेदस्मान्’ इत्यादिना बन्धुहननादिरूपाद्युद्धात् परलोकदुःखं शोकहेतुतयोक्तम् । अतः शोक इत्यत आह | |||
न चेति ॥ | न चेति ॥ | ||
| Line 748: | Line 683: | ||
यशस्विनाविन्द्रबृहस्पती युवयोर्विश्वं सत्यमेव । कुतः? युवयोः सत्यजगत्सृष्ट्यादिकर्म सर्वदेवता अपि जानन्ति यत इत्याहेत्यर्थः । बल्यादिभ्यः स्पृहणीयं वसु जेता इन्द्रादिभ्यो दाता । ईश्वरो यद्विश्वं चकार तद्विश्वं सत्यमेव न मिथ्येत्यर्थः । सर्वज्ञो मनःप्रेरकः । सर्वतो वरः स्वतन्त्रः परमेश्वरः पदार्थाननन्तकालेऽप्यबाधिततयैवाकरोदित्यर्थः ॥ १६ ॥</p> | यशस्विनाविन्द्रबृहस्पती युवयोर्विश्वं सत्यमेव । कुतः? युवयोः सत्यजगत्सृष्ट्यादिकर्म सर्वदेवता अपि जानन्ति यत इत्याहेत्यर्थः । बल्यादिभ्यः स्पृहणीयं वसु जेता इन्द्रादिभ्यो दाता । ईश्वरो यद्विश्वं चकार तद्विश्वं सत्यमेव न मिथ्येत्यर्थः । सर्वज्ञो मनःप्रेरकः । सर्वतो वरः स्वतन्त्रः परमेश्वरः पदार्थाननन्तकालेऽप्यबाधिततयैवाकरोदित्यर्थः ॥ १६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V17"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V17"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V17 | |||
| id = BGT_C02_V17_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">एवं युद्धाकरणे कारणाभावमुक्त्वा तत्कर्तव्यं, तच्च भगवत्पूजात्वेन कार्यमिति वक्ष्यति । तत्रोभयोरपि नित्यत्वेनेश्वरस्यातिशयाभावात्किं तत्पूजयेत्यत्रोक्तमविनाशीति । तत्रापि कस्यचिदविनाशित्वमेवोच्यते, न जीवादीश्वरस्यातिशयः । तज्ज्ञापकाश्रवणादित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एवं युद्धाकरणे कारणाभावमुक्त्वा तत्कर्तव्यं, तच्च भगवत्पूजात्वेन कार्यमिति वक्ष्यति । तत्रोभयोरपि नित्यत्वेनेश्वरस्यातिशयाभावात्किं तत्पूजयेत्यत्रोक्तमविनाशीति । तत्रापि कस्यचिदविनाशित्वमेवोच्यते, न जीवादीश्वरस्यातिशयः । तज्ज्ञापकाश्रवणादित्यत आह | |||
यद्यपीति ॥ | यद्यपीति ॥ | ||
| Line 775: | Line 706: | ||
१७ ॥</p> | १७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V18"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V18"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V18"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V18 | |||
| id = BGT_C02_V18_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अस्तु हरेः सर्वप्रकारेणाविनाशित्वम् । तथापि कथं तस्य जीवादतिशय इत्याशङ्कापरिहारायोच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अस्तु हरेः सर्वप्रकारेणाविनाशित्वम् । तथापि कथं तस्य जीवादतिशय इत्याशङ्कापरिहारायोच्यते | |||
<span class="mulaprateeka">अन्तवन्त इति ॥</span> | <span class="mulaprateeka">अन्तवन्त इति ॥</span> | ||
| Line 1,169: | Line 1,096: | ||
१८ ॥</p> | १८ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V19"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V19"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V19"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V19 | |||
| id = BGT_C02_V19_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं सर्वप्रकारेणाविनाशित्वादीश्वरः स्वतन्त्र इति । तदयुक्तम् । ‘अयमस्य देहवियोगकर्ता’ ‘अनेनायं देहाद्वियोजितः’ इति जीवस्यापि स्वातन्त्र्यप्रतीतेरित्याशङ्कापरिहारायोच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं सर्वप्रकारेणाविनाशित्वादीश्वरः स्वतन्त्र इति । तदयुक्तम् । ‘अयमस्य देहवियोगकर्ता’ ‘अनेनायं देहाद्वियोजितः’ इति जीवस्यापि स्वातन्त्र्यप्रतीतेरित्याशङ्कापरिहारायोच्यते | |||
<span class="mulaprateeka">य एनमिति ॥</span> | <span class="mulaprateeka">य एनमिति ॥</span> | ||
| Line 1,201: | Line 1,124: | ||
१९ ॥</p> | १९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V20"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V20"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V20 | |||
| id = BGT_C02_V20_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु जीवनित्यत्वादेः पूर्वमेवोक्तत्वात्किमुत्तरश्लोकेनेत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु जीवनित्यत्वादेः पूर्वमेवोक्तत्वात्किमुत्तरश्लोकेनेत्यत आह | |||
जीवेति ॥ | जीवेति ॥ | ||
| Line 1,261: | Line 1,178: | ||
नानेन पुराणपदेनानादित्वमुच्यते । येन पौनरुक्त्यं स्यात् । किन्तु जीवस्येश्वरवदजत्वादिसद्भावेऽपि कुतो न स्वातन्त्र्यादीत्यतो देहोत्पत्त्यादिभावेन तद्वदजत्वाद्यभाव एवोच्यत इति भावः ॥ २०॥</p> | नानेन पुराणपदेनानादित्वमुच्यते । येन पौनरुक्त्यं स्यात् । किन्तु जीवस्येश्वरवदजत्वादिसद्भावेऽपि कुतो न स्वातन्त्र्यादीत्यतो देहोत्पत्त्यादिभावेन तद्वदजत्वाद्यभाव एवोच्यत इति भावः ॥ २०॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V21"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V21"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V21"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V21 | |||
| id = BGT_C02_V21_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं ‘जीवे स्वातन्त्र्यं मन्यमानो न जानाति’ इति; तत्र ‘नायं हन्ति’ इति हेतुरुक्तः । अथ ज्ञानिनां तादृशाभिमानाभावश्च । तत्र हेतुरुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं ‘जीवे स्वातन्त्र्यं मन्यमानो न जानाति’ इति; तत्र ‘नायं हन्ति’ इति हेतुरुक्तः । अथ ज्ञानिनां तादृशाभिमानाभावश्च । तत्र हेतुरुच्यते | |||
<span class="mulaprateeka">वेदेति ॥</span> | <span class="mulaprateeka">वेदेति ॥</span> | ||
| Line 1,296: | Line 1,209: | ||
ईश्वरस्य शरीरापायरहितत्वात् तत्परत्वे शक्यते पुनरुक्तिपरिहारः । न तु जीवपरत्वे । तस्य देहनाशसद्भावात् । अतः पुनरुक्तिविरोधात् समीपोक्तमपि जीवं विहायेश्वरग्रहणं युक्तमिति भावः ॥ २१ ॥</p> | ईश्वरस्य शरीरापायरहितत्वात् तत्परत्वे शक्यते पुनरुक्तिपरिहारः । न तु जीवपरत्वे । तस्य देहनाशसद्भावात् । अतः पुनरुक्तिविरोधात् समीपोक्तमपि जीवं विहायेश्वरग्रहणं युक्तमिति भावः ॥ २१ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V22"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V22"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V22"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V22 | |||
| id = BGT_C02_V22_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वस्त्वीश्वरविषये शोकाभावो, जीवविषये तु भविष्यति । जीवो नित्यस्तस्य देहयोगवियोगौ कौमारादिवदित्युक्तेऽपि सर्वलोकप्रसिद्धजनिमृतिसद्भावाद् युद्धे च तत्प्राप्तेरित्याशङ्कापरिहारत्वेन श्लोकमवतारयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">नन्वस्त्वीश्वरविषये शोकाभावो, जीवविषये तु भविष्यति । जीवो नित्यस्तस्य देहयोगवियोगौ कौमारादिवदित्युक्तेऽपि सर्वलोकप्रसिद्धजनिमृतिसद्भावाद् युद्धे च तत्प्राप्तेरित्याशङ्कापरिहारत्वेन श्लोकमवतारयति | |||
जीवस्येति ॥ | जीवस्येति ॥ | ||
शरीरयोगवियोगयोः कौमारादिवच्छोककारणत्वाभावोऽङ्गीकृतश्चेत्तर्हि जनिमृती अपि न शोककारणम्, यतः शरीरयोगवियोगावेव जनिमृती इत्यर्थः ॥ २२ ॥</p> | शरीरयोगवियोगयोः कौमारादिवच्छोककारणत्वाभावोऽङ्गीकृतश्चेत्तर्हि जनिमृती अपि न शोककारणम्, यतः शरीरयोगवियोगावेव जनिमृती इत्यर्थः ॥ २२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V23"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V23"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V23"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V23 | |||
| id = BGT_C02_V23_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अस्त्वीश्वरस्य स्वतो नाशाभावः । तथापि युद्धगतशस्त्रादिकारणविशेषेण च्छेदादिप्राप्तेः शोक इत्याशङ्कापरिहारत्वेन श्लोकमवतारयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अस्त्वीश्वरस्य स्वतो नाशाभावः । तथापि युद्धगतशस्त्रादिकारणविशेषेण च्छेदादिप्राप्तेः शोक इत्याशङ्कापरिहारत्वेन श्लोकमवतारयति | |||
कारणतोऽपीति ॥ | कारणतोऽपीति ॥ | ||
| Line 1,338: | Line 1,241: | ||
छेदादि ॥ २३ ॥</p> | छेदादि ॥ २३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V24"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V24"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V24"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V24 | |||
| id = BGT_C02_V24_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">जीवविषयत्वेऽप्येतदाशङ्कापरिहाराय श्लोकमवतारयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">जीवविषयत्वेऽप्येतदाशङ्कापरिहाराय श्लोकमवतारयति | |||
अच्छेद्यत्वेति ॥ | अच्छेद्यत्वेति ॥ | ||
| Line 1,491: | Line 1,390: | ||
स्वतन्त्रस्य परमार्थतस्तदयुक्तमित्यर्थः ॥ २४ ॥</p> | स्वतन्त्रस्य परमार्थतस्तदयुक्तमित्यर्थः ॥ २४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V25"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V25"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V25"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V25 | |||
| id = BGT_C02_V25_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘अव्यक्तोऽयम्’ इतीश्वरविषयमित्युक्तम् । तत्रेश्वरस्याव्यक्तत्वादिकथने का सङ्गतिरित्यतः ‘सर्वगतस्थाणुः’ इति परमात्मनः सर्वगतत्वमभिहितम् । तत्रेश्वरस्य देहोऽस्ति न वा? आद्ये देहिनः सर्वत्र वर्तमानस्य सर्वत्र दर्शनं स्यात् । द्वितीये शरीरच्छेदादिनिरासो न युक्त इत्याशङ्कानिरासायाद्यपदमवतारयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘अव्यक्तोऽयम्’ इतीश्वरविषयमित्युक्तम् । तत्रेश्वरस्याव्यक्तत्वादिकथने का सङ्गतिरित्यतः ‘सर्वगतस्थाणुः’ इति परमात्मनः सर्वगतत्वमभिहितम् । तत्रेश्वरस्य देहोऽस्ति न वा? आद्ये देहिनः सर्वत्र वर्तमानस्य सर्वत्र दर्शनं स्यात् । द्वितीये शरीरच्छेदादिनिरासो न युक्त इत्याशङ्कानिरासायाद्यपदमवतारयति | |||
सर्वेति ॥ | सर्वेति ॥ | ||
| Line 1,634: | Line 1,529: | ||
स्वल्प इति ॥</p> | स्वल्प इति ॥</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">अवताराणामनवतारत्वेनानवताराणामवतारत्वेन ज्ञानं सङ्करज्ञानम् ॥ २५ ॥</p> | <p class="gr-vyakhya-para">अवताराणामनवतारत्वेनानवताराणामवतारत्वेन ज्ञानं सङ्करज्ञानम् ॥ २५ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V26"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V26"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V26"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V26 | |||
| id = BGT_C02_V26_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">एवं स्वयं युक्तीरुक्त्वा शोको न कार्य इत्युक्तम् । तत्र देहनाशस्यावश्यम्भावित्वं यदुक्तं तन्नास्माभिः साध्यम्, अपि तु भवतोऽपि सिद्धम् । तेनैव शोको न कार्य इत्युच्यते ‘अथ’ इति । तत्र मुक्तस्यापि जननमरणसद्भावं पराकृर्वन्नेव श्लोकं व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एवं स्वयं युक्तीरुक्त्वा शोको न कार्य इत्युक्तम् । तत्र देहनाशस्यावश्यम्भावित्वं यदुक्तं तन्नास्माभिः साध्यम्, अपि तु भवतोऽपि सिद्धम् । तेनैव शोको न कार्य इत्युच्यते ‘अथ’ इति । तत्र मुक्तस्यापि जननमरणसद्भावं पराकृर्वन्नेव श्लोकं व्याचष्टे | |||
तिष्ठत्विति ॥ | तिष्ठत्विति ॥ | ||
| Line 1,661: | Line 1,552: | ||
एतच्छ्लोकार्थविवरणात्मकोत्तरश्लोके नित्यपदस्य ध्रुव इति विवृतत्वादित्यर्थः ॥ २६ ॥</p> | एतच्छ्लोकार्थविवरणात्मकोत्तरश्लोके नित्यपदस्य ध्रुव इति विवृतत्वादित्यर्थः ॥ २६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V28"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V28"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V28"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V28 | |||
| id = BGT_C02_V28_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">जननमरणनियमोऽत्र शोकनिवारणे हेतुतयोक्तः स्फुटं प्रतीयते । प्रागभिप्रेते जीवस्यास्वातन्त्र्ये च हेतुतयाऽभिमत इति भावेनाऽह तस्मादिति ॥ तस्माज्जननादिनियमवत्त्वादेव । अत्र जीवे स्वातन्त्र्यबुद्धिश्च न कार्येत्यर्थः ॥ २७ ॥</p> | |||
}} | |||
<p class="gr-vyakhya-para">जननमरणनियमोऽत्र शोकनिवारणे हेतुतयोक्तः स्फुटं प्रतीयते । प्रागभिप्रेते जीवस्यास्वातन्त्र्ये च हेतुतयाऽभिमत इति भावेनाऽह तस्मादिति ॥ तस्माज्जननादिनियमवत्त्वादेव । अत्र जीवे स्वातन्त्र्यबुद्धिश्च न कार्येत्यर्थः ॥ २७ ॥</p> | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V29"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V29"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V29"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V29 | |||
| id = BGT_C02_V29_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यदि जीवे नाश्चर्यबुद्धिः कार्या तर्हि कुत्रासौ कार्या ? ईश्वर इत्युक्तमिति चेत्सत्यम् । किं ततोऽन्यत्रापि क्वचिदित्याशङ्क्य तत्परिहारत्वेनोक्तोपसंहाररूपं श्लोकमवतारयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यदि जीवे नाश्चर्यबुद्धिः कार्या तर्हि कुत्रासौ कार्या ? ईश्वर इत्युक्तमिति चेत्सत्यम् । किं ततोऽन्यत्रापि क्वचिदित्याशङ्क्य तत्परिहारत्वेनोक्तोपसंहाररूपं श्लोकमवतारयति | |||
किं तर्हीति ॥ | किं तर्हीति ॥ | ||
| Line 1,717: | Line 1,599: | ||
यद्यपीश्वरः सर्वेषामाश्चर्य एव । तथापि विपरीतदर्शिनां बहूनां भावाद्यथावद्दर्शिनः कस्यचिदेव भावादाश्चर्यतया दर्शनं विवक्ष्य कश्चिदिति विशेषणं युक्तमिति भावः ॥२९॥</p> | यद्यपीश्वरः सर्वेषामाश्चर्य एव । तथापि विपरीतदर्शिनां बहूनां भावाद्यथावद्दर्शिनः कस्यचिदेव भावादाश्चर्यतया दर्शनं विवक्ष्य कश्चिदिति विशेषणं युक्तमिति भावः ॥२९॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V30"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V30"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V30"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V30 | |||
| id = BGT_C02_V30_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">आक्षिपति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">आक्षिपति | |||
<span class="mulaprateeka">देहीति ॥</span> | <span class="mulaprateeka">देहीति ॥</span> | ||
| Line 1,758: | Line 1,636: | ||
तस्मात्तन्नियन्तृत्वात् । भावाभावयोरपि नित्यानित्याबहिर्भावात् ॥ ३० ॥</p> | तस्मात्तन्नियन्तृत्वात् । भावाभावयोरपि नित्यानित्याबहिर्भावात् ॥ ३० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V37"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V37"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V37"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V37 | |||
| id = BGT_C02_V37_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘यद्वा जयेम’ इत्युक्तस्य पक्षद्वयेऽप्यहानिः परिहार उच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘यद्वा जयेम’ इत्युक्तस्य पक्षद्वयेऽप्यहानिः परिहार उच्यते | |||
<span class="mulaprateeka">‘‘हतो वा’ इति ॥</span> | <span class="mulaprateeka">‘‘हतो वा’ इति ॥</span> | ||
| Line 1,785: | Line 1,659: | ||
ये शूराः युद्धेषु युध्यन्ति, ये च तत्र म्रियन्ते, ये च सहस्रसङ्ख्यासङ्ख्यातधनदक्षिणादातारः तानेवायं प्रेतोऽपि गच्छतादिति यमं प्रति प्रेतस्य स्वर्गप्रार्थनाज्जयेऽपि स्वर्गप्राप्तिः श्रूयते । अतो न प्रतीत एवार्थ इति भावः ॥ ३७ ॥</p> | ये शूराः युद्धेषु युध्यन्ति, ये च तत्र म्रियन्ते, ये च सहस्रसङ्ख्यासङ्ख्यातधनदक्षिणादातारः तानेवायं प्रेतोऽपि गच्छतादिति यमं प्रति प्रेतस्य स्वर्गप्रार्थनाज्जयेऽपि स्वर्गप्राप्तिः श्रूयते । अतो न प्रतीत एवार्थ इति भावः ॥ ३७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V39"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V39"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V39"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V39 | |||
| id = BGT_C02_V39_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">उक्तमुपसंहृत्य प्रकरणान्तरमारभ्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">उक्तमुपसंहृत्य प्रकरणान्तरमारभ्यते | |||
<span class="mulaprateeka">‘एषा’ इति ॥</span> | <span class="mulaprateeka">‘एषा’ इति ॥</span> | ||
| Line 1,830: | Line 1,700: | ||
पूर्वोत्तरप्रकरणोक्तार्थप्रतिपादकत्वादित्यर्थः । न विरोधोऽत्र तदुक्तग्रहण इति शेषः ॥ ३९ ॥</p> | पूर्वोत्तरप्रकरणोक्तार्थप्रतिपादकत्वादित्यर्थः । न विरोधोऽत्र तदुक्तग्रहण इति शेषः ॥ ३९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V40"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V40"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V40"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V40 | |||
| id = BGT_C02_V40_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">योगः स्तूयते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">योगः स्तूयते | |||
<span class="mulaprateeka">‘नेह’ इति ।</span> | <span class="mulaprateeka">‘नेह’ इति ।</span> | ||
| Line 1,906: | Line 1,772: | ||
स्वगतानां गमनं वारयतीति वा, सदा वृणोतीति वा वरमानन्दं वारयतीति वा वव्रम् । ‘वव्रमनन्तम्’ इत्यादिवेदगदितम् ॥४० ॥</p> | स्वगतानां गमनं वारयतीति वा, सदा वृणोतीति वा वरमानन्दं वारयतीति वा वव्रम् । ‘वव्रमनन्तम्’ इत्यादिवेदगदितम् ॥४० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V41"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V41"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V41"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V41 | |||
| id = BGT_C02_V41_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">एवंविधश्चेदयं वैष्णवो धर्मः तर्हि किमिति कैश्चिदेवैकमत्येनानुष्ठीयते, परस्परविरुद्धतया बहुभिर्नानुष्ठीयत इत्यत आह बुद्धिरिति ॥ केषाञ्चिदेव बुद्धेर्निर्णीतत्वात्तावन्त एवैकमत्येन विष्णुपरायणाः । बहूनामप्यनिर्णीतबुद्धित्वात् परस्परविरोधेन न विष्णुपरत्वमिति भावः । अनेन व्यवसायेति श्लोकोऽपि व्याख्यातो भवति ॥ ४१ ॥</p> | |||
}} | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एवंविधश्चेदयं वैष्णवो धर्मः तर्हि किमिति कैश्चिदेवैकमत्येनानुष्ठीयते, परस्परविरुद्धतया बहुभिर्नानुष्ठीयत इत्यत आह बुद्धिरिति ॥ केषाञ्चिदेव बुद्धेर्निर्णीतत्वात्तावन्त एवैकमत्येन विष्णुपरायणाः । बहूनामप्यनिर्णीतबुद्धित्वात् परस्परविरोधेन न विष्णुपरत्वमिति भावः । अनेन व्यवसायेति श्लोकोऽपि व्याख्यातो भवति ॥ ४१ ॥</p> | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V44"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V44"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V44"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V44 | |||
| id = BGT_C02_V44_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यद्यव्यवसायात्मकबुद्धित्वमेव वैष्णवधर्मराहित्ये निमित्तं तर्ह्यव्यवसायबुद्धिस्त्याज्या स्यात् । त्यगश्च कारणपरित्यागेन स्यात् । केन कारणेनाव्यवसायबुद्धिर्भवतीति पृच्छति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यद्यव्यवसायात्मकबुद्धित्वमेव वैष्णवधर्मराहित्ये निमित्तं तर्ह्यव्यवसायबुद्धिस्त्याज्या स्यात् । त्यगश्च कारणपरित्यागेन स्यात् । केन कारणेनाव्यवसायबुद्धिर्भवतीति पृच्छति | |||
अव्यवसायेति ॥ | अव्यवसायेति ॥ | ||
| Line 2,011: | Line 1,869: | ||
भागवताचार्यवर्जिततद्द्वेष्यभिप्रायेण तदुक्तमिति भावः । अनेन ‘इमं लोकम्’ इत्यज्ञविषयम् । प्रमूढत्वमज्ञत्वमेव । हीनतरमिति त्ववैष्णवाचार्यवद्भगवद्द्वेषिविषयम् । तेषां प्रमूढत्वं मिथ्याज्ञानित्वमित्युक्तं भवति ॥४२-४४ ॥</p> | भागवताचार्यवर्जिततद्द्वेष्यभिप्रायेण तदुक्तमिति भावः । अनेन ‘इमं लोकम्’ इत्यज्ञविषयम् । प्रमूढत्वमज्ञत्वमेव । हीनतरमिति त्ववैष्णवाचार्यवद्भगवद्द्वेषिविषयम् । तेषां प्रमूढत्वं मिथ्याज्ञानित्वमित्युक्तं भवति ॥४२-४४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V45"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V45"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V45"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V45 | |||
| id = BGT_C02_V45_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">प्रतिज्ञातो ज्ञानोपाय उच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">प्रतिज्ञातो ज्ञानोपाय उच्यते | |||
<span class="mulaprateeka">‘त्रैगुण्य’ इति ॥</span> | <span class="mulaprateeka">‘त्रैगुण्य’ इति ॥</span> | ||
| Line 2,065: | Line 1,919: | ||
उत्थानादीनामप्यप्राप्तप्राप्तिरूपत्वेन योगत्वात् । ततश्च ‘योगमातिष्ठोत्तिष्ठ’ इत्यादिविरोध इति भावः ॥ ४५ ॥</p> | उत्थानादीनामप्यप्राप्तप्राप्तिरूपत्वेन योगत्वात् । ततश्च ‘योगमातिष्ठोत्तिष्ठ’ इत्यादिविरोध इति भावः ॥ ४५ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V46"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V46"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V46"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V46 | |||
| id = BGT_C02_V46_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">त्रैगुण्यनिवृत्त्यर्थं वेदाश्रयणं कार्यमित्यत्र युक्तिरुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">त्रैगुण्यनिवृत्त्यर्थं वेदाश्रयणं कार्यमित्यत्र युक्तिरुच्यते | |||
<span class="mulaprateeka">‘यावान्’ इति ।</span> | <span class="mulaprateeka">‘यावान्’ इति ।</span> | ||
| Line 2,133: | Line 1,983: | ||
तदेकं ब्रह्म वायुप्रेरणां विना स्वसामर्थ्येनैव कालादिकं प्रेरयति स्म । तस्मादन्यदुत्तमं वस्तु किञ्चन नाऽस । अपि तु तदेवोद्रिक्तमास । अपरं तमः प्रकृतिरस्मिन् सर्वस्मिन् देशेऽविज्ञातं सलिलं भूत्वाऽसीत् । तेन सलिलेन प्रलये सर्वं गूढमासीदित्यर्थः । अस्याग्रे सलिले समन्तात्पालकवर्जितो भगवानासीदित्यर्थः । औतः सर्वोद्रिक्तः ॥ ४६ ॥</p> | तदेकं ब्रह्म वायुप्रेरणां विना स्वसामर्थ्येनैव कालादिकं प्रेरयति स्म । तस्मादन्यदुत्तमं वस्तु किञ्चन नाऽस । अपि तु तदेवोद्रिक्तमास । अपरं तमः प्रकृतिरस्मिन् सर्वस्मिन् देशेऽविज्ञातं सलिलं भूत्वाऽसीत् । तेन सलिलेन प्रलये सर्वं गूढमासीदित्यर्थः । अस्याग्रे सलिले समन्तात्पालकवर्जितो भगवानासीदित्यर्थः । औतः सर्वोद्रिक्तः ॥ ४६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V47"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V47"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V47"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V47 | |||
| id = BGT_C02_V47_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ऐक्यभावनं न कार्यमित्यत्र हेतुरुच्यते ‘कर्मणि’ इति । तत्रार्जुनस्य कर्मकरणे किञ्चित्सामर्थ्यमस्ति, न तु फलापादन इत्येवोच्यते । तत्कथमनेन सर्वजीवानामीश्वराभेदाभावः साध्यत इत्यत आह कर्मेति ॥ नात्र त इत्युर्जुन एव गृह्यते । अपि तु सर्वजीवाः । तेषां फलापादनासामर्थ्यमुक्त्वा ईश्वरस्य तत्सामर्थ्यमभिप्रेयते । तेनात्रोक्तैवाभेदाभावे युक्तिरिति भावः ।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ऐक्यभावनं न कार्यमित्यत्र हेतुरुच्यते ‘कर्मणि’ इति । तत्रार्जुनस्य कर्मकरणे किञ्चित्सामर्थ्यमस्ति, न तु फलापादन इत्येवोच्यते । तत्कथमनेन सर्वजीवानामीश्वराभेदाभावः साध्यत इत्यत आह कर्मेति ॥ नात्र त इत्युर्जुन एव गृह्यते । अपि तु सर्वजीवाः । तेषां फलापादनासामर्थ्यमुक्त्वा ईश्वरस्य तत्सामर्थ्यमभिप्रेयते । तेनात्रोक्तैवाभेदाभावे युक्तिरिति भावः ।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">नन्वत्रास्त्वेतावदभिप्रेतम् । तथापि प्रतिज्ञाया अभावादभेदाभावे युक्तिरियमुक्तेति कथं ज्ञायत इत्यत आह | <p class="gr-vyakhya-para">नन्वत्रास्त्वेतावदभिप्रेतम् । तथापि प्रतिज्ञाया अभावादभेदाभावे युक्तिरियमुक्तेति कथं ज्ञायत इत्यत आह | ||
| Line 2,157: | Line 2,003: | ||
स्वयं जीवः ॥ ४७ ॥</p> | स्वयं जीवः ॥ ४७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V48"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V48"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V48"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V48 | |||
| id = BGT_C02_V48_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">कर्माकरणे स्नेहो माऽस्त्वित्युक्तम् । किं तर्हीत्यत उच्यते ‘योगस्थः’ इति । तत्र कर्मसङ्गं त्यक्त्वा कर्माणि कुर्विति व्याहतमित्यत आह सङ्गमिति ॥ न सङ्गपदेन कर्मसम्बन्धोऽभिधीयते । येन व्याहतिः । अपि तु फलस्नेह एवेति भावः ॥ ४८ ॥</p> | |||
}} | |||
<p class="gr-vyakhya-para">कर्माकरणे स्नेहो माऽस्त्वित्युक्तम् । किं तर्हीत्यत उच्यते ‘योगस्थः’ इति । तत्र कर्मसङ्गं त्यक्त्वा कर्माणि कुर्विति व्याहतमित्यत आह सङ्गमिति ॥ न सङ्गपदेन कर्मसम्बन्धोऽभिधीयते । येन व्याहतिः । अपि तु फलस्नेह एवेति भावः ॥ ४८ ॥</p> | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V49"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V49"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V49"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V49 | |||
| id = BGT_C02_V49_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानात्कर्माधममित्युक्तम् । तर्हि ज्ञानस्योत्तमत्वाज्ज्ञानावास्थायामीश्वरैक्यभावनं युक्तमित्याशङ्कापरिहारायोच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानात्कर्माधममित्युक्तम् । तर्हि ज्ञानस्योत्तमत्वाज्ज्ञानावास्थायामीश्वरैक्यभावनं युक्तमित्याशङ्कापरिहारायोच्यते | |||
<span class="mulaprateeka">बुद्धाविति ॥</span> | <span class="mulaprateeka">बुद्धाविति ॥</span> | ||
| Line 2,203: | Line 2,041: | ||
४९ ॥</p> | ४९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V51"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V51"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V51"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V51 | |||
| id = BGT_C02_V51_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वस्तु ज्ञानस्याधिक्यं, ततश्च किमित्यतः ‘तस्मात्’ इति तस्मात् ज्ञानसाधनमापाद्यमित्युक्तम् । तत्रास्तु ज्ञानसाधनापादनम् । किं फलस्नेहरहितकर्मणेत्याशङ्कायां फलस्नेहरहितकर्मैव ज्ञानसाधनमिति वक्तव्यम् । किमर्थमत्र कर्मकौशलस्य ज्ञानसाधनत्वमुच्यत इत्यतः फलस्नेहराहित्यादियुक्तकर्मैव कर्मकौशलपदेनोच्यत इति भावेनाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">नन्वस्तु ज्ञानस्याधिक्यं, ततश्च किमित्यतः ‘तस्मात्’ इति तस्मात् ज्ञानसाधनमापाद्यमित्युक्तम् । तत्रास्तु ज्ञानसाधनापादनम् । किं फलस्नेहरहितकर्मणेत्याशङ्कायां फलस्नेहरहितकर्मैव ज्ञानसाधनमिति वक्तव्यम् । किमर्थमत्र कर्मकौशलस्य ज्ञानसाधनत्वमुच्यत इत्यतः फलस्नेहराहित्यादियुक्तकर्मैव कर्मकौशलपदेनोच्यत इति भावेनाह | |||
यथावदिति ॥</p> | यथावदिति ॥</p> | ||
| Line 2,225: | Line 2,059: | ||
एतच्छ्लोकार्थविवरणात्मकोत्तरश्लोके ‘बुद्धियुक्तः’ इति भगवज्ज्ञानस्यापरोक्षज्ञानसाधनत्वेन गृहीतत्वादत्र पूर्वत्रापि तदभिमतमिति भावः ॥ ५०- ५१ ॥</p> | एतच्छ्लोकार्थविवरणात्मकोत्तरश्लोके ‘बुद्धियुक्तः’ इति भगवज्ज्ञानस्यापरोक्षज्ञानसाधनत्वेन गृहीतत्वादत्र पूर्वत्रापि तदभिमतमिति भावः ॥ ५०- ५१ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V53"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V53"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V53"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V53 | |||
| id = BGT_C02_V53_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">कियत्पर्यन्तमवश्यं कर्तव्यानि मुमुक्षुणैवं कर्माणीत्यत उच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">कियत्पर्यन्तमवश्यं कर्तव्यानि मुमुक्षुणैवं कर्माणीत्यत उच्यते | |||
<span class="mulaprateeka">यदेति ॥</span> | <span class="mulaprateeka">यदेति ॥</span> | ||
| Line 2,264: | Line 2,094: | ||
५२ ॥ ५३ ॥</p> | ५२ ॥ ५३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V54"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V54"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V54"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V54 | |||
| id = BGT_C02_V54_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">प्रकृतज्ञानिलक्षणादिप्रश्नः क्रियते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">प्रकृतज्ञानिलक्षणादिप्रश्नः क्रियते | |||
<span class="mulaprateeka">स्थितेति ॥</span> | <span class="mulaprateeka">स्थितेति ॥</span> | ||
| Line 2,295: | Line 2,121: | ||
५४ ॥</p> | ५४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V55"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V55"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V55"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V55 | |||
| id = BGT_C02_V55_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानिलक्षणमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानिलक्षणमुच्यते | |||
<span class="mulaprateeka">प्रजहातीति ॥</span> | <span class="mulaprateeka">प्रजहातीति ॥</span> | ||
| Line 2,341: | Line 2,163: | ||
अत्रात्मस्थित्यादिना तुष्ट्यभिधानाज्जीवस्थित्यादिना तदसम्भवान्न तत्परावात्मशब्दाविति भावः ॥ ५५ ॥</p> | अत्रात्मस्थित्यादिना तुष्ट्यभिधानाज्जीवस्थित्यादिना तदसम्भवान्न तत्परावात्मशब्दाविति भावः ॥ ५५ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V59"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V59"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V59"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V59 | |||
| id = BGT_C02_V59_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">एतादृशं चेज्ज्ञानं तत्किं सर्वे न साधयन्तीत्यतो निराहारत्वेनेन्द्रियजयस्तेनैव ज्ञानमित्यतिदुःसंपादत्वं ज्ञानस्योच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एतादृशं चेज्ज्ञानं तत्किं सर्वे न साधयन्तीत्यतो निराहारत्वेनेन्द्रियजयस्तेनैव ज्ञानमित्यतिदुःसंपादत्वं ज्ञानस्योच्यते | |||
<span class="mulaprateeka">‘विषयाः’ इति ॥</span> | <span class="mulaprateeka">‘विषयाः’ इति ॥</span> | ||
| Line 2,364: | Line 2,182: | ||
५९ ॥</p> | ५९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V63"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V63"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V63"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V63 | |||
| id = BGT_C02_V63_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">वीतरागेत्यादिना रागादिराहित्यं ज्ञानिलक्षणमुक्तम् । जिज्ञासुना च तत्साध्यम् । कारणफलपरिज्ञाने च रागादित्यागो भवति । अतो रागादिपरिहाराय तत्कारणफले उच्येते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">वीतरागेत्यादिना रागादिराहित्यं ज्ञानिलक्षणमुक्तम् । जिज्ञासुना च तत्साध्यम् । कारणफलपरिज्ञाने च रागादित्यागो भवति । अतो रागादिपरिहाराय तत्कारणफले उच्येते | |||
<span class="mulaprateeka">‘ध्यायत’ इति ।</span> | <span class="mulaprateeka">‘ध्यायत’ इति ।</span> | ||
| Line 2,393: | Line 2,207: | ||
केवलवाक्यसापेक्षतां विनापि निश्चितम् । न तु ज्ञानमात्रमिति भावः ॥ ६३ ॥</p> | केवलवाक्यसापेक्षतां विनापि निश्चितम् । न तु ज्ञानमात्रमिति भावः ॥ ६३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V66"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V66"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V66"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V66 | |||
| id = BGT_C02_V66_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">इन्द्रियजयजातेन मनसः स्वतोऽपि प्रायो विषयागतिलक्षणेन प्रसादेन मोक्षलाभादसावापाद्य इत्युक्तम् । तदनापादने दोषश्चोच्यते नास्तीति । तत्र भावनायाः शान्तिसाध्यत्वात् न चाभावयतः शान्तिः इति कथमुच्यत इत्यतो न शान्तिपदेनात्र चित्तनिरोध उच्यते । अपि तु भगवन्निष्ठबुद्धित्वम् । तच्च भावनासाध्यं भवतीति भावेन शान्तिशब्दार्थं सप्रमाणकमाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">इन्द्रियजयजातेन मनसः स्वतोऽपि प्रायो विषयागतिलक्षणेन प्रसादेन मोक्षलाभादसावापाद्य इत्युक्तम् । तदनापादने दोषश्चोच्यते नास्तीति । तत्र भावनायाः शान्तिसाध्यत्वात् न चाभावयतः शान्तिः इति कथमुच्यत इत्यतो न शान्तिपदेनात्र चित्तनिरोध उच्यते । अपि तु भगवन्निष्ठबुद्धित्वम् । तच्च भावनासाध्यं भवतीति भावेन शान्तिशब्दार्थं सप्रमाणकमाह | |||
शान्तिरिति | शान्तिरिति | ||
॥ ६६ ॥</p> | ॥ ६६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V69"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V69"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V69"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V69 | |||
| id = BGT_C02_V69_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">पिण्डीकृत्योक्तलक्षणमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">पिण्डीकृत्योक्तलक्षणमुच्यते | |||
<span class="mulaprateeka">या निशेति ।।</span> | <span class="mulaprateeka">या निशेति ।।</span> | ||
| Line 2,439: | Line 2,245: | ||
सूर्यो यथा स्वतेजसा सर्वं प्रकाशयत्येवं स्वज्ञानेन सर्वं विषयीकुर्वन्तीत्यर्थः ॥ ६९ ॥</p> | सूर्यो यथा स्वतेजसा सर्वं प्रकाशयत्येवं स्वज्ञानेन सर्वं विषयीकुर्वन्तीत्यर्थः ॥ ६९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V70"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V70"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V70"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V70 | |||
| id = BGT_C02_V70_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">एवं ज्ञानी सर्वत्रोदासीनश्चेत्कथं विषयभोगस्तस्येत्यत उच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एवं ज्ञानी सर्वत्रोदासीनश्चेत्कथं विषयभोगस्तस्येत्यत उच्यते | |||
<span class="mulaprateeka">आपूर्यमाणमिति ॥</span> | <span class="mulaprateeka">आपूर्यमाणमिति ॥</span> | ||
| Line 2,474: | Line 2,276: | ||
॥ ७० ॥</p> | ॥ ७० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V71"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V71"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V71"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V71 | |||
| id = BGT_C02_V71_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">पूर्वश्लोकोक्तं प्रपञ्च्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">पूर्वश्लोकोक्तं प्रपञ्च्यते | |||
<span class="mulaprateeka">विहायेति ।</span> | <span class="mulaprateeka">विहायेति ।</span> | ||
| Line 2,502: | Line 2,300: | ||
ममता मदधीनमिति भावना ॥ ७१ ॥</p> | ममता मदधीनमिति भावना ॥ ७१ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V72"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V72"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V72"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C02_V72 | |||
| id = BGT_C02_V72_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">उक्तलक्षणमुपसंह्रियते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">उक्तलक्षणमुपसंह्रियते | |||
<span class="mulaprateeka">एषेति ।</span> | <span class="mulaprateeka">एषेति ।</span> | ||
| Line 2,548: | Line 2,342: | ||
७२ ॥</p> | ७२ ॥</p> | ||
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां द्वितीयोऽध्यायः ॥ २ ॥</div> | <div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां द्वितीयोऽध्यायः ॥ २ ॥</div> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
== अध्यायः 3 == | == अध्यायः 3 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V01"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V01"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C03_V01 | |||
| id = BGT_C03_V01_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <h4 class="gr-vyakhya-head">तृतीयोऽध्यायः</h4> | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">तृतीयोऽध्यायः</h4> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">पूर्वाध्यायसङ्गतत्वेनैतदध्यार्थं दर्शयितुं पूर्वाध्यायप्रतिपाद्यमाह | <p class="gr-vyakhya-para">पूर्वाध्यायसङ्गतत्वेनैतदध्यार्थं दर्शयितुं पूर्वाध्यायप्रतिपाद्यमाह | ||
| Line 2,584: | Line 2,374: | ||
दूरेणेति ॥१ ॥</p> | दूरेणेति ॥१ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V02"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V02"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C03_V02 | |||
| id = BGT_C03_V02_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘लोकेऽस्मिन्’ इति परिहारवाक्ये केषाञ्चिदधिकारिणां ज्ञानमेव केषाञ्चित् कर्मैवानुष्ठेयमुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘लोकेऽस्मिन्’ इति परिहारवाक्ये केषाञ्चिदधिकारिणां ज्ञानमेव केषाञ्चित् कर्मैवानुष्ठेयमुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
ज्ञानेति ॥ | ज्ञानेति ॥ | ||
| Line 2,667: | Line 2,453: | ||
ज्ञानायोगमेवेयं श्रुतिर्व्यवच्छिनत्ति । न तु कर्मसम्बन्धं निराकरोति । तथात्वे ‘‘ज्ञानिनो मोक्षनियमः’’ इति श्रुतिविरोध इति भावः ॥ ३ ॥</p> | ज्ञानायोगमेवेयं श्रुतिर्व्यवच्छिनत्ति । न तु कर्मसम्बन्धं निराकरोति । तथात्वे ‘‘ज्ञानिनो मोक्षनियमः’’ इति श्रुतिविरोध इति भावः ॥ ३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V05"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V05"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V05"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C03_V05 | |||
| id = BGT_C03_V05_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">कार्यत इत्यत्र स्वतन्त्रकर्तुरन्यस्याप्रतीतेः प्रकृतिगुणानामेव स्वतन्त्रकर्तृत्वमुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">कार्यत इत्यत्र स्वतन्त्रकर्तुरन्यस्याप्रतीतेः प्रकृतिगुणानामेव स्वतन्त्रकर्तृत्वमुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
कर्तृत्वमिति ॥ | कर्तृत्वमिति ॥ | ||
| Line 2,694: | Line 2,476: | ||
५-८ ॥</p> | ५-८ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V09"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V09"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C03_V09 | |||
| id = BGT_C03_V09_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘कर्मणा बध्यते जन्तुः’ इत्यादेः कर्मणो बन्धकत्वात्कथं ‘कुरु कर्म’ इति विधीयत इत्याशङ्कापरिहाराय श्लोकमवतारयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘कर्मणा बध्यते जन्तुः’ इत्यादेः कर्मणो बन्धकत्वात्कथं ‘कुरु कर्म’ इति विधीयत इत्याशङ्कापरिहाराय श्लोकमवतारयति | |||
कर्मणेति ॥ | कर्मणेति ॥ | ||
| Line 2,717: | Line 2,495: | ||
नात्र यज्ञपदेन प्रसिद्धयज्ञ उच्यते । अपि तु यातो विषयीकृतो ज्ञानरूपत्वाज्ज्ञो भगवान् येनोद्देशेन स एवेत्यर्थः । य एष उद्देश इति योजना ॥ ९ ॥</p> | नात्र यज्ञपदेन प्रसिद्धयज्ञ उच्यते । अपि तु यातो विषयीकृतो ज्ञानरूपत्वाज्ज्ञो भगवान् येनोद्देशेन स एवेत्यर्थः । य एष उद्देश इति योजना ॥ ९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V14"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V14"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C03_V14 | |||
| id = BGT_C03_V14_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">कर्म कर्तव्यमित्यत्र हेत्वन्तरमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">कर्म कर्तव्यमित्यत्र हेत्वन्तरमुच्यते | |||
‘अन्नादिति’ । | ‘अन्नादिति’ । | ||
| Line 2,784: | Line 2,558: | ||
वेदात्कर्मणामुत्पत्त्यभावाद्ब्रह्मणो वेदस्योत्पत्त्यभावाद्भूतेभ्यो ब्रह्मणो जननाभावादर्थान्तरकल्पने वेदादेश्चक्राप्रवेशः स्यात् । व्यक्त्यर्थाङ्गीकारे बहूनां पदानाममुख्यार्थतापात इति भावः ॥ १४ ॥ १५ ॥ १६ ॥</p> | वेदात्कर्मणामुत्पत्त्यभावाद्ब्रह्मणो वेदस्योत्पत्त्यभावाद्भूतेभ्यो ब्रह्मणो जननाभावादर्थान्तरकल्पने वेदादेश्चक्राप्रवेशः स्यात् । व्यक्त्यर्थाङ्गीकारे बहूनां पदानाममुख्यार्थतापात इति भावः ॥ १४ ॥ १५ ॥ १६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V17"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V17"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C03_V17 | |||
| id = BGT_C03_V17_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">कर्म कर्तव्यमित्यत्र युक्त्यन्तरमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">कर्म कर्तव्यमित्यत्र युक्त्यन्तरमुच्यते | |||
यस्त्विति ॥ | यस्त्विति ॥ | ||
| Line 2,823: | Line 2,593: | ||
पर्यायेण वाचकाः ॥ १७ ॥</p> | पर्यायेण वाचकाः ॥ १७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V19"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V19"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V19"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C03_V19 | |||
| id = BGT_C03_V19_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु मुक्तस्य कार्यं न विद्यत इत्युक्त्वा ‘तस्मादसक्तः’ इत्युच्यते । तत्र कर्मकरणे हेतोरनुक्तत्वात् ‘तस्मात्’ इति किं परामृश्यत इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु मुक्तस्य कार्यं न विद्यत इत्युक्त्वा ‘तस्मादसक्तः’ इत्युच्यते । तत्र कर्मकरणे हेतोरनुक्तत्वात् ‘तस्मात्’ इति किं परामृश्यत इत्यत आह | |||
यस्मादिति ॥ | यस्मादिति ॥ | ||
| Line 2,873: | Line 2,639: | ||
१९ ॥</p> | १९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V20"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V20"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C03_V20 | |||
| id = BGT_C03_V20_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु ज्ञानादेव मोक्षसिद्धेः कथमसक्तः कर्माऽचरन्नेव परमाप्नोतीत्युक्तमित्यत उच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु ज्ञानादेव मोक्षसिद्धेः कथमसक्तः कर्माऽचरन्नेव परमाप्नोतीत्युक्तमित्यत उच्यते | |||
कर्मणैवेति ॥ | कर्मणैवेति ॥ | ||
| Line 2,906: | Line 2,668: | ||
तुष्टिः ॥ २० ॥</p> | तुष्टिः ॥ २० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V22"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V22"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V22"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C03_V22 | |||
| id = BGT_C03_V22_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">किञ्च प्रयोजनमात्ररहितेनापि मया केवलानुग्रहेण लोकसङ्ग्रहार्थं कर्म क्रियते, अतो मुक्तावानन्दवृद्धिप्रयोजनवता ज्ञानिना तत्कर्तव्यमिति किं वक्तव्यमित्युक्तं ‘न मे पार्थ’ इति । अस्यार्थो | |||
<p class="gr-vyakhya-para">किञ्च प्रयोजनमात्ररहितेनापि मया केवलानुग्रहेण लोकसङ्ग्रहार्थं कर्म क्रियते, अतो मुक्तावानन्दवृद्धिप्रयोजनवता ज्ञानिना तत्कर्तव्यमिति किं वक्तव्यमित्युक्तं ‘न मे पार्थ’ इति । अस्यार्थो | |||
ममैवेति ॥ | ममैवेति ॥ | ||
| Line 2,933: | Line 2,691: | ||
॥२२ ॥</p> | ॥२२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V30"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V30"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V30"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C03_V30 | |||
| id = BGT_C03_V30_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">प्रज्ञवदाग्रहेण ज्ञानिनामपि कर्म कार्यं चेद्विद्वदविद्वत्कर्मणोरविशेषप्रसङ्ग इत्यतः ‘सक्ताः’ इति सक्त्यसक्तिपूर्वकत्वविशेष उक्तः प्रपञ्च्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">प्रज्ञवदाग्रहेण ज्ञानिनामपि कर्म कार्यं चेद्विद्वदविद्वत्कर्मणोरविशेषप्रसङ्ग इत्यतः ‘सक्ताः’ इति सक्त्यसक्तिपूर्वकत्वविशेष उक्तः प्रपञ्च्यते | |||
‘प्रकृतेः’ इति । | ‘प्रकृतेः’ इति । | ||
| Line 3,065: | Line 2,819: | ||
एतेन सदृशमिति व्याख्यानं भवति॥ २७-३०॥</p> | एतेन सदृशमिति व्याख्यानं भवति॥ २७-३०॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V36"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V36"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V36"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C03_V36 | |||
| id = BGT_C03_V36_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘तयोर्न वशमागच्छेत्’ इत्युक्ते पृच्छ्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘तयोर्न वशमागच्छेत्’ इत्युक्ते पृच्छ्यते | |||
‘अथ’ इति ॥ | ‘अथ’ इति ॥ | ||
| Line 3,092: | Line 2,842: | ||
आनन्तर्यवाचिनाऽथशब्देन परमेश्वराद् देवेभ्यश्चानन्तरमित्यर्थो ज्ञायत इति भावः ॥ ३६ ॥</p> | आनन्तर्यवाचिनाऽथशब्देन परमेश्वराद् देवेभ्यश्चानन्तरमित्यर्थो ज्ञायत इति भावः ॥ ३६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V37"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V37"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V37"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C03_V37 | |||
| id = BGT_C03_V37_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘काम एषः’ इत्यादिपरिहारवाक्यमुक्तार्थेऽपि संवादरूपस्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘काम एषः’ इत्यादिपरिहारवाक्यमुक्तार्थेऽपि संवादरूपस्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
अखिलेति ॥ | अखिलेति ॥ | ||
| Line 3,159: | Line 2,905: | ||
॥ ३७-४१ ॥</p> | ॥ ३७-४१ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V42"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V42"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V42"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C03_V42 | |||
| id = BGT_C03_V42_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘इन्द्रियाणि’ इत्यत्रेन्द्रियादिमात्राज्जीवस्य परमत्वमुच्यते, अथवा ‘इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः’ इत्यादिना इन्द्रियमनोबुद्धीनामुक्तं प्रपञ्च्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय तत्स्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘इन्द्रियाणि’ इत्यत्रेन्द्रियादिमात्राज्जीवस्य परमत्वमुच्यते, अथवा ‘इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः’ इत्यादिना इन्द्रियमनोबुद्धीनामुक्तं प्रपञ्च्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय तत्स्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
सर्वेभ्य इति ॥ | सर्वेभ्य इति ॥ | ||
सर्वेभ्योऽर्थाद्यभिमानिभ्यः । ‘ततो ब्रह्मा’ इत्यादि तु ‘बुद्धेरात्मा महान् परः । महतः परमव्यक्तम् अव्यक्तात् पुरुषः परः । पुरुषान्न परं किञ्चित्’ इति श्रुतिव्याख्यानम् । परमात्मनोऽत्र बुद्धिपरत्वमात्रोक्तावप्यन्यत्रोक्तमत्र संयोज्यमिति ज्ञापयितुमुदाहृतम्ी ॥४२ ॥</p> | सर्वेभ्योऽर्थाद्यभिमानिभ्यः । ‘ततो ब्रह्मा’ इत्यादि तु ‘बुद्धेरात्मा महान् परः । महतः परमव्यक्तम् अव्यक्तात् पुरुषः परः । पुरुषान्न परं किञ्चित्’ इति श्रुतिव्याख्यानम् । परमात्मनोऽत्र बुद्धिपरत्वमात्रोक्तावप्यन्यत्रोक्तमत्र संयोज्यमिति ज्ञापयितुमुदाहृतम्ी ॥४२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V43"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V43"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V43"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C03_V43 | |||
| id = BGT_C03_V43_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तमर्थाभिमानिभ्योऽपीन्द्रियाभिमानिनामुत्तमत्वं न तद्युक्तम् । ‘इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्थाः’ इति श्रुतिविरोधात् । नापि रुद्रस्य मनोऽभिमानित्वं युक्तम् । रुद्रोऽहङ्कृतिरूपकः इति वाक्यविरोधात् । एवं सरस्वत्या बुद्ध्यभिमानित्वं च न युक्तम् । विज्ञानाभिमानित्वोक्तिविरोधादित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तमर्थाभिमानिभ्योऽपीन्द्रियाभिमानिनामुत्तमत्वं न तद्युक्तम् । ‘इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्थाः’ इति श्रुतिविरोधात् । नापि रुद्रस्य मनोऽभिमानित्वं युक्तम् । रुद्रोऽहङ्कृतिरूपकः इति वाक्यविरोधात् । एवं सरस्वत्या बुद्ध्यभिमानित्वं च न युक्तम् । विज्ञानाभिमानित्वोक्तिविरोधादित्यत आह | |||
न चेति ॥ | न चेति ॥ | ||
| Line 3,232: | Line 2,970: | ||
॥४३ ॥</p> | ॥४३ ॥</p> | ||
<div class="gr-author-note">इतिश्रीमदानन्दतीर्थविरचितगीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां तृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥</div> | <div class="gr-author-note">इतिश्रीमदानन्दतीर्थविरचितगीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां तृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥</div> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
== अध्यायः 4 == | == अध्यायः 4 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V01"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V01"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V01 | |||
| id = BGT_C04_V01_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <h4 class="gr-vyakhya-head">चतुर्थोऽध्यायः</h4> | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">चतुर्थोऽध्यायः</h4> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">उक्तार्थसङ्गतत्वेनैतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | <p class="gr-vyakhya-para">उक्तार्थसङ्गतत्वेनैतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | ||
| Line 3,269: | Line 3,003: | ||
सर्वशास्त्रेभ्योऽतिशयेन वेदार्थपूरकपञ्चरात्राशेषार्थत्वेन गीतायाः सर्वशास्त्रोत्तमत्वं युक्तमिति भावः ॥ १ ॥</p> | सर्वशास्त्रेभ्योऽतिशयेन वेदार्थपूरकपञ्चरात्राशेषार्थत्वेन गीतायाः सर्वशास्त्रोत्तमत्वं युक्तमिति भावः ॥ १ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V04"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V04"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V04 | |||
| id = BGT_C04_V04_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">इदानीन्तनत्वाद्भगवतो विवस्वतः प्राचीनत्वात् कथं तदुपदेष्ट्रुत्वमिति पृच्छति ‘अपरमिति’ । तत्रार्जुनस्य भगवदज्ञानित्वप्रतीतेः प्रागुक्तानुपपत्तिरित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">इदानीन्तनत्वाद्भगवतो विवस्वतः प्राचीनत्वात् कथं तदुपदेष्ट्रुत्वमिति पृच्छति ‘अपरमिति’ । तत्रार्जुनस्य भगवदज्ञानित्वप्रतीतेः प्रागुक्तानुपपत्तिरित्यत आह | |||
जानन्तोऽपीति ॥ | जानन्तोऽपीति ॥ | ||
| Line 3,305: | Line 3,035: | ||
स स्वभावश्च अयं देव एव न तु ततो भिन्न इत्यर्थः ।</p> | स स्वभावश्च अयं देव एव न तु ततो भिन्न इत्यर्थः ।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V06"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V06"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V06 | |||
| id = BGT_C04_V06_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अस्तु विष्णोः स्वभावादेव व्यापारः । तथाप्यत्र प्रकृतिपदं कुतः स्वभाववाचीत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अस्तु विष्णोः स्वभावादेव व्यापारः । तथाप्यत्र प्रकृतिपदं कुतः स्वभाववाचीत्यत आह | |||
अत एवेति ॥ | अत एवेति ॥ | ||
| Line 3,368: | Line 3,094: | ||
६ ॥ ७ ॥ ८ ॥</p> | ६ ॥ ७ ॥ ८ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V09"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V09"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V09 | |||
| id = BGT_C04_V09_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">एवं स्वभावादेवावतारादिस्वव्यापारमुक्त्वा तज्ज्ञानफलमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एवं स्वभावादेवावतारादिस्वव्यापारमुक्त्वा तज्ज्ञानफलमुच्यते | |||
‘जन्मेति’ । | ‘जन्मेति’ । | ||
| Line 3,391: | Line 3,113: | ||
समुच्चयादेव भवतीति ज्ञातव्यमिति शेषः । शमादीनां समुच्चयादेव ज्ञानं भवतीति ज्ञातव्यम् । पृथक्पृथग्ज्ञानसाधनत्वोक्तावपीत्यर्थः । उक्तो ग्राह्य इति शेषः ॥ ९ ॥</p> | समुच्चयादेव भवतीति ज्ञातव्यमिति शेषः । शमादीनां समुच्चयादेव ज्ञानं भवतीति ज्ञातव्यम् । पृथक्पृथग्ज्ञानसाधनत्वोक्तावपीत्यर्थः । उक्तो ग्राह्य इति शेषः ॥ ९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V10"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V10"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V10"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V10 | |||
| id = BGT_C04_V10_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">एतज्ज्ञानस्य मोक्षसाधनत्वं कुत इत्यत उच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एतज्ज्ञानस्य मोक्षसाधनत्वं कुत इत्यत उच्यते | |||
‘वीतेति’ ॥ | ‘वीतेति’ ॥ | ||
| Line 3,418: | Line 3,136: | ||
मयि भावः सायुज्यादिः ॥ १० ॥</p> | मयि भावः सायुज्यादिः ॥ १० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V11"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V11"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V11"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V11 | |||
| id = BGT_C04_V11_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">त्रैविद्यानामपि मोक्षसद्भावात् को विशेषस्त्वामुपाश्रितानामित्यत उच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">त्रैविद्यानामपि मोक्षसद्भावात् को विशेषस्त्वामुपाश्रितानामित्यत उच्यते | |||
‘ये यथा’ इति ॥ | ‘ये यथा’ इति ॥ | ||
| Line 3,450: | Line 3,164: | ||
११ ॥</p> | ११ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V13"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V13"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V13 | |||
| id = BGT_C04_V13_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">भगवद्भजनेन विना कुतो न फलमित्यतस्तस्य पितृत्वाद्युज्यत इत्युच्यते ‘चातुर्वर्ण्यम्’ इति । अत्र गुणानां त्रित्वात् कथं चातुर्वर्ण्यस्य गुणविभाग इत्याशङ्कां स्मृत्यैव परिहरति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">भगवद्भजनेन विना कुतो न फलमित्यतस्तस्य पितृत्वाद्युज्यत इत्युच्यते ‘चातुर्वर्ण्यम्’ इति । अत्र गुणानां त्रित्वात् कथं चातुर्वर्ण्यस्य गुणविभाग इत्याशङ्कां स्मृत्यैव परिहरति | |||
सत्त्वेति ॥ | सत्त्वेति ॥ | ||
| Line 3,514: | Line 3,224: | ||
१३ ॥</p> | १३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V14"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V14"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V14 | |||
| id = BGT_C04_V14_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">सर्वकर्तृत्वे भगवतः कर्मलेपः स्यादित्यत उच्यते ‘न माम्’ इति । तत्र मामित्यस्य सिद्धत्वात् ‘इति माम्’ इति पुनरस्मच्छब्दः किमर्थ इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">सर्वकर्तृत्वे भगवतः कर्मलेपः स्यादित्यत उच्यते ‘न माम्’ इति । तत्र मामित्यस्य सिद्धत्वात् ‘इति माम्’ इति पुनरस्मच्छब्दः किमर्थ इत्यत आह | |||
जीवेति ॥ | जीवेति ॥ | ||
स्वस्येश्वराभेदाभिप्रायेण स्वात्मानमुद्दिश्य ‘न मां कर्माणि लिम्पन्ति’ इत्यादि यो जानातीत्यन्यथाप्रतीतिः स्यात् । तन्निराकरणार्थम् इति मां योऽभिजानाति, न स्वात्मानमिति भावेन मामिति विशेषणं प्रयुक्तमित्यर्थः ॥ १४ ॥</p> | स्वस्येश्वराभेदाभिप्रायेण स्वात्मानमुद्दिश्य ‘न मां कर्माणि लिम्पन्ति’ इत्यादि यो जानातीत्यन्यथाप्रतीतिः स्यात् । तन्निराकरणार्थम् इति मां योऽभिजानाति, न स्वात्मानमिति भावेन मामिति विशेषणं प्रयुक्तमित्यर्थः ॥ १४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V17"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V17"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V17 | |||
| id = BGT_C04_V17_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि’ इति प्रतिज्ञातमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि’ इति प्रतिज्ञातमुच्यते | |||
‘कर्मणः’ इति ॥ | ‘कर्मणः’ इति ॥ | ||
| Line 3,556: | Line 3,258: | ||
मत्त एव भवतीति बोद्धव्यम् । असमानपदस्थस्य रेफोत्तरस्य नस्य णत्वं दृष्टं ‘ब्रह्मण इन्द्र उपयाहि विद्वान्’ इत्यादौ । आदिपदेन ‘बोद्धव्यं च’ इत्यादेरपि पूर्ववद्योजनां सूचयति ॥ १७ ॥</p> | मत्त एव भवतीति बोद्धव्यम् । असमानपदस्थस्य रेफोत्तरस्य नस्य णत्वं दृष्टं ‘ब्रह्मण इन्द्र उपयाहि विद्वान्’ इत्यादौ । आदिपदेन ‘बोद्धव्यं च’ इत्यादेरपि पूर्ववद्योजनां सूचयति ॥ १७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V18"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V18"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V18"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V18 | |||
| id = BGT_C04_V18_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">एतद्बोधनं स्तूयते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एतद्बोधनं स्तूयते | |||
‘कर्मणि’ इति । | ‘कर्मणि’ इति । | ||
| Line 3,603: | Line 3,301: | ||
स्वयोग्याशेषकर्मफलमोक्षस्य नियतत्वादिति भावः ॥ १८ ॥</p> | स्वयोग्याशेषकर्मफलमोक्षस्य नियतत्वादिति भावः ॥ १८ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V20"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V20"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V20 | |||
| id = BGT_C04_V20_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">न केवलं कर्तृत्वाभिमानपरित्यागेन कृत्स्नकर्मकृत्त्वादि । अपि तु कामादिपरित्यागेनापि भाव्यमित्युच्यते यस्येत्यादिश्लोकपञ्चकेन । तत्र निराश्रय इत्यन्यथा पदविभागप्रतीतिनिरासायाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">न केवलं कर्तृत्वाभिमानपरित्यागेन कृत्स्नकर्मकृत्त्वादि । अपि तु कामादिपरित्यागेनापि भाव्यमित्युच्यते यस्येत्यादिश्लोकपञ्चकेन । तत्र निराश्रय इत्यन्यथा पदविभागप्रतीतिनिरासायाह | |||
अनिराश्रय इति ॥ | अनिराश्रय इति ॥ | ||
| Line 3,626: | Line 3,320: | ||
ज्ञानिनोऽपि भगवदाश्रयत्वेन ‘अज्ञानां ज्ञानिनां चैव’ इत्यादावुक्तत्वान्निराश्रयत्वानुपपत्तेर्न प्रतीतप्रकारेण पदविभाग इत्यर्थः ॥ २० ॥</p> | ज्ञानिनोऽपि भगवदाश्रयत्वेन ‘अज्ञानां ज्ञानिनां चैव’ इत्यादावुक्तत्वान्निराश्रयत्वानुपपत्तेर्न प्रतीतप्रकारेण पदविभाग इत्यर्थः ॥ २० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V23"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V23"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V23"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V23 | |||
| id = BGT_C04_V23_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वत्र ज्ञानिनः शरीरसम्बन्धसद्भावात् कथं मुक्तत्वमुच्यत इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">नन्वत्र ज्ञानिनः शरीरसम्बन्धसद्भावात् कथं मुक्तत्वमुच्यत इत्यत आह | |||
मुक्तस्येति ॥ | मुक्तस्येति ॥ | ||
२३ ॥</p> | २३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V24"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V24"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V24"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V24 | |||
| id = BGT_C04_V24_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु कुत्र स्वातन्त्र्याभिमानत्यागो विवक्षितः? तस्य चार्थस्य स्वातन्त्र्यायोगात् किमधीनत्वं ज्ञातव्यम् ? किं च यज्ञार्थत्वमिति पृच्छति ‘कथमिति’ । तत्परिहारायोत्तरप्रघट्टकमवतारयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु कुत्र स्वातन्त्र्याभिमानत्यागो विवक्षितः? तस्य चार्थस्य स्वातन्त्र्यायोगात् किमधीनत्वं ज्ञातव्यम् ? किं च यज्ञार्थत्वमिति पृच्छति ‘कथमिति’ । तत्परिहारायोत्तरप्रघट्टकमवतारयति | |||
ब्रह्मेति ॥ | ब्रह्मेति ॥ | ||
| Line 3,672: | Line 3,358: | ||
अनेन हविरादिषु स्वस्य स्वातन्त्र्यमनिरूप्य ब्रह्माधीनतां ज्ञात्वा होमादिकरणं स्वातन्त्र्याभिमानपरित्यागः । ब्रह्मार्पणं तु यज्ञार्थत्वमित्युक्तं भवति ॥ २४ ॥</p> | अनेन हविरादिषु स्वस्य स्वातन्त्र्यमनिरूप्य ब्रह्माधीनतां ज्ञात्वा होमादिकरणं स्वातन्त्र्याभिमानपरित्यागः । ब्रह्मार्पणं तु यज्ञार्थत्वमित्युक्तं भवति ॥ २४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V25"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V25"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V25"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V25 | |||
| id = BGT_C04_V25_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">तत्प्रपञ्च्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">तत्प्रपञ्च्यते | |||
‘दैवम्’ इत्यादिना ॥ | ‘दैवम्’ इत्यादिना ॥ | ||
| Line 3,703: | Line 3,385: | ||
यज्ञाख्येनेत्यस्य सर्वं तदधीनं ज्ञात्वेत्यर्थः ॥ २५ ॥</p> | यज्ञाख्येनेत्यस्य सर्वं तदधीनं ज्ञात्वेत्यर्थः ॥ २५ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V26"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V26"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V26"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V26 | |||
| id = BGT_C04_V26_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘श्रोत्रादीनि’ इत्यादौ श्रोत्रादिहविषः संयमाख्याग्न्यादौ होम एवोच्यते, न तु तस्य ब्रह्मार्पणम् । अतो नैतत्पूर्वसङ्गतमित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘श्रोत्रादीनि’ इत्यादौ श्रोत्रादिहविषः संयमाख्याग्न्यादौ होम एवोच्यते, न तु तस्य ब्रह्मार्पणम् । अतो नैतत्पूर्वसङ्गतमित्यत आह | |||
तदिति ॥ | तदिति ॥ | ||
अत्रापि ब्रह्मार्पणस्य ‘एवं बहुविधाः’ इति वक्ष्यमाणपर्यालोचनया विवक्षितत्वावगमान्नासङ्गतिरिति भावः ॥ २६ ॥</p> | अत्रापि ब्रह्मार्पणस्य ‘एवं बहुविधाः’ इति वक्ष्यमाणपर्यालोचनया विवक्षितत्वावगमान्नासङ्गतिरिति भावः ॥ २६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V27"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V27"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V27"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V27 | |||
| id = BGT_C04_V27_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">॥ इन्द्रियादिसंयममिति ॥ | |||
<p class="gr-vyakhya-para">॥ इन्द्रियादिसंयममिति ॥ | |||
कर्मेन्द्रियाणां प्राणापानादीनां च संयममित्यर्थः । नन्वत्र क्रियायज्ञ एव यज्ञेनैवेत्यभिमानत्यागोक्तेः कथं दैवमित्यादि पूर्वसङ्गतमित्यत आह | कर्मेन्द्रियाणां प्राणापानादीनां च संयममित्यर्थः । नन्वत्र क्रियायज्ञ एव यज्ञेनैवेत्यभिमानत्यागोक्तेः कथं दैवमित्यादि पूर्वसङ्गतमित्यत आह | ||
| Line 3,747: | Line 3,421: | ||
२७-३०॥</p> | २७-३०॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V32"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V32"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V32"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V32 | |||
| id = BGT_C04_V32_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘ब्रह्मणो मुखे’ इत्यस्य वेदादावित्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘ब्रह्मणो मुखे’ इत्यस्य वेदादावित्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
श्रोत्रेति ॥ | श्रोत्रेति ॥ | ||
| Line 3,770: | Line 3,440: | ||
३२ ॥</p> | ३२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V33"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V33"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V33"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V33 | |||
| id = BGT_C04_V33_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञस्योत्तमत्वे हेतुरुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञस्योत्तमत्वे हेतुरुच्यते | |||
‘सर्वमिति’ ॥ | ‘सर्वमिति’ ॥ | ||
| Line 3,803: | Line 3,469: | ||
पुनर्योगकथनाज्ज्ञानानन्तरमपि कर्मानुष्ठानकथनात् ॥ ३३ ॥</p> | पुनर्योगकथनाज्ज्ञानानन्तरमपि कर्मानुष्ठानकथनात् ॥ ३३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V34"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V34"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V34"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V34 | |||
| id = BGT_C04_V34_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानस्य कर्मणोऽधिकत्वमुक्त्वा तदापादनं विधीयते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानस्य कर्मणोऽधिकत्वमुक्त्वा तदापादनं विधीयते | |||
‘तत्’ इति। | ‘तत्’ इति। | ||
| Line 3,826: | Line 3,488: | ||
उपदेक्ष्यन्तीति निश्चितत्वाभिप्रायेण । परोक्षतयोपदेक्ष्याम इत्येवोच्यमानत्वान्न ज्ञानोपदेशार्थं प्रवृत्तत्वविरोधः । न च ज्ञानस्योपदिष्टत्वविरोधः । सङ्क्षेपेणोपदिष्टत्वेऽपि ‘ज्ञानं तेऽहम्’ इत्यादिना पुनरुपदेक्ष्यमाणत्वादिति भावः ॥ ३४ ॥</p> | उपदेक्ष्यन्तीति निश्चितत्वाभिप्रायेण । परोक्षतयोपदेक्ष्याम इत्येवोच्यमानत्वान्न ज्ञानोपदेशार्थं प्रवृत्तत्वविरोधः । न च ज्ञानस्योपदिष्टत्वविरोधः । सङ्क्षेपेणोपदिष्टत्वेऽपि ‘ज्ञानं तेऽहम्’ इत्यादिना पुनरुपदेक्ष्यमाणत्वादिति भावः ॥ ३४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V35"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V35"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V35"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V35 | |||
| id = BGT_C04_V35_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानं स्तूयते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानं स्तूयते | |||
‘यत्’ इति ॥ | ‘यत्’ इति ॥ | ||
| Line 3,853: | Line 3,511: | ||
३५ ॥</p> | ३५ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V42"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V42"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V42"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C04_V42 | |||
| id = BGT_C04_V42_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानफलमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानफलमुच्यते | |||
‘योग’ | ‘योग’ | ||
| Line 3,877: | Line 3,531: | ||
४२ ॥</p> | ४२ ॥</p> | ||
<div class="gr-author-note">इतिश्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥</div> | <div class="gr-author-note">इतिश्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥</div> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
== अध्यायः 5 == | == अध्यायः 5 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V01"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V01"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C05_V01 | |||
| id = BGT_C05_V01_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <h4 class="gr-vyakhya-head">पञ्चमोऽध्यायः</h4> | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">पञ्चमोऽध्यायः</h4> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">हरिः ॐ ॥ एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | <p class="gr-vyakhya-para">हरिः ॐ ॥ एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | ||
| Line 3,903: | Line 3,553: | ||
‘योगसंन्यस्तकर्माणम्’ इत्यादौ पठितो न्यासशब्दो यत्याश्रमविषयः, ‘योगमातिष्ठ’ इत्यादौ श्रुतो योगशब्दो गृहस्थाश्रमविषय इति कल्पयित्वा यतीनां सर्वकर्मत्यागेन ज्ञानमात्राधिकारित्वाद् गृहिणां ज्ञानपरित्यागेन कर्ममात्राधिकारित्वात् तयोरेकपुन्निष्ठत्वं न युज्यत इति भावेन योगसंन्यासयोर्मध्ये श्रेयः पृच्छति । उभयस्यापि कर्तव्यतया विहितत्वादेकेनैवानुष्ठातुमशक्यत्वादन्यतरपरित्यागेनान्यतरग्रहणे श्रेयस एव ग्राह्यत्वादिति भावः ॥ १ ॥</p> | ‘योगसंन्यस्तकर्माणम्’ इत्यादौ पठितो न्यासशब्दो यत्याश्रमविषयः, ‘योगमातिष्ठ’ इत्यादौ श्रुतो योगशब्दो गृहस्थाश्रमविषय इति कल्पयित्वा यतीनां सर्वकर्मत्यागेन ज्ञानमात्राधिकारित्वाद् गृहिणां ज्ञानपरित्यागेन कर्ममात्राधिकारित्वात् तयोरेकपुन्निष्ठत्वं न युज्यत इति भावेन योगसंन्यासयोर्मध्ये श्रेयः पृच्छति । उभयस्यापि कर्तव्यतया विहितत्वादेकेनैवानुष्ठातुमशक्यत्वादन्यतरपरित्यागेनान्यतरग्रहणे श्रेयस एव ग्राह्यत्वादिति भावः ॥ १ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V02"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V02"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C05_V02 | |||
| id = BGT_C05_V02_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु योगसंन्यासयोर्मध्ये श्रेयोमात्र एवायं प्रश्नः, न तूक्तरीत्या विरोधाभिप्रायेण । तथात्वे परिहाराभावादित्यतः परिहारवाक्याभिप्रायमाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु योगसंन्यासयोर्मध्ये श्रेयोमात्र एवायं प्रश्नः, न तूक्तरीत्या विरोधाभिप्रायेण । तथात्वे परिहाराभावादित्यतः परिहारवाक्याभिप्रायमाह | |||
एकेति ॥ | एकेति ॥ | ||
| Line 3,930: | Line 3,576: | ||
योगरहितसंन्यासस्य अनर्थकरत्वोक्तेः संन्यासरहितयोगस्यैवासम्भवात् समुच्चितयोरेवात्र निःश्रेयसकरत्वमुच्यते न प्रत्येकमिति भावः ॥ २ ॥</p> | योगरहितसंन्यासस्य अनर्थकरत्वोक्तेः संन्यासरहितयोगस्यैवासम्भवात् समुच्चितयोरेवात्र निःश्रेयसकरत्वमुच्यते न प्रत्येकमिति भावः ॥ २ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V03"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V03"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C05_V03 | |||
| id = BGT_C05_V03_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">कथं योगसंन्यासयोः समुच्चयो युज्यते? यतिगृहस्थयोरधिकारभेदादित्याशङ्कापरिहाराय श्लोकमवतारयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">कथं योगसंन्यासयोः समुच्चयो युज्यते? यतिगृहस्थयोरधिकारभेदादित्याशङ्कापरिहाराय श्लोकमवतारयति | |||
द्वेषादीति ॥ | द्वेषादीति ॥ | ||
| Line 3,959: | Line 3,601: | ||
भवत्येवाकाङ्क्षादिवर्जनं न्यासः । न च तस्य त्यागत्वोक्तिविरोधः । न्यासत्यागयोरैक्यात् । न च पृथक्त्वोक्तिविरोधः । यथा खलु पाण्डवानां कुरुत्वेऽपि ‘सन्तानबीजं कुरुपाण्डवानाम्’ इति पृथगुक्तिर्युज्यते, पाण्डवानां कुर्ववान्तरभेदत्वेन कुरुपाण्डवानां साक्षादैक्याभावात्, एवं त्यागस्य न्यासत्वेऽपि न्यासावान्तरभेदत्वेन त्यागन्यासयोः साक्षादैक्याभावात् पृथग्वचनोपपत्तेरिति भावः । न्यासादिशब्दस्य यत्याद्याश्रमार्थत्वं गृहीत्वा तयोरधिकारभेदात् समावेशायोगो यश्चोदितोऽसौ न्यासादिशब्दस्य तदर्थत्वानङ्गीकारेण परिहृतः ॥ ३ ॥</p> | भवत्येवाकाङ्क्षादिवर्जनं न्यासः । न च तस्य त्यागत्वोक्तिविरोधः । न्यासत्यागयोरैक्यात् । न च पृथक्त्वोक्तिविरोधः । यथा खलु पाण्डवानां कुरुत्वेऽपि ‘सन्तानबीजं कुरुपाण्डवानाम्’ इति पृथगुक्तिर्युज्यते, पाण्डवानां कुर्ववान्तरभेदत्वेन कुरुपाण्डवानां साक्षादैक्याभावात्, एवं त्यागस्य न्यासत्वेऽपि न्यासावान्तरभेदत्वेन त्यागन्यासयोः साक्षादैक्याभावात् पृथग्वचनोपपत्तेरिति भावः । न्यासादिशब्दस्य यत्याद्याश्रमार्थत्वं गृहीत्वा तयोरधिकारभेदात् समावेशायोगो यश्चोदितोऽसौ न्यासादिशब्दस्य तदर्थत्वानङ्गीकारेण परिहृतः ॥ ३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V04"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V04"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C05_V04 | |||
| id = BGT_C05_V04_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अथासावधिकारभेदोऽपि न युज्यत इत्युच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अथासावधिकारभेदोऽपि न युज्यत इत्युच्यते | |||
‘साङ्ख्य’ इति ॥ | ‘साङ्ख्य’ इति ॥ | ||
| Line 3,987: | Line 3,625: | ||
४ ॥</p> | ४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V05"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V05"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V05"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C05_V05 | |||
| id = BGT_C05_V05_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">तत्र ‘एकं साङ्ख्यम्’ इत्युपसंहारवाक्ये ज्ञानकर्मणोरैक्यं किमर्थमुच्यत इत्यतो यथावद्व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">तत्र ‘एकं साङ्ख्यम्’ इत्युपसंहारवाक्ये ज्ञानकर्मणोरैक्यं किमर्थमुच्यत इत्यतो यथावद्व्याचष्टे | |||
तस्मादिति ॥ | तस्मादिति ॥ | ||
| Line 4,033: | Line 3,667: | ||
उभयोरप्युभयसद्भावस्य युक्त्यादिसिद्धत्वादिति भावः । सङ्कोचविकाससम्भवः ॥ ५ ॥</p> | उभयोरप्युभयसद्भावस्य युक्त्यादिसिद्धत्वादिति भावः । सङ्कोचविकाससम्भवः ॥ ५ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V06"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V06"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C05_V06 | |||
| id = BGT_C05_V06_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">समुच्चितयोरेव योगसंन्यासयोर्निःश्रेयसकरत्वमुक्तम् । असमुच्चये बाधकमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">समुच्चितयोरेव योगसंन्यासयोर्निःश्रेयसकरत्वमुक्तम् । असमुच्चये बाधकमुच्यते | |||
‘संन्यासस्तु’ इति ॥ | ‘संन्यासस्तु’ इति ॥ | ||
| Line 4,070: | Line 3,700: | ||
योगो न्यासश्चेत्येक एवार्थः । अपि तु न्यासो योगावान्तरभेदः । अतः कुरुपाण्डववत् पृथगुक्तिरुपपन्नेत्यर्थः ॥ ६ ॥</p> | योगो न्यासश्चेत्येक एवार्थः । अपि तु न्यासो योगावान्तरभेदः । अतः कुरुपाण्डववत् पृथगुक्तिरुपपन्नेत्यर्थः ॥ ६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V07"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V07"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V07"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C05_V07 | |||
| id = BGT_C05_V07_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">योगरूपतां विना न्यासस्यानर्थसाधनत्वमुक्त्वा ‘योगयुक्तः’ इत्यनेन योगरूपसंन्यासस्योक्तं मोक्षसाधनत्वं प्रपञ्च्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">योगरूपतां विना न्यासस्यानर्थसाधनत्वमुक्त्वा ‘योगयुक्तः’ इत्यनेन योगरूपसंन्यासस्योक्तं मोक्षसाधनत्वं प्रपञ्च्यते | |||
योगयुक्त इति ॥ | योगयुक्त इति ॥ | ||
| Line 4,100: | Line 3,726: | ||
स्थितमनाः ॥ ७ ॥</p> | स्थितमनाः ॥ ७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V09"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V09"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C05_V09 | |||
| id = BGT_C05_V09_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">योगरूपसंन्यासस्य मोक्षहेतुत्वमुक्तम् । तत्र संन्यासस्य योगरूपत्वं केन प्रकारेणेत्यतस्तत्परिहारत्वेन श्लोकद्वयमवतारयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">योगरूपसंन्यासस्य मोक्षहेतुत्वमुक्तम् । तत्र संन्यासस्य योगरूपत्वं केन प्रकारेणेत्यतस्तत्परिहारत्वेन श्लोकद्वयमवतारयति | |||
यथेति ॥ | यथेति ॥ | ||
| Line 4,123: | Line 3,745: | ||
९ ॥</p> | ९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V10"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V10"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V10"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C05_V10 | |||
| id = BGT_C05_V10_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">योगरूपसंन्यासवतो मुक्तिर्भवतीति नोपचारमात्रमिति भावेन पुनः फलमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">योगरूपसंन्यासवतो मुक्तिर्भवतीति नोपचारमात्रमिति भावेन पुनः फलमुच्यते | |||
ब्रह्मणि इति ॥ | ब्रह्मणि इति ॥ | ||
| Line 4,156: | Line 3,774: | ||
शिशुनेति शेषः । शिशुकर्तृकं भवेदिति सम्बन्धः ॥ १० ॥</p> | शिशुनेति शेषः । शिशुकर्तृकं भवेदिति सम्बन्धः ॥ १० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V13"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V13"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C05_V13 | |||
| id = BGT_C05_V13_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">इतश्च कर्मणां ब्रह्मण्याधानं नाम तत्र स्वस्य स्वातन्त्र्याभिमानत्याग एव । न तु स्वरूपपरित्याग इत्याह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">इतश्च कर्मणां ब्रह्मण्याधानं नाम तत्र स्वस्य स्वातन्त्र्याभिमानत्याग एव । न तु स्वरूपपरित्याग इत्याह | |||
अत इति ॥ | अत इति ॥ | ||
| Line 4,179: | Line 3,793: | ||
मनसैव कर्मन्यासो नाम स्वातन्त्र्याभिमानपरित्याग एव । न तु स्वरूपत्यागः । तथात्वे मनसेति विशेषणवैय्यर्थ्यादिति भावः ॥ १३ ॥</p> | मनसैव कर्मन्यासो नाम स्वातन्त्र्याभिमानपरित्याग एव । न तु स्वरूपत्यागः । तथात्वे मनसेति विशेषणवैय्यर्थ्यादिति भावः ॥ १३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V14"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V14"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C05_V14 | |||
| id = BGT_C05_V14_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं जीवानां स्वातन्त्र्याभावापेक्षयैवाकर्तृत्वं, परतन्त्रकर्तृत्वं त्वस्त्येवेति न तद्युक्तम् । ‘न कर्तृत्वम्’ इत्युत्तरवाक्यविरोधादित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं जीवानां स्वातन्त्र्याभावापेक्षयैवाकर्तृत्वं, परतन्त्रकर्तृत्वं त्वस्त्येवेति न तद्युक्तम् । ‘न कर्तृत्वम्’ इत्युत्तरवाक्यविरोधादित्यत आह | |||
यथेति ॥ | यथेति ॥ | ||
| Line 4,337: | Line 3,947: | ||
१४ ॥</p> | १४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V18"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V18"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V18"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C05_V18 | |||
| id = BGT_C05_V18_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘ज्ञानेन’ इति प्रकृतज्ञानस्य साधनान्तरमुच्यते ‘विद्या’इति । तत्र न ब्राह्मणादिविषये समबुद्धित्वमत्र विवक्षितम् । किन्तु तद्गतपरब्रह्मविषय एव । ब्राह्मणादीनां विषमत्वात्, तद्गतब्रह्मण एव समत्वात् विपरीतज्ञानस्य च ज्ञानासाधनत्वादिति भावेन जीवानां वैषम्ये ब्रह्मणः साम्ये च प्रमाणमाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘ज्ञानेन’ इति प्रकृतज्ञानस्य साधनान्तरमुच्यते ‘विद्या’इति । तत्र न ब्राह्मणादिविषये समबुद्धित्वमत्र विवक्षितम् । किन्तु तद्गतपरब्रह्मविषय एव । ब्राह्मणादीनां विषमत्वात्, तद्गतब्रह्मण एव समत्वात् विपरीतज्ञानस्य च ज्ञानासाधनत्वादिति भावेन जीवानां वैषम्ये ब्रह्मणः साम्ये च प्रमाणमाह | |||
विषमेष्विति ॥ | विषमेष्विति ॥ | ||
अनेन ‘निर्दोषं हि समं ब्रह्म’ इत्येतदपि व्याख्यातं भवति ॥ १८ ॥</p> | अनेन ‘निर्दोषं हि समं ब्रह्म’ इत्येतदपि व्याख्यातं भवति ॥ १८ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V21"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V21"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V21"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C05_V21 | |||
| id = BGT_C05_V21_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं योगरूपसंन्यासस्य निःश्रेयस्करत्वं तदुपपाद्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं योगरूपसंन्यासस्य निःश्रेयस्करत्वं तदुपपाद्यते | |||
‘बाह्य’ इति ॥ | ‘बाह्य’ इति ॥ | ||
| Line 4,379: | Line 3,981: | ||
संसारेऽपि परमात्मस्मरणाद्यल्पयोगयुक्तः संन्यासी सुखं विन्दति यदा तदा ध्यानादिमहायोगयुक्तो मोक्षादिनिःश्रेयसं विन्दतीति किमु वाच्यमित्यर्थः ॥ २१-२३ ॥</p> | संसारेऽपि परमात्मस्मरणाद्यल्पयोगयुक्तः संन्यासी सुखं विन्दति यदा तदा ध्यानादिमहायोगयुक्तो मोक्षादिनिःश्रेयसं विन्दतीति किमु वाच्यमित्यर्थः ॥ २१-२३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V24"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V24"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V24"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C05_V24 | |||
| id = BGT_C05_V24_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानिलक्षणमुच्यते ‘योऽन्तःसुखः’ इति । तत्र ब्रह्मभूतपदं ब्रह्मणैकीभूत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानिलक्षणमुच्यते ‘योऽन्तःसुखः’ इति । तत्र ब्रह्मभूतपदं ब्रह्मणैकीभूत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय व्याचष्टे | |||
ब्रह्मणीति ॥ | ब्रह्मणीति ॥ | ||
| Line 4,406: | Line 4,004: | ||
नात्रान्तर्ज्योतिष्ट्वं ज्ञानिलक्षणमुच्यते । किन्तु अन्तःसुखत्वाद्येव । तत्र कारणत्वेनान्तर्ज्योतिष्ट्वमुच्यत इति भावः ॥ २४ ॥</p> | नात्रान्तर्ज्योतिष्ट्वं ज्ञानिलक्षणमुच्यते । किन्तु अन्तःसुखत्वाद्येव । तत्र कारणत्वेनान्तर्ज्योतिष्ट्वमुच्यत इति भावः ॥ २४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V28"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C05_V28"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C05_V28"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C05_V28 | |||
| id = BGT_C05_V28_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ब्रह्मयोगादिपदेन प्रकृतध्यानप्रकार उच्यते ‘स्पर्शान्’ इति । तत्र ध्यानिनोऽमुक्तस्य कथं ‘मुक्त एव सः’ इति मुक्तत्वमुच्यत इत्याशङ्कां स्मृत्यैव परिहरति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्रह्मयोगादिपदेन प्रकृतध्यानप्रकार उच्यते ‘स्पर्शान्’ इति । तत्र ध्यानिनोऽमुक्तस्य कथं ‘मुक्त एव सः’ इति मुक्तत्वमुच्यत इत्याशङ्कां स्मृत्यैव परिहरति | |||
॥ अमुक्त इति ॥ | ॥ अमुक्त इति ॥ | ||
| Line 4,426: | Line 4,020: | ||
मुक्तसादृश्यमभिमानादिपरित्यागः । मुक्त एवोच्यत इति शेषः । यस्माज्ज्ञानसामर्थ्येन एवं फलं भवति तस्मात् ॥ २८ ॥</p> | मुक्तसादृश्यमभिमानादिपरित्यागः । मुक्त एवोच्यत इति शेषः । यस्माज्ज्ञानसामर्थ्येन एवं फलं भवति तस्मात् ॥ २८ ॥</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां पञ्चमोऽध्यायः ॥ ५ ॥</p> | <p class="gr-vyakhya-para">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां पञ्चमोऽध्यायः ॥ ५ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
== अध्यायः 6 == | == अध्यायः 6 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V03"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V03"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C06_V03 | |||
| id = BGT_C06_V03_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <h4 class="gr-vyakhya-head">षष्ठोऽध्यायः</h4> | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">षष्ठोऽध्यायः</h4> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">कर्मयोगमध्ये कीदृशो योगो ज्ञानार्थिनोऽवश्यापेक्षित इत्यत उच्यते ‘आरुरुक्षोः’ इति । तत्र योगारूढपदस्य दुर्गमार्थत्वादर्थमाह | <p class="gr-vyakhya-para">कर्मयोगमध्ये कीदृशो योगो ज्ञानार्थिनोऽवश्यापेक्षित इत्यत उच्यते ‘आरुरुक्षोः’ इति । तत्र योगारूढपदस्य दुर्गमार्थत्वादर्थमाह | ||
| Line 4,479: | Line 4,069: | ||
३ ॥</p> | ३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V04"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V04"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C06_V04 | |||
| id = BGT_C06_V04_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">योगारूढलक्षणमुच्यते ‘यदा हि’ इति । तत्र न कर्मस्वनुषज्यत इति ज्ञानिनः कर्माभावकथनान्न चाक्रिय इत्यादिविरोध इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">योगारूढलक्षणमुच्यते ‘यदा हि’ इति । तत्र न कर्मस्वनुषज्यत इति ज्ञानिनः कर्माभावकथनान्न चाक्रिय इत्यादिविरोध इत्यत आह | |||
कथमिति ॥ | कथमिति ॥ | ||
| Line 4,506: | Line 4,092: | ||
४ ॥</p> | ४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V05"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V05"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V05"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C06_V05 | |||
| id = BGT_C06_V05_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">योगारोहस्य भगवत्प्रसादो मुख्यसाधनमित्युच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">योगारोहस्य भगवत्प्रसादो मुख्यसाधनमित्युच्यते | |||
‘उद्धरेत्’ इति । | ‘उद्धरेत्’ इति । | ||
| Line 4,541: | Line 4,123: | ||
५ ॥</p> | ५ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V06"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V06"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C06_V06 | |||
| id = BGT_C06_V06_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">येन आत्मा वशीकृतस्तस्यासौ बन्धुतया किं करोतीत्यपेक्षायां वाक्यशेषे वशीकृतोऽसौ परमात्मा तस्य हृदि सम्यगाहितो भवतीत्युक्तत्वात् पूर्वमप्यात्मपदेन परमात्मैवोच्यत इति ज्ञायत इति भावः ॥ ६ ॥</p> | |||
}} | |||
<p class="gr-vyakhya-para">येन आत्मा वशीकृतस्तस्यासौ बन्धुतया किं करोतीत्यपेक्षायां वाक्यशेषे वशीकृतोऽसौ परमात्मा तस्य हृदि सम्यगाहितो भवतीत्युक्तत्वात् पूर्वमप्यात्मपदेन परमात्मैवोच्यत इति ज्ञायत इति भावः ॥ ६ ॥</p> | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V08"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V08"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V08"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C06_V08 | |||
| id = BGT_C06_V08_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">योगारूढलक्षणं प्रपञ्च्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">योगारूढलक्षणं प्रपञ्च्यते | |||
‘शीतोष्ण’ इति । | ‘शीतोष्ण’ इति । | ||
| Line 4,581: | Line 4,155: | ||
वेदादौ ॥ ८ ॥</p> | वेदादौ ॥ ८ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V09"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V09"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C06_V09 | |||
| id = BGT_C06_V09_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु सुहृदादीनां विषमत्वात् कथं तेषु ज्ञानिनः समबुद्धित्वमुच्यत इत्याशङ्कां स्मृत्यैव परिहरति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु सुहृदादीनां विषमत्वात् कथं तेषु ज्ञानिनः समबुद्धित्वमुच्यत इत्याशङ्कां स्मृत्यैव परिहरति | |||
यस्येति ॥ | यस्येति ॥ | ||
| Line 4,606: | Line 4,176: | ||
स्वयमेव तस्य क्लेशस्थानं निरूप्योपकारकर्तेत्यर्थः ॥ ९ ॥</p> | स्वयमेव तस्य क्लेशस्थानं निरूप्योपकारकर्तेत्यर्थः ॥ ९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V20"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V20"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C06_V20 | |||
| id = BGT_C06_V20_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">योगसम्पूर्तिस्वरूपमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">योगसम्पूर्तिस्वरूपमुच्यते | |||
‘यदा’ इत्यादिना । | ‘यदा’ इत्यादिना । | ||
| Line 4,629: | Line 4,195: | ||
अन्यथा तोषायोगादिति भावः ॥ २० ॥</p> | अन्यथा तोषायोगादिति भावः ॥ २० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V27"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V27"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V27"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C06_V27 | |||
| id = BGT_C06_V27_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">योगफलमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">योगफलमुच्यते | |||
‘प्रशान्त’ इति । | ‘प्रशान्त’ इति । | ||
| Line 4,652: | Line 4,214: | ||
अन्यथा बहुप्रमाणविरोधादिति भावः ॥ अनेन पूर्वोक्तं मत्संस्थापदमपि व्याख्यातं भवति ॥ २७ ॥</p> | अन्यथा बहुप्रमाणविरोधादिति भावः ॥ अनेन पूर्वोक्तं मत्संस्थापदमपि व्याख्यातं भवति ॥ २७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V29"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V29"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V29"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C06_V29 | |||
| id = BGT_C06_V29_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ध्येयमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ध्येयमुच्यते | |||
‘सर्वभूतस्थम्’ इति । | ‘सर्वभूतस्थम्’ इति । | ||
| Line 4,675: | Line 4,233: | ||
भोक्तारमिति सङ्क्षेपोक्तौ परमात्मन एव ध्येयत्वोक्तेः, यो मामित्यनुवादाच्चेति भावः ॥ २९ ॥</p> | भोक्तारमिति सङ्क्षेपोक्तौ परमात्मन एव ध्येयत्वोक्तेः, यो मामित्यनुवादाच्चेति भावः ॥ २९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V31"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V31"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V31"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C06_V31 | |||
| id = BGT_C06_V31_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">परमात्मध्यानफलमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">परमात्मध्यानफलमुच्यते | |||
‘सर्व’ इति । | ‘सर्व’ इति । | ||
| Line 4,698: | Line 4,252: | ||
अन्यथा सर्वभूतस्थितमिति स्ववचनविरोधादिति भावः ॥ ३१ ॥</p> | अन्यथा सर्वभूतस्थितमिति स्ववचनविरोधादिति भावः ॥ ३१ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V32"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V32"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V32"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C06_V32 | |||
| id = BGT_C06_V32_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">योगिन एव इत्थम्भावान्तरमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">योगिन एव इत्थम्भावान्तरमुच्यते | |||
‘आत्मा’ इति । | ‘आत्मा’ इति । | ||
| Line 4,721: | Line 4,271: | ||
अत्र भगवदीयेष्वेव स्वस्मिन्निव स्नेहो विधीयते, न त्ववैष्णवेषु । बन्धुरात्मेति वैष्णवानामेव भगवत्प्रियत्वस्योक्तत्वात्, ‘अनात्मनः’ इत्यवैष्णवानां भगवदप्रियत्वस्योक्तत्वादिति भावः ॥ ३२ ॥</p> | अत्र भगवदीयेष्वेव स्वस्मिन्निव स्नेहो विधीयते, न त्ववैष्णवेषु । बन्धुरात्मेति वैष्णवानामेव भगवत्प्रियत्वस्योक्तत्वात्, ‘अनात्मनः’ इत्यवैष्णवानां भगवदप्रियत्वस्योक्तत्वादिति भावः ॥ ३२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V40"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V40"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V40"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C06_V40 | |||
| id = BGT_C06_V40_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अयतिरित्यर्जुनप्रश्नवाक्यगतायतिपदस्य गृहस्थादिरित्यन्यथाप्रतीतिनिरासायार्थमाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अयतिरित्यर्जुनप्रश्नवाक्यगतायतिपदस्य गृहस्थादिरित्यन्यथाप्रतीतिनिरासायार्थमाह | |||
अयतिरिति ॥ | अयतिरिति ॥ | ||
| Line 4,748: | Line 4,294: | ||
भवेदयं विरोधो यदि योगशब्देनात्र सामान्यतो ज्ञानोपायोऽभिधीयते । न च तदस्ति । ध्यानस्यैव विवक्षितत्वात् । न च योगशब्दस्य ज्ञानोपायवाचित्वविरोधः । ध्यानस्यापि ज्ञानोपायविशेषत्वादिति भावः ।</p> | भवेदयं विरोधो यदि योगशब्देनात्र सामान्यतो ज्ञानोपायोऽभिधीयते । न च तदस्ति । ध्यानस्यैव विवक्षितत्वात् । न च योगशब्दस्य ज्ञानोपायवाचित्वविरोधः । ध्यानस्यापि ज्ञानोपायविशेषत्वादिति भावः ।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V44"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V44"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V44"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C06_V44 | |||
| id = BGT_C06_V44_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">योगाच्चलितमानसस्य ‘प्राप्य पुण्यकृतान् लोकान्’ इत्यादिफलमुपपाद्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">योगाच्चलितमानसस्य ‘प्राप्य पुण्यकृतान् लोकान्’ इत्यादिफलमुपपाद्यते | |||
‘जिज्ञासुः’ इति । | ‘जिज्ञासुः’ इति । | ||
| Line 4,773: | Line 4,315: | ||
तत्राल्पप्रवृत्तिमानित्यर्थः ॥ ४४ ॥</p> | तत्राल्पप्रवृत्तिमानित्यर्थः ॥ ४४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V46"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C06_V46"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C06_V46"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C06_V46 | |||
| id = BGT_C06_V46_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">योगः स्तूयते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">योगः स्तूयते | |||
‘तपस्विभ्यः’ इति । | ‘तपस्विभ्यः’ इति । | ||
| Line 4,807: | Line 4,345: | ||
न भक्तिर्येषु तेऽभक्तयः । अन्यान् मदधीनान् जानन्नित्यनेन परिवारतया अन्योपासनमुच्यते । मदुपासकेष्वपि विषुद्धधीः निष्कामो वर इत्यर्थः । अनेन योगिनामिति श्लोको व्याख्यातो भवति । तथाहि सर्वेषां योगिनां मध्ये यः श्रद्धाशब्दोदितमद्भक्तिमान् स एव युक्तो मतः । तत्रापि यो मां भजते स एव युक्ततरो मतः । तत्रापि फलकामनां विना यो मां भजते स युक्ततमो मत इति ॥४६ ॥</p> | न भक्तिर्येषु तेऽभक्तयः । अन्यान् मदधीनान् जानन्नित्यनेन परिवारतया अन्योपासनमुच्यते । मदुपासकेष्वपि विषुद्धधीः निष्कामो वर इत्यर्थः । अनेन योगिनामिति श्लोको व्याख्यातो भवति । तथाहि सर्वेषां योगिनां मध्ये यः श्रद्धाशब्दोदितमद्भक्तिमान् स एव युक्तो मतः । तत्रापि यो मां भजते स एव युक्ततरो मतः । तत्रापि फलकामनां विना यो मां भजते स युक्ततमो मत इति ॥४६ ॥</p> | ||
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां षष्ठोऽध्यायः ॥ ६ ॥</div> | <div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां षष्ठोऽध्यायः ॥ ६ ॥</div> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
== अध्यायः 7 == | == अध्यायः 7 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V03"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V03"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C07_V03 | |||
| id = BGT_C07_V03_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <h4 class="gr-vyakhya-head">सप्तमोऽध्यायः</h4> | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">सप्तमोऽध्यायः</h4> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">हरिः ॐ॥ एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | <p class="gr-vyakhya-para">हरिः ॐ॥ एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | ||
| Line 4,845: | Line 4,379: | ||
अनेन यततामपि केचित् सिद्धा भवन्तीति व्याख्यातं भवति । जीवन्मुक्तानां सर्वेषामपि सिद्धिपदोदिता मुक्तिर्भवति । सिद्धिं गताः सर्वेऽपि नारायणायनाः, तज्ज्ञानादिमत्त्वात् । नारायणपरायणस्तु सुदुर्लभ इत्यर्थः । जीवघनो जीवसारः । अनेन न केवलं महाज्ञानिनो दौर्लभ्यम्, अपि तु महाभक्त्यादिमानपि दुर्लभ इत्युक्तं भवति ॥३ ॥</p> | अनेन यततामपि केचित् सिद्धा भवन्तीति व्याख्यातं भवति । जीवन्मुक्तानां सर्वेषामपि सिद्धिपदोदिता मुक्तिर्भवति । सिद्धिं गताः सर्वेऽपि नारायणायनाः, तज्ज्ञानादिमत्त्वात् । नारायणपरायणस्तु सुदुर्लभ इत्यर्थः । जीवघनो जीवसारः । अनेन न केवलं महाज्ञानिनो दौर्लभ्यम्, अपि तु महाभक्त्यादिमानपि दुर्लभ इत्युक्तं भवति ॥३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V04"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V04"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C07_V04 | |||
| id = BGT_C07_V04_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">प्रतिज्ञातं ज्ञानमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">प्रतिज्ञातं ज्ञानमुच्यते | |||
‘भूमिः’ इत्यादिना । | ‘भूमिः’ इत्यादिना । | ||
| Line 4,896: | Line 4,426: | ||
४-६ ॥</p> | ४-६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V07"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V07"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V07"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C07_V07 | |||
| id = BGT_C07_V07_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">त्वद्वत्सर्वोत्तमान्तरस्यापि पितृत्वाद्युपपत्तेः कथं कृत्स्नस्येत्याद्युक्तमित्यत उच्यते ‘मत्त’ इति । तत्र स्वव्यतिरिक्तमात्रं निषिध्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाऽह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">त्वद्वत्सर्वोत्तमान्तरस्यापि पितृत्वाद्युपपत्तेः कथं कृत्स्नस्येत्याद्युक्तमित्यत उच्यते ‘मत्त’ इति । तत्र स्वव्यतिरिक्तमात्रं निषिध्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाऽह | |||
मत्त इति ॥ | मत्त इति ॥ | ||
| Line 4,963: | Line 4,489: | ||
मुक्तानां तारतम्ये वाऽनेन हेतुरुच्यते । अनेन मनुष्याणामित्येतदपि व्याख्यातं भवति ॥ ७ ॥</p> | मुक्तानां तारतम्ये वाऽनेन हेतुरुच्यते । अनेन मनुष्याणामित्येतदपि व्याख्यातं भवति ॥ ७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V06"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V06"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C07_V06 | |||
| id = BGT_C07_V06_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">विष्णुतन्त्रत्वात् सर्वस्यासौ परतर इति विविच्य परतरत्वज्ञानं विज्ञानमित्युक्तम् । तद्विज्ञानमेव सर्वस्य तदधीनत्वप्रदर्शनेनाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">विष्णुतन्त्रत्वात् सर्वस्यासौ परतर इति विविच्य परतरत्वज्ञानं विज्ञानमित्युक्तम् । तद्विज्ञानमेव सर्वस्य तदधीनत्वप्रदर्शनेनाह | |||
स इति ॥ | स इति ॥ | ||
अनेन विज्ञानप्रदर्शकं रसोऽहमित्यादि व्याख्यातं भवति । रसयति रसमादत्ते रसं प्रेरयति । प्रभासनात् स्वयं प्रभासमानत्वात्, प्रभाप्रेरणाच्च । प्रणौति स्तौति स्तावकत्वं प्रेरयति च । शब्दयति वक्ति शब्दं प्रेरयति च ॥ ८ ॥</p> | अनेन विज्ञानप्रदर्शकं रसोऽहमित्यादि व्याख्यातं भवति । रसयति रसमादत्ते रसं प्रेरयति । प्रभासनात् स्वयं प्रभासमानत्वात्, प्रभाप्रेरणाच्च । प्रणौति स्तौति स्तावकत्वं प्रेरयति च । शब्दयति वक्ति शब्दं प्रेरयति च ॥ ८ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V09"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V09"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C07_V09 | |||
| id = BGT_C07_V09_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">सुरभ्यसुरभितया गन्धं प्रेरयति, स्वयं सुरभिश्चेति पुण्यगन्धः । स्वयं पुण्यगन्धप्रदत्वाच्च । तेजयति तेजस्वी वर्तते, तेजः प्रेरयति चेति तेजः । जीवनप्रदः तस्माज्जीवनम् । तपति तपः कुरुते प्रेरयति चेति तपः ॥ ९ ॥</p> | |||
}} | |||
<p class="gr-vyakhya-para">सुरभ्यसुरभितया गन्धं प्रेरयति, स्वयं सुरभिश्चेति पुण्यगन्धः । स्वयं पुण्यगन्धप्रदत्वाच्च । तेजयति तेजस्वी वर्तते, तेजः प्रेरयति चेति तेजः । जीवनप्रदः तस्माज्जीवनम् । तपति तपः कुरुते प्रेरयति चेति तपः ॥ ९ ॥</p> | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V10"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V10"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V10"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C07_V10 | |||
| id = BGT_C07_V10_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">व्यञ्जनाद् व्यञ्जकत्वात् प्रेरकत्वाच्च । बोधनात् बोद्धृत्वाद् बुद्धिप्रेरकत्वाच्च ॥ १० ॥</p> | |||
}} | |||
<p class="gr-vyakhya-para">व्यञ्जनाद् व्यञ्जकत्वात् प्रेरकत्वाच्च । बोधनात् बोद्धृत्वाद् बुद्धिप्रेरकत्वाच्च ॥ १० ॥</p> | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V11"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V11"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V11"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C07_V11 | |||
| id = BGT_C07_V11_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">विषयभोगनिरपेक्षतया नित्यपूर्णबलत्वात् कामवर्जितं बलम् । अस्थानेऽप्रयुज्यमानत्वाद् रागविवर्जितं बलम् । रागिणो ह्यस्थानेऽपि बलं प्रयुञ्जते । कामरागविवर्जितबलदश्चेति वा । अर्थान्तरमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">विषयभोगनिरपेक्षतया नित्यपूर्णबलत्वात् कामवर्जितं बलम् । अस्थानेऽप्रयुज्यमानत्वाद् रागविवर्जितं बलम् । रागिणो ह्यस्थानेऽपि बलं प्रयुञ्जते । कामरागविवर्जितबलदश्चेति वा । अर्थान्तरमुच्यते | |||
एतादृशेति ॥ | एतादृशेति ॥ | ||
| Line 5,039: | Line 4,549: | ||
तत्र स्वातन्त्र्यं हेतुः । रसादेरस्वातन्त्र्यं प्रसिद्धमिति भावः ॥ ११ ॥</p> | तत्र स्वातन्त्र्यं हेतुः । रसादेरस्वातन्त्र्यं प्रसिद्धमिति भावः ॥ ११ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V12"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V12"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V12"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C07_V12 | |||
| id = BGT_C07_V12_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">न केवलं रसादिधर्मप्रेरकः, किंनामाऽबादिप्रेरकश्चेत्याह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">न केवलं रसादिधर्मप्रेरकः, किंनामाऽबादिप्रेरकश्चेत्याह | |||
ये चेति ॥ | ये चेति ॥ | ||
| Line 5,066: | Line 4,572: | ||
इत्यस्य वैलोम्येनार्थ उक्तो भवति ॥ १२ ॥</p> | इत्यस्य वैलोम्येनार्थ उक्तो भवति ॥ १२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V13"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V13"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C07_V13 | |||
| id = BGT_C07_V13_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">एवं सर्वप्रेरकः परमात्मा कुतो लोकेन न ज्ञायत इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एवं सर्वप्रेरकः परमात्मा कुतो लोकेन न ज्ञायत इत्यत आह | |||
अचेतनयेति ॥ | अचेतनयेति ॥ | ||
| Line 5,089: | Line 4,591: | ||
विष्णुनैव सम्यग् ज्ञातत्वात् । लक्ष्म्या चेत्यर्थः । अनेन त्रिभिरित्यादेरर्थ उक्तो भवति । ममेत्यस्यार्थो वशगयेति । विष्णुनैवेत्यनेनाचेतनप्रकृत्याद्याहितं स्वविषयमोहं भगवान् कुतो न वारयतीत्याशङ्कानिवारकस्य नाहं प्रकाश इत्यस्यार्थ उक्तो भवति ॥ १३ ॥</p> | विष्णुनैव सम्यग् ज्ञातत्वात् । लक्ष्म्या चेत्यर्थः । अनेन त्रिभिरित्यादेरर्थ उक्तो भवति । ममेत्यस्यार्थो वशगयेति । विष्णुनैवेत्यनेनाचेतनप्रकृत्याद्याहितं स्वविषयमोहं भगवान् कुतो न वारयतीत्याशङ्कानिवारकस्य नाहं प्रकाश इत्यस्यार्थ उक्तो भवति ॥ १३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V14"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V14"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C07_V14 | |||
| id = BGT_C07_V14_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यदि साक्षाद् भगवत्या लोको मोहितस्तर्हि न कस्यापि ज्ञानमित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यदि साक्षाद् भगवत्या लोको मोहितस्तर्हि न कस्यापि ज्ञानमित्यत आह | |||
ये त्विति ॥ | ये त्विति ॥ | ||
| Line 5,122: | Line 4,620: | ||
भक्तिविषये । अनेनैकस्मिन् भक्तिर्यस्येति विग्रहः सूचितः । तेन सामानाधिकरण्याङ्गीकारे भक्तिशब्दस्य प्रियादित्वेन पुंवद्भावाप्राप्तिश्च परिहृता ॥ १४ ॥</p> | भक्तिविषये । अनेनैकस्मिन् भक्तिर्यस्येति विग्रहः सूचितः । तेन सामानाधिकरण्याङ्गीकारे भक्तिशब्दस्य प्रियादित्वेन पुंवद्भावाप्राप्तिश्च परिहृता ॥ १४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V19"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V19"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V19"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C07_V19 | |||
| id = BGT_C07_V19_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">विष्णोः सर्वोत्तमत्वमन्येषां तद्वशत्वं च ज्ञात्वा भक्तिं कुर्वतां किं फलमित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">विष्णोः सर्वोत्तमत्वमन्येषां तद्वशत्वं च ज्ञात्वा भक्तिं कुर्वतां किं फलमित्यत आह | |||
एवमिति ॥ | एवमिति ॥ | ||
| Line 5,159: | Line 4,653: | ||
१९ ॥</p> | १९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V20"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V20"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C07_V20 | |||
| id = BGT_C07_V20_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">वासुदेवज्ञानेन मोक्षसद्भावेऽपि तज्ज्ञानिनो न सर्व इति न सर्वेषां मोक्ष इत्यर्थः । एतेन स इति व्याकृतं भवति । लोके भगवज्ज्ञानिनां बहूनां दृश्यमानत्वात् कथं दौर्लभ्यमित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">वासुदेवज्ञानेन मोक्षसद्भावेऽपि तज्ज्ञानिनो न सर्व इति न सर्वेषां मोक्ष इत्यर्थः । एतेन स इति व्याकृतं भवति । लोके भगवज्ज्ञानिनां बहूनां दृश्यमानत्वात् कथं दौर्लभ्यमित्यत आह | |||
यदिति ॥ | यदिति ॥ | ||
| Line 5,242: | Line 4,732: | ||
इत्यादिना विवृतम् ॥ २० ॥</p> | इत्यादिना विवृतम् ॥ २० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V23"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V23"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V23"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C07_V23 | |||
| id = BGT_C07_V23_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">वाक्यान्तरेणापि विवृणोति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">वाक्यान्तरेणापि विवृणोति | |||
ज्ञात्वेति ॥ | ज्ञात्वेति ॥ | ||
| Line 5,265: | Line 4,751: | ||
यद्यप्येवमुच्यते तथापीत्यर्थः। तावदिति संयोज्यम् । केचन भागवताः पुरुषाः । केचन त्रैविद्याः सन्ति । तेषां च मोक्षादिकं फलमित्युक्तम् ॥ २३ ॥</p> | यद्यप्येवमुच्यते तथापीत्यर्थः। तावदिति संयोज्यम् । केचन भागवताः पुरुषाः । केचन त्रैविद्याः सन्ति । तेषां च मोक्षादिकं फलमित्युक्तम् ॥ २३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V24"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V24"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V24"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C07_V24 | |||
| id = BGT_C07_V24_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अथ केचन द्वेषिणोऽपि सन्तीत्युच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अथ केचन द्वेषिणोऽपि सन्तीत्युच्यते | |||
‘अव्यक्तम्’ इति । | ‘अव्यक्तम्’ इति । | ||
| Line 5,288: | Line 4,770: | ||
एवं सर्वप्रेरकत्वादिमहिमवांश्चेद्भगवान् तत्कथं भगवतः केचिज्जीवाभेदं मन्यन्त इत्यतो वैतदुच्यते । सर्वात्मना ज्ञेयत्वाज्ञेयत्वाभ्यां जीवेश्वरयोर्व्यक्ताव्यक्तत्वम् ॥२४ ॥</p> | एवं सर्वप्रेरकत्वादिमहिमवांश्चेद्भगवान् तत्कथं भगवतः केचिज्जीवाभेदं मन्यन्त इत्यतो वैतदुच्यते । सर्वात्मना ज्ञेयत्वाज्ञेयत्वाभ्यां जीवेश्वरयोर्व्यक्ताव्यक्तत्वम् ॥२४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V26"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V26"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V26"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C07_V26 | |||
| id = BGT_C07_V26_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यदि मायावशादज्ञानं लोकस्य भगवद्विषयं तर्हि भगवतोऽपि लोकविषयं तदस्ति किं, कुड्योभयभागावस्थितयोरन्योन्यादर्शनवदित्यत उच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यदि मायावशादज्ञानं लोकस्य भगवद्विषयं तर्हि भगवतोऽपि लोकविषयं तदस्ति किं, कुड्योभयभागावस्थितयोरन्योन्यादर्शनवदित्यत उच्यते | |||
वेदाहमिति ॥ | वेदाहमिति ॥ | ||
| Line 5,311: | Line 4,789: | ||
२६ ॥</p> | २६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V27"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V27"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V27"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C07_V27 | |||
| id = BGT_C07_V27_Nyayadeepika | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यत्केषाञ्चिदद्वैतज्ञानं तदपि मदिच्छयेत्युक्तं ‘नाहं प्रकाशः’ इति । तदयुक्तम् ।</p> | | name = Nyayadeepika | ||
<div class="shloka-block"> | | label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | ||
<span class="shloka-line">‘ऐकात्म्यं नाम यदिदं केचिद् ब्रूयुरनैपुणाः ।</span> | | text = <p class="gr-vyakhya-para">यत्केषाञ्चिदद्वैतज्ञानं तदपि मदिच्छयेत्युक्तं ‘नाहं प्रकाशः’ इति । तदयुक्तम् ।</p> | ||
<span class="shloka-line">कामक्रोधाभिभूतत्वादहङ्कारवशं गताः ॥’</span> | <div class="teeka-shloka shloka-block"><span class="shloka-line">‘ऐकात्म्यं नाम यदिदं केचिद् ब्रूयुरनैपुणाः ।</span><span class="shloka-line">कामक्रोधाभिभूतत्वादहङ्कारवशं गताः ॥’</span></div> | ||
</div> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">इत्यादाविच्छाद्वेषादेरेवाद्वैतज्ञानहेतुत्वोक्तेरित्यत उच्यते | <p class="gr-vyakhya-para">इत्यादाविच्छाद्वेषादेरेवाद्वैतज्ञानहेतुत्वोक्तेरित्यत उच्यते | ||
| Line 5,361: | Line 4,836: | ||
२७ ॥</p> | २७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V30"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C07_V30"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C07_V30"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C07_V30 | |||
| id = BGT_C07_V30_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">भगवज्ज्ञानेन किं भवतीत्यत उच्यते ‘जरेति’ तत्र भगवता तद्ब्रह्मेत्युक्तेऽपि न ब्रह्मणो भगवतः सकाशादन्यत्वं शङ्कनीयम् । तदाशङ्कापरिहारायैव साधिभूताधिदैवं ब्रह्मेति वक्तव्ये मामित्युक्तत्वादिति भावेनाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">भगवज्ज्ञानेन किं भवतीत्यत उच्यते ‘जरेति’ तत्र भगवता तद्ब्रह्मेत्युक्तेऽपि न ब्रह्मणो भगवतः सकाशादन्यत्वं शङ्कनीयम् । तदाशङ्कापरिहारायैव साधिभूताधिदैवं ब्रह्मेति वक्तव्ये मामित्युक्तत्वादिति भावेनाह | |||
तदिति ॥ | तदिति ॥ | ||
| Line 5,381: | Line 4,852: | ||
इत्युक्ते जातामिति शेषः ॥३०॥</p> | इत्युक्ते जातामिति शेषः ॥३०॥</p> | ||
<div class="gr-author-note">इतिश्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां सप्तमोऽध्यायः ॥ ७ ॥</div> | <div class="gr-author-note">इतिश्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां सप्तमोऽध्यायः ॥ ७ ॥</div> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
== अध्यायः 8 == | == अध्यायः 8 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V01"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V01"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C08_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C08_V01 | |||
| id = BGT_C08_V01_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <h4 class="gr-vyakhya-head">अष्टमोऽध्यायः</h4> | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">अष्टमोऽध्यायः</h4> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">पूर्वाध्यायसङ्गतत्वेनैतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | <p class="gr-vyakhya-para">पूर्वाध्यायसङ्गतत्वेनैतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | ||
| Line 5,416: | Line 4,883: | ||
उपरीति ॥</p> | उपरीति ॥</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">यद्यप्येषा प्रतीतिरुपरितनवाक्ये परिहृता तथापि पुनर्भवत्येव । तत्र ‘साधियज्ञं च’ इति चशब्दस्य साधिभूताधियज्ञं मां चेति संयोजनेनाधिभूतादिसहितत्वेन ब्रह्मज्ञानादन्यदेव विष्णुज्ञानमुच्यत इति तदिति विशेषणादेव प्रतीतिसम्भवादिति भावः । यत्किञ्चिदित्यत्र अन्यदेवेत्यत्र च इति प्रतीत्या जात इति शेषः ॥ १ ॥</p> | <p class="gr-vyakhya-para">यद्यप्येषा प्रतीतिरुपरितनवाक्ये परिहृता तथापि पुनर्भवत्येव । तत्र ‘साधियज्ञं च’ इति चशब्दस्य साधिभूताधियज्ञं मां चेति संयोजनेनाधिभूतादिसहितत्वेन ब्रह्मज्ञानादन्यदेव विष्णुज्ञानमुच्यत इति तदिति विशेषणादेव प्रतीतिसम्भवादिति भावः । यत्किञ्चिदित्यत्र अन्यदेवेत्यत्र च इति प्रतीत्या जात इति शेषः ॥ १ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V03"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V03"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C08_V03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C08_V03 | |||
| id = BGT_C08_V03_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘साधिभूताधिदैवं माम्’ इति भगवत एव ब्रह्मत्वोक्तेः किं तद्ब्रह्मेति प्रश्नेऽहं ब्रह्मेति परिहारो वक्तव्यः । ‘अक्षरं ब्रह्म परमम्’ इति कथमुच्यत इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘साधिभूताधिदैवं माम्’ इति भगवत एव ब्रह्मत्वोक्तेः किं तद्ब्रह्मेति प्रश्नेऽहं ब्रह्मेति परिहारो वक्तव्यः । ‘अक्षरं ब्रह्म परमम्’ इति कथमुच्यत इत्यत आह | |||
परमेति ॥ | परमेति ॥ | ||
| Line 5,445: | Line 4,908: | ||
। सत्यमेवाशङ्का भवतीति । सा च ‘अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तः’ इत्युपर्यक्षरस्याव्यक्तत्वोक्त्या परिह्रियते । अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नम्, मन्यन्ते माम् इत्यव्यक्तशब्दस्य भगवति प्रयुक्तत्वात् । अतः अक्षरं ब्रह्म परमम् इति परिहारे अहमित्यनुक्तावपि लाभसम्भवात् तथा परिहारो युक्त इति भावः ।</p> | । सत्यमेवाशङ्का भवतीति । सा च ‘अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तः’ इत्युपर्यक्षरस्याव्यक्तत्वोक्त्या परिह्रियते । अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नम्, मन्यन्ते माम् इत्यव्यक्तशब्दस्य भगवति प्रयुक्तत्वात् । अतः अक्षरं ब्रह्म परमम् इति परिहारे अहमित्यनुक्तावपि लाभसम्भवात् तथा परिहारो युक्त इति भावः ।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V03"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V03"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C08_V03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C08_V03 | |||
| id = BGT_C08_V03_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यद्यक्षरशब्दो विष्णावेव मुख्यस्तर्हि ये चाप्यक्षरमव्यक्तम् इत्यत्र, ‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’ इत्यत्र च अक्षरशब्दवाच्यो विष्णुः स्यादित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यद्यक्षरशब्दो विष्णावेव मुख्यस्तर्हि ये चाप्यक्षरमव्यक्तम् इत्यत्र, ‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’ इत्यत्र च अक्षरशब्दवाच्यो विष्णुः स्यादित्यत आह | |||
ये चेति ॥ | ये चेति ॥ | ||
| Line 5,492: | Line 4,951: | ||
‘अधियज्ञोऽहमेव’ इत्यधियज्ञस्य भगवदभिन्नत्वेनोक्तत्वादित्यर्थः ॥ ३-४ ॥</p> | ‘अधियज्ञोऽहमेव’ इत्यधियज्ञस्य भगवदभिन्नत्वेनोक्तत्वादित्यर्थः ॥ ३-४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V05"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V05"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C08_V05"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C08_V05 | |||
| id = BGT_C08_V05_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">प्रयाणकाले च कथं ज्ञेयोऽसीत्यस्य किमर्थं कथम्भूतः केन प्रकारेण स्मर्तव्योऽसीत्यर्थः । तत्र किमर्थं स्मर्तव्योऽसीत्यस्य परिहार उच्यते ‘अन्त’ इति । तत्र मद्भावपदस्य अन्यथाप्रतीतिनिरासायार्थमाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">प्रयाणकाले च कथं ज्ञेयोऽसीत्यस्य किमर्थं कथम्भूतः केन प्रकारेण स्मर्तव्योऽसीत्यर्थः । तत्र किमर्थं स्मर्तव्योऽसीत्यस्य परिहार उच्यते ‘अन्त’ इति । तत्र मद्भावपदस्य अन्यथाप्रतीतिनिरासायार्थमाह | |||
मद्भावमिति ॥ | मद्भावमिति ॥ | ||
| Line 5,538: | Line 4,993: | ||
५ ॥</p> | ५ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V09"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V09"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C08_V09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C08_V09 | |||
| id = BGT_C08_V09_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">कथम्भूतः स्मर्तव्योऽसीत्यस्य परिहार उच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">कथम्भूतः स्मर्तव्योऽसीत्यस्य परिहार उच्यते | |||
‘कविम्’ इति ॥ | ‘कविम्’ इति ॥ | ||
| Line 5,561: | Line 5,012: | ||
‘अव्यक्तं वै तमः’ इति हि श्रुतिः ॥ ९ ॥</p> | ‘अव्यक्तं वै तमः’ इति हि श्रुतिः ॥ ९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V11"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V11"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C08_V11"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C08_V11 | |||
| id = BGT_C08_V11_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">केन प्रकारेण स्मर्तव्योऽसीत्यस्य परिहार उच्यते ‘यदक्षरम्’ इति । तत्र पूर्वमन्तकालस्मरणस्य सदा तद्भावभावितत्वं साधनमुक्त्वा ब्रह्मचर्ये तथा कथमुच्यत इत्यतो ब्रह्मचर्यपदं तत्परतया व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">केन प्रकारेण स्मर्तव्योऽसीत्यस्य परिहार उच्यते ‘यदक्षरम्’ इति । तत्र पूर्वमन्तकालस्मरणस्य सदा तद्भावभावितत्वं साधनमुक्त्वा ब्रह्मचर्ये तथा कथमुच्यत इत्यतो ब्रह्मचर्यपदं तत्परतया व्याचष्टे | |||
मन आदीनामिति ॥ | मन आदीनामिति ॥ | ||
‘तत्ते पदं सङ्ग्रहेण प्रवक्ष्ये’ इत्यस्य तत्स्मरणप्रकारं प्रवक्ष्य इत्यर्थः ॥ ११ ॥</p> | ‘तत्ते पदं सङ्ग्रहेण प्रवक्ष्ये’ इत्यस्य तत्स्मरणप्रकारं प्रवक्ष्य इत्यर्थः ॥ ११ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V13"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V13"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C08_V13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C08_V13 | |||
| id = BGT_C08_V13_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘एकाक्षरं ब्रह्म’ इत्येतदेकमक्षरं शब्दं ब्रह्मेति प्रतीतिनिरासाय व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘एकाक्षरं ब्रह्म’ इत्येतदेकमक्षरं शब्दं ब्रह्मेति प्रतीतिनिरासाय व्याचष्टे | |||
एकेति ॥ | एकेति ॥ | ||
ओमित्येकमक्षरं वाचकं यस्य तदेकाक्षरमित्यर्थः । ब्रह्मशब्दस्य परब्रह्मण्येव मुख्यत्वान्न प्रतीत एवार्थः ॥ १३ ॥</p> | ओमित्येकमक्षरं वाचकं यस्य तदेकाक्षरमित्यर्थः । ब्रह्मशब्दस्य परब्रह्मण्येव मुख्यत्वान्न प्रतीत एवार्थः ॥ १३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V16"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V16"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C08_V16"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C08_V16 | |||
| id = BGT_C08_V16_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ब्रह्मादीन् प्राप्तानामपि पुनर्जन्माभावात् किं विशिष्याभिधीयते मामुपेत्य पुनर्जन्म नाप्नुुवन्तीति । अत उच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्रह्मादीन् प्राप्तानामपि पुनर्जन्माभावात् किं विशिष्याभिधीयते मामुपेत्य पुनर्जन्म नाप्नुुवन्तीति । अत उच्यते | |||
‘आब्रह्मे’ति । | ‘आब्रह्मे’ति । | ||
| Line 5,631: | Line 5,070: | ||
अंशतोऽवतीर्णत्वेऽपि तैरंशैरंशिस्थानमाप्यत इत्यर्थः । अनेन जनादौ जननाद्यभावेऽपि नैतदयुक्तम् । मुक्तस्यैव मुख्यतया जननाद्यभावात्, जनादावल्पजननादिभावादेतद्वाक्यस्य च तदर्थत्वादित्युक्तं भवति ॥ १६ ॥</p> | अंशतोऽवतीर्णत्वेऽपि तैरंशैरंशिस्थानमाप्यत इत्यर्थः । अनेन जनादौ जननाद्यभावेऽपि नैतदयुक्तम् । मुक्तस्यैव मुख्यतया जननाद्यभावात्, जनादावल्पजननादिभावादेतद्वाक्यस्य च तदर्थत्वादित्युक्तं भवति ॥ १६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V17"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V17"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C08_V17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C08_V17 | |||
| id = BGT_C08_V17_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">मत्प्राप्तावेवापुनरावृत्तिरित्युक्तस्थापनाय अशेषसृष्टिप्रलयादिकर्तृत्वमात्मन उच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">मत्प्राप्तावेवापुनरावृत्तिरित्युक्तस्थापनाय अशेषसृष्टिप्रलयादिकर्तृत्वमात्मन उच्यते | |||
‘सहस्र’ इति । | ‘सहस्र’ इति । | ||
| Line 5,675: | Line 5,110: | ||
निर्विकारस्येत्यर्थः । उपचारे बीजमप्रवृत्त्येति । रात्राविव प्रलयकाले प्रवृत्त्यभावादन्हीवान्यदा प्रवृत्तिसद्भावात् प्रलयादिकालोऽहोरात्र्यादित्वेनोपचर्यत इत्यर्थः ॥ १७ ॥</p> | निर्विकारस्येत्यर्थः । उपचारे बीजमप्रवृत्त्येति । रात्राविव प्रलयकाले प्रवृत्त्यभावादन्हीवान्यदा प्रवृत्तिसद्भावात् प्रलयादिकालोऽहोरात्र्यादित्वेनोपचर्यत इत्यर्थः ॥ १७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V23"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V23"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C08_V23"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C08_V23 | |||
| id = BGT_C08_V23_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">भगवन्तं प्राप्तानामपुनरावृत्तिः, अन्येषां पुनरावृत्तिरित्युक्तम् । तत्र पुनरावृत्तिमतामन्येषां च केन पथाऽऽगमनमित्यत उच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">भगवन्तं प्राप्तानामपुनरावृत्तिः, अन्येषां पुनरावृत्तिरित्युक्तम् । तत्र पुनरावृत्तिमतामन्येषां च केन पथाऽऽगमनमित्यत उच्यते | |||
‘यत्र’ इति । | ‘यत्र’ इति । | ||
| Line 5,696: | Line 5,127: | ||
यत्रेति ॥</p> | यत्रेति ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V26"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V26"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C08_V26"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C08_V26 | |||
| id = BGT_C08_V26_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वग्निज्योतिर्धूमानाम् अकालाभिमानिनामपि मार्गे गम्यत्वेन वक्ष्यमाणत्वात् कथं प्रतिज्ञावाक्ये यत्र काले तं कालमित्युच्यत इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">नन्वग्निज्योतिर्धूमानाम् अकालाभिमानिनामपि मार्गे गम्यत्वेन वक्ष्यमाणत्वात् कथं प्रतिज्ञावाक्ये यत्र काले तं कालमित्युच्यत इत्यत आह | |||
अग्नीति ॥ | अग्नीति ॥ | ||
| Line 5,733: | Line 5,160: | ||
यत्र तत्रेत्यस्याहरादिषु वा रात्र्यादिषु वेत्यर्थः ॥ २३-२६ ॥</p> | यत्र तत्रेत्यस्याहरादिषु वा रात्र्यादिषु वेत्यर्थः ॥ २३-२६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V27"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C08_V27"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C08_V27"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C08_V27 | |||
| id = BGT_C08_V27_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">मार्गकथनस्य प्रयोजनमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">मार्गकथनस्य प्रयोजनमुच्यते | |||
‘नैते’ इति । | ‘नैते’ इति । | ||
| Line 5,757: | Line 5,180: | ||
योगीत्यस्यार्थो ब्रह्म च पश्येदिति । वेदेष्वित्यस्यार्थः ‘सर्वपुण्यातिगो योगी यात्यसौ ब्रह्म तत्परम्’ इति ॥ २७-२८ ॥</p> | योगीत्यस्यार्थो ब्रह्म च पश्येदिति । वेदेष्वित्यस्यार्थः ‘सर्वपुण्यातिगो योगी यात्यसौ ब्रह्म तत्परम्’ इति ॥ २७-२८ ॥</p> | ||
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायाम् अष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥</div> | <div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायाम् अष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥</div> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
== अध्यायः 9 == | == अध्यायः 9 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V01"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V01"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C09_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C09_V01 | |||
| id = BGT_C09_V01_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <h4 class="gr-vyakhya-head">नवमोऽध्यायः</h4> | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">नवमोऽध्यायः</h4> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | <p class="gr-vyakhya-para">एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | ||
| Line 5,778: | Line 5,197: | ||
भगवन्महिमानमिति शेषः । न चैवमस्याष्टमत्वेन भवितव्यमिति वाच्यम् । अर्जुनप्रश्नपरिहारेणान्तरितत्वात् ।</p> | भगवन्महिमानमिति शेषः । न चैवमस्याष्टमत्वेन भवितव्यमिति वाच्यम् । अर्जुनप्रश्नपरिहारेणान्तरितत्वात् ।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V05"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V05"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C09_V05"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C09_V05 | |||
| id = BGT_C09_V05_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">प्रतिज्ञातं ज्ञानमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">प्रतिज्ञातं ज्ञानमुच्यते | |||
‘मया’ इति । | ‘मया’ इति । | ||
| Line 5,820: | Line 5,235: | ||
यद्यत्र मम देह इत्येवोच्येते तर्हि कथमचेतनस्य देहस्य भगवल्लक्षणं स्यादित्याशङ्का स्यात् । तत्परिहाराय तस्य चेतनत्वं च पृथग्वक्तव्यं स्यात् । आत्मशब्दप्रयोगे तूभयमुक्तं स्यात् । द्व्यर्थो ह्ययमात्मशब्दो देहार्थस्तस्य चेतनत्वार्थश्च । अतो ममात्मेत्युक्तमिति भावः ॥ ५-९ ॥</p> | यद्यत्र मम देह इत्येवोच्येते तर्हि कथमचेतनस्य देहस्य भगवल्लक्षणं स्यादित्याशङ्का स्यात् । तत्परिहाराय तस्य चेतनत्वं च पृथग्वक्तव्यं स्यात् । आत्मशब्दप्रयोगे तूभयमुक्तं स्यात् । द्व्यर्थो ह्ययमात्मशब्दो देहार्थस्तस्य चेतनत्वार्थश्च । अतो ममात्मेत्युक्तमिति भावः ॥ ५-९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V10"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V10"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C09_V10"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C09_V10 | |||
| id = BGT_C09_V10_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">जगत्प्रकृतिवशं त्वमुदासीनश्चेत् तर्हि प्रकृतेरेव स्वातन्त्र्यं प्राप्तमित्यत उच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">जगत्प्रकृतिवशं त्वमुदासीनश्चेत् तर्हि प्रकृतेरेव स्वातन्त्र्यं प्राप्तमित्यत उच्यते | |||
‘मया’ इति । | ‘मया’ इति । | ||
| Line 5,843: | Line 5,254: | ||
एतदधिकृत्याक्षाणि यस्यासावध्यक्ष इत्यर्थः॥ १० ॥</p> | एतदधिकृत्याक्षाणि यस्यासावध्यक्ष इत्यर्थः॥ १० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V11"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V11"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C09_V11"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C09_V11 | |||
| id = BGT_C09_V11_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यद्येवंविधो भवांस्तर्हि कथं केचित्त्वामवजानन्ति, का च तेषां गतिरित्यत उच्यते ‘अवजानन्ति’ इति । तत्र भगवतो मानुषशरीरोक्तेः ‘भूतभृन्न च भूतस्थः’ इत्युक्तिविरोध इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यद्येवंविधो भवांस्तर्हि कथं केचित्त्वामवजानन्ति, का च तेषां गतिरित्यत उच्यते ‘अवजानन्ति’ इति । तत्र भगवतो मानुषशरीरोक्तेः ‘भूतभृन्न च भूतस्थः’ इत्युक्तिविरोध इत्यत आह | |||
मानुषीमिति ॥ | मानुषीमिति ॥ | ||
| Line 5,871: | Line 5,278: | ||
‘अनन्यता’, ‘अपूर्णता’ इत्यत्र दृष्टिरिति संयोज्यम् । अवतारेषु सङ्करो नाम अनवताराणामवतारत्वेन, अवताराणामनवतारत्वेन ज्ञानम् । सर्वस्माद्भिन्नः सर्वोत्तमः स्वगतभेदविवर्जितो यथावदिति च ज्ञातव्यम्॥ ११ ॥</p> | ‘अनन्यता’, ‘अपूर्णता’ इत्यत्र दृष्टिरिति संयोज्यम् । अवतारेषु सङ्करो नाम अनवताराणामवतारत्वेन, अवताराणामनवतारत्वेन ज्ञानम् । सर्वस्माद्भिन्नः सर्वोत्तमः स्वगतभेदविवर्जितो यथावदिति च ज्ञातव्यम्॥ ११ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V15"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V15"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C09_V15"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C09_V15 | |||
| id = BGT_C09_V15_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">भगवतो दोषित्वादेवावजानन्तीति किं न स्यादित्यतः तथात्वे दैवप्रकृतयोऽप्यवज्ञां कुर्युः । न च तदस्तीत्युच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">भगवतो दोषित्वादेवावजानन्तीति किं न स्यादित्यतः तथात्वे दैवप्रकृतयोऽप्यवज्ञां कुर्युः । न च तदस्तीत्युच्यते | |||
‘महात्मानः’ इति । | ‘महात्मानः’ इति । | ||
| Line 5,894: | Line 5,297: | ||
एकत्वेनेत्यादिपदचतुष्टयस्यैकमूर्तिरित्यादि यथाक्रमं व्याख्यानम्॥ १५ ॥</p> | एकत्वेनेत्यादिपदचतुष्टयस्यैकमूर्तिरित्यादि यथाक्रमं व्याख्यानम्॥ १५ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V16"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V16"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C09_V16"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C09_V16 | |||
| id = BGT_C09_V16_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">प्रतिज्ञातं विज्ञानमुच्यते ‘अहं क्रतुः’ इति । तत्र हरेः क्रत्वादिस्वरूपत्वमुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय स्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">प्रतिज्ञातं विज्ञानमुच्यते ‘अहं क्रतुः’ इति । तत्र हरेः क्रत्वादिस्वरूपत्वमुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय स्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
अर्च्यत्वादिति ॥ | अर्च्यत्वादिति ॥ | ||
ऋगञ्चन इति धातुः । ‘सर्वदा समः, तेन साम’ इति हि श्रुतिः । यदस्ति तज्जानातीति यज्ञः । स्वात्मानं धत्त इति स्वधा । मानात् त्रातीति मन्त्रो, ज्ञातो रक्षतीत्यर्थः । उष प्लुष दाह इति धातोस्तापत्रयदग्धा उष्टाः । दर्भशब्दो दरं बिभर्तीत्यन्यत्रस्थो व्याक्रियते । आहूतत्वाद्यज्ञादाविति शेषः । अगतेः स्वशक्त्या गन्तुमशक्तस्य जगतः ॥१६॥</p> | ऋगञ्चन इति धातुः । ‘सर्वदा समः, तेन साम’ इति हि श्रुतिः । यदस्ति तज्जानातीति यज्ञः । स्वात्मानं धत्त इति स्वधा । मानात् त्रातीति मन्त्रो, ज्ञातो रक्षतीत्यर्थः । उष प्लुष दाह इति धातोस्तापत्रयदग्धा उष्टाः । दर्भशब्दो दरं बिभर्तीत्यन्यत्रस्थो व्याक्रियते । आहूतत्वाद्यज्ञादाविति शेषः । अगतेः स्वशक्त्या गन्तुमशक्तस्य जगतः ॥१६॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V17"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V17"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C09_V17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C09_V17 | |||
| id = BGT_C09_V17_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">क्रत्वादिभिन्नस्यैव हरेर्योगवृत्त्या तत्तन्नामकत्वमित्यत्र स्मृत्यन्तरं चाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">क्रत्वादिभिन्नस्यैव हरेर्योगवृत्त्या तत्तन्नामकत्वमित्यत्र स्मृत्यन्तरं चाह | |||
तत्तदिति ॥ | तत्तदिति ॥ | ||
| Line 5,941: | Line 5,336: | ||
जगत्पितुः विरिञ्चादपि महानित्यर्थः । निधातृत्वाद्धारकत्वात् ॥ १७ ॥</p> | जगत्पितुः विरिञ्चादपि महानित्यर्थः । निधातृत्वाद्धारकत्वात् ॥ १७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V18"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V18"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C09_V18"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C09_V18 | |||
| id = BGT_C09_V18_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">व्यञ्जनाज्जगदभिव्यञ्जकत्वात् । प्रलयमृत्युशब्दयोरर्थभेदं सप्रमाणकमाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">व्यञ्जनाज्जगदभिव्यञ्जकत्वात् । प्रलयमृत्युशब्दयोरर्थभेदं सप्रमाणकमाह | |||
प्रलयेति ॥ | प्रलयेति ॥ | ||
१८ ॥</p> | १८ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V19"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V19"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C09_V19"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C09_V19 | |||
| id = BGT_C09_V19_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">प्रलयादन्यदाऽपि संहर्तृत्वादित्यर्थः । इन्द्रियेषु स्थित्वा तेषां देहधारणेन मृतिं परिहरति यस्मात्तस्मादमृतमित्यर्थः । प्रविलापयन् प्रलय इति शेषः । अहं क्रतुरित्यादेरशेषक्रत्वादिभोक्तृत्वं चार्थः ॥ १९ ॥</p> | |||
}} | |||
<p class="gr-vyakhya-para">प्रलयादन्यदाऽपि संहर्तृत्वादित्यर्थः । इन्द्रियेषु स्थित्वा तेषां देहधारणेन मृतिं परिहरति यस्मात्तस्मादमृतमित्यर्थः । प्रविलापयन् प्रलय इति शेषः । अहं क्रतुरित्यादेरशेषक्रत्वादिभोक्तृत्वं चार्थः ॥ १९ ॥</p> | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V20"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V20"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C09_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C09_V20 | |||
| id = BGT_C09_V20_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">तत्र भगवतः सर्वयज्ञादिभोक्तृत्वे त्रैविद्यभागवतयोः फलभेदो न स्यादित्याशङ्क्य परिह्रियते ‘त्रैविद्याः’ इति । तदेव प्रपञ्च्यते ‘येऽपी’ति । तत्र त्रैविद्यभागवतयोः भगवद्याजित्वसाम्येऽपि फलभेदः सहेतुकमुक्तः । तस्य स्फुटमप्रतीतेः स्मृत्यैव तद्व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">तत्र भगवतः सर्वयज्ञादिभोक्तृत्वे त्रैविद्यभागवतयोः फलभेदो न स्यादित्याशङ्क्य परिह्रियते ‘त्रैविद्याः’ इति । तदेव प्रपञ्च्यते ‘येऽपी’ति । तत्र त्रैविद्यभागवतयोः भगवद्याजित्वसाम्येऽपि फलभेदः सहेतुकमुक्तः । तस्य स्फुटमप्रतीतेः स्मृत्यैव तद्व्याचष्टे | |||
अनन्येति ॥ | अनन्येति ॥ | ||
| Line 6,005: | Line 5,386: | ||
२० ॥</p> | २० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V24"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V24"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C09_V24"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C09_V24 | |||
| id = BGT_C09_V24_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातः च्यवन्ति ते’ इत्यत्र भगवन्तमजानतां तत्त्वेनेति विशेषणाद् विपरीतं जानतां वाऽत्रैविद्यानां स्वर्गभोगानन्तरं च्यवनमुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाऽह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातः च्यवन्ति ते’ इत्यत्र भगवन्तमजानतां तत्त्वेनेति विशेषणाद् विपरीतं जानतां वाऽत्रैविद्यानां स्वर्गभोगानन्तरं च्यवनमुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाऽह | |||
मामिष्ट्वेति ॥ | मामिष्ट्वेति ॥ | ||
| Line 6,031: | Line 5,408: | ||
॥ अत इति ॥२४ ॥</p> | ॥ अत इति ॥२४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V29"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V29"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C09_V29"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C09_V29 | |||
| id = BGT_C09_V29_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">भक्त्युपहृतमश्नामीति भक्तप्रियत्वमुक्तम् । तथासत्यभक्तेष्वप्रीतिश्च स्यात् । ततश्च भगवतो वैषम्यमापन्नमित्यत उच्यते ‘समोऽहम्’ इति । तदस्फुटार्थत्वात् स्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">भक्त्युपहृतमश्नामीति भक्तप्रियत्वमुक्तम् । तथासत्यभक्तेष्वप्रीतिश्च स्यात् । ततश्च भगवतो वैषम्यमापन्नमित्यत उच्यते ‘समोऽहम्’ इति । तदस्फुटार्थत्वात् स्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
नास्येति ॥ | नास्येति ॥ | ||
| Line 6,054: | Line 5,427: | ||
वर्तन्त इत्यादि शेषः । तदेवोच्यत इति भावः ॥ २९ ॥</p> | वर्तन्त इत्यादि शेषः । तदेवोच्यत इति भावः ॥ २९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V32"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C09_V32"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C09_V32"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C09_V32 | |||
| id = BGT_C09_V32_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु भगवदाश्रिताः सर्वेऽपि पुण्या एव । ‘सत्त्वाधिकः पुल्कसोऽपि यस्तु भागवतः सदा’ इत्यादेः । अतः कथं ‘मां हि पार्थ’ इति स्त्रीवैश्यशूद्राणां पापयोनय इति विशेषणम्, ब्राह्मणराजर्षीणां पुण्या इति विशेषणमुच्यत इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु भगवदाश्रिताः सर्वेऽपि पुण्या एव । ‘सत्त्वाधिकः पुल्कसोऽपि यस्तु भागवतः सदा’ इत्यादेः । अतः कथं ‘मां हि पार्थ’ इति स्त्रीवैश्यशूद्राणां पापयोनय इति विशेषणम्, ब्राह्मणराजर्षीणां पुण्या इति विशेषणमुच्यत इत्यत आह | |||
पापादीति ॥ | पापादीति ॥ | ||
| Line 6,111: | Line 5,480: | ||
इति वचनानुसारेण अविरुद्धतया व्याख्यातुं शक्यत्वादेतद्विशेषणं युक्तमित्यर्थः । अनेन एतदेवं व्याख्यातं भवति । ये पापादियोनयोऽस्वाभाविकाः स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रा ब्राह्मणा राजर्षयश्च तेऽपि यान्ति परां गतिम् । किं पुनः पुण्याः स्वाभाविका एते स्त्रीवैश्यादयः । अत्र पापयोनयः स्त्रिय इतिवत् पुमांस इत्यनुक्तिः पापादिकारितपुंसामभावादिति ॥ ३२-३३ ॥</p> | इति वचनानुसारेण अविरुद्धतया व्याख्यातुं शक्यत्वादेतद्विशेषणं युक्तमित्यर्थः । अनेन एतदेवं व्याख्यातं भवति । ये पापादियोनयोऽस्वाभाविकाः स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रा ब्राह्मणा राजर्षयश्च तेऽपि यान्ति परां गतिम् । किं पुनः पुण्याः स्वाभाविका एते स्त्रीवैश्यादयः । अत्र पापयोनयः स्त्रिय इतिवत् पुमांस इत्यनुक्तिः पापादिकारितपुंसामभावादिति ॥ ३२-३३ ॥</p> | ||
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥</div> | <div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥</div> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
== अध्यायः 10 == | == अध्यायः 10 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V01"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V01"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C10_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C10_V01 | |||
| id = BGT_C10_V01_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <h4 class="gr-vyakhya-head">दशमोऽध्यायः</h4> | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">दशमोऽध्यायः</h4> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">षष्ठे ध्यानमुक्तम्। तत्र ध्येयतया भगवद्विभूतिरूपाण्यत्रोच्यन्त इत्यध्यायार्थस्यातिरोहितत्वादनुक्तिः ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">षष्ठे ध्यानमुक्तम्। तत्र ध्येयतया भगवद्विभूतिरूपाण्यत्रोच्यन्त इत्यध्यायार्थस्यातिरोहितत्वादनुक्तिः ।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V02"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V02"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C10_V02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C10_V02 | |||
| id = BGT_C10_V02_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">भूयो महिमानं शृृण्विति प्रतिज्ञातमुच्यते ‘न मे विदुः’ इति । तत्र मे महिमानं सुरगणा महर्षयश्च न विदुरित्येवोक्तत्वाद् गन्धर्वादयो विदुरित्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाऽह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">भूयो महिमानं शृृण्विति प्रतिज्ञातमुच्यते ‘न मे विदुः’ इति । तत्र मे महिमानं सुरगणा महर्षयश्च न विदुरित्येवोक्तत्वाद् गन्धर्वादयो विदुरित्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाऽह | |||
उपलक्षणार्थमिति ॥ | उपलक्षणार्थमिति ॥ | ||
सुरगणा महर्षय इति पदद्वयं सर्वोपलक्षकम् । सुरगणादीनामज्ञानेऽन्येषां सुतरां तद्भावादिति भावः ॥ २ ॥</p> | सुरगणा महर्षय इति पदद्वयं सर्वोपलक्षकम् । सुरगणादीनामज्ञानेऽन्येषां सुतरां तद्भावादिति भावः ॥ २ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V03"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V03"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C10_V03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C10_V03 | |||
| id = BGT_C10_V03_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">स्वज्ञानान्मोक्षाख्यमहिमाऽत्रोच्यते ‘यो माम्’ इति । तत्र अजमित्युक्तत्वादनादिमिति पुनरुक्तिरित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">स्वज्ञानान्मोक्षाख्यमहिमाऽत्रोच्यते ‘यो माम्’ इति । तत्र अजमित्युक्तत्वादनादिमिति पुनरुक्तिरित्यत आह | |||
अनस्येति ॥ | अनस्येति ॥ | ||
अनो मुख्यप्राणः ॥ ३ ॥</p> | अनो मुख्यप्राणः ॥ ३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V04"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V04"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C10_V04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C10_V04 | |||
| id = BGT_C10_V04_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">बुद्ध्यादिप्रदत्वमहिमा चोच्यते ‘बुद्धिः’ इति । तत्र बुद्धिज्ञानशब्दयोरेकार्थत्वमित्यतो बुद्धिशब्दस्यार्थान्तरत्वे स्मृतिमाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">बुद्ध्यादिप्रदत्वमहिमा चोच्यते ‘बुद्धिः’ इति । तत्र बुद्धिज्ञानशब्दयोरेकार्थत्वमित्यतो बुद्धिशब्दस्यार्थान्तरत्वे स्मृतिमाह | |||
बुद्धिरिति ॥ | बुद्धिरिति ॥ | ||
बुत् बोधः । तदाश्रयत्वाज्जलधिरितिवत् तज्ज्ञानाश्रयोऽन्तः करणं बुद्धिरित्युच्यत इत्यर्थः ॥४॥</p> | बुत् बोधः । तदाश्रयत्वाज्जलधिरितिवत् तज्ज्ञानाश्रयोऽन्तः करणं बुद्धिरित्युच्यत इत्यर्थः ॥४॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V06"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V06"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C10_V06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C10_V06 | |||
| id = BGT_C10_V06_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">न केवलं भूतानां बुद्ध्यादिकं मत्तो भवत्यपि तु सर्वभूतानि चेत्युच्यते ‘महर्षयः’ इति । तत्र प्रतिमन्वन्तरं सप्तर्षिभेदोक्तेरत्र के विवक्षिता इति चेत्पूर्वमन्वन्तरस्था एव । पूर्व इति विशेषणात् । के पूर्वमन्वन्तरस्था इत्यतस्तान् स्मृत्यैव दर्शयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">न केवलं भूतानां बुद्ध्यादिकं मत्तो भवत्यपि तु सर्वभूतानि चेत्युच्यते ‘महर्षयः’ इति । तत्र प्रतिमन्वन्तरं सप्तर्षिभेदोक्तेरत्र के विवक्षिता इति चेत्पूर्वमन्वन्तरस्था एव । पूर्व इति विशेषणात् । के पूर्वमन्वन्तरस्था इत्यतस्तान् स्मृत्यैव दर्शयति | |||
॥ मरीचिरिति ॥ | ॥ मरीचिरिति ॥ | ||
| Line 6,217: | Line 5,566: | ||
एतेनैव ‘एषां लोक इमाः प्रजाः’ इत्यस्याप्यभिप्रायो वर्णितो भवति । ६ ॥</p> | एतेनैव ‘एषां लोक इमाः प्रजाः’ इत्यस्याप्यभिप्रायो वर्णितो भवति । ६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V07"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V07"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C10_V07"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C10_V07 | |||
| id = BGT_C10_V07_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">उक्तमाहात्म्यज्ञाने फलमुच्यते ‘एताम्’ इति । तत्र कर्मसमाधियोगयोरत्रानुक्तेः कथमेतं योगमित्युच्यत इत्यतो नात्र कर्मयोगादिर्विवक्षित इति भावेन योगशब्दस्यार्थान्तरं स्मृत्या दर्शयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">उक्तमाहात्म्यज्ञाने फलमुच्यते ‘एताम्’ इति । तत्र कर्मसमाधियोगयोरत्रानुक्तेः कथमेतं योगमित्युच्यत इत्यतो नात्र कर्मयोगादिर्विवक्षित इति भावेन योगशब्दस्यार्थान्तरं स्मृत्या दर्शयति | |||
॥ युज्यत इति ॥ | ॥ युज्यत इति ॥ | ||
| Line 6,253: | Line 5,598: | ||
७ ॥</p> | ७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V08"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V08"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C10_V08"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C10_V08 | |||
| id = BGT_C10_V08_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">उक्तार्थे विश्वासोत्पादनार्थं सन्ति च तथा भजन्त इत्युच्यते ‘अहम्’ इति । तत्र ‘अहं सर्वस्य प्रभवः’ इत्यादिनैव मामित्यस्य सिद्धत्वात् किं पुनः भजन्ते माम् इत्युच्यत इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">उक्तार्थे विश्वासोत्पादनार्थं सन्ति च तथा भजन्त इत्युच्यते ‘अहम्’ इति । तत्र ‘अहं सर्वस्य प्रभवः’ इत्यादिनैव मामित्यस्य सिद्धत्वात् किं पुनः भजन्ते माम् इत्युच्यत इत्यत आह | |||
भजन्ते मामिति ॥ | भजन्ते मामिति ॥ | ||
मामित्यनुक्ते जीवैश्वरैक्याभिप्रायेण स्वात्मानमुद्दिश्याहमेव सर्वस्य प्रभव इत्यादि मत्वा भजन्त इति प्रतीतिः स्यात् । तन्निवृत्त्यर्थं मामित्युक्तमित्यर्थः ॥ ८ ॥</p> | मामित्यनुक्ते जीवैश्वरैक्याभिप्रायेण स्वात्मानमुद्दिश्याहमेव सर्वस्य प्रभव इत्यादि मत्वा भजन्त इति प्रतीतिः स्यात् । तन्निवृत्त्यर्थं मामित्युक्तमित्यर्थः ॥ ८ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V09"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V09"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C10_V09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C10_V09 | |||
| id = BGT_C10_V09_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">प्राणानां भगवद्गतत्वं कथमित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">प्राणानां भगवद्गतत्वं कथमित्यत आह | |||
मद्गतेति ॥९ ॥</p> | मद्गतेति ॥९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V22"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V22"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C10_V22"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C10_V22 | |||
| id = BGT_C10_V22_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अत्र विभूतिरूपप्रश्ने ‘अहं ज्योतिषां रविः’ इत्याद्युच्यते । तत्र स्वजात्यादिविशिष्टवस्तून्येव भगवतो विभूतिरूपाणीत्यन्यथाप्रतीतिं स्मृत्यैव निवारयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अत्र विभूतिरूपप्रश्ने ‘अहं ज्योतिषां रविः’ इत्याद्युच्यते । तत्र स्वजात्यादिविशिष्टवस्तून्येव भगवतो विभूतिरूपाणीत्यन्यथाप्रतीतिं स्मृत्यैव निवारयति | |||
येषामिति ॥ | येषामिति ॥ | ||
| Line 6,314: | Line 5,647: | ||
आधिक्यहेतुरित्यादौ ब्रह्मण इत्यादि शेषः ॥ २२ ॥</p> | आधिक्यहेतुरित्यादौ ब्रह्मण इत्यादि शेषः ॥ २२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V40"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V40"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C10_V40"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C10_V40 | |||
| id = BGT_C10_V40_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">इतश्च न रव्यादिकमेव भगवतो विभूतिरूपं किन्तु तत्रस्थमेवेत्याह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">इतश्च न रव्यादिकमेव भगवतो विभूतिरूपं किन्तु तत्रस्थमेवेत्याह | |||
केष्विति ॥ | केष्विति ॥ | ||
| Line 6,396: | Line 5,725: | ||
अभिमानिष्वपि यथासम्भवमाधिक्यं ग्राह्यमित्यर्थः । यदा सामवेदस्य ऋग्वेदाधिक्यमुच्यते तदा सामवेदाभिमानिनः प्राणस्य विवक्षायाम् ऋग्वेदाभिमानिसरस्वत्याद्याधिक्यं ग्राह्यम् । यदा शिवस्य विवक्षा तदोमाद्याधिक्यं ग्राह्यमित्याद्युक्तं भवति ॥२७-४० ॥</p> | अभिमानिष्वपि यथासम्भवमाधिक्यं ग्राह्यमित्यर्थः । यदा सामवेदस्य ऋग्वेदाधिक्यमुच्यते तदा सामवेदाभिमानिनः प्राणस्य विवक्षायाम् ऋग्वेदाभिमानिसरस्वत्याद्याधिक्यं ग्राह्यम् । यदा शिवस्य विवक्षा तदोमाद्याधिक्यं ग्राह्यमित्याद्युक्तं भवति ॥२७-४० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V41"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V41"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C10_V41"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C10_V41 | |||
| id = BGT_C10_V41_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">विभूतीनां सङ्क्षेपमुक्त्वा विस्तर उच्यते । | |||
<p class="gr-vyakhya-para">विभूतीनां सङ्क्षेपमुक्त्वा विस्तर उच्यते । | |||
यद्यदिति ॥ | यद्यदिति ॥ | ||
| Line 6,419: | Line 5,744: | ||
प्रकाशरूपांशेन संयुक्तं भवतीति तेजोंऽशसम्भवं न तु तेजोंऽशात् सम्भवो यस्येति । येनासङ्गतिरिति भावः ॥ ४१ ॥</p> | प्रकाशरूपांशेन संयुक्तं भवतीति तेजोंऽशसम्भवं न तु तेजोंऽशात् सम्भवो यस्येति । येनासङ्गतिरिति भावः ॥ ४१ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V42"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C10_V42"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C10_V42"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C10_V42 | |||
| id = BGT_C10_V42_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ततोऽपि विस्तर उच्यते ‘अथवा’ इति । तत्रोक्तेन बहुना ज्ञातेन किमपि फलं नास्तीत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ततोऽपि विस्तर उच्यते ‘अथवा’ इति । तत्रोक्तेन बहुना ज्ञातेन किमपि फलं नास्तीत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
किमिति ॥ | किमिति ॥ | ||
| Line 6,450: | Line 5,771: | ||
न वरिष्ठलाभेऽल्पस्य हेयत्वम् । उभयलाभेऽधिकशोभनप्राप्तेरित्यर्थः ॥ ४२ ॥</p> | न वरिष्ठलाभेऽल्पस्य हेयत्वम् । उभयलाभेऽधिकशोभनप्राप्तेरित्यर्थः ॥ ४२ ॥</p> | ||
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥</div> | <div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥</div> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
== अध्यायः 11 == | == अध्यायः 11 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V01"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V01"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C11_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C11_V01 | |||
| id = BGT_C11_V01_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <h4 class="gr-vyakhya-head">एकादशोऽध्यायः</h4> | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">एकादशोऽध्यायः</h4> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अत्र ध्यानार्थं विश्वरूपस्थितिरुच्यत इत्यध्यायप्रतिपाद्यस्य स्फुटं प्रतीयमानत्वादनुक्तिः । तत्र विश्वरूपस्य प्रागुत्तरं चादृष्टत्वात् तदानीमेव किञ्चित्प्रधानादिकम् उपादानीकृत्य भगवता निर्मायार्जुनाय प्रदर्श्य विश्वरूपं नाशितमिति शङ्कां निवारयति | <p class="gr-vyakhya-para">अत्र ध्यानार्थं विश्वरूपस्थितिरुच्यत इत्यध्यायप्रतिपाद्यस्य स्फुटं प्रतीयमानत्वादनुक्तिः । तत्र विश्वरूपस्य प्रागुत्तरं चादृष्टत्वात् तदानीमेव किञ्चित्प्रधानादिकम् उपादानीकृत्य भगवता निर्मायार्जुनाय प्रदर्श्य विश्वरूपं नाशितमिति शङ्कां निवारयति | ||
| Line 6,481: | Line 5,798: | ||
न विश्वरूपस्यानन्तरूपसमुदायत्वादीश्वररूपत्वायोगः । ‘पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः’ ‘पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम्’ इत्यादेरनन्तरूपाणां प्रदर्शितत्वावगमाद् ‘द्रष्टुमिच्छामि ते रूपम्’ इत्यादेरेकरूपप्रदर्शनस्यैव प्रार्थितत्वावगमाच्चैकस्यैवानन्तरूपत्वसिद्धेः । न चैतद्विरुद्धम् । तेषामनन्तरूपाणामपि परस्परमभिन्नत्वादिति भावः ।</p> | न विश्वरूपस्यानन्तरूपसमुदायत्वादीश्वररूपत्वायोगः । ‘पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः’ ‘पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम्’ इत्यादेरनन्तरूपाणां प्रदर्शितत्वावगमाद् ‘द्रष्टुमिच्छामि ते रूपम्’ इत्यादेरेकरूपप्रदर्शनस्यैव प्रार्थितत्वावगमाच्चैकस्यैवानन्तरूपत्वसिद्धेः । न चैतद्विरुद्धम् । तेषामनन्तरूपाणामपि परस्परमभिन्नत्वादिति भावः ।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V14"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V14"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C11_V14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C11_V14 | |||
| id = BGT_C11_V14_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अनन्तरूपाण्यभिन्नानीत्ययुक्तम् । रूपाणामैक्येऽनन्तत्वायोगादित्याशङ्कां ब्रह्मतर्कवाक्येन परिहरति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अनन्तरूपाण्यभिन्नानीत्ययुक्तम् । रूपाणामैक्येऽनन्तत्वायोगादित्याशङ्कां ब्रह्मतर्कवाक्येन परिहरति | |||
॥ एकमिति ॥ | ॥ एकमिति ॥ | ||
| Line 6,513: | Line 5,826: | ||
विशेषोऽपीति ॥ | विशेषोऽपीति ॥ | ||
विशेषोऽपि विशेषिस्वरूपमतो न भेदानवस्था । भेदाभावेऽपि विशेषादेव विशेषव्यवहारसिद्धिः । विशेषस्य स्वस्यैव स्वस्मिन् व्यवहारविशेषनिर्वाहकत्वेन विशेषान्तरानङ्गीकारान्न विशेषानवस्थाऽपीति भावः । | विशेषोऽपि विशेषिस्वरूपमतो न भेदानवस्था । भेदाभावेऽपि विशेषादेव विशेषव्यवहारसिद्धिः । विशेषस्य स्वस्यैव स्वस्मिन् व्यवहारविशेषनिर्वाहकत्वेन विशेषान्तरानङ्गीकारान्न विशेषानवस्थाऽपीति भावः ।{{!}} छछ॥</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">तमेव विशेषं विभज्य निरूपयति | <p class="gr-vyakhya-para">तमेव विशेषं विभज्य निरूपयति | ||
| Line 6,670: | Line 5,983: | ||
यत्कल्याणगुणात्मकं तत्सर्वं प्रतीत्या दुर्घटमपि हरौ परमैश्वर्ययोगतो घटत इत्येवाङ्गीक्रियते न तु जीवैक्यादिकमपीति । तथा सति परमैश्वर्यस्यैवानुपपत्तेरिति भावः ॥ १४ ॥</p> | यत्कल्याणगुणात्मकं तत्सर्वं प्रतीत्या दुर्घटमपि हरौ परमैश्वर्ययोगतो घटत इत्येवाङ्गीक्रियते न तु जीवैक्यादिकमपीति । तथा सति परमैश्वर्यस्यैवानुपपत्तेरिति भावः ॥ १४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V15"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V15"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C11_V15"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C11_V15 | |||
| id = BGT_C11_V15_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">दृष्टविश्वरूपो दृष्टानुभवादव्याजेन स्तौति ‘पश्यामि’ इति । तत्र कमलरूपासने स्थितं ब्रह्माणमित्यल्पार्थत्वप्रतीतिनिरासाय कमलासनस्थपदं व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">दृष्टविश्वरूपो दृष्टानुभवादव्याजेन स्तौति ‘पश्यामि’ इति । तत्र कमलरूपासने स्थितं ब्रह्माणमित्यल्पार्थत्वप्रतीतिनिरासाय कमलासनस्थपदं व्याचष्टे | |||
कमलेति ॥ | कमलेति ॥ | ||
| Line 6,697: | Line 6,006: | ||
१५ । ।</p> | १५ । ।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V20"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V20"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C11_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C11_V20 | |||
| id = BGT_C11_V20_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘द्यावापृथिव्योः’ इत्यत्र त्वयेत्युक्त्यैवेकेनेति सिद्धत्वात् किमर्थं पुनरेकेनेत्युच्यत इत्यतस्तस्य सार्थक्यमाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘द्यावापृथिव्योः’ इत्यत्र त्वयेत्युक्त्यैवेकेनेति सिद्धत्वात् किमर्थं पुनरेकेनेत्युच्यत इत्यतस्तस्य सार्थक्यमाह | |||
द्यावापृथिव्योरिति ॥ | द्यावापृथिव्योरिति ॥ | ||
| Line 6,742: | Line 6,047: | ||
नात्र स्ववचनं व्याक्रियते, येन वैय्यर्थ्यं स्यात् । किन्तु ‘सर्वं खल्विदं ब्रह्म’, ‘सर्वं ह्येतद् ब्रह्म’ इत्यादिवाक्येषु श्रुतसर्वशब्दमनूद्य तद्व्याख्यानमिदं स्वोक्तस्थापनार्थमिति भावः ॥ २० ॥</p> | नात्र स्ववचनं व्याक्रियते, येन वैय्यर्थ्यं स्यात् । किन्तु ‘सर्वं खल्विदं ब्रह्म’, ‘सर्वं ह्येतद् ब्रह्म’ इत्यादिवाक्येषु श्रुतसर्वशब्दमनूद्य तद्व्याख्यानमिदं स्वोक्तस्थापनार्थमिति भावः ॥ २० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V25"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V25"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C11_V25"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C11_V25 | |||
| id = BGT_C11_V25_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुम्’ इति स्वस्यापि यद्धर्शनमसुलभमुक्तं तादृशरूपदर्शनं कथं लोकत्रयस्य ‘दृष्ट्वाऽद्भुतं रूपम्’ इत्यादिनाऽर्जुनेनोच्यते । ‘सुखमात्यन्तिकम्’ इत्यादौ भगवद्दर्शनस्य परमानन्दहेतुत्वेनोक्तत्वात् कथं विश्वरूपदर्शनस्य व्यथाहेतुत्वमुच्यत इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुम्’ इति स्वस्यापि यद्धर्शनमसुलभमुक्तं तादृशरूपदर्शनं कथं लोकत्रयस्य ‘दृष्ट्वाऽद्भुतं रूपम्’ इत्यादिनाऽर्जुनेनोच्यते । ‘सुखमात्यन्तिकम्’ इत्यादौ भगवद्दर्शनस्य परमानन्दहेतुत्वेनोक्तत्वात् कथं विश्वरूपदर्शनस्य व्यथाहेतुत्वमुच्यत इत्यत आह | |||
त्रिलोकेष्विति ॥ | त्रिलोकेष्विति ॥ | ||
| Line 6,805: | Line 6,106: | ||
एतच्च विष्णुधर्मे विस्तरेणोक्तम् ॥ ३० ॥</p> | एतच्च विष्णुधर्मे विस्तरेणोक्तम् ॥ ३० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V31"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V31"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C11_V31"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C11_V31 | |||
| id = BGT_C11_V31_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘आख्याहि मे को भवान्’ इत्यत्र को देवो भवानिति पृच्छतीत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाऽह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘आख्याहि मे को भवान्’ इत्यत्र को देवो भवानिति पृच्छतीत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाऽह | |||
विशेषेति ॥ | विशेषेति ॥ | ||
| Line 6,828: | Line 6,125: | ||
‘भासस्तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो’ इत्यर्जुनेन भगवतः सम्बोधितत्वेन विष्णुरिति पूर्वमेव ज्ञातत्वाद् विशेषगुणकर्मादिविषय एवायं प्रश्नो न स्वरूपमात्रविषय इत्यर्थः ॥ ३१ ॥</p> | ‘भासस्तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो’ इत्यर्जुनेन भगवतः सम्बोधितत्वेन विष्णुरिति पूर्वमेव ज्ञातत्वाद् विशेषगुणकर्मादिविषय एवायं प्रश्नो न स्वरूपमात्रविषय इत्यर्थः ॥ ३१ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V32"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V32"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C11_V32"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C11_V32 | |||
| id = BGT_C11_V32_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">परिहारे गुणादेरनुक्तत्वान्नायं तद्विषय इत्यतः कालशब्द एव गुणादिवाचीति भावेन स्मृत्यैव तं व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">परिहारे गुणादेरनुक्तत्वान्नायं तद्विषय इत्यतः कालशब्द एव गुणादिवाचीति भावेन स्मृत्यैव तं व्याचष्टे | |||
काल इति ॥ | काल इति ॥ | ||
| Line 6,851: | Line 6,144: | ||
नात्रार्जुनमेकमृते सर्वे मरिष्यन्तीत्युच्यते । किन्तु अर्जुनभ्रातॄनश्वत्थामादींश्च विना । अपिपदेन तेषां समुच्चितत्वादिति भावः । ३२ ॥</p> | नात्रार्जुनमेकमृते सर्वे मरिष्यन्तीत्युच्यते । किन्तु अर्जुनभ्रातॄनश्वत्थामादींश्च विना । अपिपदेन तेषां समुच्चितत्वादिति भावः । ३२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V34"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V34"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C11_V34"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C11_V34 | |||
| id = BGT_C11_V34_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यतोऽहमेव लोकान् समाहर्तुमिह प्रवृत्तः । अतो वैरिजये सन्देहायोगाद् युध्यस्वेत्युच्यते ‘तस्मात्’ इति । तत्र द्रोणं च भीष्मं चेति जयद्रथस्य द्रोणादिवद्विशिष्योक्तिः कथम् ? तावत्सामर्थ्याभावादित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यतोऽहमेव लोकान् समाहर्तुमिह प्रवृत्तः । अतो वैरिजये सन्देहायोगाद् युध्यस्वेत्युच्यते ‘तस्मात्’ इति । तत्र द्रोणं च भीष्मं चेति जयद्रथस्य द्रोणादिवद्विशिष्योक्तिः कथम् ? तावत्सामर्थ्याभावादित्यत आह | |||
जयद्रथस्येति ॥ | जयद्रथस्येति ॥ | ||
| Line 6,883: | Line 6,172: | ||
अर्जुने स्थित्वा तस्यैव हन्तृत्वान्मया हतेषु त्वमपि हन्तेति व्यवहारविषयो भवेत्येव भगवतोच्यत इति भावः ॥ ३४ ॥</p> | अर्जुने स्थित्वा तस्यैव हन्तृत्वान्मया हतेषु त्वमपि हन्तेति व्यवहारविषयो भवेत्येव भगवतोच्यत इति भावः ॥ ३४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V39"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V39"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C11_V39"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C11_V39 | |||
| id = BGT_C11_V39_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">वायुर्यमोऽग्निरित्याद्यर्जुनस्तुतिवाक्ये वाय्वादीनां भगवदभेद उच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय वाय्वादिशब्दानां भगवति योगवृत्तिं स्मृत्यैव दर्शयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">वायुर्यमोऽग्निरित्याद्यर्जुनस्तुतिवाक्ये वाय्वादीनां भगवदभेद उच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय वाय्वादिशब्दानां भगवति योगवृत्तिं स्मृत्यैव दर्शयति | |||
॥ वायुरिति ॥ | ॥ वायुरिति ॥ | ||
वबयोरभेदाद् वकारो बलवाची । अयपय गताविति धातोः आयुशब्दो ज्ञानवाची । इदि परमैश्वर्य इति धातुः ॥३९ ॥</p> | वबयोरभेदाद् वकारो बलवाची । अयपय गताविति धातोः आयुशब्दो ज्ञानवाची । इदि परमैश्वर्य इति धातुः ॥३९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V42"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V42"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C11_V42"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C11_V42 | |||
| id = BGT_C11_V42_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘असत्कृतोऽसि विहारशय्यासनभोजनेषु एकोऽथवाऽपि’ इत्यत्र यद्यप्यहं त्वमेक एव । तथापि लोकव्यवहारानुसारेण क्षामापय इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘असत्कृतोऽसि विहारशय्यासनभोजनेषु एकोऽथवाऽपि’ इत्यत्र यद्यप्यहं त्वमेक एव । तथापि लोकव्यवहारानुसारेण क्षामापय इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
एक इति ॥ | एक इति ॥ | ||
| Line 6,930: | Line 6,211: | ||
एकत्वाद् एः, करोतीति क इत्यर्थः । अन्यनिरपेक्षतया हि कर्ता सर्वोत्तमः ॥ ४२ ॥</p> | एकत्वाद् एः, करोतीति क इत्यर्थः । अन्यनिरपेक्षतया हि कर्ता सर्वोत्तमः ॥ ४२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V46"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V46"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C11_V46"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C11_V46 | |||
| id = BGT_C11_V46_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘तेनैव रूपेण भव’ इत्यर्जुनप्रार्थनावाक्ये विश्वरूपं विहाय पूर्वतनं गृहाण इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘तेनैव रूपेण भव’ इत्यर्जुनप्रार्थनावाक्ये विश्वरूपं विहाय पूर्वतनं गृहाण इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
तेनैवेति ॥ | तेनैवेति ॥ | ||
| Line 6,953: | Line 6,230: | ||
नरसिंहरूपेऽपि गोपितविश्वरूपत्वोक्तेर्न रूपान्तरप्रतीतौ विश्वरूपत्याग इति भावः ॥ ४६ ॥</p> | नरसिंहरूपेऽपि गोपितविश्वरूपत्वोक्तेर्न रूपान्तरप्रतीतौ विश्वरूपत्याग इति भावः ॥ ४६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V47"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V47"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C11_V47"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C11_V47 | |||
| id = BGT_C11_V47_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">भक्त्यतिशयोत्पादनाय विश्वरूपदर्शनस्य दौर्लभ्यमुच्यते ‘मया’ इति । तत्र ‘तेजोमयं विश्वम्’ इति विश्वात्मकत्वं भगवद्रूपस्योच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय विश्वशब्दं स्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">भक्त्यतिशयोत्पादनाय विश्वरूपदर्शनस्य दौर्लभ्यमुच्यते ‘मया’ इति । तत्र ‘तेजोमयं विश्वम्’ इति विश्वात्मकत्वं भगवद्रूपस्योच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय विश्वशब्दं स्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
विश्वेति ॥ | विश्वेति ॥ | ||
| Line 6,988: | Line 6,261: | ||
इन्द्रस्याधिकदर्शित्वेऽल्पदर्शित्वे वा विशिष्य त्वयेन्द्रशरीरेण दृष्टमित्युक्तिर्न सम्भवति । आधिक्येऽनुक्तेराधम्ये निषेधस्य चादर्शनात् ॥ ४७ ॥</p> | इन्द्रस्याधिकदर्शित्वेऽल्पदर्शित्वे वा विशिष्य त्वयेन्द्रशरीरेण दृष्टमित्युक्तिर्न सम्भवति । आधिक्येऽनुक्तेराधम्ये निषेधस्य चादर्शनात् ॥ ४७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V48"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V48"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C11_V48"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C11_V48 | |||
| id = BGT_C11_V48_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यद्यन्येषामपि विश्वरूपदर्शनमत्राभिप्रेतं स्यात्तर्हि ‘न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानैः’ इत्युत्तरवाक्यविरोध इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यद्यन्येषामपि विश्वरूपदर्शनमत्राभिप्रेतं स्यात्तर्हि ‘न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानैः’ इत्युत्तरवाक्यविरोध इत्यत आह | |||
वेदेति ॥ | वेदेति ॥ | ||
| Line 7,011: | Line 6,280: | ||
४८ ॥</p> | ४८ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V50"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V50"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C11_V50"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C11_V50 | |||
| id = BGT_C11_V50_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘स्वकं रूपं दर्शयामास’ इति कृष्णरूपस्य विशिष्य स्वकीयत्वोक्तेः यदुक्तं विश्वरूपस्य साक्षादीश्वरस्वरूपत्वं तदयुक्तमित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘स्वकं रूपं दर्शयामास’ इति कृष्णरूपस्य विशिष्य स्वकीयत्वोक्तेः यदुक्तं विश्वरूपस्य साक्षादीश्वरस्वरूपत्वं तदयुक्तमित्यत आह | |||
स्ववदिति ॥ | स्ववदिति ॥ | ||
| Line 7,050: | Line 6,315: | ||
५० ॥</p> | ५० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V51"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V51"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C11_V51"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C11_V51 | |||
| id = BGT_C11_V51_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘दृष्ट्वेदं मानुषं रूपम्’ इति कृष्णरूपस्य मानुषत्वोक्तेः कथं नावरत्वमित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘दृष्ट्वेदं मानुषं रूपम्’ इति कृष्णरूपस्य मानुषत्वोक्तेः कथं नावरत्वमित्यत आह | |||
किञ्चिदिति ॥ | किञ्चिदिति ॥ | ||
अन्यथोदाहृतवाक्यविरोधः स्यादित्यर्थः ॥ ५१ ॥</p> | अन्यथोदाहृतवाक्यविरोधः स्यादित्यर्थः ॥ ५१ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V52"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C11_V52"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C11_V52"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C11_V52 | |||
| id = BGT_C11_V52_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘सुदुर्दर्शमिदं रूपम्’ इत्यत्र ‘देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिण एव वर्तन्ते, न तु पश्यन्ति’ इत्युक्तत्वात् कथमर्जुनादुत्तमैरधमैश्च विश्वरूपस्य दृष्टत्वमुच्यत इत्यतस्तद्वाक्यं यथावद्योजयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘सुदुर्दर्शमिदं रूपम्’ इत्यत्र ‘देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिण एव वर्तन्ते, न तु पश्यन्ति’ इत्युक्तत्वात् कथमर्जुनादुत्तमैरधमैश्च विश्वरूपस्य दृष्टत्वमुच्यत इत्यतस्तद्वाक्यं यथावद्योजयति | |||
य इति ॥ | य इति ॥ | ||
| Line 7,089: | Line 6,346: | ||
अनेन यन्मम रूपं त्वं दृष्टवानसि, अस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणो ये देवास्तेऽपि यद्दृष्टवन्तस्तदिदं सुदुर्दर्शमिति योजना सूचिता भवति । अन्यथोक्तविरोध इति भावः ॥ ५२ ॥</p> | अनेन यन्मम रूपं त्वं दृष्टवानसि, अस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणो ये देवास्तेऽपि यद्दृष्टवन्तस्तदिदं सुदुर्दर्शमिति योजना सूचिता भवति । अन्यथोक्तविरोध इति भावः ॥ ५२ ॥</p> | ||
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितयां न्यायदीपिकायाम् एकादशोऽध्यायः ॥ ११ ॥</div> | <div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितयां न्यायदीपिकायाम् एकादशोऽध्यायः ॥ ११ ॥</div> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
== अध्यायः 12 == | == अध्यायः 12 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C12_V01"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C12_V01"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C12_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C12_V01 | |||
| id = BGT_C12_V01_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <h4 class="gr-vyakhya-head">द्वादशोऽध्यायः</h4> | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">द्वादशोऽध्यायः</h4> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ॐ॥ एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | <p class="gr-vyakhya-para">ॐ॥ एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | ||
| Line 7,149: | Line 6,402: | ||
‘ते मे युक्ततमा मताः’ इति भगवता स्वोपासकानामुत्तमत्वमुक्त्वा ‘मय्येव’ इति मदुपासकानामेवोत्तमत्वात् मदुपासक एव भवेति स्फुटमुक्तत्वादव्यक्तोपासकानामाधिक्यं वदतामपलापकत्वमेव । ततश्च साहसिकत्वात् ‘अहो नष्टा एते’ इति शोकविषयत्वमेव, न तु परिहारं वक्तुंु प्रतिवादित्वमित्यर्थः ॥१॥</p> | ‘ते मे युक्ततमा मताः’ इति भगवता स्वोपासकानामुत्तमत्वमुक्त्वा ‘मय्येव’ इति मदुपासकानामेवोत्तमत्वात् मदुपासक एव भवेति स्फुटमुक्तत्वादव्यक्तोपासकानामाधिक्यं वदतामपलापकत्वमेव । ततश्च साहसिकत्वात् ‘अहो नष्टा एते’ इति शोकविषयत्वमेव, न तु परिहारं वक्तुंु प्रतिवादित्वमित्यर्थः ॥१॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C12_V02"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C12_V02"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C12_V02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C12_V02 | |||
| id = BGT_C12_V02_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु चेष्टावत्याः श्रियोऽचलत्वम् ‘अचलम्’ ध्रुवम् इति कथमुच्यत इत्यतः स्मृत्यैव तद्घटयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु चेष्टावत्याः श्रियोऽचलत्वम् ‘अचलम्’ ध्रुवम् इति कथमुच्यत इत्यतः स्मृत्यैव तद्घटयति | |||
नेति ॥ | नेति ॥ | ||
| Line 7,202: | Line 6,451: | ||
नित्ययुक्तपदं नित्योद्युक्तत्वार्थमिति च द्रष्टव्यम् ॥ २ ॥</p> | नित्ययुक्तपदं नित्योद्युक्तत्वार्थमिति च द्रष्टव्यम् ॥ २ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C12_V06"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C12_V06"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C12_V06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C12_V06 | |||
| id = BGT_C12_V06_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘ये तु सर्वाणि’ इत्यत्रानन्ययोगेन भगवदुपसनस्योत्तमत्वमुच्यते । अतः कथं श्रिया सहितभगवदुपासनस्य आधिक्यकथनपरतयैतद्व्याख्यायत इत्याशङ्कां प्रमाणवाक्येनैव परिहरति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘ये तु सर्वाणि’ इत्यत्रानन्ययोगेन भगवदुपसनस्योत्तमत्वमुच्यते । अतः कथं श्रिया सहितभगवदुपासनस्य आधिक्यकथनपरतयैतद्व्याख्यायत इत्याशङ्कां प्रमाणवाक्येनैव परिहरति | |||
॥ विष्णोरिति | ॥ विष्णोरिति | ||
| Line 7,230: | Line 6,475: | ||
सामान्यतो भगवदन्योपासनस्य मोक्षसाधनत्वनिषेधेऽपि लक्ष्म्याः भगवदतिप्रियत्वेनान्येभ्यो विशेषसद्भावात् तदुपासनस्य मोक्षसाधनत्वसम्भवेन निषेधस्य तदतिरिक्तोपासनविषयत्वं कल्पयित्वाऽर्जुनेनान्योपासनविषयप्रश्नमकृत्वाऽप्यव्यक्तोपासनविषय एव प्रश्नः कृत इति भावः ॥ ६ ॥</p> | सामान्यतो भगवदन्योपासनस्य मोक्षसाधनत्वनिषेधेऽपि लक्ष्म्याः भगवदतिप्रियत्वेनान्येभ्यो विशेषसद्भावात् तदुपासनस्य मोक्षसाधनत्वसम्भवेन निषेधस्य तदतिरिक्तोपासनविषयत्वं कल्पयित्वाऽर्जुनेनान्योपासनविषयप्रश्नमकृत्वाऽप्यव्यक्तोपासनविषय एव प्रश्नः कृत इति भावः ॥ ६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C12_V12"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C12_V12"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C12_V12"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C12_V12 | |||
| id = BGT_C12_V12_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">मदुपासनस्याधिकत्वात्तदेव कुरु । तदलाभे मां जानीहि । तदभावे चाभ्यासयोगेन मां जानीहि । तदभावे च मत्कर्मपरो भव । तदशक्तौ च मद्योगमाश्रितः कर्मफलत्यागं कुर्वित्युच्यते ‘मयि’ इति । तत्र मत्कर्मकृत्त्वमेव मद्योगः । अतः कथमेतदित्यतः स्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">मदुपासनस्याधिकत्वात्तदेव कुरु । तदलाभे मां जानीहि । तदभावे चाभ्यासयोगेन मां जानीहि । तदभावे च मत्कर्मपरो भव । तदशक्तौ च मद्योगमाश्रितः कर्मफलत्यागं कुर्वित्युच्यते ‘मयि’ इति । तत्र मत्कर्मकृत्त्वमेव मद्योगः । अतः कथमेतदित्यतः स्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
वैष्णवानीति ॥ | वैष्णवानीति ॥ | ||
| Line 7,270: | Line 6,511: | ||
अत्र त्यागस्य शान्तिपदोदितमुक्तिहेतुत्वमुच्यते । न च तत्केवलत्यागग्रहणे युक्तम् । ‘सन्न्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः’ इत्युक्तत्वात् । ज्ञानपूर्वकध्यानसहितत्यागस्य तत्सम्भवात् स एवात्र विवक्षित इति भावः ॥ १०-१२ ॥</p> | अत्र त्यागस्य शान्तिपदोदितमुक्तिहेतुत्वमुच्यते । न च तत्केवलत्यागग्रहणे युक्तम् । ‘सन्न्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः’ इत्युक्तत्वात् । ज्ञानपूर्वकध्यानसहितत्यागस्य तत्सम्भवात् स एवात्र विवक्षित इति भावः ॥ १०-१२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C12_V17"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C12_V17"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C12_V17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C12_V17 | |||
| id = BGT_C12_V17_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘ये तु सर्वाणि कर्माणि इत्यादि प्रपञ्च्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘ये तु सर्वाणि कर्माणि इत्यादि प्रपञ्च्यते | |||
‘ओष्टा’ इति ॥ | ‘ओष्टा’ इति ॥ | ||
| Line 7,332: | Line 6,569: | ||
१७-१९ ॥</p> | १७-१९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C12_V20"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C12_V20"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C12_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C12_V20 | |||
| id = BGT_C12_V20_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">धर्म्यामृतपदस्य दुर्गमार्थत्वादर्थमाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">धर्म्यामृतपदस्य दुर्गमार्थत्वादर्थमाह | |||
धर्मेति ॥२० ॥</p> | धर्मेति ॥२० ॥</p> | ||
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥</div> | <div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥</div> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
== अध्यायः 13 == | == अध्यायः 13 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V01"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V01"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V01 | |||
| id = BGT_C13_V01_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <h4 class="gr-vyakhya-head">त्रयोदशोऽध्यायः</h4> | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">त्रयोदशोऽध्यायः</h4> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | <p class="gr-vyakhya-para">एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | ||
| Line 7,393: | Line 6,622: | ||
यत्र स्युरित्युत्तरत्रापि सम्बद्ध्यते । इच्छादिष्वपठिताऽपि विष्णुभक्तिर्द्वेषस्य पठितत्वेन तत्प्रतियोगितया गृह्यते ॥ २ ॥</p> | यत्र स्युरित्युत्तरत्रापि सम्बद्ध्यते । इच्छादिष्वपठिताऽपि विष्णुभक्तिर्द्वेषस्य पठितत्वेन तत्प्रतियोगितया गृह्यते ॥ २ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V03"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V03"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V03 | |||
| id = BGT_C13_V03_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘एतद्यो वेत्ति’ इत्येतज्जीवविषयतया प्रतीतिनिरासाय वचनान्तरेण व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘एतद्यो वेत्ति’ इत्येतज्जीवविषयतया प्रतीतिनिरासाय वचनान्तरेण व्याचष्टे | |||
क्षेत्रज्ञ इति ॥ | क्षेत्रज्ञ इति ॥ | ||
| Line 7,525: | Line 6,750: | ||
यदि क्षेत्रज्ञतयोक्तजीवस्येश्वरस्य चैक्यमत्र विवक्षितं स्यात्तर्हि क्षेत्रज्ञोऽहं चैक एवेति वक्तव्यम् । न तु क्षेत्रज्ञमनूद्येश्वरत्वविधानं युज्यते । जीवमनूद्य मां विद्धीति विधातुमस्येश्वरस्यापि जीववत् कल्पितत्वेन विशेषाभावादिति भावः ॥ ३ ॥</p> | यदि क्षेत्रज्ञतयोक्तजीवस्येश्वरस्य चैक्यमत्र विवक्षितं स्यात्तर्हि क्षेत्रज्ञोऽहं चैक एवेति वक्तव्यम् । न तु क्षेत्रज्ञमनूद्येश्वरत्वविधानं युज्यते । जीवमनूद्य मां विद्धीति विधातुमस्येश्वरस्यापि जीववत् कल्पितत्वेन विशेषाभावादिति भावः ॥ ३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V07"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V07"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V07"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V07 | |||
| id = BGT_C13_V07_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘तत्क्षेत्रं यत्’ इत्युक्तत्वात् ‘यतश्च यत्’ इति पुनरुक्तिरित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘तत्क्षेत्रं यत्’ इत्युक्तत्वात् ‘यतश्च यत्’ इति पुनरुक्तिरित्यत आह | |||
यतश्चेति ॥ | यतश्चेति ॥ | ||
| Line 7,572: | Line 6,793: | ||
७ ॥</p> | ७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V12"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V12"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V12"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V12 | |||
| id = BGT_C13_V12_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ज्ञेयं वक्तुं ज्ञानमुच्यते ‘अमानित्वम्’ इति । तत्र तत्त्वज्ञानार्थदर्शनपदस्यास्फुटार्थत्वात् तदर्थमाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ज्ञेयं वक्तुं ज्ञानमुच्यते ‘अमानित्वम्’ इति । तत्र तत्त्वज्ञानार्थदर्शनपदस्यास्फुटार्थत्वात् तदर्थमाह | |||
तत्त्वेति ॥ | तत्त्वेति ॥ | ||
| Line 7,595: | Line 6,812: | ||
प्रोक्तमित्यत्र ज्ञानशब्देनेति शेषः । उक्तमित्युच्यत इति वा ॥ १२ ॥</p> | प्रोक्तमित्यत्र ज्ञानशब्देनेति शेषः । उक्तमित्युच्यत इति वा ॥ १२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V13"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V13"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V13 | |||
| id = BGT_C13_V13_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘अनादिमत्परं ब्रह्म’ इत्यत्रानादीत्येतावता पूर्णत्वात् अनादिमदिति किमर्थमुच्यत इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘अनादिमत्परं ब्रह्म’ इत्यत्रानादीत्येतावता पूर्णत्वात् अनादिमदिति किमर्थमुच्यत इत्यत आह | |||
अनादीति ॥ | अनादीति ॥ | ||
| Line 7,622: | Line 6,835: | ||
परम् अमूर्तम् ॥१३॥</p> | परम् अमूर्तम् ॥१३॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V18"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V18"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V18"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V18 | |||
| id = BGT_C13_V18_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानगम्यमिति ज्ञानविषयत्वमुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानगम्यमिति ज्ञानविषयत्वमुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
ज्ञानेनेति ॥ | ज्ञानेनेति ॥ | ||
| Line 7,681: | Line 6,890: | ||
जीवानां स्वतन्त्रवेत्तृत्वाभावादेक इति युक्तमिति भावः ॥ १८ ॥</p> | जीवानां स्वतन्त्रवेत्तृत्वाभावादेक इति युक्तमिति भावः ॥ १८ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V19"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V19"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V19"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V19 | |||
| id = BGT_C13_V19_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">उक्तमुपसंहृत्य तज्ज्ञानं स्तूयते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">उक्तमुपसंहृत्य तज्ज्ञानं स्तूयते | |||
इतीति ॥ | इतीति ॥ | ||
| Line 7,704: | Line 6,909: | ||
१९ ॥</p> | १९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V20"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V20"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V20 | |||
| id = BGT_C13_V20_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘यतश्च यत् स च यः’ इति प्रतिज्ञातं वक्तुं प्रकृत्यादिस्वरूपमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘यतश्च यत् स च यः’ इति प्रतिज्ञातं वक्तुं प्रकृत्यादिस्वरूपमुच्यते | |||
‘प्रकृतिम्’ इति’ । | ‘प्रकृतिम्’ इति’ । | ||
| Line 7,737: | Line 6,938: | ||
सत्त्वादिगुणानां विकारत्वेऽपि ‘विकारांश्च गुणांश्च’ इति पृथगुक्तिः सत्त्वादीनामल्पविकारत्वादिच्छादीनां ततोऽधिकविकारत्वात्तद्विवक्षया युक्तेत्यर्थः ॥ २० ॥</p> | सत्त्वादिगुणानां विकारत्वेऽपि ‘विकारांश्च गुणांश्च’ इति पृथगुक्तिः सत्त्वादीनामल्पविकारत्वादिच्छादीनां ततोऽधिकविकारत्वात्तद्विवक्षया युक्तेत्यर्थः ॥ २० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V21"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V21"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V21"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V21 | |||
| id = BGT_C13_V21_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘कार्यकारणकर्तृत्वे ’ इति श्लोकमचेतनप्रकृतिजीवविषयत्वप्रतीतिनिरासाय चेतनप्रकृतीश्वरविषयतया प्रमाणेनैव व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘कार्यकारणकर्तृत्वे ’ इति श्लोकमचेतनप्रकृतिजीवविषयत्वप्रतीतिनिरासाय चेतनप्रकृतीश्वरविषयतया प्रमाणेनैव व्याचष्टे | |||
स्वदेहेति ॥ | स्वदेहेति ॥ | ||
| Line 7,797: | Line 6,994: | ||
२१ ॥</p> | २१ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V22"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V22"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V22"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V22 | |||
| id = BGT_C13_V22_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यद्यत्र पुरुषपदं जीवपरं तर्हि पुनरुक्तिः स्यात् । जीवस्य ‘कार्यकारणकर्तृत्वे’ इत्यनेनोक्तकार्यकारणसम्बन्धस्यैव प्रकृतिस्थपदेनोक्तेः । ‘सुखदुःखानां भोक्तृत्वे’ इत्यनेनोक्तसुखदुःखादिभोगस्यैव ‘भुङ्क्ते प्रकृतिजान् गुणान्’ इत्युक्तत्वादित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यद्यत्र पुरुषपदं जीवपरं तर्हि पुनरुक्तिः स्यात् । जीवस्य ‘कार्यकारणकर्तृत्वे’ इत्यनेनोक्तकार्यकारणसम्बन्धस्यैव प्रकृतिस्थपदेनोक्तेः । ‘सुखदुःखानां भोक्तृत्वे’ इत्यनेनोक्तसुखदुःखादिभोगस्यैव ‘भुङ्क्ते प्रकृतिजान् गुणान्’ इत्युक्तत्वादित्यत आह | |||
कार्येति ॥ | कार्येति ॥ | ||
| Line 7,953: | Line 7,146: | ||
२२ ॥</p> | २२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V23"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V23"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V23"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V23 | |||
| id = BGT_C13_V23_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अत्र जीवस्य शरीरसम्बन्धे सत्त्वादिगुणसङ्गः कारणमुच्यते, न तु परमात्मनः । तत्र सगुणत्वम् । परमार्थतस्तदनुपपत्तेः । तन्मिथ्यात्वस्य दूषितत्वादिति भावः । किं जीवस्य सत्त्वादिगुणसङ्गः सदसद्योनिजन्मसु स्वतन्त्रकारणमुत निमित्तमात्रम्? नाद्यः । जडत्वेन तदनुपपत्तेः । द्वितीये स्वतन्त्रकारणं वाच्यमिति शङ्कापरिहारत्वेन श्लोकमवतारयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अत्र जीवस्य शरीरसम्बन्धे सत्त्वादिगुणसङ्गः कारणमुच्यते, न तु परमात्मनः । तत्र सगुणत्वम् । परमार्थतस्तदनुपपत्तेः । तन्मिथ्यात्वस्य दूषितत्वादिति भावः । किं जीवस्य सत्त्वादिगुणसङ्गः सदसद्योनिजन्मसु स्वतन्त्रकारणमुत निमित्तमात्रम्? नाद्यः । जडत्वेन तदनुपपत्तेः । द्वितीये स्वतन्त्रकारणं वाच्यमिति शङ्कापरिहारत्वेन श्लोकमवतारयति | |||
स्वतन्त्रेति ॥ | स्वतन्त्रेति ॥ | ||
| Line 7,985: | Line 7,174: | ||
कोऽयमनुमन्तेत्यतो देहेऽप्युक्त इत्यनेनाहमेवानुमन्तेति दर्शयति ॥ देहस्थत्वेनात्मनः कथितत्वादिति भावः ॥ २३ ॥</p> | कोऽयमनुमन्तेत्यतो देहेऽप्युक्त इत्यनेनाहमेवानुमन्तेति दर्शयति ॥ देहस्थत्वेनात्मनः कथितत्वादिति भावः ॥ २३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V25"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V25"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V25"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V25 | |||
| id = BGT_C13_V25_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘प्रकृतिं पुरुषं चैव’ इत्याद्युक्तार्थं बुभुत्सातिशयोत्पादनाय तज्ज्ञानफलमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘प्रकृतिं पुरुषं चैव’ इत्याद्युक्तार्थं बुभुत्सातिशयोत्पादनाय तज्ज्ञानफलमुच्यते | |||
‘य एनम्’ इति । | ‘य एनम्’ इति । | ||
| Line 8,023: | Line 7,208: | ||
उक्तप्रकारद्वयेन । अनेन ‘ध्यानेन’ इत्युक्तार्थं भवति ।</p> | उक्तप्रकारद्वयेन । अनेन ‘ध्यानेन’ इत्युक्तार्थं भवति ।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">‘किञ्चित्’ इत्युक्त्या तेषां ध्यानातिरिक्तसाधनसद्भावेऽपि तस्याल्पत्वादनुक्तिरित्युक्तं भवति ॥२५ ॥</p> | <p class="gr-vyakhya-para">‘किञ्चित्’ इत्युक्त्या तेषां ध्यानातिरिक्तसाधनसद्भावेऽपि तस्याल्पत्वादनुक्तिरित्युक्तं भवति ॥२५ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V26"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V26"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V26"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V26 | |||
| id = BGT_C13_V26_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘ऋषयोऽन्तःप्रकाशाः’ इत्यादौ ऋषीणामन्तर्दर्शननियमोक्तेः केचनेत्युक्तिः किमर्थेत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘ऋषयोऽन्तःप्रकाशाः’ इत्यादौ ऋषीणामन्तर्दर्शननियमोक्तेः केचनेत्युक्तिः किमर्थेत्यत आह | |||
केचिदिति ॥ | केचिदिति ॥ | ||
| Line 8,125: | Line 7,306: | ||
अनेनैतत् स्वाभाविकमिति चोक्तं भवति ॥ २६ ॥</p> | अनेनैतत् स्वाभाविकमिति चोक्तं भवति ॥ २६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V27"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V27"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V27"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V27 | |||
| id = BGT_C13_V27_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं हरिरेव सर्वजीवानां सदसद्योनिजन्मसु स्वतन्त्रकारणमिति तत्प्रपञ्च्यते ‘यावत्’ इति । तत्र क्षेत्रज्ञस्य हरेः क्षेत्रसंयोगो नाम जडदेहसंयोग इत्यन्यथा प्रतीतिनिरासायाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं हरिरेव सर्वजीवानां सदसद्योनिजन्मसु स्वतन्त्रकारणमिति तत्प्रपञ्च्यते ‘यावत्’ इति । तत्र क्षेत्रज्ञस्य हरेः क्षेत्रसंयोगो नाम जडदेहसंयोग इत्यन्यथा प्रतीतिनिरासायाह | |||
क्षेत्रेति ॥ | क्षेत्रेति ॥ | ||
| Line 8,217: | Line 7,394: | ||
२७ ॥</p> | २७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V28"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V28"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V28"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V28 | |||
| id = BGT_C13_V28_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">परमेश्वरस्य सर्वशरीरस्थत्वमुक्तम् । तर्ह्यधिष्ठानतारतम्यात्तस्य तारतम्यं दुःखिसहावस्थानाद् दुःखं च स्यादित्यत उच्यते‘समम्’ इति । तत्र ‘विनश्यत्स्वविनश्यन्तम्’ इत्ययुक्तम् । जीवानां विनाशाभावात् । न च तस्याचेतनविषयत्वम् । चशब्दाद्यभावादित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">परमेश्वरस्य सर्वशरीरस्थत्वमुक्तम् । तर्ह्यधिष्ठानतारतम्यात्तस्य तारतम्यं दुःखिसहावस्थानाद् दुःखं च स्यादित्यत उच्यते‘समम्’ इति । तत्र ‘विनश्यत्स्वविनश्यन्तम्’ इत्ययुक्तम् । जीवानां विनाशाभावात् । न च तस्याचेतनविषयत्वम् । चशब्दाद्यभावादित्यत आह | |||
जीवेष्विति ॥ | जीवेष्विति ॥ | ||
२८ ॥</p> | २८ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V29"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V29"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V29"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V29 | |||
| id = BGT_C13_V29_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">एवं विजानन्नेव ज्ञानीत्युक्तम् । तज्ज्ञानफलमुच्यते ‘समम्’ इति । श्लोकद्वयं स्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एवं विजानन्नेव ज्ञानीत्युक्तम् । तज्ज्ञानफलमुच्यते ‘समम्’ इति । श्लोकद्वयं स्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
दुःखेति ॥ | दुःखेति ॥ | ||
| Line 8,259: | Line 7,428: | ||
२९ ॥</p> | २९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V30"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V30"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V30"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V30 | |||
| id = BGT_C13_V30_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ईश्वरः सदसद्योनिजन्मसु कर्मानपेक्ष्यैव कारणं चेत्तर्हि तस्य वैषम्यादि स्यात् । कर्मापेक्षायां स्वातन्त्र्यप्रच्युतिः । तथा तस्यापि जनकसद्भावाच्च न स्वातन्त्र्यमित्यत उच्यते‘प्रकृत्य’ इति । तत्र प्रकृतिरेव कर्त्री न परमात्मेत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ईश्वरः सदसद्योनिजन्मसु कर्मानपेक्ष्यैव कारणं चेत्तर्हि तस्य वैषम्यादि स्यात् । कर्मापेक्षायां स्वातन्त्र्यप्रच्युतिः । तथा तस्यापि जनकसद्भावाच्च न स्वातन्त्र्यमित्यत उच्यते‘प्रकृत्य’ इति । तत्र प्रकृतिरेव कर्त्री न परमात्मेत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
प्रकृत्येति ॥ | प्रकृत्येति ॥ | ||
| Line 8,333: | Line 7,498: | ||
३० ॥</p> | ३० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V31"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V31"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V31"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V31 | |||
| id = BGT_C13_V31_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">न केवलं भगवतः सर्वप्रेरकत्वादिज्ञानमात्रेणालम् । किन्तु तस्य सर्वाधारत्वाद्यपि ज्ञातव्यमित्युच्यते ‘यदा’ इति । तत् तिरोहितार्थत्वात् प्रमाणवाक्येनैव व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">न केवलं भगवतः सर्वप्रेरकत्वादिज्ञानमात्रेणालम् । किन्तु तस्य सर्वाधारत्वाद्यपि ज्ञातव्यमित्युच्यते ‘यदा’ इति । तत् तिरोहितार्थत्वात् प्रमाणवाक्येनैव व्याचष्टे | |||
एकेति ॥ | एकेति ॥ | ||
भूतपृथग्भावस्य परमात्मस्थत्वोक्त्या पृथग्भूतानां तत्स्थत्वमभिप्रेतम् । तदेवात्रोक्तम् ॥३१ ॥</p> | भूतपृथग्भावस्य परमात्मस्थत्वोक्त्या पृथग्भूतानां तत्स्थत्वमभिप्रेतम् । तदेवात्रोक्तम् ॥३१ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V32"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V32"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V32"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V32 | |||
| id = BGT_C13_V32_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">सर्वचेतनाचेतनात्मकत्वात् परमात्मनः कथं भूतानां ततः पृथग्भाव इत्यत उच्यते ‘अनादित्वात्’ इति । तत्र परमात्मनोऽकर्तृत्वप्रतीतिं च निराकर्तुं शरीरस्थपदं व्याख्याति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">सर्वचेतनाचेतनात्मकत्वात् परमात्मनः कथं भूतानां ततः पृथग्भाव इत्यत उच्यते ‘अनादित्वात्’ इति । तत्र परमात्मनोऽकर्तृत्वप्रतीतिं च निराकर्तुं शरीरस्थपदं व्याख्याति | |||
शरीरस्थ इति ॥ | शरीरस्थ इति ॥ | ||
| Line 8,416: | Line 7,573: | ||
३२ ॥</p> | ३२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V35"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C13_V35"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C13_V35"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C13_V35 | |||
| id = BGT_C13_V35_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अध्यायार्थ उपसंह्रियते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अध्यायार्थ उपसंह्रियते | |||
॥ क्षेत्रेति ॥ | ॥ क्षेत्रेति ॥ | ||
| Line 8,440: | Line 7,593: | ||
मोक्षं मोक्षसाधनममानित्वमित्याद्युक्तम् ३५ ॥</p> | मोक्षं मोक्षसाधनममानित्वमित्याद्युक्तम् ३५ ॥</p> | ||
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचतस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां त्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥</div> | <div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचतस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां त्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥</div> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
== अध्यायः 14 == | == अध्यायः 14 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C14_V03"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C14_V03"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C14_V03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C14_V03 | |||
| id = BGT_C14_V03_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <h4 class="gr-vyakhya-head">चतुर्दशोऽध्यायः</h4> | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">चतुर्दशोऽध्यायः</h4> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">हरिः ॐ॥ एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | <p class="gr-vyakhya-para">हरिः ॐ॥ एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | ||
| Line 8,476: | Line 7,625: | ||
३ ॥</p> | ३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C14_V18"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C14_V18"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C14_V18"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C14_V18 | |||
| id = BGT_C14_V18_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">त्रैगुण्येति विविच्योक्ते सति तर्हि गुणा एव सर्वोत्तमाः, न तु ततोऽन्यः सर्वोत्तम इति शङ्का स्यात् । सा निराक्रियते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">त्रैगुण्येति विविच्योक्ते सति तर्हि गुणा एव सर्वोत्तमाः, न तु ततोऽन्यः सर्वोत्तम इति शङ्का स्यात् । सा निराक्रियते | |||
नान्यमिति ॥ | नान्यमिति ॥ | ||
| Line 8,507: | Line 7,652: | ||
१९ ॥</p> | १९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C14_V19"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C14_V19"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C14_V19"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C14_V19 | |||
| id = BGT_C14_V19_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">भगवति भावप्राप्तियोग्यस्यैव पुरुषत्वं ‘पुरुषत्वे वा विस्तरादात्मा’ इत्यादिश्रुतिसिद्धम् । प्रतीत एवार्थः किं न स्यादित्यतो ‘मम योनिः’ इत्यादि स्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">भगवति भावप्राप्तियोग्यस्यैव पुरुषत्वं ‘पुरुषत्वे वा विस्तरादात्मा’ इत्यादिश्रुतिसिद्धम् । प्रतीत एवार्थः किं न स्यादित्यतो ‘मम योनिः’ इत्यादि स्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
महालक्ष्मीरिति ॥ | महालक्ष्मीरिति ॥ | ||
| Line 8,552: | Line 7,693: | ||
अज्ञानजमित्यनेन अज्ञानमिति व्याख्यातं भवति । तेन केवलदुःखस्य तमःफलत्वोक्तिश्चार्थान्तरे बाधिकेति सूचितं भवति ॥१६-१९ ॥</p> | अज्ञानजमित्यनेन अज्ञानमिति व्याख्यातं भवति । तेन केवलदुःखस्य तमःफलत्वोक्तिश्चार्थान्तरे बाधिकेति सूचितं भवति ॥१६-१९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C14_V22"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C14_V22"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C14_V22"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C14_V22 | |||
| id = BGT_C14_V22_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">गुणात्ययोपायादिप्रश्नस्य परिहार उच्यते ‘प्रकाशम्’ इति । तत्र स्वस्मिन् प्रकाशं नेच्छति, स्वगतमोहं न द्वेष्टि, दुःखादिसाम्यं च स्पृहाद्यभावमात्रं, सर्वारम्भपरित्यागश्च सर्वत्रोदासीनत्वमित्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय प्रमाणान्तरेण तद्व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">गुणात्ययोपायादिप्रश्नस्य परिहार उच्यते ‘प्रकाशम्’ इति । तत्र स्वस्मिन् प्रकाशं नेच्छति, स्वगतमोहं न द्वेष्टि, दुःखादिसाम्यं च स्पृहाद्यभावमात्रं, सर्वारम्भपरित्यागश्च सर्वत्रोदासीनत्वमित्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय प्रमाणान्तरेण तद्व्याचष्टे | |||
लोकेति ॥ | लोकेति ॥ | ||
| Line 8,576: | Line 7,713: | ||
मोहं द्वेष्टि चेति द्रष्टव्यम् । ‘तं चापि’ इत्यनेन ‘मां च’ इत्युक्तार्थं भवति । ‘सुखदुःखादि’ इत्यस्य विष्णुभक्तिपरित्यागे सुखस्य, अन्यथा दुःखस्य भावेऽपीत्यर्थः । ‘अर्थार्थम्’ इत्यादिना ‘समलोष्ठ’ इत्याद्युक्तार्थं भवति । ‘अवैष्णव’ इत्यनेन ‘सर्वारम्भ’ इत्युक्तार्थं भवति । ‘विष्णुं याति’ इत्यनेन ‘सगुणान्’ इत्यादेः तात्पर्यमुक्तं भवति ॥२२ ॥</p> | मोहं द्वेष्टि चेति द्रष्टव्यम् । ‘तं चापि’ इत्यनेन ‘मां च’ इत्युक्तार्थं भवति । ‘सुखदुःखादि’ इत्यस्य विष्णुभक्तिपरित्यागे सुखस्य, अन्यथा दुःखस्य भावेऽपीत्यर्थः । ‘अर्थार्थम्’ इत्यादिना ‘समलोष्ठ’ इत्याद्युक्तार्थं भवति । ‘अवैष्णव’ इत्यनेन ‘सर्वारम्भ’ इत्युक्तार्थं भवति । ‘विष्णुं याति’ इत्यनेन ‘सगुणान्’ इत्यादेः तात्पर्यमुक्तं भवति ॥२२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C14_V23"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C14_V23"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C14_V23"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C14_V23 | |||
| id = BGT_C14_V23_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">इतश्च सर्वारम्भपरित्यागीति न केवलोदासीनत्वमुच्यते । ‘उदासीनवत्’ इति पूर्ववाक्ये केवलोदासीनत्वाभावस्योक्तेः । अन्यथोदासीन एवेत्युक्तिप्रसङ्गादित्याह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">इतश्च सर्वारम्भपरित्यागीति न केवलोदासीनत्वमुच्यते । ‘उदासीनवत्’ इति पूर्ववाक्ये केवलोदासीनत्वाभावस्योक्तेः । अन्यथोदासीन एवेत्युक्तिप्रसङ्गादित्याह | |||
उदासीनवदिति ॥ | उदासीनवदिति ॥ | ||
| Line 8,604: | Line 7,737: | ||
२३ ॥</p> | २३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C14_V27"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C14_V27"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C14_V27"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C14_V27 | |||
| id = BGT_C14_V27_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु गुणशब्देन श्रियादीनां विवक्षितत्वात् ‘सगुणान् समतीत्यैतान्’ इति तदत्ययः कथमुच्यते । अशक्यत्वादित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु गुणशब्देन श्रियादीनां विवक्षितत्वात् ‘सगुणान् समतीत्यैतान्’ इति तदत्ययः कथमुच्यते । अशक्यत्वादित्यत आह | |||
लक्ष्म्यादिभिरिति ॥ | लक्ष्म्यादिभिरिति ॥ | ||
| Line 8,658: | Line 7,787: | ||
एकमेवास्मादधिकमिति गणनेऽन्ते स्थितमेकान्तिकम् । तत्तु मोक्ष एवेति भावः ॥ २७ ॥</p> | एकमेवास्मादधिकमिति गणनेऽन्ते स्थितमेकान्तिकम् । तत्तु मोक्ष एवेति भावः ॥ २७ ॥</p> | ||
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥</div> | <div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥</div> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
== अध्यायः 15 == | == अध्यायः 15 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C15_V01"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C15_V01"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C15_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C15_V01 | |||
| id = BGT_C15_V01_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <h4 class="gr-vyakhya-head">पञ्चदशोऽध्यायः</h4> | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">पञ्चदशोऽध्यायः</h4> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | <p class="gr-vyakhya-para">एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | ||
| Line 8,712: | Line 7,837: | ||
लोके पर्णोत्पत्त्यनन्तरमेव फलदर्शनादत्रापि फलहेतुत्वाच्छन्दसां पर्णत्वमिति भावः । अनेन धर्मार्थयोः काममोक्षार्थत्वात् काममोक्षाख्यद्विफलो जगद्वृक्ष इत्युक्तं भवति ॥ १ ॥</p> | लोके पर्णोत्पत्त्यनन्तरमेव फलदर्शनादत्रापि फलहेतुत्वाच्छन्दसां पर्णत्वमिति भावः । अनेन धर्मार्थयोः काममोक्षार्थत्वात् काममोक्षाख्यद्विफलो जगद्वृक्ष इत्युक्तं भवति ॥ १ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C15_V02"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C15_V02"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C15_V02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C15_V02 | |||
| id = BGT_C15_V02_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अधश्चोर्ध्वं चेत्यस्यार्थः | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अधश्चोर्ध्वं चेत्यस्यार्थः | |||
अन्योन्येति ॥ | अन्योन्येति ॥ | ||
| Line 8,735: | Line 7,856: | ||
कारणेषु कार्यस्य स्थितत्वाच्छाखानां मूलेषु प्रसृतिर्युज्यते । कार्येषु कारणस्य व्याप्तत्वान्मूलानां शाखासु सन्ततिर्युक्तेत्यर्थः ॥ २ ॥</p> | कारणेषु कार्यस्य स्थितत्वाच्छाखानां मूलेषु प्रसृतिर्युज्यते । कार्येषु कारणस्य व्याप्तत्वान्मूलानां शाखासु सन्ततिर्युक्तेत्यर्थः ॥ २ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C15_V03"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C15_V03"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C15_V03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C15_V03 | |||
| id = BGT_C15_V03_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">वृक्षमात्रसाम्यस्योक्तत्वात् ‘अश्वत्थं प्राहुः’ इत्यादावश्वत्थोक्तिः कथमित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">वृक्षमात्रसाम्यस्योक्तत्वात् ‘अश्वत्थं प्राहुः’ इत्यादावश्वत्थोक्तिः कथमित्यत आह | |||
जगदिति ॥ | जगदिति ॥ | ||
| Line 8,777: | Line 7,894: | ||
ब्रह्मादीनां भगवदंशाभासत्वेनासमर्थत्वाज्जगद्वृक्षच्छेदाय भगवन्तमेव प्रपद्येतेत्याशयः ॥ ३-४ ॥</p> | ब्रह्मादीनां भगवदंशाभासत्वेनासमर्थत्वाज्जगद्वृक्षच्छेदाय भगवन्तमेव प्रपद्येतेत्याशयः ॥ ३-४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C15_V07"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C15_V07"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C15_V07"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C15_V07 | |||
| id = BGT_C15_V07_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अंश एव किं न स्यादिति चेन्न । भिन्नत्वात् । तर्ह्यंशाभासोऽपि कथमित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अंश एव किं न स्यादिति चेन्न । भिन्नत्वात् । तर्ह्यंशाभासोऽपि कथमित्यत आह | |||
किञ्चिदिति ॥ | किञ्चिदिति ॥ | ||
| Line 8,800: | Line 7,913: | ||
प्रकृतिस्थानि शरीरस्थानि । अनेन ‘मनःषष्ठानि’ इत्युक्तार्थं भवति ॥ ७ ॥</p> | प्रकृतिस्थानि शरीरस्थानि । अनेन ‘मनःषष्ठानि’ इत्युक्तार्थं भवति ॥ ७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C15_V08"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C15_V08"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C15_V08"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C15_V08 | |||
| id = BGT_C15_V08_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘अथ’ इत्यनेन ‘यच्चापि’ इत्युक्तार्थं भवति ॥८ ॥</p> | |||
}} | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘अथ’ इत्यनेन ‘यच्चापि’ इत्युक्तार्थं भवति ॥८ ॥</p> | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C15_V09"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C15_V09"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C15_V09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C15_V09 | |||
| id = BGT_C15_V09_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अतः शरीरतः । ‘भुङ्क्ते’ इत्यनेन ‘श्रोत्रम्’ इत्यस्यार्थ उक्तो भवति । ‘शुभान्’ इत्यनेन ‘गुणान्वितम्’ इत्युक्तार्थं भवति । ईश्वरस्य पूर्णानन्दत्वात् किं विषयभोगेनेत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अतः शरीरतः । ‘भुङ्क्ते’ इत्यनेन ‘श्रोत्रम्’ इत्यस्यार्थ उक्तो भवति । ‘शुभान्’ इत्यनेन ‘गुणान्वितम्’ इत्युक्तार्थं भवति । ईश्वरस्य पूर्णानन्दत्वात् किं विषयभोगेनेत्यत आह | |||
पूर्णेति ॥ | पूर्णेति ॥ | ||
९ ॥</p> | ९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C15_V14"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C15_V14"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C15_V14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C15_V14 | |||
| id = BGT_C15_V14_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">उपजीव्यतया विश्वनरसम्बन्धी वैश्वानर इत्यर्थः ॥ १४ ॥</p> | |||
}} | |||
<p class="gr-vyakhya-para">उपजीव्यतया विश्वनरसम्बन्धी वैश्वानर इत्यर्थः ॥ १४ ॥</p> | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C15_V16"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C15_V16"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C15_V16"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C15_V16 | |||
| id = BGT_C15_V16_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">क्षरणं विनाशः । क्षर विनाशसन्ततदानयोरिति धातोः । अत्रात्मपदप्रयोगेण ‘द्वाविमौ पुरुषौ’ इति पुरुषशब्दः चेतनार्थ इत्युक्तं भवति । ततश्च न श्रियः पुरुषत्वविरोधः ॥ १६ ॥</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">क्षरणं विनाशः । क्षर विनाशसन्ततदानयोरिति धातोः । अत्रात्मपदप्रयोगेण ‘द्वाविमौ पुरुषौ’ इति पुरुषशब्दः चेतनार्थ इत्युक्तं भवति । ततश्च न श्रियः पुरुषत्वविरोधः ॥ १६ ॥</p> | |||
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां पञ्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥</div> | <div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां पञ्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥</div> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
== अध्यायः 16 == | == अध्यायः 16 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C16_V01"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C16_V01"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C16_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C16_V01 | |||
| id = BGT_C16_V01_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <h4 class="gr-vyakhya-head">षोडशोऽध्यायः</h4> | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">षोडशोऽध्यायः</h4> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">॥ एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | <p class="gr-vyakhya-para">॥ एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | ||
| Line 8,896: | Line 7,990: | ||
एवमिति ॥</p> | एवमिति ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C16_V03"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C16_V03"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C16_V03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C16_V03 | |||
| id = BGT_C16_V03_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">देवलक्षणमाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">देवलक्षणमाह | |||
ये त्विति ॥ | ये त्विति ॥ | ||
| Line 8,943: | Line 8,033: | ||
एवमसुरा एवातिदारुणतमोगा इति द्रष्टव्यम् ।</p> | एवमसुरा एवातिदारुणतमोगा इति द्रष्टव्यम् ।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C16_V20"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C16_V20"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C16_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C16_V20 | |||
| id = BGT_C16_V20_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं द्वावित्युक्तिघटनाय मोक्षस्यानेकविधत्वाद् देवानामेवाधिकमोक्षो नान्येषामिति तद्गीतायामपि ज्ञायत इत्याह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं द्वावित्युक्तिघटनाय मोक्षस्यानेकविधत्वाद् देवानामेवाधिकमोक्षो नान्येषामिति तद्गीतायामपि ज्ञायत इत्याह | |||
विमोक्षायेति ॥ | विमोक्षायेति ॥ | ||
| Line 8,993: | Line 8,079: | ||
अनेनैव मा शुच इत्यस्य तात्पर्यं चोक्तं भवति ॥ २० ॥</p> | अनेनैव मा शुच इत्यस्य तात्पर्यं चोक्तं भवति ॥ २० ॥</p> | ||
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायायां षोडशोऽध्यायः ॥ १६ ॥</div> | <div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायायां षोडशोऽध्यायः ॥ १६ ॥</div> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
== अध्यायः 17 == | == अध्यायः 17 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V01"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V01"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C17_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C17_V01 | |||
| id = BGT_C17_V01_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <h4 class="gr-vyakhya-head">सप्तदशोऽध्यायः</h4> | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">सप्तदशोऽध्यायः</h4> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | <p class="gr-vyakhya-para">एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | ||
| Line 9,014: | Line 8,096: | ||
सत्कर्मण एव पुरुषार्थसाधनत्वेनानुष्ठेयत्वाद् असत्कर्मणस्तद्विरुद्धत्वेन त्याज्यत्वाद् अनुष्ठानत्यागयोश्च विविच्याज्ञानेऽसम्भवात् सदसत्कर्मणी विविच्यात्रोच्येते इति भावः ॥</p> | सत्कर्मण एव पुरुषार्थसाधनत्वेनानुष्ठेयत्वाद् असत्कर्मणस्तद्विरुद्धत्वेन त्याज्यत्वाद् अनुष्ठानत्यागयोश्च विविच्याज्ञानेऽसम्भवात् सदसत्कर्मणी विविच्यात्रोच्येते इति भावः ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V03"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V03"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C17_V03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C17_V03 | |||
| id = BGT_C17_V03_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य’ इति प्रश्नस्योत्तरमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य’ इति प्रश्नस्योत्तरमुच्यते | |||
त्रिविधेति ॥ | त्रिविधेति ॥ | ||
| Line 9,071: | Line 8,149: | ||
एवं स्वरूपश्रद्धाया एवाधिक्येनाभिव्यक्तेर्ज्ञातुं शक्यत्वात् तया जीवस्वरूपं विविच्यत इत्यर्थः ॥ ३ ॥</p> | एवं स्वरूपश्रद्धाया एवाधिक्येनाभिव्यक्तेर्ज्ञातुं शक्यत्वात् तया जीवस्वरूपं विविच्यत इत्यर्थः ॥ ३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V04"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V04"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C17_V04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C17_V04 | |||
| id = BGT_C17_V04_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">कथं श्रद्धया जीवस्वरूपविवेक इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">कथं श्रद्धया जीवस्वरूपविवेक इत्यत आह | |||
श्रद्धेति ॥ | श्रद्धेति ॥ | ||
| Line 9,098: | Line 8,172: | ||
अनेन शास्त्रविध्युत्सर्गाद्यप्रयोजकीकृत्य श्रद्धाया एव प्रयोजकत्वकथनस्याभिप्रायोऽपि वर्णितो भवति ॥ ४ ॥</p> | अनेन शास्त्रविध्युत्सर्गाद्यप्रयोजकीकृत्य श्रद्धाया एव प्रयोजकत्वकथनस्याभिप्रायोऽपि वर्णितो भवति ॥ ४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V05"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V05"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C17_V05"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C17_V05 | |||
| id = BGT_C17_V05_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">तामसानां भूतादित्वमवान्तरफलमेव । मुख्यं तु तम एवेत्युपपादयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">तामसानां भूतादित्वमवान्तरफलमेव । मुख्यं तु तम एवेत्युपपादयति | |||
अशास्त्रेति ॥ | अशास्त्रेति ॥ | ||
५ ॥</p> | ५ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V06"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V06"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C17_V06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C17_V06 | |||
| id = BGT_C17_V06_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ज्ञेयाश्चेत्यनेन ‘तान् विद्धि’इत्युक्तार्थं भवति ॥ ६ ॥</p> | |||
}} | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ज्ञेयाश्चेत्यनेन ‘तान् विद्धि’इत्युक्तार्थं भवति ॥ ६ ॥</p> | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V07"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V07"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C17_V07"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C17_V07 | |||
| id = BGT_C17_V07_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अन्नैश्चेत्यनेन ‘आहारः’ इत्यादेस्तात्पर्यमुक्तं भवति । श्रद्धाया जीवस्वरूपत्वेन तया तज्ज्ञानमुपपद्यते । आहाराद्यैस्तत्कथमित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अन्नैश्चेत्यनेन ‘आहारः’ इत्यादेस्तात्पर्यमुक्तं भवति । श्रद्धाया जीवस्वरूपत्वेन तया तज्ज्ञानमुपपद्यते । आहाराद्यैस्तत्कथमित्यत आह | |||
सात्त्विका इति ॥ | सात्त्विका इति ॥ | ||
| Line 9,197: | Line 8,259: | ||
७ ॥</p> | ७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V08"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V08"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C17_V08"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C17_V08 | |||
| id = BGT_C17_V08_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘रस्याः स्निग्धाः स्थिराः हृद्याः’ इत्याहाराणां किंनाम स्थिरत्वं, केषां चोच्यत इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘रस्याः स्निग्धाः स्थिराः हृद्याः’ इत्याहाराणां किंनाम स्थिरत्वं, केषां चोच्यत इत्यत आह | |||
स्थिरा इति ॥ | स्थिरा इति ॥ | ||
| Line 9,239: | Line 8,297: | ||
सेवानन्तरमपि यत्पुनर्भूयादिति मनो हरति तद् हृद्यम् । उपयोगकाल एव सौख्यप्रदं प्रियम् । सकृदुपयुक्तं दीर्घकालं सुखं ददत् सुखदम् । बहुवारोपभोग एव सौख्यदं रस्यमित्यर्थः ॥ ८ ॥</p> | सेवानन्तरमपि यत्पुनर्भूयादिति मनो हरति तद् हृद्यम् । उपयोगकाल एव सौख्यप्रदं प्रियम् । सकृदुपयुक्तं दीर्घकालं सुखं ददत् सुखदम् । बहुवारोपभोग एव सौख्यदं रस्यमित्यर्थः ॥ ८ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V09"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V09"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C17_V09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C17_V09 | |||
| id = BGT_C17_V09_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">रूक्षशब्दस्यानेकार्थत्वादत्र विवक्षितमर्थमाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">रूक्षशब्दस्यानेकार्थत्वादत्र विवक्षितमर्थमाह | |||
रूक्षमिति ॥ | रूक्षमिति ॥ | ||
| Line 9,262: | Line 8,316: | ||
९॥</p> | ९॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V10"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V10"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C17_V10"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C17_V10 | |||
| id = BGT_C17_V10_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">पङ्क्तिपावनपुरुषशेषान्नस्य सात्त्विकत्वप्रसिद्धेः कथं यातयामं तामसमित्यतः प्रकारान्तरेण प्रमाणत एव व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">पङ्क्तिपावनपुरुषशेषान्नस्य सात्त्विकत्वप्रसिद्धेः कथं यातयामं तामसमित्यतः प्रकारान्तरेण प्रमाणत एव व्याचष्टे | |||
यामेति ॥ | यामेति ॥ | ||
| Line 9,293: | Line 8,343: | ||
१०११ ॥</p> | १०११ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V12"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V12"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C17_V12"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C17_V12 | |||
| id = BGT_C17_V12_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं राजसयजनेन साङ्कल्पिकः स्वर्ग एवेति तन्न युज्यते । ‘अभिसन्धाय तु फलम्’ इति तत्र फलाभिसन्धिना प्रवृत्तेः, राजसयागेन इन्द्रादिदेवलोकः स्वर्गो भवतीति क्वचिद्वचनाच्चेत्याशङ्कां स्मृत्यन्तरेण परिहरति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं राजसयजनेन साङ्कल्पिकः स्वर्ग एवेति तन्न युज्यते । ‘अभिसन्धाय तु फलम्’ इति तत्र फलाभिसन्धिना प्रवृत्तेः, राजसयागेन इन्द्रादिदेवलोकः स्वर्गो भवतीति क्वचिद्वचनाच्चेत्याशङ्कां स्मृत्यन्तरेण परिहरति | |||
॥ यागादिति ॥ | ॥ यागादिति ॥ | ||
| Line 9,335: | Line 8,381: | ||
स्वाभाविकादिकर्मसु यद् बहुलं तत् स्वाभाविकम्, अल्पमस्वाभाविकमिति बाहुल्यादिज्ञापकमिति भावः ॥ १२-१३ ॥</p> | स्वाभाविकादिकर्मसु यद् बहुलं तत् स्वाभाविकम्, अल्पमस्वाभाविकमिति बाहुल्यादिज्ञापकमिति भावः ॥ १२-१३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V16"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V16"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C17_V16"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C17_V16 | |||
| id = BGT_C17_V16_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनम्’ इत्यत्र मौनशब्दस्यान्यर्थत्वनिरासायाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनम्’ इत्यत्र मौनशब्दस्यान्यर्थत्वनिरासायाह | |||
मौनमिति ॥ | मौनमिति ॥ | ||
कथमन्यथा मानसं तपः स्यादिति भावः ॥ १६ ॥</p> | कथमन्यथा मानसं तपः स्यादिति भावः ॥ १६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V17"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V17"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C17_V17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C17_V17 | |||
| id = BGT_C17_V17_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः’ इत्यत्र युक्तत्वं नाम किमित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः’ इत्यत्र युक्तत्वं नाम किमित्यत आह | |||
युक्तैरिति ॥</p> | युक्तैरिति ॥</p> | ||
| Line 9,376: | Line 8,414: | ||
न केवलं तपस्येवैतदुच्यते, किन्तु यज्ञदानतपस्स्वपि एतदनुषञ्जनीयमिति भावः ॥ १७ ॥</p> | न केवलं तपस्येवैतदुच्यते, किन्तु यज्ञदानतपस्स्वपि एतदनुषञ्जनीयमिति भावः ॥ १७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V23"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V23"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C17_V23"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C17_V23 | |||
| id = BGT_C17_V23_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘ओंतत्सदिति निर्देशः’ इत्येतद्वाक्यान्तरेण व्याख्यातम् । तद्वाक्यविवरणेनैतद्वाक्यं विवृणोति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘ओंतत्सदिति निर्देशः’ इत्येतद्वाक्यान्तरेण व्याख्यातम् । तद्वाक्यविवरणेनैतद्वाक्यं विवृणोति | |||
सदिति ॥ | सदिति ॥ | ||
| Line 9,412: | Line 8,446: | ||
अत्र ह्योङ्कारार्थस्मरणपूर्वकं तमुच्चार्य भक्त्या भगवदर्थत्वेन निष्कामतया कृतमेव कर्म सात्त्विकमन्यद्राजसादीत्युच्यते । ततश्चैतादृशमेव सत्कर्म अन्यदसत्कर्मेति सदसत्कर्म विविच्योक्तमेवेति भावः । न च वाच्यमत्रैवंविधकर्मणः सत्त्वमन्यस्यासत्त्वं स्वयमेवोच्यत इति । अन्यथा प्रसङ्गाननुगुणत्वप्रसङ्गेन सदादिशब्दस्य सात्त्विकाद्यर्थत्वात् । एतेन ‘अफलाकाङ्क्षिभिः’इत्यादेरप्येवमेवाध्यायसङ्गतिः सूचिता भवति ॥ २३ ॥</p> | अत्र ह्योङ्कारार्थस्मरणपूर्वकं तमुच्चार्य भक्त्या भगवदर्थत्वेन निष्कामतया कृतमेव कर्म सात्त्विकमन्यद्राजसादीत्युच्यते । ततश्चैतादृशमेव सत्कर्म अन्यदसत्कर्मेति सदसत्कर्म विविच्योक्तमेवेति भावः । न च वाच्यमत्रैवंविधकर्मणः सत्त्वमन्यस्यासत्त्वं स्वयमेवोच्यत इति । अन्यथा प्रसङ्गाननुगुणत्वप्रसङ्गेन सदादिशब्दस्य सात्त्विकाद्यर्थत्वात् । एतेन ‘अफलाकाङ्क्षिभिः’इत्यादेरप्येवमेवाध्यायसङ्गतिः सूचिता भवति ॥ २३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V28"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C17_V28"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C17_V28"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C17_V28 | |||
| id = BGT_C17_V28_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘कर्म चैव तदर्थीम्’ इति सात्त्विकं कर्मोक्त्वा राजसमनभिधाय ‘अश्रद्धया हुतम्’ इति तामसमेव किमुच्यत इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘कर्म चैव तदर्थीम्’ इति सात्त्विकं कर्मोक्त्वा राजसमनभिधाय ‘अश्रद्धया हुतम्’ इति तामसमेव किमुच्यत इत्यत आह | |||
राजसस्येति ॥ | राजसस्येति ॥ | ||
| Line 9,440: | Line 8,470: | ||
२८ ॥</p> | २८ ॥</p> | ||
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां सप्तदशोऽध्यायः ॥ १७ ॥</div> | <div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां सप्तदशोऽध्यायः ॥ १७ ॥</div> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
== अध्यायः 18 == | == अध्यायः 18 == | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V03"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V03"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V03 | |||
| id = BGT_C18_V03_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <h4 class="gr-vyakhya-head">अष्टादशोऽध्यायः</h4> | |||
<h4 class="gr-vyakhya-head">अष्टादशोऽध्यायः</h4> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | <p class="gr-vyakhya-para">एतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति | ||
| Line 9,470: | Line 8,496: | ||
‘कार्यमित्येव यत्कर्म’ इत्यत्र यथा कर्मणि सङ्गफलत्यागेन कर्मत्यागो वर्ण्यते, न तु कर्मस्वरूपत्यागेन, तथा त्याज्यमित्येतदर्थो वर्णयितुं शक्यते । अतो न तस्य भगवन्मतविरोधः । कुतोऽर्थान्तरकल्पनेति चेत् मनीषिण इत्युक्तत्वादेवेति भावः ॥ ३ ॥</p> | ‘कार्यमित्येव यत्कर्म’ इत्यत्र यथा कर्मणि सङ्गफलत्यागेन कर्मत्यागो वर्ण्यते, न तु कर्मस्वरूपत्यागेन, तथा त्याज्यमित्येतदर्थो वर्णयितुं शक्यते । अतो न तस्य भगवन्मतविरोधः । कुतोऽर्थान्तरकल्पनेति चेत् मनीषिण इत्युक्तत्वादेवेति भावः ॥ ३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V05"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V05"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V05"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V05 | |||
| id = BGT_C18_V05_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">निश्चयं शृण्विति प्रतिज्ञातमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">निश्चयं शृण्विति प्रतिज्ञातमुच्यते | |||
यज्ञेति ॥ | यज्ञेति ॥ | ||
| Line 9,502: | Line 8,524: | ||
५-६ ॥</p> | ५-६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V08"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V08"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V08"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V08 | |||
| id = BGT_C18_V08_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘त्यागो हि’ इत्युक्तं प्रपञ्च्यते ‘नियतस्य’ इति । तत्र कर्मत्यागस्य स्वयमेव स्तूयमानत्वात् कथं मोहनिमित्तत्वमुच्यत इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘त्यागो हि’ इत्युक्तं प्रपञ्च्यते ‘नियतस्य’ इति । तत्र कर्मत्यागस्य स्वयमेव स्तूयमानत्वात् कथं मोहनिमित्तत्वमुच्यत इत्यत आह | |||
सङ्गेति ॥ | सङ्गेति ॥ | ||
| Line 9,545: | Line 8,563: | ||
अर्थविशेषविवक्षायामेवं ज्ञेयम् । तदभावे द्वयमपि शब्दद्वयेनोच्यत इति भावः ॥ ८ ॥</p> | अर्थविशेषविवक्षायामेवं ज्ञेयम् । तदभावे द्वयमपि शब्दद्वयेनोच्यत इति भावः ॥ ८ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V10"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V10"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V10"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V10 | |||
| id = BGT_C18_V10_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">सात्त्विकत्यागी पुनर्निरूप्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">सात्त्विकत्यागी पुनर्निरूप्यते | |||
‘न द्वेष्टि’ इति ॥ | ‘न द्वेष्टि’ इति ॥ | ||
| Line 9,582: | Line 8,596: | ||
१० ॥</p> | १० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V12"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V12"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V12"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V12 | |||
| id = BGT_C18_V12_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘अनिष्टमिष्टं मिश्रं च’ इत्यत्र बन्धकं कर्मफलं त्यागिन इष्टमित्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘अनिष्टमिष्टं मिश्रं च’ इत्यत्र बन्धकं कर्मफलं त्यागिन इष्टमित्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
अन्येषामिति ॥ | अन्येषामिति ॥ | ||
| Line 9,621: | Line 8,631: | ||
१२ ॥</p> | १२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V13"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V13"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V13 | |||
| id = BGT_C18_V13_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">कर्मण्यभिमानत्यागोऽपि सन्न्यास इति भावेन कर्मकारणान्युच्यन्ते ‘पञ्च’ इति । तत्र साङ्ख्यकृतान्तपदेन परमसाङ्ख्यसिद्धान्त एवोच्यते, न तु प्रसिद्धसाङ्ख्यमेव । अत्र दैवशब्देनेश्वरस्य गृहीतत्वात् परमसाङ्ख्यस्य च सेश्वरत्वात् प्रसिद्धसाङ्ख्यस्य निरीश्वरत्वात्, तथा परमसाङ्ख्यस्य वैदिकत्वेनात्रोपादानसम्भवात् अन्यस्यावैदिकत्वेन तदसम्भवादिति भावेन तयोः सेश्वरत्वादौ प्रमाणमाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">कर्मण्यभिमानत्यागोऽपि सन्न्यास इति भावेन कर्मकारणान्युच्यन्ते ‘पञ्च’ इति । तत्र साङ्ख्यकृतान्तपदेन परमसाङ्ख्यसिद्धान्त एवोच्यते, न तु प्रसिद्धसाङ्ख्यमेव । अत्र दैवशब्देनेश्वरस्य गृहीतत्वात् परमसाङ्ख्यस्य च सेश्वरत्वात् प्रसिद्धसाङ्ख्यस्य निरीश्वरत्वात्, तथा परमसाङ्ख्यस्य वैदिकत्वेनात्रोपादानसम्भवात् अन्यस्यावैदिकत्वेन तदसम्भवादिति भावेन तयोः सेश्वरत्वादौ प्रमाणमाह | |||
कथितमिति ॥ | कथितमिति ॥ | ||
१३ ॥</p> | १३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V14"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V14"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V14 | |||
| id = BGT_C18_V14_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अधिष्ठानपदस्यात्र विवक्षितमर्थमाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अधिष्ठानपदस्यात्र विवक्षितमर्थमाह | |||
अधिष्ठानमिति ॥ | अधिष्ठानमिति ॥ | ||
१४ ॥</p> | १४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V17"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V17"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V17 | |||
| id = BGT_C18_V17_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">तज्ज्ञानं स्तूयते ‘यस्य’ इति । एतच्च सर्वानहङ्कारादिमतां सममित्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय वचनान्तरेणैव व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">तज्ज्ञानं स्तूयते ‘यस्य’ इति । एतच्च सर्वानहङ्कारादिमतां सममित्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय वचनान्तरेणैव व्याचष्टे | |||
स्वातन्त्र्यमिति ॥ | स्वातन्त्र्यमिति ॥ | ||
| Line 9,704: | Line 8,702: | ||
१७ ॥</p> | १७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V18"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V18"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V18"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V18 | |||
| id = BGT_C18_V18_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘दैवं चैव’ इतीश्वरस्य कर्मसु प्रेरकत्वमुक्तम् । तत्प्रेरणास्वरूपं निरूप्यते‘ज्ञानम्’ इति । तत्स्मृत्योपपादयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘दैवं चैव’ इतीश्वरस्य कर्मसु प्रेरकत्वमुक्तम् । तत्प्रेरणास्वरूपं निरूप्यते‘ज्ञानम्’ इति । तत्स्मृत्योपपादयति | |||
सम्प्रेरयितुरिति ॥ | सम्प्रेरयितुरिति ॥ | ||
| Line 9,782: | Line 8,776: | ||
१८ ॥</p> | १८ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V19"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V19"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V19"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V19 | |||
| id = BGT_C18_V19_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">सात्त्विकज्ञानादिसाधनानुष्ठानाय गुणभेदा उच्यन्ते ‘ज्ञानम्’ इति । तत्र, गुणाः सङ्ख्यायन्तेऽस्मिन्निति गुणसङ्ख्यानपदेन प्रसिद्धसाङ्ख्यशास्त्रमुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">सात्त्विकज्ञानादिसाधनानुष्ठानाय गुणभेदा उच्यन्ते ‘ज्ञानम्’ इति । तत्र, गुणाः सङ्ख्यायन्तेऽस्मिन्निति गुणसङ्ख्यानपदेन प्रसिद्धसाङ्ख्यशास्त्रमुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
एवमिति ॥ | एवमिति ॥ | ||
प्रसिद्धसाङ्ख्यशास्त्रमेवात्र किं न स्यादित्यत एवमित्युक्तम् । एवं सर्वगतस्येश्वरस्य सर्वतो भेदादिविषयं ज्ञानं सात्त्विकमित्यादि गुणसङ्ख्याने प्रोच्यत इति ह्यत्रोच्यते । तच्च परमसाङ्ख्यशास्त्रग्रहण एवोपपद्यते, न निरीश्वरसाङ्ख्यग्रहण इति भावः ॥ १९ ॥</p> | प्रसिद्धसाङ्ख्यशास्त्रमेवात्र किं न स्यादित्यत एवमित्युक्तम् । एवं सर्वगतस्येश्वरस्य सर्वतो भेदादिविषयं ज्ञानं सात्त्विकमित्यादि गुणसङ्ख्याने प्रोच्यत इति ह्यत्रोच्यते । तच्च परमसाङ्ख्यशास्त्रग्रहण एवोपपद्यते, न निरीश्वरसाङ्ख्यग्रहण इति भावः ॥ १९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V20"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V20"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V20 | |||
| id = BGT_C18_V20_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">तत्र प्रतिज्ञातं ज्ञानत्रैविध्यमुच्यते ‘सर्व’ इति । तदप्रतीत्यादिनिरासाय स्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">तत्र प्रतिज्ञातं ज्ञानत्रैविध्यमुच्यते ‘सर्व’ इति । तदप्रतीत्यादिनिरासाय स्मृत्यैव व्याचष्टे | |||
अस्तित्वादिति ॥ | अस्तित्वादिति ॥ | ||
| Line 9,828: | Line 8,814: | ||
विष्णुः सर्वोत्तमः जीवास्तदधीनज्ञानादिमन्तः, जडं तद्रहितमित्यतो विष्ण्वादीनां भेद इत्यर्थः । अनेनैकमित्युक्ताभिप्रायं भवति ॥ २० ॥</p> | विष्णुः सर्वोत्तमः जीवास्तदधीनज्ञानादिमन्तः, जडं तद्रहितमित्यतो विष्ण्वादीनां भेद इत्यर्थः । अनेनैकमित्युक्ताभिप्रायं भवति ॥ २० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V21"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V21"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V21"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V21 | |||
| id = BGT_C18_V21_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">विष्णोरित्यनेन पृथक्त्वेनेत्युक्ततात्पर्यं भवति । सात्त्विकज्ञानस्यापि विष्णोरन्यत्र यथार्थत्वेनोक्तत्वात् कथं राजसत्वमस्य स्यादित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">विष्णोरित्यनेन पृथक्त्वेनेत्युक्ततात्पर्यं भवति । सात्त्विकज्ञानस्यापि विष्णोरन्यत्र यथार्थत्वेनोक्तत्वात् कथं राजसत्वमस्य स्यादित्यत आह | |||
यदीति ॥ | यदीति ॥ | ||
| Line 9,874: | Line 8,856: | ||
२१-२२ ॥</p> | २१-२२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V23"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V23"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V23"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V23 | |||
| id = BGT_C18_V23_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">गुणभेदेन कर्मत्रैविध्यमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">गुणभेदेन कर्मत्रैविध्यमुच्यते | |||
‘नियतम्’ इति । | ‘नियतम्’ इति । | ||
| Line 9,911: | Line 8,889: | ||
भगवदर्पणादिकं चात्र द्रष्टव्यम् ॥ २३ ॥</p> | भगवदर्पणादिकं चात्र द्रष्टव्यम् ॥ २३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V26"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V26"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V26"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V26 | |||
| id = BGT_C18_V26_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">गुणभेदतः कर्तुस्त्रैविध्यमुच्यते ‘मुक्त’ इति । तत्र कर्ता चेदनहंवादीति कथमित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">गुणभेदतः कर्तुस्त्रैविध्यमुच्यते ‘मुक्त’ इति । तत्र कर्ता चेदनहंवादीति कथमित्यत आह | |||
सर्वस्येति ॥ | सर्वस्येति ॥ | ||
कर्ताऽप्यहमेव कर्तेति सात्त्विको न वदति । तेन स्वकर्तृत्वादेः सर्वस्य भगवदधीनतया निश्चितत्वादित्यर्थः ॥ २६ ॥</p> | कर्ताऽप्यहमेव कर्तेति सात्त्विको न वदति । तेन स्वकर्तृत्वादेः सर्वस्य भगवदधीनतया निश्चितत्वादित्यर्थः ॥ २६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V29"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V29"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V29"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V29 | |||
| id = BGT_C18_V29_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ननु सात्त्विकस्यापि प्राकृतत्वदीर्घसूत्रित्वयोः सद्भावात् कथं तत्तामसस्यैवोच्यत इत्यतः तत्पदद्वयार्थं स्मृत्यैव दर्शयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु सात्त्विकस्यापि प्राकृतत्वदीर्घसूत्रित्वयोः सद्भावात् कथं तत्तामसस्यैवोच्यत इत्यतः तत्पदद्वयार्थं स्मृत्यैव दर्शयति | |||
॥ भगवदिति ॥ | ॥ भगवदिति ॥ | ||
| Line 9,964: | Line 8,934: | ||
२९ ॥</p> | २९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V35"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V35"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V35"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V35 | |||
| id = BGT_C18_V35_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘बुद्धेः’ इति प्रतिज्ञातमुच्यते ‘प्रवृत्तिम्’ इति । तत्र ‘यया धर्ममधर्मम्’ इत्युक्तबुद्ध्योरेकप्रकारत्वात् कथं राजसतामसत्वमित्यतः तद्विभागं वाक्यान्तरेण दर्शयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘बुद्धेः’ इति प्रतिज्ञातमुच्यते ‘प्रवृत्तिम्’ इति । तत्र ‘यया धर्ममधर्मम्’ इत्युक्तबुद्ध्योरेकप्रकारत्वात् कथं राजसतामसत्वमित्यतः तद्विभागं वाक्यान्तरेण दर्शयति | |||
॥ किञ्चिदिति ॥ | ॥ किञ्चिदिति ॥ | ||
| Line 10,003: | Line 8,969: | ||
ये भगवद्द्वेषादिविधायका न ते वृद्धाः, किन्तु भगवन्तं भजन्त एव । तथोक्तत्वादित्यर्थः ॥ ३५ ॥</p> | ये भगवद्द्वेषादिविधायका न ते वृद्धाः, किन्तु भगवन्तं भजन्त एव । तथोक्तत्वादित्यर्थः ॥ ३५ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V37"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V37"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V37"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V37 | |||
| id = BGT_C18_V37_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘सुखम्’ इति प्रतिज्ञातमुच्यते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘सुखम्’ इति प्रतिज्ञातमुच्यते | |||
‘अभ्यासात्’ इति । | ‘अभ्यासात्’ इति । | ||
| Line 10,026: | Line 8,988: | ||
जातमिति शेषः । मनःप्रसादो नाम मनसः स्वतोऽपि प्रायो विषयागतिः ॥ ३७ ॥</p> | जातमिति शेषः । मनःप्रसादो नाम मनसः स्वतोऽपि प्रायो विषयागतिः ॥ ३७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V41"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V41"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V41"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V41 | |||
| id = BGT_C18_V41_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">सर्वजीवानामपि गुणतस्त्रैविध्यमुच्यते‘न तत्’ इति । तत्र सत्त्वस्यापि गुणविशेषत्वात् कथं गुणबद्धत्वमुच्यत इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">सर्वजीवानामपि गुणतस्त्रैविध्यमुच्यते‘न तत्’ इति । तत्र सत्त्वस्यापि गुणविशेषत्वात् कथं गुणबद्धत्वमुच्यत इत्यत आह | |||
सत्त्वमिति ॥ | सत्त्वमिति ॥ | ||
| Line 10,185: | Line 9,143: | ||
स्•त्त्वाधिको राजससात्त्विकादिः । तमउत्तरो नराधमादिः । रजोभूयान् त्रैविद्यः । समः एकप्रकारेण गुणत्रयोऽज्ञः ॥ ४१ ॥</p> | स्•त्त्वाधिको राजससात्त्विकादिः । तमउत्तरो नराधमादिः । रजोभूयान् त्रैविद्यः । समः एकप्रकारेण गुणत्रयोऽज्ञः ॥ ४१ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V42"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V42"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V42"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V42 | |||
| id = BGT_C18_V42_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ब्राह्मणेत्युक्तं प्रपञ्च्यते ‘शमः’ इति । तत्र शमादयो ब्राह्मणस्यैवेत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय तत् प्रमाणान्तरेण व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्राह्मणेत्युक्तं प्रपञ्च्यते ‘शमः’ इति । तत्र शमादयो ब्राह्मणस्यैवेत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय तत् प्रमाणान्तरेण व्याचष्टे | |||
शम इति ॥ | शम इति ॥ | ||
| Line 10,208: | Line 9,162: | ||
सत्यं क्षत्रियेषु ब्राह्मणाधिकाः शमादयः सन्तीति, तथापि नोक्तविरोधः । तेषाम् ऋषित्वात् । तदितरक्षत्रियाणामत्र विवक्षितत्वादिति भावः ॥ ४२ ॥</p> | सत्यं क्षत्रियेषु ब्राह्मणाधिकाः शमादयः सन्तीति, तथापि नोक्तविरोधः । तेषाम् ऋषित्वात् । तदितरक्षत्रियाणामत्र विवक्षितत्वादिति भावः ॥ ४२ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V43"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V43"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V43"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V43 | |||
| id = BGT_C18_V43_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">शौर्यमभीरुत्वम् । तेजः शरीरगतम् । धृतिः धैर्यम् । दाक्ष्यं पाटवम् ॥४३॥</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">शौर्यमभीरुत्वम् । तेजः शरीरगतम् । धृतिः धैर्यम् । दाक्ष्यं पाटवम् ॥४३॥</p> | }} | ||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V44"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V44"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V44"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V44 | |||
| id = BGT_C18_V44_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">क्षत्रियादूनाः ब्राह्मगुणाः शमादयो यस्यासौ तथोक्तः । ततो वैश्यात् । शुश्रूषुः शुश्रूषाजीवनः । नेयं नियतिर्युक्ता । शूद्रस्याप्यधिकगुणत्वदर्शनात् । ब्राह्मणस्याप्यल्पगुणत्वदर्शनादित्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">क्षत्रियादूनाः ब्राह्मगुणाः शमादयो यस्यासौ तथोक्तः । ततो वैश्यात् । शुश्रूषुः शुश्रूषाजीवनः । नेयं नियतिर्युक्ता । शूद्रस्याप्यधिकगुणत्वदर्शनात् । ब्राह्मणस्याप्यल्पगुणत्वदर्शनादित्यत आह | |||
अधिकाश्चेदिति ॥ | अधिकाश्चेदिति ॥ | ||
| Line 10,406: | Line 9,353: | ||
सर्वस्य तदीयत्वान्न परोपजीवनमिति भावः ॥४४-४८॥</p> | सर्वस्य तदीयत्वान्न परोपजीवनमिति भावः ॥४४-४८॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V49"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V49"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V49"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V49 | |||
| id = BGT_C18_V49_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते’ इत्युक्तस्यैव इत्थम्भावान्तरमुच्यते ‘असक्तः’ इति । तत्र नैष्कर्म्यसिद्धिपदस्य मोक्षार्थत्वप्रतीतिनिरासायार्थमाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते’ इत्युक्तस्यैव इत्थम्भावान्तरमुच्यते ‘असक्तः’ इति । तत्र नैष्कर्म्यसिद्धिपदस्य मोक्षार्थत्वप्रतीतिनिरासायार्थमाह | |||
नैष्कर्म्येति ॥ | नैष्कर्म्येति ॥ | ||
सर्वपदमप्रारब्धविषयम् ॥४९ ॥</p> | सर्वपदमप्रारब्धविषयम् ॥४९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V50"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V50"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V50"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V50 | |||
| id = BGT_C18_V50_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">असक्तेत्यादिना नैष्कर्म्यसिद्धिसाधनविवरणप्रतिज्ञापूर्वकं तदनन्तरफलमुच्यते ‘सिद्धिम्’ इति । तत्र नैष्कर्म्यसिद्ध्यनन्तरं च येनोपायेन परं ब्रह्माप्नोति तं प्रकारं निबोधेत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">असक्तेत्यादिना नैष्कर्म्यसिद्धिसाधनविवरणप्रतिज्ञापूर्वकं तदनन्तरफलमुच्यते ‘सिद्धिम्’ इति । तत्र नैष्कर्म्यसिद्ध्यनन्तरं च येनोपायेन परं ब्रह्माप्नोति तं प्रकारं निबोधेत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
वक्ष्यमाणेति ॥ | वक्ष्यमाणेति ॥ | ||
| Line 10,460: | Line 9,399: | ||
पुरा देहत्यागात् । अपरोक्षज्ञानानन्तरमपि ज्ञानादिवृद्धिर्भवेदेव । न चातिप्रसङ्गः । प्रमाणानुगुणेन मुक्तौ तदभावोपपत्तेरिति भावः ॥ ५० ॥</p> | पुरा देहत्यागात् । अपरोक्षज्ञानानन्तरमपि ज्ञानादिवृद्धिर्भवेदेव । न चातिप्रसङ्गः । प्रमाणानुगुणेन मुक्तौ तदभावोपपत्तेरिति भावः ॥ ५० ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V53"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V53"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V53"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V53 | |||
| id = BGT_C18_V53_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं नैष्कर्म्यसिद्धिसाधनं निबोधेत्येवोच्यते, न तु तदनन्तरं ब्रह्मप्राप्तिसाधनमिति । तदयुक्तम् । बुद्ध्या विशुद्धयेत्यादिसाधनमुक्त्वा ब्रह्मभूयाय कल्पत इत्युक्तत्वात् । अन्यथा नैष्कर्म्यसिद्धिं प्राप्तो भूत्वेति वक्तव्यत्वादित्याशङ्कां परिहरन् ब्रह्मभूयपदस्यान्यथाप्रतीतिनिरासायार्थमाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं नैष्कर्म्यसिद्धिसाधनं निबोधेत्येवोच्यते, न तु तदनन्तरं ब्रह्मप्राप्तिसाधनमिति । तदयुक्तम् । बुद्ध्या विशुद्धयेत्यादिसाधनमुक्त्वा ब्रह्मभूयाय कल्पत इत्युक्तत्वात् । अन्यथा नैष्कर्म्यसिद्धिं प्राप्तो भूत्वेति वक्तव्यत्वादित्याशङ्कां परिहरन् ब्रह्मभूयपदस्यान्यथाप्रतीतिनिरासायार्थमाह | |||
विमुच्येति ॥ | विमुच्येति ॥ | ||
ज्ञानानन्तरं लक्ष्मीप्राप्तौ साधनानामनावश्यकत्वात् नैष्कर्म्यसिद्धिं प्राप्तो भूत्वेत्यत्राभिप्रेतमेवेति भावः ॥ ५३ ॥</p> | ज्ञानानन्तरं लक्ष्मीप्राप्तौ साधनानामनावश्यकत्वात् नैष्कर्म्यसिद्धिं प्राप्तो भूत्वेत्यत्राभिप्रेतमेवेति भावः ॥ ५३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V55"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V55"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V55"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V55 | |||
| id = BGT_C18_V55_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘यतः प्रवृत्तिः’ इत्युक्तमेव विशिष्यते ‘सर्व’ इति । तत्र मद्व्यपाश्रयश्चेत् यथेष्टतो निषिद्धान्यनिषिद्धानि वा सर्वकर्माणि कुर्वाणः शाश्वतं पदं प्राप्नोतीत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय तद्व्याचष्टे | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘यतः प्रवृत्तिः’ इत्युक्तमेव विशिष्यते ‘सर्व’ इति । तत्र मद्व्यपाश्रयश्चेत् यथेष्टतो निषिद्धान्यनिषिद्धानि वा सर्वकर्माणि कुर्वाणः शाश्वतं पदं प्राप्नोतीत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय तद्व्याचष्टे | |||
विहितानीति ॥ | विहितानीति ॥ | ||
| Line 10,513: | Line 9,444: | ||
५५ ॥</p> | ५५ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V57"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V57"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V57"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V57 | |||
| id = BGT_C18_V57_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">यदि भगवदाश्रिततया विहितकर्म कुर्वतो मुक्तिस्तिर्हि त्रैविद्यस्यापि स्यात् । तस्यापि विहितकर्माणि कृत्वा भगवदर्पणसद्भावेन भगवदाश्रिताविशिष्टत्वादित्याशङ्कापरिहाराय श्लोकमवतारयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">यदि भगवदाश्रिततया विहितकर्म कुर्वतो मुक्तिस्तिर्हि त्रैविद्यस्यापि स्यात् । तस्यापि विहितकर्माणि कृत्वा भगवदर्पणसद्भावेन भगवदाश्रिताविशिष्टत्वादित्याशङ्कापरिहाराय श्लोकमवतारयति | |||
भगवदिति ॥ | भगवदिति ॥ | ||
| Line 10,545: | Line 9,472: | ||
बुद्धेर्ज्ञानस्य योगः प्रत्याहाराद्युपाय इत्यर्थः । अथ चेत्त्वमहङ्कारादित्यभ्युपगम्योक्तम्॥ ५७ ॥</p> | बुद्धेर्ज्ञानस्य योगः प्रत्याहाराद्युपाय इत्यर्थः । अथ चेत्त्वमहङ्कारादित्यभ्युपगम्योक्तम्॥ ५७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V59"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V59"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V59"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V59 | |||
| id = BGT_C18_V59_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">उक्ताकरणमशक्यं च तवेत्युच्यते यदिति । तत्र प्रकृतिपदेन स्वभावाद्युच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">उक्ताकरणमशक्यं च तवेत्युच्यते यदिति । तत्र प्रकृतिपदेन स्वभावाद्युच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
प्रकृतिरिति॥ | प्रकृतिरिति॥ | ||
| Line 10,581: | Line 9,504: | ||
जीवमिति शेषः । नेयं प्रकृतिरुत्तरत्र स्वभावपदेनोच्यते, किन्त्वस्या जीवनियोगे साधनतया स्वभावाद्युत्तरत्रोच्यत इति भावः ॥ ५९ ॥</p> | जीवमिति शेषः । नेयं प्रकृतिरुत्तरत्र स्वभावपदेनोच्यते, किन्त्वस्या जीवनियोगे साधनतया स्वभावाद्युत्तरत्रोच्यत इति भावः ॥ ५९ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V61"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V61"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V61"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V61 | |||
| id = BGT_C18_V61_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">इतोऽप्यत्रेश्वरेच्छैव प्रकृतिशब्दार्थ इत्याह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">इतोऽप्यत्रेश्वरेच्छैव प्रकृतिशब्दार्थ इत्याह | |||
तदेवेति ॥ | तदेवेति ॥ | ||
एतद्विवरणात्मकोत्तरश्लोके भगवदिच्छाया एव सर्वनियोक्तृत्वस्योक्तत्वाच्च अत्र प्रकृतिपदं तदर्थमिति भावः । मायेतीश्वरेच्छैवोच्यते ॥ ६१ ॥</p> | एतद्विवरणात्मकोत्तरश्लोके भगवदिच्छाया एव सर्वनियोक्तृत्वस्योक्तत्वाच्च अत्र प्रकृतिपदं तदर्थमिति भावः । मायेतीश्वरेच्छैवोच्यते ॥ ६१ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V63"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V63"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V63"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V63 | |||
| id = BGT_C18_V63_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">ईश्वरः सर्वभूतानामित्यादौ भगवतेश्वरस्य पारोक्ष्येण निर्दिष्टत्वादयमीश्वरो भगवतोऽन्य इति प्रतीतिनिरासायाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ईश्वरः सर्वभूतानामित्यादौ भगवतेश्वरस्य पारोक्ष्येण निर्दिष्टत्वादयमीश्वरो भगवतोऽन्य इति प्रतीतिनिरासायाह | |||
निश्चितेति ॥ | निश्चितेति ॥ | ||
| Line 10,632: | Line 9,547: | ||
६३ ॥</p> | ६३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V64"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V64"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V64"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V64 | |||
| id = BGT_C18_V64_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">‘इदं तु ते गुह्यतमम्’ इति प्रतिज्ञाय यज्ज्ञानादिपदोदितं गुह्यतमं तत्त्वमुक्तं तदेवात्र ‘सर्वगुह्यतमम्’ इति पुनरुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">‘इदं तु ते गुह्यतमम्’ इति प्रतिज्ञाय यज्ज्ञानादिपदोदितं गुह्यतमं तत्त्वमुक्तं तदेवात्र ‘सर्वगुह्यतमम्’ इति पुनरुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह | |||
तत्त्वेति ॥ | तत्त्वेति ॥ | ||
| Line 10,667: | Line 9,578: | ||
सत्यमत्र विष्ण्वाधिक्यमुक्तमिति । तथाप्यन्यभजननिरासपूर्वकं स्वभजनोपदेशान्यथानुपपत्त्यैवोक्तम् । न तु मुखतः। अतो नात्र तत्त्वसारकथनमिति भावः ॥ ६४ ॥</p> | सत्यमत्र विष्ण्वाधिक्यमुक्तमिति । तथाप्यन्यभजननिरासपूर्वकं स्वभजनोपदेशान्यथानुपपत्त्यैवोक्तम् । न तु मुखतः। अतो नात्र तत्त्वसारकथनमिति भावः ॥ ६४ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V66"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V66"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V66"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V66 | |||
| id = BGT_C18_V66_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अन्यभजननिरासस्यात्राकृतत्वात् कथमर्थतोऽपि विष्ण्वाधिक्यमुच्यत इत्यत आह | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अन्यभजननिरासस्यात्राकृतत्वात् कथमर्थतोऽपि विष्ण्वाधिक्यमुच्यत इत्यत आह | |||
अन्येति ॥ | अन्येति ॥ | ||
| Line 10,709: | Line 9,616: | ||
यदा भगवान् अतिशुद्धधर्मवैपरीत्यादन्यधर्मत्यागं बोधयति तदा किमु वाच्यं पापपरित्यागं बोधयतीति । तथाऽर्जुनश्च यदा अन्यधर्मत्यागं कुर्यात् तदा किमु वाच्यं पापपरित्यागं कुर्यादिति । ताभ्यां च युद्धस्य बोध्यमानत्वात्, करिष्यमाणत्वाच्च न पापप्रापकतेति भावः ॥ ६६ ॥</p> | यदा भगवान् अतिशुद्धधर्मवैपरीत्यादन्यधर्मत्यागं बोधयति तदा किमु वाच्यं पापपरित्यागं बोधयतीति । तथाऽर्जुनश्च यदा अन्यधर्मत्यागं कुर्यात् तदा किमु वाच्यं पापपरित्यागं कुर्यादिति । ताभ्यां च युद्धस्य बोध्यमानत्वात्, करिष्यमाणत्वाच्च न पापप्रापकतेति भावः ॥ ६६ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V67"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V67"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V67"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V67 | |||
| id = BGT_C18_V67_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">गीतास्वनधिकारिनिरासेनाधिकारी लक्ष्यते ‘इदम्’ इति । तत्रातपस्कादीनां चतुर्णामप्यनधिकारित्वं किं सममित्यतो गीतापदैरेव तत्तारतम्यं दर्शयति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">गीतास्वनधिकारिनिरासेनाधिकारी लक्ष्यते ‘इदम्’ इति । तत्रातपस्कादीनां चतुर्णामप्यनधिकारित्वं किं सममित्यतो गीतापदैरेव तत्तारतम्यं दर्शयति | |||
अतपस्कायेति ॥ | अतपस्कायेति ॥ | ||
| Line 10,740: | Line 9,643: | ||
६७ ॥</p> | ६७ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V71"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V71"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V71"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V71 | |||
| id = BGT_C18_V71_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">गीताव्याख्यानादि फलकथनेन स्तूयते | |||
<p class="gr-vyakhya-para">गीताव्याख्यानादि फलकथनेन स्तूयते | |||
‘यः’ इति । | ‘यः’ इति । | ||
| Line 10,774: | Line 9,672: | ||
अन्येषां व्याख्यातृत्वे मुख्यकारणभूता इत्यर्थः ॥ ७१ ॥</p> | अन्येषां व्याख्यातृत्वे मुख्यकारणभूता इत्यर्थः ॥ ७१ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V78"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V78"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V78"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V78 | |||
| id = BGT_C18_V78_Nyayadeepika | |||
| name = Nyayadeepika | |||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वर्जुनेन स्वोक्तमद्यापि नाङ्गीकृतम् । तत्कथं भगवता तद्बोधनं समाप्यत इत्याशङ्कां ‘यथेच्छसि तथा कुरु’ इति यथेष्टाचरणमनुज्ञायत इत्यन्यथाप्रतीतिं पराकुर्वन् परिहरति | |||
<p class="gr-vyakhya-para">नन्वर्जुनेन स्वोक्तमद्यापि नाङ्गीकृतम् । तत्कथं भगवता तद्बोधनं समाप्यत इत्याशङ्कां ‘यथेच्छसि तथा कुरु’ इति यथेष्टाचरणमनुज्ञायत इत्यन्यथाप्रतीतिं पराकुर्वन् परिहरति | |||
यथेति ॥ | यथेति ॥ | ||
भगवदुक्तानुसरणमर्जुनेन कृतमित्यत्रैवोक्तत्वात् ततः प्रागेव तज्ज्ञस्य भगवतः तद्बोधनोपरमो युक्त इति भावः ॥ ७३ ॥</p> | भगवदुक्तानुसरणमर्जुनेन कृतमित्यत्रैवोक्तत्वात् ततः प्रागेव तज्ज्ञस्य भगवतः तद्बोधनोपरमो युक्त इति भावः ॥ ७३ ॥</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V78"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C18_V78"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C18_V78"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = BGT_C18_V78 | |||
| id = BGT_C18_V78_Nyayadeepika | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अथ समापितग्रन्थोऽयं भगवानाचार्यः स्वप्रतिपादितप्रकारमेव वासुदेवं नमति | | name = Nyayadeepika | ||
| label = गीतातात्पर्यनिर्णयटीका — न्यायदीपिका | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अथ समापितग्रन्थोऽयं भगवानाचार्यः स्वप्रतिपादितप्रकारमेव वासुदेवं नमति | |||
नम इति ॥ | नम इति ॥ | ||
| Line 10,816: | Line 9,710: | ||
भूतिर्महालक्ष्मीः ।</p> | भूतिर्महालक्ष्मीः ।</p> | ||
<div class="shloka-block"> | <div class="teeka-shloka shloka-block"><span class="shloka-line">श्रीमदानन्दतीर्थार्यहृदयामलमन्दिरः ।</span><span class="shloka-line">इन्दिरारमणः प्रीतिं यातु दीनदयापरः ॥</span></div> | ||
<span class="shloka-line">श्रीमदानन्दतीर्थार्यहृदयामलमन्दिरः ।</span> | |||
<span class="shloka-line">इन्दिरारमणः प्रीतिं यातु दीनदयापरः ॥</span> | |||
</div> | |||
<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायाम् अष्टादशोऽध्यायः ॥ १८ ॥</div> | <div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायाम् अष्टादशोऽध्यायः ॥ १८ ॥</div> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||