Anuvyakhyana: Difference between revisions

(7 intermediate revisions by the same user not shown)

Line 6:

</div>

== प्रथमाध्यायः ==

=== प्रथमः पादः ===

<p class="~~adhyaya~~-~~trans~~">~~प्रथमः पादः</p>~~

<div class="introduction-line">नारायणं निखिलपूर्णगुणैकदेहं निर्दोषमाप्यतममप्यखिलैः सुवाक्यैः ।</div>

</div>

<div class="introduction-line">अस्योद्भवादिदमशेषविशेषतोऽपि वन्द्यं सदा प्रियतमं मम सन्नमामि ॥1॥</div>

~~<p>नारायणं निखिलपूर्णगुणैकदेहं निर्दोषमाप्यतममप्यखिलैः सुवाक्यैः ।</p>~~

<p>अस्योद्भवादिदमशेषविशेषतोऽपि वन्द्यं सदा प्रियतमं मम सन्नमामि ॥1॥</p>

</div>

<p>तमेव ~~शास्त्रं प्रभवं~~ प्रणम्य जगद्गुरूणां गुरुमञ्जसैव ।</p>

<div class="introduction-line">तमेव शास्त्रप्रभवं प्रणम्य जगद्गुरूणां गुरुमञ्जसैव ।</div>

<p>विशेषतो मे परमाख्यविद्याव्याख्यां करोम्यन्वपि चाहमेव ॥2॥</p>

<div class="introduction-line">विशेषतो मे परमाख्यविद्याव्याख्यां करोम्यन्वपि चाहमेव ॥2॥</div>

</div>

<p>प्रादुर्भूतो हरिर्व्यासो विरिञ्चभवपूर्वकैः ।</p>

<div class="introduction-line">प्रादुर्भूतो हरिर्व्यासो विरिञ्चभवपूर्वकैः ।</div>

<p>अर्थितः परविद्याख्यं चक्रे शास्त्रमनुत्तमम् ॥3॥</p>

<div class="introduction-line">अर्थितः परविद्याख्यं चक्रे शास्त्रमनुत्तमम् ॥3॥</div>

</div>

<p>गुरुर्गुरूणां प्रभवः शास्त्राणां बादरायणः ।</p>

<div class="introduction-line">गुरुर्गुरूणां प्रभवः शास्त्राणां बादरायणः ।</div>

<p>यतस्तदुदितं मानमजादिभ्यस्तदर्थतः ॥4॥</p>

<div class="introduction-line">यतस्तदुदितं मानमजादिभ्यस्तदर्थतः ॥4॥</div>

</div>

<p>वक्तृश्रोतृप्रसक्तीनां यदाप्तिरनुकूलता ।</p>

<div class="introduction-line">वक्तृश्रोतृप्रसक्तीनां यदाप्तिरनुकूलता ।</div>

<p>आप्तवाक्यतया तेन श्रुतिमूलतया तथा ॥5॥</p>

<div class="introduction-line">आप्तवाक्यतया तेन श्रुतिमूलतया तथा ॥5॥</div>

</div>

<p>युक्तिमूलतया चैव प्रामाण्यं त्रिविधं महत् ।</p>

<div class="introduction-line">युक्तिमूलतया चैव प्रामाण्यं त्रिविधं महत् ।</div>

<p>दृश्यते ब्रह्मसूत्राणामेकधाऽन्यत्र सर्वशः ॥6॥</p>

<div class="introduction-line">दृश्यते ब्रह्मसूत्राणामेकधाऽन्यत्र सर्वशः ॥6॥</div>

</div>

<p>अतो नैतादृशं किञ्चित् प्रमाणतममिष्यते ।</p>

<div class="introduction-line">अतो नैतादृशं किञ्चित् प्रमाणतममिष्यते ।</div>

<p>स्वयङ्कृताऽपि तद्य्वाख्या क्रियते स्पष्टतार्थतः ॥7॥</p>

<div class="introduction-line">स्वयङ्कृताऽपि तद्य्वाख्या क्रियते स्पष्टतार्थतः ॥7॥</div>

</div>

<p>तत्र ताराथमूलत्वं सर्वशास्त्रस्य चेष्यते ।</p>

<div class="introduction-line">तत्र ताराथमूलत्वं सर्वशास्त्रस्य चेष्यते ।</div>

<p>सर्वत्रानुगतत्वेन पृथगोङ्क्रियतेऽखिलैः ॥8॥</p>

<div class="introduction-line">सर्वत्रानुगतत्वेन पृथगोङ्क्रियतेऽखिलैः ॥8॥</div>

</div>

<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="जिज्ञासाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">जिज्ञासाधिकरणम्</h4>

<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="जिज्ञासाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A001"></span><h4 class="gr-section-head">जिज्ञासाधिकरणम्</h4>

~~<div class~~=~~"verse" id="~~AV_C01_S01_V01~~" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">~~ओतत्ववाची ह्योङ्कारो वक्त्यसौ तद्गुणोतताम् ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">~~स एव ब्रह्मशब्दार्थो नारायणपदोदितः ॥9॥~~</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = ओतत्ववाची ह्योङ्कारो वक्त्यसौ तद्गुणोतताम् ।

~~</div>~~

| verse_lines = ओतत्ववाची ह्योङ्कारो वक्त्यसौ तद्गुणोतताम् ।;स एव ब्रह्मशब्दार्थो नारायणपदोदितः ॥9॥

~~</div>~~

| verse_line2 = स एव ब्रह्मशब्दार्थो नारायणपदोदितः ॥9॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S01_A002" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"जन्माधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">जन्माधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स एव भर्गशब्दार्थो व्याहृतीनां च भूमतः ।

| verse_lines = स एव भर्गशब्दार्थो व्याहृतीनां च भूमतः ।;भावनाच्चैव सुत्वाच्च सोऽयं पुरुष इत्यपि ॥10॥

| verse_line2 = भावनाच्चैव सुत्वाच्च सोऽयं पुरुष इत्यपि ॥10॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C01_S01_V02" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">अन्तस्समुद्रगं विश्वप्रसूतेः कारणं तु यत्~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">सूक्तोपनिषदाद्युक्तं ‘जन्माद्यस्य’ इति लक्ष्यते ॥89॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = स एव सर्ववेदार्थो जिज्ञास्योऽयं विधीयते ।

~~</div>~~

| verse_lines = स एव सर्ववेदार्थो जिज्ञास्योऽयं विधीयते ।;‘ज्ञानी प्रियतमोऽतो मे’ ‘तं विद्वानेव चामृतः’ ॥11॥

~~</div>~~

| verse_line2 = ‘ज्ञानी प्रियतमोऽतो मे’ ‘तं विद्वानेव चामृतः’ ॥11॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S01_A003" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘वृणुते यं तेन लभ्यः’ इत्याद्युक्तिबलेन हि ।

| verse_lines = ‘वृणुते यं तेन लभ्यः’ इत्याद्युक्तिबलेन हि ।;जिज्ञासोत्थज्ञानजात्तत्प्रसादादेव मुच्यते ॥12॥

| verse_line2 = जिज्ञासोत्थज्ञानजात्तत्प्रसादादेव मुच्यते ॥12॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C01_S01_V03" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">एवं धर्मानिति श्रुत्या तदभेदोऽप्युदीर्यते~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">शैवाद्यागमसम्प्राप्तदृष्टगेन फलेन तु ॥112॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = ‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ।

~~</div>~~

| verse_lines = ‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ।;यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ ॥13॥

~~</div>~~

| verse_line2 = यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ ॥13॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S01_A004" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"समन्वयाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">समन्वयाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘नर्ते त्वत्क्रियते किञ्चिद्’ इत्यादेर्न हरिं विना ।

| verse_lines = ‘नर्ते त्वत्क्रियते किञ्चिद्’ इत्यादेर्न हरिं विना ।;ज्ञानस्वभावतोपि स्यान्मुक्तिः कस्यापि हि क्वचित् ॥14॥

| verse_line2 = ज्ञानस्वभावतोपि स्यान्मुक्तिः कस्यापि हि क्वचित् ॥14॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C01_S01_V04" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">त एवान्वयनामानः तैः सम्यक् प्रविचारिते ॥120॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = ‘अज्ञानां ज्ञानदो विष्णुर्ज्ञानिनां मोक्षदश्च सः ।

~~</div>~~

| verse_lines = ‘अज्ञानां ज्ञानदो विष्णुर्ज्ञानिनां मोक्षदश्च सः ।;आनन्ददश्च मुक्तानां स एवैको जनार्दनः’ ॥15॥

~~</div>~~

| verse_line2 = आनन्ददश्च मुक्तानां स एवैको जनार्दनः’ ॥15॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S01_A005" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"ईक्षत्यधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">ईक्षत्यधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्युक्तेर्बन्धमिथ्यात्वं नैव मुक्तिरपेक्षते ।

| verse_lines = इत्युक्तेर्बन्धमिथ्यात्वं नैव मुक्तिरपेक्षते ।;मिथ्यात्वमपि बन्धस्य न प्रत्यक्षविरोधतः ॥16॥

| verse_line2 = मिथ्यात्वमपि बन्धस्य न प्रत्यक्षविरोधतः ॥16॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C01_S01_V05" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">ईक्षणीयत्वतो विष्णुर्वाच्य एव~~ न ~~चान्यथा ॥121॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = मिथ्यात्वं यदि दुःखादेस्तद्वाक्यस्याग्रतो भवेत् ।

~~</div>~~

| verse_lines = मिथ्यात्वं यदि दुःखादेस्तद्वाक्यस्याग्रतो भवेत् ।;मिथ्यायाः साधकत्वं च न सिद्धं प्रतिवादिनः ॥17॥

| verse_line2 = मिथ्यायाः साधकत्वं च न सिद्धं प्रतिवादिनः ॥17॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S01_A006" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"आनन्दमयाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">आनन्दमयाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तच्च मिथ्याप्रमाणेन सता वा साध्यते त्वया ।

| verse_lines = तच्च मिथ्याप्रमाणेन सता वा साध्यते त्वया ।;सता चेत् द्वैतसिद्धिः स्यान्न सिद्धं चान्यसाधनम् ॥18॥

| verse_line2 = सता चेत् द्वैतसिद्धिः स्यान्न सिद्धं चान्यसाधनम् ॥18॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C01_S01_V06" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">एवं शास्त्रवगम्यत्वे विभागेन समन्वयम् ॥154॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = साधकत्वं सतस्तेन साक्षिणा सिद्धिमिच्छता ।

~~</div>~~

| verse_lines = साधकत्वं सतस्तेन साक्षिणा सिद्धिमिच्छता ।;स्वीकृतं ह्यविशेषस्य साध्यासाधकता पुनः ॥19॥

| verse_line2 = स्वीकृतं ह्यविशेषस्य साध्यासाधकता पुनः ॥19॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S01_A007" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"अन्तस्थत्वाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">अन्तस्थत्वाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तच्चाविशेषमानेन साध्यमित्यनवस्थितिः ।

| verse_lines = तच्चाविशेषमानेन साध्यमित्यनवस्थितिः ।;अनङ्गीकुर्वतां विश्वसत्यतां तन्न वादिता ॥20॥

| verse_line2 = अनङ्गीकुर्वतां विश्वसत्यतां तन्न वादिता ॥20॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C01_S01_V07" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">............ देवानां तत्र शक्तताम्~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">आशङ्क्य तत्र रूढिं च तच्छब्दानामपि स्वयम् ॥242॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = तस्माद् व्यवहृतिः सर्वा सत्येत्येव व्यवस्थिता ।

~~</div>~~

| verse_lines = तस्माद् व्यवहृतिः सर्वा सत्येत्येव व्यवस्थिता ।;व्यावहारिकमेतस्मात् सत्यमित्येव चागतम् ॥21॥

~~</div>~~

| verse_line2 = व्यावहारिकमेतस्मात् सत्यमित्येव चागतम् ॥21॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S01_A008" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"आकाशाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">आकाशाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्यवहारसतश्चापि साधकत्वं तु पूर्ववत् ।

| verse_lines = व्यवहारसतश्चापि साधकत्वं तु पूर्ववत् ।;सत्त्रैविध्यं च मानेन सिद्ध्येत् केनेति पृच्छ्यते ॥22॥

| verse_line2 = सत्त्रैविध्यं च मानेन सिद्ध्येत् केनेति पृच्छ्यते ॥22॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C01_S01_V08" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">चेष्टा हि चेतनानां या सा भवेत् तत्प्रसादतः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">अचेतनस्वभावस्तु विवरादिः कथं ततः ॥244॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = तस्याप्युक्तप्रकारेण नैव सिद्धिः कथञ्चन ।

~~</div>~~

| verse_lines = तस्याप्युक्तप्रकारेण नैव सिद्धिः कथञ्चन ।;वैलक्ष्ण्यं सदसतोरप्येतेन निषिध्यते ॥23॥

~~</div>~~

| verse_line2 = वैलक्ष्ण्यं सदसतोरप्येतेन निषिध्यते ॥23॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S01_A009" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"प्राणाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">प्राणाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वैलक्ष्ण्यं सतश्चापि स्वयं सद्भेदवादिनः ।

| verse_lines = वैलक्ष्ण्यं सतश्चापि स्वयं सद्भेदवादिनः ।;असतश्चापि विश्वस्य तेनानिष्टं कथं भवेत् ॥24॥

| verse_line2 = असतश्चापि विश्वस्य तेनानिष्टं कथं भवेत् ॥24॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C01_S01_V09" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">.............अध्यात्ममन्वयव्यतिरेकतः ॥246॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = यद्युच्यतेऽपि सर्वस्मादिति सद्भेदसंस्थितिः ।

~~</div>~~

| verse_lines = यद्युच्यतेऽपि सर्वस्मादिति सद्भेदसंस्थितिः ।;सन्मात्रत्वं ब्रह्मणोऽपि तस्मात् तदपि नो भवेत् ॥25॥

| verse_line2 = सन्मात्रत्वं ब्रह्मणोऽपि तस्मात् तदपि नो भवेत् ॥25॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S01_A011" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"गायत्र्यधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">गायत्र्यधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ज्ञानबाध्यत्वमपि तु न सिद्धं प्रतिवादिनः ।

| verse_lines = ज्ञानबाध्यत्वमपि तु न सिद्धं प्रतिवादिनः ।;विज्ञातस्यान्यथा सम्यग् विज्ञानं ह्येव तन्मतम् ॥26॥

| verse_line2 = विज्ञातस्यान्यथा सम्यग् विज्ञानं ह्येव तन्मतम् ॥26॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C01_S01_V11" type="sutra" data-doc~~="AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">नित्यत्वादेव शब्दस्य तत्स्वभावः कथं हरेः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">~~कथं ~~प्रसिद्धबहुलशब्दानामन्यथार्थता ॥248॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = असद्वलिक्षणज्ञप्त्यै ज्ञातव्यमसदेव हि ।

~~</div>~~

| verse_lines = असद्वलिक्षणज्ञप्त्यै ज्ञातव्यमसदेव हि ।;तस्मादसत्प्रतीतिश्च कथं तेन निवार्यते ॥27॥

~~</div>~~

| verse_line2 = तस्मादसत्प्रतीतिश्च कथं तेन निवार्यते ॥27॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S01_A012" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"अन्तिमप्राणाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">अन्तिमप्राणाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्यथात्वमसत्तस्माद् भ्रान्तावेव प्रतीयते ।

| verse_lines = अन्यथात्वमसत्तस्माद् भ्रान्तावेव प्रतीयते ।;सत्त्वस्यासत एवं हि स्वीकार्यैव प्रतीतता ॥28॥

| verse_line2 = सत्त्वस्यासत एवं हि स्वीकार्यैव प्रतीतता ॥28॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C01_S01_V12" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">.........बाहुल्ये श्रुतिलिङ्गयोः ॥249॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = तस्यानिर्वचनीयत्वे स्यादेव ह्यनवस्थितिः ।

~~</div>~~

| verse_lines = तस्यानिर्वचनीयत्वे स्यादेव ह्यनवस्थितिः ।;निर्विशेषे स्वयम्भाते किमज्ञानावृतं भवेत् ॥29॥

| verse_line2 = निर्विशेषे स्वयम्भाते किमज्ञानावृतं भवेत् ॥29॥

}}

~~<div class~~="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥</div>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मिथ्याविशेषोप्यज्ञानसिद्धिमेव ह्यपेक्षते ।

| verse_lines = मिथ्याविशेषोप्यज्ञानसिद्धिमेव ह्यपेक्षते ।;न चावरणमज्ञानमसत्ये तेन चेष्यते ॥30॥

| verse_line2 = न चावरणमज्ञानमसत्ये तेन चेष्यते ॥30॥

}}

~~<span id="gr-C1-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>~~

{{VerseBlock

=~~== द्वितीयः पादः ===~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class="adhyaya-block" data-doc~~="AV~~" data-chap~~=~~"1" data-sec~~=~~"2">~~

| document_id = AV

~~<p class~~=~~"adhyaya-trans">द्वितीयः पादः</p>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~<span id~~="gr-adh-AV_C01_S02_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वगतत्वाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वगतत्वाधिकरणम्</h4>

| verse_line1 = अप्रकाशस्वरूपत्वाज्जडेऽज्ञानं न मन्यते ।

| verse_lines = अप्रकाशस्वरूपत्वाज्जडेऽज्ञानं न मन्यते ।;अज्ञानाभावतः शास्त्रं सर्वं व्यर्थीभविष्यति ॥31॥

| verse_line2 = अज्ञानाभावतः शास्त्रं सर्वं व्यर्थीभविष्यति ॥31॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C01_S02_V01" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">लिङ्गात्मकानां शब्दानां वृत्तिर्नारायणे परे ॥ १ ॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">चिन्त्यते सर्वगत्वं तु प्रथमं प्रविचार्यते~~ ।~~</span>~~

| verse_type = shloka

~~<span class~~=~~"shloka-line">तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तिप्रबोधकः ॥1॥</span>~~

| verse_line1 = अज्ञानस्य च मिथ्यात्वमज्ञानदिति कल्पने ।

~~</div>~~

| verse_lines = अज्ञानस्य च मिथ्यात्वमज्ञानदिति कल्पने ।;अनवस्थितिस्तथा च स्यादन्योन्याश्रयताऽथवा ॥32॥

~~</div>~~

| verse_line2 = अनवस्थितिस्तथा च स्यादन्योन्याश्रयताऽथवा ॥32॥

~~</div>~~

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S02_A002" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"अत्तृत्वाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">अत्तृत्वाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वभावाज्ञानवादस्य निर्दोषत्वान्न तद्भवेत् ।

| verse_lines = स्वभावाज्ञानवादस्य निर्दोषत्वान्न तद्भवेत् ।;अविद्यादुर्घटत्वं चेत् स्यादात्माऽपि हि तादृशः ॥33॥

| verse_line2 = अविद्यादुर्घटत्वं चेत् स्यादात्माऽपि हि तादृशः ॥33॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C01_S02_V02" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">अनित्यत्वात् क्रियाणां तु कथमेव स्वरूपता~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">इति चेत् स विशेषोऽपि क्रियाशक्त्यात्मना स्थिरः ॥6॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = अतोऽधिकारिविषयफलयोगादिवर्जितम् ।

~~</div>~~

| verse_lines = अतोऽधिकारिविषयफलयोगादिवर्जितम् ।;अनन्तदोषदुष्टं च हेयं मायामतं शुभैः ॥34॥

~~</div>~~

| verse_line2 = अनन्तदोषदुष्टं च हेयं मायामतं शुभैः ॥34॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S02_A003" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"गुहाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">गुहाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सत्यत्वात्तेन दुःखादेः प्रत्यक्षेण विरोधतः ।

| verse_lines = सत्यत्वात्तेन दुःखादेः प्रत्यक्षेण विरोधतः ।;न ब्रह्मतां वदेद्वेदो जीवस्य हि कथञ्चन ॥35॥

| verse_line2 = न ब्रह्मतां वदेद्वेदो जीवस्य हि कथञ्चन ॥35॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C01_S02_V03" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">........ द्वित्वं चैकस्य युज्यते~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">यः सेतुरिति चैकत्ववचनेन विशेषणात् ॥10॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = यजमानप्रस्तरत्वं यथा नार्थः श्रुतेर्भवेत् ।

~~</div>~~

| verse_lines = यजमानप्रस्तरत्वं यथा नार्थः श्रुतेर्भवेत् ।;ब्रह्मत्वमपि जीवस्य प्रत्यक्षस्याविशेषतः ॥36॥

~~</div>~~

| verse_line2 = ब्रह्मत्वमपि जीवस्य प्रत्यक्षस्याविशेषतः ॥36॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S02_A004" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"अन्तरधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">अन्तरधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सार्वज्ञादिगुणं जीवाद्भिन्नं ज्ञापयति श्रुतिः ।

| verse_lines = सार्वज्ञादिगुणं जीवाद्भिन्नं ज्ञापयति श्रुतिः ।;ईशं तामुपजीव्यैव वर्तते ह्यैक्यवादिनी ॥37॥

| verse_line2 = ईशं तामुपजीव्यैव वर्तते ह्यैक्यवादिनी ॥37॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C01_S02_V04" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">अन्तःस्थित्वा रमणकृदन्तरः समुदाहृतः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">रमणं चात्मशब्देनादेयं मातीति चोच्यते ॥11॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = उपजीव्यविरोधेन नास्यास्तन्मानता भवेत् ।

~~</div>~~

| verse_lines = उपजीव्यविरोधेन नास्यास्तन्मानता भवेत् ।;स्वातन्त्र्ये च विशिष्टत्वे स्थानमत्यैक्ययोरपि ॥38॥

~~</div>~~

| verse_line2 = स्वातन्त्र्ये च विशिष्टत्वे स्थानमत्यैक्ययोरपि ॥38॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S02_A005" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"अन्तर्याम्यधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">अन्तर्याम्यधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सादृश्ये चैक्यवाक् सम्यक् सावकाशा यथेष्टतः ।

| verse_lines = सादृश्ये चैक्यवाक् सम्यक् सावकाशा यथेष्टतः ।;अवकाशोज्झिता भेदश्रुतिर्नातिबला कथम् ॥39॥

| verse_line2 = अवकाशोज्झिता भेदश्रुतिर्नातिबला कथम् ॥39॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C01_S02_V05" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">रमणं नातियत्नस्य विक्षेपादेव युज्यते ॥15॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = अज्ञानासम्भवादेव मिथ्याभेदो निराकृतः ।

~~</div>~~

| verse_lines = अज्ञानासम्भवादेव मिथ्याभेदो निराकृतः ।;अतो यथार्थबन्धस्य विना विष्णुप्रसादतः ॥40॥

| verse_line2 = अतो यथार्थबन्धस्य विना विष्णुप्रसादतः ॥40॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S02_A006" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"अदृश्यत्वाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">अदृश्यत्वाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनिवृत्तेस्तदर्थं हि जिज्ञासाऽत्र विधीयते ।

| verse_lines = अनिवृत्तेस्तदर्थं हि जिज्ञासाऽत्र विधीयते ।;यथा दृष्ट्या प्रसन्नस्सन् राजा बन्धापनोदकृत् ॥41॥

| verse_line2 = यथा दृष्ट्या प्रसन्नस्सन् राजा बन्धापनोदकृत् ॥41॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C01_S02_V06" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">गुणक्रियादयो भावा यदि वा स्युरभेदिनः ॥17॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = एवं दृष्टः स भगवान् कुर्याद् बन्धविभेदनम् ।

~~</div>~~

| verse_lines = एवं दृष्टः स भगवान् कुर्याद् बन्धविभेदनम् ।;कार्यता च न काचित् स्यादिष्टसाधनतां विना ॥42॥

| verse_line2 = कार्यता च न काचित् स्यादिष्टसाधनतां विना ॥42॥

}}

~~<div class~~=~~"gr-author-note">~~इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥</div>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कार्यं न हि क्रियाव्याप्यं निषिद्धस्य समत्वतः ।

| verse_lines = कार्यं न हि क्रियाव्याप्यं निषिद्धस्य समत्वतः ।;न भविष्यत्क्रिया कार्यं स्रक्ष्यतीश इति ह्यपि ॥43॥

| verse_line2 = न भविष्यत्क्रिया कार्यं स्रक्ष्यतीश इति ह्यपि ॥43॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कार्यं स्यान्नैव चाकर्तुमशक्यं कार्यमिष्यते ।

| verse_lines = कार्यं स्यान्नैव चाकर्तुमशक्यं कार्यमिष्यते ।;साम्यादेव निषिद्धस्य तदिष्टं साधनं तथा ॥44॥

| verse_line2 = साम्यादेव निषिद्धस्य तदिष्टं साधनं तथा ॥44॥

}}

~~<span id="gr-C1-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>~~

{{VerseBlock

=~~== तृतीयः पादः ===~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~=~~"adhyaya-block" data-doc="~~AV~~" data-chap~~=~~"1" data-sec~~=~~"3">~~

| document_id = AV

~~<p class~~=~~"adhyaya-trans">तृतीयः पादः</p>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~<div class="introduction" id~~=~~"AV_C01_S03_I01" data-verse="AV_C01_S03">~~

| verse_line1 = कार्यं साधनमिष्टस्य भगवानिष्टदेवता ।

~~<p>तत्रान्यत्र प्रसिद्धानां(तत्रान्यत्र~~ च ~~सिद्धानां) लिङ्गानाम्नां पुनर्हरिः ।</p>~~

| verse_lines = कार्यं साधनमिष्टस्य भगवानिष्टदेवता ।;मुख्येष्टं वा सुमनसां ‘प्रेयस्तद्’ इति च श्रुतिः ॥45॥

~~<p>विशेषान्मुख्यतो वृत्तिं स्वस्मिन्नेवात्र वक्त्यजः ॥1॥</p>~~

| verse_line2 = मुख्येष्टं वा सुमनसां ‘प्रेयस्तद्’ इति च श्रुतिः ॥45॥

~~</div>~~

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S03_A001" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"द्युभ्वाद्यधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">द्युभ्वाद्यधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘प्राणबुद्धिमनःखात्मदेहापत्यधनादयः ।

| verse_lines = ‘प्राणबुद्धिमनःखात्मदेहापत्यधनादयः ।;यत्सम्पर्कात् प्रिया आसंस्ततः कोन्वपरः प्रियः’ ॥46॥

| verse_line2 = यत्सम्पर्कात् प्रिया आसंस्ततः कोन्वपरः प्रियः’ ॥46॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C01_S03_V01" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">विष्णावेवात्मशब्दस्य रूढत्वान्न शिवादिकान्~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">श्रुतिर्वक्त्यखिलेशत्वात् .............॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = इत्यादिवाक्यैराकाङ्क्षा सन्निधिर्योग्यता यतः ।

~~</div>~~

| verse_lines = इत्यादिवाक्यैराकाङ्क्षा सन्निधिर्योग्यता यतः ।;तस्मिन्नेव(अस्मिन्नेव) समस्तस्येति इष्टे व्युत्पत्तिरिष्यते ॥47॥

~~</div>~~

| verse_line2 = तस्मिन्नेव(अस्मिन्नेव) समस्तस्येति इष्टे व्युत्पत्तिरिष्यते ॥47॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S03_A002" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"द्युभ्वाद्यधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">द्युभ्वाद्यधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अत्त्यपूपांस्तव भ्रातेत्यादावावापतोऽपि च ।

| verse_lines = अत्त्यपूपांस्तव भ्रातेत्यादावावापतोऽपि च ।;उद्वापाद्वर्तमानत्वादाकाङ्क्षादिबलादपि ॥48॥

| verse_line2 = उद्वापाद्वर्तमानत्वादाकाङ्क्षादिबलादपि ॥48॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C01_S03_V02" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">...............भूमा विष्णुः सुखाधिकः ॥2॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = बालो व्युत्पत्तिमप्येति नानयेत्यादिवाक्यतः ।

~~</div>~~

| verse_lines = बालो व्युत्पत्तिमप्येति नानयेत्यादिवाक्यतः ।;आनीयमानदृष्ट्यैव व्युत्पत्तेः सम्भवे सति ॥49॥

| verse_line2 = आनीयमानदृष्ट्यैव व्युत्पत्तेः सम्भवे सति ॥49॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S03_A003" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"अक्षराधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">अक्षराधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एष्यदानयनायायं कुत एव प्रतीक्षते ।

| verse_lines = एष्यदानयनायायं कुत एव प्रतीक्षते ।;व्युत्पन्नो वर्तमाने तु क्रियाशब्दे भविष्यति ॥50॥

| verse_line2 = व्युत्पन्नो वर्तमाने तु क्रियाशब्दे भविष्यति ॥50॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C01_S03_V03" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">अतो विरुद्धवद्भातमपि व्याख्याय तत्त्वतः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">योजनीयं हरौ वाक्यं विरुद्धैर्लक्षणैर्युतम् ॥3॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = पुनर्दृष्ट्यैव शब्दश्रुत् पश्चाद् व्युत्पत्तिमेष्यति ।

~~</div>~~

| verse_lines = पुनर्दृष्ट्यैव शब्दश्रुत् पश्चाद् व्युत्पत्तिमेष्यति ।;वर्तमानमतीतञ्च भविष्यदिति च क्रमात् ॥51॥

~~</div>~~

| verse_line2 = वर्तमानमतीतञ्च भविष्यदिति च क्रमात् ॥51॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S03_A007" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"वामनाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">वामनाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आकाङ्क्षादियुतं यस्माद् विधेर्व्युत्पादनं कुतः ।

| verse_lines = आकाङ्क्षादियुतं यस्माद् विधेर्व्युत्पादनं कुतः ।;दृष्ट्या ज्ञातपदार्थस्य स्यादाकाङ्क्षा(पदाकाङ्क्षा) भविष्यति ॥52॥

| verse_line2 = दृष्ट्या ज्ञातपदार्थस्य स्यादाकाङ्क्षा(पदाकाङ्क्षा) भविष्यति ॥52॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C01_S03_V07" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">लिङ्गं साधारणं शब्दौ स्थानं लिङ्गमनुग्रहः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">पुनः शब्दा लिङ्गशब्दौ विचार्या द्विःस्थिता इह ॥7॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = व्युत्पत्तिः प्रथमा तस्माद् वर्तमानेऽगते ततः ।

~~</div>~~

| verse_lines = व्युत्पत्तिः प्रथमा तस्माद् वर्तमानेऽगते ततः ।;इष्टमाकाङ्क्षते सर्वो न प्रवृत्तिमपेक्षते ॥53॥

~~</div>~~

| verse_line2 = इष्टमाकाङ्क्षते सर्वो न प्रवृत्तिमपेक्षते ॥53॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S03_A008" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"देवताधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">देवताधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अपरोक्षं परोक्षं वा ज्ञानमिष्टस्य साधनम् ।

| verse_lines = अपरोक्षं परोक्षं वा ज्ञानमिष्टस्य साधनम् ।;क्वापि चेष्टा तदर्था स्यादत्तिर्हि रसवित्तये ॥54॥

| verse_line2 = क्वापि चेष्टा तदर्था स्यादत्तिर्हि रसवित्तये ॥54॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C01_S03_V08" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">तत्फलाय विधिः सिद्धे चोपासाया निराकृतः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">यतो जैमिनिनाऽन्यार्थमसिद्धेऽर्थे विधिस्तथा ॥15॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = वाक्यार्थज्ञानमात्रेण क्वचिदिष्टं भवेदपि ।

~~</div>~~

| verse_lines = वाक्यार्थज्ञानमात्रेण क्वचिदिष्टं भवेदपि ।;न च स्रुक्स्रुववह्न्यादावतात्पर्यं श्रुतेर्भवेत् ॥55॥

~~</div>~~

| verse_line2 = न च स्रुक्स्रुववह्न्यादावतात्पर्यं श्रुतेर्भवेत् ॥55॥

}}

~~<div class~~="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यत्किञ्चित्करणस्यापि यज्ञतैवाऽन्यथा भवेत् ।

| verse_lines = यत्किञ्चित्करणस्यापि यज्ञतैवाऽन्यथा भवेत् ।;तस्मादुपासनार्थं च स्वार्थे तात्पर्यवद्भवेत् ॥56॥

| verse_line2 = तस्मादुपासनार्थं च स्वार्थे तात्पर्यवद्भवेत् ॥56॥

}}

~~<span id="gr-C1-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>~~

{{VerseBlock

=~~== चतुर्थः पादः ===~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class="adhyaya-block" data-doc~~="AV~~" data-chap~~=~~"1" data-sec~~=~~"4">~~

| document_id = AV

~~<p class~~=~~"adhyaya-trans">चतुर्थः पादः</p>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~<span id~~="gr-adh-AV_C01_S04_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="।आनुमानिकाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">।आनुमानिकाधिकरणम्</h4>

| verse_line1 = इतिशब्दोन्नयेऽग्नावित्यप्युन्नीते स्मृतिर्भवेत् ।

| verse_lines = इतिशब्दोन्नयेऽग्नावित्यप्युन्नीते स्मृतिर्भवेत् ।;इतिशब्दव्यपेतानि ह्यपि सन्ति वचांस्यलम् ॥57॥

| verse_line2 = इतिशब्दव्यपेतानि ह्यपि सन्ति वचांस्यलम् ॥57॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C01_S04_V01" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">दुःखिबद्धावराद्यास्तु तदधीनत्वहेतुतः ॥1॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = आत्मानमेवेत्यादीनि योगेऽग्नावपि तत्समम् ।

~~</div>~~

| verse_lines = आत्मानमेवेत्यादीनि योगेऽग्नावपि तत्समम् ।;एकवाक्यत्वयोगे तु वेदस्यापि ह्यशेषतः ॥58॥

| verse_line2 = एकवाक्यत्वयोगे तु वेदस्यापि ह्यशेषतः ॥58॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S04_A002" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वाक्यभेदो न युक्तस्स्याद्योगश्च स्यान्महाफले ।

| verse_lines = वाक्यभेदो न युक्तस्स्याद्योगश्च स्यान्महाफले ।;इति ब्रूयादिति वचो गतमग्नौ समीपगम् ॥59॥

| verse_line2 = इति ब्रूयादिति वचो गतमग्नौ समीपगम् ॥59॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C01_S04_V02" type~~=~~"sutra" data-doc~~="AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">जातमोतं हरौ यस्माज्ज्योतिः, षः प्राणरूपतः ॥12॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = कल्पनागौरवं चेत् स्यात् पृथक्तात्पर्यकल्पने(पृथक् तात्पर्यसम्भवे) ।

~~</div>~~

| verse_lines = कल्पनागौरवं चेत् स्यात् पृथक्तात्पर्यकल्पने(पृथक् तात्पर्यसम्भवे) ।;कल्पनागौरवादेव पदार्था न स्युरेव हि ॥60॥

| verse_line2 = कल्पनागौरवादेव पदार्था न स्युरेव हि ॥60॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रमाणावगतत्वं चेत् तात्पर्याणां तथैव हि ।

| verse_lines = प्रमाणावगतत्वं चेत् तात्पर्याणां तथैव हि ।;तस्मात् पदार्थे वाक्यार्थे तात्पर्यमुभयत्र च ॥61॥

| verse_line2 = तस्मात् पदार्थे वाक्यार्थे तात्पर्यमुभयत्र च ॥61॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C01_S04_A006" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"प्रकृत्यधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">प्रकृत्यधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पृथगेव च वाक्यत्वं पृथगन्वयतो भवेत् ।

| verse_lines = पृथगेव च वाक्यत्वं पृथगन्वयतो भवेत् ।;अवान्तरत्वाद्वाक्यानां वाक्यभेदो न दूषणम् ॥62॥

| verse_line2 = अवान्तरत्वाद्वाक्यानां वाक्यभेदो न दूषणम् ॥62॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C01_S04_V06" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">स्त्रीशब्दाश्च निषेधार्थाः सर्वेऽपि ब्रह्मवाचकाः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">विरोधिसर्वबाहुल्यकारणस्त्रीनिषेधिनाम् ॥22॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = अङ्गीकृतत्वादपि तैः पदानां तु पृथक् पृथक् ।

~~</div>~~

| verse_lines = अङ्गीकृतत्वादपि तैः पदानां तु पृथक् पृथक् ।;क्रियापदेनान्वयस्य वाक्यभेदो हि दूषणम् ॥63॥

~~</div>~~

| verse_line2 = क्रियापदेनान्वयस्य वाक्यभेदो हि दूषणम् ॥63॥

}}

~~<div class~~="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥</div>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रत्यक्षादिविरोधे तु गौणार्थस्यापि सम्भवात् ।

| verse_lines = प्रत्यक्षादिविरोधे तु गौणार्थस्यापि सम्भवात् ।;अतात्पर्यं पदार्थेऽपि न कल्प्यमविरोधतः ॥64॥

| verse_line2 = अतात्पर्यं पदार्थेऽपि न कल्प्यमविरोधतः ॥64॥

}}

=~~= द्वितीयोध्यायः ==~~

{{VerseBlock

~~<span id~~=~~"gr-C2-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

=~~== प्रथमः पादः ===~~

| document_id = AV

~~<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap~~=~~"2" data-sec="1">~~

| chapter_id = AV_C01

~~<p class~~=~~"adhyaya-trans">प्रथमः पादः</p>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = अतो ज्ञानफलान्येव कर्माणि ज्ञानमेव हि ।

~~<div class~~=~~"introduction" id="AV_C02_S01_I01" data-verse="AV_C02_S01">~~

| verse_lines = अतो ज्ञानफलान्येव कर्माणि ज्ञानमेव हि ।;मुख्यप्रसाददं विष्णोर्जिज्ञासायाश्च तद्भवेत् ॥65॥

~~<p>उक्तः समन्वयः साक्षादविरोधोऽत्र साध्यते~~ ।~~</p>~~

| verse_line2 = मुख्यप्रसाददं विष्णोर्जिज्ञासायाश्च तद्भवेत् ॥65॥

~~<p>चतुर्विधस्य तस्यादौ यौक्तः तत्रापि च स्मृतेः ॥1॥</p>~~

}}

~~</div>~~

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S01_I02" data-verse~~=~~"AV_C02_S01">~~

{{VerseBlock

~~<p>तस्याश्चतुःस्वरूपत्वात् प्रत्येकं चतुरात्मकाः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<p>पादाः सर्वे तदंशाश्च मूर्तीनां वर्णमागमात् ॥2॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कर्तव्या तेन जिज्ञासा श्रुतिप्रामाण्ययोगतः ।

| verse_lines = कर्तव्या तेन जिज्ञासा श्रुतिप्रामाण्ययोगतः ।;प्रत्यक्षवच्च प्रामाण्यं स्वत एवागमस्य हि ॥66॥

| verse_line2 = प्रत्यक्षवच्च प्रामाण्यं स्वत एवागमस्य हि ॥66॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S01_I03" data-verse~~=~~"AV_C02_S01">~~

{{VerseBlock

~~<p>आप्तता समतादृष्टिश्रुतिसाम्यबलोद्भवाः(बलाद्भवाः)~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<p>सर्वानुसारो लघुता विशेषादर्शनाफले ॥3॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनवस्थान्यथा हि स्यादप्रामाण्यं तथान्यतः ।

| verse_lines = अनवस्थान्यथा हि स्यादप्रामाण्यं तथान्यतः ।;मिथ्याज्ञप्तिप्रलम्भादेस्तेन वेदविरोधि यत् ॥67॥

| verse_line2 = मिथ्याज्ञप्तिप्रलम्भादेस्तेन वेदविरोधि यत् ॥67॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S01_I04" data-verse~~=~~"AV_C02_S01">~~

{{VerseBlock

~~<p>इष्टासिद्धिश्च नियमः पूर्वपक्षेषु युक्तयः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<p>एता एव त्वतिबलाः सिद्धान्तस्य नियामकाः ॥4॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न मानमपि वेदानामङ्गीकार्या हि नित्यता ।

| verse_lines = न मानमपि वेदानामङ्गीकार्या हि नित्यता ।;न हि धर्मादिसिद्धिः स्यान्नित्यवाक्यं विना क्वचित् (भवेत्) ॥68॥

| verse_line2 = न हि धर्मादिसिद्धिः स्यान्नित्यवाक्यं विना क्वचित् (भवेत्) ॥68॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S01_A001" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"स्मृत्यधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">स्मृत्यधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अविप्रलम्भस्तज्ज्ञानं तत्कृतत्वादयोऽपि च ।

| verse_lines = अविप्रलम्भस्तज्ज्ञानं तत्कृतत्वादयोऽपि च ।;कल्प्या गौरवदोषेण पुंवाक्यं ज्ञापकं न तत् ॥69॥

| verse_line2 = कल्प्या गौरवदोषेण पुंवाक्यं ज्ञापकं न तत् ॥69॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C02_S01_V01" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">आप्तैः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा प्रोक्तमर्थं कथं श्रुतिः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">पिपीलिकालिपिनिभा वारयेत् सर्वगा हि ते ॥5॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = प्रत्यक्षः कस्यचिद्धर्मो वस्तुत्वादिति चोदिते ।

~~</div>~~

| verse_lines = प्रत्यक्षः कस्यचिद्धर्मो वस्तुत्वादिति चोदिते ।;न बुद्धो धर्मदर्शी स्यात् पुंस्त्वादित्यनुमाहतिः ॥70॥

~~</div>~~

| verse_line2 = न बुद्धो धर्मदर्शी स्यात् पुंस्त्वादित्यनुमाहतिः ॥70॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S01_A002" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"न विलक्षणत्वाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">न विलक्षणत्वाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अधर्मवादिनो वाक्यमप्रयोजनमेव हि ।

| verse_lines = अधर्मवादिनो वाक्यमप्रयोजनमेव हि ।;धर्माभावेऽपि नो तेन प्रत्यक्षावगतो भवेत् ॥71॥

| verse_line2 = धर्माभावेऽपि नो तेन प्रत्यक्षावगतो भवेत् ॥71॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C02_S01_V02" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">........ नित्यत्वात् पुरुषोद्भवैः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">उज्झितं सर्वदोषैश्च कथं नो मानतां व्रजेत् ॥13॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = अतः संशयसम्पत्तौ वाक्यं प्रत्यक्षवत् प्रमा ।

~~</div>~~

| verse_lines = अतः संशयसम्पत्तौ वाक्यं प्रत्यक्षवत् प्रमा ।;शक्तिश्चैवान्विते स्वार्थे शब्दानामनुभूयते ॥72॥

~~</div>~~

| verse_line2 = शक्तिश्चैवान्विते स्वार्थे शब्दानामनुभूयते ॥72॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S01_A003" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"अभिमान्यधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">अभिमान्यधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतोन्विताभिधायित्वं गौरवं कल्पनेऽन्यथा ।

| verse_lines = अतोन्विताभिधायित्वं गौरवं कल्पनेऽन्यथा ।;न चाशक्त्यभिधायित्वं प्रवृत्तिश्च द्विधाऽन्यथा ॥73॥

| verse_line2 = न चाशक्त्यभिधायित्वं प्रवृत्तिश्च द्विधाऽन्यथा ॥73॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C02_S01_V03" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">तथापि मृज्जलादीनां बुद्धिवागादिवाचकः ॥62॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = एतत्सर्वं तर्कशास्त्रे ब्रह्मतर्के हि विस्तरात् ।

~~</div>~~

| verse_lines = एतत्सर्वं तर्कशास्त्रे ब्रह्मतर्के हि विस्तरात् ।;उक्तं विद्यापृथक्त्वात्तु सङ्क्षेपेणात्र सूचितम् ॥74॥

| verse_line2 = उक्तं विद्यापृथक्त्वात्तु सङ्क्षेपेणात्र सूचितम् ॥74॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S01_A004" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"असदधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">असदधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रमाणन्यायसच्छिक्षा क्रियते तर्कशास्त्रतः ।

| verse_lines = प्रमाणन्यायसच्छिक्षा क्रियते तर्कशास्त्रतः ।;मानन्यायैस्तु तत्सिद्धैर्मीमांसा मेयशोधनम् ॥75॥

| verse_line2 = मानन्यायैस्तु तत्सिद्धैर्मीमांसा मेयशोधनम् ॥75॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C02_S01_V04" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">अल्पवाक्ययुता युक्तिर्बहुलैव विरोधिनी~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">यत्र तत्र कथं वस्तुनिर्णयः स्यादितीरिते ॥68॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = ब्रह्मतर्कं च भगवान् स एव कृतवान् प्रभुः ।

~~</div>~~

| verse_lines = ब्रह्मतर्कं च भगवान् स एव कृतवान् प्रभुः ।;पञ्चाशत्कोटिविस्तारान्नारायणतनौ कृतात् ॥76॥

~~</div>~~

| verse_line2 = पञ्चाशत्कोटिविस्तारान्नारायणतनौ कृतात् ॥76॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S01_A005" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"भोक्त्रधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">भोक्त्रधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उद्धृत्य पञ्चसाहस्रं कृतवान् बादरायणः ।

| verse_lines = उद्धृत्य पञ्चसाहस्रं कृतवान् बादरायणः ।;अतस्तदर्थं सङ्क्षेपादत इत्यभ्यसूचयत् ॥77॥

| verse_line2 = अतस्तदर्थं सङ्क्षेपादत इत्यभ्यसूचयत् ॥77॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C02_S01_V05" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">नान्यदन्यत्वमापन्नं क्वचिद् दृष्टं कथञ्चन ॥86॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = यतोऽनुभवतः सर्वं सिद्धमेतदतोऽपि च ।

~~</div>~~

| verse_lines = यतोऽनुभवतः सर्वं सिद्धमेतदतोऽपि च ।;देवैश्च दुर्गमार्थेषु व्यापृतो नातिविस्तृतिम् ॥78॥

| verse_line2 = देवैश्च दुर्गमार्थेषु व्यापृतो नातिविस्तृतिम् ॥78॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S01_A006" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"आरम्भणाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">आरम्भणाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = चकारैता ह्यवज्ञेया युक्तयः प्रतिपक्षगाः ।

| verse_lines = चकारैता ह्यवज्ञेया युक्तयः प्रतिपक्षगाः ।;प्रत्यक्षेक्षाक्षमः पक्षः कमेवात्राभिवीक्षते ॥79॥

| verse_line2 = प्रत्यक्षेक्षाक्षमः पक्षः कमेवात्राभिवीक्षते ॥79॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C02_S01_V06" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">...... कथं च तदनन्यता~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">जगतस्त्वविकारत्व उक्तन्यायेन साधिते ॥89॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = तस्मादक्षमपक्षत्वात् मोक्षशास्त्रेऽभ्युपेक्षितः ।

~~</div>~~

| verse_lines = तस्मादक्षमपक्षत्वात् मोक्षशास्त्रेऽभ्युपेक्षितः ।;स्वयं भगवता विष्णुर्ब्रह्मेत्येतत्पुरोदितम् ॥80॥

~~</div>~~

| verse_line2 = स्वयं भगवता विष्णुर्ब्रह्मेत्येतत्पुरोदितम् ॥80॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S01_A007" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"इतरव्यपदेशाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">इतरव्यपदेशाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘स विष्णुराह हि’ इत्यन्ते देवशास्त्रस्य तेन हि ।

| verse_lines = ‘स विष्णुराह हि’ इत्यन्ते देवशास्त्रस्य तेन हि ।;आद्यन्तं देवशास्त्रस्य स्वयं भगवता कृतम् ॥81॥

| verse_line2 = आद्यन्तं देवशास्त्रस्य स्वयं भगवता कृतम् ॥81॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C02_S01_V07" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">अनंशस्यापि जीवस्य किञ्चित् सामर्थ्ययोजनम्~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">कार्येषु यः करोत्यद्धा नमस्तस्मै स्वयम्भुवे ॥96॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = मध्यं तदाज्ञया पैलशेषालाभ्यां कृतमञ्जसा ।

~~</div>~~

| verse_lines = मध्यं तदाज्ञया पैलशेषालाभ्यां कृतमञ्जसा ।;अतस्तत्रैव विष्णुत्वसिद्धेर्ब्रह्मेत्यसूचयत् ॥82॥

~~</div>~~

| verse_line2 = अतस्तत्रैव विष्णुत्वसिद्धेर्ब्रह्मेत्यसूचयत् ॥82॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S01_A008" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"शब्दमूलत्वाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">शब्दमूलत्वाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दोषारच्छिद्रशब्दानां पर्यायत्वं यतस्ततः ।

| verse_lines = दोषारच्छिद्रशब्दानां पर्यायत्वं यतस्ततः ।;गुणा नारा इति ज्ञेयास्तद्वान् नारायणः स्मृतः ॥83॥

| verse_line2 = गुणा नारा इति ज्ञेयास्तद्वान् नारायणः स्मृतः ॥83॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C02_S01_V08" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">तस्य त्वशेषशक्तित्वाद्युज्यते सर्वमेव च ॥101॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = ब्रह्मशब्दोऽपि हि गुणपूर्तिमेव वदत्ययम् ।

~~</div>~~

| verse_lines = ब्रह्मशब्दोऽपि हि गुणपूर्तिमेव वदत्ययम् ।;अतो नारायणस्यैव जिज्ञासाऽत्र विधीयते ॥84॥

| verse_line2 = अतो नारायणस्यैव जिज्ञासाऽत्र विधीयते ॥84॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S01_A009" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"न प्रयोजनाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">न प्रयोजनाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सिद्धत्वात् ब्रह्मशब्दस्य विष्णौ स्पष्टतया श्रुतौ ।

| verse_lines = सिद्धत्वात् ब्रह्मशब्दस्य विष्णौ स्पष्टतया श्रुतौ ।;‘अम्भस्यपार इत्युक्तो नारायणपदोदितः(नारायणपदेरितः) ॥85॥

| verse_line2 = ‘अम्भस्यपार इत्युक्तो नारायणपदोदितः(नारायणपदेरितः) ॥85॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C02_S01_V09" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">सदा प्रवृत्तिरीशस्य स्वभावादेव केवलम् ॥104॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = ‘आपो नारा’ इति ह्याह स एवाप्स्वन्तरीरितः ।

~~</div>~~

| verse_lines = ‘आपो नारा’ इति ह्याह स एवाप्स्वन्तरीरितः ।;कामतो विधिरुद्रादिपददात्र्या स्वयं श्रिया ॥86॥

| verse_line2 = कामतो विधिरुद्रादिपददात्र्या स्वयं श्रिया ॥86॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S01_A010" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = योनित्वेनात्मनो विष्णोस्तिष्ठन्तीत्युदितस्य च ।

| verse_lines = योनित्वेनात्मनो विष्णोस्तिष्ठन्तीत्युदितस्य च ।;यस्मिन् देवा अधीत्युक्त्वा समुद्रं स्थानमेव च ॥87॥

| verse_line2 = यस्मिन् देवा अधीत्युक्त्वा समुद्रं स्थानमेव च ॥87॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C02_S01_V10" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">वैषम्यं चैव नैघृण्यं वेदाप्रामाण्यकारणम् ॥112॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = नाम चाक्षरमित्येव ऋच इत्युदितं तु यत् ।

~~</div>~~

| verse_lines = नाम चाक्षरमित्येव ऋच इत्युदितं तु यत् ।;यतः प्रसूतेत्युक्त्वा च तदेव ब्रह्म चाब्रवीत् ॥88॥

| verse_line2 = यतः प्रसूतेत्युक्त्वा च तदेव ब्रह्म चाब्रवीत् ॥88॥

}}

<span id="gr-adh-~~AV_C02_S01_A011~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्~~</h4>

<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="जन्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">जन्माधिकरणम्</h4>

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C02_S01_V11" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V02

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">यदधीना गुणाश्चैव दोषा अपि हि सर्वशः ॥113॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = अन्तस्समुद्रगं विश्वप्रसूतेः कारणं तु यत् ।

~~</div>~~

| verse_lines = अन्तस्समुद्रगं विश्वप्रसूतेः कारणं तु यत् ।;सूक्तोपनिषदाद्युक्तं ‘जन्माद्यस्य’ इति लक्ष्यते ॥89॥

| verse_line2 = सूक्तोपनिषदाद्युक्तं ‘जन्माद्यस्य’ इति लक्ष्यते ॥89॥

}}

~~<div class~~="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥</div>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सृष्टिः स्थितिश्च संहारो नियतिर्ज्ञानमावृतिः ।

| verse_lines = सृष्टिः स्थितिश्च संहारो नियतिर्ज्ञानमावृतिः ।;बन्धमोक्षावपि ह्यासु श्रुतिषूक्ता हरेः सदा ॥90॥

| verse_line2 = बन्धमोक्षावपि ह्यासु श्रुतिषूक्ता हरेः सदा ॥90॥

}}

~~<span id="gr-C2-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>~~

{{VerseBlock

=~~== द्वितीयः पादः ===~~

| verse_id = AV_C01_S01_V02

~~<div class="adhyaya-block" data-doc~~="AV~~" data-chap~~=~~"2" data-sec~~=~~"2">~~

| document_id = AV

~~<p class~~=~~"adhyaya-trans">द्वितीयः पादः</p>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I01" data-verse~~=~~"AV_C02_S02">~~

| verse_line1 = ‘यं नामानि विशन्त्यद्धा’ ‘यो देवानाम्’ इति ह्यपि ।

~~<p>स्मृतियुक्तिश्रुतिगुणयुक्तयो बहुयुक्तयः ॥1॥</p>~~

| verse_lines = ‘यं नामानि विशन्त्यद्धा’ ‘यो देवानाम्’ इति ह्यपि ।;श्रुतेर्नामानि सर्वाणि विष्णोरेव यतस्ततः ॥91॥

~~</div>~~

| verse_line2 = श्रुतेर्नामानि सर्वाणि विष्णोरेव यतस्ततः ॥91॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S02_I02" data-verse~~=~~"AV_C02_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>एवं चतुर्विधा नैव विरुद्ध्यन्तेऽन्वयं प्रति~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V02

~~<p>~~इति ~~प्रथमपादेन निर्णीतेऽप्यभियोगतः ॥2॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतो न मुख्यतो नाम तदन्यस्य हि कस्यचित् ।

| verse_lines = अतो न मुख्यतो नाम तदन्यस्य हि कस्यचित् ।;गुणाः श्रुता इति ह्यस्मान्न दोषोऽर्थः श्रुतेर्भवेत् ॥92॥

| verse_line2 = गुणाः श्रुता इति ह्यस्मान्न दोषोऽर्थः श्रुतेर्भवेत् ॥92॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S02_I03" data-verse~~=~~"AV_C02_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>दर्शनानां प्रवृत्तत्वान्मन्द आशङ्कते पुनः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V02

~~<p>अनादिकालतो वृत्ताः समया~~ हि ~~प्रवाहतः ॥3॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रीत्या मोक्षपरत्वाच्च तात्पर्यं नैव दूषणे ।

| verse_lines = प्रीत्या मोक्षपरत्वाच्च तात्पर्यं नैव दूषणे ।;सर्वेषामपि वाक्यानां महातात्पर्यमत्र हि ॥93॥

| verse_line2 = सर्वेषामपि वाक्यानां महातात्पर्यमत्र हि ॥93॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S02_I04" data-verse~~=~~"AV_C02_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>~~न ~~चोच्छेदोऽस्ति कस्यापि समयस्येत्यतो विभुः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V02

~~<p>भ्रान्तिमूलत्वमेतेषां पृथग्दर्शयति स्फुटम् ॥4॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तद्विरोधे न मानत्वं फलं मुक्तिर्हि वाक्यतः ।

| verse_lines = तद्विरोधे न मानत्वं फलं मुक्तिर्हि वाक्यतः ।;न पुराणादिमानत्वं विरुद्धार्थे श्रुतेर्भवेत् ॥94॥

| verse_line2 = न पुराणादिमानत्वं विरुद्धार्थे श्रुतेर्भवेत् ॥94॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दर्शनान्तरमूलत्वात् मोहार्थं चाज्ञया हरेः ।

| verse_lines = दर्शनान्तरमूलत्वात् मोहार्थं चाज्ञया हरेः ।;न सर्वनामताऽन्येषां श्रुतावुक्ता हि कुत्रचित् ॥95॥

| verse_line2 = न सर्वनामताऽन्येषां श्रुतावुक्ता हि कुत्रचित् ॥95॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S02_I05" data-verse~~=~~"AV_C02_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>तर्कैर्दृढमतमैरेव वाक्यैश्चागमवादिनाम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V02

~~<p>दौर्लभ्याच्छुद्धबुद्धीनां बाहुल्यादल्पवेदिनाम् ॥5॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अदोषवचनाच्चैव नियमेन हरेः श्रुतौ ।

| verse_lines = अदोषवचनाच्चैव नियमेन हरेः श्रुतौ ।;अज्ञानं पारतन्त्र्यं च प्रलयेऽभाव एव च ॥96॥

| verse_line2 = अज्ञानं पारतन्त्र्यं च प्रलयेऽभाव एव च ॥96॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S02_I06" data-verse~~=~~"AV_C02_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>तामसत्वाच्च लोकस्य मिथ्याज्ञानप्रसक्तितः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V02

~~<p>विद्वेषात् परमे तत्त्वे तत्त्ववेदिषु चानिशम् ॥6॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अशक्तिश्चोदितान्येषां सर्वेषामपि च श्रुतौ ।

| verse_lines = अशक्तिश्चोदितान्येषां सर्वेषामपि च श्रुतौ ।;‘जन्माद्यस्य’ इति तेनैतद्विष्णोरेव स्वलक्षणम् ॥97॥

| verse_line2 = ‘जन्माद्यस्य’ इति तेनैतद्विष्णोरेव स्वलक्षणम् ॥97॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S02_I07" data-verse~~=~~"AV_C02_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>अनादिवासनायोगादसुराणां बहुत्वतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V02

~~<p>दुराग्रहगृहीतत्वाद्वर्तन्ते समयाः सदा ॥7॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अस्योद्भवादिहेतुत्वं साक्षादेव स्वलक्षणम् ।

| verse_lines = अस्योद्भवादिहेतुत्वं साक्षादेव स्वलक्षणम् ।;कृष्णध्यानच्छलेनैव स्वयं भागवतेऽब्रवीत् ॥98॥

| verse_line2 = कृष्णध्यानच्छलेनैव स्वयं भागवतेऽब्रवीत् ॥98॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S02_I08" data-verse~~=~~"AV_C02_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>तथापि शुद्धबुद्धीनामीशानुग्रहयोगिनाम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V02

~~<p>सुयुक्तयस्तमो हन्युरागमानुगताः सदा ॥8॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतो जीवैक्यमपि स निराचक्रे जगद्गुरुः ।

| verse_lines = अतो जीवैक्यमपि स निराचक्रे जगद्गुरुः ।;न हि जन्मादिहेतुत्वं जीवस्य जगतो भवेत् ॥99॥

| verse_line2 = न हि जन्मादिहेतुत्वं जीवस्य जगतो भवेत् ॥99॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S02_I09" data-verse~~=~~"AV_C02_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>इति विद्यापतिः सम्यक्समयानां निराकृतिम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V02

~~<p>चकार निजभक्तानां बुद्धिशाणत्वसिद्धये ॥9॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = हिताक्रियादिदोषं च वक्ष्यत्येव स्वयं प्रभुः ।

| verse_lines = हिताक्रियादिदोषं च वक्ष्यत्येव स्वयं प्रभुः ।;निर्गुणत्वं च तेनैव निषिद्धं प्रभुणा स्वयम् ॥100॥

| verse_line2 = निर्गुणत्वं च तेनैव निषिद्धं प्रभुणा स्वयम् ॥100॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S02_A001" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"रचनानुपपत्त्यधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">रचनानुपपत्त्यधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भेदेनैव तु मुख्यार्थसम्भवे लक्षणा कुतः ।

| verse_lines = भेदेनैव तु मुख्यार्थसम्भवे लक्षणा कुतः ।;कथं नित्यगुणस्यास्य स्यादैक्यं गुणहानतः ॥101॥

| verse_line2 = कथं नित्यगुणस्यास्य स्यादैक्यं गुणहानतः ॥101॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C02_S02_V01" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V02

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">चेतनाचेतनं तत्त्वद्वयमेव निरीश्वराः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">आहुस्तत्पञ्चपञ्चत्वविभागस्थमचेतनम् ॥10॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = सदैव गुणवत्त्वेऽस्य भिन्नं स्यान्निर्गुणं सदा ।

~~</div>~~

| verse_lines = सदैव गुणवत्त्वेऽस्य भिन्नं स्यान्निर्गुणं सदा ।;न च मिथ्यागुणत्वं स्यादनिर्वाच्यस्य दूषणात् ॥102॥

~~</div>~~

| verse_line2 = न च मिथ्यागुणत्वं स्यादनिर्वाच्यस्य दूषणात् ॥102॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S02_A002" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"अन्यत्राभावाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">अन्यत्राभावाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निर्गुणत्वं तदा च स्यादासुरत्वं न चान्यथा ।

| verse_lines = निर्गुणत्वं तदा च स्यादासुरत्वं न चान्यथा ।;लक्ष्यलक्षणयोर्भेदोऽभेदो वा यदि वोभयम् ॥103॥

| verse_line2 = लक्ष्यलक्षणयोर्भेदोऽभेदो वा यदि वोभयम् ॥103॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C02_S02_V02" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V02

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">साङ्ख्यस्तु सेश्वरो ब्रूते क्षेत्रानुग्रहशक्तिमान् ॥32॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = इति पृष्टे तदैक्यस्य गतिरेव न विद्यते ।

~~</div>~~

| verse_lines = इति पृष्टे तदैक्यस्य गतिरेव न विद्यते ।;ऐक्याभेदे न शास्त्रेण ज्ञेयं तत्स्वप्रकाशतः ॥104॥

| verse_line2 = ऐक्याभेदे न शास्त्रेण ज्ञेयं तत्स्वप्रकाशतः ॥104॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S02_A003" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"अभ्युपगमाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">अभ्युपगमाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भेदे मिथ्यात्वतो भेदसत्यत्वं स्याद्बलादपि ।

| verse_lines = भेदे मिथ्यात्वतो भेदसत्यत्वं स्याद्बलादपि ।;भेदाभेदौ यदि तदा स्यादेव ह्यनवस्थितिः ॥105॥

| verse_line2 = भेदाभेदौ यदि तदा स्यादेव ह्यनवस्थितिः ॥105॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C02_S02_V03" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V02

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">चार्वकैरुच्यते मानमक्षजं नापरं क्वचित् ॥40॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = स्वनिर्वाहकता चेत् स्याद् वाह्यं वाहकमित्यपि(बाह्यं बाहकमित्यपि) ।

~~</div>~~

| verse_lines = स्वनिर्वाहकता चेत् स्याद् वाह्यं वाहकमित्यपि(बाह्यं बाहकमित्यपि) ।;पर्यायो भेदवान् वा स्यादनवस्थोभयत्र च ॥106॥

| verse_line2 = पर्यायो भेदवान् वा स्यादनवस्थोभयत्र च ॥106॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S02_A004" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"पुरुषाश्माधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">पुरुषाश्माधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सत्यज्ञानादिकेप्येवं(सत्यज्ञानादिकेऽप्येव) न व्यावृत्त्या प्रयोजनम् ।

| verse_lines = सत्यज्ञानादिकेप्येवं(सत्यज्ञानादिकेऽप्येव) न व्यावृत्त्या प्रयोजनम् ।;व्यावृत्तस्याविशेषत्वे तदखण्डं च खण्डितम् ॥107॥

| verse_line2 = व्यावृत्तस्याविशेषत्वे तदखण्डं च खण्डितम् ॥107॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C02_S02_V04" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V02

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">सन्निधानाच्चेतनस्य वर्तते यद्यचेतनम् ॥46॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = निर्विशेषत्वमेतेन मूकोऽहमितिवद् भवेत् ।

~~</div>~~

| verse_lines = निर्विशेषत्वमेतेन मूकोऽहमितिवद् भवेत् ।;अभिन्नेऽपि विशेषोऽयं बलादापतति ह्यतः ॥108॥

| verse_line2 = अभिन्नेऽपि विशेषोऽयं बलादापतति ह्यतः ॥108॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S02_A005" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"अन्यथानुमित्यधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">अन्यथानुमित्यधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशेषतद्वतोश्चैव स्वनिर्वाहकता भवेत् ।

| verse_lines = विशेषतद्वतोश्चैव स्वनिर्वाहकता भवेत् ।;भेदहीने त्वपर्यायशब्दान्तरनियामकः ॥109॥

| verse_line2 = भेदहीने त्वपर्यायशब्दान्तरनियामकः ॥109॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C02_S02_V05" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V02

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">अङ्गित्वं यदि तस्यैव स्वातन्त्र्यं चेन्न चाखलिम्~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">तत्प्रेरणेऽप्यशक्तत्वात् स्वतन्त्रोऽन्यो ह्यपेक्षितः ॥49॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = विशेषो नाम कथितः सोऽस्ति वस्तुष्वशेषतः ।

~~</div>~~

| verse_lines = विशेषो नाम कथितः सोऽस्ति वस्तुष्वशेषतः ।;विशेषास्तेऽप्यनन्ताश्च परस्परविशेषिणः ॥110॥

~~</div>~~

| verse_line2 = विशेषास्तेऽप्यनन्ताश्च परस्परविशेषिणः ॥110॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S02_A006" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"वैशेषिकाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">वैशेषिकाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वनिर्वाहकतायुक्ताः सन्ति वस्तुष्वशेषतः ।

| verse_lines = स्वनिर्वाहकतायुक्ताः सन्ति वस्तुष्वशेषतः ।;अतोऽनन्तगुणं ब्रह्म निर्भेदमपि भण्यते ॥111॥

| verse_line2 = अतोऽनन्तगुणं ब्रह्म निर्भेदमपि भण्यते ॥111॥

}}

<~~div class~~="~~verse~~" id="~~AV_C02_S02_V06~~" ~~type~~="~~sutra~~" data-~~doc~~="AV">

<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A003"></span><h4 class="gr-section-head">शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्</h4>

~~<div class~~="~~verse~~-~~text~~">

<~~div class="shloka"~~>

<~~span~~ class="~~shloka~~-~~line~~">~~नित्यज्ञानप्रयत्नेच्छं सङ्ख्याद्यैरपि पञ्चभिः ॥53॥</span>~~

~~</div>~~

</~~div~~>

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S02_A007" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"समुदायाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">समुदायाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एवं धर्मानिति श्रुत्या तदभेदोऽप्युदीर्यते ।

| verse_lines = एवं धर्मानिति श्रुत्या तदभेदोऽप्युदीर्यते ।;शैवाद्यागमसम्प्राप्तदृष्टगेन फलेन तु ॥112॥

| verse_line2 = शैवाद्यागमसम्प्राप्तदृष्टगेन फलेन तु ॥112॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C02_S02_V07" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V03

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">वैभाषिकाश्च सौत्रान्ताः स्वरसक्षणिकं जगत्~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">अणूनां समुदायं च कालकर्मनिमित्ततः ॥180॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = तद्वाक्योपमयाऽन्यच्च प्रमाणत्वेऽनुमीयते ।

~~</div>~~

| verse_lines = तद्वाक्योपमयाऽन्यच्च प्रमाणत्वेऽनुमीयते ।;ईशवाक्यत्वत इति चेत्तद्गव्यभिचारिणा ॥113॥

~~</div>~~

| verse_line2 = ईशवाक्यत्वत इति चेत्तद्गव्यभिचारिणा ॥113॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S02_A008" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"असदधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">असदधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अप्रामाण्यानुमा च स्यात् न पृथक् चानुमेश्वरे ।

| verse_lines = अप्रामाण्यानुमा च स्यात् न पृथक् चानुमेश्वरे ।;पुंस्त्वहेतुबलादेव पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना ॥114॥

| verse_line2 = पुंस्त्वहेतुबलादेव पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना ॥114॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C02_S02_V08" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V03

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">अपरः शून्यमखिलं मनोवाचामगोचरम्~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">निर्विशेषं स्वयम्भातं निर्लेपमजरामरम् ॥212॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = शास्त्रयोनित्वमेतेन कारणस्य बलाद्भवेत् ।

~~</div>~~

| verse_lines = शास्त्रयोनित्वमेतेन कारणस्य बलाद्भवेत् ।;‘नावेदवित्’ ‘न तर्केण मति’रित्यादिवाक्यतः ॥115॥

~~</div>~~

| verse_line2 = ‘नावेदवित्’ ‘न तर्केण मति’रित्यादिवाक्यतः ॥115॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S02_A009" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"अनुपलब्ध्यधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">अनुपलब्ध्यधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तर्को ज्ञापयितुं शक्तो नेशितारं कथञ्चन ।

| verse_lines = तर्को ज्ञापयितुं शक्तो नेशितारं कथञ्चन ।;वनकृत्त्वादिरूपेण पक्षभूतस्य चेशितुः ॥116॥

| verse_line2 = वनकृत्त्वादिरूपेण पक्षभूतस्य चेशितुः ॥116॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C02_S02_V09" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V03

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">ज्ञानमेवैकमखिलज्ञेयाकारं प्रभासते~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">तत्र सन्ततिभेदश्च स्वभेदो भेद एव च ॥245॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = किञ्चिज्ज्ञत्वं(किञ्चिज्ञानं) हि पुंस्त्वेन शक्यं साधयितुं सुखम् ।

~~</div>~~

| verse_lines = किञ्चिज्ज्ञत्वं(किञ्चिज्ञानं) हि पुंस्त्वेन शक्यं साधयितुं सुखम् ।;‘वृक्षकृन्नाखिलं वृक्षं वेत्ति पुंस्त्वाद्धि चैत्रवत्’ ॥117॥

~~</div>~~

| verse_line2 = ‘वृक्षकृन्नाखिलं वृक्षं वेत्ति पुंस्त्वाद्धि चैत्रवत्’ ॥117॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S02_A010" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"नैकस्मिन्नधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">नैकस्मिन्नधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्याद्यनुमया स्पर्धि नानुमानं परेशितुः ।

| verse_lines = इत्याद्यनुमया स्पर्धि नानुमानं परेशितुः ।;शक्तं विज्ञापने चातिप्रसङ्गोऽनुमयेदृशा ॥118॥

| verse_line2 = शक्तं विज्ञापने चातिप्रसङ्गोऽनुमयेदृशा ॥118॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C02_S02_V10" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V03

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">आह क्षपणको विश्वं सदसद्द्वयमद्वयम्~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">द्वयाद्वयमतत्सर्वं सप्तभङ्गि सदातनम् ॥249॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = वस्तुत्वात् तुरगः शृङ्गी, पुष्पवत् खं, सुतैर्युता ।

~~</div>~~

| verse_lines = वस्तुत्वात् तुरगः शृङ्गी, पुष्पवत् खं, सुतैर्युता ।;चित्रिणी च, रसः षष्ठो रसत्वात् सोत्तरो भवेत् ॥119॥

~~</div>~~

| verse_line2 = चित्रिणी च, रसः षष्ठो रसत्वात् सोत्तरो भवेत् ॥119॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S02_A011" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"पत्युरधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">पत्युरधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।

| verse_lines = उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।

}}

<~~div class~~="~~verse~~" id="~~AV_C02_S02_V11~~" ~~type~~="~~sutra~~" data-~~doc~~="AV">

<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समन्वयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A004"></span><h4 class="gr-section-head">समन्वयाधिकरणम्</h4>

~~<div class~~="~~verse~~-~~text~~">

<~~div class="shloka"~~>

<~~span~~ class="~~shloka~~-~~line~~">~~सर्वज्ञत्वादिकैः सर्वैर्गुणैर्युक्तं सदाशिवम् ॥266॥</span>~~

~~</div>~~

</~~div~~>

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S02_A012" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"उत्पत्त्यधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">उत्पत्त्यधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।

| verse_lines = उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।;त एवान्वयनामानः तैः सम्यक् प्रविचारिते ॥120॥

| verse_line2 = त एवान्वयनामानः तैः सम्यक् प्रविचारिते ॥120॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C02_S02_V12" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V04

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">निराकृतौ विशेषस्य भावाच्छक्तिमतं पृथक्~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">दूष्यते महती देवी ह्रीङ्कारी सर्वकारणम् ॥292॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = मुख्यार्थो भगवान् विष्णुः सर्वशास्त्रस्य नापरः ।

~~</div>~~

| verse_lines = मुख्यार्थो भगवान् विष्णुः सर्वशास्त्रस्य नापरः ।

~~</div>~~

}}

<~~div~~ class="gr-~~author~~-~~note~~">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥</~~div~~>

<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ईक्षत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A005"></span><h4 class="gr-section-head">ईक्षत्यधिकरणम्</h4>

~~<span id="gr-C2-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>~~

{{VerseBlock

=~~== तृतीयः पादः ===~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<div class~~=~~"adhyaya-block" data-doc="~~AV~~" data-chap~~=~~"2" data-sec~~=~~"3">~~

| document_id = AV

~~<p class~~=~~"adhyaya-trans">तृतीयः पादः</p>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I01" data-verse~~=~~"AV_C02_S03">~~

| verse_line1 = ईक्षणीयत्वतो विष्णुर्वाच्य एव न चान्यथा ॥121॥

~~<p>अथाशेषसमाम्नायविरोधापाकृतिं प्रभुः ।</p>~~

| verse_lines = ईक्षणीयत्वतो विष्णुर्वाच्य एव न चान्यथा ॥121॥

~~<p>करिष्यन् अधिदैवाधिभूतजीवपरात्मनाम् ॥1॥</p>~~

}}

~~</div>~~

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S03_I02" data-verse~~=~~"AV_C02_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>स्वरूपनिर्णयायैव वचनानां परस्परम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<p>पादेनानेनाविरोधं दर्शयत्यमितद्युतिः ॥2॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = लक्ष्यत्वं क्वापि दृष्टं हि किं तदित्यनवस्थितिः ।

| verse_lines = लक्ष्यत्वं क्वापि दृष्टं हि किं तदित्यनवस्थितिः ।;माधुर्यादिविशेषाश्च तच्छब्दैरुदिताः सदा ॥122॥

| verse_line2 = माधुर्यादिविशेषाश्च तच्छब्दैरुदिताः सदा ॥122॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S03_I03" data-verse~~=~~"AV_C02_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>अनुभूतियुक्तिबहुवाग्वैलोम्यं च ततोऽधिकम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<p>एतत्सर्वं सतः साम्यं द्वारवैयर्थ्यमेव च ॥3॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वाक्यार्थोपि हि वाक्यार्थशब्देनैवोदितो भवेत् ।

| verse_lines = वाक्यार्थोपि हि वाक्यार्थशब्देनैवोदितो भवेत् ।;नावाच्यं तेन किञ्चित् स्यात् यत इत्यादिकैर्वदन् ॥123॥

| verse_line2 = नावाच्यं तेन किञ्चित् स्यात् यत इत्यादिकैर्वदन् ॥123॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S03_I04" data-verse~~=~~"AV_C02_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>दृष्टयुक्त्यनुसारित्वमुक्तान्यार्थाविरोधतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<p>प्रसिद्धनामस्वीकारे बहुवाक्यानुवर्तिता ॥4॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अवाच्यत्वं कथं ब्रूयान्मूकोऽहमितिवत् सुधीः ।

| verse_lines = अवाच्यत्वं कथं ब्रूयान्मूकोऽहमितिवत् सुधीः ।;येन लक्ष्यमिति प्रोक्तं लक्ष्यशब्देन सोऽवदत् ॥124॥

| verse_line2 = येन लक्ष्यमिति प्रोक्तं लक्ष्यशब्देन सोऽवदत् ॥124॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S03_I05" data-verse~~=~~"AV_C02_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>लोकदृष्टानुसारित्वं जीवसाम्यमनादिता~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<p>तत्र तत्र परिज्ञानं गुणसाम्यश्रुती तथा ॥5॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एकस्यापि हि शब्दस्य गौणार्थस्वीकृतौ सताम् ।

| verse_lines = एकस्यापि हि शब्दस्य गौणार्थस्वीकृतौ सताम् ।;महती जायते लज्जा यत्र तत्राखिला रवाः ॥125॥

| verse_line2 = महती जायते लज्जा यत्र तत्राखिला रवाः ॥125॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S03_I06" data-verse~~=~~"AV_C02_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>उत्पत्तिमत्वं स्वगुणाननुभूत्यल्पकल्पने~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<p>नानाश्रुतिश्च वैचित्र्यं युक्तयः पूर्वपक्षगाः ॥6॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अमुख्यार्था इति वदन्यस्तन्मार्गानुवर्तिनाम् ।

| verse_lines = अमुख्यार्था इति वदन्यस्तन्मार्गानुवर्तिनाम् ।;कथं न जायते लज्जा वक्तुं शाब्दत्वमात्मनः ॥126॥

| verse_line2 = कथं न जायते लज्जा वक्तुं शाब्दत्वमात्मनः ॥126॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S03_I07" data-verse~~=~~"AV_C02_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>व्यवस्थानुपपत्तिश्च स्वातन्त्र्यमनुसारिता~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<p>मुख्यता शक्तिमत्त्वं~~ च ~~वैरूप्यं सर्वसङ्ग्रहः ॥7॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आत्मब्रह्मादयः शब्दाः साक्षात् पूर्णाभिधायिनः ।

| verse_lines = आत्मब्रह्मादयः शब्दाः साक्षात् पूर्णाभिधायिनः ।;जन्मादिकारणं ब्रह्म लक्षितं च यदा तदा ॥127॥

| verse_line2 = जन्मादिकारणं ब्रह्म लक्षितं च यदा तदा ॥127॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S03_I08" data-verse~~=~~"AV_C02_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>गत्यादिरीशशक्तिश्च सर्वमानविरोधिता~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<p>अभीष्टासिद्धिसुव्यक्ती शास्त्रसिद्धिर्विपर्ययः ॥8॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वन्ध्यापुत्रोपमं मायाशबलं वाच्यमित्यपि ।

| verse_lines = वन्ध्यापुत्रोपमं मायाशबलं वाच्यमित्यपि ।;कल्पयित्वा विना मानं लक्ष्यं शुद्धं वदन् पदैः ॥128॥

| verse_line2 = कल्पयित्वा विना मानं लक्ष्यं शुद्धं वदन् पदैः ॥128॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S03_I09" data-verse~~=~~"AV_C02_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>विशेषकारणं चेति सिद्धान्तस्यैव साधिकाः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~</div>~~

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आत्मशब्दोदितस्यैव ज्ञानं मुक्तावसाधनम् ।

| verse_lines = आत्मशब्दोदितस्यैव ज्ञानं मुक्तावसाधनम् ।;आह श्रुतपरित्यागः स्याच्चास्याश्रुतकल्पना ॥129॥

| verse_line2 = आह श्रुतपरित्यागः स्याच्चास्याश्रुतकल्पना ॥129॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S03_A001" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"वियदधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">वियदधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्यात् सर्वत्र च यत्रैकमपि लोको जुगुप्सते ।

| verse_lines = स्यात् सर्वत्र च यत्रैकमपि लोको जुगुप्सते ।;नियमेनोभयं स्याद्धि यस्य स्वपरयोर्मते ॥130॥

| verse_line2 = नियमेनोभयं स्याद्धि यस्य स्वपरयोर्मते ॥130॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C02_S03_V01" type~~=~~"sutra" data-doc~~="AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">प्रकृतिः पुरुषः कालो वेदास्तदभिमानिनः~~(~~देवास्तदभिमानिनः~~) ~~॥9॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = अलङ्कृतः सदैवायं दुर्घटैरेव भूषणैः ।

~~</div>~~

| verse_lines = अलङ्कृतः सदैवायं दुर्घटैरेव भूषणैः ।;अन्धन्तमो नित्यदुःखं तस्य स्यात् वसनद्वयम् ॥131॥

| verse_line2 = अन्धन्तमो नित्यदुःखं तस्य स्यात् वसनद्वयम् ॥131॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘अनन्दा नाम ते लोका अन्धेन तमसा वृताः ।

| verse_lines = ‘अनन्दा नाम ते लोका अन्धेन तमसा वृताः ।;तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति येऽविद्वांसो(गच्छन्त्यविद्वांसो) बुधो जनाः’ ॥132॥

| verse_line2 = तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति येऽविद्वांसो(गच्छन्त्यविद्वांसो) बुधो जनाः’ ॥132॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S03_A002" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"मातरिश्वाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">मातरिश्वाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसा वृताः ।

| verse_lines = ‘असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसा वृताः ।;तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः’ ॥133॥

| verse_line2 = तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः’ ॥133॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C02_S03_V02" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">एवं प्रलयकालेऽपि प्रतिभातपरावरः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">मुख्यवायुर्नित्यसमः शरीरोत्पत्तिकारणात् ॥20॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = इत्यादिश्रुतयो मानं शतशोत्र समन्ततः ।

~~</div>~~

| verse_lines = इत्यादिश्रुतयो मानं शतशोत्र समन्ततः ।;हेयत्वावचनाच्चैव नात्मा गौणः श्रुतौ श्रुतः ॥134॥

~~</div>~~

| verse_line2 = हेयत्वावचनाच्चैव नात्मा गौणः श्रुतौ श्रुतः ॥134॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S03_A003" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"असम्भवाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">असम्भवाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘तमेवैकं जानथान्या वाचो मुञ्चथ’ चेति ह ।

| verse_lines = ‘तमेवैकं जानथान्या वाचो मुञ्चथ’ चेति ह ।;उक्त आत्मा कथं गौणो हेयपक्षे ह्यसौ श्रुतः ॥135॥

| verse_line2 = उक्त आत्मा कथं गौणो हेयपक्षे ह्यसौ श्रुतः ॥135॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C02_S03_V03" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">...... स्वतन्त्रत्वात् परात्मनः ॥24॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = परिवारतया ग्राह्या अपि हेयाः प्रधानतः ।

~~</div>~~

| verse_lines = परिवारतया ग्राह्या अपि हेयाः प्रधानतः ।;‘पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते’ ॥136॥

| verse_line2 = ‘पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते’ ॥136॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S03_A013" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"व्यतिरेकाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">व्यतिरेकाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति स्वस्यैव पूर्णस्य पूर्णेऽप्यय उदाहृतः ।

| verse_lines = इति स्वस्यैव पूर्णस्य पूर्णेऽप्यय उदाहृतः ।;कथं मायाव्यवच्छिन्नः पूर्णो मुख्यतया भवेत् ॥137॥

| verse_line2 = कथं मायाव्यवच्छिन्नः पूर्णो मुख्यतया भवेत् ॥137॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C02_S03_V13" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">अच्छेद्यस्यापि जीवस्य विभागं बहुधा हरिः ॥25॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = पदं च निर्गुण इति कथं गौणं वदिष्यति ।

~~</div>~~

| verse_lines = पदं च निर्गुण इति कथं गौणं वदिष्यति ।;गुणाभावोपलक्ष्यं चेत् पदं तदपि वाचकम् ॥138॥

| verse_line2 = गुणाभावोपलक्ष्यं चेत् पदं तदपि वाचकम् ॥138॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S03_A014" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"पृथगधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">पृथगधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतोऽनवस्थितिमुखसर्वदोषमहास्पदम् ।

| verse_lines = अतोऽनवस्थितिमुखसर्वदोषमहास्पदम् ।;कथमेतन्मतं सद्भिराद्रियेत विचक्षणैः ॥139॥

| verse_line2 = कथमेतन्मतं सद्भिराद्रियेत विचक्षणैः ॥139॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C02_S03_V14" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">एवं स्थितेऽपि जीवैक्यं केचिदाहुः परात्मना~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">तद्योऽहमिति पूर्वाभिः श्रुतिभिश्चानुमाबलात् ॥28॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = न च साङ्ख्यनिराकृत्यै सूत्राण्येतान्यचीक्लृपत् ।

~~</div>~~

| verse_lines = न च साङ्ख्यनिराकृत्यै सूत्राण्येतान्यचीक्लृपत् ।;भगवान्न ह्यशब्दत्वं प्रधानेऽङ्गीकरोत्यसौ ॥140॥

~~</div>~~

| verse_line2 = भगवान्न ह्यशब्दत्वं प्रधानेऽङ्गीकरोत्यसौ ॥140॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C02_S03_A018" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"अंशाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">अंशाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = समन्वये प्रतिज्ञाते शब्दगोचरतैव हि ।

| verse_lines = समन्वये प्रतिज्ञाते शब्दगोचरतैव हि ।;प्रथमप्रतिपाद्या स्यात् तदभावे कुतोऽन्वयः ॥141॥

| verse_line2 = प्रथमप्रतिपाद्या स्यात् तदभावे कुतोऽन्वयः ॥141॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C02_S03_V18" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">भेदस्य मुक्तौ वचनादापि तत्पक्षनिग्रहः ॥81॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = कथं च लक्षणावादी ब्रूयाद् ब्रह्मसमन्वयम् ।

~~</div>~~

| verse_lines = कथं च लक्षणावादी ब्रूयाद् ब्रह्मसमन्वयम् ।;योऽसौ शब्दस्य मुख्यार्थस्तत्रैव स्यात् समन्वयः ॥142॥

| verse_line2 = योऽसौ शब्दस्य मुख्यार्थस्तत्रैव स्यात् समन्वयः ॥142॥

}}

~~<div class~~="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जन्मादिकारणे साक्षादाह देवः समन्वयम् ।

| verse_lines = जन्मादिकारणे साक्षादाह देवः समन्वयम् ।;उक्तं तदेव जिज्ञास्यं क्वावकाशोऽत्र निर्गुणे ॥143॥

| verse_line2 = उक्तं तदेव जिज्ञास्यं क्वावकाशोऽत्र निर्गुणे ॥143॥

}}

~~<span id="gr-C2-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>~~

{{VerseBlock

=~~== चतुर्थः पादः ===~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<div class="adhyaya-block" data-doc~~="AV~~" data-chap~~=~~"2" data-sec~~=~~"4">~~

| document_id = AV

~~<p class~~=~~"adhyaya-trans">चतुर्थः पादः</p>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~<div class~~=~~"introduction" id="AV_C02_S04_I01" data-verse="AV_C02_S04">~~

| verse_line1 = कथं चासम्भवस्तस्य मुख्यार्थस्य निराकृतौ ।

~~<p>श्रुत्यर्थः श्रुतियुक्तिभ्यां विरुद्ध इव दृश्यते~~ ।~~</p>~~

| verse_lines = कथं चासम्भवस्तस्य मुख्यार्थस्य निराकृतौ ।;मानेन केन विज्ञेयमवाच्याज्ञेयनिर्गुणम् ॥144॥

~~<p>यत्र तन्निर्णयं देवः सुविशिष्टोपपत्तिभिः ॥1॥</p>~~

| verse_line2 = मानेन केन विज्ञेयमवाच्याज्ञेयनिर्गुणम् ॥144॥

~~</div>~~

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S04_I02" data-verse~~=~~"AV_C02_S04">~~

{{VerseBlock

~~<p>करोत्यनेन पादेन~~ तत्र ~~स्पष्टार्थवच्छ्रुतिः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<p>विशेषश्रुतिवैरूप्यं माहात्म्यं व्यक्तसद्गुणाः ॥2॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अमेयं चेन्न शास्त्रस्य तत्र वृत्तिः कथञ्चन ।

| verse_lines = अमेयं चेन्न शास्त्रस्य तत्र वृत्तिः कथञ्चन ।;तस्माच्छास्त्रेण जिज्ञास्यमस्मदीयं गुणार्णवम् ॥145॥

| verse_line2 = तस्माच्छास्त्रेण जिज्ञास्यमस्मदीयं गुणार्णवम् ॥145॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C02_S04_I03" data-verse~~=~~"AV_C02_S04">~~

{{VerseBlock

~~<p>दृष्टायुक्तिः समानत्वं कर्तृशक्तिर्विमिश्रिता~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<p>युक्तयः पूर्वपक्षेषु सुनिर्णीतास्तु तादृशाः ॥</p>~~

| document_id = AV

~~<p>युक्तयो निर्णयस्यैव स्वयं भगवतोदिताः ॥3॥</p>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वासुदेवाख्यमद्वन्द्वं परं ब्रह्माखिलोत्तमम् ।

| verse_lines = वासुदेवाख्यमद्वन्द्वं परं ब्रह्माखिलोत्तमम् ।;विज्ञेयवाच्यलक्ष्यत्वपूर्वाशेषविशेषतः ॥146॥

| verse_line2 = विज्ञेयवाच्यलक्ष्यत्वपूर्वाशेषविशेषतः ॥146॥

}}

~~<div class~~="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥</div>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निर्गतं मनसो वाचो यदि तत्स्यादगोचरम् ।

| verse_lines = निर्गतं मनसो वाचो यदि तत्स्यादगोचरम् ।;अस्तु तन्मा वदेद्वादी न चास्मच्छास्त्रगं तु तत् ॥147॥

| verse_line2 = अस्तु तन्मा वदेद्वादी न चास्मच्छास्त्रगं तु तत् ॥147॥

}}

== ~~तृतीयाध्यायस्य ==~~

{{VerseBlock

~~<span id~~=~~"gr-C3-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

=~~== प्रथमः पादः ===~~

| document_id = AV

~~<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="3" data-sec~~=~~"1">~~

| chapter_id = AV_C01

~~<p class~~=~~"adhyaya-trans">प्रथमः पादः</p>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = अवाच्यं वाच्यमित्युक्त्वा किमित्युन्मत्तवन्मृषा ।

~~<div class~~=~~"introduction" id="AV_C03_S01_I01" data-verse="AV_C03_S01">~~

| verse_lines = अवाच्यं वाच्यमित्युक्त्वा किमित्युन्मत्तवन्मृषा ।;अस्मच्छास्त्रस्य चौर्याय यतते स्वोक्तिदूषकः ॥148॥

~~<p>स्वाभाविकान्यथानामसहभावान्ययोक्तयः ॥1॥</p>~~

| verse_line2 = अस्मच्छास्त्रस्य चौर्याय यतते स्वोक्तिदूषकः ॥148॥

~~</div>~~

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S01_I02" data-verse~~=~~"AV_C03_S01">~~

{{VerseBlock

~~<p>अविशेषविशेषौ च सहभाIो विमिश्रता~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<p>विरुद्धोक्तिः सहस्थानं वैयर्थ्यं चान्यथागतिः ॥ 2 ॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जन्मादिकारणं यत्तत् साक्षान्नारायणाभिधम् ।

| verse_lines = जन्मादिकारणं यत्तत् साक्षान्नारायणाभिधम् ।;वदन्ति(वदन्तु) श्रुतयो ब्रह्म शास्त्रं चैतत्तदर्थतः ॥149॥

| verse_line2 = वदन्ति(वदन्तु) श्रुतयो ब्रह्म शास्त्रं चैतत्तदर्थतः ॥149॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S01_I03" data-verse~~=~~"AV_C03_S01">~~

{{VerseBlock

~~<p>युक्तयः पूर्वपक्षस्य गुणाधिक्यर्थतो भवौ~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<p>उपपत्तिद्विरूपत्वमाधिक्यमनुरूपता ॥3॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रवृत्तमस्त्ववाच्यं ते नैवं ब्रूयाः कथञ्चन ।

| verse_lines = प्रवृत्तमस्त्ववाच्यं ते नैवं ब्रूयाः कथञ्चन ।;सर्वशब्दैरवाच्यं तदुक्त्वा तद्विषयं पुनः ॥150॥

| verse_line2 = सर्वशब्दैरवाच्यं तदुक्त्वा तद्विषयं पुनः ॥150॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S01_I04" data-verse~~=~~"AV_C03_S01">~~

{{VerseBlock

~~<p>योग्यता बलवत्त्वं च विभागः कारणाभवः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<p>क्लृप्तिरन्या गतिश्चैव सिद्धान्तस्यैव साधकाः ॥4॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शास्त्रं वदन्तमुन्मत्तं कथं लोको न वारयेत् ।

| verse_lines = शास्त्रं वदन्तमुन्मत्तं कथं लोको न वारयेत् ।;मा वदो मा विजानीहि त्यजास्मच्छास्त्रचोरताम् ॥151॥

| verse_line2 = मा वदो मा विजानीहि त्यजास्मच्छास्त्रचोरताम् ॥151॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S01_I05" data-verse~~=~~"AV_C03_S01">~~

{{VerseBlock

~~<p>बीजपूरुषयोनीनां सङ्गातिनियमोज्झितिम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<p>अथशब्देन भगवानाह कारणतश्च ताम् ॥4॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वयं त्वा श्रुतियुक्तिभ्यां बद्‍ध्वाऽस्मच्छास्त्रमञ्जसा ।

| verse_lines = वयं त्वा श्रुतियुक्तिभ्यां बद्‍ध्वाऽस्मच्छास्त्रमञ्जसा ।;विचारयामः श्रुतिभिर्युक्तिभिश्चैव सादरम् ॥152॥

| verse_line2 = विचारयामः श्रुतिभिर्युक्तिभिश्चैव सादरम् ॥152॥

}}

~~<div class~~="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥</div>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अद्भुतत्वादवाच्यं तदतर्क्याज्ञेयमेव च ।

| verse_lines = अद्भुतत्वादवाच्यं तदतर्क्याज्ञेयमेव च ।;अनन्तगुणपूर्णत्वादित्यूदे पैङ्गिनां श्रुतिः ॥153॥

| verse_line2 = अनन्तगुणपूर्णत्वादित्यूदे पैङ्गिनां श्रुतिः ॥153॥

}}

~~<span id="gr-C3-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>~~

{{VerseBlock

=~~== द्वितीयः पादः ===~~

| verse_id = AV_C01_S01_V05

~~<div class="adhyaya-block" data-doc~~="AV~~" data-chap~~=~~"3" data-sec~~=~~"2">~~

| document_id = AV

~~<p class~~=~~"adhyaya-trans">द्वितीयः पादः</p>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~<div class~~=~~"introduction" id="AV_C03_S02_I01" data-verse="AV_C03_S02">~~

| verse_line1 = अवाच्यमिति लोकोऽपि वक्त्याश्चर्यतमं भुवि ।

~~<p>पश्चाददृष्ट्यविज्ञानकालदुःखपृथग्भवाः~~ ।~~</p>~~

| verse_lines = अवाच्यमिति लोकोऽपि वक्त्याश्चर्यतमं भुवि ।

~~<p>स्थानभेदो विरुद्धत्वं न्यायसाम्यं स्वतो भवः ॥1॥</p>~~

}}

~~</div>~~

<~~div~~ class="~~introduction~~" id="~~AV_C03_S02_I02~~" data-~~verse~~="~~AV_C03_S02~~">

<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आनन्दमयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A006"></span><h4 class="gr-section-head">आनन्दमयाधिकरणम्</h4>

~~<p>गुणसाम्यमयोगश्च तर्कबाधो विलोमता ।~~</p>

<~~p>नानाभावः प्रलोभश्च युक्तयः पूर्वपक्षगाः ॥2॥</p~~>

</~~div~~>

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S02_I03" data-verse~~=~~"AV_C03_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>अशक्यकर्तृताशक्तिः स्वतोऽबोधस्तदेव च ।</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>अमानक्लृप्तिसन्मानव्यवस्थात्यल्पताभवाः ॥3॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एवं शास्त्रवगम्यत्वे विभागेन समन्वयम् ॥154॥

| verse_lines = एवं शास्त्रवगम्यत्वे विभागेन समन्वयम् ॥154॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S02_I04" data-verse~~=~~"AV_C03_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>विशेषदृष्टिवाक्ये च पुंशक्तिः सुनिर्दशनम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>अलौकिकत्वमाधिक्यं स्वातन्त्र्यं निर्णयप्रमाः ॥4॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘आनन्दमय’ इत्यादिनाऽध्यायेन वदत्यजः ।

| verse_lines = ‘आनन्दमय’ इत्यादिनाऽध्यायेन वदत्यजः ।;तत्रान्यत्र प्रसिद्धानां विष्णावेव समन्वयम् ॥155॥

| verse_line2 = तत्रान्यत्र प्रसिद्धानां विष्णावेव समन्वयम् ॥155॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S02_A001" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"सन्ध्याधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">सन्ध्याधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शब्दानां प्रथमे पादे गुणिसामान्यवाचिनाम् ।

| verse_lines = शब्दानां प्रथमे पादे गुणिसामान्यवाचिनाम् ।;गुणवाचिनां च प्रथममाह देवः समन्वयम् ॥156॥

| verse_line2 = गुणवाचिनां च प्रथममाह देवः समन्वयम् ॥156॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C03_S02_V01" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">वासनाः सर्ववस्तूनामनाद्यनुभवागताः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">सन्त्येवाशेषजीवानामनादिमनसि स्थिताः ॥5॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = समुद्रशायिनं सर्वप्रसूतिप्रभवं(सर्वप्रसूतिप्रसवं) श्रुतिः ।

~~</div>~~

| verse_lines = समुद्रशायिनं सर्वप्रसूतिप्रभवं(सर्वप्रसूतिप्रसवं) श्रुतिः ।;‘तदेव ब्रह्म परमम्’ इति सावधृतिर्जगौ ॥157॥

~~</div>~~

| verse_line2 = ‘तदेव ब्रह्म परमम्’ इति सावधृतिर्जगौ ॥157॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S02_A003" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"देहयोगाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">देहयोगाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यतोऽतो ब्रह्मशब्दस्य तत्रैव नियतत्वतः ।

| verse_lines = यतोऽतो ब्रह्मशब्दस्य तत्रैव नियतत्वतः ।;‘येन्नं ब्रह्मेत्यादिरूपादभ्यासात् तैत्तिरीयके ॥158॥

| verse_line2 = ‘येन्नं ब्रह्मेत्यादिरूपादभ्यासात् तैत्तिरीयके ॥158॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C03_S02_V03" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">सृष्ट्वैव वासनाभिश्च प्रपञ्चं स्वाप्नमीश्वरः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">वासनामात्रतां तस्य नीत्वाऽन्तर्धापयत्यजः ॥107॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = अन्यासु चैतद्रूपासु शाखास्वपि सहस्रशः ।

~~</div>~~

| verse_lines = अन्यासु चैतद्रूपासु शाखास्वपि सहस्रशः ।;आनन्दमय इत्याद्यैः शब्दैर्वाच्यो हरिः स्वयम् ॥159॥

~~</div>~~

| verse_line2 = आनन्दमय इत्याद्यैः शब्दैर्वाच्यो हरिः स्वयम् ॥159॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S02_A007" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"सम्पत्त्यधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">सम्पत्त्यधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उपलक्षणत्वं शब्दानामानन्दमयपूर्विणाम् ।

| verse_lines = उपलक्षणत्वं शब्दानामानन्दमयपूर्विणाम् ।;सूत्रस्याल्पाक्षरत्वेन सर्वशाखाविनिर्णये ॥160॥

| verse_line2 = सूत्रस्याल्पाक्षरत्वेन सर्वशाखाविनिर्णये ॥160॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C03_S02_V07" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">सुषुप्तिबोधमोहांश्च स्ववशस्तद्वशं सदा~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">जीवं नयति देवेशः नान्यः कर्ताऽस्य कश्चन ॥108॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = पुनश्च प्रापकाद्धेतोस्तत्राधिकरणान्तरम् ।

~~</div>~~

| verse_lines = पुनश्च प्रापकाद्धेतोस्तत्राधिकरणान्तरम् ।;सर्वे वेदा आमनन्ति यत्पदन्त्विति हि श्रुतिः ॥161॥

~~</div>~~

| verse_line2 = सर्वे वेदा आमनन्ति यत्पदन्त्विति हि श्रुतिः ॥161॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S02_A008" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"नस्थानतोऽप्यधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">नस्थानतोऽप्यधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आनन्दमयरूपे तु ब्रह्मणः पुच्छतोक्तितः ।

| verse_lines = आनन्दमयरूपे तु ब्रह्मणः पुच्छतोक्तितः ।;समस्ताब्रह्मताप्राप्तेरानन्दमयनाम हि ॥162॥

| verse_line2 = समस्ताब्रह्मताप्राप्तेरानन्दमयनाम हि ॥162॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C03_S02_V08" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">न स्थानतोभेदतोऽप्यस्य भेदः कश्चित् परेशितुः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">सर्वत्राशेषदोषोज्झपूर्णकल्याणचिद्गुणः ॥109॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = ब्रह्मशब्दस्य चाभ्यासात् पञ्चरूपादिषु स्फुटम् ।

~~</div>~~

| verse_lines = ब्रह्मशब्दस्य चाभ्यासात् पञ्चरूपादिषु स्फुटम् ।;ब्रह्मताऽवयवेऽपि स्यात् तथावयविनि स्वतः ॥163॥

~~</div>~~

| verse_line2 = ब्रह्मताऽवयवेऽपि स्यात् तथावयविनि स्वतः ॥163॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S02_A010" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"उपमाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">उपमाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यथैव कृष्णकेशस्य कृष्णस्य ब्रह्मताऽखिला ।

| verse_lines = यथैव कृष्णकेशस्य कृष्णस्य ब्रह्मताऽखिला ।;दर्शिता चैव पार्थाय निःसीमाः शक्तयोऽस्य हि ॥164॥

| verse_line2 = दर्शिता चैव पार्थाय निःसीमाः शक्तयोऽस्य हि ॥164॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C03_S02_V10" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">यत आभासतामेव श्रुतिरस्य वदत्यलम्~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">‘‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’’ ॥121॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = ‘ऋतं सत्यं परं ब्रह्म पुरुषं कृष्णपिङ्गलम्’ ।

~~</div>~~

| verse_lines = ‘ऋतं सत्यं परं ब्रह्म पुरुषं कृष्णपिङ्गलम्’ ।;विष्ण्वाख्यमुक्तमन्यत्र ह्यूर्ध्वरेतं च तत्प्रति ॥165॥

~~</div>~~

| verse_line2 = विष्ण्वाख्यमुक्तमन्यत्र ह्यूर्ध्वरेतं च तत्प्रति ॥165॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S02_A017" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"स्थानविशेषाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">स्थानविशेषाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विरूपाक्षाख्यमपरं(विरूपाक्षाख्यमवरम्) ब्रह्मोक्तं तद्व्रते स्थितम् ।

| verse_lines = विरूपाक्षाख्यमपरं(विरूपाक्षाख्यमवरम्) ब्रह्मोक्तं तद्व्रते स्थितम् ।;समानाधिकृतत्वं चेदुत्तरं नीललोहितम् ॥166॥

| verse_line2 = समानाधिकृतत्वं चेदुत्तरं नीललोहितम् ॥166॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C03_S02_V17" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">प्रतिबिम्बवदप्येषामानन्दोऽन्यगुणा यथा ॥163॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = कृष्णपिङ्गलरूपेण पुनरुक्तं भविष्यति ।

~~</div>~~

| verse_lines = कृष्णपिङ्गलरूपेण पुनरुक्तं भविष्यति ।;‘ब्रह्माधिपति’रित्यत्र तापनीयश्रुतौ परः ॥167॥

| verse_line2 = ‘ब्रह्माधिपति’रित्यत्र तापनीयश्रुतौ परः ॥167॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S02_A017" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"पालकत्वाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">पालकत्वाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वरितब्रह्मशब्दान्तं बहुव्रीहित्वमेष्यति ।

| verse_lines = स्वरितब्रह्मशब्दान्तं बहुव्रीहित्वमेष्यति ।;स्वाहेन्द्रशत्रुर्वर्धस्व यद्बहुव्रीहितामगात् ॥168॥

| verse_line2 = स्वाहेन्द्रशत्रुर्वर्धस्व यद्बहुव्रीहितामगात् ॥168॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C03_S02_V17" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">..... सृष्टिनाशौ तदधीनावितीरिते~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">स्वभावत्वात् स्थितेर्नैतदपेक्षेति न युज्यते ॥166॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = तस्मादस्येन्द्र एवाभूच्छत्रुरित्युत्तरश्रुतेः ।

~~</div>~~

| verse_lines = तस्मादस्येन्द्र एवाभूच्छत्रुरित्युत्तरश्रुतेः ।;पूर्वान्तस्वरिते पुंसोर्बहुव्रीहित्वमेष्यति ॥169॥

~~</div>~~

| verse_line2 = पूर्वान्तस्वरिते पुंसोर्बहुव्रीहित्वमेष्यति ॥169॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S02_A017" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"अव्यक्ताधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">अव्यक्ताधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = महाव्याकरणे सूत्रमिति स्वरविनिर्णये ।

| verse_lines = महाव्याकरणे सूत्रमिति स्वरविनिर्णये ।;‘ऋतं सत्यं परं ब्रह्मे’त्याद्युद्देश्यद्वितीयका ॥170॥

| verse_line2 = ‘ऋतं सत्यं परं ब्रह्मे’त्याद्युद्देश्यद्वितीयका ॥170॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C03_S02_V17" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">अव्यक्तोऽपि स्वशक्यैव भक्तानां दृश्यते हरिः ॥167॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = विभक्तिरूर्ध्वरेतादिः प्रथमा रुद्रगोचरा ।

~~</div>~~

| verse_lines = विभक्तिरूर्ध्वरेतादिः प्रथमा रुद्रगोचरा ।;तस्माद्विष्णुं परं ब्रह्म प्रति रुद्रो व्रते स्थितः ॥171॥

| verse_line2 = तस्माद्विष्णुं परं ब्रह्म प्रति रुद्रो व्रते स्थितः ॥171॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S02_A017" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्)"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्)</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ऊर्ध्वरेता इति ह्येव श्रुत्यर्थोऽवसितो भवेत् ।

| verse_lines = ऊर्ध्वरेता इति ह्येव श्रुत्यर्थोऽवसितो भवेत् ।;ऋतं सत्यं परं ब्रह्म प्रति विष्णुं सदाशिवः ॥172॥

| verse_line2 = ऋतं सत्यं परं ब्रह्म प्रति विष्णुं सदाशिवः ॥172॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C03_S02_V17" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">तदभिन्ना गुणा नित्यमपि सर्वे विशेषतः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">गुणत्वेन गुणित्वेन भोक्तृभोग्यतया स्थिताः ॥168॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = ऊर्ध्वरेता ध्यायति ह शङ्करो नीललोहितः ।

~~</div>~~

| verse_lines = ऊर्ध्वरेता ध्यायति ह शङ्करो नीललोहितः ।;इत्यर्थमेतमेवाह नीलग्रीवश्रुतिः परा ॥173॥

~~</div>~~

| verse_line2 = इत्यर्थमेतमेवाह नीलग्रीवश्रुतिः परा ॥173॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S02_A017" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"परानन्दाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">परानन्दाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आथर्वणी परं ब्रह्म तस्मादेको हरिः श्रुतौ ।

| verse_lines = आथर्वणी परं ब्रह्म तस्मादेको हरिः श्रुतौ ।;‘तदेवर्तमि’ति प्राह कथमेवान्यथा श्रुतिः ॥174॥

| verse_line2 = ‘तदेवर्तमि’ति प्राह कथमेवान्यथा श्रुतिः ॥174॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C03_S02_V17" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">.... ते चाखलिवलिक्षणाः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">सर्वे सर्वगुणात्मानः सर्वकर्तार एव तु ॥209॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = अवधारयन्ती तस्यैव ह्यृतत्वादिकमञ्जसा ।

~~</div>~~

| verse_lines = अवधारयन्ती तस्यैव ह्यृतत्वादिकमञ्जसा ।;‘एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः’ ॥175॥

~~</div>~~

| verse_line2 = ‘एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः’ ॥175॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S02_A020" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"फलाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">फलाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘वासुदेवोऽग्र एवासीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः ।

| verse_lines = ‘वासुदेवोऽग्र एवासीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः ।;नेन्द्रसूर्यौ न च गुहो न सोमो न विनायकः’ ॥176॥

| verse_line2 = नेन्द्रसूर्यौ न च गुहो न सोमो न विनायकः’ ॥176॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C03_S02_V20" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">स एवाशेषजीवस्थनिःसङ्ख्यानादिकालिकान् ॥213॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = इत्यादिवाक्यतो विष्णोरुत्पत्तिरवतारगा ।

~~</div>~~

| verse_lines = इत्यादिवाक्यतो विष्णोरुत्पत्तिरवतारगा ।;मुख्यं ब्रह्म हरिस्तस्मात् प्रस्तावः परमित्यपि ॥177॥

| verse_line2 = मुख्यं ब्रह्म हरिस्तस्मात् प्रस्तावः परमित्यपि ॥177॥

}}

~~<div class~~="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥</div>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मुख्यब्रह्मग्रहे युक्ते नामुख्यं युज्यते क्वचित् ।

| verse_lines = मुख्यब्रह्मग्रहे युक्ते नामुख्यं युज्यते क्वचित् ।;असम्भवे हि मुख्यस्य गौणार्थाङ्गीकृतिर्भवेत् ॥178॥

| verse_line2 = असम्भवे हि मुख्यस्य गौणार्थाङ्गीकृतिर्भवेत् ॥178॥

}}

~~<span id="gr-C3-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>~~

{{VerseBlock

=~~== तृतीयः पादः ===~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<div class="adhyaya-block" data-doc~~="AV~~" data-chap~~=~~"3" data-sec~~=~~"3">~~

| document_id = AV

~~<p class~~=~~"adhyaya-trans">तृतीयः पादः</p>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~<div class~~=~~"introduction" id="AV_C03_S03_I1" data-verse="AV_C03_S03">~~

| verse_line1 = प्राचुर्यार्थाश्च मयटः सर्वेऽत्र प्रतिपादिताः ।

~~<p>वैराग्यतो भक्तिदार्ढ्यं तेनोपासा यदा भवेत्~~ ।~~</p>~~

| verse_lines = प्राचुर्यार्थाश्च मयटः सर्वेऽत्र प्रतिपादिताः ।;भोग्यत्वमत्र चाद्यत्वमुपजीव्यतया हरेः ॥179॥

~~<p>आपरोक्ष्यं भवेत् विष्णोरिति पादक्रमो भवेत् ॥1॥</p>~~

| verse_line2 = भोग्यत्वमत्र चाद्यत्वमुपजीव्यतया हरेः ॥179॥

~~</div>~~

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I2" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>युक्तितो ज्ञातवेदार्थो निरस्य समयान् परान्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>परस्परविरोधं(धे) च प्रणुद्याशेषवाक्यगम् ॥2॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = महाभोक्ता महाभोग्य इत्यर्थोऽन्नमये भवेत् ।

| verse_lines = महाभोक्ता महाभोग्य इत्यर्थोऽन्नमये भवेत् ।;महाप्राणो महाबोधो महाविज्ञानवानपि ॥180॥

| verse_line2 = महाप्राणो महाबोधो महाविज्ञानवानपि ॥180॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I3" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>अध्यात्मप्रवणो भूत्वा तस्य सन्निहितत्वतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>बहुयुक्तिविरोधानां भानात् तत्सहितश्रुतेः ॥3॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशेषसामान्यतया विज्ञानं मन इत्यपि ।

| verse_lines = विशेषसामान्यतया विज्ञानं मन इत्यपि ।;एकस्य ज्ञानरूपस्य हरेरुक्तिर्विभागतः ॥181॥

| verse_line2 = एकस्य ज्ञानरूपस्य हरेरुक्तिर्विभागतः ॥181॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I4" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>विरोधं च निराकृत्य श्रुतीनां प्राणतत्वगान्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>परिहृत्य विरोधांश्च तत्प्रसादानुरञ्जितः ॥4॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अभेदेऽपि(अभिन्नोऽपि) विशेषेणैवान्य इत्युदितो हरिः ।

| verse_lines = अभेदेऽपि(अभिन्नोऽपि) विशेषेणैवान्य इत्युदितो हरिः ।;भेदशब्दा विशेषं तु हरावन्यत्र भिन्नताम् ॥182॥

| verse_line2 = भेदशब्दा विशेषं तु हरावन्यत्र भिन्नताम् ॥182॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I5" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>देहकर्तृत्वमीशस्य ज्ञात्वा तत्पितृतास्मृतेः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>विशेषस्नेहमापाद्य सर्वकर्तृत्वतोऽधिकम् ॥5॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ब्रूयुर्हरेर्जीवजडैरपि भेदं हि मुख्यतः ।

| verse_lines = ब्रूयुर्हरेर्जीवजडैरपि भेदं हि मुख्यतः ।;ब्रह्मतर्कवचोऽप्येवं अत एकः स पञ्चधा ॥183॥

| verse_line2 = ब्रह्मतर्कवचोऽप्येवं अत एकः स पञ्चधा ॥183॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I6" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>निष्पाद्य बहुमानं च तदन्यत्रातिदुःखतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>उत्पाद्याधिकवैराग्यं तद्गुणाधिक्यवेदनात् ॥6॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उक्तोऽन्नमय इत्यादि भृगोश्चैतद्वदिष्यति ।

| verse_lines = उक्तोऽन्नमय इत्यादि भृगोश्चैतद्वदिष्यति ।;प्राप्यत्वेन मयट्प्रोक्तेर्न तत्राप्यन्यदुच्यते ॥184॥

| verse_line2 = प्राप्यत्वेन मयट्प्रोक्तेर्न तत्राप्यन्यदुच्यते ॥184॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I7" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>सर्वस्य तद्वशत्वाच्च दार्ढ्यं भक्तेरवाप्य च~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>यतेतोपासनायैव विशिष्टाचार्यसम्पदा ॥7॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रचुरान्नादिरेवातो ह्यन्नमन्नमयेत्यपि ।

| verse_lines = प्रचुरान्नादिरेवातो ह्यन्नमन्नमयेत्यपि ।;उच्यते ह्यविशेषेण नान्यत् किञ्चिदिहोच्यते ॥185॥

| verse_line2 = उच्यते ह्यविशेषेण नान्यत् किञ्चिदिहोच्यते ॥185॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I8" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>कर्तव्या ब्रह्मजिज्ञासेत्युक्ते किमिति संशये~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>अत इत्युदितेऽप्यस्य विशेषानुक्तितः पुनः ॥8॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = महानन्दत्व एवास्य हेतुः ‘कोन्याद्’ इति स्फुटम् ।

| verse_lines = महानन्दत्व एवास्य हेतुः ‘कोन्याद्’ इति स्फुटम् ।;उक्तः श्रुत्यन्तरे यस्मात् सुखं लब्ध्वा करोत्ययम् ॥186॥

| verse_line2 = उक्तः श्रुत्यन्तरे यस्मात् सुखं लब्ध्वा करोत्ययम् ॥186॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I9" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>सृष्टिबन्धनमोक्षादिकर्तृत्वस्य श्रुतत्वतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>यतो मोक्षादिदाताऽसावतो जिज्ञास्य एव वः ॥9॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = करोति नासुखी ‘भूमा सुखं नाल्पे सुखं भवेत्’ ।

| verse_lines = करोति नासुखी ‘भूमा सुखं नाल्पे सुखं भवेत्’ ।;इत्युक्तं यत्प्रवृत्तिश्च नृत्तगानादिका सुखात् ॥187॥

| verse_line2 = इत्युक्तं यत्प्रवृत्तिश्च नृत्तगानादिका सुखात् ॥187॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I10" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>इत्याह तत्परं ब्रह्म व्यासाख्यं ज्ञानरश्मिमत्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>येनैव बन्धमोक्षः स्यात् स~~ च ~~जिज्ञासया गतः ॥10॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दुखाद्रोदादिका चैव सर्वकर्तृत्वतोऽस्य च ।

| verse_lines = दुखाद्रोदादिका चैव सर्वकर्तृत्वतोऽस्य च ।;सर्वशक्तेर्न दुःखं स्यादतः केवललीलया ॥188॥

| verse_line2 = सर्वशक्तेर्न दुःखं स्यादतः केवललीलया ॥188॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I11" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>सुप्रसन्नो भवेदीशो जिज्ञासाऽतोऽस्य मुक्तिदा~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>मोक्षादिदत्वमीशस्य कथमेवावगम्यते ॥11॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रवर्तको न चेदेष प्राण्यादन्यच्च कः पुमान् ।

| verse_lines = प्रवर्तको न चेदेष प्राण्यादन्यच्च कः पुमान् ।;‘ब्रह्मवित्परमाप्नोति’ इति यत्प्रथमसूचितम् ॥189॥

| verse_line2 = ‘ब्रह्मवित्परमाप्नोति’ इति यत्प्रथमसूचितम् ॥189॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I12" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>इति चेच्छास्त्रयोनित्वात् शास्त्रगम्यो हि मोक्षदः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>प्रत्यक्षावसितेभ्यः स्याद्यदि मोक्षः कथञ्चन ॥12॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तदेव मन्त्रवर्णेन सत्यं ज्ञानमनन्तवत् ।

| verse_lines = तदेव मन्त्रवर्णेन सत्यं ज्ञानमनन्तवत् ।;लक्षितं तत्र सत्यत्वं सृष्ट्याऽन्नप्राणयोरपि ॥190॥

| verse_line2 = लक्षितं तत्र सत्यत्वं सृष्ट्याऽन्नप्राणयोरपि ॥190॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I13" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>किमित्यनादिसंसारमग्नाः सर्वा इमाः प्रजाः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>यस्मान्नियमतो दुःखहानिः प्रत्यक्षतो भवेत् ॥13॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उक्तं ज्ञानं तु मनसा विज्ञानेनाप्युदीरितम् ।

| verse_lines = उक्तं ज्ञानं तु मनसा विज्ञानेनाप्युदीरितम् ।;अनन्तत्वं तथाऽऽनन्दमयवाचाऽप्युदाहृतम् ॥191॥

| verse_line2 = अनन्तत्वं तथाऽऽनन्दमयवाचाऽप्युदाहृतम् ॥191॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I14" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>धावन्त्येव तमुद्दिश्य राजाद्यमखिलाः प्रजाः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>अनुमागम्यतो मोक्षो यदि स्यादनुमैव हि ॥14॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सद्भावं यापयेद्यस्मात् सत्यं तत्तेन कथ्यते ।

| verse_lines = सद्भावं यापयेद्यस्मात् सत्यं तत्तेन कथ्यते ।;इति सृष्टिरिह प्रोक्ता जगत्सद्भावयापकम् ॥192॥

| verse_line2 = इति सृष्टिरिह प्रोक्ता जगत्सद्भावयापकम् ॥192॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I15" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>दृष्टपूरुषवन्मोक्षदातृतां विनिवारयेत्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>तच्छास्त्रगम्य एवैको मोक्षदो भवति ध्रुवम् ॥15॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ब्रह्मेति स्थापनायैव सत्त्वं जीवनमेव च ।

| verse_lines = ब्रह्मेति स्थापनायैव सत्त्वं जीवनमेव च ।;विशीर्णता च सत्त्वं स्यात् सन्नमित्याहुरेव यत् ॥193॥

| verse_line2 = विशीर्णता च सत्त्वं स्यात् सन्नमित्याहुरेव यत् ॥193॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I16" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>शास्त्रगम्यश्च नान्योऽस्ति मोक्षदत्वेन केशवात्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>मोक्षदो~~ हि ~~स्वतन्त्रः स्यात् परतन्त्रः स्वयं सृतौ ॥16॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतोऽद्यतात्तृताऽन्नत्वं सत्यशब्दार्थ एव हि ।

| verse_lines = अतोऽद्यतात्तृताऽन्नत्वं सत्यशब्दार्थ एव हि ।;‘प्राणं देवा अनुप्राणन्ति मनुष्या पशवश्च ये ॥194॥

| verse_line2 = ‘प्राणं देवा अनुप्राणन्ति मनुष्या पशवश्च ये ॥194॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I17" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>वर्तमानः कथं शक्तः परमोक्षाय केवलम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>अन्याश्रयेण यद्येष दद्यान्मोक्षं स एव~~ हि ~~॥17॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आयुः प्राणो हि भूतानाम्’ इति यद्गतिजीवने ।

| verse_lines = आयुः प्राणो हि भूतानाम्’ इति यद्गतिजीवने ।;उक्ते सदिति धात्वर्थो गतिश्चातो हि सत्यता ॥195॥

| verse_line2 = उक्ते सदिति धात्वर्थो गतिश्चातो हि सत्यता ॥195॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I18" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>तेन नानुसृतो मोक्षं न दद्यादन्यवाक्यतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>अतस्तदर्थमपि स ज्ञेयो विष्णुर्मुमुक्षुभिः ॥18॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्राणत्वमवबोधार्थो मनुधातुः प्रकीर्तितः ।

| verse_lines = प्राणत्वमवबोधार्थो मनुधातुः प्रकीर्तितः ।;‘नाल्पे सुखम्’ इति प्रोक्त्यैवानन्दमयतोक्तितः ॥196॥

| verse_line2 = ‘नाल्पे सुखम्’ इति प्रोक्त्यैवानन्दमयतोक्तितः ॥196॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I19" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>‘यमेवैष’ इति श्रुत्या ‘तमेवे’ति च सादरम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>शास्त्रयोनित्वमस्यैव ज्ञायते वेदवादिभिः ॥19॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनन्तत्वं सुनिर्णीतं पूर्णानन्दो हि नाल्पके ।

| verse_lines = अनन्तत्वं सुनिर्णीतं पूर्णानन्दो हि नाल्पके ।;अतो हि मन्त्रवर्णोक्तविस्तृतिस्तु समस्तया ॥197॥

| verse_line2 = अतो हि मन्त्रवर्णोक्तविस्तृतिस्तु समस्तया ॥197॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I20" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>‘य एनं विदुरमृता’ इत्युक्तस्तु समुद्रगः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>‘तदेव ब्रह्म परममि’ति श्रुत्यावधारितः ॥20॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = क्रियते परया यस्मात् इतरोऽत्र न कथ्यते ।

| verse_lines = क्रियते परया यस्मात् इतरोऽत्र न कथ्यते ।;पुरुषं वेत्ति यो मुच्येत् ‘नान्यः पन्था हि विद्यते’ ॥198॥

| verse_line2 = पुरुषं वेत्ति यो मुच्येत् ‘नान्यः पन्था हि विद्यते’ ॥198॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I21" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>‘यतः प्रसूते’ति ततः सृष्टिमाह ततो हरिः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>शास्त्रयोनिर्न चान्योऽस्ति मुख्यतस्त्विति गम्यते ॥21॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति श्रुतेरन्यवेदी कथं मुक्तिं प्रयास्यति ।

| verse_lines = इति श्रुतेरन्यवेदी कथं मुक्तिं प्रयास्यति ।;पुरुषः पर आत्माऽजो ब्रह्म नारायणः प्रभुः ॥199॥

| verse_line2 = पुरुषः पर आत्माऽजो ब्रह्म नारायणः प्रभुः ॥199॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I22" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>शास्त्रयोनित्वमेतस्य ज्ञायते हि समन्वयात्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>समिति ह्युपसर्गेन परमुख्यार्थतोच्यते ॥22॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = महानानन्द उद्विष्णुर्भग ओम इतीर्यते ।

| verse_lines = महानानन्द उद्विष्णुर्भग ओम इतीर्यते ।;स्वयं नारायणो देवो नान्यस्यैतानि कस्यचित् ॥200॥

| verse_line2 = स्वयं नारायणो देवो नान्यस्यैतानि कस्यचित् ॥200॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I23" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>एवं परममुख्यार्थो नारायण इति श्रुतेः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>निर्धारणाय नाशब्दमिति वेदपतिर्जगौ ॥23॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानादि कुर्वते’ ।

| verse_lines = ‘तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानादि कुर्वते’ ।;सूक्तेन पौरुषेणैनं यजन्त्यध्यात्मकोविदाः ॥201॥

| verse_line2 = सूक्तेन पौरुषेणैनं यजन्त्यध्यात्मकोविदाः ॥201॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I24" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>कथं समन्वयो ज्ञेयः स्वल्पशाखाविदां नृणाम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>‘वेदा ह्यनन्ता’~~ इति ~~हि श्रुतिराहाप्यनन्ताम् ॥24॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति पैङ्गिश्रुतिस्तेन नान्यज्ञानाद्विमुच्यते ।

| verse_lines = इति पैङ्गिश्रुतिस्तेन नान्यज्ञानाद्विमुच्यते ।;ब्रह्मशब्दोदिते तस्मिन्नात्मशब्दं प्रयुज्य च ॥202॥

| verse_line2 = ब्रह्मशब्दोदिते तस्मिन्नात्मशब्दं प्रयुज्य च ॥202॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I25" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>अनन्तवेदनिर्णीतिर्महाप्रलयवारिधेः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>उत्तारणोपमेत्यस्मान्न ज्ञेयोऽत्र समन्वयः ॥25॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्मादाकाशसृष्टिं च प्रोवाचात्र चतुर्विधाम् ।

| verse_lines = तस्मादाकाशसृष्टिं च प्रोवाचात्र चतुर्विधाम् ।;भूतं भूताभिमानी च तद्देहोऽन्तर्नियामकः ॥203॥

| verse_line2 = भूतं भूताभिमानी च तद्देहोऽन्तर्नियामकः ॥203॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I26" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>इत्याशङ्कापनोदार्थं(इति शङ्कापनोदार्थं) स आह करुणाकरः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>अशक्योत्तारणत्वेऽपि(अशक्योत्तरणत्वेऽपि) ह्यागमापारवारिधेः ॥26॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = हरिश्चाकाशशब्दोक्तो मुख्यतो हरिरेव च ।

| verse_lines = हरिश्चाकाशशब्दोक्तो मुख्यतो हरिरेव च ।;आ समन्तात् काशते यदाकाशो मुख्यतो हरिः ॥204॥

| verse_line2 = आ समन्तात् काशते यदाकाशो मुख्यतो हरिः ॥204॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I27" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>निर्णीयते मयैवायं रोमकूपलयोदिना~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>यद्यप्यशेषवेदार्थो दुर्गमोऽखलिमानवैः ॥27॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = बलज्ञानस्वरूपत्वाद्वायुरग्निरगं नयन् ।

| verse_lines = बलज्ञानस्वरूपत्वाद्वायुरग्निरगं नयन् ।;आप आपालनाच्चैव पृथिवी प्रथितो यतः ॥205॥

| verse_line2 = आप आपालनाच्चैव पृथिवी प्रथितो यतः ॥205॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I28" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>मज्ज्ञानाव्याकृताकाशे प्राप्नोति परमाणुताम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>इति प्रकाशयन् (वेद)विश्वपतिराह प्रमेयताम् ॥28॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उष्टानामाश्रयत्वेन स एवौषधिनामकः ।

| verse_lines = उष्टानामाश्रयत्वेन स एवौषधिनामकः ।;ओषधीषु स्थितो विष्णुः क्षुधितैराश्रितो भवेत् ॥206॥

| verse_line2 = ओषधीषु स्थितो विष्णुः क्षुधितैराश्रितो भवेत् ॥206॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I29" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>निखलिस्यापि वेदस्य गतिसामान्यमञ्जसा~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>को नाम गतिसामान्यमनन्तागमसम्पदः ॥29॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पुरि शेते यतः सोऽथ पुरुषश्चेति गीयते ।

| verse_lines = पुरि शेते यतः सोऽथ पुरुषश्चेति गीयते ।;क्रियाप्रवर्तकत्वेन प्रादुर्भावो हरेर्जनिः ॥207॥

| verse_line2 = क्रियाप्रवर्तकत्वेन प्रादुर्भावो हरेर्जनिः ॥207॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I30" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>ज्ञानसूर्यमृते ब्रूयात् तमेकं बादरायणम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>अन्योऽप्यल्पमतिः शाखाचतुष्पञ्चगतं वसु ॥30॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आकाशादिषु नान्योऽस्ति(नान्याऽस्ति) ह्यभिमानोऽभिमानिनः ।

| verse_lines = आकाशादिषु नान्योऽस्ति(नान्याऽस्ति) ह्यभिमानोऽभिमानिनः ।;अभिमानिशरीरस्य साक्षाद्भूतस्य चोद्भवः ॥208॥

| verse_line2 = अभिमानिशरीरस्य साक्षाद्भूतस्य चोद्भवः ॥208॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I31" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>जानन्ननुमितत्वेन ब्रूयात् तस्य प्रसादतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>इति मुख्यतयाऽशेषगतिसामान्यवित् प्रभुः ॥31॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एवं देहादिपर्यन्तमागतं हरिमेव तु ।

| verse_lines = एवं देहादिपर्यन्तमागतं हरिमेव तु ।;परामृशति तस्यैव पञ्चरूपत्ववित्तये ॥209॥

| verse_line2 = परामृशति तस्यैव पञ्चरूपत्ववित्तये ॥209॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I32" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>प्रतिजज्ञे दृढं यस्माद्देवानामपि पूर्यते~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>अतो निखलिवेदानां सिद्ध एव समन्वयः ॥32॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = त्यक्त्वा भूतादिकं सर्वं ‘स वा एष’ इति श्रुतिः ।

| verse_lines = त्यक्त्वा भूतादिकं सर्वं ‘स वा एष’ इति श्रुतिः ।;स इत्यात्मपदोद्दिष्ट एष जीवशरीरगः ॥210॥

| verse_line2 = स इत्यात्मपदोद्दिष्ट एष जीवशरीरगः ॥210॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I33" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>~~इति ~~सुज्ञापितार्थोऽपि पृथक् चाह समन्वयम् ।</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>तत्र प्रथमतोऽन्यत्र प्रसिद्धानां समन्वयः ॥33॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सारान्नमय एवायं न लोकान्नमयः प्रभुः ।

| verse_lines = सारान्नमय एवायं न लोकान्नमयः प्रभुः ।;इति तं रसशब्देन विशिनष्टि शरीरगम् ॥211॥

| verse_line2 = इति तं रसशब्देन विशिनष्टि शरीरगम् ॥211॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I34" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>शब्दानां वाच्य एवात्र महामल्लेशभङ्गवत्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>इतोऽत्यभ्यधिकत्वेऽपि तुर्यपादोदितस्य तु ॥34॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इदमित्येव निर्देशो वस्त्रप्रावृतवद्विभोः ।

| verse_lines = इदमित्येव निर्देशो वस्त्रप्रावृतवद्विभोः ।;शिर आदेर्भवेज्जीवशिर आदौ व्यवस्थितेः ॥212॥

| verse_line2 = शिर आदेर्भवेज्जीवशिर आदौ व्यवस्थितेः ॥212॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I35" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>महासमन्वये तस्मिन्नाधिकारोऽखिलस्य हि~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>ब्रह्मैवाधिकृतस्तत्र मुख्यतोऽन्ये यथाक्रमम् ॥35॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तं विदित्वाऽस्य मुक्तिः स्यान्नान्यज्ञानात् कथञ्चन ।

| verse_lines = तं विदित्वाऽस्य मुक्तिः स्यान्नान्यज्ञानात् कथञ्चन ।;आदित्ये पुरुषे चायमिति भेदोपदेशतः ॥213॥

| verse_line2 = आदित्ये पुरुषे चायमिति भेदोपदेशतः ॥213॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I36" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>दुर्गमत्वाच्च नैवात्र प्राथम्येनोदितोऽञ्जसा~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>अतोऽन्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां निर्णयाय तु ॥36॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नास्याभेदोऽस्ति जीवेन नानुमा कामचारिणी ।

| verse_lines = नास्याभेदोऽस्ति जीवेन नानुमा कामचारिणी ।;विमतानि शरीराणि मद्भोगायतानानि यत् ॥214॥

| verse_line2 = विमतानि शरीराणि मद्भोगायतानानि यत् ॥214॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I37" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>प्रवृत्तः प्रथमं देवः तत्रानन्दादयो गुणाः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>ईशस्यैवेति निर्णीताः श्रुतियुक्तिसमाश्रयात् ॥37॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शरीराणीत्यादिका तु तत्त्वज्ञाने ह्यपेक्षते ।

| verse_lines = शरीराणीत्यादिका तु तत्त्वज्ञाने ह्यपेक्षते ।;प्रत्यक्षादिविरुद्धत्वादक्षागमभयोज्झिता ॥215॥

| verse_line2 = प्रत्यक्षादिविरुद्धत्वादक्षागमभयोज्झिता ॥215॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I38" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>देवतान्तरगाः सर्वे शब्दवृत्तिनिमित्ततः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>विष्णुमेव वदन्त्यद्धा तत्सङ्गादुपचारतः ॥38॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनुमा कामवृत्ता हि कुत्र नावसरं व्रजेत् ।

| verse_lines = अनुमा कामवृत्ता हि कुत्र नावसरं व्रजेत् ।;‘जड आत्मैव वस्तुत्वात्’ ‘प्रमेयत्वाज्जडं चितिः’ ॥216॥

| verse_line2 = ‘जड आत्मैव वस्तुत्वात्’ ‘प्रमेयत्वाज्जडं चितिः’ ॥216॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I39" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>अन्यदेवान् वदन्तीह विशेषगुणवक्तृतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>विष्णुमेव परं ब्रूयुरेवमन्येऽप्यशेषतः ॥39॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘घन आकाश’ इत्याद्या वार्यन्ते केन हेतुना ।

| verse_lines = ‘घन आकाश’ इत्याद्या वार्यन्ते केन हेतुना ।;न जीवभेदसूत्राणां शङ्क्याऽत्र पुनरुक्तता ॥217॥

| verse_line2 = न जीवभेदसूत्राणां शङ्क्याऽत्र पुनरुक्तता ॥217॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I40" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>इत्यन्यत्र प्रसिद्धोरुशब्दराशेरशेषतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>ज्ञाते समन्वये विष्णौ लिङ्गैर्ह्येष समन्वयः ॥40॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वाक्यान्तरद्योतकत्वात् पृथगित्यत्र पूर्णता ।

| verse_lines = वाक्यान्तरद्योतकत्वात् पृथगित्यत्र पूर्णता ।;योगमन्नमयाद्यैर्यत् फलत्वेनास्य शंसति ॥218॥

| verse_line2 = योगमन्नमयाद्यैर्यत् फलत्वेनास्य शंसति ॥218॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I41" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>तेषामन्यगतत्वे तु न स्यात् सम्यक्समन्वयः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>इत्येवाशेषलिङ्गानां ब्रह्मण्येव समन्वयम् ॥41॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्थानद्वयेऽप्यतः कोशा एत इत्यतिसाहसम् ।

| verse_lines = स्थानद्वयेऽप्यतः कोशा एत इत्यतिसाहसम् ।;उपसङ्क्रमणं चैव द्वितीयोद्देशितं प्रति ॥219॥

| verse_line2 = उपसङ्क्रमणं चैव द्वितीयोद्देशितं प्रति ॥219॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I42" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>आह उभयगतत्वं च स्यादतो लिङ्गशब्दयोः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>इति संशयनुत्त्यर्थमुभयत्र प्रतीतितः ॥42॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतिक्रमं वदन्तं तमुपशब्दो निवारयेत् ।

| verse_lines = अतिक्रमं वदन्तं तमुपशब्दो निवारयेत् ।;अश्रुतस्यातिशब्दस्य स्थानं दद्यात् कथं पुनः ॥220॥

| verse_line2 = अश्रुतस्यातिशब्दस्य स्थानं दद्यात् कथं पुनः ॥220॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I43" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>शब्दानां वर्तमानानां सलिङ्गानां विशेषतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>समन्वयो हरावेव यन्नैवान्यत्र मुख्यतः ॥43॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = श्रुताश्रुतपरित्यागकल्पने विगतह्रियाम् ।

| verse_lines = श्रुताश्रुतपरित्यागकल्पने विगतह्रियाम् ।;मृतावेव परित्यागः कृतो ह्यन्नमयस्य च ॥221॥

| verse_line2 = मृतावेव परित्यागः कृतो ह्यन्नमयस्य च ॥221॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I44" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>शब्दा लिङ्गानि च यतो नैवान्यत्र स्वतन्त्रता~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>अस्वतन्त्रेषु शब्दस्य वृत्तिहेतुर्न मुख्यतः ॥44॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = येऽन्नं ब्रह्मेत्याद्युपासां सामानाधिकरण्यतः ।

| verse_lines = येऽन्नं ब्रह्मेत्याद्युपासां सामानाधिकरण्यतः ।;उक्त्वा पञ्चस्वरूपाणां पुनस्तत्प्राप्तिवादिनी ॥222॥

| verse_line2 = उक्त्वा पञ्चस्वरूपाणां पुनस्तत्प्राप्तिवादिनी ॥222॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I45" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>यतोऽतो यदधीनास्ते शब्दार्थत्वमुपागतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>अत्यल्पेनैव शब्दस्य वृत्तिहेतुगुणेन तु ॥45॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्थानद्वयगता वेदवाणी तदपलापिनाम् ।

| verse_lines = स्थानद्वयगता वेदवाणी तदपलापिनाम् ।;तमसोऽन्यत्र संस्थानं कथमेव सहेत सा ॥223॥

| verse_line2 = तमसोऽन्यत्र संस्थानं कथमेव सहेत सा ॥223॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I46" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>अयो यथा दाहकत्वं स एवेशः स्वतन्त्रतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>मुख्यशब्दार्थ इति हि स्वीकर्तव्यो मनीषिभिः ॥46॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘अधीहि भगवो ब्रह्म’ इत्युक्तोऽन्नप्राणपूर्वकम् ।

| verse_lines = ‘अधीहि भगवो ब्रह्म’ इत्युक्तोऽन्नप्राणपूर्वकम् ।;आह ब्रह्म कथं तन्न द्वारं तदितिवादिनः ॥224॥

| verse_line2 = आह ब्रह्म कथं तन्न द्वारं तदितिवादिनः ॥224॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I47" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>इत्याह एवं च शब्दानां नारायणसमन्वये~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>सिद्धेऽप्यशेषशब्दानां न कथञ्चन युज्यते ॥47॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उपसत्तिं कथं विद्युरुपसन्नाय हि त्रिशः ।

| verse_lines = उपसत्तिं कथं विद्युरुपसन्नाय हि त्रिशः ।;वक्तव्यं ब्रह्म गुरुणा चतुर्वारमथापि वा ॥225॥

| verse_line2 = वक्तव्यं ब्रह्म गुरुणा चतुर्वारमथापि वा ॥225॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I48" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>विरोधादवरत्वादेरपि प्राप्तिर्यतो भवेत्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>इति चेदवरत्वादि द्विविधं ह्युपलभ्यते ॥48॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सकृद्वेत्यागमा ब्रूयुः सम्प्रदायविदोऽपि च ।

| verse_lines = सकृद्वेत्यागमा ब्रूयुः सम्प्रदायविदोऽपि च ।;तद्यत्किञ्चित् कथं ब्रूयादुपसन्नाय दिक्पतिः ॥226॥

| verse_line2 = तद्यत्किञ्चित् कथं ब्रूयादुपसन्नाय दिक्पतिः ॥226॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I49" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>परस्यावरताहेतुर्यः स्वयं पर एव सन्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>सोऽपि ह्यवरशब्दार्थो यथा राजा जयी भवेत् ॥49॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न वदेत् ब्रह्म च कथं मायावी न हि वारिराट् ।

| verse_lines = न वदेत् ब्रह्म च कथं मायावी न हि वारिराट् ।;चष्ट इत्येव तच्चक्षुः श्रवणाच्छ्रोत्रमुच्यते ॥227॥

| verse_line2 = चष्ट इत्येव तच्चक्षुः श्रवणाच्छ्रोत्रमुच्यते ॥227॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I50" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>अन्योऽवरत्वानुभवी तयोः पूर्वोऽस्ति केशवे~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>द्वितीयो जीव एवास्ति स्वातन्त्र्यान्न तु(च) दूषणम् ॥50॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वचनादेव वाग् ब्रह्म सृष्टिस्थित्यादिकारणम् ।

| verse_lines = वचनादेव वाग् ब्रह्म सृष्टिस्थित्यादिकारणम् ।;तच्च वाधूलशाखायामष्टरूपमुदाहृतम् ॥228॥

| verse_line2 = तच्च वाधूलशाखायामष्टरूपमुदाहृतम् ॥228॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I51" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>हरेरेवमशेषेण सर्वशब्दसमन्वये~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>उक्ते विरोधहीनस्य स्यात् समन्वयता यतः ॥51॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विज्ञानानन्दसहितं पृथक् सृष्ट्यादिलक्षणैः ।

| verse_lines = विज्ञानानन्दसहितं पृथक् सृष्ट्यादिलक्षणैः ।;आवापोद्वापतः शाखा यत आहुः परं पदम् ॥229॥

| verse_line2 = आवापोद्वापतः शाखा यत आहुः परं पदम् ॥229॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I52" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>अतोऽशेषविरोधानां कृतेशेन निराकृतिः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>समन्वयाविरोधाभ्यां सञ्जाते वस्तुनिर्णये ॥52॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘यतो भूतानि जायन्त’ इत्याद्यैर्लक्षणैः स्वयम् ।

| verse_lines = ‘यतो भूतानि जायन्त’ इत्याद्यैर्लक्षणैः स्वयम् ।;लक्षितं गुरुणा पश्चात् तपसैवापरोक्षतः(पश्चात्तपसैवापरोक्षितम्) ॥230॥

| verse_line2 = लक्षितं गुरुणा पश्चात् तपसैवापरोक्षतः(पश्चात्तपसैवापरोक्षितम्) ॥230॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I53" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>किं मया कार्यमित्येव स्याद्बुद्धिरधिकारिणः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>तत्र भक्तिविधानार्थमभक्तानर्थसन्ततौ ॥53॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दृष्ट्वैकैकस्वरूपं(दृष्ट्वैकैकं स्वरूपं) तु समस्तोक्तानुदर्शनम् ।

| verse_lines = दृष्ट्वैकैकस्वरूपं(दृष्ट्वैकैकं स्वरूपं) तु समस्तोक्तानुदर्शनम् ।;इच्छताऽऽज्ञां गुरोः प्राप्य तपसैवापरोक्षितम् ॥231॥

| verse_line2 = इच्छताऽऽज्ञां गुरोः प्राप्य तपसैवापरोक्षितम् ॥231॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I54" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>उक्तायां भक्तिदार्ढ्याय प्रोक्तेऽशेषगुणोच्चये~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>वक्तव्योपासना नित्यं कर्तव्येत्यादरेण हि ॥54॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अब्रह्मेत्येव वदतां श्रुताहान्यश्रुतग्रहौ ।

| verse_lines = अब्रह्मेत्येव वदतां श्रुताहान्यश्रुतग्रहौ ।;साक्षाल्लक्षणतां प्राप्ताविति लज्जा तदुक्तिषु ॥232॥

| verse_line2 = साक्षाल्लक्षणतां प्राप्ताविति लज्जा तदुक्तिषु ॥232॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I55" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>सोपासना च द्विविधा शास्त्राभ्यासस्वरूपिणी~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>ध्यानरूपा परा चैव तदङ्गं धारणादिकम् ॥55॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = समीपे सहभोगस्य मुक्तित्वेनोक्तितोऽसकृत् ।

| verse_lines = समीपे सहभोगस्य मुक्तित्वेनोक्तितोऽसकृत् ।;भेदो जीवेशयोर्मिथ्येत्येव मिथ्या स्वयं भवेत् ॥233॥

| verse_line2 = भेदो जीवेशयोर्मिथ्येत्येव मिथ्या स्वयं भवेत् ॥233॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I56" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>तथोभयात्मकं चैव पादेऽस्मिन् बादरायणः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>आहोपासनमद्धैव विस्तरात् श्रुतिपूर्वकम् ॥56॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एतेन मयटश्चैव द्वैविध्येनार्थकल्पनात् ।

| verse_lines = एतेन मयटश्चैव द्वैविध्येनार्थकल्पनात् ।;तदन्येषां मतमपि सत्संसत्सु न भासते ॥234॥

| verse_line2 = तदन्येषां मतमपि सत्संसत्सु न भासते ॥234॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I57" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>पृथग्दृष्टिरशक्यत्वमनिर्णीतिः समुच्चयः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>विशेषदर्शनं कार्यलोपो नानोक्तिराशुता ॥57॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतो नारायणो देवो निःशेषगुणवाचकैः ।

| verse_lines = अतो नारायणो देवो निःशेषगुणवाचकैः ।;गुणिसामान्यवचनैरपि मुख्यतयोदितः ॥235॥

| verse_line2 = गुणिसामान्यवचनैरपि मुख्यतयोदितः ॥235॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I58" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>विभ्रमोपाकृतिर्लिङ्गमनवस्थाविशेषिता~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>अप्रयोजनता चातिप्रसङ्गोऽदूरसंश्रयः ॥58॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अध्यात्मगैश्च प्राणाद्यैस्तथैव ह्यधिभूतगैः ।

| verse_lines = अध्यात्मगैश्च प्राणाद्यैस्तथैव ह्यधिभूतगैः ।;अन्नादिशब्दैर्भगवानेको मुख्यतयोदितः ॥236॥

| verse_line2 = अन्नादिशब्दैर्भगवानेको मुख्यतयोदितः ॥236॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I59" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>विशिष्टकारणं चेष्टां दृष्टवैरूप्यमुन्नतिः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>अनुक्तिरप्रयत्नत्वं दृढबन्धपराभवौ ॥59॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जन्माद्यस्येति सूत्रेण गुणसर्वस्वसिद्धये ।

| verse_lines = जन्माद्यस्येति सूत्रेण गुणसर्वस्वसिद्धये ।;ब्रह्मणो लक्षणं प्रोक्तं शास्त्रमूलं यतस्ततः ॥237॥

| verse_line2 = ब्रह्मणो लक्षणं प्रोक्तं शास्त्रमूलं यतस्ततः ॥237॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I60" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>पुंसाम्यं प्राप्तसन्त्यागः कारणानिर्णयो भ्रमः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>विशेषदर्शितालापो गुणसाम्यं पृथग्दृशिः ॥60॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्वयः सर्वशब्दानां गुणसर्वस्ववेदकः ।

| verse_lines = अन्वयः सर्वशब्दानां गुणसर्वस्ववेदकः ।;शब्दप्रवृत्तिहेतूनां तस्मिन् मुख्यसमन्वयात् ॥238॥

| verse_line2 = शब्दप्रवृत्तिहेतूनां तस्मिन् मुख्यसमन्वयात् ॥238॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्यार्थेष्वल्पताहेतोस्तन्निमित्तत्वतस्तथा ।

| verse_lines = अन्यार्थेष्वल्पताहेतोस्तन्निमित्तत्वतस्तथा ।;तद्वाचकत्वं शब्दानां बहुलातिप्रयोगतः(बहळातिप्रयोगतः) ॥239॥

| verse_line2 = तद्वाचकत्वं शब्दानां बहुलातिप्रयोगतः(बहळातिप्रयोगतः) ॥239॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I61" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>अगम्यवर्त्म सन्धानमिष्टं फलमकल्पना~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>शुद्धवैरूप्यमङ्गत्वमविशेषदृशिः क्रिया ॥61॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = रूढमित्येव साध्यं स्याद्रूढिर्हि द्विविधा मता ।

| verse_lines = रूढमित्येव साध्यं स्याद्रूढिर्हि द्विविधा मता ।;अविद्वद्विद्वदाप्त्यैव मुख्या हि विदुषां तु सा ॥240॥

| verse_line2 = अविद्वद्विद्वदाप्त्यैव मुख्या हि विदुषां तु सा ॥240॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I62" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>युक्तयः पूर्वपक्षस्थाः सुज्ञेयत्वं विधिक्रिया~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>माहात्म्यमल्पशक्तित्वं यथायोग्यफलं भवः ॥62॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विद्वद्रूढिर्वैदिका स्यात् सा योगादेव लभ्यते ।

| verse_lines = विद्वद्रूढिर्वैदिका स्यात् सा योगादेव लभ्यते ।;तस्मान्मुख्यार्थता विष्णोरिति कृत्वा हृदि प्रभुः ॥241॥

| verse_line2 = तस्मान्मुख्यार्थता विष्णोरिति कृत्वा हृदि प्रभुः ॥241॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I63" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>फलसाम्यं विशेषश्च गुणाधिक्यं प्रधानता~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V06

~~<p>यथाशक्तिक्रिया सन्धिः प्रमाणबलमानतिः ॥63॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = समन्वयं साधयति.........।

| verse_lines = समन्वयं साधयति.........।

}}

<~~div~~ class="~~introduction~~" id="~~AV_C03_S03_I64~~" data-~~verse~~="~~AV_C03_S03~~">

<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तस्थत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A007"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तस्थत्वाधिकरणम्</h4>

~~<p>कारणं कार्यवैशेष्यं स्वभावो वस्तुदूषणम् ।~~</p>

<~~p>प्रतिक्रियाविरोधश्च प्रतिसन्धिरनूनता ॥64॥</p~~>

</~~div~~>

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I65" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>संस्कारपाटवं स्वेच्छानियतिर्वस्तुवैभवम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V07

~~<p>विशेषोक्तिरमानत्वं प्राधान्यं प्रीतिरागमः ॥65॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ............ देवानां तत्र शक्तताम् ।

| verse_lines = ............ देवानां तत्र शक्तताम् ।;आशङ्क्य तत्र रूढिं च तच्छब्दानामपि स्वयम् ॥242॥

| verse_line2 = आशङ्क्य तत्र रूढिं च तच्छब्दानामपि स्वयम् ॥242॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S03_I66" data-verse~~=~~"AV_C03_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>सुस्थिरत्वं कृतप्राप्तिरनादिगुणविस्तरः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S01_V07

~~<p>साधनोत्तमता नानादृष्टिः शिष्टिरनूनता ॥66॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = समुद्रान्तस्थितत्वाद्यैस्तद्धर्मैर्विष्णुरूढताम् ।

| verse_lines = समुद्रान्तस्थितत्वाद्यैस्तद्धर्मैर्विष्णुरूढताम् ।;साधयित्वाऽभिदां तैश्च पुनरेव न्यावारयत् ॥243॥

| verse_line2 = साधयित्वाऽभिदां तैश्च पुनरेव न्यावारयत् ॥243॥

}}

<~~div~~ class="~~introduction~~" id="~~AV_C03_S03_I67~~" data-~~verse~~="~~AV_C03_S03~~">

<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आकाशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A008"></span><h4 class="gr-section-head">आकाशाधिकरणम्</h4>

~~<p>अविघ्नत्वाविरोधौ च गुणवैशेष्यमागमः ।~~</p>

<~~p>सिद्धान्तनिर्णया ह्येता युक्तयो व्याहृताः सदा ॥67॥</p~~>

</~~div~~>

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S03_A001" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"सर्ववेदान्तप्रत्ययाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">सर्ववेदान्तप्रत्ययाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = चेष्टा हि चेतनानां या सा भवेत् तत्प्रसादतः ।

| verse_lines = चेष्टा हि चेतनानां या सा भवेत् तत्प्रसादतः ।;अचेतनस्वभावस्तु विवरादिः कथं ततः ॥244॥

| verse_line2 = अचेतनस्वभावस्तु विवरादिः कथं ततः ॥244॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C03_S03_V01" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V08

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">यथाशक्त्यखिलान् वेदान् विज्ञायोपासनं भवेत्~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">तत्राखिलस्य विज्ञप्तिः सम्यग्ब्रह्मणः एव हि ॥68॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = इति शङ्कानिवृत्यर्थं आकाश इति नाम च ।

~~</div>~~

| verse_lines = इति शङ्कानिवृत्यर्थं आकाश इति नाम च ।;‘परतोपि वरीयस्त्व’ पूर्वल्लिङ्गाद्धरेर्भवेत् ॥245॥

~~</div>~~

| verse_line2 = ‘परतोपि वरीयस्त्व’ पूर्वल्लिङ्गाद्धरेर्भवेत् ॥245॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S03_A002" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"उपसंहाराधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">उपसंहाराधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘नभो ददाति श्वसतां मार्गं यन्नियमाददः ।’’

| verse_lines = ‘‘नभो ददाति श्वसतां मार्गं यन्नियमाददः ।’’;इत्यादिवाक्यैः...............॥

| verse_line2 = इत्यादिवाक्यैः...............॥

}}

<~~div class~~="~~verse~~" id="~~AV_C03_S03_V02~~" ~~type~~="~~sutra~~" data-~~doc~~="AV">

<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A009"></span><h4 class="gr-section-head">प्राणाधिकरणम्</h4>

~~<div class~~="~~verse~~-~~text~~">

<~~div class="shloka"~~>

<~~span~~ class="~~shloka~~-~~line~~">~~कृत्वाऽथ कुर्वन्नपि वा निदिध्यासनमाचरेत् ॥97॥</span>~~

~~</div>~~

</~~div~~>

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S03_A042" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"नवाधिकरणम्(अनुबन्धाद्यधिकरणम्)"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">नवाधिकरणम्(अनुबन्धाद्यधिकरणम्)</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V09

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = .............अध्यात्ममन्वयव्यतिरेकतः ॥246॥

| verse_lines = .............अध्यात्ममन्वयव्यतिरेकतः ॥246॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C03_S03_V42" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V09

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">विषयेषु च संसर्गात् शाश्वतस्य च संशयात्~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">मनसा चान्यदाकाङ्क्षात् परं न प्रतिपद्यते ॥98॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = प्राणादिहेतुतादृष्टेः अतिदेशो हि तादृशः ।

~~</div>~~

| verse_lines = प्राणादिहेतुतादृष्टेः अतिदेशो हि तादृशः ।;लिङ्गं बलवदेव स्यात् प्रेरकोऽस्यापि यद्धरिः ॥247॥

~~</div>~~

| verse_line2 = लिङ्गं बलवदेव स्यात् प्रेरकोऽस्यापि यद्धरिः ॥247॥

}}

<span id="gr-adh-~~AV_C03_S03_A003~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~विद्याधिकरणम्~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~विद्याधिकरणम्~~</h4>

<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गायत्र्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A011"></span><h4 class="gr-section-head">गायत्र्यधिकरणम्</h4>

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C03_S03_V03" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V11

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">नैव मोक्ष इति प्राहुर्लोकायतमते स्थिताः ॥122॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = नित्यत्वादेव शब्दस्य तत्स्वभावः कथं हरेः ।

~~</div>~~

| verse_lines = नित्यत्वादेव शब्दस्य तत्स्वभावः कथं हरेः ।;कथं प्रसिद्धबहुलशब्दानामन्यथार्थता ॥248॥

| verse_line2 = कथं प्रसिद्धबहुलशब्दानामन्यथार्थता ॥248॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S03_A004" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"यावदधिकाराधिकरणम् "></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">यावदधिकाराधिकरणम् </h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति चेत् तद्धरेरेव बाहुल्याच्छ्रुतिलिङ्गयोः ।

| verse_lines = इति चेत् तद्धरेरेव बाहुल्याच्छ्रुतिलिङ्गयोः ।;तादृशत्वाच्च तच्छक्तेः ............॥

| verse_line2 = तादृशत्वाच्च तच्छक्तेः ............॥

}}

<~~div class="verse"~~ id="~~AV_C03_S03_V03~~" ~~type~~="~~sutra~~" data-~~doc~~="AV">

<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तिमप्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A012"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तिमप्राणाधिकरणम्</h4>

~~<div class="verse~~-~~text">~~

~~<div class~~="~~shloka~~">

~~<span class~~="~~shloka~~-~~line~~">~~अधिकारविशेषेण भक्तिज्ञानसुखादिभिः ।~~</span>

<~~span~~ class="~~shloka~~-~~line~~">~~विशेषो देवतादीनां मोक्षे चैव विशेषतः ॥187॥</span>~~

~~</div>~~

</~~div~~>

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S03_A005" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"इयदामननाधिकरणम्~~ ~~"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">इयदामननाधिकरणम्~~ ~~</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = .........बाहुल्ये श्रुतिलिङ्गयोः ॥249॥

| verse_lines = .........बाहुल्ये श्रुतिलिङ्गयोः ॥249॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C03_S03_V03" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V12

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">उषाः स्वाहा च पर्जन्यो मित्रोऽग्निर्वरुणो विधुः ॥192॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = अन्यस्य मुख्यवाच्यत्वमिति तन्नात्रगस्य हि ।

~~</div>~~

| verse_lines = अन्यस्य मुख्यवाच्यत्वमिति तन्नात्रगस्य हि ।;विष्णोरेव तु लिङ्गानि प्राणस्थानि तु सर्वशः ॥250॥

| verse_line2 = विष्णोरेव तु लिङ्गानि प्राणस्थानि तु सर्वशः ॥250॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S03_A006" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"दर्शनभेदाधिकरणम्~~ ~~"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">दर्शनभेदाधिकरणम्~~ ~~</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्राणसंवादपूर्वाणि मुख्यतो जीवगतानि च ।

| verse_lines = प्राणसंवादपूर्वाणि मुख्यतो जीवगतानि च ।;अभ्यार्चच्छतवर्षाणि प्राणवंशत्वमित्यपि ॥251॥

| verse_line2 = अभ्यार्चच्छतवर्षाणि प्राणवंशत्वमित्यपि ॥251॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C03_S03_V03" type~~=~~"sutra" data-doc~~="AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V12

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">..... दृष्टिरिति योग्यानुसारतः ॥203॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = तस्मादन्यत्रगैः शब्दैरुक्तन्यायैः समन्ततः ।

~~</div>~~

| verse_lines = तस्मादन्यत्रगैः शब्दैरुक्तन्यायैः समन्ततः ।;एको नारायणो देवो भण्यते नात्र संशयः ॥252॥

| verse_line2 = एको नारायणो देवो भण्यते नात्र संशयः ॥252॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वासुदेवादिरूपेण चतुर्मूतिश्च सर्वशः ।

| verse_lines = वासुदेवादिरूपेण चतुर्मूतिश्च सर्वशः ।;अथवा पञ्चमूतिः स प्रोक्तोऽधिकरणं प्रति ॥253॥

| verse_line2 = अथवा पञ्चमूतिः स प्रोक्तोऽधिकरणं प्रति ॥253॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S03_A007" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~" प्रदानाधिकरणम् "></span><h4 class~~=~~"gr-section-head"> प्रदानाधिकरणम् </h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रतिसूत्रं प्रतिपदं प्रत्यक्षरमथापि वा ।

| verse_lines = प्रतिसूत्रं प्रतिपदं प्रत्यक्षरमथापि वा ।;तैस्तैर्युक्तिश्रुतिन्यायविशेषैर्योग्यता यथा ॥254॥

| verse_line2 = तैस्तैर्युक्तिश्रुतिन्यायविशेषैर्योग्यता यथा ॥254॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C03_S03_V03" type="sutra" data-doc~~="AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S01_V12

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">सम्यग्गुरुप्रसादश्च मुख्यतो दृष्टिकारणम्~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = बृहत्तन्त्रप्रमाणेन बह्वर्थमपि सङ्ग्रहात् ।

~~</div>~~

| verse_lines = बृहत्तन्त्रप्रमाणेन बह्वर्थमपि सङ्ग्रहात् ।;उच्यते नरबुद्धीनामपि किञ्चिद्ग्रहार्थतः ॥255॥

| verse_line2 = उच्यते नरबुद्धीनामपि किञ्चिद्ग्रहार्थतः ॥255॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S03_A008" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~" गुरुप्रसादाधिकरणम् "></span><h4 class~~=~~"gr-section-head"> गुरुप्रसादाधिकरणम् </h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S01_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ग्रन्थोऽयमपि बह्वर्थो भाष्यं चात्यर्थविस्तरम् ।

| verse_lines = ग्रन्थोऽयमपि बह्वर्थो भाष्यं चात्यर्थविस्तरम् ।;बहुज्ञा एव जानन्ति विशेषेणार्थमेतयोः ॥256॥;तस्मान्महागुणो विष्णुर्नाम्नामपुनरुक्तितः ।

| verse_line2 = बहुज्ञा एव जानन्ति विशेषेणार्थमेतयोः ॥256॥

}}

<div class="~~verse" id="AV_C03_S03_V03" type="sutra" data~~-~~doc="AV">~~

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥</div>

~~<div class="verse~~-~~text~~">

~~<div class="shloka">~~

~~<span class="shloka-line">श्रवणादि च कर्तव्यं नान्यथा दर्शनं क्वचित् ॥204॥</span>~~

~~</div>~~

</div>

<span id="gr-adh-~~AV_C03_S03_A009~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~पूर्वविकल्पाधिकरणम्~~ "></span><h4 class="gr-section-head">~~पूर्वविकल्पाधिकरणम्~~ </h4>

=== द्वितीयः पादः ===

<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वगतत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S02_A001"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वगतत्वाधिकरणम्</h4>

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C03_S03_V03" type="sutra" data-doc~~="AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S02_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">गुणाधिकं गुरुं प्राप्य तद्धीनं नाप्नुयात् क्वचित्~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">विपर्ययस्तु कर्तव्यः सर्वथा शुभ(मुक्ति)मिच्छता ॥205॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = लिङ्गात्मकानां शब्दानां वृत्तिर्नारायणे परे ॥ १ ॥

~~</div>~~

| verse_lines = लिङ्गात्मकानां शब्दानां वृत्तिर्नारायणे परे ॥ १ ॥;चिन्त्यते सर्वगत्वं तु प्रथमं प्रविचार्यते ।;तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तिप्रबोधकः ॥1॥

~~</div>~~

| verse_line2 = चिन्त्यते सर्वगत्वं तु प्रथमं प्रविचार्यते ।

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S03_A0010" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=" ~~ताद्विद्याधिकरणम्~~ ~~"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">~~ ~~ताद्विद्याधिकरणम् </h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दूरतोऽप्यतिशक्तः स लीलया केवलं प्रभुः ।

| verse_lines = दूरतोऽप्यतिशक्तः स लीलया केवलं प्रभुः ।;इति ज्ञापयितुं कर्मकर्त्रोरुत्सर्गतो भिदा ॥2॥

| verse_line2 = इति ज्ञापयितुं कर्मकर्त्रोरुत्सर्गतो भिदा ॥2॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C03_S03_V03" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S02_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">साधनेभ्योऽधिका भक्तिर्नैवान्यत् तादृशं क्वचित् ॥209॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = अभेदोऽपि विशेषे स्याद्बली सोऽप्यनपोदितः ।

~~</div>~~

| verse_lines = अभेदोऽपि विशेषे स्याद्बली सोऽप्यनपोदितः ।;एतद्भावाभिधं लिङ्गं क्रियालिङ्गे ततः परम्॥3॥

| verse_line2 = एतद्भावाभिधं लिङ्गं क्रियालिङ्गे ततः परम्॥3॥

}}

~~<div class~~="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्तर्याम्यन्तरश्चेति क्रियाभावाख्यमुच्यते ।

| verse_lines = अन्तर्याम्यन्तरश्चेति क्रियाभावाख्यमुच्यते ।;अदृश्यत्वाद्यभावाख्यं श्रुतिर्लिङ्गाधिका परा ॥4॥

| verse_line2 = अदृश्यत्वाद्यभावाख्यं श्रुतिर्लिङ्गाधिका परा ॥4॥

}}

<span id="gr-C3-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="~~चतुर्थः पादः~~"~~></span>~~

<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अत्तृत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S02_A002"></span><h4 class="gr-section-head">अत्तृत्वाधिकरणम्</h4>

~~=== चतुर्थः पादः ===~~

~~<div class="adhyaya~~-block~~" data~~-~~doc~~="~~AV" data~~-~~chap="3" data~~-~~sec="4~~">

~~<p class="adhyaya-trans">चतुर्थः पादः~~</p>

<~~/div>~~

~~<div~~ class="~~introduction" id="AV_C03_S04_I01" data~~-~~verse="AV_C03_S04~~">

~~<p>एवमुत्पन्ननिर्दोषभगवद्दर्शनात् सदा ।</p>~~

~~<p>अपेक्षितफलप्राप्तिरारब्धस्यानतिक्रमात् ॥1॥</p>~~

</~~div~~>

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S04_I02" data-verse~~=~~"AV_C03_S04">~~

{{VerseBlock

~~<p>देवर्षिमानुषादीनां तत्तज्जात्यनुसारतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S02_V02

~~<p>जैमिन्युक्तं मानुषाणां तद्विशेषाश्च केचन ॥2॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनित्यत्वात् क्रियाणां तु कथमेव स्वरूपता ।

| verse_lines = अनित्यत्वात् क्रियाणां तु कथमेव स्वरूपता ।;इति चेत् स विशेषोऽपि क्रियाशक्त्यात्मना स्थिरः ॥6॥

| verse_line2 = इति चेत् स विशेषोऽपि क्रियाशक्त्यात्मना स्थिरः ॥6॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C03_S04_I03" data-verse~~=~~"AV_C03_S04">~~

{{VerseBlock

~~<p>सामान्यं भगवत्प्रोक्तं देवादीनां विशेषतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S02_V02

~~<p>बलवद्विरोधिसद्भावे जैमिन्याद्युक्तिरिष्यते ॥3॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शक्तिता व्यक्तिता(व्यक्तता) चेति विशेषोऽपि विशेषवान् ।

| verse_lines = शक्तिता व्यक्तिता(व्यक्तता) चेति विशेषोऽपि विशेषवान् ।;अभिन्नोऽपि क्रियादिश्च स्वभाव इति हि श्रुतिः ॥7॥

| verse_line2 = अभिन्नोऽपि क्रियादिश्च स्वभाव इति हि श्रुतिः ॥7॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S04_A001" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"कामचाराधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">कामचाराधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘ज्ञानं नित्यं क्रिया नित्या बलं शक्तिः परात्मनः ।

| verse_lines = ‘‘ज्ञानं नित्यं क्रिया नित्या बलं शक्तिः परात्मनः ।;नित्यानन्दोऽव्ययः पूर्णो भगवान् विष्णुरच्युतः’’ ॥8॥

| verse_line2 = नित्यानन्दोऽव्ययः पूर्णो भगवान् विष्णुरच्युतः’’ ॥8॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C03_S04_V01" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S02_V02

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">विकर्मलेपो नैवस्ति सम्यग्दृष्टिमतां क्वचित्~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">गुणहानिश्च नैवास्ति ब्रह्मणस्त्वविकर्मतः ॥4॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = इति पैङ्गिश्रुतिश्चाह ‘‘शक्तिसद्भाव एव तु ।

~~</div>~~

| verse_lines = इति पैङ्गिश्रुतिश्चाह ‘‘शक्तिसद्भाव एव तु ।;क्रियादिनित्यता ज्ञेया तदन्यत्र त्वनित्यता’’ ॥9॥

~~</div>~~

| verse_line2 = क्रियादिनित्यता ज्ञेया तदन्यत्र त्वनित्यता’’ ॥9॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S04_A002" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"आधिकारिकाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">आधिकारिकाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति सत्तत्ववचनं........... ।

| verse_lines = इति सत्तत्ववचनं........... ।

}}

<~~div class~~="~~verse~~" id="~~AV_C03_S04_V02~~" ~~type~~="~~sutra~~" data-~~doc~~="AV">

<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गुहाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S02_A003"></span><h4 class="gr-section-head">गुहाधिकरणम्</h4>

~~<div class~~="~~verse~~-~~text~~">

<~~div class="shloka"~~>

{{VerseBlock

<~~span~~ class="~~shloka~~-~~line~~">~~अनादियोग्यता चैव कलिवाणीश्वरावधिम् ॥111॥~~</~~span~~>

| verse_id = AV_C01_S02_V03

~~</div>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ........ द्वित्वं चैकस्य युज्यते ।

| verse_lines = ........ द्वित्वं चैकस्य युज्यते ।;यः सेतुरिति चैकत्ववचनेन विशेषणात् ॥10॥

| verse_line2 = यः सेतुरिति चैकत्ववचनेन विशेषणात् ॥10॥

}}

<span id="gr-adh-~~AV_C03_S04_A003~~" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="~~फलश्रुत्यधिकरणम्~~"></span><h4 class="gr-section-head">~~फलश्रुत्यधिकरणम्~~</h4>

<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तरधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S02_A004"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तरधिकरणम्</h4>

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C03_S04_V03" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S02_V04

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">स्वातन्त्र्यतारतम्येन फलं हि फलिनां भवेत्~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">अशुभं त्वशुभेऽप्येषां स्वातन्त्र्यात् प्रीतितो हरेः ॥255॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = अन्तःस्थित्वा रमणकृदन्तरः समुदाहृतः ।

~~</div>~~

| verse_lines = अन्तःस्थित्वा रमणकृदन्तरः समुदाहृतः ।;रमणं चात्मशब्देनादेयं मातीति चोच्यते ॥11॥

~~</div>~~

| verse_line2 = रमणं चात्मशब्देनादेयं मातीति चोच्यते ॥11॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C03_S04_A004" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"अन्वयाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">अन्वयाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S02_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशिष्टसुखवत्वाच्च ब्रह्मत्वं च विशिष्टता ।

| verse_lines = विशिष्टसुखवत्वाच्च ब्रह्मत्वं च विशिष्टता ।;अन्योन्यनियतिश्चेशनियमे नान्यथा भवेत् ॥12॥

| verse_line2 = अन्योन्यनियतिश्चेशनियमे नान्यथा भवेत् ॥12॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C03_S04_V04" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S02_V04

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">ज्ञानदा अपि चाचार्या विशेषात् फलमाप्नुयुः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">‘मुक्तावष्टगुणं शिष्याद् गुरुराप्नोति शोचनम् ॥271॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = चेतनानां विशेषो यः स्वभावोऽपीश्वरार्पितः ।

~~</div>~~

| verse_lines = चेतनानां विशेषो यः स्वभावोऽपीश्वरार्पितः ।;अन्योन्यनियमे तस्मादनवस्थित्यसम्भवौ ॥13॥

~~</div>~~

| verse_line2 = अन्योन्यनियमे तस्मादनवस्थित्यसम्भवौ ॥13॥

}}

~~<div class~~="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥</div>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S02_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ईश्वरश्चेन्नियन्ता(नियन्ता च स एव) स्यात् स एव प्रथमागतः ।

| verse_lines = ईश्वरश्चेन्नियन्ता(नियन्ता च स एव) स्यात् स एव प्रथमागतः ।;किमित्यपोद्यते कस्मात् वृथाऽवस्थितिकल्पना ॥14॥

| verse_line2 = किमित्यपोद्यते कस्मात् वृथाऽवस्थितिकल्पना ॥14॥

}}

=~~= चतुर्थाध्यायस्य ==~~

{{VerseBlock

~~<span id~~=~~"gr-C4-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>~~

| verse_id = AV_C01_S02_V04

=~~== प्रथमः पादः ===~~

| document_id = AV

~~<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap~~=~~"4" data-sec="1">~~

| chapter_id = AV_C01

~~<p class~~=~~"adhyaya-trans">प्रथमः पादः</p>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = दोषवत्येव तस्मात् सा नैव कार्या कथञ्चन ॥

~~<div class~~=~~"introduction" id="AV_C04_S01_I01" data-verse="AV_C04_S01">~~

| verse_lines = दोषवत्येव तस्मात् सा नैव कार्या कथञ्चन ॥

~~<p>समन्वयाविरोधाभ्यां सिद्धे वस्तुनि साधने ।</p>~~

}}

~~<p>विचारितेष्वशेषेषु साधनेषु विशेषतः ॥1॥</p>~~

~~</div>~~

<~~div~~ class="~~introduction~~" id="~~AV_C04_S01_I02~~" data-~~verse~~="~~AV_C04_S01~~">

<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तर्याम्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S02_A005"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तर्याम्यधिकरणम्</h4>

~~<p>नित्यशः कार्यमत्यन्तमवश्यम्भावि साधनम् ।~~</p>

<~~p>चिन्त्यते प्रथमं तत्र श्रवणादिसकृत्क्रिया ॥2॥</p~~>

</~~div~~>

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S01_I03" data-verse~~=~~"AV_C04_S01">~~

{{VerseBlock

~~<p>आवृत्तिर्वेति सन्देहे कर्तव्यावृत्तिरेव हि ।</p>~~

| verse_id = AV_C01_S02_V05

~~<p>उपदेशोऽतत्त्वमसीत्यादि ह्यसकृदेव यत् ॥3॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = रमणं नातियत्नस्य विक्षेपादेव युज्यते ॥15॥

| verse_lines = रमणं नातियत्नस्य विक्षेपादेव युज्यते ॥15॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S01_I04" data-verse~~=~~"AV_C04_S01">~~

{{VerseBlock

~~<p>‘लिङ्गाल्लातव्यतः पूर्वमृजोर्ब्रह्मत्वतः शतात्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S02_V05

~~<p>शुश्रावोग्रतपा नाम योग्यो रुद्रपदस्य यः ॥4॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति चेत्सर्वनियमो यस्य कस्मान्न शक्यते ।

| verse_lines = इति चेत्सर्वनियमो यस्य कस्मान्न शक्यते ।;स्वात्मनाऽनियतं(आत्मना नियतं) वस्तु प्रतीपं ह्यात्मनो भवेत् ॥16॥

| verse_line2 = स्वात्मनाऽनियतं(आत्मना नियतं) वस्तु प्रतीपं ह्यात्मनो भवेत् ॥16॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S01_I05" data-verse~~=~~"AV_C04_S01">~~

{{VerseBlock

~~<p>सार्धं परार्धं विष्णोस्तु गुणान् भक्त्या सदोद्यतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S02_V05

~~<p>तत्त्रिभागमुपासां च चक्रे सम्भृतमानसः ॥5॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वाधीनसत्ताशक्यादि कथमात्मप्रतीपकम् ।

| verse_lines = स्वाधीनसत्ताशक्यादि कथमात्मप्रतीपकम् ।

}}

<~~div~~ class="~~introduction~~" id="~~AV_C04_S01_I06~~" data-~~verse~~="~~AV_C04_S01~~">

<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अदृश्यत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S02_A006"></span><h4 class="gr-section-head">अदृश्यत्वाधिकरणम्</h4>

~~<p>दशमन्वन्तरं शक्रपदयोग्यो गरुत्मतः ।~~</p>

<~~p>पदयोग्यात्सुमनसः सुनन्दो नाम चाशृणोत् ॥6॥</p~~>

</~~div~~>

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S01_I07" data-verse~~=~~"AV_C04_S01">~~

{{VerseBlock

~~<p>उपासां चक्र उद्युक्तो मन्वन्तरचतुष्टयम् ।</p>~~

| verse_id = AV_C01_S02_V06

~~<p>सूर्याचन्द्रमसोश्चैव पदयोग्यौ सुतेजसौ ॥7॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = गुणक्रियादयो भावा यदि वा स्युरभेदिनः ॥17॥

| verse_lines = गुणक्रियादयो भावा यदि वा स्युरभेदिनः ॥17॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S01_I08" data-verse~~=~~"AV_C04_S01">~~

{{VerseBlock

~~<p>सुरूपः शान्तरूपश्च मन्वन्तरचतुष्टयम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S02_V06

~~<p>अशृण्वतां सुमनसो मन्वन्तरमुपासताम् ॥8॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अभेदोऽभावधर्माणां ब्रह्मणा युज्यते कथम् ।

| verse_lines = अभेदोऽभावधर्माणां ब्रह्मणा युज्यते कथम् ।;नाभावो भाव इति च विशेषः प्रायशो भवेत् ॥18॥

| verse_line2 = नाभावो भाव इति च विशेषः प्रायशो भवेत् ॥18॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S01_I09" data-verse~~=~~"AV_C04_S01">~~

{{VerseBlock

~~<p>ततः प्रोक्तास्तु ते सर्वे भक्त्योग्रतपआदयः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S02_V06

~~<p>अपश्यन् परमं विष्णुं तत्प्रसादैधिताः(तत्प्रसादेधिताः) सदा ॥9॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतद्भावोऽन्यता चेति न विशेषोऽस्ति कश्चन ।

| verse_lines = अतद्भावोऽन्यता चेति न विशेषोऽस्ति कश्चन ।;दोषाभावो गुण इति प्रसिद्धो लौकिकेष्वपि ॥19॥

| verse_line2 = दोषाभावो गुण इति प्रसिद्धो लौकिकेष्वपि ॥19॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S01_I10" data-verse~~=~~"AV_C04_S01">~~

{{VerseBlock

~~<p>इत्युक्तं विष्णुना साक्षात् ग्रन्थे सत्तत्त्वसञ्ज्ञिते~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S02_V06

~~<p>आत्मेति नाम कथितं साक्षान्नारायणस्य हि ॥10॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अदृश्यत्वादिकांस्तस्माद् गुणानाह स्वयं प्रभुः ।

| verse_lines = अदृश्यत्वादिकांस्तस्माद् गुणानाह स्वयं प्रभुः ।;भावाभावविरोधोऽपि न तु सर्वत्र विद्यते ॥20॥

| verse_line2 = भावाभावविरोधोऽपि न तु सर्वत्र विद्यते ॥20॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C04_S01_A001" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"आत्माधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">आत्माधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तदभावो हि तद्भावविरोधी न ततोऽपरः ।

| verse_lines = तदभावो हि तद्भावविरोधी न ततोऽपरः ।;पृथक्त्वाभावतद्रूपान्भेदांस्त्रीन् कल्पयन्ति चेत् ॥21॥

| verse_line2 = पृथक्त्वाभावतद्रूपान्भेदांस्त्रीन् कल्पयन्ति चेत् ॥21॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C04_S01_V01" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S02_V06

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">‘आत्मा ब्रह्म महांस्तारः परमेशः शुचिश्रवाः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">विष्णुर्नारायणोऽनन्त इति श्रीपतिरीर्यते’ ॥11॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = कल्पनागौरवाद्यास्तु दोषास्तत्र विरोधिनः ।

~~</div>~~

| verse_lines = कल्पनागौरवाद्यास्तु दोषास्तत्र विरोधिनः ।;पृथक्त्वान्यत्वभेदास्तु पर्यायेणैव लौकिकैः ॥22॥

~~</div>~~

| verse_line2 = पृथक्त्वान्यत्वभेदास्तु पर्यायेणैव लौकिकैः ॥22॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C04_S01_A002" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"न प्रतीकाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">न प्रतीकाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्यवह्रियन्ते सततं वैदिकैरपि सर्वशः ।

| verse_lines = व्यवह्रियन्ते सततं वैदिकैरपि सर्वशः ।;दृष्टहानिरदृष्टस्य कल्पनेत्येव दूषणम् ॥23॥

| verse_line2 = दृष्टहानिरदृष्टस्य कल्पनेत्येव दूषणम् ॥23॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C04_S01_V02" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S02_V06

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">प्रतीकविषयत्वेन न कार्या विष्णुभावना ॥19॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = यदा तदधिको दोषो विद्यते को नु वादिनाम् ।

~~</div>~~

| verse_lines = यदा तदधिको दोषो विद्यते को नु वादिनाम् ।;भावाभावस्वरूपास्तु विशेषा एव वस्तुनः ॥24॥

| verse_line2 = भावाभावस्वरूपास्तु विशेषा एव वस्तुनः ॥24॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C04_S01_A003" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"ब्रह्माधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">ब्रह्माधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अभिन्ना एव सङ्ग्राह्या व्यवहारप्रसिद्धये ।

| verse_lines = अभिन्ना एव सङ्ग्राह्या व्यवहारप्रसिद्धये ।;यथैकः समवायोऽपि भेदाभेदौ च वस्तुनि ॥25॥

| verse_line2 = यथैकः समवायोऽपि भेदाभेदौ च वस्तुनि ॥25॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C04_S01_V03" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S02_V06

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">ब्रह्मेति च सदा ध्येयो भगवान् विष्णुरञ्जसा~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~<span class~~=~~"shloka-line">उत्कृष्टो ब्रह्मशब्दार्थः पूर्णत्वं ब्रह्मतां यतः ॥35॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = अङ्गीकार्या विशेषेण स्थानेषु व्यवहर्तृभिः ।

~~</div>~~

| verse_lines = अङ्गीकार्या विशेषेण स्थानेषु व्यवहर्तृभिः ।;अखण्डवादिनोऽपि स्यात् विशेषोऽनिच्छतोऽप्यसौ ॥26॥

~~</div>~~

| verse_line2 = अखण्डवादिनोऽपि स्यात् विशेषोऽनिच्छतोऽप्यसौ ॥26॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C04_S01_A004" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"तदधिगमाधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">तदधिगमाधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्यावृत्ते निविशेषे तु किं व्यावर्त्यबहुत्वतः ।

| verse_lines = व्यावृत्ते निविशेषे तु किं व्यावर्त्यबहुत्वतः ।;बहुलिङ्गसमायुक्तैर्बहुभी रूढनामभिः ॥27॥

| verse_line2 = बहुलिङ्गसमायुक्तैर्बहुभी रूढनामभिः ॥27॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C04_S01_V04" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C01_S02_V06

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">तथोपास्यञ्जसा दृष्टं ब्रह्म पापं च भस्मसात् ॥63॥</span>~~

| chapter_id = AV_C01

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = प्रसिद्धैरन्यगत्वेन वाच्यः साक्षाज्जनार्दनः ।

~~</div>~~

| verse_lines = प्रसिद्धैरन्यगत्वेन वाच्यः साक्षाज्जनार्दनः ।;वैश्वानरादयः शब्दा अपि तद्वाचिनस्ततः ॥28॥

| verse_line2 = वैश्वानरादयः शब्दा अपि तद्वाचिनस्ततः ॥28॥

}}

~~<div class~~="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥</div>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तानि लिङ्गानि ते शब्दा अपि तद्गा हि सर्वशः ।

| verse_lines = तानि लिङ्गानि ते शब्दा अपि तद्गा हि सर्वशः ।;बहुलाऽप्यज्ञरूढिस्तत्प्राज्ञरूढिं न बाधते ॥29॥

| verse_line2 = बहुलाऽप्यज्ञरूढिस्तत्प्राज्ञरूढिं न बाधते ॥29॥

}}

<~~span id="gr-C4-S2"~~ class="gr-~~toc-anchor" data-level="2" data~~-~~title="द्वितीयः पादः~~">~~</span>~~

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥</div>

~~===~~ द्वितीयः पादः ~~===~~

~~<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="4" data-sec="2">~~

~~<p class="adhyaya-trans">द्वितीयः पादः</p>~~

~~</div>~~

~~<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I01" data-verse="AV_C04_S02">~~

~~<p>देवानां च मनुष्याणामेतावत्सममेव हि ॥1॥</p>~~

</div>

<p>~~उत्क्रान्तिमार्गौ देवानां न प्रायेण भविष्यतः~~ ।</p>

=== तृतीयः पादः ===

<div class="introduction-line">तत्रान्यत्र प्रसिद्धानां(तत्रान्यत्र च सिद्धानां) लिङ्गानाम्नां पुनर्हरिः ।</div>

<div class="introduction-line">विशेषान्मुख्यतो वृत्तिं स्वस्मिन्नेवात्र वक्त्यजः ॥1॥</div>

</div>

<~~div~~ class="~~introduction~~" id="~~AV_C04_S02_I03~~" data-~~verse~~="~~AV_C04_S02~~">

<span id="gr-adh-AV_C01_S03_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="द्युभ्वाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S03_A001"></span><h4 class="gr-section-head">द्युभ्वाद्यधिकरणम्</h4>

~~<p>फलं मोक्ष इति प्रोक्तः क्रमात् पादेषु चोदितः ।~~</p>

<~~p>स्रष्टृष्वेव च(तु) सृज्यानां प्रवेशो ब्रह्मणो लये ॥3॥</p~~>

</~~div~~>

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I04" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>देवानां मार्ग उद्दिष्टो नार्चिरादिर्न चोत्क्रमः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V01

~~<p>स्रष्टुस्तु ग्रासभूतस्य देहस्तत्र लयं व्रजेत् ॥4॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विष्णावेवात्मशब्दस्य रूढत्वान्न शिवादिकान् ।

| verse_lines = विष्णावेवात्मशब्दस्य रूढत्वान्न शिवादिकान् ।;श्रुतिर्वक्त्यखिलेशत्वात् .............॥

| verse_line2 = श्रुतिर्वक्त्यखिलेशत्वात् .............॥

}}

<~~div~~ class="~~introduction~~" id="~~AV_C04_S02_I05~~" data-~~verse~~="~~AV_C04_S02~~">

<span id="gr-adh-AV_C01_S03_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="द्युभ्वाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S03_A002"></span><h4 class="gr-section-head">द्युभ्वाद्यधिकरणम्</h4>

~~<p>यतः सृज्यस्य देवस्य नैवोत्क्रान्तिस्ततो भवेत् ।~~</p>

<~~p>लयाच्चैवार्चिरादीनां लोकानामपि सर्वशः ॥5॥</p~~>

</~~div~~>

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I06" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>कथं मार्गो भवेत् तेषां विशतामुत्तरं(विशतामुत्तमं) स्वतः ।</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V02

~~<p>जातानां मानुषे लोके देवानां तु(च) कदाचन ॥6॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ...............भूमा विष्णुः सुखाधिकः ॥2॥

| verse_lines = ...............भूमा विष्णुः सुखाधिकः ॥2॥

}}

<~~div~~ class="~~introduction~~" id="~~AV_C04_S02_I07~~" data-~~verse~~="~~AV_C04_S02~~">

<span id="gr-adh-AV_C01_S03_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अक्षराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S03_A003"></span><h4 class="gr-section-head">अक्षराधिकरणम्</h4>

~~<p>उत्क्रान्तिमार्गौ भवतो न तदा मुक्तिरिष्यते ।~~</p>

<~~p>अन्येषामपि साक्षाततु मुक्तिः प्राप्यापि तं हरिम् ॥</p>~~

~~<p>सहैव ब्रह्मणा भूयादिति शास्त्रस्य निर्णयः ॥7॥</p~~>

</~~div~~>

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I08" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

<p>‘क्ष्माम्भोऽनलानलिवियन्मनइन्द्रियार्थभूतादिभिः परिवृतः प्रतिसञ्जिघृक्षुः ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V03

<p>अव्याकृतं विशति यर्हि गुणत्रयात्मा कालं परं स्वमनुभूय परः स्वयम्भूः(भाग.३.३२.९) ॥8॥</p>

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतो विरुद्धवद्भातमपि व्याख्याय तत्त्वतः ।

| verse_lines = अतो विरुद्धवद्भातमपि व्याख्याय तत्त्वतः ।;योजनीयं हरौ वाक्यं विरुद्धैर्लक्षणैर्युतम् ॥3॥

| verse_line2 = योजनीयं हरौ वाक्यं विरुद्धैर्लक्षणैर्युतम् ॥3॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I09" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>एवं परेत्य भगवन्तमनुप्रविष्टाः ये योगिनो जितमरुन्मनसो विरागाः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V03

<p>तेनैव साकममृतं पुरुषं पुराणं ब्रह्म प्रधानमुपयान्त्यगताभिमानाः(भाग.३.३२.१०) ॥9॥</p>

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ब्रह्मैव तानि लिङ्गानि तदन्यत्र त्वसन्त्यपि ।

| verse_lines = ब्रह्मैव तानि लिङ्गानि तदन्यत्र त्वसन्त्यपि ।;अविरोधेन गोविन्दे सन्त्यस्थूलादिकानि च ॥4॥

| verse_line2 = अविरोधेन गोविन्दे सन्त्यस्थूलादिकानि च ॥4॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I10" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>‘भगवन्तमनुप्राप्ता अपि~~ तु ~~ब्रह्मणा सह ।</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V03

~~<p>परमं मोक्षमायान्ति लिङ्गभङ्गेन योगिनः’ ॥10॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्यवस्तुस्वभावानां स्थौल्यादीनामपाकृतिम् ।

| verse_lines = अन्यवस्तुस्वभावानां स्थौल्यादीनामपाकृतिम् ।;नारायणे श्रुतिर्वक्ति न तु तस्यास्वभावताम् ॥5॥

| verse_line2 = नारायणे श्रुतिर्वक्ति न तु तस्यास्वभावताम् ॥5॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I11" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>‘प्राप्ता अपि परं देवं सहैव ब्रह्मणा पुनः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V03

~~<p>आनन्दव्यक्तिमायान्ति पूर्णा लिङ्गस्य भङ्गतः’ ॥11 ॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वधर्मा सर्वनामा सर्वकर्मा गुणाः श्रुताः ।

| verse_lines = सर्वधर्मा सर्वनामा सर्वकर्मा गुणाः श्रुताः ।;दोषाः श्रुताश्च नेत्याद्या प्रमाणं श्रुतिरत्र च ॥6॥

| verse_line2 = दोषाः श्रुताश्च नेत्याद्या प्रमाणं श्रुतिरत्र च ॥6॥

}}

<~~div~~ class="~~introduction~~" id="~~AV_C04_S02_I12~~" data-~~verse~~="~~AV_C04_S02~~">

<span id="gr-adh-AV_C01_S03_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वामनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S03_A007"></span><h4 class="gr-section-head">वामनाधिकरणम्</h4>

~~<p>इति श्रुतिपुराणोक्तिबलाद्विज्ञायते च तत् ।~~</p>

<~~p>भोगस्तु सर्वदेवानां नरादीनां च विद्यते ॥12॥</p~~>

</~~div~~>

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I13" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>तत्र प्रवेशो देवानामुत्तरोत्तरतः क्रमात्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V07

~~<p>उच्यते देहगानां च वृत्तीनामेवमेव तु ॥13॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = लिङ्गं साधारणं शब्दौ स्थानं लिङ्गमनुग्रहः ।

| verse_lines = लिङ्गं साधारणं शब्दौ स्थानं लिङ्गमनुग्रहः ।;पुनः शब्दा लिङ्गशब्दौ विचार्या द्विःस्थिता इह ॥7॥

| verse_line2 = पुनः शब्दा लिङ्गशब्दौ विचार्या द्विःस्थिता इह ॥7॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I14" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>तत्र मोक्षस्वरूपं तु वादिनः प्रतिभाश्रयात्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V07

~~<p>नाना वदन्ति पुंसां हि मतयो गुणभेदतः ॥14॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = बाहुल्यं लिङ्गशब्दानामनुक्तिश्च विरुद्धता ।

| verse_lines = बाहुल्यं लिङ्गशब्दानामनुक्तिश्च विरुद्धता ।;अदृष्टिरन्वयाभावो विपरीतश्रुतिभ्रमः ॥8॥

| verse_line2 = अदृष्टिरन्वयाभावो विपरीतश्रुतिभ्रमः ॥8॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I15" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>पृथक् पृथक् प्रजायन्ते तमसैवान्यथामतिः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V07

~~<p>रजसा मिश्रबुद्धित्वं सत्त्वेनैव यथामतिः ॥15॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = लिङ्गावकाशराहित्यभ्रमस्तादृग्द्वयं तथा ।

| verse_lines = लिङ्गावकाशराहित्यभ्रमस्तादृग्द्वयं तथा ।;बहुतादृक्त्वमुक्तस्य विरोधोऽर्थात् तथागतिः ॥9॥

| verse_line2 = बहुतादृक्त्वमुक्तस्य विरोधोऽर्थात् तथागतिः ॥9॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I16" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>गुणातीता विमुक्तानां मतिः शुद्धिचितिर्यतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V07

~~<p>सम्यगेवाथ नित्या च तत्तन्माहात्म्ययोगतः ॥16॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = समस्तमेतदित्यत्र पूर्वपक्षेषु युक्तयः ।

| verse_lines = समस्तमेतदित्यत्र पूर्वपक्षेषु युक्तयः ।;ता एव बलवत्यस्तु(त एव बलवन्तस्तु) गत्यन्तरविवर्जिताः ॥10॥

| verse_line2 = ता एव बलवत्यस्तु(त एव बलवन्तस्तु) गत्यन्तरविवर्जिताः ॥10॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I17" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>बहुला चातिविशदा स्पष्टा चैव श्रियो मतिः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V07

~~<p>महाशुद्धचितित्वेन ततोऽप्यतिमहाचितिः ॥17॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सिद्धान्तयुक्तयो ज्ञेया दृश्यन्ते ताश्च सर्वशः ।

| verse_lines = सिद्धान्तयुक्तयो ज्ञेया दृश्यन्ते ताश्च सर्वशः ।;मुक्तोपसृप्यता प्राणादाधिक्यं सर्वतस्तथा ॥11॥

| verse_line2 = मुक्तोपसृप्यता प्राणादाधिक्यं सर्वतस्तथा ॥11॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I18" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>अशेषोरुविशेषाणामतिस्पष्टतया दृशिः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V07

~~<p>नित्यमेकप्रकारा च नारायणमतिः परा ॥18॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वैलक्ष्ण्यं स्वभावस्य प्रेक्षापूर्वा क्रिया तथा ।

| verse_lines = वैलक्ष्ण्यं स्वभावस्य प्रेक्षापूर्वा क्रिया तथा ।;अरस्य ण्यस्य चेशत्वं सूर्याद्यनुकृतिस्तथा ॥12॥

| verse_line2 = अरस्य ण्यस्य चेशत्वं सूर्याद्यनुकृतिस्तथा ॥12॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I19" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>सूर्यप्रभावदखिलं भासयन्ती निरन्तरा~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V07

~~<p>निर्लेपा वीतदोषा च नित्यमेवाविकारिणी ॥19॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वामनाख्या सर्वकम्पस्तच्छब्दानन्यसिद्धता ।

| verse_lines = वामनाख्या सर्वकम्पस्तच्छब्दानन्यसिद्धता ।;अनामरूपता भेदस्योपजीव्यप्रमाणता ॥13॥

| verse_line2 = अनामरूपता भेदस्योपजीव्यप्रमाणता ॥13॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I20" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>विशेषांस्तद्गतांस्त्यक्त्वा प्रायस्तल्लक्षणा श्रियः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V07

~~<p>तथैव स्पष्टताभावात् तत्तन्त्रत्वात् तु(च) केवलम् ॥20॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वैश्वर्यादिकाद्यास्ता वेदेशेन प्रदर्शिताः ।

| verse_lines = सर्वैश्वर्यादिकाद्यास्ता वेदेशेन प्रदर्शिताः ।;अधिकारश्च तद्धानिः प्रसङ्गादेव चिन्तितौ ॥14॥

| verse_line2 = अधिकारश्च तद्धानिः प्रसङ्गादेव चिन्तितौ ॥14॥

}}

<~~div~~ class="~~introduction~~" id="~~AV_C04_S02_I21~~" data-~~verse~~="~~AV_C04_S02~~">

<span id="gr-adh-AV_C01_S03_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="देवताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S03_A008"></span><h4 class="gr-section-head">देवताधिकरणम्</h4>

~~<p>न तादृशी ब्रह्मणस्तु एवं श्रियो यथा ।~~</p>

<~~p>मुक्तानां तु तदन्येषां समुद्रतरलोपमा ॥21॥</p~~>

</~~div~~>

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I22" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>अग्निज्वालावदेव स्यात् सृतिगानां दृशो भवः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V08

~~<p>एवंविधेषु ज्ञानेषु तमसा मुष्टदृष्टयः ॥22 ॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्फलाय विधिः सिद्धे चोपासाया निराकृतः ।

| verse_lines = तत्फलाय विधिः सिद्धे चोपासाया निराकृतः ।;यतो जैमिनिनाऽन्यार्थमसिद्धेऽर्थे विधिस्तथा ॥15॥

| verse_line2 = यतो जैमिनिनाऽन्यार्थमसिद्धेऽर्थे विधिस्तथा ॥15॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I23" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>खद्योतसदृशात्यल्पज्ञानत्वादन्यथादृशः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V08

~~<p>वदन्ति वादिनो मोक्षं नानामतसमाश्रयात् ॥23॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विद्याधिराजस्य मतमविरोधस्तयोस्ततः ।

| verse_lines = विद्याधिराजस्य मतमविरोधस्तयोस्ततः ।;मोक्षे फलविशेषोऽस्ति न च सर्वं प्रकाशते ॥16॥

| verse_line2 = मोक्षे फलविशेषोऽस्ति न च सर्वं प्रकाशते ॥16॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I24" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>आश्रित्य प्रतिभामाह जिनस्तत्रातितामसीम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V08

~~<p>ज्ञानात् कर्मक्षयान्मोक्षो भवेद्देहाख्यपञ्जरात् ॥24॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वदा तेन देवानामपि युक्ता ह्युपासना ।

| verse_lines = सर्वदा तेन देवानामपि युक्ता ह्युपासना ।;नित्यं वृद्धिक्षयापेतं विष्णोः पूर्णं तु वेदनम् ॥17॥

| verse_line2 = नित्यं वृद्धिक्षयापेतं विष्णोः पूर्णं तु वेदनम् ॥17॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I25" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>पञ्जरोन्मुक्तखगवदलोकाकाशगोचरः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V08

~~<p>नित्यमूर्ध्वं व्रजत्येव पुद्गलो हस्तपादवान् ॥25॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्पष्टातिस्पष्टविशदं ब्रह्मणोऽशेषवस्तुगम् ।

| verse_lines = स्पष्टातिस्पष्टविशदं ब्रह्मणोऽशेषवस्तुगम् ।;अन्येषां क्रमशो ज्ञानं मितवस्तुगतं सदा ॥18॥

| verse_line2 = अन्येषां क्रमशो ज्ञानं मितवस्तुगतं सदा ॥18॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I26" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>इति तत्केन मानेन मोक्षरूपं प्रदर्श्यते(प्रदृश्यते)~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S03_V08

~~<p>गतिरूर्ध्वा च दुःखेता गतित्वाल्लौकिकी यथा ॥26॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यादयो विशेषास्तु सदा विद्यापतेर्हृदि ।

| verse_lines = इत्यादयो विशेषास्तु सदा विद्यापतेर्हृदि ।;जैमिन्याद्यास्तु सामान्यवेत्तृत्वात् तत्तथावदन् ॥19॥;विद्येशमतमेतस्मान्नैव सद्भिर्विरुध्यते ।

| verse_line2 = जैमिन्याद्यास्तु सामान्यवेत्तृत्वात् तत्तथावदन् ॥19॥

}}

<div class="~~introduction" id="AV_C04_S02_I27" data~~-~~verse=~~"~~AV_C04_S02">~~

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>

~~<p>इत्युक्ते चानुमानैकशरणस्य किमुत्तरम् ।</p>~~

~~<p>अनूर्ध्वगतिता तत्र यद्युपाधिः खगस्य च ॥27॥</p~~>

</div>

<~~div~~ class="~~introduction~~" id="~~AV_C04_S02_I28~~" data-~~verse~~="~~AV_C04_S02~~">

~~<p>दूरोर्ध्वगमने दुःखमिति साध्यानुगो न सः ।~~</p>

=== चतुर्थः पादः ===

<p>~~प्रतिसाधनरूपस्य नानुमानस्य दूषणम् ॥28॥~~</p>

<span id="gr-adh-AV_C01_S04_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="।आनुमानिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S04_A001"></span><h4 class="gr-section-head">।आनुमानिकाधिकरणम्</h4>

</~~div~~>

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I29" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>उपाधिः प्रतिरूपं हि साधनं तन्न चापरम् ।</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V01

~~<p>अथापि सशरीरत्वं चात्रोपाधिर्न वै भवेत् ॥29॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दुःखिबद्धावराद्यास्तु तदधीनत्वहेतुतः ॥1॥

| verse_lines = दुःखिबद्धावराद्यास्तु तदधीनत्वहेतुतः ॥1॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I30" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>गतित्वं यत्र देहित्वमिति यत्साधनानुगम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V01

~~<p>आगमाननुसारित्वे प्रसङ्गोऽयं यतस्ततः ॥30॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शब्दा ब्रह्मणि वर्तन्ते राज्ञि यद्वत्पराजयः ।

| verse_lines = शब्दा ब्रह्मणि वर्तन्ते राज्ञि यद्वत्पराजयः ।;स्वातन्त्र्यं तद्गतत्वं च शब्दवृत्तेर्हि कारणम् ॥2॥

| verse_line2 = स्वातन्त्र्यं तद्गतत्वं च शब्दवृत्तेर्हि कारणम् ॥2॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I31" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>नापसिद्धन्तता दोषः प्रसङ्गे यदि सा भवेत्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V01

~~<p>तदैवातिप्रसङ्गः स्यान्न प्रसङ्गः क्वचिद्भवेत् ॥31॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वातन्त्र्यं तत्र मुख्यं स्यात् कुतो राज्ञि जयोऽन्यथा ।

| verse_lines = स्वातन्त्र्यं तत्र मुख्यं स्यात् कुतो राज्ञि जयोऽन्यथा ।;न हि भृत्यस्य विजयिशब्दस्तावत् प्रयुज्यते ॥3॥

| verse_line2 = न हि भृत्यस्य विजयिशब्दस्तावत् प्रयुज्यते ॥3॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I32" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>लोकाकाशगतित्वं चेदुपाधिः साधनानुगः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V01

~~<p>सोऽपीत्युक्ते वदेत् किं स तस्माद्वेदोदितो भवेत् ॥32॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यावद्राज्ञ्यन्यगत्वेऽपि स्वातन्त्र्याभासमात्रतः ।

| verse_lines = यावद्राज्ञ्यन्यगत्वेऽपि स्वातन्त्र्याभासमात्रतः ।;भृत्यबन्धादिकं राज्ञि राज्ञो बन्धादियोग्यतः ॥4॥

| verse_line2 = भृत्यबन्धादिकं राज्ञि राज्ञो बन्धादियोग्यतः ॥4॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I33" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>मोक्ष एवं स्वयं विष्णुर्यद्यपीशो ह्यशेषवित्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V01

~~<p>चकार सौगतमतं मोहायैव चकार यत् ॥33॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कारणं संशयस्य स्यादिति नैव प्रयुज्यते ।

| verse_lines = कारणं संशयस्य स्यादिति नैव प्रयुज्यते ।;अमङ्गलत्वाच्छब्दानां राज्ञो(राज्ञा) योगादमङ्गले ॥5॥

| verse_line2 = अमङ्गलत्वाच्छब्दानां राज्ञो(राज्ञा) योगादमङ्गले ॥5॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I34" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>असुराणामयोग्यानां वेदमार्गे प्रवर्तताम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V01

~~<p>अतोऽसुराधिकारत्वान्न ग्राह्यं तन्मतं क्वचित् ॥34॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अप्रियत्वात्तु शब्दस्य स्यात् प्रयोगनिवर्तनम् ।

| verse_lines = अप्रियत्वात्तु शब्दस्य स्यात् प्रयोगनिवर्तनम् ।;गुणास्तु तादृशा यत्र प्रयुज्यन्तेऽखिला अपि ॥6॥

| verse_line2 = गुणास्तु तादृशा यत्र प्रयुज्यन्तेऽखिला अपि ॥6॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I35" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>चतुष्प्रकारं तच्चोक्तं शून्यं विज्ञानमेकलम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V01

~~<p>अनुमेयबहिस्तत्त्वं तथा प्रत्यक्षबाह्यगम् ॥35॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पूज्येष्वेव विशेषेण स्वातन्त्र्यं मुख्यकारणम् ।

| verse_lines = पूज्येष्वेव विशेषेण स्वातन्त्र्यं मुख्यकारणम् ।;अतो(ततो) दोषातिदूरत्वात् संशयस्याप्यसम्भवात् ॥7॥

| verse_line2 = अतो(ततो) दोषातिदूरत्वात् संशयस्याप्यसम्भवात् ॥7॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I36" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>इति तत्र तु ये शून्यं वदन्त्यज्ञानमोहिताः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V01

~~<p>ते मोक्षं तादृशं ब्रूयुर्निःशङ्कं मायिनो यथा ॥36॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दोषाणां विष्णुगत्वस्य प्राज्ञबुद्धिव्यपेक्षया ।

| verse_lines = दोषाणां विष्णुगत्वस्य प्राज्ञबुद्धिव्यपेक्षया ।;स्वातन्त्र्यार्थमभिप्रेत्य दोषशब्दाश्च विष्णवि ॥8॥

| verse_line2 = स्वातन्त्र्यार्थमभिप्रेत्य दोषशब्दाश्च विष्णवि ॥8॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I37" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>न किञ्चिन्मुक्त्यवस्थायामात्मात्मीयमथापि वा~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V01

~~<p>एकस्मिन् संसृतेर्मुक्ते न किञ्चिदवशिष्यते ॥37॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वासुदेवश्रुतिश्चाह नैव विष्णावमङ्गलम् ।

| verse_lines = वासुदेवश्रुतिश्चाह नैव विष्णावमङ्गलम् ।;मङ्गलामङ्गलेऽन्यत्र ततो नामङ्गलं वदेत् ॥9॥

| verse_line2 = मङ्गलामङ्गलेऽन्यत्र ततो नामङ्गलं वदेत् ॥9॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I38" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>तत्संवृत्यैव भेदोऽयं चेतनाचेतनात्मकः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V01

~~<p>दृश्यते संसृतेर्ध्वंसे निर्विशेषैव शून्यता ॥38॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वातन्त्र्यापेक्षया विष्णौ दोषो नामङ्गलोक्तितः ।

| verse_lines = स्वातन्त्र्यापेक्षया विष्णौ दोषो नामङ्गलोक्तितः ।;बहुभुक्त्वं यथा दोषो नृषु नैव हरौ क्वचित् ॥10॥

| verse_line2 = बहुभुक्त्वं यथा दोषो नृषु नैव हरौ क्वचित् ॥10॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I39" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>न सत्त्वं~~ नैव ~~चासत्त्वं शून्यतत्त्वस्य विद्यते ।</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V01

~~<p>न सुखत्वं न दुःखत्वं न विशेषोऽपि कश्चन ॥39॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एवं दुःख्यादिशब्दाश्च स्वातन्त्र्यापेक्षयोदिताः ।

| verse_lines = एवं दुःख्यादिशब्दाश्च स्वातन्त्र्यापेक्षयोदिताः ।;नैव दोषा हरौ तद्गबुद्ध्योक्ता दोषकारिणः ॥11॥

| verse_line2 = नैव दोषा हरौ तद्गबुद्ध्योक्ता दोषकारिणः ॥11॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I40" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>निर्विशेषं स्वयम्भातं विर्लेपमजरामरम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V01

~~<p>शून्यं तत्त्वमसम्बाधं नानासंवृतिवर्जितम् ॥40॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्मात्ते दोषशब्दाश्च तत्रैव गुणवाचकाः ।

| verse_lines = तस्मात्ते दोषशब्दाश्च तत्रैव गुणवाचकाः ।

}}

<~~div~~ class="~~introduction~~" id="~~AV_C04_S02_I41~~" data-~~verse~~="~~AV_C04_S02~~">

<span id="gr-adh-AV_C01_S04_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S04_A002"></span><h4 class="gr-section-head">ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्</h4>

~~<p>अशेषदोषरहितं मनोवाचामगोचरम् ।~~</p>

<~~p>मोक्ष इत्युच्यतेऽसद्भिर्नानासंवृतिवर्जितम् ॥41॥</p~~>

</~~div~~>

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I42" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>संसृत्यवस्था विज्ञेया(विज्ञेयं) संवृत्यैव विशिष्यते(विशेष्यते) ।</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V02

~~<p>स्थितया ध्वस्तया चैव संसृतिर्मोक्ष इत्यपि ॥42॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जातमोतं हरौ यस्माज्ज्योतिः, षः प्राणरूपतः ॥12॥

| verse_lines = जातमोतं हरौ यस्माज्ज्योतिः, षः प्राणरूपतः ॥12॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I43" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>केचित् तेष्वन्यथा प्राहुः संवृत्यैव त्वनेकधा~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V02

~~<p>अवच्छिन्नं महाशून्यं नाना पुद्गलशब्दितम् ॥43॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = (आयज्ञेतः)आयजेतश्चायजेतो, वसन्तिश्च वसंस्ततः ।

| verse_lines = (आयज्ञेतः)आयजेतश्चायजेतो, वसन्तिश्च वसंस्ततः ।;विगतच्छादनत्वात्तु गच्छ, भूतभयङ्करः ॥13॥

| verse_line2 = विगतच्छादनत्वात्तु गच्छ, भूतभयङ्करः ॥13॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I44" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>यस्य शून्यैकरसता ज्ञानात्मा त्वपगच्छति~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V02

~~<p>स पुद्गलत्वनिर्मुक्तो महाशून्यत्वमेष्यति ॥44॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भुङ्क्ष्वेत्युक्तो, हरिर्हुं च हुतमस्मिन् जगद्यतः ।

| verse_lines = भुङ्क्ष्वेत्युक्तो, हरिर्हुं च हुतमस्मिन् जगद्यतः ।;स्फुटत्वात् फडिति प्रोक्तः, कव रक्षण इत्यतः ॥14॥

| verse_line2 = स्फुटत्वात् फडिति प्रोक्तः, कव रक्षण इत्यतः ॥14॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I45" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

<p>संवृत्त्या यस्त्ववच्छिन्नो(संवृत्याऽन्यस्त्ववच्छिन्नः) दुःखान्यनुभवत्यलम् ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V02

~~<p>इत्येवं मायिनश्चाहुरेकजीवत्ववादिनः ॥45॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कवचं, वर्तते यस्मात् षड्गुणत्वेन सर्वदा ।

| verse_lines = कवचं, वर्तते यस्मात् षड्गुणत्वेन सर्वदा ।;वषट्, तद्गत्वतस्तेषां वौषडित्येव कथ्यते ॥15॥

| verse_line2 = वषट्, तद्गत्वतस्तेषां वौषडित्येव कथ्यते ॥15॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I46" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>बहुजीवमताश्चेति माया तेषां तु संवृतिः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V02

~~<p>निर्विशेषत्ववाचैव शून्यं ब्रह्मेति नो भिदा(ब्रह्मैव तो भिदा) ॥46॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वीयं स्वीकुरुते यस्मात् स्वाहेत्युक्तो जनार्दनः ।

| verse_lines = स्वीयं स्वीकुरुते यस्मात् स्वाहेत्युक्तो जनार्दनः ।;नमन्त्यस्मिन् गुणा यस्मान्नम इत्येव कथ्यते ॥16॥

| verse_line2 = नमन्त्यस्मिन् गुणा यस्मान्नम इत्येव कथ्यते ॥16॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I47" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>सच्चित्यसुखादिकं चैव किं कुतोऽखण्डवादिनः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V02

~~<p>व्यावर्त्यमात्रभेदस्तु विद्यते शून्यवादिनः ॥47॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यशेषक्रियानामशब्दैरेको जनार्दनः ।

| verse_lines = इत्यशेषक्रियानामशब्दैरेको जनार्दनः ।;उच्यते मुख्यतो यस्मात् पदवर्णस्वरात्मभिः(यस्मात्परवर्णस्वरादिभिः) ॥17॥

| verse_line2 = उच्यते मुख्यतो यस्मात् पदवर्णस्वरात्मभिः(यस्मात्परवर्णस्वरादिभिः) ॥17॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I48" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>अनृतादेरपोहं तु स्वयमेव~~ हि ~~मन्यते~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V02

~~<p>निर्विशेषत्वतो नैव विशेषो ब्रह्मशून्ययोः ॥48॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्मादनन्तगुणता श्रुतितात्पर्यतोऽस्य हि ।

| verse_lines = तस्मादनन्तगुणता श्रुतितात्पर्यतोऽस्य हि ।;विज्ञानार्थत्वतः सर्वशब्दानां नास्ति दूषणम् ॥18॥

| verse_line2 = विज्ञानार्थत्वतः सर्वशब्दानां नास्ति दूषणम् ॥18॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I49" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>प्रामाण्यादि च वेदस्य फलतः सममेव हि~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V02

~~<p>अतत्त्वावेदकं यस्मात् प्रमाणं तेन कथ्यते ॥49॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अङ्गीकृतेऽपि नैवास्ति दोषो वाक्यसमन्वये ।

| verse_lines = अङ्गीकृतेऽपि नैवास्ति दोषो वाक्यसमन्वये ।;तदर्थत्वेन कर्मादेः सम्भवादल्पबुद्धये ॥19॥

| verse_line2 = तदर्थत्वेन कर्मादेः सम्भवादल्पबुद्धये ॥19॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I50" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>अतत्त्वावेदकं यदप्रामाण्यं सतां मतम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V02

~~<p>दीर्घभ्रान्तिकरी चेत् स्यादतत्त्वावेदकप्रमा ॥50॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘कश्छन्दसां योगम्’’ इति श्रुतेर्योगार्थतत्त्ववित् ।

| verse_lines = ‘‘कश्छन्दसां योगम्’’ इति श्रुतेर्योगार्थतत्त्ववित् ।;ब्रह्मैको नैव चान्योऽस्ति क इत्यस्योभयार्थतः ॥20॥

| verse_line2 = ब्रह्मैको नैव चान्योऽस्ति क इत्यस्योभयार्थतः ॥20॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I51" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>रज्जुसर्पादिविज्ञानादप्याधिक्यादमानता~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V02

~~<p>स्यादागमस्यानिवर्त्यमहामोहप्रदत्वतः ॥51॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्यापि पूर्वसिद्धस्य ज्ञानमेवेति निश्चयात् ।

| verse_lines = तस्यापि पूर्वसिद्धस्य ज्ञानमेवेति निश्चयात् ।;नित्ययोगोऽपि शब्दानामर्थैर्नैव निषिध्यते ॥21॥

| verse_line2 = नित्ययोगोऽपि शब्दानामर्थैर्नैव निषिध्यते ॥21॥

}}

<~~div~~ class="~~introduction~~" id="~~AV_C04_S02_I52~~" data-~~verse~~="~~AV_C04_S02~~">

<span id="gr-adh-AV_C01_S04_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रकृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S04_A006"></span><h4 class="gr-section-head">प्रकृत्यधिकरणम्</h4>

~~<p>तलनैल्यादिविज्ञानमाकाशे मानतां व्रजेत् ।~~</p>

<~~p>छत्राकारत्वविज्ञानं चन्द्रप्रादेशतामतिः ॥52॥</p~~>

</~~div~~>

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I53" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>निर्भेदत्वं तु शून्यस्य तेनाप्यङ्गीकृतं सदा~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>सत्त्वासत्त्वादिधर्माणामभाव उभयोर्मतः ॥53॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्त्रीशब्दाश्च निषेधार्थाः सर्वेऽपि ब्रह्मवाचकाः ।

| verse_lines = स्त्रीशब्दाश्च निषेधार्थाः सर्वेऽपि ब्रह्मवाचकाः ।;विरोधिसर्वबाहुल्यकारणस्त्रीनिषेधिनाम् ॥22॥

| verse_line2 = विरोधिसर्वबाहुल्यकारणस्त्रीनिषेधिनाम् ॥22॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I54" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>न हि सत्प्रतियोगित्वं शून्यत्वं तेन चेष्यते~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>न च दुःखविरोधित्वादन्या ह्यानन्दतेष्यते ॥54॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पृथक्समन्वयार्थानि स्थानान्येतानि सर्वशः ।

| verse_lines = पृथक्समन्वयार्थानि स्थानान्येतानि सर्वशः ।;सर्वमानैर्विरोधश्च व्युत्पत्तेरप्यशक्यता ॥23॥

| verse_line2 = सर्वमानैर्विरोधश्च व्युत्पत्तेरप्यशक्यता ॥23॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I55" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>मायिना शून्यपक्षेऽपि ज्ञानं जाड्यविरोधि च~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>धर्माः केऽपि~~(~~धर्मास्तेऽपि~~) ~~न सन्त्येव को विशेषस्ततस्तयोः ॥55॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = परस्परविरोधश्च विरोधः कार्यतद्वतोः ।

| verse_lines = परस्परविरोधश्च विरोधः कार्यतद्वतोः ।;स्त्रीलिङ्गत्वं निषेधश्च पूर्वपक्षेषु युक्तयः(हेतवः) ॥24॥

| verse_line2 = स्त्रीलिङ्गत्वं निषेधश्च पूर्वपक्षेषु युक्तयः(हेतवः) ॥24॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I56" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>एतादृशानां पक्षाणां दूषणं प्रभुणा कृतम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>स्वपक्षसाधनेनैव ‘नाभाव’ इति चोक्तितः ॥56॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दोषात्यस्पृष्टिनियमः शब्दार्थानेकता तथा ।

| verse_lines = दोषात्यस्पृष्टिनियमः शब्दार्थानेकता तथा ।;बहुरूपत्वमीशस्य व्यक्त्यव्यक्तिविशेषिता ॥25॥

| verse_line2 = बहुरूपत्वमीशस्य व्यक्त्यव्यक्तिविशेषिता ॥25॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I57" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>आत्माभावे पुमर्थः क इष्टस्यात्माऽऽवधिर्यतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>यदि नात्मावधिर्मोक्षो मोक्षः स्याद्धटशून्यता ॥57॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उत्पादनं स्वदेहाच्च दुर्जनाव्यक्तता तथा ।

| verse_lines = उत्पादनं स्वदेहाच्च दुर्जनाव्यक्तता तथा ।;इत्याद्या युक्तयः साक्षात् सिद्धान्तस्थापका इह ॥26॥

| verse_line2 = इत्याद्या युक्तयः साक्षात् सिद्धान्तस्थापका इह ॥26॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I58" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>कल्पितत्वाद्विशेषाणां मायिनोऽपि समं हि तत्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>दृश्यमाने विशेषेऽपि यदि चेदविशेषता ॥58॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्वयः सर्वशब्दानामशक्यो ज्ञातुमञ्जसा ।

| verse_lines = अन्वयः सर्वशब्दानामशक्यो ज्ञातुमञ्जसा ।;इति यल्लोकवैमुख्यं जैमिन्यादिमतं वदन् ॥27॥

| verse_line2 = इति यल्लोकवैमुख्यं जैमिन्यादिमतं वदन् ॥27॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I59" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>घटाभावोऽविशेषः स्यात् पाश्चात्यश्चेदनागतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>न मोक्षो विमतो यस्माददेहो घटशून्यता ॥59॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विद्याधिनाथो भगवानपाचक्रे स्वयं प्रभुः ।

| verse_lines = विद्याधिनाथो भगवानपाचक्रे स्वयं प्रभुः ।;स्वशिष्याणां प्रसिद्ध्यर्थं मतमात्मीयमंशतः ॥28॥

| verse_line2 = स्वशिष्याणां प्रसिद्ध्यर्थं मतमात्मीयमंशतः ॥28॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I60" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>यथेत्युक्तो वदेत् किं स योनुमामात्रमानकः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>न च मायी वदेत् तत्र पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना ॥60॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विज्ञातं तैर्जगादात्र तारतम्यं नृणां वदन् ।

| verse_lines = विज्ञातं तैर्जगादात्र तारतम्यं नृणां वदन् ।;तेषु तेषु पदार्थेषु रूढिरङ्गीकृता यतः ॥29॥

| verse_line2 = तेषु तेषु पदार्थेषु रूढिरङ्गीकृता यतः ॥29॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I61" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>अमानत्वात् श्रुतेस्तस्य न चादेहत्ववादिनी~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>श्रुतिः काचिददेहत्वमप्राकृतशरीरताम् ॥61॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रयोजनबहुत्वेन तस्य तस्याविरोधतः ।

| verse_lines = प्रयोजनबहुत्वेन तस्य तस्याविरोधतः ।;उपदेशादिसामर्थ्याद्विष्णौ शक्तिश्च गृह्यते ॥30॥

| verse_line2 = उपदेशादिसामर्थ्याद्विष्णौ शक्तिश्च गृह्यते ॥30॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I62" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>मोक्षे भोगं यतो ब्रूते जक्षन् क्रीडन्निति श्रुतिः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>निर्दुःखत्वान्न तन्मोक्षः प्रतिपन्नं यथेति च ॥62॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तथाप्येतद्विरोधे तु तद्वाचित्वमपोद्यते ।

| verse_lines = तथाप्येतद्विरोधे तु तद्वाचित्वमपोद्यते ।;अविरोधे तु बह्वर्था एतन्मूलतया मताः ॥31॥

| verse_line2 = अविरोधे तु बह्वर्था एतन्मूलतया मताः ॥31॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I63" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>अनुमादूषणं किं स्याद्वादिनोः शून्यमायिनोः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>दुःखं दुःखादभिन्नत्वान्मोक्षोऽपि स्यादसंशयम् ॥63॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इतो हि रूढतान्येषामुपजीव्यत्वमत्र हि ।

| verse_lines = इतो हि रूढतान्येषामुपजीव्यत्वमत्र हि ।;तत्सिद्धिस्तदपेक्षा च सापेक्षा च हरीच्छया ॥32॥

| verse_line2 = तत्सिद्धिस्तदपेक्षा च सापेक्षा च हरीच्छया ॥32॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I64" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>भेदे सद्द्वैततैव स्यादित्याद्यमितदोषतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>हेयं मायामतेनैव सह शून्यमतं बुधैः ॥64॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्मात् परममुख्यत्वं विष्णावन्यत्र मुख्यता ।

| verse_lines = तस्मात् परममुख्यत्वं विष्णावन्यत्र मुख्यता ।;उपलक्षणा च गौणी च तिस्रः शब्दस्य वृत्तयः ॥33॥

| verse_line2 = उपलक्षणा च गौणी च तिस्रः शब्दस्य वृत्तयः ॥33॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I65" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>एवं विज्ञानवादोऽपि ज्ञानमात्रविशेषतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>तस्यापि भङ्गुरत्वादिविशेषमपहाय हि ॥65॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रवृत्तिहेतोर्बाहुल्यं ज्ञेयं परममुख्यता ।

| verse_lines = प्रवृत्तिहेतोर्बाहुल्यं ज्ञेयं परममुख्यता ।;तत्र प्रयोगबाहुल्यं यदि तत्परता किमु ॥34॥

| verse_line2 = तत्र प्रयोगबाहुल्यं यदि तत्परता किमु ॥34॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I66" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>अद्वैततामतं साक्षादुक्तदोषस्ततो भवेत्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>कालो न केवलज्ञानी कालत्वात् प्रतिपन्नवत् ॥66॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उभयं दृश्यते विष्णौ शब्दानामपि सर्वशः ।

| verse_lines = उभयं दृश्यते विष्णौ शब्दानामपि सर्वशः ।;प्रयोगमात्रबाहुल्यं रूढिरित्यभिधीयते ॥35॥

| verse_line2 = प्रयोगमात्रबाहुल्यं रूढिरित्यभिधीयते ॥35॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I67" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>एतयाऽनुमया रोधान्न तादृङ्मोक्षरूपता~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>यदि कालोऽपि नेत्याह कदेति प्रश्न उत्तरम् ॥67॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रयोगयुक्तसादृश्यं सम्बन्धो वाऽप्यमुख्यतः ।

| verse_lines = प्रयोगयुक्तसादृश्यं सम्बन्धो वाऽप्यमुख्यतः ।;वृत्तिहेतुरिति ज्ञेयः पूर्वायोगेऽपरग्रहः ॥36॥

| verse_line2 = वृत्तिहेतुरिति ज्ञेयः पूर्वायोगेऽपरग्रहः ॥36॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I68" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>किं वक्ष्यति यदावस्थां वदेत् सा पक्षतां व्रजेत्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>अवस्थात्वादिति ह्येव हेतुः साऽपि कदेति च ॥68॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एतमेव तथा सन्तं शतर्चीत्यादिनामभिः ।

| verse_lines = एतमेव तथा सन्तं शतर्चीत्यादिनामभिः ।;आचक्षत इति ह्यत्र सन्तमित्यवधारणात्(सन्तमित्यवधारणा) ॥37॥

| verse_line2 = आचक्षत इति ह्यत्र सन्तमित्यवधारणात्(सन्तमित्यवधारणा) ॥37॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I69" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>पृष्टे कालश्च वक्तव्यो नाकालत्वं ततो भवेत्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>न काल इति सामान्यनिषेधे कालगप्रमा ॥69॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = योगस्य रूढेः प्राबल्यं विद्वद्रूढिं च तत्रगाम् ।

| verse_lines = योगस्य रूढेः प्राबल्यं विद्वद्रूढिं च तत्रगाम् ।;बहुशो दर्शयत्यञ्जस्तात्पर्यात् सनिरुक्तिकम् ॥38॥

| verse_line2 = बहुशो दर्शयत्यञ्जस्तात्पर्यात् सनिरुक्तिकम् ॥38॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I70" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>निरुणद्धि समश्चायं त्रयाणामुक्तवादिनाम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>एकजीवत्वपक्षे तु कालाभावादियं प्रमा ॥70॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अ इति ब्रह्म कथितं तद्य्वाख्यानात्मता तथा ।

| verse_lines = अ इति ब्रह्म कथितं तद्य्वाख्यानात्मता तथा ।;शब्दानामपि सर्वेषां नामवित् कृतकृत्यता ॥39॥

| verse_line2 = शब्दानामपि सर्वेषां नामवित् कृतकृत्यता ॥39॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I71" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>कुपिता कालमाधाय द्वैतमेवोपपादयेत्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>विमतः प्रपञ्चवान् कालः कालत्वात् प्रतिपन्नवत् ॥71॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विष्णुनामार्थरूपत्वं संहितादेरथाब्रवीत् ।

| verse_lines = विष्णुनामार्थरूपत्वं संहितादेरथाब्रवीत् ।;णकारं च षकारं च बलचेष्टात्मकं वदन् ॥40॥

| verse_line2 = णकारं च षकारं च बलचेष्टात्मकं वदन् ॥40॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I72" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>इति चान्यानुमैकत्वं जीवस्य विनिवारयेत्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>कालशब्देश्वरैकत्वमतान्यप्येवमेव हि ॥72॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तज्ज्ञानपूर्वकत्वेन संहिताध्ययनं तथा ।

| verse_lines = तज्ज्ञानपूर्वकत्वेन संहिताध्ययनं तथा ।;उपसर्गत्वतो वेस्तु ताच्छील्यार्थादुनस्तथा ॥41॥

| verse_line2 = उपसर्गत्वतो वेस्तु ताच्छील्यार्थादुनस्तथा ॥41॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I73" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>निराकृतानि तेषां च समत्वात् पक्षदोषयोः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>ज्ञानं स्वरसभङ्ग्येव नित्यसन्तानमिष्यते ॥73॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = णकारश्च षकारश्च नामरूपतया मतौ ।

| verse_lines = णकारश्च षकारश्च नामरूपतया मतौ ।;तस्मात् समन्वयो विष्णौ स्वरवर्णपदात्मनः ॥42॥

| verse_line2 = तस्मात् समन्वयो विष्णौ स्वरवर्णपदात्मनः ॥42॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I74" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>बौद्धाभ्यामपराभ्यां तु तत्राप्युक्तानुमा रिपुः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>मोक्षो न शुद्धविज्ञानसन्तानी कालगत्वतः ॥74॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अपि वेदस्य किमुत वाक्यरूपेण सङ्गतिः ।

| verse_lines = अपि वेदस्य किमुत वाक्यरूपेण सङ्गतिः ।;घोषाः सर्वेऽपि वेदाश्च सर्वे वेदाश्च यत्पदम् ॥43॥

| verse_line2 = घोषाः सर्वेऽपि वेदाश्च सर्वे वेदाश्च यत्पदम् ॥43॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I75" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>प्रतिपन्नो यथेत्येतदनुमानं तदुत्तरम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>अनुमानानि सर्वाणि प्रतिसाधनयोगतः ॥75॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इन्द्रं मित्रं यमिन्द्रं च प्रथमः सङ्कृतिस्तथा ।

| verse_lines = इन्द्रं मित्रं यमिन्द्रं च प्रथमः सङ्कृतिस्तथा ।;नामधाः सर्वदेवानामेक इत्यादिका श्रुतिः ॥44॥

| verse_line2 = नामधाः सर्वदेवानामेक इत्यादिका श्रुतिः ॥44॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I76" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>निषिद्धान्युक्तभङ्ग्यैव श्रुतयश्चास्मदुक्तिगाः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>साङ्ख्यनैयायिकाद्याश्च प्राहुर्मोक्षं च(तु) निःसुखम् ॥76॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रमाणमुक्तविषये तदेवोक्तमुपक्रमात् ।

| verse_lines = प्रमाणमुक्तविषये तदेवोक्तमुपक्रमात् ।;इति स्वयं भगवता ब्रुवताऽशेषमन्वयम् ॥45॥

| verse_line2 = इति स्वयं भगवता ब्रुवताऽशेषमन्वयम् ॥45॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I77" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>इच्छाद्वेषप्रयत्नादेरपि सर्वात्मना लयम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>तत्राहुर्नैतदप्यत्र शोभनं श्रुतयो यतः ॥77॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न शब्दवाच्यतैवात्र प्रधानस्य निषिद्ध्यते ।

| verse_lines = न शब्दवाच्यतैवात्र प्रधानस्य निषिद्ध्यते ।;सर्ववेदेतिहासेषु पुराणेषु च सङ्ग्रहात् ॥46॥

| verse_line2 = सर्ववेदेतिहासेषु पुराणेषु च सङ्ग्रहात् ॥46॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I78" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>महानन्दं च भोगं च नियमेन वदन्ति हि~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>प्राकृतप्रियहानिस्तु प्रियास्पृष्टिरितीर्यते ॥78॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।

| verse_lines = ‘‘सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।;निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम्’’ ॥47॥

| verse_line2 = निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम्’’ ॥47॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I79" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>अप्रियं प्रतिकूलं तदविशेषेण शब्दितम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>नास्ति ह्यप्राकृतं दुःखं सतो जीवस्य कुत्रचित् ॥79॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यादिवाक्यरूपेण यत्रार्थो नान्य इष्यते ।

| verse_lines = इत्यादिवाक्यरूपेण यत्रार्थो नान्य इष्यते ।;तेजोऽबन्नात्मकं वाऽपि यद्युपादानमिष्यते ॥48॥

| verse_line2 = तेजोऽबन्नात्मकं वाऽपि यद्युपादानमिष्यते ॥48॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I80" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>प्रियं स्वरूपमेवास्य बलानन्दादिवाक्यतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>हेयत्वादप्रियस्यैव प्रियहानेरनिष्टतः ॥80॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनाद्येवापराधः कः प्रधानमिति चोदिते ।

| verse_lines = अनाद्येवापराधः कः प्रधानमिति चोदिते ।;‘‘अजामेकाम्’’ इति प्राह श्रुतिरेतां यदा तदा ॥49॥

| verse_line2 = ‘‘अजामेकाम्’’ इति प्राह श्रुतिरेतां यदा तदा ॥49॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I81" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>न समस्तप्रियाभावो मोक्षे प्रोक्ते~~ तु ~~युज्यते ।</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>अप्रियस्य स्वरूपत्वमसुरेष्वेव हि श्रुतम् ॥81॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = को दोषः सर्वथैवास्ति परिणामि जडं यदि ।

| verse_lines = को दोषः सर्वथैवास्ति परिणामि जडं यदि ।;अस्माकं परमुख्यार्थो भगवानेक एव तु ॥50॥

| verse_line2 = अस्माकं परमुख्यार्थो भगवानेक एव तु ॥50॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I82" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>असुरा नैवमेवं च नैवं चाखलिमानुषाः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>इत्यात्मप्रियहानाय को यतेत च बुद्धिमान् ॥82॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मुख्यमात्रतया रूढं सर्वमभ्युपगम्यते ।

| verse_lines = मुख्यमात्रतया रूढं सर्वमभ्युपगम्यते ।;सर्वेषामपि शब्दानां गौणाद्यं तदयोगतः ॥51॥

| verse_line2 = सर्वेषामपि शब्दानां गौणाद्यं तदयोगतः ॥51॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I83" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>सञ्ज्ञा नास्तीत्यपि ह्यस्य नामुक्तज्ञेयतेति हि~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>धर्मानुच्छित्तिमेवास्य यतो वक्त्युत्तरश्रुतिः ॥83॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अर्थद्वयमभिप्रेत्य प्रवृत्ते हरिरुक्तवान् ।

| verse_lines = अर्थद्वयमभिप्रेत्य प्रवृत्ते हरिरुक्तवान् ।;‘‘कार्याणां कारणं पूर्वं वचसां वाच्यमुत्तमम् ॥52॥

| verse_line2 = ‘‘कार्याणां कारणं पूर्वं वचसां वाच्यमुत्तमम् ॥52॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I84" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>आशङ्क्यास्य ज्ञानहानिं मैत्रेय्या मोहमाह माम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>भवानित्युक्तवत्या हि नाहं मोहं वदामि~~ ते ~~॥84॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = योगानां परमां सिद्धिं परमं ते पदं विदुः’’ ।

| verse_lines = योगानां परमां सिद्धिं परमं ते पदं विदुः’’ ।;इति बुद्धौ समारोहादुभयोर्योगरूढयोः ॥53॥

| verse_line2 = इति बुद्धौ समारोहादुभयोर्योगरूढयोः ॥53॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I85" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>इत्युक्त्वा याज्ञवल्क्यो हि स्वरूपानाशमूचिवान्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>ज्ञानरूपस्य विज्ञाननाशस्तन्नाश एव यत् ॥85॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = त्यागे च कारणाभावादुभयार्थत्वमिष्यते ।

| verse_lines = त्यागे च कारणाभावादुभयार्थत्वमिष्यते ।;विपरीतप्रमाभावे पूर्वारोहस्तु कारणम् ॥54॥

| verse_line2 = विपरीतप्रमाभावे पूर्वारोहस्तु कारणम् ॥54॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I86" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>इति शून्यमतोच्छित्त्यै पुनरानन्दपूर्वकान्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>धर्मानाहाप्यनुच्छिन्नांस्तार्किकैर्विनिवारितान् ॥86॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सा भवेद्यत्र न व्यर्थः पूर्वारोहो भ्रमो यथा ।

| verse_lines = सा भवेद्यत्र न व्यर्थः पूर्वारोहो भ्रमो यथा ।;अतो जगदुपादानं प्रधानं वक्ति सा श्रुतिः ॥55॥

| verse_line2 = अतो जगदुपादानं प्रधानं वक्ति सा श्रुतिः ॥55॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I87" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>मात्रासंसर्गमप्याह तथा माध्यन्दिनश्रुतिः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>आचिक्षेप मतं तच्च यस्मिन्न विषयादनम् ॥87॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘यत्तत्त्रिगुणमव्यक्तं नित्यं सदसदात्मकम् ।

| verse_lines = ‘‘यत्तत्त्रिगुणमव्यक्तं नित्यं सदसदात्मकम् ।;प्रधानं प्रकृतिं प्राहुरविशेषं विशेषवत् ॥56॥

| verse_line2 = प्रधानं प्रकृतिं प्राहुरविशेषं विशेषवत् ॥56॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I88" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>घ्राणादिभोगाभावस्य त्वनिष्टत्वहृदा श्रुतिः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>येनेदमखिलं वेद विज्ञातारं स्वमेव च ॥88॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पञ्चभिः पञ्चभिः ब्रह्म चतुर्भिर्दशभिस्तथा ।

| verse_lines = पञ्चभिः पञ्चभिः ब्रह्म चतुर्भिर्दशभिस्तथा ।;एतच्चतुर्विंशतिकं गणं प्राधानिकं विदुः’’ ॥57॥

| verse_line2 = एतच्चतुर्विंशतिकं गणं प्राधानिकं विदुः’’ ॥57॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I89" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>केन तं~~ च ~~विजानीयादित्यनिष्टं हि सर्वथा ।</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>नाखिलज्ञापको विष्णुरज्ञेयो नियमेन हि ॥89॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति भागवते प्राह विद्याधीशः स्वयं प्रभुः ।

| verse_lines = इति भागवते प्राह विद्याधीशः स्वयं प्रभुः ।;न च प्रकृतिशब्देन ब्रह्मोपादानमुच्यते ॥58॥

| verse_line2 = न च प्रकृतिशब्देन ब्रह्मोपादानमुच्यते ॥58॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I90" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>तज्ज्ञानार्थं हि वेदानामखिलानां प्रवर्तनम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>प्रत्यक्षमात्मविज्ञानाविरोधानुभवादपि ॥90॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘अविकारः सदा शुद्धो नित्य आत्मा सदा हरिः ।

| verse_lines = ‘‘अविकारः सदा शुद्धो नित्य आत्मा सदा हरिः ।;सदैकरूपविज्ञानबल आनन्दरूपकः’’ ॥59॥

| verse_line2 = सदैकरूपविज्ञानबल आनन्दरूपकः’’ ॥59॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I91" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>न स्वविज्ञानितायां च विरोधः कश्चनेष्यते~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>कर्तृकर्मविरोधश्च नित्यानुभवरोधतः ॥91॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘निर्विकारोऽक्षरः शुद्धो निरातङ्कोऽजरोऽमरः ।

| verse_lines = ‘‘निर्विकारोऽक्षरः शुद्धो निरातङ्कोऽजरोऽमरः ।;अविश्वो विश्वकर्ताऽजो यः परः सोभिधीयते’’ ॥60॥

| verse_line2 = अविश्वो विश्वकर्ताऽजो यः परः सोभिधीयते’’ ॥60॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I92" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>कथमेव पदं गच्छेद्विरोधोऽदृष्टबाधनम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>‘सोऽश्नुते सर्वकामांश्च’ ‘कामान्नी कामरूप्यथ’ ॥92॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘निर्विकारमनौपम्यं सदैकरसमक्षयम् ।

| verse_lines = ‘‘निर्विकारमनौपम्यं सदैकरसमक्षयम् ।;ब्रह्मेति परमात्मेति यं विदुर्वैदिका जनाः’’ ॥61॥

| verse_line2 = ब्रह्मेति परमात्मेति यं विदुर्वैदिका जनाः’’ ॥61॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I93" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>इत्यादिश्रुतयश्चोक्तमर्थमेव वदन्ति हि~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>अस्वातन्त्र्यादिवेत्युक्तं~~ न ~~द्वैताभावतः क्वचित् ॥93॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति श्रुतिपुराणोक्त्या न विकारी जनार्दनः ।

| verse_lines = इति श्रुतिपुराणोक्त्या न विकारी जनार्दनः ।;पराधीनविशेषाप्तिरनिवर्त्यान्यथाभवः ॥62॥

| verse_line2 = पराधीनविशेषाप्तिरनिवर्त्यान्यथाभवः ॥62॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I94" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>आत्मैवाभूदिति ह्यस्मादविशेषप्रसङ्गतः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>‘अस्वातन्त्र्योपमाभेदभेदेष्विव उदीरितः’ ॥94॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = क्षीरादिवद्विकारः स्यान्नैव स स्याद्धरेः क्वचित् ।

| verse_lines = क्षीरादिवद्विकारः स्यान्नैव स स्याद्धरेः क्वचित् ।;अपादानत्वमेवास्य यद्युपादानतयेष्यते ॥63॥

| verse_line2 = अपादानत्वमेवास्य यद्युपादानतयेष्यते ॥63॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I95" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>शब्दतत्त्व इति प्रोक्तं मैत्रेय्युक्तोत्तरं च किम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>सुखादिधर्महानौ~~ तु ~~मुक्तेः किं~~ च ~~प्रयोजनम् ॥95॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अङ्गीकृतं तत्पितृवन्न तु विश्वात्मना भवः ।

| verse_lines = अङ्गीकृतं तत्पितृवन्न तु विश्वात्मना भवः ।;न चोर्णनाभिजनितृमातॄणां च विकारिता ॥64॥

| verse_line2 = न चोर्णनाभिजनितृमातॄणां च विकारिता ॥64॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I96" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>यद्यर्थो दुःखहानिः स्यादनर्थः सुखनाशनम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>तयोश्च दुःखहानाद्धि सुखनाशोऽधिको~~ भवेत् ~~॥96॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = चेतनत्वात् तदन्नं हि कार्यरूपतया भवेत् ।

| verse_lines = चेतनत्वात् तदन्नं हि कार्यरूपतया भवेत् ।;अपादानतया विश्वकर्तृत्वं बुद्धिपूर्वकम् ॥65॥

| verse_line2 = अपादानतया विश्वकर्तृत्वं बुद्धिपूर्वकम् ॥65॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I97" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>प्राप्यापि दुःखं सुमहत्सुखलेशाप्तये जनः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>यतते सुखहानौ हि को मोक्षाय यतेत् पुमान् ॥97॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उक्तं भाल्लविशाखायां ब्रह्मतर्के च सादरम् ।

| verse_lines = उक्तं भाल्लविशाखायां ब्रह्मतर्के च सादरम् ।;‘‘इच्छामात्रात् प्रभोः सृष्टिरविकारस्य सर्वदा ॥66॥

| verse_line2 = ‘‘इच्छामात्रात् प्रभोः सृष्टिरविकारस्य सर्वदा ॥66॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I98" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>अल्पाच्च सुखनाशाद्धि बिभेत्यतितरां जनः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>महच्च दुःखमाप्नोति सुखनाशनिवृत्तये ॥98॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वभावोऽयमनन्तस्य रजो येनाभवज्जगत्’’ ।

| verse_lines = स्वभावोऽयमनन्तस्य रजो येनाभवज्जगत्’’ ।;‘‘स्वदेहादिच्छया विश्वं भुक्तपूर्वं जनार्दनः ॥67॥

| verse_line2 = ‘‘स्वदेहादिच्छया विश्वं भुक्तपूर्वं जनार्दनः ॥67॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I99" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>न च रागनिमित्तं तद्वीतरागा अपि स्फुटम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>नारदाद्याः सुखार्थाय सहन्ते दुःखमञ्जसा ॥99॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ससर्ज मातापितृवदूर्णनाभिवदेव वा ।

| verse_lines = ससर्ज मातापितृवदूर्णनाभिवदेव वा ।;प्रधानं परिणाम्येशो निर्विकारः स्वयं सदा’’ ॥68॥

| verse_line2 = प्रधानं परिणाम्येशो निर्विकारः स्वयं सदा’’ ॥68॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I100" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>युद्धादिदर्शनं यस्मात् सुदुःखेनापि कुर्वते~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>‘यदेन्द्रवैरोचनयोर्ब्रह्मास्त्राभ्यां सुतापिताः ॥100 ॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न चेतनविकारः स्याद्यत्र क्वाप ह्यचेतनम् ।

| verse_lines = न चेतनविकारः स्याद्यत्र क्वाप ह्यचेतनम् ।;नाचेतनविकारोऽपि चेतनः स्यात् कदाचन ॥69॥

| verse_line2 = नाचेतनविकारोऽपि चेतनः स्यात् कदाचन ॥69॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I101" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>अपि नैवाजहुर्युद्धरसात् ते नारदादयः’~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>इति स्कान्दवचनस्तस्मात् सुखाभावाय को यतेत् ॥101॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न चान्यस्यान्यरूपत्वं विकृतत्वेऽपि दृश्यते ।

| verse_lines = न चान्यस्यान्यरूपत्वं विकृतत्वेऽपि दृश्यते ।;न क्षीरादन्यता दध्नः केनचिद्दृश्यते क्वचित् ॥70॥

| verse_line2 = न क्षीरादन्यता दध्नः केनचिद्दृश्यते क्वचित् ॥70॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I102" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>विमतो दुःखयुग् यस्माच्चेतनः सन् सुखोज्झितः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>प्रतिपन्नो यथेत्येव चानुमा केन वार्यते ॥102॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वज्ञात् ब्रह्मणोऽन्यत्वं जगतो ह्यनुभूयते ।

| verse_lines = सर्वज्ञात् ब्रह्मणोऽन्यत्वं जगतो ह्यनुभूयते ।;अभेदः सत्वमात्रेण स्यात् खर्वस्वर्णयोरपि ॥71॥

| verse_line2 = अभेदः सत्वमात्रेण स्यात् खर्वस्वर्णयोरपि ॥71॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I103" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>सर्वश्रुतिपुराणेषु सुखभावोक्तितस्तथा~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>मुक्तौ~~ न ~~ग्राह्यमेवैतत्सुखाभावमतं बुधैः ॥103॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भागेन परिणामश्चेद्भागयोर्भेद एव हि ।

| verse_lines = भागेन परिणामश्चेद्भागयोर्भेद एव हि ।;यो भागो न विकारी स्यात् स एवास्माकमीश्वरः ॥72॥

| verse_line2 = यो भागो न विकारी स्यात् स एवास्माकमीश्वरः ॥72॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I104" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>‘सोऽनानन्दाद्विमुक्तः सन्नानन्दी भवति स्फुटम्’~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>‘निर्गुणे ब्रह्मणि मयि धारयन् विशदं मनः ॥104॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भिन्नानां समुदायस्य नाम ब्रह्मेति तद्भवेत्(ब्रह्मेति चेद्भवेत्) ।

| verse_lines = भिन्नानां समुदायस्य नाम ब्रह्मेति तद्भवेत्(ब्रह्मेति चेद्भवेत्) ।;ब्रह्मोपादानता न स्यात् तदा विश्वस्य हि क्वचित् ॥73॥

| verse_line2 = ब्रह्मोपादानता न स्यात् तदा विश्वस्य हि क्वचित् ॥73॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I105" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>परमानन्दमाप्नोति यत्र कामोऽवसीयते’(भाग.११.१५.१७)~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>‘न विष्णुसदृशं दैवं न मोक्षसदृशं सुखम् ॥105॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शृङ्गाच्छरो, ऽवलिमभ्यो दूर्वा, गोमयतस्तथा ।

| verse_lines = शृङ्गाच्छरो, ऽवलिमभ्यो दूर्वा, गोमयतस्तथा ।;वृश्चिकश्चेत्येवमाद्येष्वपादानत्वमिष्यते ॥74॥

| verse_line2 = वृश्चिकश्चेत्येवमाद्येष्वपादानत्वमिष्यते ॥74॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I106" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>न वेदसदृशं वाक्यं न वर्णोङ्कारसंमितः’~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>‘यत्रानन्दाश्च मोदाश्च मुदः प्रमुद आसते ॥106॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उपादानैकदेशत्वं यद्यप्यत्र प्रदृश्यते ।

| verse_lines = उपादानैकदेशत्वं यद्यप्यत्र प्रदृश्यते ।;अप्यपादानतैवात्र दृष्टान्तो ब्रह्मणो भवेत् ॥75॥

| verse_line2 = अप्यपादानतैवात्र दृष्टान्तो ब्रह्मणो भवेत् ॥75॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I107" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>कामस्य यत्राप्ताः कामास्तत्र माममृतं कृधि’~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>इति श्रुतिपुराणानि तत्र तत्र वदन्ति हि ॥107॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न ह्युपादानतैवात्र बाह्यावयवगौरवात् ।

| verse_lines = न ह्युपादानतैवात्र बाह्यावयवगौरवात् ।;न चाचेतनतस्तत्र चेतनस्य समुद्भवः ॥76॥

| verse_line2 = न चाचेतनतस्तत्र चेतनस्य समुद्भवः ॥76॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I108" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>अतो मोक्षे सुखाभाव इति यत्किञ्चिदेव हि~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>शिरःकराद्यभावश्च न मुक्तस्य भवेत् क्वचित् ॥108॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उपादानतया किं तर्ह्यपादानं ह्यचेतनम् ।

| verse_lines = उपादानतया किं तर्ह्यपादानं ह्यचेतनम् ।;कार्यदेहगतस्यास्य चेतनस्य प्रदृश्यते ॥77॥

| verse_line2 = कार्यदेहगतस्यास्य चेतनस्य प्रदृश्यते ॥77॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I109" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>श्रुतयश्च पुराणानि मानमत्र बहूनि च ॥109॥</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~</div>~~

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सच्च त्यच्चाभवदिति नास्य विश्वत्वमुच्यते ।

| verse_lines = सच्च त्यच्चाभवदिति नास्य विश्वत्वमुच्यते ।;‘‘तत्सृष्ट्वा’’ इति गिरैवास्य पूर्वं विश्वस्य सिद्धितः ॥78॥

| verse_line2 = ‘‘तत्सृष्ट्वा’’ इति गिरैवास्य पूर्वं विश्वस्य सिद्धितः ॥78॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I110" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>‘न वर्तते यत्र रजस्तमस्तयोः सत्त्वं च मिश्रं न च कालविक्रमः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>न यत्र माया किमुतापरे हरेरनुव्रता यत्र सुरासुरार्चिताः ॥110॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सत्त्वात् ततेर्वैदिकत्वात् सम्यग्वक्तुमशक्यतः ।

| verse_lines = सत्त्वात् ततेर्वैदिकत्वात् सम्यग्वक्तुमशक्यतः ।;आश्रयत्वात् स्वाश्रयत्वाज्ज्ञानत्वाद् दुर्विदत्वतः ॥79॥

| verse_line2 = आश्रयत्वात् स्वाश्रयत्वाज्ज्ञानत्वाद् दुर्विदत्वतः ॥79॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I111" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>श्यामावदाताः शतपत्रलोचनाः पिशङ्गवस्त्राः सुरुचः सुपेशसः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>सर्वे चतुर्बाहव उन्मिषन्मणिप्रवेकनिष्काभरणाः सुवर्चसः ॥111॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सत्ततेर्यातनाच्चैव ह्यप्राप्तत्वाच्च दुर्जनैः ।

| verse_lines = सत्ततेर्यातनाच्चैव ह्यप्राप्तत्वाच्च दुर्जनैः ।;नित्यसाधुगुणव्याप्तियन्तृरूपत्वतः सदा ॥80॥

| verse_line2 = नित्यसाधुगुणव्याप्तियन्तृरूपत्वतः सदा ॥80॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I112" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>प्रवालवैदूर्यमृणालवर्चसां परिस्फुरत्कुण्डलमौलिमालिनाम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>भ्राजिष्णुभिर्यः परितो विराजते लसद्विमानावलिभिर्महात्मनाम् ॥112॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जगद्गतेन रूपेण ब्रह्मैव हि तथोच्यते ।

| verse_lines = जगद्गतेन रूपेण ब्रह्मैव हि तथोच्यते ।;व्यक्तिरुक्तगुणानां हि पुरुषापेक्षया नृणाम् ॥81॥

| verse_line2 = व्यक्तिरुक्तगुणानां हि पुरुषापेक्षया नृणाम् ॥81॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I113" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>विद्योतमानप्रमदोत्तमाभिः सविद्युदभ्रवलिभिर्यथा नभः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

<p>श्रीर्यत्र रूपिण्युरुगायपादयोः करोति मानं बहुधा विभूतिभिः’(भाग.२.९.१०-१३) ॥113॥</p>

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भवेदभवदित्याद्यः प्रयोगश्चात्र युज्यते ।

| verse_lines = भवेदभवदित्याद्यः प्रयोगश्चात्र युज्यते ।;तस्मादशेषकर्तैको निर्विकारो रमापतिः ॥82॥

| verse_line2 = तस्मादशेषकर्तैको निर्विकारो रमापतिः ॥82॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I114" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>‘ऋचां त्वः पोषमास्ते पुपुष्वान् गायत्रं त्वो गायति शक्वरीषु~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

<p>ब्रह्मा त्वो वदति जातविद्यां यज्ञस्य मात्रां विमिमीत उ त्वः’(ऋ.सं.१०.७१.११) ॥114॥</p>

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शब्दैः प्रकृतिरित्याद्यैः स्त्रीलिङ्गैरभिधीयते ।

| verse_lines = शब्दैः प्रकृतिरित्याद्यैः स्त्रीलिङ्गैरभिधीयते ।;बहु स्यामिति तस्यैव ह्युक्तमार्गेण युज्यते ॥83॥

| verse_line2 = बहु स्यामिति तस्यैव ह्युक्तमार्गेण युज्यते ॥83॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I115" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>कामान्नरूपी चरतीतिपूर्व श्रुत्या पुराणोक्तिभिरप्यदोषः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>देहः स्वरूपात्मक एव तेषां मुक्तिं गतानामपि चेयते हि ॥115॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्तद्गतेन रूपेण तदर्थं ह्यसृजज्जगत् ।

| verse_lines = तत्तद्गतेन रूपेण तदर्थं ह्यसृजज्जगत् ।;यच्चाविकृतमेवैकं(यच्चाविकृतमेवैतत्) ब्रह्म विश्वात्मना मृषा ॥84॥

| verse_line2 = यच्चाविकृतमेवैकं(यच्चाविकृतमेवैतत्) ब्रह्म विश्वात्मना मृषा ॥84॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I116" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>शिरःकराद्यैरपि मुक्तिभाजो युक्ता यतस्ते पुरुषा इदानीम्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>यथेति पूर्वा अनुमाश्च जीव स्वरूपमङ्गादिकमावयन्ति(आपयन्ति) ॥116॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दृश्यते मन्ददृष्ट्यैव स सर्ग इति कथ्यते ।

| verse_lines = दृश्यते मन्ददृष्ट्यैव स सर्ग इति कथ्यते ।;सा मन्ददृष्टिस्तस्यैव ब्रह्मणः किं ततोऽन्यगा ॥85॥

| verse_line2 = सा मन्ददृष्टिस्तस्यैव ब्रह्मणः किं ततोऽन्यगा ॥85॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I117" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>न ब्रह्मरूपत्वममुष्य देहिनो मुक्तावपि स्यात् प्रमया कथञ्चित्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>स ब्रह्मणा सहितोऽशेषभोगान् भुङ्क्ते तथोपेत्य सुखार्णवं तम् ॥117॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ब्रह्मणश्चेत् क्व सार्वज्ञमन्यथा चेत् स्वतोऽन्यता ।

| verse_lines = ब्रह्मणश्चेत् क्व सार्वज्ञमन्यथा चेत् स्वतोऽन्यता ।;नादेहयोगिनो दृष्टिरिति तत्कारणं स्वतः ॥86॥

| verse_line2 = नादेहयोगिनो दृष्टिरिति तत्कारणं स्वतः ॥86॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I118" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>यत्तत्परं ज्योतिरुपेत्य जीवो निजस्वरूपत्वमवाप्य कामान्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>भुङ्क्ते स देवः(दैवं) पुरुषोत्तमोऽजः आत्मेति चोक्तो गुणपूर्तिहेतोः ॥118॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = देहिनः कारणयुता देहाश्च यदि न भ्रमात् ।

| verse_lines = देहिनः कारणयुता देहाश्च यदि न भ्रमात् ।;किं भ्रान्तिकल्पितं तत्र भेदोपि भ्रमजो यदि ॥87॥

| verse_line2 = किं भ्रान्तिकल्पितं तत्र भेदोपि भ्रमजो यदि ॥87॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I119" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>सेतुः स देवोऽखिलमुक्तिभाजामुतामृतस्येष्ट इहेशिता यत्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>इत्यादिवाक्यैर्भगवद्वशः सन् भुङ्क्तेऽखिलान् मुक्तिगतोऽपि भोगान् ॥119॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भ्रान्तेरज्ञानमूलत्वात् तस्य भेदव्यपेक्षया ।

| verse_lines = भ्रान्तेरज्ञानमूलत्वात् तस्य भेदव्यपेक्षया ।;नाज्ञानकल्पकं किञ्चिदन्योन्याश्रयता यतः ॥88॥

| verse_line2 = नाज्ञानकल्पकं किञ्चिदन्योन्याश्रयता यतः ॥88॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I120" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>कालोऽप्यसौ नैक्ययुतः परेण जीवस्य कालो यत एष यद्वत्~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>इत्यादिका अप्यनुमाः प्रमाणं मुक्तौ च जीवस्य परत्वरोधे ॥120॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भ्रमत्वे त्वियमुक्तिश्च तदन्तःपतनान्न हि ।

| verse_lines = भ्रमत्वे त्वियमुक्तिश्च तदन्तःपतनान्न हि ।;व्यावहारिकता चाऽस्य स्यादबाध्यत्व एव हि ॥89॥

| verse_line2 = व्यावहारिकता चाऽस्य स्यादबाध्यत्व एव हि ॥89॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I121" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>कथं~~ च ~~यः पूर्वमसौ~~ न ~~पश्चाद्भवेत् स एवेत्यपि युक्तिमेति~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>यतो न दृष्टं यदभून्न पूर्वं पश्चात् तदासेति कुतश्च किञ्चित् ॥121॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = बाध्यं नार्थक्रियाकारि न च स्वप्नोऽपि नो मृषा ।

| verse_lines = बाध्यं नार्थक्रियाकारि न च स्वप्नोऽपि नो मृषा ।;वासनाजनितत्वेन तस्याप्यङ्गीकृतत्वतः ॥90॥

| verse_line2 = वासनाजनितत्वेन तस्याप्यङ्गीकृतत्वतः ॥90॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I122" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>न चैव मुक्तौ न(तु) हरेः पृथक्त्वमैक्यं तथा स्यादिति युक्तिमेति~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>यतो न कुत्रापि भिदाभिदा च दृष्टा चितश्चेतनया कुतश्चित् ॥122॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘स हि कर्ता’’ इति वाक्याच्च जाग्रत्वमिति हि भ्रमः ।

| verse_lines = ‘‘स हि कर्ता’’ इति वाक्याच्च जाग्रत्वमिति हि भ्रमः ।;सर्पभ्रमादावपि हि ज्ञानमस्त्येव तादृशम् ॥91॥

| verse_line2 = सर्पभ्रमादावपि हि ज्ञानमस्त्येव तादृशम् ॥91॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I123" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>इत्थं मतानि भ्रमजानि यस्मात् मोक्षं समुद्देश्यमपि भ्रमेण~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>विदुर्न सम्यग्यदपीह लौकिकाः सुखं मम स्याच्च सदेति जानते ॥123॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तदेवार्थक्रियाकारि तत्सदेवार्थकारकम् ।

| verse_lines = तदेवार्थक्रियाकारि तत्सदेवार्थकारकम् ।;ब्रह्म त्वर्थक्रियाकारि परतः स्वत एव वा ॥92॥

| verse_line2 = ब्रह्म त्वर्थक्रियाकारि परतः स्वत एव वा ॥92॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अङ्गीकृतं हि तेनैव परतस्त्वे न च प्रमा ।

| verse_lines = अङ्गीकृतं हि तेनैव परतस्त्वे न च प्रमा ।;अमुख्यसत्यमानस्य साधकत्वे सदाऽऽवयोः ॥93॥

| verse_line2 = अमुख्यसत्यमानस्य साधकत्वे सदाऽऽवयोः ॥93॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न हि सम्प्रतिपत्तिः स्यादतस्तिष्ठतु सा प्रमा ।

| verse_lines = न हि सम्प्रतिपत्तिः स्यादतस्तिष्ठतु सा प्रमा ।;न हि विप्रतिपन्नेन शक्यं साधयितुं क्वचित् ॥94॥

| verse_line2 = न हि विप्रतिपन्नेन शक्यं साधयितुं क्वचित् ॥94॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = साधकत्वं तु सत्यस्य साक्षिणो ह्यावयोर्द्वयोः ।

| verse_lines = साधकत्वं तु सत्यस्य साक्षिणो ह्यावयोर्द्वयोः ।;सम्यक् सम्प्रतिपन्नं तन्न विवर्तमतं भवेत् ॥95॥

| verse_line2 = सम्यक् सम्प्रतिपन्नं तन्न विवर्तमतं भवेत् ॥95॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदि नाङ्गीकृतं किञ्चिदनङ्गीकृततापि हि ।

| verse_lines = यदि नाङ्गीकृतं किञ्चिदनङ्गीकृततापि हि ।;नाङ्गीकृतेति मूकः स्यादिति नास्मद्विवादिता ॥96॥

| verse_line2 = नाङ्गीकृतेति मूकः स्यादिति नास्मद्विवादिता ॥96॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘विश्वं सत्यं’ ‘यच्चिकेत’ ‘प्र घा न्वस्य’ ‘यथार्थतः’ ।

| verse_lines = ‘विश्वं सत्यं’ ‘यच्चिकेत’ ‘प्र घा न्वस्य’ ‘यथार्थतः’ ।;इत्याद्याः(इत्यादिश्रुतयः) श्रुतयः सर्वा विश्वसत्यत्ववाचिकाः ॥97॥

| verse_line2 = इत्याद्याः(इत्यादिश्रुतयः) श्रुतयः सर्वा विश्वसत्यत्ववाचिकाः ॥97॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सत्यत्वं गगनादेश्च साक्षिप्रत्यक्षसाधितम् ।

| verse_lines = सत्यत्वं गगनादेश्च साक्षिप्रत्यक्षसाधितम् ।;साक्षिसिद्धस्य न क्वपि बाध्यत्वं तददोषतः ॥98॥

| verse_line2 = साक्षिसिद्धस्य न क्वपि बाध्यत्वं तददोषतः ॥98॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वकालेष्वबाध्यत्वं साक्षिणैव प्रतीयते ।

| verse_lines = सर्वकालेष्वबाध्यत्वं साक्षिणैव प्रतीयते ।;कालो हि साक्षिप्रत्यक्षः सुषुप्तौ च प्रतीतितः ॥99॥

| verse_line2 = कालो हि साक्षिप्रत्यक्षः सुषुप्तौ च प्रतीतितः ॥99॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतीतानागतौ कालावपि नासाक्षिगोचरौ ।

| verse_lines = अतीतानागतौ कालावपि नासाक्षिगोचरौ ।;पक्षीकर्तुमशक्यत्वान्नानुमा तत्र वर्तते ॥100॥

| verse_line2 = पक्षीकर्तुमशक्यत्वान्नानुमा तत्र वर्तते ॥100॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तदेतदिति सर्वं च दृश्यं वा स्मृतिगोचरम् ।

| verse_lines = तदेतदिति सर्वं च दृश्यं वा स्मृतिगोचरम् ।;साक्षिसिद्धेन कालेन खचितं ह्येव वर्तते ॥101॥

| verse_line2 = साक्षिसिद्धेन कालेन खचितं ह्येव वर्तते ॥101॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्मान्न तं विना किञ्चन्स्मर्तुं द्रष्टुमथापि वा ।

| verse_lines = तस्मान्न तं विना किञ्चन्स्मर्तुं द्रष्टुमथापि वा ।;शक्यं तन्नित्यसिद्धेर्हि नानुमावसरो भवेत् ॥102॥

| verse_line2 = शक्यं तन्नित्यसिद्धेर्हि नानुमावसरो भवेत् ॥102॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतोऽदोषप्रतीतस्य सत्यत्वं साक्षिणा मतम् ।

| verse_lines = अतोऽदोषप्रतीतस्य सत्यत्वं साक्षिणा मतम् ।;परीक्षादेश्च सत्यत्वं तेन ह्येव मतं भवेत् ॥103॥

| verse_line2 = परीक्षादेश्च सत्यत्वं तेन ह्येव मतं भवेत् ॥103॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्यथा श्रुतियुक्त्यादिप्रमाणैश्च सहैव तु ।

| verse_lines = अन्यथा श्रुतियुक्त्यादिप्रमाणैश्च सहैव तु ।;अकस्माद्विनिवृत्तिश्च किं विश्वस्य न शङ्क्यते ॥104॥

| verse_line2 = अकस्माद्विनिवृत्तिश्च किं विश्वस्य न शङ्क्यते ॥104॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इतः पूर्वं तथा भावाद्यदि नो संसृतेर्गतिः ।

| verse_lines = इतः पूर्वं तथा भावाद्यदि नो संसृतेर्गतिः ।;वाक्यानुमादितश्चेत् स्यात् तत्प्रामाण्यं च साक्षितः ॥105॥

| verse_line2 = वाक्यानुमादितश्चेत् स्यात् तत्प्रामाण्यं च साक्षितः ॥105॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्प्रामाण्यं यथा साक्षी स्थापयत्येवमेव हि ।

| verse_lines = तत्प्रामाण्यं यथा साक्षी स्थापयत्येवमेव हि ।;सर्वकालेष्वपि स्थैर्याद् व्यभिचारमपोह्य च ॥106॥

| verse_line2 = सर्वकालेष्वपि स्थैर्याद् व्यभिचारमपोह्य च ॥106॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एवमक्षजमानत्वसिद्धां विश्वस्य सत्यताम् ।

| verse_lines = एवमक्षजमानत्वसिद्धां विश्वस्य सत्यताम् ।;किमिति स्थापयेन्नायं निर्दोषज्ञानशक्तितः ॥107॥

| verse_line2 = किमिति स्थापयेन्नायं निर्दोषज्ञानशक्तितः ॥107॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एकाज्ञानकृतं विश्वमिति यच्चोच्यते मृषा ।

| verse_lines = एकाज्ञानकृतं विश्वमिति यच्चोच्यते मृषा ।;बहुज्ञानकृतं विश्वमिति तस्योत्तरं भवेत् ॥108॥

| verse_line2 = बहुज्ञानकृतं विश्वमिति तस्योत्तरं भवेत् ॥108॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = परस्य सत्यतां जानन्नपि यः स्वात्मतस्करः ।

| verse_lines = परस्य सत्यतां जानन्नपि यः स्वात्मतस्करः ।;परो नास्तीति वदति किमित्युन्मत्तवद्वदेत् ॥109॥

| verse_line2 = परो नास्तीति वदति किमित्युन्मत्तवद्वदेत् ॥109॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पराभावे हि वाग्व्यर्था यदि नैवोच्यते तदा ।

| verse_lines = पराभावे हि वाग्व्यर्था यदि नैवोच्यते तदा ।;कशावेत्रादिकं तस्य तस्करस्योत्तरं वदेत् ॥110॥

| verse_line2 = कशावेत्रादिकं तस्य तस्करस्योत्तरं वदेत् ॥110॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘प्रपञ्चो यदि विद्येत निवर्तेत न संशयः ।

| verse_lines = ‘‘प्रपञ्चो यदि विद्येत निवर्तेत न संशयः ।;मायामात्रमिदं द्वैतमद्वैतं परमार्थतः ॥111॥

| verse_line2 = मायामात्रमिदं द्वैतमद्वैतं परमार्थतः ॥111॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विकल्पो विनिवर्तेत कल्पितो यदि केनचित् ।

| verse_lines = विकल्पो विनिवर्तेत कल्पितो यदि केनचित् ।;उपदेशादयं वादो ज्ञाते द्वैतं न विद्यते’’ ॥112॥

| verse_line2 = उपदेशादयं वादो ज्ञाते द्वैतं न विद्यते’’ ॥112॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यत्र यदिशब्दौ च निवर्तेतेति च द्वयम् ।

| verse_lines = इत्यत्र यदिशब्दौ च निवर्तेतेति च द्वयम् ।;विश्वस्य सत्यतामाहुः विद्येतोत्पत्तिमेव च ॥113॥

| verse_line2 = विश्वस्य सत्यतामाहुः विद्येतोत्पत्तिमेव च ॥113॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विदोत्पत्ताविति ह्यस्माद्धातोरुत्पत्तिरेव हि ।

| verse_lines = विदोत्पत्ताविति ह्यस्माद्धातोरुत्पत्तिरेव हि ।;निवृत्तिव्याप्तियुक् प्रायः प्रपञ्चो भेदपञ्चकः ॥114॥

| verse_line2 = निवृत्तिव्याप्तियुक् प्रायः प्रपञ्चो भेदपञ्चकः ॥114॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘जीवेश्वरभिदा चैव जडेश्वरभिदा तथा ।

| verse_lines = ‘‘जीवेश्वरभिदा चैव जडेश्वरभिदा तथा ।;जीवभेदो मिथश्चैव जडजीवभिदा तथा ॥115॥

| verse_line2 = जीवभेदो मिथश्चैव जडजीवभिदा तथा ॥115॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मिथश्च जडभेदोऽयं(जडभेदो यः) प्रपञ्चो भेदपञ्चकः ।

| verse_lines = मिथश्च जडभेदोऽयं(जडभेदो यः) प्रपञ्चो भेदपञ्चकः ।;सोऽयं सत्यो ह्यनादिश्च सादिश्चेन्नाशमाप्नुयात् ॥116॥

| verse_line2 = सोऽयं सत्यो ह्यनादिश्च सादिश्चेन्नाशमाप्नुयात् ॥116॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = द्वैतं न विद्यत इति तस्मादज्ञानिनां मतम्’’ ।

| verse_lines = द्वैतं न विद्यत इति तस्मादज्ञानिनां मतम्’’ ।;इति श्रुतेः मितं त्रातं मायाख्यहरिविद्यया ॥117॥

| verse_line2 = इति श्रुतेः मितं त्रातं मायाख्यहरिविद्यया ॥117॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उत्तमोऽर्थो हरिस्त्वेकस्तदन्यन्मध्यमाधमम् ।

| verse_lines = उत्तमोऽर्थो हरिस्त्वेकस्तदन्यन्मध्यमाधमम् ।;वाचाऽऽरब्धं तु साङ्केत्यनाम(साङ्केत्यं नाम) स्याद्विकृतं बहु ॥118॥

| verse_line2 = वाचाऽऽरब्धं तु साङ्केत्यनाम(साङ्केत्यं नाम) स्याद्विकृतं बहु ॥118॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S02_I124" data-verse~~=~~"AV_C04_S02">~~

{{VerseBlock

~~<p>औदार्यमुच्चावचशक्तिरात्मस्वरूपदार्ढ्यं च निजस्वभावः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C01_S04_V06

~~<p>स्वातन्त्र्यमापूर्णविशेषयोग्यता विरोधहानिश्च चतुर्थपादे ॥124॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नित्यं तु नामधेयं यन्मृत्तिकेत्यादि वैदिकम् ।

| verse_lines = नित्यं तु नामधेयं यन्मृत्तिकेत्यादि वैदिकम् ।;प्राधान्यात् तत्परिज्ञानात् प्राकृताज्ञोऽपि पूरुषः ॥119॥

| verse_line2 = प्राधान्यात् तत्परिज्ञानात् प्राकृताज्ञोऽपि पूरुषः ॥119॥

}}

{{VerseBlock

<p>~~व्यवस्थितिस्त्वविशेषस्थितिश्च निषेधसामान्यविधिक्रियाणाम्~~ ।</p>

| verse_id = AV_C01_S04_V06

<p>~~विभक्तता चात्वरयैव सिद्धिर्विपक्षसम्प्राप्तिविरुद्धहेतवः ॥125॥~~</p>

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विद्वानित्युच्यते सद्भिरेवं नित्यपरात्मवित् ।

| verse_lines = विद्वानित्युच्यते सद्भिरेवं नित्यपरात्मवित् ।;सदातनं सत्यमिति नित्यमेवोच्यते बुधैः ॥120॥

| verse_line2 = सदातनं सत्यमिति नित्यमेवोच्यते बुधैः ॥120॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रयोगश्चोत्तरत्रास्ति ‘‘जरा यद्येनमाप्नुयात् ।

| verse_lines = प्रयोगश्चोत्तरत्रास्ति ‘‘जरा यद्येनमाप्नुयात् ।;देहः प्रध्वंसते वाऽयं किं ततोऽस्यातिशिष्यते ॥121॥

| verse_line2 = देहः प्रध्वंसते वाऽयं किं ततोऽस्यातिशिष्यते ॥121॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = हन्यते न वधेनायं जरया च न जीर्यति ।

| verse_lines = हन्यते न वधेनायं जरया च न जीर्यति ।;एतत्सत्यं ब्रह्मपुरम्’’ इति नित्यत्व एव हि ॥122॥

| verse_line2 = एतत्सत्यं ब्रह्मपुरम्’’ इति नित्यत्व एव हि ॥122॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वाचाऽऽरम्भणमित्युक्ते मिथ्येत्यश्रुतकल्पनम् ।

| verse_lines = वाचाऽऽरम्भणमित्युक्ते मिथ्येत्यश्रुतकल्पनम् ।;पुनरुक्तिर्नामधेयमितीत्यस्य निरर्थता ॥123॥

| verse_line2 = पुनरुक्तिर्नामधेयमितीत्यस्य निरर्थता ॥123॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एकः पिण्डो मणिश्चेति पदवैयर्थ्यमेव च ।

| verse_lines = एकः पिण्डो मणिश्चेति पदवैयर्थ्यमेव च ।;विकारित्वविवक्षायां(विकीरत्वविवक्षायां) न चैकनखकृन्तनम् ॥124॥

| verse_line2 = विकारित्वविवक्षायां(विकीरत्वविवक्षायां) न चैकनखकृन्तनम् ॥124॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वं कार्ष्णायसं(सर्वकाष्णायसं) च स्यादतः सादृश्य एव च ।

| verse_lines = सर्वं कार्ष्णायसं(सर्वकाष्णायसं) च स्यादतः सादृश्य एव च ।;विवक्षाऽत्र तु नित्यत्वे प्राधान्ये चोक्तवर्त्मना ॥125॥

| verse_line2 = विवक्षाऽत्र तु नित्यत्वे प्राधान्ये चोक्तवर्त्मना ॥125॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्राधान्यप्रतिपत्त्यर्थं सृष्ट्यादेश्चैष(सृष्ट्यादेश्चैव) विस्तरः ।

| verse_lines = प्राधान्यप्रतिपत्त्यर्थं सृष्ट्यादेश्चैष(सृष्ट्यादेश्चैव) विस्तरः ।;तस्मात् केनापि मार्गेण न विवर्तमतं भवेत् ॥126॥

| verse_line2 = तस्मात् केनापि मार्गेण न विवर्तमतं भवेत् ॥126॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तदसङ्ख्यातदोषेतं हेयमेव शुभार्थिभिः ।

| verse_lines = तदसङ्ख्यातदोषेतं हेयमेव शुभार्थिभिः ।;असङ्ख्यत्वेन दोषाणां ग्रन्थाधिक्यभयादपि ॥127॥

| verse_line2 = असङ्ख्यत्वेन दोषाणां ग्रन्थाधिक्यभयादपि ॥127॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C01_S04_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उपरम्यते ततो विष्णुरिच्छापूर्वकमश्रमः ।

| verse_lines = उपरम्यते ततो विष्णुरिच्छापूर्वकमश्रमः ।;करोति पितृवद्विश्वं पूर्णाशेषगुणात्मकः ॥128॥

| verse_line2 = करोति पितृवद्विश्वं पूर्णाशेषगुणात्मकः ॥128॥

}}

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥</div>

== द्वितीयोध्यायः ==

=== प्रथमः पादः ===

<div class="introduction-line">उक्तः समन्वयः साक्षादविरोधोऽत्र साध्यते ।</div>

<div class="introduction-line">चतुर्विधस्य तस्यादौ यौक्तः तत्रापि च स्मृतेः ॥1॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">तस्याश्चतुःस्वरूपत्वात् प्रत्येकं चतुरात्मकाः ।</div>

<div class="introduction-line">पादाः सर्वे तदंशाश्च मूर्तीनां वर्णमागमात् ॥2॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">आप्तता समतादृष्टिश्रुतिसाम्यबलोद्भवाः(बलाद्भवाः) ।</div>

<div class="introduction-line">सर्वानुसारो लघुता विशेषादर्शनाफले ॥3॥</div>

</div>

<p>~~सुशक्यता शश्वदतिप्रसिद्धिर्विवेक(प्रसिद्धिविवेक)विन्यासविचारसञ्ज्ञाः~~ ।</p>

<div class="introduction-line">इष्टासिद्धिश्च नियमः पूर्वपक्षेषु युक्तयः ।</div>

<p>~~नानाप्रवृत्तिः कृतकृत्यता च विपक्षतर्काः समतीतपादे ॥126॥~~</p>

<div class="introduction-line">एता एव त्वतिबलाः सिद्धान्तस्य नियामकाः ॥4॥</div>

</div>

<~~div~~ class="~~introduction~~" id="~~AV_C04_S02_I127~~" data-~~verse~~="~~AV_C04_S02~~">

<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्मृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A001"></span><h4 class="gr-section-head">स्मृत्यधिकरणम्</h4>

~~<p>महाफलत्वं प्रविविक्तता च सन्धिग्रहः साधनमाप्तकृत्यम् ।~~</p>

<p>विशेषकार्यं कृतिसंस्थितिश्च(कृतसंस्थितिश्च) सुयुक्तयो निर्णयगाः स्वपक्षे ॥127॥</p>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आप्तैः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा प्रोक्तमर्थं कथं श्रुतिः ।

| verse_lines = आप्तैः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा प्रोक्तमर्थं कथं श्रुतिः ।;पिपीलिकालिपिनिभा वारयेत् सर्वगा हि ते ॥5॥

| verse_line2 = पिपीलिकालिपिनिभा वारयेत् सर्वगा हि ते ॥5॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति चेद् यद्यशेषज्ञा रुद्राद्या हरिपूर्वकाः ।

| verse_lines = इति चेद् यद्यशेषज्ञा रुद्राद्या हरिपूर्वकाः ।;किं नाशेषविदो मानं ह्युभयत्र समं भवेत् ॥6॥

| verse_line2 = किं नाशेषविदो मानं ह्युभयत्र समं भवेत् ॥6॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न चाप्तिनिश्चयस्तत्र शक्यते व्यभिचारतः ।

| verse_lines = न चाप्तिनिश्चयस्तत्र शक्यते व्यभिचारतः ।;न चास्या व्यभिचारेऽपि हीयते मानता क्वचित् ॥7॥

| verse_line2 = न चास्या व्यभिचारेऽपि हीयते मानता क्वचित् ॥7॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निर्दोषवाक्यमूलत्वान्न च तद्युक्तिमूलता ।

| verse_lines = निर्दोषवाक्यमूलत्वान्न च तद्युक्तिमूलता ।;वेदोक्तस्याधिकारस्य दुर्निरूपत्वतः सदा ॥8॥

| verse_line2 = वेदोक्तस्याधिकारस्य दुर्निरूपत्वतः सदा ॥8॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नियमो व्यभिचारो वा नैव ज्ञातुं हि शक्यते ।

| verse_lines = नियमो व्यभिचारो वा नैव ज्ञातुं हि शक्यते ।;अधिकारो हि सुलभः कथितोन्यागमेष्वलम् ॥9॥

| verse_line2 = अधिकारो हि सुलभः कथितोन्यागमेष्वलम् ॥9॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वेदोक्तो ह्यधिकारस्तु दुर्लभः सर्वमानुषैः ।

| verse_lines = वेदोक्तो ह्यधिकारस्तु दुर्लभः सर्वमानुषैः ।;अन्यागमेषु विप्रत्वमपि चण्डालजन्मनाम् ॥10॥

| verse_line2 = अन्यागमेषु विप्रत्वमपि चण्डालजन्मनाम् ॥10॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मण्डलान्तःप्रवेशेन क्रमशः प्रतिपाद्यते ।

| verse_lines = मण्डलान्तःप्रवेशेन क्रमशः प्रतिपाद्यते ।;अधिकारं दुरापाद्यमुक्त्वातिसुलभं पुनः ॥11॥

| verse_line2 = अधिकारं दुरापाद्यमुक्त्वातिसुलभं पुनः ॥11॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अशक्यं साधनं चोक्त्वा सुशकं तत्फलाप्तये ।

| verse_lines = अशक्यं साधनं चोक्त्वा सुशकं तत्फलाप्तये ।;उच्यतेऽतस्तदुक्तं हि व्यभिचारे फलेऽपि तु ॥12॥

| verse_line2 = उच्यतेऽतस्तदुक्तं हि व्यभिचारे फलेऽपि तु ॥12॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कथं प्रमाणतां गच्छेत् ...... ।

| verse_lines = कथं प्रमाणतां गच्छेत् ...... ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="न विलक्षणत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">न विलक्षणत्वाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ........ नित्यत्वात् पुरुषोद्भवैः ।

| verse_lines = ........ नित्यत्वात् पुरुषोद्भवैः ।;उज्झितं सर्वदोषैश्च कथं नो मानतां व्रजेत् ॥13॥

| verse_line2 = उज्झितं सर्वदोषैश्च कथं नो मानतां व्रजेत् ॥13॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘विरूप नित्यया वाचा’’ ‘‘नित्ययाऽनित्यया सदा’’ ।

| verse_lines = ‘‘विरूप नित्यया वाचा’’ ‘‘नित्ययाऽनित्यया सदा’’ ।;इत्यादिश्रुतिभिर्वेदो नित्य इत्यवगम्यते ॥14॥

| verse_line2 = इत्यादिश्रुतिभिर्वेदो नित्य इत्यवगम्यते ॥14॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पिपीलिकालिपिश्चापि प्रमाणमविरोधतः ।

| verse_lines = पिपीलिकालिपिश्चापि प्रमाणमविरोधतः ।;यथा द्रौणेरुलूकेन कृतमप्यास बोधकम् ॥15॥

| verse_line2 = यथा द्रौणेरुलूकेन कृतमप्यास बोधकम् ॥15॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अविरुद्धं विरुद्धं तु विरोधादेव बाधितम् ।

| verse_lines = अविरुद्धं विरुद्धं तु विरोधादेव बाधितम् ।;विरोधादर्शनात् तस्माद्वेदप्रामाण्यमिष्यते ॥16॥

| verse_line2 = विरोधादर्शनात् तस्माद्वेदप्रामाण्यमिष्यते ॥16॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तन्मूलत्वात् स्मृतीनां च विरोधो यत्र न क्वचित् ।

| verse_lines = तन्मूलत्वात् स्मृतीनां च विरोधो यत्र न क्वचित् ।;विरोधोऽपि स एवोक्तः प्रत्यक्षेणागमेन वा ॥17॥

| verse_line2 = विरोधोऽपि स एवोक्तः प्रत्यक्षेणागमेन वा ॥17॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आगमेनागमस्यैव विरोधे युक्तिरिष्यते ।

| verse_lines = आगमेनागमस्यैव विरोधे युक्तिरिष्यते ।;उपजीव्यविरोधे तु वेदस्यान्यार्थकल्पना ॥18॥

| verse_line2 = उपजीव्यविरोधे तु वेदस्यान्यार्थकल्पना ॥18॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रत्यक्षमुपजीव्यं स्यात् प्रायो युक्तिरपि क्वचित् ।

| verse_lines = प्रत्यक्षमुपजीव्यं स्यात् प्रायो युक्तिरपि क्वचित् ।;आगमैकप्रमाणेषु तस्यैव ह्युपजीव्यता ॥19॥

| verse_line2 = आगमैकप्रमाणेषु तस्यैव ह्युपजीव्यता ॥19॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = युक्तोऽयुक्तश्च यद्यर्थ आगमस्य प्रतीयते ।

| verse_lines = युक्तोऽयुक्तश्च यद्यर्थ आगमस्य प्रतीयते ।;स्यात् तत्र युक्त एवार्थः युक्तिश्च त्रिविधा मता ॥20॥

| verse_line2 = स्यात् तत्र युक्त एवार्थः युक्तिश्च त्रिविधा मता ॥20॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्याप्तिः प्रत्यक्षगा यस्या युक्तिगाऽऽगमगा तथा ।

| verse_lines = व्याप्तिः प्रत्यक्षगा यस्या युक्तिगाऽऽगमगा तथा ।;प्रत्यक्षागममूला तु युक्तिस्तत्र बलीयसी ॥21॥

| verse_line2 = प्रत्यक्षागममूला तु युक्तिस्तत्र बलीयसी ॥21॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = याथार्थ्यमेव मानत्वं तन्मुख्यं ज्ञानशब्दयोः ।

| verse_lines = याथार्थ्यमेव मानत्वं तन्मुख्यं ज्ञानशब्दयोः ।;अर्थत्वमर्यतैव स्यान्न क्रियार्थेषु सा मता ॥22॥

| verse_line2 = अर्थत्वमर्यतैव स्यान्न क्रियार्थेषु सा मता ॥22॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ज्ञानार्थे ज्ञेयता मुख्या शब्दार्थे तदनन्तरम् ।

| verse_lines = ज्ञानार्थे ज्ञेयता मुख्या शब्दार्थे तदनन्तरम् ।;यथार्थज्ञानजनका यथार्था युक्तयः स्मृताः ॥23॥

| verse_line2 = यथार्थज्ञानजनका यथार्था युक्तयः स्मृताः ॥23॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनुप्रमाणमेतानि ह्यक्षयुक्तिवचांस्यतः ।

| verse_lines = अनुप्रमाणमेतानि ह्यक्षयुक्तिवचांस्यतः ।;प्रामाण्यं नानुवादस्य स्मृतेरपि विहीयते ॥24॥

| verse_line2 = प्रामाण्यं नानुवादस्य स्मृतेरपि विहीयते ॥24॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = याथार्थ्यमेव प्रामाण्यशब्दार्थो यद्विवक्षितः ।

| verse_lines = याथार्थ्यमेव प्रामाण्यशब्दार्थो यद्विवक्षितः ।;अङ्गीकृतं चेत् प्रामाण्यं स्मृत्यादेः का विरुद्धता ॥25॥

| verse_line2 = अङ्गीकृतं चेत् प्रामाण्यं स्मृत्यादेः का विरुद्धता ॥25॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न चाफलत्वं वक्तव्यं सर्वस्मृत्यनुवादयोः ।

| verse_lines = न चाफलत्वं वक्तव्यं सर्वस्मृत्यनुवादयोः ।;फलवत्वं न चास्माभिः प्रामाण्यं हि विवक्षितम् ॥26॥

| verse_line2 = फलवत्वं न चास्माभिः प्रामाण्यं हि विवक्षितम् ॥26॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तृणादिदर्शने किं च फलवत्वं निगद्यते ।

| verse_lines = तृणादिदर्शने किं च फलवत्वं निगद्यते ।;सुखदुःखादिकं किञ्चित् स्मृतावपि हि दृश्यते ॥27॥

| verse_line2 = सुखदुःखादिकं किञ्चित् स्मृतावपि हि दृश्यते ॥27॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न परिच्छेदकार्येव प्रमाणमिति च प्रमा ।

| verse_lines = न परिच्छेदकार्येव प्रमाणमिति च प्रमा ।;निर्दोषाक्षोद्भवं ह्यत्र प्रत्यक्षमिति गीयते ॥28॥

| verse_line2 = निर्दोषाक्षोद्भवं ह्यत्र प्रत्यक्षमिति गीयते ॥28॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्राकृतं शुद्धचैतन्यमक्षं तु द्विविधं मतम् ।

| verse_lines = प्राकृतं शुद्धचैतन्यमक्षं तु द्विविधं मतम् ।;शुद्धमीशरमामुक्तेष्वन्यत्र प्राकृतैर्युतम् ॥29॥

| verse_line2 = शुद्धमीशरमामुक्तेष्वन्यत्र प्राकृतैर्युतम् ॥29॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निर्दोषमेव चैतन्यमन्यत्रोभयमिष्यते ।

| verse_lines = निर्दोषमेव चैतन्यमन्यत्रोभयमिष्यते ।;सुखदुःखादिविषयं शुद्धं संसारगेष्वपि ॥30॥

| verse_line2 = सुखदुःखादिविषयं शुद्धं संसारगेष्वपि ॥30॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निर्दोषत्वातिनियमात् तद्बलिष्ठतमं मतम् ।

| verse_lines = निर्दोषत्वातिनियमात् तद्बलिष्ठतमं मतम् ।;पञ्चेन्द्रियमनोभेदात् प्राकृतं षड्विधं स्मृतम् ॥31॥

| verse_line2 = पञ्चेन्द्रियमनोभेदात् प्राकृतं षड्विधं स्मृतम् ॥31॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनुमा युक्तिरेवोक्ता व्याप्तिरेव तु सा स्मृता ।

| verse_lines = अनुमा युक्तिरेवोक्ता व्याप्तिरेव तु सा स्मृता ।;प्रतिज्ञातार्थसिद्ध्यर्थं व्याप्तिरेव यदोदिता ॥32॥

| verse_line2 = प्रतिज्ञातार्थसिद्ध्यर्थं व्याप्तिरेव यदोदिता ॥32॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अवशिष्टं किमत्रास्ति लिङ्गं तत्र विजानतः ।

| verse_lines = अवशिष्टं किमत्रास्ति लिङ्गं तत्र विजानतः ।;यदि लिङ्गमसिद्धं स्यात् कुत एवास्य मानता ॥33॥

| verse_line2 = यदि लिङ्गमसिद्धं स्यात् कुत एवास्य मानता ॥33॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदि स्मारकमात्रं स्यात् स्मर्तुर्नात्र प्रयोजनम् ।

| verse_lines = यदि स्मारकमात्रं स्यात् स्मर्तुर्नात्र प्रयोजनम् ।;न पञ्चावयवोक्तौ च विवादावसितिर्भवेत् ॥34॥

| verse_line2 = न पञ्चावयवोक्तौ च विवादावसितिर्भवेत् ॥34॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दृष्टान्तादिषु चैवं स्यात् साधनं पुनरेव तु(हि) ।

| verse_lines = दृष्टान्तादिषु चैवं स्यात् साधनं पुनरेव तु(हि) ।;लिङ्गोक्तावपि चैवं स्यादनुमावसितिर्ध्रुवा ॥35॥

| verse_line2 = लिङ्गोक्तावपि चैवं स्यादनुमावसितिर्ध्रुवा ॥35॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विरोधोऽसङ्गतिश्चैव साक्षाद्युक्तेस्तु दूषणम् ।

| verse_lines = विरोधोऽसङ्गतिश्चैव साक्षाद्युक्तेस्तु दूषणम् ।;प्रतिज्ञायामसम्बन्धो युक्तेरुक्ता ह्यसङ्गतिः ॥36॥

| verse_line2 = प्रतिज्ञायामसम्बन्धो युक्तेरुक्ता ह्यसङ्गतिः ॥36॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विरोधोऽपि त्रिधैव स्यात् प्रतिज्ञार्थविरुद्धता ।

| verse_lines = विरोधोऽपि त्रिधैव स्यात् प्रतिज्ञार्थविरुद्धता ।;लिङ्गराहित्यमव्याप्तिर्न्यूनाधिक्ये तु वाचिके ॥37॥

| verse_line2 = लिङ्गराहित्यमव्याप्तिर्न्यूनाधिक्ये तु वाचिके ॥37॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = साध्यव्यापकवैलोम्यमव्याप्तिः साधनस्य च ।

| verse_lines = साध्यव्यापकवैलोम्यमव्याप्तिः साधनस्य च ।;दुर्बलेन विरोधेऽपि न प्रमाणामसाधकम् ॥38॥

| verse_line2 = दुर्बलेन विरोधेऽपि न प्रमाणामसाधकम् ॥38॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्ववाक्येन विरोधेऽपि नैव साधकतां व्रजेत् ।

| verse_lines = स्ववाक्येन विरोधेऽपि नैव साधकतां व्रजेत् ।;संवादनुक्तिसंयुक्ता एत एव तु(च) निग्रहाः ॥39॥

| verse_line2 = संवादनुक्तिसंयुक्ता एत एव तु(च) निग्रहाः ॥39॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वादो जल्पो वितण्डेति कथास्तिस्रो विजानताम् ।

| verse_lines = वादो जल्पो वितण्डेति कथास्तिस्रो विजानताम् ।;स्वार्थं परार्थमपि वा तत्त्वनिर्णयसाधिनी(साधनी) ॥40॥

| verse_line2 = स्वार्थं परार्थमपि वा तत्त्वनिर्णयसाधिनी(साधनी) ॥40॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = केवलं तु कथा वादो जल्पोऽर्थादिव्यपेक्षया ।

| verse_lines = केवलं तु कथा वादो जल्पोऽर्थादिव्यपेक्षया ।;सतामेव कथा ज्ञेया वितण्डा त्वसतां सताम् ॥41॥

| verse_line2 = सतामेव कथा ज्ञेया वितण्डा त्वसतां सताम् ॥41॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अप्रकाश्य स्वसिद्धान्तमसतां पक्षदूषणम् ।

| verse_lines = अप्रकाश्य स्वसिद्धान्तमसतां पक्षदूषणम् ।;उक्ते तैः प्रथमं माने वक्तव्ये तस्य दूषणम् ॥42॥

| verse_line2 = उक्ते तैः प्रथमं माने वक्तव्ये तस्य दूषणम् ॥42॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विद्यापरीक्षापूर्वैव वितण्डा जल्प एव च ।

| verse_lines = विद्यापरीक्षापूर्वैव वितण्डा जल्प एव च ।;उच्चनीचत्वनिर्णीतिर्यतो जयपराजयौ ॥43॥

| verse_line2 = उच्चनीचत्वनिर्णीतिर्यतो जयपराजयौ ॥43॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विनैव तत्वनिर्णीतिं न हि जल्पादिना क्वचित् ।

| verse_lines = विनैव तत्वनिर्णीतिं न हि जल्पादिना क्वचित् ।;उच्चनीचत्वविज्ञानमिति विद्यापरीक्षणम् ॥44॥

| verse_line2 = उच्चनीचत्वविज्ञानमिति विद्यापरीक्षणम् ॥44॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वादेन चोच्चनीचत्वविज्ञानं भवति स्फुटम् ।

| verse_lines = वादेन चोच्चनीचत्वविज्ञानं भवति स्फुटम् ।;इति वादस्य पूर्वत्वं तत्सिद्धौ व्यर्थताऽन्ययोः ॥45॥

| verse_line2 = इति वादस्य पूर्वत्वं तत्सिद्धौ व्यर्थताऽन्ययोः ॥45॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = बहुविद्यत्वसिद्धौ तु नैव वादोऽपि कारणम् ।

| verse_lines = बहुविद्यत्वसिद्धौ तु नैव वादोऽपि कारणम् ।;सभासभापतिप्राश्नीकपूर्वस्तु स्पर्धिनामपि ॥46॥

| verse_line2 = सभासभापतिप्राश्नीकपूर्वस्तु स्पर्धिनामपि ॥46॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वाद एवोभयार्थः स्यान्निर्णीतिजयकारकः ।

| verse_lines = वाद एवोभयार्थः स्यान्निर्णीतिजयकारकः ।;तत्वाप्रकाश एवैको वितण्डाजल्पयोः फलम् ॥47॥

| verse_line2 = तत्वाप्रकाश एवैको वितण्डाजल्पयोः फलम् ॥47॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विना वादेन विद्याया यदि शक्यं परीक्षणम् ।

| verse_lines = विना वादेन विद्याया यदि शक्यं परीक्षणम् ।;स्याज्जल्पादिरपि क्वापि वाद एवान्यथा भवेत् ॥48॥

| verse_line2 = स्याज्जल्पादिरपि क्वापि वाद एवान्यथा भवेत् ॥48॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जल्प इत्यपि नाम स्याद्वादस्यैतादृशस्य तु ।

| verse_lines = जल्प इत्यपि नाम स्याद्वादस्यैतादृशस्य तु ।;प्रतिज्ञामात्रसाध्यत्वमपि स्याद्याज्ञवल्क्यवत् ॥49॥

| verse_line2 = प्रतिज्ञामात्रसाध्यत्वमपि स्याद्याज्ञवल्क्यवत् ॥49॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = संवादे वादिनोः क्वापि विवादे हेतुरिष्यते ।

| verse_lines = संवादे वादिनोः क्वापि विवादे हेतुरिष्यते ।;सभा सभापतिश्चैव प्राश्निकाश्चैव वैष्णवाः ॥50॥

| verse_line2 = सभा सभापतिश्चैव प्राश्निकाश्चैव वैष्णवाः ॥50॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = रागद्वेषविहीनाश्च स्युः सभ्याः सर्ववेदिनः ।

| verse_lines = रागद्वेषविहीनाश्च स्युः सभ्याः सर्ववेदिनः ।;प्राश्निकाश्चैतदज्ञाने सभ्याश्चैषां च दूरगाः ॥51॥

| verse_line2 = प्राश्निकाश्चैतदज्ञाने सभ्याश्चैषां च दूरगाः ॥51॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रमाणं निर्णयाय स्युः पक्षपातविवर्जिताः ।

| verse_lines = प्रमाणं निर्णयाय स्युः पक्षपातविवर्जिताः ।;उभाभ्यां साधनं चैव दूषणं वादजल्पयोः ॥52॥

| verse_line2 = उभाभ्यां साधनं चैव दूषणं वादजल्पयोः ॥52॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सद्भिरागम एवैकः प्रयोज्योऽभीष्टसाधकः ।

| verse_lines = सद्भिरागम एवैकः प्रयोज्योऽभीष्टसाधकः ।;स्वसिद्धान्तानुसारेण ह्यसद्भिरनुमोच्यते ॥53॥

| verse_line2 = स्वसिद्धान्तानुसारेण ह्यसद्भिरनुमोच्यते ॥53॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रत्यक्षागमवैरूप्यमाश्रित्यान्यार्थतैव तु ।

| verse_lines = प्रत्यक्षागमवैरूप्यमाश्रित्यान्यार्थतैव तु ।;आगमे दर्शनीयाऽत्र दोषो लिङ्गवलिमता ॥54॥

| verse_line2 = आगमे दर्शनीयाऽत्र दोषो लिङ्गवलिमता ॥54॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = लिङ्गानुकूल्यं स्वार्थस्य श्रुत्यादीनमनुग्रहः ।

| verse_lines = लिङ्गानुकूल्यं स्वार्थस्य श्रुत्यादीनमनुग्रहः ।;त्रिपञ्चवयवामेव युग्मावयविनीमपि ॥55॥

| verse_line2 = त्रिपञ्चवयवामेव युग्मावयविनीमपि ॥55॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नियमाद्योऽनुमां ब्रूयात् तं ब्रूयाद्यदि तादृशी ।

| verse_lines = नियमाद्योऽनुमां ब्रूयात् तं ब्रूयाद्यदि तादृशी ।;नानुमेति तदा केन साध्यावयवकल्पना ॥56॥

| verse_line2 = नानुमेति तदा केन साध्यावयवकल्पना ॥56॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नियतावयवासिद्धौ व्याप्तिमात्रेण साधनम् ।

| verse_lines = नियतावयवासिद्धौ व्याप्तिमात्रेण साधनम् ।;कर्तव्यमेव तेन स्यात् तस्मात् सैवानुमा मता ॥57॥

| verse_line2 = कर्तव्यमेव तेन स्यात् तस्मात् सैवानुमा मता ॥57॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनुभूतिः प्रमाणं चेत् केन स्मृतिरपोद्यते ।

| verse_lines = अनुभूतिः प्रमाणं चेत् केन स्मृतिरपोद्यते ।;पूर्वानुभूते किं मानमित्युक्ते स्यात् किमुत्तरम् ॥58॥

| verse_line2 = पूर्वानुभूते किं मानमित्युक्ते स्यात् किमुत्तरम् ॥58॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मानसं तद्धि विज्ञानं तच्च साक्षिप्रमाणकम् ।

| verse_lines = मानसं तद्धि विज्ञानं तच्च साक्षिप्रमाणकम् ।;अतीतानागतं यद्वद्योगिभिर्दृश्यतेऽञ्जसा ॥59॥

| verse_line2 = अतीतानागतं यद्वद्योगिभिर्दृश्यतेऽञ्जसा ॥59॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एवं पूर्वानुभूतं च मनसैवावगम्यते ।

| verse_lines = एवं पूर्वानुभूतं च मनसैवावगम्यते ।;विज्ञातं मनसा पूर्वं मयैतत्कृतमित्यपि ॥60॥

| verse_line2 = विज्ञातं मनसा पूर्वं मयैतत्कृतमित्यपि ॥60॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = साक्षादनुभवात् सिद्धं कथमेव ह्यपोद्यते ।

| verse_lines = साक्षादनुभवात् सिद्धं कथमेव ह्यपोद्यते ।;एवं लक्षणके मानत्रये ब्रह्मादिवस्तुषु ॥61॥

| verse_line2 = एवं लक्षणके मानत्रये ब्रह्मादिवस्तुषु ॥61॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रमाणं वेद एवैकस्तत्प्रामाण्यं च साधितम् ।

| verse_lines = प्रमाणं वेद एवैकस्तत्प्रामाण्यं च साधितम् ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभिमान्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A003"></span><h4 class="gr-section-head">अभिमान्यधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तथापि मृज्जलादीनां बुद्धिवागादिवाचकः ॥62॥

| verse_lines = तथापि मृज्जलादीनां बुद्धिवागादिवाचकः ॥62॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दृष्टव्याप्तिविरुद्धत्वात् तत्र मानं कथं भवेत् ।

| verse_lines = दृष्टव्याप्तिविरुद्धत्वात् तत्र मानं कथं भवेत् ।;ततस्तन्नामकः कश्चित् पुमानन्यो भवेदिति ॥63॥

| verse_line2 = ततस्तन्नामकः कश्चित् पुमानन्यो भवेदिति ॥63॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = युक्त्यागमविरोधेन प्राप्तमत्राभिधीयते ।

| verse_lines = युक्त्यागमविरोधेन प्राप्तमत्राभिधीयते ।;बालरूढिं विनैवापि विद्वद्रूढिसमाश्रयात् ॥64॥

| verse_line2 = बालरूढिं विनैवापि विद्वद्रूढिसमाश्रयात् ॥64॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्तन्नामान एवैते तत्तद्वस्त्वभिमानिनः ।

| verse_lines = तत्तन्नामान एवैते तत्तद्वस्त्वभिमानिनः ।;सन्ति तेषां विशेषेण शक्तिरन्येभ्य उच्यते ॥65॥

| verse_line2 = सन्ति तेषां विशेषेण शक्तिरन्येभ्य उच्यते ॥65॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्याप्तिश्चोक्तानुसारेण दृश्यते चाधिकारिभिः ।

| verse_lines = व्याप्तिश्चोक्तानुसारेण दृश्यते चाधिकारिभिः ।;शास्त्रोक्तवस्तुनश्चैव व्युत्पत्तिः शास्त्रलिङ्गतः ॥66॥

| verse_line2 = शास्त्रोक्तवस्तुनश्चैव व्युत्पत्तिः शास्त्रलिङ्गतः ॥66॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्युत्पत्तिः सा बलवती मूर्खव्युत्पत्तितो हि यत् ।

| verse_lines = व्युत्पत्तिः सा बलवती मूर्खव्युत्पत्तितो हि यत् ।;दृढयुक्तिविरोधे तु सर्वत्र न्याय ईदृशः ॥67॥

| verse_line2 = दृढयुक्तिविरोधे तु सर्वत्र न्याय ईदृशः ॥67॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A004"></span><h4 class="gr-section-head">असदधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अल्पवाक्ययुता युक्तिर्बहुलैव विरोधिनी ।

| verse_lines = अल्पवाक्ययुता युक्तिर्बहुलैव विरोधिनी ।;यत्र तत्र कथं वस्तुनिर्णयः स्यादितीरिते ॥68॥

| verse_line2 = यत्र तत्र कथं वस्तुनिर्णयः स्यादितीरिते ॥68॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विरोधियुक्तिबाहुल्यादिति न्यायो विनिश्चितः ।

| verse_lines = विरोधियुक्तिबाहुल्यादिति न्यायो विनिश्चितः ।;युक्तेस्तु युक्तिबाहुल्यमागमादागमस्य च ॥69॥

| verse_line2 = युक्तेस्तु युक्तिबाहुल्यमागमादागमस्य च ॥69॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कथं न निर्णयं कुर्यादिति असत्कारणं न हि ।

| verse_lines = कथं न निर्णयं कुर्यादिति असत्कारणं न हि ।;श्रुत्यर्थो भवति क्वापि श्रुतिप्रायोपपत्तिभिः ॥70॥

| verse_line2 = श्रुत्यर्थो भवति क्वापि श्रुतिप्रायोपपत्तिभिः ॥70॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अविरोधश्चतुर्थे तु पादे सम्यक् समर्थ्यते ।

| verse_lines = अविरोधश्चतुर्थे तु पादे सम्यक् समर्थ्यते ।;असत्कार्यं यथा दृष्टं वस्तुत्वात् कारणं तथा ॥71॥

| verse_line2 = असत्कार्यं यथा दृष्टं वस्तुत्वात् कारणं तथा ॥71॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति चेन्न निषेधैकस्वरूपस्य न कर्तृता ।

| verse_lines = इति चेन्न निषेधैकस्वरूपस्य न कर्तृता ।;बुद्धिपूर्वप्रवृत्तिर्हि कर्तृत्वमिति(कर्तृत्वमिह) निश्चितम् ॥72॥

| verse_line2 = बुद्धिपूर्वप्रवृत्तिर्हि कर्तृत्वमिति(कर्तृत्वमिह) निश्चितम् ॥72॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रतिषेधात्मकत्वं तु भावस्याभावधर्मतः ।

| verse_lines = प्रतिषेधात्मकत्वं तु भावस्याभावधर्मतः ।;धर्मधर्म्यैक्यतश्चैव न तु तन्मात्रता भवेत् ॥73॥

| verse_line2 = धर्मधर्म्यैक्यतश्चैव न तु तन्मात्रता भवेत् ॥73॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अभावस्य च भावोऽपि(हि) धर्मोऽथापि हि धर्मिणः ।

| verse_lines = अभावस्य च भावोऽपि(हि) धर्मोऽथापि हि धर्मिणः ।;तादृक्त्वं मात्रतेहोक्ता बुद्धिराहित्यमेव तत् ॥74॥

| verse_line2 = तादृक्त्वं मात्रतेहोक्ता बुद्धिराहित्यमेव तत् ॥74॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशेष्यतैव धर्मित्वं प्रथमप्रतिपत्तिषु ।

| verse_lines = विशेष्यतैव धर्मित्वं प्रथमप्रतिपत्तिषु ।;निषेधविधिरूपत्वं भावाभावत्वमत्र हि ॥75॥

| verse_line2 = निषेधविधिरूपत्वं भावाभावत्वमत्र हि ॥75॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वनाशेष्वपि सदा शिष्टत्वाद्यस्य कस्य नुः ।

| verse_lines = सर्वनाशेष्वपि सदा शिष्टत्वाद्यस्य कस्य नुः ।;नाशोऽयं विमतोऽपि स्यात् नाशत्वात् कर्तृशेषवान् ॥76॥

| verse_line2 = नाशोऽयं विमतोऽपि स्यात् नाशत्वात् कर्तृशेषवान् ॥76॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न चाशेषनृनाशस्तु दृष्टो दृश्योऽस्ति वा क्वचित् ।

| verse_lines = न चाशेषनृनाशस्तु दृष्टो दृश्योऽस्ति वा क्वचित् ।;धर्माधर्माश्रयत्वेन स्वीकार्योऽपि नरो लये ॥77॥

| verse_line2 = धर्माधर्माश्रयत्वेन स्वीकार्योऽपि नरो लये ॥77॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनादित्वं विना दृष्टं कथं स्यात् कारणं क्वचित् ।

| verse_lines = अनादित्वं विना दृष्टं कथं स्यात् कारणं क्वचित् ।;पूर्वदृष्टात् परादृष्टं यदि नैवोत्तरं कुतः ॥78॥

| verse_line2 = पूर्वदृष्टात् परादृष्टं यदि नैवोत्तरं कुतः ॥78॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अदृष्टं कारणं नो चेल्लये मानं च किं भवेत् ।

| verse_lines = अदृष्टं कारणं नो चेल्लये मानं च किं भवेत् ।;उत्पत्तिनाशकारी च(हि) बुद्धिमान् दृश्यते क्वचित् ॥79॥

| verse_line2 = उत्पत्तिनाशकारी च(हि) बुद्धिमान् दृश्यते क्वचित् ॥79॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तद्दृष्टान्तेन सर्वत्र कर्ता किं नानुमीयते ।

| verse_lines = तद्दृष्टान्तेन सर्वत्र कर्ता किं नानुमीयते ।;आगमानुगृहीता तु मानमेषानुमाऽपि तु ॥80॥

| verse_line2 = आगमानुगृहीता तु मानमेषानुमाऽपि तु ॥80॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आगमानुग्रहाभावे न तर्कः स्यात् प्रतिष्ठितः ।

| verse_lines = आगमानुग्रहाभावे न तर्कः स्यात् प्रतिष्ठितः ।;अक्षजागममूलस्य स्यादेवास्य प्रतिष्ठितिः ॥81॥

| verse_line2 = अक्षजागममूलस्य स्यादेवास्य प्रतिष्ठितिः ॥81॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्यथाऽस्याप्रतिष्ठा च स्ववाचा व्याहतैव हि ।

| verse_lines = अन्यथाऽस्याप्रतिष्ठा च स्ववाचा व्याहतैव हि ।;न च शिष्टागृहीतत्वं निरीशादीशवादिनः ॥82॥

| verse_line2 = न च शिष्टागृहीतत्वं निरीशादीशवादिनः ॥82॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतोऽवशिष्टजीवादिकर्तृताऽत्र निषिद्ध्यते ।

| verse_lines = अतोऽवशिष्टजीवादिकर्तृताऽत्र निषिद्ध्यते ।;तन्मनोऽकुरुतेत्यादेरसतो मनसो जनिः ॥83॥

| verse_line2 = तन्मनोऽकुरुतेत्यादेरसतो मनसो जनिः ॥83॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निवारिता तु पूर्वत्र ह्यकस्मादिति तद्विना ।

| verse_lines = निवारिता तु पूर्वत्र ह्यकस्मादिति तद्विना ।;असतो विश्वजननमाशङ्क्यात्र निषिद्ध्यते ॥84॥

| verse_line2 = असतो विश्वजननमाशङ्क्यात्र निषिद्ध्यते ॥84॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रापकं वाक्यमात्रं तु परिहारोऽविशेषितः ।

| verse_lines = प्रापकं वाक्यमात्रं तु परिहारोऽविशेषितः ।;क्वचिज्जीवाकृतं दृष्ट्वा चेतनादेव चाकृतम् ॥85॥

| verse_line2 = क्वचिज्जीवाकृतं दृष्ट्वा चेतनादेव चाकृतम् ॥85॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तद्वदेवानुमाऽन्यत्र वस्तुत्वात् क्रियते श्रुतेः ।

| verse_lines = तद्वदेवानुमाऽन्यत्र वस्तुत्वात् क्रियते श्रुतेः ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भोक्त्रधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A005"></span><h4 class="gr-section-head">भोक्त्रधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नान्यदन्यत्वमापन्नं क्वचिद् दृष्टं कथञ्चन ॥86॥

| verse_lines = नान्यदन्यत्वमापन्नं क्वचिद् दृष्टं कथञ्चन ॥86॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतो जीवस्य न ब्रह्मभावः स्याद्धि कदाचन ।

| verse_lines = अतो जीवस्य न ब्रह्मभावः स्याद्धि कदाचन ।;क्वचिद्भिन्नताय दृष्टं तदभिन्नतया कथम् ॥87॥

| verse_line2 = क्वचिद्भिन्नताय दृष्टं तदभिन्नतया कथम् ॥87॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दृश्येन्नो दृष्टपूर्वं हि तादृशं न च दृश्यते ।

| verse_lines = दृश्येन्नो दृष्टपूर्वं हि तादृशं न च दृश्यते ।;भोक्तृत्वापत्तित इति यन्मतं तत्कुतो हरिः ॥88॥

| verse_line2 = भोक्तृत्वापत्तित इति यन्मतं तत्कुतो हरिः ॥88॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भोक्त्रापत्तेरिति प्राह ...... ।

| verse_lines = भोक्त्रापत्तेरिति प्राह ...... ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आरम्भणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A006"></span><h4 class="gr-section-head">आरम्भणाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ...... कथं च तदनन्यता ।

| verse_lines = ...... कथं च तदनन्यता ।;जगतस्त्वविकारत्व उक्तन्यायेन साधिते ॥89॥

| verse_line2 = जगतस्त्वविकारत्व उक्तन्यायेन साधिते ॥89॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वतन्त्रकारणान्यत्वं तेन ह्यत्र निषिद्ध्यते ।

| verse_lines = स्वतन्त्रकारणान्यत्वं तेन ह्यत्र निषिद्ध्यते ।;‘‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावश्चेतना धृतिः ॥90॥

| verse_line2 = ‘‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावश्चेतना धृतिः ॥90॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’’ ।

| verse_lines = यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’’ ।;इति श्रुतेः तद्वशस्य भावो ‘न पर’ इत्यतः ॥91॥

| verse_line2 = इति श्रुतेः तद्वशस्य भावो ‘न पर’ इत्यतः ॥91॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शक्तोऽपि ह्यन्यथा कर्तुं स्वेच्छानियमतो हरिः ।

| verse_lines = शक्तोऽपि ह्यन्यथा कर्तुं स्वेच्छानियमतो हरिः ।;कारणैर्नियतैरेव करोतीदं जगत्सदा ॥92॥

| verse_line2 = कारणैर्नियतैरेव करोतीदं जगत्सदा ॥92॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नित्यभेदो निमित्तेन ह्युपादानेन तु द्वयम् ।

| verse_lines = नित्यभेदो निमित्तेन ह्युपादानेन तु द्वयम् ।;असद्यत्कार्यरूपेण कारणात्मतयाऽस्ति हि ॥93॥

| verse_line2 = असद्यत्कार्यरूपेण कारणात्मतयाऽस्ति हि ॥93॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनवस्थाऽन्यथा हि स्यात् सर्वत्रोत्पत्तिनाशयोः ।

| verse_lines = अनवस्थाऽन्यथा हि स्यात् सर्वत्रोत्पत्तिनाशयोः ।;‘‘शक्तोऽपि भगवान् विष्णुरकर्तुं कर्तुमन्यथा ॥94॥

| verse_line2 = ‘‘शक्तोऽपि भगवान् विष्णुरकर्तुं कर्तुमन्यथा ॥94॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वभिन्नं कारणाभिन्नं भिन्नं(कारणाभिन्नभिन्नं) विश्वं करोत्यजः’’ ।

| verse_lines = स्वभिन्नं कारणाभिन्नं भिन्नं(कारणाभिन्नभिन्नं) विश्वं करोत्यजः’’ ।;इति श्रुतेरवसित उक्तार्थोऽयमशेषतः ॥95॥

| verse_line2 = इति श्रुतेरवसित उक्तार्थोऽयमशेषतः ॥95॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इतरव्यपदेशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A007"></span><h4 class="gr-section-head">इतरव्यपदेशाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनंशस्यापि जीवस्य किञ्चित् सामर्थ्ययोजनम् ।

| verse_lines = अनंशस्यापि जीवस्य किञ्चित् सामर्थ्ययोजनम् ।;कार्येषु यः करोत्यद्धा नमस्तस्मै स्वयम्भुवे ॥96॥

| verse_line2 = कार्येषु यः करोत्यद्धा नमस्तस्मै स्वयम्भुवे ॥96॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदि भागेन कार्येषु जीवशक्तिं न योजयेत् ।

| verse_lines = यदि भागेन कार्येषु जीवशक्तिं न योजयेत् ।;हरिस्तदा हि सर्वत्र कृत्स्नयत्नोंऽशिताऽपि वा ॥97॥

| verse_line2 = हरिस्तदा हि सर्वत्र कृत्स्नयत्नोंऽशिताऽपि वा ॥97॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अंशिनो हि घटाद्या ये भिन्नैरेव परस्परम् ।

| verse_lines = अंशिनो हि घटाद्या ये भिन्नैरेव परस्परम् ।;अंशैरंशिन उच्यन्ते नैवमेव हि चेतनाः ॥98॥

| verse_line2 = अंशैरंशिन उच्यन्ते नैवमेव हि चेतनाः ॥98॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतोऽनंशिन इत्येव श्रुतिरेतेषु वर्तते ।

| verse_lines = अतोऽनंशिन इत्येव श्रुतिरेतेषु वर्तते ।;अप्यनेकस्वरूपेषु विशेषादेव केवलम् ॥99॥

| verse_line2 = अप्यनेकस्वरूपेषु विशेषादेव केवलम् ॥99॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = बहुस्वरूपताख्या तु तेष्वस्त्येव हि सांशता ।

| verse_lines = बहुस्वरूपताख्या तु तेष्वस्त्येव हि सांशता ।;बहुत्वेनाविनाभावाद्भिन्नता नियमाद्भवेत् ॥100॥

| verse_line2 = बहुत्वेनाविनाभावाद्भिन्नता नियमाद्भवेत् ॥100॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदि नैवं नियमकृद्भगवान् पुरुषोत्तमः ।

| verse_lines = यदि नैवं नियमकृद्भगवान् पुरुषोत्तमः ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="शब्दमूलत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A008"></span><h4 class="gr-section-head">शब्दमूलत्वाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्य त्वशेषशक्तित्वाद्युज्यते सर्वमेव च ॥101॥

| verse_lines = तस्य त्वशेषशक्तित्वाद्युज्यते सर्वमेव च ॥101॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विरोधः सर्ववैशिष्ट्ये यो द्वितीये निरस्यते ।

| verse_lines = विरोधः सर्ववैशिष्ट्ये यो द्वितीये निरस्यते ।;नारायणस्य त्वध्याये तदन्ये तत्र तत्रगाः ॥102॥

| verse_line2 = नारायणस्य त्वध्याये तदन्ये तत्र तत्रगाः ॥102॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सृष्टिसंहारवाक्यानां जीवरूपाभिधायिनाम् ।

| verse_lines = सृष्टिसंहारवाक्यानां जीवरूपाभिधायिनाम् ।;अप्यन्योन्याविरोधस्तु द्वितीयाध्यायगोचरः ॥103॥

| verse_line2 = अप्यन्योन्याविरोधस्तु द्वितीयाध्यायगोचरः ॥103॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मानमेयविशेषेण पुनरुक्तिर्न जायते ।

| verse_lines = मानमेयविशेषेण पुनरुक्तिर्न जायते ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="न प्रयोजनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A009"></span><h4 class="gr-section-head">न प्रयोजनाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V09

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सदा प्रवृत्तिरीशस्य स्वभावादेव केवलम् ॥104॥

| verse_lines = सदा प्रवृत्तिरीशस्य स्वभावादेव केवलम् ॥104॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V09

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अङ्गचेष्टा यथा पुंसः काश्चिदुद्देशवर्जिताः ।

| verse_lines = अङ्गचेष्टा यथा पुंसः काश्चिदुद्देशवर्जिताः ।;‘‘देवस्यैष स्वभावोयम्’’ इत्याह श्रुतिरञ्जसा ॥105॥

| verse_line2 = ‘‘देवस्यैष स्वभावोयम्’’ इत्याह श्रुतिरञ्जसा ॥105॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V09

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = क्रीडां प्रयोजनं कृत्वा सृष्टिः श्रुतिविरोधिनी ।

| verse_lines = क्रीडां प्रयोजनं कृत्वा सृष्टिः श्रुतिविरोधिनी ।;इति केवललीलैव निर्णीता प्रभुणा स्वयम् ॥106॥

| verse_line2 = इति केवललीलैव निर्णीता प्रभुणा स्वयम् ॥106॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V09

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आत्मप्रयोजनार्थाय स्पृहां श्रुतिरवारयत् ।

| verse_lines = आत्मप्रयोजनार्थाय स्पृहां श्रुतिरवारयत् ।;न प्रयोजनवत्त्वेनेत्यत आह जगद्गुरुः ॥107॥

| verse_line2 = न प्रयोजनवत्त्वेनेत्यत आह जगद्गुरुः ॥107॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V09

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘इच्छामात्रं प्रभोः सृष्टिरिति सृष्टौ विनिश्चिताः’’ ।

| verse_lines = ‘‘इच्छामात्रं प्रभोः सृष्टिरिति सृष्टौ विनिश्चिताः’’ ।;इति प्रशंसया कामश्रुतिभ्यश्चैव युक्तितः ॥108॥

| verse_line2 = इति प्रशंसया कामश्रुतिभ्यश्चैव युक्तितः ॥108॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V09

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = महातात्पर्ययुक्तेश्च नेच्छामात्रं निषिद्ध्यते ।

| verse_lines = महातात्पर्ययुक्तेश्च नेच्छामात्रं निषिद्ध्यते ।;मोक्षार्थाः श्रुतयो यस्मात् स च तस्य प्रसादतः ॥109॥

| verse_line2 = मोक्षार्थाः श्रुतयो यस्मात् स च तस्य प्रसादतः ॥109॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V09

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उन्निनीषति वाक्याच्च लोकदृष्टानुसारतः ।

| verse_lines = उन्निनीषति वाक्याच्च लोकदृष्टानुसारतः ।;इच्छानिमित्तको यस्मात् तदभावे कुतः श्रुतिः ॥110॥

| verse_line2 = इच्छानिमित्तको यस्मात् तदभावे कुतः श्रुतिः ॥110॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V09

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = महातात्पर्यरहिता प्रमाणत्वं गमिष्यति ।

| verse_lines = महातात्पर्यरहिता प्रमाणत्वं गमिष्यति ।;याथार्थ्यमेव मानत्वमपि वाक्यं प्रयोजकम् ॥111॥

| verse_line2 = याथार्थ्यमेव मानत्वमपि वाक्यं प्रयोजकम् ॥111॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V09

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मानत्वमेति तत्रापि यत्सम्पूर्णप्रयोजनम् ।

| verse_lines = मानत्वमेति तत्रापि यत्सम्पूर्णप्रयोजनम् ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A010"></span><h4 class="gr-section-head">वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वैषम्यं चैव नैघृण्यं वेदाप्रामाण्यकारणम् ॥112॥

| verse_lines = वैषम्यं चैव नैघृण्यं वेदाप्रामाण्यकारणम् ॥112॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नाङ्गीकार्यमतोऽन्यत्तु न वैषम्यादिनामकम् ।

| verse_lines = नाङ्गीकार्यमतोऽन्यत्तु न वैषम्यादिनामकम् ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A011"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदधीना गुणाश्चैव दोषा अपि हि सर्वशः ॥113॥

| verse_lines = यदधीना गुणाश्चैव दोषा अपि हि सर्वशः ॥113॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = गुणास्तस्य कथं न स्युः स्युर्दोषाश्च कथं पुनः ।

| verse_lines = गुणास्तस्य कथं न स्युः स्युर्दोषाश्च कथं पुनः ।;सर्वधर्मोपपत्तेस्तद्वाक्यैरपि हि तादृशैः ॥114॥

| verse_line2 = सर्वधर्मोपपत्तेस्तद्वाक्यैरपि हि तादृशैः ॥114॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S01_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निर्दोषाशेषगुणको निर्णीतो भगवान् हरिः ।

| verse_lines = निर्दोषाशेषगुणको निर्णीतो भगवान् हरिः ।

}}

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥</div>

=== द्वितीयः पादः ===

<div class="introduction-line">स्मृतियुक्तिश्रुतिगुणयुक्तयो बहुयुक्तयः ॥1॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">एवं चतुर्विधा नैव विरुद्ध्यन्तेऽन्वयं प्रति ।</div>

<div class="introduction-line">इति प्रथमपादेन निर्णीतेऽप्यभियोगतः ॥2॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">दर्शनानां प्रवृत्तत्वान्मन्द आशङ्कते पुनः ।</div>

<div class="introduction-line">अनादिकालतो वृत्ताः समया हि प्रवाहतः ॥3॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">न चोच्छेदोऽस्ति कस्यापि समयस्येत्यतो विभुः ।</div>

<div class="introduction-line">भ्रान्तिमूलत्वमेतेषां पृथग्दर्शयति स्फुटम् ॥4॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">तर्कैर्दृढमतमैरेव वाक्यैश्चागमवादिनाम् ।</div>

<div class="introduction-line">दौर्लभ्याच्छुद्धबुद्धीनां बाहुल्यादल्पवेदिनाम् ॥5॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">तामसत्वाच्च लोकस्य मिथ्याज्ञानप्रसक्तितः ।</div>

<div class="introduction-line">विद्वेषात् परमे तत्त्वे तत्त्ववेदिषु चानिशम् ॥6॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अनादिवासनायोगादसुराणां बहुत्वतः ।</div>

<div class="introduction-line">दुराग्रहगृहीतत्वाद्वर्तन्ते समयाः सदा ॥7॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">तथापि शुद्धबुद्धीनामीशानुग्रहयोगिनाम् ।</div>

<div class="introduction-line">सुयुक्तयस्तमो हन्युरागमानुगताः सदा ॥8॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">इति विद्यापतिः सम्यक्समयानां निराकृतिम् ।</div>

<div class="introduction-line">चकार निजभक्तानां बुद्धिशाणत्वसिद्धये ॥9॥</div>

</div>

<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="रचनानुपपत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A001"></span><h4 class="gr-section-head">रचनानुपपत्त्यधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = चेतनाचेतनं तत्त्वद्वयमेव निरीश्वराः ।

| verse_lines = चेतनाचेतनं तत्त्वद्वयमेव निरीश्वराः ।;आहुस्तत्पञ्चपञ्चत्वविभागस्थमचेतनम् ॥10॥

| verse_line2 = आहुस्तत्पञ्चपञ्चत्वविभागस्थमचेतनम् ॥10॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = चेतनं तदसङ्ख्यातं भिन्नमन्यद्भिदोज्झितम् ।

| verse_lines = चेतनं तदसङ्ख्यातं भिन्नमन्यद्भिदोज्झितम् ।;अचेतनस्य कर्तृत्वं स्वातन्त्र्येण निगद्यते ॥11 ॥

| verse_line2 = अचेतनस्य कर्तृत्वं स्वातन्त्र्येण निगद्यते ॥11 ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = परस्परविभेदश्च कार्याणामालयं भवेत् ।

| verse_lines = परस्परविभेदश्च कार्याणामालयं भवेत् ।;भोक्तृतां चेतनस्याहुः केचित् तामपि नापरे ॥12॥

| verse_line2 = भोक्तृतां चेतनस्याहुः केचित् तामपि नापरे ॥12॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वरूपचैतन्यबलात् स्वप्रकाशाच्च भोगिताम् ।

| verse_lines = स्वरूपचैतन्यबलात् स्वप्रकाशाच्च भोगिताम् ।;प्रकृतेश्च स्वरूपस्य विवेकाग्रहमेव तु ॥13॥

| verse_line2 = प्रकृतेश्च स्वरूपस्य विवेकाग्रहमेव तु ॥13॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अभोगवादिनो भोगमाहुर्भेदग्रहात् तयोः ।

| verse_lines = अभोगवादिनो भोगमाहुर्भेदग्रहात् तयोः ।;भोगिनां मुक्तिरुद्दिष्टा स एवाभोगवादिनाम् ॥14॥

| verse_line2 = भोगिनां मुक्तिरुद्दिष्टा स एवाभोगवादिनाम् ॥14॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ईशस्यासङ्ग्रहादेव न युक्तौ तावुभावपि ।

| verse_lines = ईशस्यासङ्ग्रहादेव न युक्तौ तावुभावपि ।;चेतनेच्छानुसारेण यदा दृष्टः पटोद्भवः ॥15॥

| verse_line2 = चेतनेच्छानुसारेण यदा दृष्टः पटोद्भवः ॥15॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एतादृशत्वमन्यस्य वस्तुत्वात् केन वार्यते ।

| verse_lines = एतादृशत्वमन्यस्य वस्तुत्वात् केन वार्यते ।;न च काचित्प्रोमोक्तार्थे श्रुतिरेव प्रमा हि नः ॥16॥

| verse_line2 = न च काचित्प्रोमोक्तार्थे श्रुतिरेव प्रमा हि नः ॥16॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आप्तत्वमुक्तमार्गेण वक्तुर्नैवोपपद्यते ।

| verse_lines = आप्तत्वमुक्तमार्गेण वक्तुर्नैवोपपद्यते ।;अप्रामाण्यस्वतस्त्वस्य स्वीकारादपि मायिवत् ॥17॥

| verse_line2 = अप्रामाण्यस्वतस्त्वस्य स्वीकारादपि मायिवत् ॥17॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वोक्ताखिलनिषेधी स्यान्न च किञ्चित् प्रसिद्ध्यति ।

| verse_lines = स्वोक्ताखिलनिषेधी स्यान्न च किञ्चित् प्रसिद्ध्यति ।;‘‘इदं नाचेतनवशं वस्तुत्वात् प्रतिपन्नवत्’’ ॥18॥

| verse_line2 = ‘‘इदं नाचेतनवशं वस्तुत्वात् प्रतिपन्नवत्’’ ॥18॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्येव प्रतिषिद्धस्य केन मूलाऽनुमा भवेत् ।

| verse_lines = इत्येव प्रतिषिद्धस्य केन मूलाऽनुमा भवेत् ।;स्वतन्त्रवृत्ती रचना सा चैवाचेतने कुतः ॥19॥

| verse_line2 = स्वतन्त्रवृत्ती रचना सा चैवाचेतने कुतः ॥19॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अचेतनत्वं स्वातन्त्र्यमिति चात्मप्रमाहतम् ।

| verse_lines = अचेतनत्वं स्वातन्त्र्यमिति चात्मप्रमाहतम् ।;स्वेच्छानुसारितामेव स्वातन्त्र्यं हि विदो विदुः ॥20॥

| verse_line2 = स्वेच्छानुसारितामेव स्वातन्त्र्यं हि विदो विदुः ॥20॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कुत इच्छाऽचेतनस्य सेच्छं चेत् किमचेतनम् ।

| verse_lines = कुत इच्छाऽचेतनस्य सेच्छं चेत् किमचेतनम् ।;इच्छाम्यहमिति ह्येव निजानुभवरोधतः ॥21॥

| verse_line2 = इच्छाम्यहमिति ह्येव निजानुभवरोधतः ॥21॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अचेतनेच्छापगता यदि भेदाग्रहोऽत्र च ।

| verse_lines = अचेतनेच्छापगता यदि भेदाग्रहोऽत्र च ।;कथं स न(कथं न स) घटस्य स्यान्मनो म इति भेदतः ॥22॥

| verse_line2 = कथं स न(कथं न स) घटस्य स्यान्मनो म इति भेदतः ॥22॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मनसोऽपि गृहीतत्वात् उभयात्मकता यतः ।

| verse_lines = मनसोऽपि गृहीतत्वात् उभयात्मकता यतः ।;कामस्य तु ‘मनः कामः’ प्रियाप्रियविभेदतः ॥23॥

| verse_line2 = कामस्य तु ‘मनः कामः’ प्रियाप्रियविभेदतः ॥23॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = द्वैविध्यं दृश्यते चास्य तस्माद्भेदाग्रहः कुतः ।

| verse_lines = द्वैविध्यं दृश्यते चास्य तस्माद्भेदाग्रहः कुतः ।;रचनानुपपत्तेस्तन्न सर्वज्ञानुमागतम् ॥24॥

| verse_line2 = रचनानुपपत्तेस्तन्न सर्वज्ञानुमागतम् ॥24॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अचेतनं जगत्कर्तृ पयोऽम्ब्वादि च नोपमा ।

| verse_lines = अचेतनं जगत्कर्तृ पयोऽम्ब्वादि च नोपमा ।;एतत्प्रशास्ति वचनाच्चेतनाचेतनस्य च ॥25॥

| verse_line2 = एतत्प्रशास्ति वचनाच्चेतनाचेतनस्य च ॥25॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = द्वैविध्येऽपि तु कामादेः कुतः स्वामित्वमात्मनः ।

| verse_lines = द्वैविध्येऽपि तु कामादेः कुतः स्वामित्वमात्मनः ।;साक्षादनुभवारूढं शक्यतेऽपोदितुं क्वचित् ॥26॥

| verse_line2 = साक्षादनुभवारूढं शक्यतेऽपोदितुं क्वचित् ॥26॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इच्छास्वामित्वमेवोक्तमिच्छावत्वं न चापरम् ।

| verse_lines = इच्छास्वामित्वमेवोक्तमिच्छावत्वं न चापरम् ।;किञ्चित् तद्वशगत्वेऽपि स्वामित्वं लोकवद्भवेत् ॥27॥

| verse_line2 = किञ्चित् तद्वशगत्वेऽपि स्वामित्वं लोकवद्भवेत् ॥27॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वात्मतन्त्रकामादेः किमुतैव परेशितुः ।

| verse_lines = सर्वात्मतन्त्रकामादेः किमुतैव परेशितुः ।;न चानुभवगं कामस्वामित्वं वेदवागपि ॥28॥

| verse_line2 = न चानुभवगं कामस्वामित्वं वेदवागपि ॥28॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शक्ताऽपवदितुं तस्मात् सा तदन्याभिधायिनी ।

| verse_lines = शक्ताऽपवदितुं तस्मात् सा तदन्याभिधायिनी ।;मोक्षकामो भवेदन्यो यदि मुक्ताद्भविष्यतः ॥29॥

| verse_line2 = मोक्षकामो भवेदन्यो यदि मुक्ताद्भविष्यतः ॥29॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मोक्षकामस्य किं तेन स्वनाशार्थं च को यतेत् ।

| verse_lines = मोक्षकामस्य किं तेन स्वनाशार्थं च को यतेत् ।;कर्तृत्वं यस्य तस्यैव भोक्तृत्वमुपलभ्यते ॥30॥

| verse_line2 = कर्तृत्वं यस्य तस्यैव भोक्तृत्वमुपलभ्यते ॥30॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विभागे च तयोर्मानं नैव किञ्चित् क्वचिद्भवेत् ।

| verse_lines = विभागे च तयोर्मानं नैव किञ्चित् क्वचिद्भवेत् ।;सर्वमानविरोधैकदुर्दीक्षादीक्षितस्त्वयम् ॥31॥

| verse_line2 = सर्वमानविरोधैकदुर्दीक्षादीक्षितस्त्वयम् ॥31॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मायावाद्युपमां यायात् तच्च शब्दान्निराकृतः ।

| verse_lines = मायावाद्युपमां यायात् तच्च शब्दान्निराकृतः ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्यत्राभावाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A002"></span><h4 class="gr-section-head">अन्यत्राभावाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = साङ्ख्यस्तु सेश्वरो ब्रूते क्षेत्रानुग्रहशक्तिमान् ॥32॥

| verse_lines = साङ्ख्यस्तु सेश्वरो ब्रूते क्षेत्रानुग्रहशक्तिमान् ॥32॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अस्तीश्वरः स्वयंभातः क्लेशकर्मादिवर्जितः ।

| verse_lines = अस्तीश्वरः स्वयंभातः क्लेशकर्मादिवर्जितः ।;क्षेत्रशक्तिमती चैव प्रकृतिर्बीजशक्तिमान् ॥33॥

| verse_line2 = क्षेत्रशक्तिमती चैव प्रकृतिर्बीजशक्तिमान् ॥33॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जीवः पर्जन्यवद्दैवशक्तिमानीश्वरः स्मृतः ।

| verse_lines = जीवः पर्जन्यवद्दैवशक्तिमानीश्वरः स्मृतः ।;पृथिवीवत्प्रधानं तज्जीवः सन्निधिमात्रतः ॥34॥

| verse_line2 = पृथिवीवत्प्रधानं तज्जीवः सन्निधिमात्रतः ॥34॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = बीजावपनकर्तैवेत्यत(बीजावपनकर्तेवेत्यत्र) प्राह स्वयं प्रभुः ।

| verse_lines = बीजावपनकर्तैवेत्यत(बीजावपनकर्तेवेत्यत्र) प्राह स्वयं प्रभुः ।;अन्यत्र काऽपि शक्तिर्न स्वातन्त्र्येणेश एव हि ॥35॥

| verse_line2 = अन्यत्र काऽपि शक्तिर्न स्वातन्त्र्येणेश एव हि ॥35॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शक्तीस्ताः प्रेरयत्यञ्जस्तदधीनाश्च सर्वदा ।

| verse_lines = शक्तीस्ताः प्रेरयत्यञ्जस्तदधीनाश्च सर्वदा ।;सत्ता प्रधानपुरुषशक्तीनां च प्रतीतयः ॥36॥

| verse_line2 = सत्ता प्रधानपुरुषशक्तीनां च प्रतीतयः ॥36॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रवृत्तयश्च ताः सर्वा नित्यं नित्यात्मना यतः ।

| verse_lines = प्रवृत्तयश्च ताः सर्वा नित्यं नित्यात्मना यतः ।;तथा नित्यतया नित्यं नित्यशक्त्या स्वयेश्वरः ॥37॥

| verse_line2 = तथा नित्यतया नित्यं नित्यशक्त्या स्वयेश्वरः ॥37॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नियामयति नित्यं च ‘न ऋते त्वद्’ इति श्रुतेः ।

| verse_lines = नियामयति नित्यं च ‘न ऋते त्वद्’ इति श्रुतेः ।;स्वभावजीवकर्माणि द्रव्यं कालः श्रुतिः क्रियाः ॥38॥

| verse_line2 = स्वभावजीवकर्माणि द्रव्यं कालः श्रुतिः क्रियाः ॥38॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया ।

| verse_lines = यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया ।;इति श्रुतेर्न सत्ताद्या अपि नारायणं विना ॥39॥

| verse_line2 = इति श्रुतेर्न सत्ताद्या अपि नारायणं विना ॥39॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्पतञ्जलिविन्ध्यादिमतं न पुरुषार्थदम् ।

| verse_lines = तत्पतञ्जलिविन्ध्यादिमतं न पुरुषार्थदम् ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभ्युपगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A003"></span><h4 class="gr-section-head">अभ्युपगमाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = चार्वकैरुच्यते मानमक्षजं नापरं क्वचित् ॥40॥

| verse_lines = चार्वकैरुच्यते मानमक्षजं नापरं क्वचित् ॥40॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = देह आत्मा, पुमर्थश्च कामार्थाभ्यां विना न हि ।

| verse_lines = देह आत्मा, पुमर्थश्च कामार्थाभ्यां विना न हि ।;यदैवं दर्शनेनास्य कोऽर्थः प्रत्यक्षगोचरः ॥41॥

| verse_line2 = यदैवं दर्शनेनास्य कोऽर्थः प्रत्यक्षगोचरः ॥41॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = लब्धस्तेनैव हि नरैः शास्त्रात् किं मोहनं विना ।

| verse_lines = लब्धस्तेनैव हि नरैः शास्त्रात् किं मोहनं विना ।;स्वपरार्थविहीनत्वात् स्वमतेनैव निष्फलम् ॥42॥

| verse_line2 = स्वपरार्थविहीनत्वात् स्वमतेनैव निष्फलम् ॥42॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = किमित्युन्मत्तवच्छास्त्रं वृथा प्रलपति स्वयम् ।

| verse_lines = किमित्युन्मत्तवच्छास्त्रं वृथा प्रलपति स्वयम् ।;देहादन्योऽनुभवत आत्मा भाति शरीरिणाम् ॥43॥

| verse_line2 = देहादन्योऽनुभवत आत्मा भाति शरीरिणाम् ॥43॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मम देह इति व्यक्तं ममार्थ इतिवत् सदा ।

| verse_lines = मम देह इति व्यक्तं ममार्थ इतिवत् सदा ।;प्रत्यक्षस्यैव मानत्वमिति केनावसीयते ॥44॥

| verse_line2 = प्रत्यक्षस्यैव मानत्वमिति केनावसीयते ॥44॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदि तत्साधकं वेदप्रामाण्ये न कथं भवेत् ।

| verse_lines = यदि तत्साधकं वेदप्रामाण्ये न कथं भवेत् ।;न चान्यामानता क्वाऽपि प्रमाणेनावसीयते ॥45॥

| verse_line2 = न चान्यामानता क्वाऽपि प्रमाणेनावसीयते ॥45॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वमतेनार्थरहित उपेक्ष्यः पक्ष ईदृशः ।

| verse_lines = स्वमतेनार्थरहित उपेक्ष्यः पक्ष ईदृशः ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पुरुषाश्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A004"></span><h4 class="gr-section-head">पुरुषाश्माधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सन्निधानाच्चेतनस्य वर्तते यद्यचेतनम् ॥46॥

| verse_lines = सन्निधानाच्चेतनस्य वर्तते यद्यचेतनम् ॥46॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तथाऽप्यबुद्धिपूर्वत्वादुक्तदोषः समो भवेत् ।

| verse_lines = तथाऽप्यबुद्धिपूर्वत्वादुक्तदोषः समो भवेत् ।;अङ्गित्वं पुरुषस्यैव सर्वैरप्यनुभूयते(सर्वैरेवानुभूयते) ॥47॥

| verse_line2 = अङ्गित्वं पुरुषस्यैव सर्वैरप्यनुभूयते(सर्वैरेवानुभूयते) ॥47॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तदङ्गत्वोक्तितश्चैव स्यात् सर्वस्यापलापकः ।

| verse_lines = तदङ्गत्वोक्तितश्चैव स्यात् सर्वस्यापलापकः ।;किमु सर्वेश्वरस्यास्य ह्यपलापाद्यतोऽखलिम् ॥48॥

| verse_line2 = किमु सर्वेश्वरस्यास्य ह्यपलापाद्यतोऽखलिम् ॥48॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्यथानुमित्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A005"></span><h4 class="gr-section-head">अन्यथानुमित्यधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अङ्गित्वं यदि तस्यैव स्वातन्त्र्यं चेन्न चाखलिम् ।

| verse_lines = अङ्गित्वं यदि तस्यैव स्वातन्त्र्यं चेन्न चाखलिम् ।;तत्प्रेरणेऽप्यशक्तत्वात् स्वतन्त्रोऽन्यो ह्यपेक्षितः ॥49॥

| verse_line2 = तत्प्रेरणेऽप्यशक्तत्वात् स्वतन्त्रोऽन्यो ह्यपेक्षितः ॥49॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न च स्वातन्त्र्यमस्यैव प्रत्यक्षादिविरोधतः ।

| verse_lines = न च स्वातन्त्र्यमस्यैव प्रत्यक्षादिविरोधतः ।;हिताक्रियादिदोषाच्च(हिताकृत्यादिदोषाच्च) भद्रं नानीश्वरं मतम् ॥50॥

| verse_line2 = हिताक्रियादिदोषाच्च(हिताकृत्यादिदोषाच्च) भद्रं नानीश्वरं मतम् ॥50॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = संसारिणोऽन्यं सर्वेशं सर्वशक्तिमनौपमम् ।

| verse_lines = संसारिणोऽन्यं सर्वेशं सर्वशक्तिमनौपमम् ।;चेतनाचेतनस्यास्य सत्त्वादेस्तदधीनताम् ॥51॥

| verse_line2 = चेतनाचेतनस्यास्य सत्त्वादेस्तदधीनताम् ॥51॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नाङ्गीकुर्वन्ति ये तेषां सर्वेषां च समा इमे ।

| verse_lines = नाङ्गीकुर्वन्ति ये तेषां सर्वेषां च समा इमे ।;तस्माच्छ्रुतिप्रमाणेन युक्तिभिश्च परो हरिः ॥52॥

| verse_line2 = तस्माच्छ्रुतिप्रमाणेन युक्तिभिश्च परो हरिः ॥52॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V05

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अङ्गीकार्यतमो नित्यं सर्वैरपि सुनिश्चितम् ।

| verse_lines = अङ्गीकार्यतमो नित्यं सर्वैरपि सुनिश्चितम् ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैशेषिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A006"></span><h4 class="gr-section-head">वैशेषिकाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नित्यज्ञानप्रयत्नेच्छं सङ्ख्याद्यैरपि पञ्चभिः ॥53॥

| verse_lines = नित्यज्ञानप्रयत्नेच्छं सङ्ख्याद्यैरपि पञ्चभिः ॥53॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = युक्तमीशं वदन्तोऽन्ये(वदन्त्यन्ये) तदिच्छादृष्टचोदिताः ।

| verse_lines = युक्तमीशं वदन्तोऽन्ये(वदन्त्यन्ये) तदिच्छादृष्टचोदिताः ।;परमाणवश्चतुर्वर्गाः संयुज्यन्ते द्विशोऽखिलाः ॥54॥

| verse_line2 = परमाणवश्चतुर्वर्गाः संयुज्यन्ते द्विशोऽखिलाः ॥54॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = परमाणुद्वयेनैव द्य्वणुकं नाम जायते ।

| verse_lines = परमाणुद्वयेनैव द्य्वणुकं नाम जायते ।;द्य्वणुकत्रयेण त्र्यणुकं तैश्चतुर्भिस्तदात्मकम् ॥55॥

| verse_line2 = द्य्वणुकत्रयेण त्र्यणुकं तैश्चतुर्भिस्तदात्मकम् ॥55॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ततस्त्वनियमेनैव खण्डावयविनां भवः ।

| verse_lines = ततस्त्वनियमेनैव खण्डावयविनां भवः ।;ततश्चानियमेनैव सर्वावयविसम्भवः ॥56॥

| verse_line2 = ततश्चानियमेनैव सर्वावयविसम्भवः ॥56॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कारणं समवाय्याख्यं परमाण्वादिरत्र(परमाण्वादि तत्र हि) हि ।

| verse_lines = कारणं समवाय्याख्यं परमाण्वादिरत्र(परमाण्वादि तत्र हि) हि ।;ईशेच्छादृष्टकालास्तु निमित्तं कारणं मतम् ॥57॥

| verse_line2 = ईशेच्छादृष्टकालास्तु निमित्तं कारणं मतम् ॥57॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सामान्यान्त्यविशेषौ च समवायश्च तत्त्रयम् ।

| verse_lines = सामान्यान्त्यविशेषौ च समवायश्च तत्त्रयम् ।;नित्यं, क्रिया अनित्याश्च(अनित्यास्तु) गुणद्रव्ये द्विरूपके ॥58॥

| verse_line2 = नित्यं, क्रिया अनित्याश्च(अनित्यास्तु) गुणद्रव्ये द्विरूपके ॥58॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कार्ये गुणक्रियाणां तु समवाय्यन्यकारणम् ।

| verse_lines = कार्ये गुणक्रियाणां तु समवाय्यन्यकारणम् ।;कारणस्था गुणाद्यास्तु संयोगो द्रव्यकारणम् ॥59॥

| verse_line2 = कारणस्था गुणाद्यास्तु संयोगो द्रव्यकारणम् ॥59॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एवं स्थितेऽपि सिद्धान्ते विशेषस्तत्र कल्पितः ।

| verse_lines = एवं स्थितेऽपि सिद्धान्ते विशेषस्तत्र कल्पितः ।;द्य्वणुके परमाणौ च ह्रस्वत्वं परिमण्डलम् ॥60॥

| verse_line2 = द्य्वणुके परमाणौ च ह्रस्वत्वं परिमण्डलम् ॥60॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न कारणं कार्यगुणे वैरूप्यं तत्र कारणम् ।

| verse_lines = न कारणं कार्यगुणे वैरूप्यं तत्र कारणम् ।;इत्याहुस्तानथोवाच विद्याधीशः स्वयं प्रभुः ॥61॥

| verse_line2 = इत्याहुस्तानथोवाच विद्याधीशः स्वयं प्रभुः ॥61॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = महत्त्वं चैव दीर्घत्वं त्र्यणुकाद्येषु कल्पितम् ।

| verse_lines = महत्त्वं चैव दीर्घत्वं त्र्यणुकाद्येषु कल्पितम् ।;तस्माच्च सदृशं कार्यं तत्कार्येषूपजायते ॥62॥

| verse_line2 = तस्माच्च सदृशं कार्यं तत्कार्येषूपजायते ॥62॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यथा तथैव ह्रस्वत्वात् पारिमाण्डिल्यतोऽपि हि ।

| verse_lines = यथा तथैव ह्रस्वत्वात् पारिमाण्डिल्यतोऽपि हि ।;जायेत सदृशं कार्ये परिमाणं समत्वतः ॥63॥

| verse_line2 = जायेत सदृशं कार्ये परिमाणं समत्वतः ॥63॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न चेन्महत्वतश्चैव दीर्घत्वादपि नो भवेत् ।

| verse_lines = न चेन्महत्वतश्चैव दीर्घत्वादपि नो भवेत् ।;सदृशस्य हि कार्यस्य नैव योगः कथञ्चन ॥64॥

| verse_line2 = सदृशस्य हि कार्यस्य नैव योगः कथञ्चन ॥64॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अप्रत्यक्षत्वमेव(अप्रत्यक्षत्वमेवं) स्याद्यतः कार्येष्वणुत्वतः ।

| verse_lines = अप्रत्यक्षत्वमेव(अप्रत्यक्षत्वमेवं) स्याद्यतः कार्येष्वणुत्वतः ।;इति चेन्न महत्त्वं च परमाणावणावपि ॥65॥

| verse_line2 = इति चेन्न महत्त्वं च परमाणावणावपि ॥65॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कथं त्र्यणुकपूर्वेषु नाणुत्वमपि कथ्यते ।

| verse_lines = कथं त्र्यणुकपूर्वेषु नाणुत्वमपि कथ्यते ।;प्रत्यक्षत्वतदन्यत्वे पुरुषापेक्षयाऽखिले ॥66॥

| verse_line2 = प्रत्यक्षत्वतदन्यत्वे पुरुषापेक्षयाऽखिले ॥66॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अणुत्वं च महत्त्वं च यतो वस्तुव्यपेक्षया ।

| verse_lines = अणुत्वं च महत्त्वं च यतो वस्तुव्यपेक्षया ।;तारतम्यस्थिता यस्मात् पदार्थाः सर्व एव च ॥67॥

| verse_line2 = तारतम्यस्थिता यस्मात् पदार्थाः सर्व एव च ॥67॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यथा महत्त्वविश्रान्तिस्तथाऽणुत्वस्य चेष्यते ।

| verse_lines = यथा महत्त्वविश्रान्तिस्तथाऽणुत्वस्य चेष्यते ।;परिमाणत्वतश्चेन्न महत्त्वस्यापि विश्रमः ॥68॥

| verse_line2 = परिमाणत्वतश्चेन्न महत्त्वस्यापि विश्रमः ॥68॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दृश्यतेऽनन्त इत्येव तथानन्त्यमणावपि ।

| verse_lines = दृश्यतेऽनन्त इत्येव तथानन्त्यमणावपि ।;न महत्तत्वगुणत एतावानिति हीश्वरः ॥69॥

| verse_line2 = न महत्तत्वगुणत एतावानिति हीश्वरः ॥69॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = परिच्छिन्नस्तथाणोश्च नैतावद्भागता क्वचित् ।

| verse_lines = परिच्छिन्नस्तथाणोश्च नैतावद्भागता क्वचित् ।;विश्रान्तो यद्यनन्तांशः कश्चिदस्तीति गम्यते ॥70॥

| verse_line2 = विश्रान्तो यद्यनन्तांशः कश्चिदस्तीति गम्यते ॥70॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नावसाययितुं शक्यो विरोधादेव केवलम् ।

| verse_lines = नावसाययितुं शक्यो विरोधादेव केवलम् ।;केवलं साक्षिमानेन कालो देशोऽपि नान्तवान् ॥71॥

| verse_line2 = केवलं साक्षिमानेन कालो देशोऽपि नान्तवान् ॥71॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अपर्यवसितिश्चाणोर्दृश्यते साक्षिणा द्वयोः ।

| verse_lines = अपर्यवसितिश्चाणोर्दृश्यते साक्षिणा द्वयोः ।;यदि नो साक्षिगम्यं तन्महत्त्वं केन गम्यते ॥72॥

| verse_line2 = यदि नो साक्षिगम्यं तन्महत्त्वं केन गम्यते ॥72॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विश्रान्तिस्तारतम्येन दृश्यते ह्यनुमानतः ।

| verse_lines = विश्रान्तिस्तारतम्येन दृश्यते ह्यनुमानतः ।;यद्यागमादनन्तं तन्महत्त्वमवगम्यते ॥73॥

| verse_line2 = यद्यागमादनन्तं तन्महत्त्वमवगम्यते ॥73॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनन्तमेव चाणुत्वं कुतो नैवावसीयते ।

| verse_lines = अनन्तमेव चाणुत्वं कुतो नैवावसीयते ।;महत्त्वाणुत्वयोर्नैव विश्रान्तिरुपलभ्यते ॥74॥

| verse_line2 = महत्त्वाणुत्वयोर्नैव विश्रान्तिरुपलभ्यते ॥74॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्यदेव ह्यनन्तत्वं महत्त्वाणुत्वयोः समम् ।

| verse_lines = अन्यदेव ह्यनन्तत्वं महत्त्वाणुत्वयोः समम् ।;बहुत्वाल्पत्वयोर्यद्वत् सङ्ख्यायामुपलभ्यते ॥75॥

| verse_line2 = बहुत्वाल्पत्वयोर्यद्वत् सङ्ख्यायामुपलभ्यते ॥75॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आनन्त्यमेकभागानां तावत्त्वं ह्येव गम्यते ।

| verse_lines = आनन्त्यमेकभागानां तावत्त्वं ह्येव गम्यते ।;अणीयांश्च महीयांश्च भगवानागमोदितः ॥76॥

| verse_line2 = अणीयांश्च महीयांश्च भगवानागमोदितः ॥76॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आनन्त्यवाचकः शब्दो द्विधाऽऽनन्त्येऽपि मानताम् ।

| verse_lines = आनन्त्यवाचकः शब्दो द्विधाऽऽनन्त्येऽपि मानताम् ।;याति नैव, गुणाल्पत्वं कालाल्पत्वं च मानगम् ॥77॥

| verse_line2 = याति नैव, गुणाल्पत्वं कालाल्पत्वं च मानगम् ॥77॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वकालगतस्याल्पकालेऽपि स्यादवस्थितिः ।

| verse_lines = सर्वकालगतस्याल्पकालेऽपि स्यादवस्थितिः ।;महागुणस्य चाल्पोऽपि गुणः स्यादिति चेद्भवेत् ॥78॥

| verse_line2 = महागुणस्य चाल्पोऽपि गुणः स्यादिति चेद्भवेत् ॥78॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तावत्त्वमेव नैव स्याद्देशेऽप्येतन्न नो मतम् ।

| verse_lines = तावत्त्वमेव नैव स्याद्देशेऽप्येतन्न नो मतम् ।;महतोऽल्पत्वमपि हि व्योमवत् प्राह वेदवित् ॥79॥

| verse_line2 = महतोऽल्पत्वमपि हि व्योमवत् प्राह वेदवित् ॥79॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यद्यल्पदेशसंस्थानं न सर्वत्रापि नो भवेत् ।

| verse_lines = यद्यल्पदेशसंस्थानं न सर्वत्रापि नो भवेत् ।;स्थितस्य ह्यल्पदेशेषु सर्वगत्वं भवेत् ध्रुवम् ॥80॥

| verse_line2 = स्थितस्य ह्यल्पदेशेषु सर्वगत्वं भवेत् ध्रुवम् ॥80॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एकत्राप्यनवस्थस्य कुत एवाखलिस्थता ।

| verse_lines = एकत्राप्यनवस्थस्य कुत एवाखलिस्थता ।;शून्यत्वमेव तस्य स्याद्यस्यैकत्रापि न स्थितिः ॥81॥

| verse_line2 = शून्यत्वमेव तस्य स्याद्यस्यैकत्रापि न स्थितिः ॥81॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतो नाणुत्वविश्रान्तिर्न महत्त्वस्य च क्वचित् ।

| verse_lines = अतो नाणुत्वविश्रान्तिर्न महत्त्वस्य च क्वचित् ।;उभयानन्त्ययुक् तस्मात् यदि मुख्यं महद्भवेत् ॥82॥

| verse_line2 = उभयानन्त्ययुक् तस्मात् यदि मुख्यं महद्भवेत् ॥82॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तच्च ब्रह्म परं साक्षात् सर्वानन्त्ययुतं सदा ।

| verse_lines = तच्च ब्रह्म परं साक्षात् सर्वानन्त्ययुतं सदा ।;यदि साक्षी स्वयम्भातो न मानं केन गम्यते ॥83॥

| verse_line2 = यदि साक्षी स्वयम्भातो न मानं केन गम्यते ॥83॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अक्षजादेश्च मानत्वमनवस्थान्यथा(मनवस्थाऽथवा) भवेत् ।

| verse_lines = अक्षजादेश्च मानत्वमनवस्थान्यथा(मनवस्थाऽथवा) भवेत् ।;अतः सर्वपदार्थानां भागाः सन्त्येव सर्वदा ॥84॥

| verse_line2 = अतः सर्वपदार्थानां भागाः सन्त्येव सर्वदा ॥84॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वदिक्ष्वपि सम्बन्धादविभागः पराणुता ।

| verse_lines = सर्वदिक्ष्वपि सम्बन्धादविभागः पराणुता ।;तत्संयोगादनियतात् पदार्थानां जनिर्भवेत् ॥85॥

| verse_line2 = तत्संयोगादनियतात् पदार्थानां जनिर्भवेत् ॥85॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = द्वयोरेव तु संयोग इति केनावसीयते ।

| verse_lines = द्वयोरेव तु संयोग इति केनावसीयते ।;कारणस्य गुणास्तेन भवेयुः कार्यगा अपि ॥86॥

| verse_line2 = कारणस्य गुणास्तेन भवेयुः कार्यगा अपि ॥86॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तारतम्येन सर्वेऽपि महान्तश्चाणवो यतः ।

| verse_lines = तारतम्येन सर्वेऽपि महान्तश्चाणवो यतः ।;न च तत्प्रोक्तसृष्टौ तु मानं केवलकल्पना ॥87॥

| verse_line2 = न च तत्प्रोक्तसृष्टौ तु मानं केवलकल्पना ॥87॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कथं साक्षिमितस्यास्य शक्नुयात् वारणे क्वचित् ।

| verse_lines = कथं साक्षिमितस्यास्य शक्नुयात् वारणे क्वचित् ।;यदि साक्षिमितं नैतन्नानुमा तत्र वर्तते ॥88॥

| verse_line2 = यदि साक्षिमितं नैतन्नानुमा तत्र वर्तते ॥88॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पक्षीकर्तुमशक्यत्वात् कुत एवानुमा भवेत् ।

| verse_lines = पक्षीकर्तुमशक्यत्वात् कुत एवानुमा भवेत् ।;यत्र नास्ति पदन्यासः कस्तं विषयमाप्नुयात् ॥89॥

| verse_line2 = यत्र नास्ति पदन्यासः कस्तं विषयमाप्नुयात् ॥89॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = देशान्तरादिशब्दाश्च शशशृङ्गादिशब्दवत् ।

| verse_lines = देशान्तरादिशब्दाश्च शशशृङ्गादिशब्दवत् ।;सदृशं च सजातीयं नास्मत्पक्षे किमेव हि ॥90॥

| verse_line2 = सदृशं च सजातीयं नास्मत्पक्षे किमेव हि ॥90॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = येनैव च प्रकारेणात्यसिद्धमनुमीयते ।

| verse_lines = येनैव च प्रकारेणात्यसिद्धमनुमीयते ।;तेनैव शशशृङ्गादेः शक्यमस्तित्वकल्पनम् ॥91॥

| verse_line2 = तेनैव शशशृङ्गादेः शक्यमस्तित्वकल्पनम् ॥91॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रत्यक्षमागमो वाऽपि भवेद्यत्र नियामकः ।

| verse_lines = प्रत्यक्षमागमो वाऽपि भवेद्यत्र नियामकः ।;सैव व्याप्तिर्भवेन्मानं नान्या सन्दिग्धमूलतः ॥92॥

| verse_line2 = सैव व्याप्तिर्भवेन्मानं नान्या सन्दिग्धमूलतः ॥92॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सहदर्शनमात्रेण न व्याप्तिरवसीयते ।

| verse_lines = सहदर्शनमात्रेण न व्याप्तिरवसीयते ।;यदैवाव्यतिरेकेऽस्य(यदैवाव्यतिरेकस्य) ह्यक्षजं वाऽऽगमो भवेत् ॥93॥

| verse_line2 = यदैवाव्यतिरेकेऽस्य(यदैवाव्यतिरेकस्य) ह्यक्षजं वाऽऽगमो भवेत् ॥93॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तन्निर्धारितयुक्तिर्वा व्याप्तिः सैवापरा न हि ।

| verse_lines = तन्निर्धारितयुक्तिर्वा व्याप्तिः सैवापरा न हि ।;अन्यथा सप्तमरसभावोऽप्यनुमयाऽऽपतेत् ॥94॥

| verse_line2 = अन्यथा सप्तमरसभावोऽप्यनुमयाऽऽपतेत् ॥94॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनिष्टानि च सर्वाणि ह्यनुमा कामचारिणी ।

| verse_lines = अनिष्टानि च सर्वाणि ह्यनुमा कामचारिणी ।;कार्यकारणयोश्चैव गुणादेः पञ्चकस्य च ॥95॥

| verse_line2 = कार्यकारणयोश्चैव गुणादेः पञ्चकस्य च ॥95॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भिन्नस्यैव तु सम्बन्धः समवायोऽन्य ईर्यते ।

| verse_lines = भिन्नस्यैव तु सम्बन्धः समवायोऽन्य ईर्यते ।;भिन्नत्वसाम्यतस्तस्य ताभ्यां योगो भवेद् ध्रुवम् ॥96॥

| verse_line2 = भिन्नत्वसाम्यतस्तस्य ताभ्यां योगो भवेद् ध्रुवम् ॥96॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स स्वनिर्वाहकश्चेत् स्याद् द्रव्यमेव तथा न किम् ।

| verse_lines = स स्वनिर्वाहकश्चेत् स्याद् द्रव्यमेव तथा न किम् ।;विशेषस्तद्गतत्वादिर्यद्यभिन्नेवसीयते ॥97॥

| verse_line2 = विशेषस्तद्गतत्वादिर्यद्यभिन्नेवसीयते ॥97॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = गुणक्रियादिरूपस्य निषेधः केन हेतुना ।

| verse_lines = गुणक्रियादिरूपस्य निषेधः केन हेतुना ।;द्रव्यमेव ततो$नन्तविशेषात्मतया सदा ॥98॥

| verse_line2 = द्रव्यमेव ततो$नन्तविशेषात्मतया सदा ॥98॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नानाव्यवहृतेर्हेतुरनन्तत्वं विशेषतः ।

| verse_lines = नानाव्यवहृतेर्हेतुरनन्तत्वं विशेषतः ।;विशेषश्च विशेषी सः स्वेनैव समवायवत् ॥99॥

| verse_line2 = विशेषश्च विशेषी सः स्वेनैव समवायवत् ॥99॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कल्पनागुरुतादोषात् पदार्थान्तरता न हि ।

| verse_lines = कल्पनागुरुतादोषात् पदार्थान्तरता न हि ।;कल्पयित्वा षट् पदार्थान् साभावानपि केवलम् ॥100॥

| verse_line2 = कल्पयित्वा षट् पदार्थान् साभावानपि केवलम् ॥100॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एकस्मिन् स विशेषश्चेत् किं पूर्वं तस्य विस्मृतिः ।

| verse_lines = एकस्मिन् स विशेषश्चेत् किं पूर्वं तस्य विस्मृतिः ।;येन प्रत्यक्षसिद्धेन व्यवहारोऽखिलो भवेत् ॥101॥

| verse_line2 = येन प्रत्यक्षसिद्धेन व्यवहारोऽखिलो भवेत् ॥101॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भावाभावविभागेन यं विना न कथञ्चन ।

| verse_lines = भावाभावविभागेन यं विना न कथञ्चन ।;एतादृशो विशेषेऽस्मिन् को द्वेषो वादिनां भवेत् ॥102॥

| verse_line2 = एतादृशो विशेषेऽस्मिन् को द्वेषो वादिनां भवेत् ॥102॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अभेदेन प्रतीतिश्च कार्यकारणपूर्वके ।

| verse_lines = अभेदेन प्रतीतिश्च कार्यकारणपूर्वके ।;अभावान्ते पदार्थेऽस्मिन् सविशेषाऽवसीयते ॥103॥

| verse_line2 = अभावान्ते पदार्थेऽस्मिन् सविशेषाऽवसीयते ॥103॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सामान्यादिपदार्थेषु तन्निष्ठत्वादयोऽखिलाः ।

| verse_lines = सामान्यादिपदार्थेषु तन्निष्ठत्वादयोऽखिलाः ।;कथं धर्मा निवार्यन्ते वस्त्वैक्येऽपि हि वादिभिः ॥104॥

| verse_line2 = कथं धर्मा निवार्यन्ते वस्त्वैक्येऽपि हि वादिभिः ॥104॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कार्यस्य तत्तन्निष्ठत्वं गुणादेर्व्यापितादिकः ।

| verse_lines = कार्यस्य तत्तन्निष्ठत्वं गुणादेर्व्यापितादिकः ।;कथं विशेषो नैवास्ति स च धर्मोऽपरो यदि ॥105॥

| verse_line2 = कथं विशेषो नैवास्ति स च धर्मोऽपरो यदि ॥105॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = षट्‍पदार्थातिरेकः स्यात् पदार्थानियमेऽपि हि ।

| verse_lines = षट्‍पदार्थातिरेकः स्यात् पदार्थानियमेऽपि हि ।;धर्मस्य धर्मसन्तानादनवस्थाखनिर्भवेत्(धर्मसन्तानादनवस्थाकरो भवेत्) ॥106॥

| verse_line2 = धर्मस्य धर्मसन्तानादनवस्थाखनिर्भवेत्(धर्मसन्तानादनवस्थाकरो भवेत्) ॥106॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सामान्यस्यापि सामान्यं गुणस्यापि गुणो ह्यतः ।

| verse_lines = सामान्यस्यापि सामान्यं गुणस्यापि गुणो ह्यतः ।;नाङ्गीकृतः स च यदि नानवस्था क्वचिद्भवेत् ॥107॥

| verse_line2 = नाङ्गीकृतः स च यदि नानवस्था क्वचिद्भवेत् ॥107॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अस्मत्पक्षे गुणाद्याश्च तद्वन्ते हि विशेषतः ।

| verse_lines = अस्मत्पक्षे गुणाद्याश्च तद्वन्ते हि विशेषतः ।;अनन्यत्वान्नानवस्था भेदो नाशे भवेत् तथा ॥108॥

| verse_line2 = अनन्यत्वान्नानवस्था भेदो नाशे भवेत् तथा ॥108॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशेषमेव संश्रित्य विशेषो बलवान् यतः ।

| verse_lines = विशेषमेव संश्रित्य विशेषो बलवान् यतः ।;दृष्टिप्रमाणतश्चैव विरोधो दर्शने कथम् ॥109॥

| verse_line2 = दृष्टिप्रमाणतश्चैव विरोधो दर्शने कथम् ॥109॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विरोधो ह्यविरोधश्च यतो दर्शनमानकौ(दर्शनमानगौ) ।

| verse_lines = विरोधो ह्यविरोधश्च यतो दर्शनमानकौ(दर्शनमानगौ) ।;ततो दृष्टे विरोधस्तु सद्भिरापाद्यते कथम् ॥110॥

| verse_line2 = ततो दृष्टे विरोधस्तु सद्भिरापाद्यते कथम् ॥110॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अभिन्नो भगवान् स्वेन तदन्येन विभेदवान् ।

| verse_lines = अभिन्नो भगवान् स्वेन तदन्येन विभेदवान् ।;नित्या धर्मास्तदीयास्तु सर्वेऽस्मान्नैव भेदिनः ॥111॥

| verse_line2 = नित्या धर्मास्तदीयास्तु सर्वेऽस्मान्नैव भेदिनः ॥111॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सामस्त्योच्छेदिनोऽन्यत्र धर्मा उभयरूपिणः ।

| verse_lines = सामस्त्योच्छेदिनोऽन्यत्र धर्मा उभयरूपिणः ।;भावे त एव चोच्छेदात् तदन्ये च समस्तशः ॥112॥

| verse_line2 = भावे त एव चोच्छेदात् तदन्ये च समस्तशः ॥112॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अंशांशिनोरभेदेन त्वंशसंयोग एव हि ।

| verse_lines = अंशांशिनोरभेदेन त्वंशसंयोग एव हि ।;अंशिनो नानवस्थाऽतो यद्यप्यंशेष्वविश्रमः ॥113॥

| verse_line2 = अंशिनो नानवस्थाऽतो यद्यप्यंशेष्वविश्रमः ॥113॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एकस्मिन् जात एवान्यः संयोगो जायते यदि ।

| verse_lines = एकस्मिन् जात एवान्यः संयोगो जायते यदि ।;अनवस्था तदैव स्यात् संयोगैक्ये भवेत् क्व सा ॥114॥

| verse_line2 = अनवस्था तदैव स्यात् संयोगैक्ये भवेत् क्व सा ॥114॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अंशे संयोगदृष्टेश्च दृष्टे का साऽनवस्थितिः ।

| verse_lines = अंशे संयोगदृष्टेश्च दृष्टे का साऽनवस्थितिः ।;यद्यंशगो न संयोगः कार्येषु प्रथिमा कथम् ॥115॥

| verse_line2 = यद्यंशगो न संयोगः कार्येषु प्रथिमा कथम् ॥115॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = परमाणोरणोर्नास्ति महत्तेत्यद्भुतं वचः ।

| verse_lines = परमाणोरणोर्नास्ति महत्तेत्यद्भुतं वचः ।;अणूनां प्रथिमापेक्षां विनैव त्र्यणुकेऽपि सः ॥116॥

| verse_line2 = अणूनां प्रथिमापेक्षां विनैव त्र्यणुकेऽपि सः ॥116॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = परमाणोर्महत्त्वं च विनेत्येतद्वचः कथम् ।

| verse_lines = परमाणोर्महत्त्वं च विनेत्येतद्वचः कथम् ।;अंशिनोंऽशैरभेदोऽयमंशेन तु भिदाऽभिदा ॥117॥

| verse_line2 = अंशिनोंऽशैरभेदोऽयमंशेन तु भिदाऽभिदा ॥117॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वप्रत्यक्षविषयः कथमेव ह्यपोद्यते ।

| verse_lines = सर्वप्रत्यक्षविषयः कथमेव ह्यपोद्यते ।;संयोगश्च विभागश्च भेदश्चैव पृथक् पृथक् ॥118॥

| verse_line2 = संयोगश्च विभागश्च भेदश्चैव पृथक् पृथक् ॥118॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्योन्यप्रतियोगेन ह्युभयोरपि दृश्यते ।

| verse_lines = अन्योन्यप्रतियोगेन ह्युभयोरपि दृश्यते ।;भिन्ना इति तु भेदानां समुदायो हि दृश्यते ॥119॥

| verse_line2 = भिन्ना इति तु भेदानां समुदायो हि दृश्यते ॥119॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यथैव च पदार्थानामनयोर्भेद इत्यपि ।

| verse_lines = यथैव च पदार्थानामनयोर्भेद इत्यपि ।;इतोऽमुष्यामुतोऽप्यस्य(ऽमुप्य) भेदो दृष्टो द्विधर्मिकः ॥120॥

| verse_line2 = इतोऽमुष्यामुतोऽप्यस्य(ऽमुप्य) भेदो दृष्टो द्विधर्मिकः ॥120॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्रैकवचनं यत्तद्विप्राणां भोजनं यथा ।

| verse_lines = तत्रैकवचनं यत्तद्विप्राणां भोजनं यथा ।;नरत्वादिकमप्येवं तत्तद्धर्मतयेयते ॥121॥

| verse_line2 = नरत्वादिकमप्येवं तत्तद्धर्मतयेयते ॥121॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न सर्वधर्म एकोऽस्ति समुदायस्तु भिन्नगः ।

| verse_lines = न सर्वधर्म एकोऽस्ति समुदायस्तु भिन्नगः ।;एतादृशं च सादृश्यं पदार्थेषु पृथक् पृथक् ॥122॥

| verse_line2 = एतादृशं च सादृश्यं पदार्थेषु पृथक् पृथक् ॥122॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एकस्मिन् स विनष्टेऽपि यतोऽन्यत्रैव दृश्यते ।

| verse_lines = एकस्मिन् स विनष्टेऽपि यतोऽन्यत्रैव दृश्यते ।;कुतो भस्मत्वमाप्तस्य नरत्वं पुनरिष्यते ॥123॥

| verse_line2 = कुतो भस्मत्वमाप्तस्य नरत्वं पुनरिष्यते ॥123॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एकत्वे नास्ति मानं च श्रुतिरप्याह सादरम् ।

| verse_lines = एकत्वे नास्ति मानं च श्रुतिरप्याह सादरम् ।;‘‘भिन्नाश्च भिन्नधर्माश्च पदार्था अखिला अपि ॥124॥

| verse_line2 = ‘‘भिन्नाश्च भिन्नधर्माश्च पदार्था अखिला अपि ॥124॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वैः स्वैर्धर्मैरभिन्नाश्च स्वरूपैरपि सर्वशः ।

| verse_lines = स्वैः स्वैर्धर्मैरभिन्नाश्च स्वरूपैरपि सर्वशः ।;अनिवृत्तविनाशास्तु धर्मा उभयरूपकाः ॥125॥

| verse_line2 = अनिवृत्तविनाशास्तु धर्मा उभयरूपकाः ॥125॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न केनचिदभिन्नोऽतो भगवान् स्वैर्गुणैर्विना’’ ।

| verse_lines = न केनचिदभिन्नोऽतो भगवान् स्वैर्गुणैर्विना’’ ।;इति व्युत्पत्तिरपि हि सादृश्येनैव गम्यते ॥126॥

| verse_line2 = इति व्युत्पत्तिरपि हि सादृश्येनैव गम्यते ॥126॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वेषु युगपच्छब्दः सदृशेषु प्रवर्तते ।

| verse_lines = सर्वेषु युगपच्छब्दः सदृशेषु प्रवर्तते ।;तथापि प्राप्तितस्त्वेकवचनाच्च विशेषतः ॥127॥

| verse_line2 = तथापि प्राप्तितस्त्वेकवचनाच्च विशेषतः ॥127॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अभीष्टावागतिश्च स्याच्छक्तिः सादृश्यगा यतः ।

| verse_lines = अभीष्टावागतिश्च स्याच्छक्तिः सादृश्यगा यतः ।;तादृशोऽयं च तच्छब्दः इति ज्ञापयति स्फुटम् ॥128॥

| verse_line2 = तादृशोऽयं च तच्छब्दः इति ज्ञापयति स्फुटम् ॥128॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जातितश्चेत् कथं तासु तत्र चेदनवस्थितिः ।

| verse_lines = जातितश्चेत् कथं तासु तत्र चेदनवस्थितिः ।;तथैव व्यक्तिविज्ञानं व्यक्तित्वाभावदूषितम् ॥129॥

| verse_line2 = तथैव व्यक्तिविज्ञानं व्यक्तित्वाभावदूषितम् ॥129॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदि तच्चास्ति तस्यापि विशेषेष्वनवस्थितिः ।

| verse_lines = यदि तच्चास्ति तस्यापि विशेषेष्वनवस्थितिः ।;कथं स्वरूपत्वमपि ज्ञायतेऽनुगतं यदि ॥130॥

| verse_line2 = कथं स्वरूपत्वमपि ज्ञायतेऽनुगतं यदि ॥130॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एकव्युत्पत्तिपर्यन्तमनवस्थादिदूषितम् ।

| verse_lines = एकव्युत्पत्तिपर्यन्तमनवस्थादिदूषितम् ।;कल्पनागौरवात् तेन युक्ता नानुगकल्पना ॥131॥

| verse_line2 = कल्पनागौरवात् तेन युक्ता नानुगकल्पना ॥131॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = औपाधिकविशिष्टाद्यमपि तद्वस्तु किं ततः ।

| verse_lines = औपाधिकविशिष्टाद्यमपि तद्वस्तु किं ततः ।;अन्यत् तदेव चेदग्निमत्वं किं तत्र भण्यते ॥132॥

| verse_line2 = अन्यत् तदेव चेदग्निमत्वं किं तत्र भण्यते ॥132॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अग्निसंयोगमात्रं चेद्भवेत् तत्सिद्धसाधनम् ।

| verse_lines = अग्निसंयोगमात्रं चेद्भवेत् तत्सिद्धसाधनम् ।;भूधरस्याग्निसंयोगो यदि षष्ठ्यर्थ एव कः ॥133॥

| verse_line2 = भूधरस्याग्निसंयोगो यदि षष्ठ्यर्थ एव कः ॥133॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = समवायो यदि ह्यस्य चैकत्वाद् सिद्धसाधनम् ।

| verse_lines = समवायो यदि ह्यस्य चैकत्वाद् सिद्धसाधनम् ।;यद्यस्यौपाधिको भेदः कुत एकत्वमिष्यते ॥134॥

| verse_line2 = यद्यस्यौपाधिको भेदः कुत एकत्वमिष्यते ॥134॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नानिर्वाच्यं हि तेनेष्टमत औपाधिकान्ययोः ।

| verse_lines = नानिर्वाच्यं हि तेनेष्टमत औपाधिकान्ययोः ।;सत्यत्वात् को विशेषः स्यान्मायावाद्यन्यथा भवेत् ॥135॥

| verse_line2 = सत्यत्वात् को विशेषः स्यान्मायावाद्यन्यथा भवेत् ॥135॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उपाधिजन्यं तद्गम्यमिति चौपाधिकं(वौपाधिकं) भवेत् ।

| verse_lines = उपाधिजन्यं तद्गम्यमिति चौपाधिकं(वौपाधिकं) भवेत् ।;उभयत्राप्यनन्ताः स्युः समवाया इतस्ततः ॥136॥

| verse_line2 = उभयत्राप्यनन्ताः स्युः समवाया इतस्ततः ॥136॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भिन्नत्वं चैव तेष्वस्ति को विशेष उपाधिगे ।

| verse_lines = भिन्नत्वं चैव तेष्वस्ति को विशेष उपाधिगे ।;अविद्यमान एवान्यः समवायोऽधिगम्यते ॥137॥

| verse_line2 = अविद्यमान एवान्यः समवायोऽधिगम्यते ॥137॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उपाधिना तद्गमकमनुमानं न मा भवेत् ।

| verse_lines = उपाधिना तद्गमकमनुमानं न मा भवेत् ।;एवमेवासतः सत्तासमवायो जनिर्मता ॥138॥

| verse_line2 = एवमेवासतः सत्तासमवायो जनिर्मता ॥138॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्रापि ह्युक्तदोषाणां नैव किञ्चिन्निवारकम् ।

| verse_lines = तत्रापि ह्युक्तदोषाणां नैव किञ्चिन्निवारकम् ।;अस्मत्पक्षे विशेषस्य सर्वत्राङ्गीकृतत्वतः ॥139॥

| verse_line2 = अस्मत्पक्षे विशेषस्य सर्वत्राङ्गीकृतत्वतः ॥139॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नास्ति दोषः क्वचिद्भावो ह्यभावश्च स एव हि ।

| verse_lines = नास्ति दोषः क्वचिद्भावो ह्यभावश्च स एव हि ।;अभावस्य च धर्माः स्युर्भावास्तेषां च तेऽखिलाः ॥140॥

| verse_line2 = अभावस्य च धर्माः स्युर्भावास्तेषां च तेऽखिलाः ॥140॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रत्यक्षमानतः सर्वमेतन्नो वारणक्षमम् ।

| verse_lines = प्रत्यक्षमानतः सर्वमेतन्नो वारणक्षमम् ।;सर्वे भावा अभावाश्च पदार्थास्तेन सर्वदा ॥141॥

| verse_line2 = सर्वे भावा अभावाश्च पदार्थास्तेन सर्वदा ॥141॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तथाऽपि प्रथमं बुद्धेर्यो निषेधस्य गोचरः ।

| verse_lines = तथाऽपि प्रथमं बुद्धेर्यो निषेधस्य गोचरः ।;सोऽभावो विधिबुद्धेस्तु गोचरः प्रथमं परः ॥142॥

| verse_line2 = सोऽभावो विधिबुद्धेस्तु गोचरः प्रथमं परः ॥142॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्मात् प्रध्वस्तभेदादि सदित्येवावगम्यते ।

| verse_lines = तस्मात् प्रध्वस्तभेदादि सदित्येवावगम्यते ।;अस्त्यभावोऽस्ति च ध्वंसो देहाभावश्च भस्मता ॥143॥

| verse_line2 = अस्त्यभावोऽस्ति च ध्वंसो देहाभावश्च भस्मता ॥143॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यादि युज्यते सर्वं प्रत्यक्षादिप्रमाणतः ।

| verse_lines = इत्यादि युज्यते सर्वं प्रत्यक्षादिप्रमाणतः ।;अन्योन्याभावभेदी च पृथक्त्वं च पृथक् पृथक् ॥144॥

| verse_line2 = अन्योन्याभावभेदी च पृथक्त्वं च पृथक् पृथक् ॥144॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यत्कल्पयन्ति तच्चैव कल्पनागौरवाद्गतम् ।

| verse_lines = यत्कल्पयन्ति तच्चैव कल्पनागौरवाद्गतम् ।;पर्यायत्वेन ते शब्दा ज्ञायन्ते सर्व एव हि ॥145॥

| verse_line2 = पर्यायत्वेन ते शब्दा ज्ञायन्ते सर्व एव हि ॥145॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भेदस्य तु स्वरूपत्वे ये वदन्ति च शून्यताम् ।

| verse_lines = भेदस्य तु स्वरूपत्वे ये वदन्ति च शून्यताम् ।;अद्भुतास्ते यतोऽन्यस्य प्रतियोगित्वमिष्यते ॥146॥

| verse_line2 = अद्भुतास्ते यतोऽन्यस्य प्रतियोगित्वमिष्यते ॥146॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रतियोगिनो हि भेदोऽयं न तु स्वस्मात् कथञ्चन ।

| verse_lines = प्रतियोगिनो हि भेदोऽयं न तु स्वस्मात् कथञ्चन ।;विभागेनाल्पतैव स्यात् कुत एव च शून्यता ॥147॥

| verse_line2 = विभागेनाल्पतैव स्यात् कुत एव च शून्यता ॥147॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न शून्यानां हि संयोगाद्भावो वस्तुन इष्यते ।

| verse_lines = न शून्यानां हि संयोगाद्भावो वस्तुन इष्यते ।;विदारणार्थो धातुश्च विभागगुणवाचकः ॥148॥

| verse_line2 = विदारणार्थो धातुश्च विभागगुणवाचकः ॥148॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अविदारणेऽपि ह्यास्यस्य भिन्नावोष्ठौ तु तस्य च ।

| verse_lines = अविदारणेऽपि ह्यास्यस्य भिन्नावोष्ठौ तु तस्य च ।;अत उन्मत्तवाक्यत्वान्मायावादो ह्युपेक्षितः(अभ्युपेक्षितः) ॥149॥

| verse_line2 = अत उन्मत्तवाक्यत्वान्मायावादो ह्युपेक्षितः(अभ्युपेक्षितः) ॥149॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न चामन्दसदानन्दस्यन्द्यनन्तगुणार्णवः ।

| verse_lines = न चामन्दसदानन्दस्यन्द्यनन्तगुणार्णवः ।;ईश्वरोऽष्टगुणत्वेन प्रमेयोऽप्रमित्वतः ॥150॥

| verse_line2 = ईश्वरोऽष्टगुणत्वेन प्रमेयोऽप्रमित्वतः ॥150॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘मय्यनन्तगुणेऽनन्त गुणतोऽनन्तविग्रहे’’ ।

| verse_lines = ‘‘मय्यनन्तगुणेऽनन्त गुणतोऽनन्तविग्रहे’’ ।;‘‘अनन्तगुणमाहात्म्यशक्तिज्ञानमहार्णवः ॥151॥

| verse_line2 = ‘‘अनन्तगुणमाहात्म्यशक्तिज्ञानमहार्णवः ॥151॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नारायणः परोऽशेषचेतनेभ्यः परं पदम्’’ ।

| verse_lines = नारायणः परोऽशेषचेतनेभ्यः परं पदम्’’ ।;इत्यादिवेदतद्वाक्यैरनन्तैश्चावसीयते ॥152॥

| verse_line2 = इत्यादिवेदतद्वाक्यैरनन्तैश्चावसीयते ॥152॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनन्तगुणता विष्णोः कथमेव ह्यपोद्यते ।

| verse_lines = अनन्तगुणता विष्णोः कथमेव ह्यपोद्यते ।;यद्यनन्तविशेषाश्च तज्ज्ञानादेर्निवारितः ॥153॥

| verse_line2 = यद्यनन्तविशेषाश्च तज्ज्ञानादेर्निवारितः ॥153॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कथं तत्तद्विषयता सार्वज्ञार्थं विधीयते ।

| verse_lines = कथं तत्तद्विषयता सार्वज्ञार्थं विधीयते ।;औपाधिकविशेषस्तु पूर्वमेव निराकृतः ॥154॥

| verse_line2 = औपाधिकविशेषस्तु पूर्वमेव निराकृतः ॥154॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वप्रकाशत्वमपि तु यैर्ज्ञानस्य निवारितम् ।

| verse_lines = स्वप्रकाशत्वमपि तु यैर्ज्ञानस्य निवारितम् ।;कथं सर्वज्ञता तस्य स्वज्ञानाधिगमं विना ॥155॥

| verse_line2 = कथं सर्वज्ञता तस्य स्वज्ञानाधिगमं विना ॥155॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ज्ञानं विश्वधिगं त्वेकं तज्ज्ञानविषयं परम् ।

| verse_lines = ज्ञानं विश्वधिगं त्वेकं तज्ज्ञानविषयं परम् ।;इति ज्ञानद्वयेनैव सर्ववित् परमेश्वरः ॥156॥

| verse_line2 = इति ज्ञानद्वयेनैव सर्ववित् परमेश्वरः ॥156॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति चेदेष एवार्थस्तज्ज्ञानावसितो यदि ।

| verse_lines = इति चेदेष एवार्थस्तज्ज्ञानावसितो यदि ।;स्वप्रकाशत्वमेव स्याज्ज्ञानं ह्येतद्विशेषणम् ॥157॥

| verse_line2 = स्वप्रकाशत्वमेव स्याज्ज्ञानं ह्येतद्विशेषणम् ॥157॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ज्ञानान्तरेण चेदत्र भवेदेवानवस्थितिः ।

| verse_lines = ज्ञानान्तरेण चेदत्र भवेदेवानवस्थितिः ।;स्वप्रकाशत्वमेतस्माद्दुर्निवारं(दुनिवार्यम्) समापतेत् ॥158॥

| verse_line2 = स्वप्रकाशत्वमेतस्माद्दुर्निवारं(दुनिवार्यम्) समापतेत् ॥158॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सुखवान् दुःखवांश्च स्यादिति व्याप्तिश्च नो भवेत् ।

| verse_lines = सुखवान् दुःखवांश्च स्यादिति व्याप्तिश्च नो भवेत् ।;निर्दुःखत्वं महानन्दः श्रुत्यैवेशस्य भण्यते ॥159॥

| verse_line2 = निर्दुःखत्वं महानन्दः श्रुत्यैवेशस्य भण्यते ॥159॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = योऽशनायापिपासे च शोकादींश्चातिवर्तते ।

| verse_lines = योऽशनायापिपासे च शोकादींश्चातिवर्तते ।;आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् विपाप्मेत्यादिका च सा ॥160॥

| verse_line2 = आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् विपाप्मेत्यादिका च सा ॥160॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ईश्वरस्य तथेष्टत्वं दुःखित्वोपाधिरित्यपि ।

| verse_lines = ईश्वरस्य तथेष्टत्वं दुःखित्वोपाधिरित्यपि ।;उक्ते किमुत्तरं ब्रूयात् श्रुत्यनादरतत्परः ॥161॥

| verse_line2 = उक्ते किमुत्तरं ब्रूयात् श्रुत्यनादरतत्परः ॥161॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न चात्मदुःखितेच्छा स्यादत एतन्निवार्यते ।

| verse_lines = न चात्मदुःखितेच्छा स्यादत एतन्निवार्यते ।;सहदर्शनमात्रेण श्रुतीनामपलापकः ॥162॥

| verse_line2 = सहदर्शनमात्रेण श्रुतीनामपलापकः ॥162॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यज्ञादेरपि पापस्य हेतुत्वं हिंसया युतेः ।

| verse_lines = यज्ञादेरपि पापस्य हेतुत्वं हिंसया युतेः ।;नानुमाति कथं तत्र यद्युपाधिर्निषिद्धता ॥163॥

| verse_line2 = नानुमाति कथं तत्र यद्युपाधिर्निषिद्धता ॥163॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अदुःखित्वेन चानुक्तिः कथं नोपाधितां व्रजेत् ।

| verse_lines = अदुःखित्वेन चानुक्तिः कथं नोपाधितां व्रजेत् ।;‘‘अदुःखमितरत् सर्वं जीवा एव तु दुःखिनः ॥164॥

| verse_line2 = ‘‘अदुःखमितरत् सर्वं जीवा एव तु दुःखिनः ॥164॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तेषां दुःखप्रहाणाय श्रुतिरेषा प्रवर्तते’’ ।

| verse_lines = तेषां दुःखप्रहाणाय श्रुतिरेषा प्रवर्तते’’ ।;इति श्रुतिर्हि परमा श्रुत्युक्तिर्यदि कारणम् ॥165॥

| verse_line2 = इति श्रुतिर्हि परमा श्रुत्युक्तिर्यदि कारणम् ॥165॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = किं कार्यमनुमानेन गलस्तनसमेन हि ।

| verse_lines = किं कार्यमनुमानेन गलस्तनसमेन हि ।;अनुमानेन यद्यर्थः श्रुतिदृष्टोऽप्यपोद्यते ॥166॥

| verse_line2 = अनुमानेन यद्यर्थः श्रुतिदृष्टोऽप्यपोद्यते ॥166॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पूर्वोक्तेन प्रकारेण नेश्वरो धर्म एव च ।

| verse_lines = पूर्वोक्तेन प्रकारेण नेश्वरो धर्म एव च ।;स्यात् तत्फलं च तेनात्र श्रुतिरेव प्रमा भवेत् ॥167॥

| verse_line2 = स्यात् तत्फलं च तेनात्र श्रुतिरेव प्रमा भवेत् ॥167॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ईशस्यानुमया सिद्धेः श्रुतिर्धर्मिप्रमा भवेत् ।

| verse_lines = ईशस्यानुमया सिद्धेः श्रुतिर्धर्मिप्रमा भवेत् ।;तया सर्वगुणैः पूर्ण उक्त ईशो यतस्ततः ॥168॥

| verse_line2 = तया सर्वगुणैः पूर्ण उक्त ईशो यतस्ततः ॥168॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनानन्दानुमानस्य धर्मिग्राहिविरोधतः ।

| verse_lines = अनानन्दानुमानस्य धर्मिग्राहिविरोधतः ।;न प्रमाणं भवेत् तस्मान्नानुमाऽत्रोपयोगिनी ॥169॥

| verse_line2 = न प्रमाणं भवेत् तस्मान्नानुमाऽत्रोपयोगिनी ॥169॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नित्येच्छत्वात् परेशस्य परमाणुसदात्वतः ।

| verse_lines = नित्येच्छत्वात् परेशस्य परमाणुसदात्वतः ।;अदृष्टकालयोश्चैव भावात् कार्यं सदा भवेत् ॥170॥

| verse_line2 = अदृष्टकालयोश्चैव भावात् कार्यं सदा भवेत् ॥170॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न हि कालविभेदोऽस्ति तत्पक्षेऽस्मन्मते हरेः ।

| verse_lines = न हि कालविभेदोऽस्ति तत्पक्षेऽस्मन्मते हरेः ।;विशेषकाल एवैतत्सृष्ट्यादीच्छा सदातना ॥171॥

| verse_line2 = विशेषकाल एवैतत्सृष्ट्यादीच्छा सदातना ॥171॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशेषाश्चैव कालस्य हरेरिच्छावशाः सदा ।

| verse_lines = विशेषाश्चैव कालस्य हरेरिच्छावशाः सदा ।;‘‘सर्वे निमेषा’’ इति हि श्रुतिरेवाह सादरम् ॥172॥

| verse_line2 = ‘‘सर्वे निमेषा’’ इति हि श्रुतिरेवाह सादरम् ॥172॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उदीरयति कालाख्यां शक्तिमित्यस्य(कालाख्यशक्तिमित्यस्य) वागपि ।

| verse_lines = उदीरयति कालाख्यां शक्तिमित्यस्य(कालाख्यशक्तिमित्यस्य) वागपि ।;कालस्य कालगत्वेन न विरोधोऽपि कश्चन ॥173॥

| verse_line2 = कालस्य कालगत्वेन न विरोधोऽपि कश्चन ॥173॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = असङ्ख्यातविशेषत्वादिच्छाया अपि सर्वदा ।

| verse_lines = असङ्ख्यातविशेषत्वादिच्छाया अपि सर्वदा ।;‘‘ईशो देशश्च कालश्च स्वगता एव सर्वदा ॥174॥

| verse_line2 = ‘‘ईशो देशश्च कालश्च स्वगता एव सर्वदा ॥174॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ईशाधीनो च तौ नित्यं तदाधारौ च तद्गतौ’’ ।

| verse_lines = ईशाधीनो च तौ नित्यं तदाधारौ च तद्गतौ’’ ।;इति श्रुतिरपि प्राह काले स्वोद्दिष्ट एव तु ॥175॥

| verse_line2 = इति श्रुतिरपि प्राह काले स्वोद्दिष्ट एव तु ॥175॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्कालसृष्टिमेवातो वाञ्छतीशः सदैव हि ।

| verse_lines = तत्कालसृष्टिमेवातो वाञ्छतीशः सदैव हि ।;स्यात् कालः स तदैवेति कालस्य स्वगतत्वतः ॥176॥

| verse_line2 = स्यात् कालः स तदैवेति कालस्य स्वगतत्वतः ॥176॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वभावादेव हीच्छैषा ‘‘देवस्यैष’’ इति श्रुतेः ।

| verse_lines = स्वभावादेव हीच्छैषा ‘‘देवस्यैष’’ इति श्रुतेः ।;स्वभावोऽपि परेशेच्छावशः इत्युदितः पुरा ॥177॥

| verse_line2 = स्वभावोऽपि परेशेच्छावशः इत्युदितः पुरा ॥177॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नित्या अनित्याश्च ततस्तदधीना इति श्रुतिः ।

| verse_lines = नित्या अनित्याश्च ततस्तदधीना इति श्रुतिः ।;रूपस्पर्शादिहेतुभ्यः परमाणोरनित्यता ॥178॥

| verse_line2 = रूपस्पर्शादिहेतुभ्यः परमाणोरनित्यता ॥178॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V06

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनुमेया श्रुतीनां च विरुद्धत्वान्न तन्मतम् ।

| verse_lines = अनुमेया श्रुतीनां च विरुद्धत्वान्न तन्मतम् ।;उपादेयमतश्चायमविरुद्धः समन्वयः ॥179॥

| verse_line2 = उपादेयमतश्चायमविरुद्धः समन्वयः ॥179॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समुदायाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A007"></span><h4 class="gr-section-head">समुदायाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वैभाषिकाश्च सौत्रान्ताः स्वरसक्षणिकं जगत् ।

| verse_lines = वैभाषिकाश्च सौत्रान्ताः स्वरसक्षणिकं जगत् ।;अणूनां समुदायं च कालकर्मनिमित्ततः ॥180॥

| verse_line2 = अणूनां समुदायं च कालकर्मनिमित्ततः ॥180॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उत्पत्तिकाले युक्तानामात्मानं च क्षणस्थितिम् ।

| verse_lines = उत्पत्तिकाले युक्तानामात्मानं च क्षणस्थितिम् ।;नित्यं सन्तानमेतेषां पञ्चस्कन्धात्मना स्थितम् ॥181॥

| verse_line2 = नित्यं सन्तानमेतेषां पञ्चस्कन्धात्मना स्थितम् ॥181॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = संस्काररूपविज्ञानसंज्ञादुःखात्मना स्थितिः ।

| verse_lines = संस्काररूपविज्ञानसंज्ञादुःखात्मना स्थितिः ।;दुःखाभावं सुखं चाहुररूपज्ञानसन्ततिम् ॥182॥

| verse_line2 = दुःखाभावं सुखं चाहुररूपज्ञानसन्ततिम् ॥182॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मोक्षं स समुदायो हि नैकस्मादेव युज्यते ।

| verse_lines = मोक्षं स समुदायो हि नैकस्मादेव युज्यते ।;नोभयोश्चोभयत्वं यत्समुदायव्यपेक्षया ॥183॥

| verse_line2 = नोभयोश्चोभयत्वं यत्समुदायव्यपेक्षया ॥183॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतोऽन्योन्याश्रयत्वेन समुदायो न युज्यते ।

| verse_lines = अतोऽन्योन्याश्रयत्वेन समुदायो न युज्यते ।;अन्योन्यापेक्षया पुंसः समुदायत्ववेदनम् ॥184॥

| verse_line2 = अन्योन्यापेक्षया पुंसः समुदायत्ववेदनम् ॥184॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्यात् तत्सदातनत्वेऽपि तच्च सामीप्यहेतुकम् ।

| verse_lines = स्यात् तत्सदातनत्वेऽपि तच्च सामीप्यहेतुकम् ।;इति चेत् कार्यसम्भूतिमात्रव्यापृतिकारणम् ॥185॥

| verse_line2 = इति चेत् कार्यसम्भूतिमात्रव्यापृतिकारणम् ॥185॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न तु कार्यविशेषेषु व्यापृतं कारणं भवेत् ।

| verse_lines = न तु कार्यविशेषेषु व्यापृतं कारणं भवेत् ।;अतोऽर्थेन्द्रियसंयोगिरूपकारणतात्मनः ॥186॥

| verse_line2 = अतोऽर्थेन्द्रियसंयोगिरूपकारणतात्मनः ॥186॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = संयोगिरूपराहित्यान्नैव तज्ज्ञानताऽपि हि ।

| verse_lines = संयोगिरूपराहित्यान्नैव तज्ज्ञानताऽपि हि ।;विशेषकार्यजनकं यदि कारणमिष्यते ॥187॥

| verse_line2 = विशेषकार्यजनकं यदि कारणमिष्यते ॥187॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कुतः समानरूपत्वं कार्याणामपि सर्वशः ।

| verse_lines = कुतः समानरूपत्वं कार्याणामपि सर्वशः ।;अतोऽनियत्या यत्किञ्चिद्यस्य कस्यापि कारणम् ॥188॥

| verse_line2 = अतोऽनियत्या यत्किञ्चिद्यस्य कस्यापि कारणम् ॥188॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अदृष्टमपि तस्यैव विशेषापादकं कुतः ।

| verse_lines = अदृष्टमपि तस्यैव विशेषापादकं कुतः ।;यस्य कस्यापि यत्किञ्चिद्विशेषमुपपादयेत् ॥189॥

| verse_line2 = यस्य कस्यापि यत्किञ्चिद्विशेषमुपपादयेत् ॥189॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कार्यं च कारणं चैव यत्किञ्चिद्यस्य कस्यचित् ।

| verse_lines = कार्यं च कारणं चैव यत्किञ्चिद्यस्य कस्यचित् ।;भवेन्नियामकाभावादिदमस्यैव कारणम् ॥190॥

| verse_line2 = भवेन्नियामकाभावादिदमस्यैव कारणम् ॥190॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति नित्यविनाशित्वे केन मानेन गम्यते ।

| verse_lines = इति नित्यविनाशित्वे केन मानेन गम्यते ।;इदं न जायतेऽमुष्मादित्यत्रापि न कारणम् ॥191॥

| verse_line2 = इदं न जायतेऽमुष्मादित्यत्रापि न कारणम् ॥191॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विनाशोत्पत्तयश्चैव न दृश्यन्ते सदातनाः ।

| verse_lines = विनाशोत्पत्तयश्चैव न दृश्यन्ते सदातनाः ।;दृश्यते प्रत्यभिज्ञातः स्थिरत्वं सर्ववस्तुषु ॥192॥

| verse_line2 = दृश्यते प्रत्यभिज्ञातः स्थिरत्वं सर्ववस्तुषु ॥192॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = फलादीनां विशेषेण सर्वत्राप्यनुमीयते ।

| verse_lines = फलादीनां विशेषेण सर्वत्राप्यनुमीयते ।;सत्त्वेन क्षणिकत्वं चेदाकाशस्याविशेषतः ॥193॥

| verse_line2 = सत्त्वेन क्षणिकत्वं चेदाकाशस्याविशेषतः ॥193॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अविशेषोऽखलिस्यापि सत्त्वात् किं नानुमीयते ।

| verse_lines = अविशेषोऽखलिस्यापि सत्त्वात् किं नानुमीयते ।;यद्याकाशस्य सत्त्वं न कुत एव नरादिषु ॥194॥

| verse_line2 = यद्याकाशस्य सत्त्वं न कुत एव नरादिषु ॥194॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सधर्मिप्रतियोगित्वमभावस्य नियामकम् ।

| verse_lines = सधर्मिप्रतियोगित्वमभावस्य नियामकम् ।;तौ विना न ह्यभावश्च क्वचिद् दृष्टः कदाचन ॥195॥

| verse_line2 = तौ विना न ह्यभावश्च क्वचिद् दृष्टः कदाचन ॥195॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अधर्मिप्रतियोगित्वमाकाशस्यावगम्यते ।

| verse_lines = अधर्मिप्रतियोगित्वमाकाशस्यावगम्यते ।;स्वीकारत्यागतोऽदृष्टदृष्टयोः सर्ववस्तुषु ॥196॥

| verse_line2 = स्वीकारत्यागतोऽदृष्टदृष्टयोः सर्ववस्तुषु ॥196॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = गुणानुन्मत्त एवासौ विदधात्यधिकं पुनः ।

| verse_lines = गुणानुन्मत्त एवासौ विदधात्यधिकं पुनः ।;उत्तरोत्पत्तिमात्रेण विनाशात् पूर्ववस्तुनः ॥197॥

| verse_line2 = उत्तरोत्पत्तिमात्रेण विनाशात् पूर्ववस्तुनः ॥197॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न संस्कारार्पकत्वं च युज्यते कस्यचित् क्वचित् ।

| verse_lines = न संस्कारार्पकत्वं च युज्यते कस्यचित् क्वचित् ।;अतो ज्ञातं मयेत्यादि न ज्ञेयमनुमा कुतः ॥198॥

| verse_line2 = अतो ज्ञातं मयेत्यादि न ज्ञेयमनुमा कुतः ॥198॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एकत्वमनुभूतिस्थं त्यक्त्वा निर्मानिका भिदा ।

| verse_lines = एकत्वमनुभूतिस्थं त्यक्त्वा निर्मानिका भिदा ।;कुत आत्मादिकेषु स्याद् बल्येनानुभवो यतः ॥199॥

| verse_line2 = कुत आत्मादिकेषु स्याद् बल्येनानुभवो यतः ॥199॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कार्यकारणयोश्चैककालीनत्वं विना कथम् ।

| verse_lines = कार्यकारणयोश्चैककालीनत्वं विना कथम् ।;पूर्वसंस्कारयोगी स्यादुत्तरो नियमेन च ॥200॥

| verse_line2 = पूर्वसंस्कारयोगी स्यादुत्तरो नियमेन च ॥200॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सम्बद्धा एव संस्कारमन्यत्रादधतेऽखिलाः ।

| verse_lines = सम्बद्धा एव संस्कारमन्यत्रादधतेऽखिलाः ।;असम्बद्धः कथं पूर्व उत्तरे वासनाकरः ॥201॥

| verse_line2 = असम्बद्धः कथं पूर्व उत्तरे वासनाकरः ॥201॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एककालतया योगं विना संस्कारतः कथम् ।

| verse_lines = एककालतया योगं विना संस्कारतः कथम् ।;क्षणमात्रमवस्थानं स्वीकृतं सर्ववस्तुषु ॥202॥

| verse_line2 = क्षणमात्रमवस्थानं स्वीकृतं सर्ववस्तुषु ॥202॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पूर्वमध्यापरकलारहितः क्षण इष्यते ।

| verse_lines = पूर्वमध्यापरकलारहितः क्षण इष्यते ।;पूर्वभावभवं कार्यमुत तन्नाशसम्भवम् ॥203॥

| verse_line2 = पूर्वभावभवं कार्यमुत तन्नाशसम्भवम् ॥203॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यौगपद्यं सति भवेदुत्पाद्यानामशेषतः ।

| verse_lines = यौगपद्यं सति भवेदुत्पाद्यानामशेषतः ।;विनाशे चेन्न तत्कार्यं कार्योत्पत्तौ च का प्रमा ॥204॥

| verse_line2 = विनाशे चेन्न तत्कार्यं कार्योत्पत्तौ च का प्रमा ॥204॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अभेदेऽपि(अभेदेन) विशेषेण देहदीपफलादिषु ।

| verse_lines = अभेदेऽपि(अभेदेन) विशेषेण देहदीपफलादिषु ।;विशेषदर्शनं युक्तमस्माकमनुभूतितः ॥205॥

| verse_line2 = विशेषदर्शनं युक्तमस्माकमनुभूतितः ॥205॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशेषदर्शनं मानं यदि न स्थैर्यदृक् कुतः ।

| verse_lines = विशेषदर्शनं मानं यदि न स्थैर्यदृक् कुतः ।;दिक्सुखे च स्वदृष्टान्ताद्भावौ सच्चेत् क्वचिद्भवेत् ॥206॥

| verse_line2 = दिक्सुखे च स्वदृष्टान्ताद्भावौ सच्चेत् क्वचिद्भवेत् ॥206॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विश्वं प्रत्यक्षगं त्यक्त्वा तयोर्योनुमितं वदेत् ।

| verse_lines = विश्वं प्रत्यक्षगं त्यक्त्वा तयोर्योनुमितं वदेत् ।;मायावादिवदेवासावुपेक्ष्यो भूतिमिच्छता ॥207॥

| verse_line2 = मायावादिवदेवासावुपेक्ष्यो भूतिमिच्छता ॥207॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वप्रमाणसिद्धं यद्बुद्धेर्भेदेन सर्वदा ।

| verse_lines = सर्वप्रमाणसिद्धं यद्बुद्धेर्भेदेन सर्वदा ।;कथं नु तस्य बुद्धित्वं विश्वमन्यच्च किम्प्रमम् ॥208॥

| verse_line2 = कथं नु तस्य बुद्धित्वं विश्वमन्यच्च किम्प्रमम् ॥208॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वलोको बिभेत्यञ्जो यस्मादनुभवात् सदा ।

| verse_lines = सर्वलोको बिभेत्यञ्जो यस्मादनुभवात् सदा ।;तस्यापलापिनः किं न निष्प्रमाणकवादिनः ॥209॥

| verse_line2 = तस्यापलापिनः किं न निष्प्रमाणकवादिनः ॥209॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सोऽहं तदिदमेवाहं सुखी सद्गगनं दिशः ।

| verse_lines = सोऽहं तदिदमेवाहं सुखी सद्गगनं दिशः ।;सत्या इत्याद्यनुभवाः सदा तत्प्रतिपक्षगाः ॥210॥

| verse_line2 = सत्या इत्याद्यनुभवाः सदा तत्प्रतिपक्षगाः ॥210॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतो निर्मानमखलिप्रमाणप्रतिपक्षगम् ।

| verse_lines = अतो निर्मानमखलिप्रमाणप्रतिपक्षगम् ।;दुर्मतं कोऽनुगृह्णीयाद्विनाऽसुरततिं क्वचित् ॥211॥

| verse_line2 = दुर्मतं कोऽनुगृह्णीयाद्विनाऽसुरततिं क्वचित् ॥211॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A008"></span><h4 class="gr-section-head">असदधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अपरः शून्यमखिलं मनोवाचामगोचरम् ।

| verse_lines = अपरः शून्यमखिलं मनोवाचामगोचरम् ।;निर्विशेषं स्वयम्भातं निर्लेपमजरामरम् ॥212॥

| verse_line2 = निर्विशेषं स्वयम्भातं निर्लेपमजरामरम् ॥212॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अशेषदोषरहितमनन्तं देशकालतः ।

| verse_lines = अशेषदोषरहितमनन्तं देशकालतः ।;वस्तुतश्च तदस्मीति नित्योपासापरोक्षितम् ॥213॥

| verse_line2 = वस्तुतश्च तदस्मीति नित्योपासापरोक्षितम् ॥213॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = रागादिदोषरहितं तद्भावं योगिनं नयेत् ।

| verse_lines = रागादिदोषरहितं तद्भावं योगिनं नयेत् ।;तस्यैवानादिसंवृत्या नानाभेदात्मकं जगत् ॥214॥

| verse_line2 = तस्यैवानादिसंवृत्या नानाभेदात्मकं जगत् ॥214॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सदिवाभाति सत्यत्वं सांवृतं तस्य चेष्यते ।

| verse_lines = सदिवाभाति सत्यत्वं सांवृतं तस्य चेष्यते ।;पारमार्थिकसत्त्वं तु शून्यादन्यस्य न क्वचित् ॥215॥

| verse_line2 = पारमार्थिकसत्त्वं तु शून्यादन्यस्य न क्वचित् ॥215॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सांवृतेनैव सत्वेन(सत्येव) व्यवहारोऽखिलो भवेत् ।

| verse_lines = सांवृतेनैव सत्वेन(सत्येव) व्यवहारोऽखिलो भवेत् ।;शून्यात् संवृतियोगेन विश्वमेतत् प्रवर्तते ॥216॥

| verse_line2 = शून्यात् संवृतियोगेन विश्वमेतत् प्रवर्तते ॥216॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सृष्टिकाले पुनश्चान्ते स्तिमितं शून्यतां व्रजेत् ।

| verse_lines = सृष्टिकाले पुनश्चान्ते स्तिमितं शून्यतां व्रजेत् ।;इति ब्रूते तमुद्दिश्य जगाद जगतां गुरुः ॥217॥

| verse_line2 = इति ब्रूते तमुद्दिश्य जगाद जगतां गुरुः ॥217॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नासतो जगतो भावो न हि दृष्टाऽसतो जनिः ।

| verse_lines = नासतो जगतो भावो न हि दृष्टाऽसतो जनिः ।;सतः क्वचित् प्रमाणं च दृष्टिरेवाखिलाद्वरम् ॥218॥

| verse_line2 = सतः क्वचित् प्रमाणं च दृष्टिरेवाखिलाद्वरम् ॥218॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यद्येवं सप्तमरसान्मधुरादिव पीनता ।

| verse_lines = यद्येवं सप्तमरसान्मधुरादिव पीनता ।;भवेज्जनस्य मार्जारशृङ्गं गोरिव घातकम् ॥219॥

| verse_line2 = भवेज्जनस्य मार्जारशृङ्गं गोरिव घातकम् ॥219॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कार्यार्थी कारणं सच्च नोपादद्यात् कथञ्चन ।

| verse_lines = कार्यार्थी कारणं सच्च नोपादद्यात् कथञ्चन ।;न प्रवर्तेत चेष्टाय शून्यादेवेष्टसम्भवात् ॥220॥

| verse_line2 = न प्रवर्तेत चेष्टाय शून्यादेवेष्टसम्भवात् ॥220॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = देशकालादिनियमो न हि शून्यात् सतो भवेत् ।

| verse_lines = देशकालादिनियमो न हि शून्यात् सतो भवेत् ।;पुरुषेच्छानुसारेण यदि किञ्चित् प्रजायते ॥221॥

| verse_line2 = पुरुषेच्छानुसारेण यदि किञ्चित् प्रजायते ॥221॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = किं नानुमीयते तद्वद्वस्तुत्वात् पुरुषोद्भवः(पुरुषाद्भवः) ।

| verse_lines = किं नानुमीयते तद्वद्वस्तुत्वात् पुरुषोद्भवः(पुरुषाद्भवः) ।;सर्वस्यापि न चाभावो विश्वं सदिति गम्यते ॥222॥

| verse_line2 = सर्वस्यापि न चाभावो विश्वं सदिति गम्यते ॥222॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यतोऽनुभवविरोधे तु वचनं वादिनः कुतः ।

| verse_lines = यतोऽनुभवविरोधे तु वचनं वादिनः कुतः ।;स्वप्नभ्रान्तिवदेवेदं संवृत्यैवोपलभ्यते ॥223॥

| verse_line2 = स्वप्नभ्रान्तिवदेवेदं संवृत्यैवोपलभ्यते ॥223॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदि सत्वेन किञ्चात्र भ्रमो नैव निवर्तते ।

| verse_lines = यदि सत्वेन किञ्चात्र भ्रमो नैव निवर्तते ।;अनादेरस्य विश्वस्य निवृत्तिर्यदि चेष्यते ॥224॥

| verse_line2 = अनादेरस्य विश्वस्य निवृत्तिर्यदि चेष्यते ॥224॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निवृत्तिश्च निवर्तेत तस्या भ्रान्तित्वसम्भवात् ।

| verse_lines = निवृत्तिश्च निवर्तेत तस्या भ्रान्तित्वसम्भवात् ।;दृष्टस्य भ्रान्तितो चेत् स्याददृष्टे न भ्रमः कुतः ॥225॥

| verse_line2 = दृष्टस्य भ्रान्तितो चेत् स्याददृष्टे न भ्रमः कुतः ॥225॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = गवामशृङ्गिभावेन न हि स्याच्छशशृङ्गिता ।

| verse_lines = गवामशृङ्गिभावेन न हि स्याच्छशशृङ्गिता ।;अस्माकं तु प्रमाणेन प्रसादादीश्वरस्य च ॥226॥

| verse_line2 = अस्माकं तु प्रमाणेन प्रसादादीश्वरस्य च ॥226॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उक्तभङ्ग्याऽऽगमानां च प्रामाण्याद्युज्यतेऽखिलम् ।

| verse_lines = उक्तभङ्ग्याऽऽगमानां च प्रामाण्याद्युज्यतेऽखिलम् ।;दृश्यत्वाद्विमतं मिथ्या स्वप्नवच्चेदियं च मा ॥227॥

| verse_line2 = दृश्यत्वाद्विमतं मिथ्या स्वप्नवच्चेदियं च मा ॥227॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मिथ्या चेत् साध्यसिद्धिर्न व्यभिचारो न चेद्भवेत् ।

| verse_lines = मिथ्या चेत् साध्यसिद्धिर्न व्यभिचारो न चेद्भवेत् ।;साधकत्मसत्यस्य साध्यं विप्रतिपत्तितः ॥228॥

| verse_line2 = साधकत्मसत्यस्य साध्यं विप्रतिपत्तितः ॥228॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्य चेत्यनवस्था स्यात् सत्त्वं चास्यानुभूतितः ।

| verse_lines = तस्य चेत्यनवस्था स्यात् सत्त्वं चास्यानुभूतितः ।;अनुभूतिविरोधेन मिथ्यात्वे मा न काचन ॥229॥

| verse_line2 = अनुभूतिविरोधेन मिथ्यात्वे मा न काचन ॥229॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतीतानागतौ कालावपि नः साक्षिगोचरौ ।

| verse_lines = अतीतानागतौ कालावपि नः साक्षिगोचरौ ।;तत्सम्बन्धितया सत्त्वमपि दृष्टस्य साक्षिगम् ॥230॥

| verse_line2 = तत्सम्बन्धितया सत्त्वमपि दृष्टस्य साक्षिगम् ॥230॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दृढदृष्टं तु यद्दृष्टं दृष्टाभासस्ततोऽपरम् ।

| verse_lines = दृढदृष्टं तु यद्दृष्टं दृष्टाभासस्ततोऽपरम् ।;भ्रान्तेः संवृतिसत्यस्य विशेषो व्यभिचारवान् ॥231॥

| verse_line2 = भ्रान्तेः संवृतिसत्यस्य विशेषो व्यभिचारवान् ॥231॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तेनाप्यङ्गीकृतः सम्यक् स नः सत्यत्वमेव हि ।

| verse_lines = तेनाप्यङ्गीकृतः सम्यक् स नः सत्यत्वमेव हि ।;विज्ञानाद् व्यभिचारोऽस्य कदाचित् स्यादिति प्रमा ॥232॥

| verse_line2 = विज्ञानाद् व्यभिचारोऽस्य कदाचित् स्यादिति प्रमा ॥232॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नैव दृष्टा प्रमा सा च न भवेत् स्वविरोधतः ।

| verse_lines = नैव दृष्टा प्रमा सा च न भवेत् स्वविरोधतः ।;भेदो विशेषधर्म्यादिग्रहणापेक्षया यदि ॥233॥

| verse_line2 = भेदो विशेषधर्म्यादिग्रहणापेक्षया यदि ॥233॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्योन्याश्रयताहेतोर्दुग्राह्या इति यन्न तत् ।

| verse_lines = अन्योन्याश्रयताहेतोर्दुग्राह्या इति यन्न तत् ।;स्वरूपं वस्तुनो भेदः यन्न तस्य ग्रहेऽग्रहः ॥234॥

| verse_line2 = स्वरूपं वस्तुनो भेदः यन्न तस्य ग्रहेऽग्रहः ॥234॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्यथाऽस्यामुना भेद इति वक्तुं न शक्यते ।

| verse_lines = अन्यथाऽस्यामुना भेद इति वक्तुं न शक्यते ।;अगृहीतो यदा भेदस्तदा स्वस्मादिति ग्रहः ॥235॥

| verse_line2 = अगृहीतो यदा भेदस्तदा स्वस्मादिति ग्रहः ॥235॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्यात् प्रतीतिविरोधाच्च न हि कश्चित् तथा वदेत् ।

| verse_lines = स्यात् प्रतीतिविरोधाच्च न हि कश्चित् तथा वदेत् ।;धर्मित्वप्रतियोगित्वतद्भेदा युगपद्यदि ॥236॥

| verse_line2 = धर्मित्वप्रतियोगित्वतद्भेदा युगपद्यदि ॥236॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशेषणं विशेष्यं च तद्भावश्चैव गृह्यते ।

| verse_lines = विशेषणं विशेष्यं च तद्भावश्चैव गृह्यते ।;को विरोधः स्वरूपेण गृहीतो भेद एव तु ॥237॥

| verse_line2 = को विरोधः स्वरूपेण गृहीतो भेद एव तु ॥237॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अस्यामुष्मादिति पुनर्विशेषेणैव गृह्यते ।

| verse_lines = अस्यामुष्मादिति पुनर्विशेषेणैव गृह्यते ।;किञ्च भेदः कथं ग्राह्य इति यः परिपृच्छति ॥238॥

| verse_line2 = किञ्च भेदः कथं ग्राह्य इति यः परिपृच्छति ॥238॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = धर्म्यादिभेदग्रहणात् तेनोक्तोऽन्योन्यसंश्रयः ।

| verse_lines = धर्म्यादिभेदग्रहणात् तेनोक्तोऽन्योन्यसंश्रयः ।;अन्यत्वाग्रहणे प्रोक्तः कथमन्योन्यसंश्रयः ॥239॥

| verse_line2 = अन्यत्वाग्रहणे प्रोक्तः कथमन्योन्यसंश्रयः ॥239॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्यत्वं यदि सिद्धं स्यात् कथमन्योन्यसंश्रयः ।

| verse_lines = अन्यत्वं यदि सिद्धं स्यात् कथमन्योन्यसंश्रयः ।;एतादृशस्य वक्तारावुभौ जात्युत्तराकरौ ॥240॥

| verse_line2 = एतादृशस्य वक्तारावुभौ जात्युत्तराकरौ ॥240॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मायी माध्यमिकश्चैव तदुपेक्ष्यौ बुभूषुभिः ।

| verse_lines = मायी माध्यमिकश्चैव तदुपेक्ष्यौ बुभूषुभिः ।;यच्छून्यवादिनः शून्यं तदेव ब्रह्म मायिनः ॥241॥

| verse_line2 = यच्छून्यवादिनः शून्यं तदेव ब्रह्म मायिनः ॥241॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न हि लक्षणभेदोऽस्ति निर्विशेषत्वतस्तयोः ।

| verse_lines = न हि लक्षणभेदोऽस्ति निर्विशेषत्वतस्तयोः ।;अनृतादिविरोधित्वमुभयोश्च स्वलक्षणम् ॥242॥

| verse_line2 = अनृतादिविरोधित्वमुभयोश्च स्वलक्षणम् ॥242॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्ववाक्याभावसंवादान्न कृत्यं प्रतिवादिनः ।

| verse_lines = स्ववाक्याभावसंवादान्न कृत्यं प्रतिवादिनः ।;तत्पक्ष इति वैधर्म्यान्न स्वप्नादिवदित्यजः ॥243॥

| verse_line2 = तत्पक्ष इति वैधर्म्यान्न स्वप्नादिवदित्यजः ॥243॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अप्रयत्नान्निराचक्रे चेति दृष्टिविरुद्धताम् ।

| verse_lines = अप्रयत्नान्निराचक्रे चेति दृष्टिविरुद्धताम् ।;निष्प्रमाणत्वमप्यस्य सूचयामास विश्वकृत् ॥244॥

| verse_line2 = निष्प्रमाणत्वमप्यस्य सूचयामास विश्वकृत् ॥244॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनुपलब्ध्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A009"></span><h4 class="gr-section-head">अनुपलब्ध्यधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V09

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ज्ञानमेवैकमखिलज्ञेयाकारं प्रभासते ।

| verse_lines = ज्ञानमेवैकमखिलज्ञेयाकारं प्रभासते ।;तत्र सन्ततिभेदश्च स्वभेदो भेद एव च ॥245॥

| verse_line2 = तत्र सन्ततिभेदश्च स्वभेदो भेद एव च ॥245॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V09

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कल्पिताः प्रतिभासान्ते नानासंवृतिभूमिषु ।

| verse_lines = कल्पिताः प्रतिभासान्ते नानासंवृतिभूमिषु ।;इत्येतदपि नो युक्तं न हि ज्ञानतया जगत् ॥246॥

| verse_line2 = इत्येतदपि नो युक्तं न हि ज्ञानतया जगत् ॥246॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V09

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भासतेऽनुभवस्यैव विरुद्धत्वादपेशलम् ।

| verse_lines = भासतेऽनुभवस्यैव विरुद्धत्वादपेशलम् ।;तन्मतं क्षणिकत्वाच्च ज्ञानस्य स्थिररूपतः ॥247॥

| verse_line2 = तन्मतं क्षणिकत्वाच्च ज्ञानस्य स्थिररूपतः ॥247॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V09

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ज्ञेयस्योक्तप्रकारेण सर्वश्रुतिविरोधतः ।

| verse_lines = ज्ञेयस्योक्तप्रकारेण सर्वश्रुतिविरोधतः ।;अनुभूतिविरुद्धत्वादपि पक्षा इमेऽशिवाः ॥248॥

| verse_line2 = अनुभूतिविरुद्धत्वादपि पक्षा इमेऽशिवाः ॥248॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नैकस्मिन्नधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A010"></span><h4 class="gr-section-head">नैकस्मिन्नधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आह क्षपणको विश्वं सदसद्द्वयमद्वयम् ।

| verse_lines = आह क्षपणको विश्वं सदसद्द्वयमद्वयम् ।;द्वयाद्वयमतत्सर्वं सप्तभङ्गि सदातनम् ॥249॥

| verse_line2 = द्वयाद्वयमतत्सर्वं सप्तभङ्गि सदातनम् ॥249॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नैतत्पदार्थ एकस्मिन् युक्तं दृष्टिविरोधतः ।

| verse_lines = नैतत्पदार्थ एकस्मिन् युक्तं दृष्टिविरोधतः ।;भावाभावतया विश्वं येन रूपेण मीयते ॥250॥

| verse_line2 = भावाभावतया विश्वं येन रूपेण मीयते ॥250॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तद्रूपमेव तदिति नियमः केन वार्यते ।

| verse_lines = तद्रूपमेव तदिति नियमः केन वार्यते ।;तत्तद्दोषनिवृत्यर्थं स्वीकृता तत्तदात्मता ॥251॥

| verse_line2 = तत्तद्दोषनिवृत्यर्थं स्वीकृता तत्तदात्मता ॥251॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदि तैरखिलैर्दोषैर्लिप्यते चलदर्शनः ।

| verse_lines = यदि तैरखिलैर्दोषैर्लिप्यते चलदर्शनः ।;अतिहाय प्रमाणाप्तं नियमं सदसत्तया ॥252॥

| verse_line2 = अतिहाय प्रमाणाप्तं नियमं सदसत्तया ॥252॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अशेषमविरुद्धं च निर्मानं व्याहतं सदा ।

| verse_lines = अशेषमविरुद्धं च निर्मानं व्याहतं सदा ।;सर्वप्रकारं वदतो दृष्टहानिरमग्रहः(अमग्रहः/अप्रमाणग्रहः) ॥253॥

| verse_line2 = सर्वप्रकारं वदतो दृष्टहानिरमग्रहः(अमग्रहः/अप्रमाणग्रहः) ॥253॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वव्याहतत्वमित्याद्या दोषाः सर्वे भवन्ति हि ।

| verse_lines = स्वव्याहतत्वमित्याद्या दोषाः सर्वे भवन्ति हि ।;वक्ति स्वप्रभमात्मानं देहमानं तदप्यलम् ॥254॥

| verse_line2 = वक्ति स्वप्रभमात्मानं देहमानं तदप्यलम् ॥254॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दुष्टं नानाशरीरेषु प्रवेशादन्यथाभवात् ।

| verse_lines = दुष्टं नानाशरीरेषु प्रवेशादन्यथाभवात् ।;अन्यथाभावि यद्वस्तु तदनित्यमिति स्थितिः ॥255॥

| verse_line2 = अन्यथाभावि यद्वस्तु तदनित्यमिति स्थितिः ॥255॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तन्मते तदनित्यत्वं पुद्गलस्यानिवारितम् ।

| verse_lines = तन्मते तदनित्यत्वं पुद्गलस्यानिवारितम् ।;नानित्यताऽस्मत्पक्षे तु चैतन्यादेर्विशेषिणः ॥256॥

| verse_line2 = नानित्यताऽस्मत्पक्षे तु चैतन्यादेर्विशेषिणः ॥256॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = लक्षणस्य निवृत्तौ तु स्यान्न तच्चेतने क्वचित् ।

| verse_lines = लक्षणस्य निवृत्तौ तु स्यान्न तच्चेतने क्वचित् ।;ओतप्रोतात्मकत्वं तु पटे देहेऽङ्गसंस्थितिः ॥257॥

| verse_line2 = ओतप्रोतात्मकत्वं तु पटे देहेऽङ्गसंस्थितिः ॥257॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यादलिक्षणस्यैव निवृत्तौ स्यादनित्यता ।

| verse_lines = इत्यादलिक्षणस्यैव निवृत्तौ स्यादनित्यता ।;भौतिकं त्वेव रूपादि व्याप्तं नाशेन नो मते ॥258॥

| verse_line2 = भौतिकं त्वेव रूपादि व्याप्तं नाशेन नो मते ॥258॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नैवं तस्यान्यथाभावो यस्यानित्यत्वमीरितम् ।

| verse_lines = नैवं तस्यान्यथाभावो यस्यानित्यत्वमीरितम् ।;रूपादियुक्तस्य तथा जगन्नाशित्वसिद्धये ॥259॥

| verse_line2 = रूपादियुक्तस्य तथा जगन्नाशित्वसिद्धये ॥259॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्याप्त्या तयाऽन्यथाभावादात्मनोऽनित्यता भवेत् ।

| verse_lines = व्याप्त्या तयाऽन्यथाभावादात्मनोऽनित्यता भवेत् ।;नित्योर्ध्वगतिरप्येषा या मुक्तिरिति कथ्यते ॥260॥

| verse_line2 = नित्योर्ध्वगतिरप्येषा या मुक्तिरिति कथ्यते ॥260॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अलोकाकाशमाप्तस्य कथं न विकृतिश्च सा ।

| verse_lines = अलोकाकाशमाप्तस्य कथं न विकृतिश्च सा ।;कीदृशश्चान्यथाभावो नाशहेतुतयेष्यते ॥261॥

| verse_line2 = कीदृशश्चान्यथाभावो नाशहेतुतयेष्यते ॥261॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = संस्थानापगमश्चेत् स न हि भूसागरादिषु ।

| verse_lines = संस्थानापगमश्चेत् स न हि भूसागरादिषु ।;यः कश्चिदन्यथाभावो यदि मुक्तिश्च तादृशी ॥262॥

| verse_line2 = यः कश्चिदन्यथाभावो यदि मुक्तिश्च तादृशी ॥262॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = देहमाने विकारः स्यादिति स्थास्नूननात्मनः ।

| verse_lines = देहमाने विकारः स्यादिति स्थास्नूननात्मनः ।;आह हस्त्यादिदेहेषु ह्यपि स्यादन्यथाभवः ॥263॥

| verse_line2 = आह हस्त्यादिदेहेषु ह्यपि स्यादन्यथाभवः ॥263॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अणुदेहस्य जीवस्य गजत्वे विकृतिर्हि या ।

| verse_lines = अणुदेहस्य जीवस्य गजत्वे विकृतिर्हि या ।;देहव्याप्तौ(देहव्याप्त्यै) विशेषः कस्तस्याः स्थास्नुतनौ च नुः ॥264॥

| verse_line2 = देहव्याप्तौ(देहव्याप्त्यै) विशेषः कस्तस्याः स्थास्नुतनौ च नुः ॥264॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = गीतात् पुष्पफलावाप्तिः स्पर्शात् कार्श्यं रसात् स्थितिः ।

| verse_lines = गीतात् पुष्पफलावाप्तिः स्पर्शात् कार्श्यं रसात् स्थितिः ।;अपि वृक्षस्य दृश्यन्त इति नानात्मता भवेत् ॥265॥

| verse_line2 = अपि वृक्षस्य दृश्यन्त इति नानात्मता भवेत् ॥265॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एवं चात्माकार्त्स्न्यमिति तत एवाह वेदवित् ।

| verse_lines = एवं चात्माकार्त्स्न्यमिति तत एवाह वेदवित् ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पत्युरधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A011"></span><h4 class="gr-section-head">पत्युरधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वज्ञत्वादिकैः सर्वैर्गुणैर्युक्तं सदाशिवम् ॥266॥

| verse_lines = सर्वज्ञत्वादिकैः सर्वैर्गुणैर्युक्तं सदाशिवम् ॥266॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जगद्विचित्ररचनाकर्तारं दोषवर्जितम् ।

| verse_lines = जगद्विचित्ररचनाकर्तारं दोषवर्जितम् ।;आहुः पाशुपतास्तच्च बहुश्रुतिविरोधतः ॥267॥

| verse_line2 = आहुः पाशुपतास्तच्च बहुश्रुतिविरोधतः ॥267॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नोपादेयं मतं ह्यस्य देवस्य(अस्य देवस्य) स्तुहि गर्तगम् ।

| verse_lines = नोपादेयं मतं ह्यस्य देवस्य(अस्य देवस्य) स्तुहि गर्तगम् ।;उत्पिपेष शिरस्तस्य गृणीषे सत्पतिं पदम् ॥268॥

| verse_line2 = उत्पिपेष शिरस्तस्य गृणीषे सत्पतिं पदम् ॥268॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यद्विष्णोरुपमं हन्तुं रुद्रमाकृष्यते मया ।

| verse_lines = यद्विष्णोरुपमं हन्तुं रुद्रमाकृष्यते मया ।;धनुर्यं कामये तं तमुग्रं मा शिश्नदेवताः ॥269॥

| verse_line2 = धनुर्यं कामये तं तमुग्रं मा शिश्नदेवताः ॥269॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = घ्नञ्छिश्नदेवानेकोऽसावासीन्नारायणः परः ।

| verse_lines = घ्नञ्छिश्नदेवानेकोऽसावासीन्नारायणः परः ।;तस्माद्रुद्रः सम्प्रसादश्चाभूतां वैष्णवं मखम् ॥270॥

| verse_line2 = तस्माद्रुद्रः सम्प्रसादश्चाभूतां वैष्णवं मखम् ॥270॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यज्ञेन यज्ञमयजन्ताबध्नन् पुरुषं पशुम् ।

| verse_lines = यज्ञेन यज्ञमयजन्ताबध्नन् पुरुषं पशुम् ।;यो भूतानामधिपती रुद्रस्तन्तिचरो वृषा ॥271॥

| verse_line2 = यो भूतानामधिपती रुद्रस्तन्तिचरो वृषा ॥271॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यादिश्रुतिसामर्थ्यात् पारतन्त्र्यं जनिर्मृतिः ।

| verse_lines = इत्यादिश्रुतिसामर्थ्यात् पारतन्त्र्यं जनिर्मृतिः ।;पराधीनपदप्राप्तिरज्ञत्वं प्रलयेऽभवः ॥272॥

| verse_line2 = पराधीनपदप्राप्तिरज्ञत्वं प्रलयेऽभवः ॥272॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रतीयन्ते सदोषत्वान्नेशः पशुपतिस्ततः ।

| verse_lines = प्रतीयन्ते सदोषत्वान्नेशः पशुपतिस्ततः ।;अशरीरत्वतस्तस्य सम्बन्धो जगता क्वचित् ॥273॥

| verse_line2 = अशरीरत्वतस्तस्य सम्बन्धो जगता क्वचित् ॥273॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कर्तृत्वेन न युज्येत देहिनो ज्ञानदृष्टितः ।

| verse_lines = कर्तृत्वेन न युज्येत देहिनो ज्ञानदृष्टितः ।;न च देहादिवद्विश्वमस्य स्याद्भोगसम्भवात् ॥274॥

| verse_line2 = न च देहादिवद्विश्वमस्य स्याद्भोगसम्भवात् ॥274॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अधिष्ठाने स्थितः कर्ता कार्यं कुर्वन् प्रतीयते ।

| verse_lines = अधिष्ठाने स्थितः कर्ता कार्यं कुर्वन् प्रतीयते ।;नास्याधिष्ठानयोगोऽस्ति भूतानां प्रलये तदा ॥275॥

| verse_line2 = नास्याधिष्ठानयोगोऽस्ति भूतानां प्रलये तदा ॥275॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अदेहश्चेदसर्वज्ञः(अदेहश्चेदसावज्ञः) शिलाकाष्ठादिवत् सदा ।

| verse_lines = अदेहश्चेदसर्वज्ञः(अदेहश्चेदसावज्ञः) शिलाकाष्ठादिवत् सदा ।;देही चेदन्तवानेव यज्ञदत्तनिदर्शनात् ॥276॥

| verse_line2 = देही चेदन्तवानेव यज्ञदत्तनिदर्शनात् ॥276॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न चैतदखिलं विष्णौ श्रुतिप्रामाण्यगौरवात् ।

| verse_lines = न चैतदखिलं विष्णौ श्रुतिप्रामाण्यगौरवात् ।;मनोबुद्ध्यङ्गितां विष्णोर्लक्षयामो य एव सः ॥277॥

| verse_line2 = मनोबुद्ध्यङ्गितां विष्णोर्लक्षयामो य एव सः ॥277॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स एव देहो विज्ञानमैश्वर्यं शक्तिरूर्जिता ।

| verse_lines = स एव देहो विज्ञानमैश्वर्यं शक्तिरूर्जिता ।;देहो विष्णोर्न ते विष्णो वासुदेवोऽग्रतो भवेत् ॥278॥

| verse_line2 = देहो विष्णोर्न ते विष्णो वासुदेवोऽग्रतो भवेत् ॥278॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः ।

| verse_lines = एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः ।;अजस्य नाभावध्येकमर्पितं मात्रया परः ॥279॥

| verse_line2 = अजस्य नाभावध्येकमर्पितं मात्रया परः ॥279॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सद्देहः सुखगन्धश्च ज्ञानभाः सत्पराक्रमः ।

| verse_lines = सद्देहः सुखगन्धश्च ज्ञानभाः सत्पराक्रमः ।;ज्ञानज्ञानः सुखसुखः स विष्णुः परमोऽक्षरः(परमाक्षरः) ॥280॥

| verse_line2 = ज्ञानज्ञानः सुखसुखः स विष्णुः परमोऽक्षरः(परमाक्षरः) ॥280॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आनन्द एक एवाग्र आसीन्नारायणः प्रभुः ।

| verse_lines = आनन्द एक एवाग्र आसीन्नारायणः प्रभुः ।;प्रियं तस्य शिरो मोदप्रमोदौ च भुजौ हरेः ॥281॥

| verse_line2 = प्रियं तस्य शिरो मोदप्रमोदौ च भुजौ हरेः ॥281॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आनन्दो मध्यतो ब्रह्म पुच्छं नान्यदभूत् क्वचित् ।

| verse_lines = आनन्दो मध्यतो ब्रह्म पुच्छं नान्यदभूत् क्वचित् ।;मनसोऽस्याभवद्ब्रह्मा ललाटादपि शङ्करः ॥282॥

| verse_line2 = मनसोऽस्याभवद्ब्रह्मा ललाटादपि शङ्करः ॥282॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पक्षयोर्गरुडः शेषो मुखादास सरस्वती(मुखादासीत्सरस्वती) ।

| verse_lines = पक्षयोर्गरुडः शेषो मुखादास सरस्वती(मुखादासीत्सरस्वती) ।;सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ॥283॥

| verse_line2 = सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ॥283॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यादिश्रुतिसन्दर्भबलान्नित्यगुणात्मनः ।

| verse_lines = इत्यादिश्रुतिसन्दर्भबलान्नित्यगुणात्मनः ।;विष्णोर्देहाज्जगत्सर्वमाविरासीदितीयते ॥284॥

| verse_line2 = विष्णोर्देहाज्जगत्सर्वमाविरासीदितीयते ॥284॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मानवत्वाद्विरोधः को नामानं क्वचिदिष्यते ।

| verse_lines = मानवत्वाद्विरोधः को नामानं क्वचिदिष्यते ।;अविरोधो विरोधश्च मानेनैव हि गम्यते ॥285॥

| verse_line2 = अविरोधो विरोधश्च मानेनैव हि गम्यते ॥285॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अत उक्तं समस्तं च वासुदेवस्य युज्यते ।

| verse_lines = अत उक्तं समस्तं च वासुदेवस्य युज्यते ।;शिवादिनामयुक्ताश्च श्रुतयो विष्णुवाचकाः ॥286॥

| verse_line2 = शिवादिनामयुक्ताश्च श्रुतयो विष्णुवाचकाः ॥286॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नामानि सर्वाणि च यमेको यो देवानामधाः ।

| verse_lines = नामानि सर्वाणि च यमेको यो देवानामधाः ।;विष्णुनामानि नान्यस्य सर्वनामा हरिः स्वयम् ॥287॥

| verse_line2 = विष्णुनामानि नान्यस्य सर्वनामा हरिः स्वयम् ॥287॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न नारायणनामानि तदन्येष्वपरे हरौ ।

| verse_lines = न नारायणनामानि तदन्येष्वपरे हरौ ।;इत्यादिश्रुतयस्तत्र मानं चोक्तः समन्वयः ॥288॥

| verse_line2 = इत्यादिश्रुतयस्तत्र मानं चोक्तः समन्वयः ॥288॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पुराणानि पुराणाद्यैर्विरुद्धत्वान्न तत्प्रमा ।

| verse_lines = पुराणानि पुराणाद्यैर्विरुद्धत्वान्न तत्प्रमा ।;तद्विरुद्धेषु नो मानं पूर्वापरविरोधतः ॥289॥

| verse_line2 = तद्विरुद्धेषु नो मानं पूर्वापरविरोधतः ॥289॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = समब्राह्मविरोधाच्च नियमाद्वैष्णवेष्वपि ।

| verse_lines = समब्राह्मविरोधाच्च नियमाद्वैष्णवेष्वपि ।;मोहार्थमुक्तितश्चैव विष्णुरेको गुणार्णवः ॥290॥

| verse_line2 = मोहार्थमुक्तितश्चैव विष्णुरेको गुणार्णवः ॥290॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V11

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्कन्दसूर्यगणेशादिमतानि न्यायतोऽमुतः ।

| verse_lines = स्कन्दसूर्यगणेशादिमतानि न्यायतोऽमुतः ।;निराकृतान्यशेषेण सिद्धान्तस्याविशेषतः ॥291॥

| verse_line2 = निराकृतान्यशेषेण सिद्धान्तस्याविशेषतः ॥291॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उत्पत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A012"></span><h4 class="gr-section-head">उत्पत्त्यधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निराकृतौ विशेषस्य भावाच्छक्तिमतं पृथक् ।

| verse_lines = निराकृतौ विशेषस्य भावाच्छक्तिमतं पृथक् ।;दूष्यते महती देवी ह्रीङ्कारी सर्वकारणम् ॥292॥

| verse_line2 = दूष्यते महती देवी ह्रीङ्कारी सर्वकारणम् ॥292॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = त्रिपुरा भैरवीत्यादिनामभिः साऽभिधीयते ।

| verse_lines = त्रिपुरा भैरवीत्यादिनामभिः साऽभिधीयते ।;तस्याः सदाशिवाद्याश्च जायन्ते देवमानवाः ॥293॥

| verse_line2 = तस्याः सदाशिवाद्याश्च जायन्ते देवमानवाः ॥293॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भूतभौतिकमप्येतदिति तन्नोपपद्यते ।

| verse_lines = भूतभौतिकमप्येतदिति तन्नोपपद्यते ।;दृष्टा पुम्भ्यः सदा सृष्टिः स्त्रीपुम्भ्यो वा विशेषतः ॥294॥

| verse_line2 = दृष्टा पुम्भ्यः सदा सृष्टिः स्त्रीपुम्भ्यो वा विशेषतः ॥294॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = केवलाभ्यो न हि स्त्रीभ्यस्तत उत्पत्त्यसम्भवात् ।

| verse_lines = केवलाभ्यो न हि स्त्रीभ्यस्तत उत्पत्त्यसम्भवात् ।;नार्च्यं महावाममतं वामैरन्यैरुदीर्यते ॥295॥

| verse_line2 = नार्च्यं महावाममतं वामैरन्यैरुदीर्यते ॥295॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शिवोपसर्जना शक्तिः ससर्जेदं समन्ततः ।

| verse_lines = शिवोपसर्जना शक्तिः ससर्जेदं समन्ततः ।;इति तच्चोपपन्नं न शिवस्याकरणत्वतः ॥296॥

| verse_line2 = इति तच्चोपपन्नं न शिवस्याकरणत्वतः ॥296॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अदेहत्वादपि ह्यन्ये ब्रूयुः सर्वज्ञमीश्वरम् ।

| verse_lines = अदेहत्वादपि ह्यन्ये ब्रूयुः सर्वज्ञमीश्वरम् ।;अणुवामा न तद्युक्तमीशवादप्रवेशनात् ॥297॥

| verse_line2 = अणुवामा न तद्युक्तमीशवादप्रवेशनात् ॥297॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सार्वज्ञादिगुणैर्युक्तं गुरुकल्पनया द्वयम् ।

| verse_lines = सार्वज्ञादिगुणैर्युक्तं गुरुकल्पनया द्वयम् ।;न युज्यते ह्यतस्त्वीश एक एव प्रयोजकः ॥298॥

| verse_line2 = न युज्यते ह्यतस्त्वीश एक एव प्रयोजकः ॥298॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उक्तदोषश्च तत्पक्ष इति नैवात्र दूष्यते ।

| verse_lines = उक्तदोषश्च तत्पक्ष इति नैवात्र दूष्यते ।;श्रुतिस्मृतीतिहासानां सामस्त्येन विरोधतः ॥299॥

| verse_line2 = श्रुतिस्मृतीतिहासानां सामस्त्येन विरोधतः ॥299॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सतां जुगुप्सितत्वाच्च नाङ्गीकार्यं हि तन्मतम् ।

| verse_lines = सतां जुगुप्सितत्वाच्च नाङ्गीकार्यं हि तन्मतम् ।;पञ्चरात्रनिषेधार्थमेतान्याचक्षते यदि ॥300॥

| verse_line2 = पञ्चरात्रनिषेधार्थमेतान्याचक्षते यदि ॥300॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सूत्राण्यतिविरुद्धं तद्यत आह स भारते ।

| verse_lines = सूत्राण्यतिविरुद्धं तद्यत आह स भारते ।;‘‘पञ्चरात्रस्य कृत्स्नस्य वक्ता नारायणः स्वयम् ॥301॥

| verse_line2 = ‘‘पञ्चरात्रस्य कृत्स्नस्य वक्ता नारायणः स्वयम् ॥301॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ज्ञानेष्वेतेषु राजेन्द्र सर्वेष्वेतद्विशिष्यते ।

| verse_lines = ज्ञानेष्वेतेषु राजेन्द्र सर्वेष्वेतद्विशिष्यते ।;पञ्चरात्रविदो ये तु यथाक्रमपरा नृप ॥302॥

| verse_line2 = पञ्चरात्रविदो ये तु यथाक्रमपरा नृप ॥302॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एकान्तभावोपगता वासुदेवं विशन्ति ते’’ ।

| verse_lines = एकान्तभावोपगता वासुदेवं विशन्ति ते’’ ।;इति, गीता च तच्छास्रसङ्क्षेप इति हीरितम् ॥303॥

| verse_line2 = इति, गीता च तच्छास्रसङ्क्षेप इति हीरितम् ॥303॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘वेदेन पञ्चरात्रेण भक्त्या यज्ञेन चैव हि ।

| verse_lines = ‘‘वेदेन पञ्चरात्रेण भक्त्या यज्ञेन चैव हि ।;दृश्योऽहं नान्यथा दृश्यो वर्षकोटिशतैरपि’’ ॥304॥

| verse_line2 = दृश्योऽहं नान्यथा दृश्यो वर्षकोटिशतैरपि’’ ॥304॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति वाराहवचनं श्लोका इति वचः श्रुतौ ।

| verse_lines = इति वाराहवचनं श्लोका इति वचः श्रुतौ ।;‘‘वेदैश्च पञ्चरात्रैश्च ध्येयो नारायणः परः ॥305॥

| verse_line2 = ‘‘वेदैश्च पञ्चरात्रैश्च ध्येयो नारायणः परः ॥305॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पञ्चरात्रं च वेदाश्च विद्यैकैव द्विधेयते’’ ।

| verse_lines = पञ्चरात्रं च वेदाश्च विद्यैकैव द्विधेयते’’ ।;इत्यादिवेदवचनैः पञ्चरात्रमपोद्यते ॥306॥

| verse_line2 = इत्यादिवेदवचनैः पञ्चरात्रमपोद्यते ॥306॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कथमेवात्र दोषः क उत्पत्तिर्ज्ञोऽत इत्यपि ।

| verse_lines = कथमेवात्र दोषः क उत्पत्तिर्ज्ञोऽत इत्यपि ।;इहैवोक्ता न चाभूतभावस्तत्रापि कथ्यते ॥307॥

| verse_line2 = इहैवोक्ता न चाभूतभावस्तत्रापि कथ्यते ॥307॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘अनादिकर्मणा बद्धो जीवः संसारमण्डले ।

| verse_lines = ‘‘अनादिकर्मणा बद्धो जीवः संसारमण्डले ।;वासुदेवेच्छया नित्यं भ्रमति’’ इति हि तद्वचः ॥308॥

| verse_line2 = वासुदेवेच्छया नित्यं भ्रमति’’ इति हि तद्वचः ॥308॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न हि संसारसादित्वं पञ्चरात्रोदितं क्वचित् ।

| verse_lines = न हि संसारसादित्वं पञ्चरात्रोदितं क्वचित् ।;जीवाभिमानिशेषस्य नाम्ना सङ्कर्षणस्य तु ॥309॥

| verse_line2 = जीवाभिमानिशेषस्य नाम्ना सङ्कर्षणस्य तु ॥309॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वासुदेवाज्जनिः प्रोक्ता प्रद्युम्नस्य ततस्तथा ।

| verse_lines = वासुदेवाज्जनिः प्रोक्ता प्रद्युम्नस्य ततस्तथा ।;मनोऽभिमानिनः कामस्यैवं साक्षाद्धरेः क्वचित् ॥310॥

| verse_line2 = मनोऽभिमानिनः कामस्यैवं साक्षाद्धरेः क्वचित् ॥310॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सङ्कर्षणादिनाम्नैव नित्याचिन्त्योरुशक्तितः ।

| verse_lines = सङ्कर्षणादिनाम्नैव नित्याचिन्त्योरुशक्तितः ।;व्यूह उक्तोऽन्यथानूद्य कथं दुष्टत्वमुच्यते ॥311॥

| verse_line2 = व्यूह उक्तोऽन्यथानूद्य कथं दुष्टत्वमुच्यते ॥311॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘यदि विद्याच्चतुर्वेदान्’’ इतिवद्वेदपूरणम् ।

| verse_lines = ‘‘यदि विद्याच्चतुर्वेदान्’’ इतिवद्वेदपूरणम् ।;पञ्चरात्रादिति कुतो द्वेषः शाण्डिल्यवर्तने ॥312॥

| verse_line2 = पञ्चरात्रादिति कुतो द्वेषः शाण्डिल्यवर्तने ॥312॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतः परमशास्त्रोरुद्वेषादुदितमासुरैः ।

| verse_lines = अतः परमशास्त्रोरुद्वेषादुदितमासुरैः ।;दूषणं पञ्चरात्रस्य वीक्षायामपि न क्षमम् ॥313॥

| verse_line2 = दूषणं पञ्चरात्रस्य वीक्षायामपि न क्षमम् ॥313॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतोऽशेषजगद्धाता निर्दोषोरुगुणार्णवः ।

| verse_lines = अतोऽशेषजगद्धाता निर्दोषोरुगुणार्णवः ।;नारायणः श्रुतिगणतात्पर्यादवसीयते ॥314॥

| verse_line2 = नारायणः श्रुतिगणतात्पर्यादवसीयते ॥314॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्धन्तमः प्रविशन्ति ये त्वविद्यामुपासते ।

| verse_lines = अन्धन्तमः प्रविशन्ति ये त्वविद्यामुपासते ।;ततो भूय इवायान्ति(इवाप्स्यन्ति) एतस्या नैव निन्दकाः ॥315॥

| verse_line2 = ततो भूय इवायान्ति(इवाप्स्यन्ति) एतस्या नैव निन्दकाः ॥315॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S02_V12

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ततो विद्यामविद्यां च यो जानात्युभयं सह ।

| verse_lines = ततो विद्यामविद्यां च यो जानात्युभयं सह ।;दोषज्ञानादतीत्यैतां(दोषज्ञानादतीत्यैतान्) विद्ययाऽमृतमश्नुते ॥316॥

| verse_line2 = दोषज्ञानादतीत्यैतां(दोषज्ञानादतीत्यैतान्) विद्ययाऽमृतमश्नुते ॥316॥

}}

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥</div>

=== तृतीयः पादः ===

<div class="introduction-line">अथाशेषसमाम्नायविरोधापाकृतिं प्रभुः ।</div>

<div class="introduction-line">करिष्यन् अधिदैवाधिभूतजीवपरात्मनाम् ॥1॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">स्वरूपनिर्णयायैव वचनानां परस्परम् ।</div>

<div class="introduction-line">पादेनानेनाविरोधं दर्शयत्यमितद्युतिः ॥2॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अनुभूतियुक्तिबहुवाग्वैलोम्यं च ततोऽधिकम् ।</div>

<div class="introduction-line">एतत्सर्वं सतः साम्यं द्वारवैयर्थ्यमेव च ॥3॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">दृष्टयुक्त्यनुसारित्वमुक्तान्यार्थाविरोधतः ।</div>

<div class="introduction-line">प्रसिद्धनामस्वीकारे बहुवाक्यानुवर्तिता ॥4॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">लोकदृष्टानुसारित्वं जीवसाम्यमनादिता ।</div>

<div class="introduction-line">तत्र तत्र परिज्ञानं गुणसाम्यश्रुती तथा ॥5॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">उत्पत्तिमत्वं स्वगुणाननुभूत्यल्पकल्पने ।</div>

<div class="introduction-line">नानाश्रुतिश्च वैचित्र्यं युक्तयः पूर्वपक्षगाः ॥6॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">व्यवस्थानुपपत्तिश्च स्वातन्त्र्यमनुसारिता ।</div>

<div class="introduction-line">मुख्यता शक्तिमत्त्वं च वैरूप्यं सर्वसङ्ग्रहः ॥7॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">गत्यादिरीशशक्तिश्च सर्वमानविरोधिता ।</div>

<div class="introduction-line">अभीष्टासिद्धिसुव्यक्ती शास्त्रसिद्धिर्विपर्ययः ॥8॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">विशेषकारणं चेति सिद्धान्तस्यैव साधिकाः ।</div>

</div>

<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वियदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S03_A001"></span><h4 class="gr-section-head">वियदधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रकृतिः पुरुषः कालो वेदास्तदभिमानिनः(देवास्तदभिमानिनः) ॥9॥

| verse_lines = प्रकृतिः पुरुषः कालो वेदास्तदभिमानिनः(देवास्तदभिमानिनः) ॥9॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = महादाद्याश्च जायन्ते पराधीनविशेषिता ।

| verse_lines = महादाद्याश्च जायन्ते पराधीनविशेषिता ।;इदं सर्वं ससर्जेति जनिमत्त्वमिहोदितम् ॥10॥

| verse_line2 = इदं सर्वं ससर्जेति जनिमत्त्वमिहोदितम् ॥10॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अवकाशमात्रमाकाशः कथमुत्पद्यतेऽन्यथा ।

| verse_lines = अवकाशमात्रमाकाशः कथमुत्पद्यतेऽन्यथा ।;यद्यनाकाशता पूर्वं किं मूर्तनिबिडं जगत् ॥11॥

| verse_line2 = यद्यनाकाशता पूर्वं किं मूर्तनिबिडं जगत् ॥11॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मूर्तसम्पूर्णता चैव यद्यनाकाशता भवेत् ।

| verse_lines = मूर्तसम्पूर्णता चैव यद्यनाकाशता भवेत् ।;मूर्तद्रव्याणि चाकाशे स्थितान्येव हि सर्वदा ॥12॥

| verse_line2 = मूर्तद्रव्याणि चाकाशे स्थितान्येव हि सर्वदा ॥12॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अत आकाशशब्दोक्तस्तद्देवोऽत्र विनायकः ।

| verse_lines = अत आकाशशब्दोक्तस्तद्देवोऽत्र विनायकः ।;देहोत्पत्त्या समुत्पन्न इति श्रुत्याऽभिधीयते ॥13॥

| verse_line2 = देहोत्पत्त्या समुत्पन्न इति श्रुत्याऽभिधीयते ॥13॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भूतमप्यसितं दिव्यदृष्टिगोचरमेव तु ।

| verse_lines = भूतमप्यसितं दिव्यदृष्टिगोचरमेव तु ।;उत्पद्यतेऽव्याकृतं हि गगनं साक्षिगोचरम् ॥14॥

| verse_line2 = उत्पद्यतेऽव्याकृतं हि गगनं साक्षिगोचरम् ॥14॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रदेश इति विज्ञेयं नित्यं नोत्पद्यते हि तत् ।

| verse_lines = प्रदेश इति विज्ञेयं नित्यं नोत्पद्यते हि तत् ।;तथाऽपि मूर्तसम्बन्धपरतन्त्रविशेषयुक् ॥15॥

| verse_line2 = तथाऽपि मूर्तसम्बन्धपरतन्त्रविशेषयुक् ॥15॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = खमेवोत्पत्तिमन्नाम श्रुतिशब्दविवक्षितम् ।

| verse_lines = खमेवोत्पत्तिमन्नाम श्रुतिशब्दविवक्षितम् ।;प्रकृतिः पुरुषः काल इत्येते च समस्तशः ॥16॥

| verse_line2 = प्रकृतिः पुरुषः काल इत्येते च समस्तशः ॥16॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ईशाधीनविशेषेण जन्या इत्येव कीर्तिताः ।

| verse_lines = ईशाधीनविशेषेण जन्या इत्येव कीर्तिताः ।;कालप्रवाह एवैको नित्यो न तु विशेषवान् ॥17॥

| verse_line2 = कालप्रवाह एवैको नित्यो न तु विशेषवान् ॥17॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पुरुषाव्यक्तकालानां रमैवैकाभिमानिनी ।

| verse_lines = पुरुषाव्यक्तकालानां रमैवैकाभिमानिनी ।;सिसृक्षुत्वविशेषं तत्साक्षाद्भगवदिच्छया ॥18॥

| verse_line2 = सिसृक्षुत्वविशेषं तत्साक्षाद्भगवदिच्छया ॥18॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्राप्तैव सृष्टेत्युदिता प्रधानं विकृतेरपि ।

| verse_lines = प्राप्तैव सृष्टेत्युदिता प्रधानं विकृतेरपि ।;पुमांसो देहसम्बन्धात् सृष्टिमन्त इतीरिताः ॥19॥

| verse_line2 = पुमांसो देहसम्बन्धात् सृष्टिमन्त इतीरिताः ॥19॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मातरिश्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S03_A002"></span><h4 class="gr-section-head">मातरिश्वाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एवं प्रलयकालेऽपि प्रतिभातपरावरः ।

| verse_lines = एवं प्रलयकालेऽपि प्रतिभातपरावरः ।;मुख्यवायुर्नित्यसमः शरीरोत्पत्तिकारणात् ॥20॥

| verse_line2 = मुख्यवायुर्नित्यसमः शरीरोत्पत्तिकारणात् ॥20॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पराधीनविशेषेण जनिमानेव शब्दितः ।

| verse_lines = पराधीनविशेषेण जनिमानेव शब्दितः ।;नैव किञ्चित् ततो जन्मवर्जितं परमादृते ॥21॥

| verse_line2 = नैव किञ्चित् ततो जन्मवर्जितं परमादृते ॥21॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पराधीनविशेषत्वे जन्मनः स्थूलताभवः ।

| verse_lines = पराधीनविशेषत्वे जन्मनः स्थूलताभवः ।;पूर्वशब्दविलोपश्च यदि जन्मेति कीर्त्यते ॥22॥

| verse_line2 = पूर्वशब्दविलोपश्च यदि जन्मेति कीर्त्यते ॥22॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = रमाया नैव जन्मास्ति चैतन्यस्यापि केवलम् ।

| verse_lines = रमाया नैव जन्मास्ति चैतन्यस्यापि केवलम् ।;प्रधानस्य च वेदस्यापीश्वरेच्छया ॥23॥

| verse_line2 = प्रधानस्य च वेदस्यापीश्वरेच्छया ॥23॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्यक्तिर्नाम विशेषोऽस्ति तस्मात् तद्वशतैव हि ।

| verse_lines = व्यक्तिर्नाम विशेषोऽस्ति तस्मात् तद्वशतैव हि ।;उत्पत्तिरत्र कथिता ....... ॥

| verse_line2 = उत्पत्तिरत्र कथिता ....... ॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असम्भवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S03_A003"></span><h4 class="gr-section-head">असम्भवाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ...... स्वतन्त्रत्वात् परात्मनः ॥24॥

| verse_lines = ...... स्वतन्त्रत्वात् परात्मनः ॥24॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नैवोत्पत्तिः कथमपि न स्वतन्त्रं ततोऽपरम् ।

| verse_lines = नैवोत्पत्तिः कथमपि न स्वतन्त्रं ततोऽपरम् ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="व्यतिरेकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S03_A013"></span><h4 class="gr-section-head">व्यतिरेकाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V13

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अच्छेद्यस्यापि जीवस्य विभागं बहुधा हरिः ॥25॥

| verse_lines = अच्छेद्यस्यापि जीवस्य विभागं बहुधा हरिः ॥25॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V13

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कृत्वा भोगान् प्रदायैव चैक्यमापादयेत् पुनः ।

| verse_lines = कृत्वा भोगान् प्रदायैव चैक्यमापादयेत् पुनः ।;अत ईशवशं सर्वं चेतनाचेतनं जगत् ॥26॥

| verse_line2 = अत ईशवशं सर्वं चेतनाचेतनं जगत् ॥26॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V13

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अविभागं विभागाय यदा नयति केशवः ।

| verse_lines = अविभागं विभागाय यदा नयति केशवः ।;किमशक्यं परेशस्य तदेति ह्यभिधीयते ॥27॥

| verse_line2 = किमशक्यं परेशस्य तदेति ह्यभिधीयते ॥27॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पृथगधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S03_A014"></span><h4 class="gr-section-head">पृथगधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एवं स्थितेऽपि जीवैक्यं केचिदाहुः परात्मना ।

| verse_lines = एवं स्थितेऽपि जीवैक्यं केचिदाहुः परात्मना ।;तद्योऽहमिति पूर्वाभिः श्रुतिभिश्चानुमाबलात् ॥28॥

| verse_line2 = तद्योऽहमिति पूर्वाभिः श्रुतिभिश्चानुमाबलात् ॥28॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न तद्युक्तं यतो विष्णुः पृथगेवाभिधीयते ।

| verse_lines = न तद्युक्तं यतो विष्णुः पृथगेवाभिधीयते ।;प्रज्ञानेत्रो लोक इति मुक्तो भेदोऽभिधीयते ॥29॥

| verse_line2 = प्रज्ञानेत्रो लोक इति मुक्तो भेदोऽभिधीयते ॥29॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘एतमानन्दम्’’ इति ‘‘अन्या परं साम्यमित्यपि’’ ।

| verse_lines = ‘‘एतमानन्दम्’’ इति ‘‘अन्या परं साम्यमित्यपि’’ ।;‘‘इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ॥30॥

| verse_line2 = ‘‘इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ॥30॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च’’ ।

| verse_lines = सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च’’ ।;उपसम्पद्यते ज्योतिः स्वरूपेणाभिपद्यते ॥31॥

| verse_line2 = उपसम्पद्यते ज्योतिः स्वरूपेणाभिपद्यते ॥31॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘तत्र पर्येति जक्षंश्च क्रीडन्नपि सदा सुखी’’ ।

| verse_lines = ‘‘तत्र पर्येति जक्षंश्च क्रीडन्नपि सदा सुखी’’ ।;आचक्ष्व मे परं मोक्षं धीरा यं प्रवदन्ति तम् ॥32॥

| verse_line2 = आचक्ष्व मे परं मोक्षं धीरा यं प्रवदन्ति तम् ॥32॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्युक्त आह वाग्देवी परं मोक्षं प्रजापतेः ।

| verse_lines = इत्युक्त आह वाग्देवी परं मोक्षं प्रजापतेः ।;शाखां शाखां महानद्यः संयान्ति परितः स्रवाः ॥33॥

| verse_line2 = शाखां शाखां महानद्यः संयान्ति परितः स्रवाः ॥33॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = धानापूपा मांसकामाः सदा पायसकर्दमाः ।

| verse_lines = धानापूपा मांसकामाः सदा पायसकर्दमाः ।;यस्मिन्नग्निमुखाः देवाः सेन्द्राः सहमरुद्गणाः ॥34॥

| verse_line2 = यस्मिन्नग्निमुखाः देवाः सेन्द्राः सहमरुद्गणाः ॥34॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ईजिरे क्रतुभिः श्रेष्ठैस्तदक्षरमुपासते ।

| verse_lines = ईजिरे क्रतुभिः श्रेष्ठैस्तदक्षरमुपासते ।;प्रविशन्ति परं देवं मुक्तास्तत्रैव भोगिनः ॥35॥

| verse_line2 = प्रविशन्ति परं देवं मुक्तास्तत्रैव भोगिनः ॥35॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निर्गच्छन्ति यथाकामं परेशेनैव चोदिताः ।

| verse_lines = निर्गच्छन्ति यथाकामं परेशेनैव चोदिताः ।;‘‘भेददृष्ट्याभिमानेन निःसङ्गेनापि कर्मणा ॥36॥

| verse_line2 = ‘‘भेददृष्ट्याभिमानेन निःसङ्गेनापि कर्मणा ॥36॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कर्तृत्वात् सगुणं ब्रह्म पुरुषं पुरुषर्षभम् ।

| verse_lines = कर्तृत्वात् सगुणं ब्रह्म पुरुषं पुरुषर्षभम् ।;स सङ्गत्य पुनःकाले कालेनेश्वरमूर्तिना ॥37॥

| verse_line2 = स सङ्गत्य पुनःकाले कालेनेश्वरमूर्तिना ॥37॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जाते गुणव्यतिकरे यथापूर्वं प्रजायते’’ ।

| verse_lines = जाते गुणव्यतिकरे यथापूर्वं प्रजायते’’ ।;‘‘ऋचां त्वः पोषमास्ते च परेण प्रेरिताः सदा’’ ॥38॥

| verse_line2 = ‘‘ऋचां त्वः पोषमास्ते च परेण प्रेरिताः सदा’’ ॥38॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘यत्कामस्तत्सृजत्यद्धैवात्मना तत्सृजत्यपि’’ ।

| verse_lines = ‘‘यत्कामस्तत्सृजत्यद्धैवात्मना तत्सृजत्यपि’’ ।;सहैव ब्रह्मणा कामान् भुङ्क्ते निस्तीर्णतद्गुणः ॥39॥

| verse_line2 = सहैव ब्रह्मणा कामान् भुङ्क्ते निस्तीर्णतद्गुणः ॥39॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘दुःखादींश्च परित्यज्य’’ ‘‘जगद्य्वापारवर्जितः’’ ।

| verse_lines = ‘‘दुःखादींश्च परित्यज्य’’ ‘‘जगद्य्वापारवर्जितः’’ ।;भुङ्क्ते भोगान् सहैवोच्चानित्याद्यागममानतः ॥40॥

| verse_line2 = भुङ्क्ते भोगान् सहैवोच्चानित्याद्यागममानतः ॥40॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मुक्तस्य भेदावगतेः कथमेव ह्यभिन्नता ।

| verse_lines = मुक्तस्य भेदावगतेः कथमेव ह्यभिन्नता ।;जीवेशयोर्नानुमा च तदभेदं प्रमापयेत् ॥41॥

| verse_line2 = जीवेशयोर्नानुमा च तदभेदं प्रमापयेत् ॥41॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मिथ्यैव भेदो विमतो भेदत्वाच्चन्द्रभेदवत् ।

| verse_lines = मिथ्यैव भेदो विमतो भेदत्वाच्चन्द्रभेदवत् ।;इति चेत् साध्यधर्मोऽयं सन्न सन् वा न वोभयम् ॥42॥

| verse_line2 = इति चेत् साध्यधर्मोऽयं सन्न सन् वा न वोभयम् ॥42॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदि सन्नपसिद्धान्तः स एवासन्नितीरिते ।

| verse_lines = यदि सन्नपसिद्धान्तः स एवासन्नितीरिते ।;नोभयं चेन्न सिद्धं तदिति मानस्य दूषणम् ॥43॥

| verse_line2 = नोभयं चेन्न सिद्धं तदिति मानस्य दूषणम् ॥43॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न च मानान्तरेणैतच्छक्यं साधयितुं क्वचित् ।

| verse_lines = न च मानान्तरेणैतच्छक्यं साधयितुं क्वचित् ।;अनुमानेन चेत् सैव ह्यनवस्था भविष्यति ॥44॥

| verse_line2 = अनुमानेन चेत् सैव ह्यनवस्था भविष्यति ॥44॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न चागमस्तदर्थोऽस्ति नासदासीन्न तद्वदेत् ।

| verse_lines = न चागमस्तदर्थोऽस्ति नासदासीन्न तद्वदेत् ।;परिशेषादनिर्वाच्यं यदि सिद्ध्येत् परात्मनः ॥45॥

| verse_line2 = परिशेषादनिर्वाच्यं यदि सिद्ध्येत् परात्मनः ॥45॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनिर्वाच्यत्वमेव स्यात् परिशिष्टो ह्यसौ सदा ।

| verse_lines = अनिर्वाच्यत्वमेव स्यात् परिशिष्टो ह्यसौ सदा ।;न चान्य आगमस्तत्र सदसत्प्रतियोगिनि ॥46॥

| verse_line2 = न चान्य आगमस्तत्र सदसत्प्रतियोगिनि ॥46॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न च प्रत्यक्षमत्रास्ति न चार्थापत्तिरिष्यते ।

| verse_lines = न च प्रत्यक्षमत्रास्ति न चार्थापत्तिरिष्यते ।;बाधायोगात् सत इति बाधाभावत एव हि ॥47॥

| verse_line2 = बाधायोगात् सत इति बाधाभावत एव हि ॥47॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इष्टापत्तिर्न हि भ्रान्तावपि बाधोऽवगम्यते(बाधोऽधिगम्यते) ।

| verse_lines = इष्टापत्तिर्न हि भ्रान्तावपि बाधोऽवगम्यते(बाधोऽधिगम्यते) ।;विषयस्य कुतो बाधो विद्यमानं हि बाध्यते ॥48॥

| verse_line2 = विषयस्य कुतो बाधो विद्यमानं हि बाध्यते ॥48॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न हि वन्ध्यासुतो वध्यो यज्ञदत्तो हि वध्यते ।

| verse_lines = न हि वन्ध्यासुतो वध्यो यज्ञदत्तो हि वध्यते ।;बाधायोगात् सत इति व्याप्तिरेषा क्व दृश्यते ॥49॥

| verse_line2 = बाधायोगात् सत इति व्याप्तिरेषा क्व दृश्यते ॥49॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कश्चायं बाध उद्दिष्टो न हि नाशोऽसतो भवेत् ।

| verse_lines = कश्चायं बाध उद्दिष्टो न हि नाशोऽसतो भवेत् ।;निवृत्तिश्चाप्रवृत्तस्य कथमेवोपपद्यते ॥50॥

| verse_line2 = निवृत्तिश्चाप्रवृत्तस्य कथमेवोपपद्यते ॥50॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नासीदस्ति भविष्यच्च तदिति ज्ञानमेयता ।

| verse_lines = नासीदस्ति भविष्यच्च तदिति ज्ञानमेयता ।;यदि बाधस्तदा सत्त्वं तेनैवाङ्गीकृतं पुनः ॥51॥

| verse_line2 = यदि बाधस्तदा सत्त्वं तेनैवाङ्गीकृतं पुनः ॥51॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रतीतिर्नासत इति वदन्नङ्गीकरोति ताम् ।

| verse_lines = प्रतीतिर्नासत इति वदन्नङ्गीकरोति ताम् ।;निषेधो ह्यप्रतीतस्य कथञ्चिन्नोपपद्यते ॥52॥

| verse_line2 = निषेधो ह्यप्रतीतस्य कथञ्चिन्नोपपद्यते ॥52॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न चोपमा भवेदत्र प्रत्यक्षात् सत्त्वमेव च ।

| verse_lines = न चोपमा भवेदत्र प्रत्यक्षात् सत्त्वमेव च ।;शास्त्रगम्यपरेशानाद्भेदः स्वात्मन ईयते ॥53॥

| verse_line2 = शास्त्रगम्यपरेशानाद्भेदः स्वात्मन ईयते ॥53॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनुभूतिविरोधेन कथमेकत्वमुच्यते ।

| verse_lines = अनुभूतिविरोधेन कथमेकत्वमुच्यते ।;किञ्चित् कर्ता च दुःखीति सर्वैरेवानुभूयते ॥54॥

| verse_line2 = किञ्चित् कर्ता च दुःखीति सर्वैरेवानुभूयते ॥54॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वज्ञो भगवान् विष्णुः सर्वशक्तिरिति श्रुतः ।

| verse_lines = सर्वज्ञो भगवान् विष्णुः सर्वशक्तिरिति श्रुतः ।;अनुभूताद्धि भेदेन श्रुतिरेषा वदत्यमुम् ॥55॥

| verse_line2 = अनुभूताद्धि भेदेन श्रुतिरेषा वदत्यमुम् ॥55॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उपजीव्यविरुद्धं तु कथमैक्यं श्रुतिर्वदेत् ।

| verse_lines = उपजीव्यविरुद्धं तु कथमैक्यं श्रुतिर्वदेत् ।;अप्रामाण्यं यदा भेदवाचकस्य भविष्यति ॥56॥

| verse_line2 = अप्रामाण्यं यदा भेदवाचकस्य भविष्यति ॥56॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स एव धर्मिणी ग्राही तदभेदः कथं भवेत् ।

| verse_lines = स एव धर्मिणी ग्राही तदभेदः कथं भवेत् ।;यत् स्वरूपग्रहे मानं तद्धर्मे न कथं भवेत् ॥57॥

| verse_line2 = यत् स्वरूपग्रहे मानं तद्धर्मे न कथं भवेत् ॥57॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एकविज्ञानविज्ञप्त्या द्वयं मानं भविष्यति ।

| verse_lines = एकविज्ञानविज्ञप्त्या द्वयं मानं भविष्यति ।;न चेदेकं प्रमाणं तद्द्वयमप्यत्र नो भवेत् ॥58॥

| verse_line2 = न चेदेकं प्रमाणं तद्द्वयमप्यत्र नो भवेत् ॥58॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = धर्मिग्राहिविरोधस्तु तस्मान्मानस्य दूषणम् ।

| verse_lines = धर्मिग्राहिविरोधस्तु तस्मान्मानस्य दूषणम् ।;नोपजीव्यो ह्यभेदोऽत्र क्वचिद्भेदश्रुतेर्बलात् ॥59॥

| verse_line2 = नोपजीव्यो ह्यभेदोऽत्र क्वचिद्भेदश्रुतेर्बलात् ॥59॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न च मानान्तरोपेयं ब्रह्म तद्भवति क्वचित् ।

| verse_lines = न च मानान्तरोपेयं ब्रह्म तद्भवति क्वचित् ।;येन मानेन चोपेयं भेदस्तेनावगम्यते ॥60॥

| verse_line2 = येन मानेन चोपेयं भेदस्तेनावगम्यते ॥60॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वज्ञानुमयैवेशो यद्युपेयः कथञ्चन ।

| verse_lines = सर्वज्ञानुमयैवेशो यद्युपेयः कथञ्चन ।;सर्वज्ञत्वगुणेनैव तया भेदोऽवगम्यते ॥61॥

| verse_line2 = सर्वज्ञत्वगुणेनैव तया भेदोऽवगम्यते ॥61॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न दुःखानुभवः क्वापि मिथ्यानुभवतां व्रजेत् ।

| verse_lines = न दुःखानुभवः क्वापि मिथ्यानुभवतां व्रजेत् ।;न हि बाधः क्वचिद् दृष्टो दुःखाद्यनुभवस्य तु ॥62॥

| verse_line2 = न हि बाधः क्वचिद् दृष्टो दुःखाद्यनुभवस्य तु ॥62॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदि दुःखानुभूतिश्च भ्रान्तिरित्यवसीयते ।

| verse_lines = यदि दुःखानुभूतिश्च भ्रान्तिरित्यवसीयते ।;अदुःखिताश्रुतिः केन न भ्रान्तिरिति गम्यते ॥63॥

| verse_line2 = अदुःखिताश्रुतिः केन न भ्रान्तिरिति गम्यते ॥63॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = श्रुतिस्वरूपमर्थश्च मानेनैवावसीयते ।

| verse_lines = श्रुतिस्वरूपमर्थश्च मानेनैवावसीयते ।;तच्चेन्मानं गृहीतं ते किं दुःखानुभवे भ्रमः ॥64॥

| verse_line2 = तच्चेन्मानं गृहीतं ते किं दुःखानुभवे भ्रमः ॥64॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न च बाधविशेषोऽस्ति यदबाधितमेव तत् ।

| verse_lines = न च बाधविशेषोऽस्ति यदबाधितमेव तत् ।;बाधो यद्यनुभूतेऽर्थे कथं निर्णय ईयते ॥65॥

| verse_line2 = बाधो यद्यनुभूतेऽर्थे कथं निर्णय ईयते ॥65॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कोऽपि ह्यर्थो न निश्चेतुं शक्यते भ्रमवादिना ।

| verse_lines = कोऽपि ह्यर्थो न निश्चेतुं शक्यते भ्रमवादिना ।;भ्रमत्वमभ्रमत्वं च यदैवानुभवोपगम् ॥66॥

| verse_line2 = भ्रमत्वमभ्रमत्वं च यदैवानुभवोपगम् ॥66॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एकस्य भ्रमता तत्र परस्याभ्रमता कुतः ।

| verse_lines = एकस्य भ्रमता तत्र परस्याभ्रमता कुतः ।;भ्रमत्वमभ्रमत्वं च सर्वं वेद्यं हि साक्षिणा ॥67॥

| verse_line2 = भ्रमत्वमभ्रमत्वं च सर्वं वेद्यं हि साक्षिणा ॥67॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स चेत् साक्षी क्वचिद्दुष्टः कथं निर्णय ईयते ।

| verse_lines = स चेत् साक्षी क्वचिद्दुष्टः कथं निर्णय ईयते ।;विशेषाः सर्व एवैते साक्षिप्रत्यक्षगोचराः(साक्षिप्रत्ययगोचराः) ॥68॥

| verse_line2 = विशेषाः सर्व एवैते साक्षिप्रत्यक्षगोचराः(साक्षिप्रत्ययगोचराः) ॥68॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ऊरीकृत्य च तान् सर्वान् व्यवहारः प्रवर्तते ।

| verse_lines = ऊरीकृत्य च तान् सर्वान् व्यवहारः प्रवर्तते ।;साक्षिणो व्यवसायी तु व्यवहारोऽभिधीयते ॥69॥

| verse_line2 = साक्षिणो व्यवसायी तु व्यवहारोऽभिधीयते ॥69॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्मात् सर्वप्रसिद्धस्य व्यवहारस्य सिद्धये ।

| verse_lines = तस्मात् सर्वप्रसिद्धस्य व्यवहारस्य सिद्धये ।;साक्षी निर्दोष एवैकः सदाऽङ्गीकार्य एव नः ॥70॥

| verse_line2 = साक्षी निर्दोष एवैकः सदाऽङ्गीकार्य एव नः ॥70॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शुद्धः साक्षी यदा सिद्धो दुःखित्वं वार्यते कथम् ।

| verse_lines = शुद्धः साक्षी यदा सिद्धो दुःखित्वं वार्यते कथम् ।;उपजीव्यप्रमाणं तद्भेदग्राहकमेव हि ॥71॥

| verse_line2 = उपजीव्यप्रमाणं तद्भेदग्राहकमेव हि ॥71॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतो जीवेशयोर्भेदः श्रुतिसामर्थ्यसुस्थिरः ।

| verse_lines = अतो जीवेशयोर्भेदः श्रुतिसामर्थ्यसुस्थिरः ।;तथापि तु चिदानन्दपूर्वास्तत्सदृशा गुणाः ॥72॥

| verse_line2 = तथापि तु चिदानन्दपूर्वास्तत्सदृशा गुणाः ॥72॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सारस्वरूपमस्यापि मुक्तावप्यवशिष्यते ।

| verse_lines = सारस्वरूपमस्यापि मुक्तावप्यवशिष्यते ।;अतोऽभेदवदेवैताः श्रुतयः प्रवदन्ति हि ॥73॥

| verse_line2 = अतोऽभेदवदेवैताः श्रुतयः प्रवदन्ति हि ॥73॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पौराणानि च वाक्यानि सादृश्याभेदसंश्रयात् ।

| verse_lines = पौराणानि च वाक्यानि सादृश्याभेदसंश्रयात् ।;सादृश्याच्च प्रधानत्वात् स्वातन्त्र्यादपि चाभिदाम् ॥74॥

| verse_line2 = सादृश्याच्च प्रधानत्वात् स्वातन्त्र्यादपि चाभिदाम् ॥74॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आहुरीशेन जीवस्य न स्वरूपाभिदां क्वचित् ।

| verse_lines = आहुरीशेन जीवस्य न स्वरूपाभिदां क्वचित् ।;स्थानैक्यमैकमत्यं च मुक्तस्य तु विशिष्यते ॥75॥

| verse_line2 = स्थानैक्यमैकमत्यं च मुक्तस्य तु विशिष्यते ॥75॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सादृश्यं च विशेषेण जडानां द्वयमेव तु ।

| verse_lines = सादृश्यं च विशेषेण जडानां द्वयमेव तु ।;भवेत् सादृश्यमत्यल्पं तृतीयं परमात्मना ॥76॥

| verse_line2 = भवेत् सादृश्यमत्यल्पं तृतीयं परमात्मना ॥76॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ईशरूपक्रियाणां च गुणानामपि सर्वशः ।

| verse_lines = ईशरूपक्रियाणां च गुणानामपि सर्वशः ।;तथैवावयवानां तत्स्वरूपैक्यं तु मुख्यतः ॥77॥

| verse_line2 = तथैवावयवानां तत्स्वरूपैक्यं तु मुख्यतः ॥77॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।

| verse_lines = ‘‘यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।;एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानुविधावति’’ ॥78॥

| verse_line2 = एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानुविधावति’’ ॥78॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति श्रुतेः नोभयं च भेदाभेदाख्यमिष्यते ।

| verse_lines = इति श्रुतेः नोभयं च भेदाभेदाख्यमिष्यते ।;‘‘एकमेवाद्वितीयं(एकमेवाद्वितीयं नेह) तन्नेह नानास्ति किञ्चन ॥79॥

| verse_line2 = ‘‘एकमेवाद्वितीयं(एकमेवाद्वितीयं नेह) तन्नेह नानास्ति किञ्चन ॥79॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति’’ ।

| verse_lines = मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति’’ ।;इति श्रुताविवेत्यस्माद्भेदाभेदनिराकृतिः ॥80॥

| verse_line2 = इति श्रुताविवेत्यस्माद्भेदाभेदनिराकृतिः ॥80॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V14

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इवोभये च सादृश्य इति वाक् शब्दनिर्णये ।

| verse_lines = इवोभये च सादृश्य इति वाक् शब्दनिर्णये ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अंशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S03_A018"></span><h4 class="gr-section-head">अंशाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भेदस्य मुक्तौ वचनादापि तत्पक्षनिग्रहः ॥81॥

| verse_lines = भेदस्य मुक्तौ वचनादापि तत्पक्षनिग्रहः ॥81॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = चेतनत्वादि सादृश्यं यद्यभेद इतीष्यते ।

| verse_lines = चेतनत्वादि सादृश्यं यद्यभेद इतीष्यते ।;अङ्गीकृतं तदस्माभिर्न स्वरूपैकता क्वचित् ॥82॥

| verse_line2 = अङ्गीकृतं तदस्माभिर्न स्वरूपैकता क्वचित् ॥82॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न केनचिदभेदोऽस्ति भेदाभेदोऽपि वा क्वचित् ।

| verse_lines = न केनचिदभेदोऽस्ति भेदाभेदोऽपि वा क्वचित् ।;समुदायमृते विष्णोः स्वगुणादीन् विनाऽपि वा ॥83॥

| verse_line2 = समुदायमृते विष्णोः स्वगुणादीन् विनाऽपि वा ॥83॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति श्रुतेर्न तस्यास्ति भेदाभेदोऽपि केनचित् ।

| verse_lines = इति श्रुतेर्न तस्यास्ति भेदाभेदोऽपि केनचित् ।;अभेदश्रुतयोंऽशत्वात् सादृश्यं चांशताऽस्य तु ॥84॥

| verse_line2 = अभेदश्रुतयोंऽशत्वात् सादृश्यं चांशताऽस्य तु ॥84॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अंशस्तु द्विविधो ज्ञेयः स्वरूपांशोऽन्य एव च ।

| verse_lines = अंशस्तु द्विविधो ज्ञेयः स्वरूपांशोऽन्य एव च ।;विभिन्नांशोऽल्पशक्तिः स्यात् किञ्चित् सादृश्यमात्रयुक् ॥85॥

| verse_line2 = विभिन्नांशोऽल्पशक्तिः स्यात् किञ्चित् सादृश्यमात्रयुक् ॥85॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अंशिनो यत्तु सामर्थ्यं यत्स्वरूपं यथा स्थितिः ।

| verse_lines = अंशिनो यत्तु सामर्थ्यं यत्स्वरूपं यथा स्थितिः ।;स एव चेत् स्वरूपांशः प्रादुर्भावा हरेर्यथा ॥86॥

| verse_line2 = स एव चेत् स्वरूपांशः प्रादुर्भावा हरेर्यथा ॥86॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सूर्यमण्डलमान्येकस्तत्प्रकाशाभिमानवान् ।

| verse_lines = सूर्यमण्डलमान्येकस्तत्प्रकाशाभिमानवान् ।;सूर्योऽथ सप्तमाब्धेश्च बाह्योदस्य च वारिपः ॥87॥

| verse_line2 = सूर्योऽथ सप्तमाब्धेश्च बाह्योदस्य च वारिपः ॥87॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कठिनत्वेन मेर्वादेः पृथिव्या अपि देवता ।

| verse_lines = कठिनत्वेन मेर्वादेः पृथिव्या अपि देवता ।;धरादेव्येवमेवैको भगवान् विष्णुरव्ययः ॥88॥

| verse_line2 = धरादेव्येवमेवैको भगवान् विष्णुरव्ययः ॥88॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नानावताररूपेण स्थितः पूर्णगुणः सदा ।

| verse_lines = नानावताररूपेण स्थितः पूर्णगुणः सदा ।;विण्मूत्राद्यभिमानिन्यो(विण्मूत्राक्ष्यादिमानिन्यो) यथाऽपभ्रष्टदेवताः ॥89॥

| verse_line2 = विण्मूत्राद्यभिमानिन्यो(विण्मूत्राक्ष्यादिमानिन्यो) यथाऽपभ्रष्टदेवताः ॥89॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सूर्यादिभ्यस्तथैवायं संसारी परमात् पृथक् ।

| verse_lines = सूर्यादिभ्यस्तथैवायं संसारी परमात् पृथक् ।;देहदोषैश्च दृष्टत्वादपभ्रष्टाख्यदेवताः ॥90॥

| verse_line2 = देहदोषैश्च दृष्टत्वादपभ्रष्टाख्यदेवताः ॥90॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्याः सूर्यादिदेवेभ्यो ह्यनुग्राह्याश्च तैः सदा ।

| verse_lines = अन्याः सूर्यादिदेवेभ्यो ह्यनुग्राह्याश्च तैः सदा ।;एवमेवं पराद्विष्णोः पृथक् संसारिणो मताः ॥91॥

| verse_line2 = एवमेवं पराद्विष्णोः पृथक् संसारिणो मताः ॥91॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनुग्राह्याश्च तेनैव तत्प्रसादाच्च मोक्षिणः ।

| verse_lines = अनुग्राह्याश्च तेनैव तत्प्रसादाच्च मोक्षिणः ।;न तु मत्स्यादिरूपाणामनुग्राह्यत्वमिष्यते ॥92॥

| verse_line2 = न तु मत्स्यादिरूपाणामनुग्राह्यत्वमिष्यते ॥92॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = गुणैरशेषैः पूर्णत्वान्मुख्याभेदो परैर्न च ।

| verse_lines = गुणैरशेषैः पूर्णत्वान्मुख्याभेदो परैर्न च ।;अंशाभासाश्च सर्वेऽपि परस्यांशा न मुख्यतः ॥93॥

| verse_line2 = अंशाभासाश्च सर्वेऽपि परस्यांशा न मुख्यतः ॥93॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम् ।

| verse_lines = यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम् ।;न तु पुम्पादवत् पादा जीवा एते परात्मनः ॥94॥

| verse_line2 = न तु पुम्पादवत् पादा जीवा एते परात्मनः ॥94॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पूर्णास्तस्य गुणा एव प्रादुर्भावतया स्थिताः ।

| verse_lines = पूर्णास्तस्य गुणा एव प्रादुर्भावतया स्थिताः ।;एवं जगाद परमा श्रुति(परमश्रुति)र्नारायणं परम् ॥95॥

| verse_line2 = एवं जगाद परमा श्रुति(परमश्रुति)र्नारायणं परम् ॥95॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अक्षयो भगवान् विष्णुर्लक्ष्म्यावासो लये स्थितः ।

| verse_lines = अक्षयो भगवान् विष्णुर्लक्ष्म्यावासो लये स्थितः ।;मुक्तैः सदा चिन्त्यमानो ब्रह्माद्यैस्तारतम्यगैः ॥96॥

| verse_line2 = मुक्तैः सदा चिन्त्यमानो ब्रह्माद्यैस्तारतम्यगैः ॥96॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रकृतिः पुरुषः कालो वेदाश्चेति चतुष्टयम् ।

| verse_lines = प्रकृतिः पुरुषः कालो वेदाश्चेति चतुष्टयम् ।;नित्यं स्वरूपतो विष्णोर्विशेषावाप्तिमात्रतः ॥97॥

| verse_line2 = नित्यं स्वरूपतो विष्णोर्विशेषावाप्तिमात्रतः ॥97॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उत्पत्तिमदिति प्रोक्तं लक्ष्मीस्तदभिमानिनी ।

| verse_lines = उत्पत्तिमदिति प्रोक्तं लक्ष्मीस्तदभिमानिनी ।;ततो जातः पुमान्नाम ब्रह्मास्यां वासुदेवतः ॥98॥

| verse_line2 = ततो जातः पुमान्नाम ब्रह्मास्यां वासुदेवतः ॥98॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सूत्रात्मा प्राणनामा च देव्यौ प्रकृतिमानिनी ।

| verse_lines = सूत्रात्मा प्राणनामा च देव्यौ प्रकृतिमानिनी ।;ततो रूपं महन्नाम ब्रह्मणोऽहङ्कृतिः शिवः ॥99॥

| verse_line2 = ततो रूपं महन्नाम ब्रह्मणोऽहङ्कृतिः शिवः ॥99॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ब्रह्मणो बुद्धिनाम्नोमा तत इन्द्रो मनोऽभिधः ।

| verse_lines = ब्रह्मणो बुद्धिनाम्नोमा तत इन्द्रो मनोऽभिधः ।;स्कन्दश्च तत एवान्ये सर्वे देवाः प्रजज्ञिरे ॥100॥

| verse_line2 = स्कन्दश्च तत एवान्ये सर्वे देवाः प्रजज्ञिरे ॥100॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्र पूर्वतनः श्रेयान् गुणैः सर्वैः समस्तशः ।

| verse_lines = तत्र पूर्वतनः श्रेयान् गुणैः सर्वैः समस्तशः ।;तेभ्यश्च भगवान् विष्णुस्तदधीना इमे सदा ॥101॥

| verse_line2 = तेभ्यश्च भगवान् विष्णुस्तदधीना इमे सदा ॥101॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जन्मस्थितिलयाज्ञाननियतिज्ञानसंसृतिः ।

| verse_lines = जन्मस्थितिलयाज्ञाननियतिज्ञानसंसृतिः ।;मोक्षश्च तदधीनत्वमेतेषां नैव हीयते ॥102॥

| verse_line2 = मोक्षश्च तदधीनत्वमेतेषां नैव हीयते ॥102॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C02_S03_V18

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मुक्तावपि स एवैकः स्वतन्त्रः पूर्णसद्गुणः ।

| verse_lines = मुक्तावपि स एवैकः स्वतन्त्रः पूर्णसद्गुणः ।;इति श्रुत्युपपत्तिभ्यां पादेऽस्मिन् प्रभुणोदितम् ॥103॥

| verse_line2 = इति श्रुत्युपपत्तिभ्यां पादेऽस्मिन् प्रभुणोदितम् ॥103॥

}}

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>

=== चतुर्थः पादः ===

<div class="introduction-line">श्रुत्यर्थः श्रुतियुक्तिभ्यां विरुद्ध इव दृश्यते ।</div>

<div class="introduction-line">यत्र तन्निर्णयं देवः सुविशिष्टोपपत्तिभिः ॥1॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">करोत्यनेन पादेन तत्र स्पष्टार्थवच्छ्रुतिः ।</div>

<div class="introduction-line">विशेषश्रुतिवैरूप्यं माहात्म्यं व्यक्तसद्गुणाः ॥2॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">दृष्टायुक्तिः समानत्वं कर्तृशक्तिर्विमिश्रिता ।</div>

<div class="introduction-line">युक्तयः पूर्वपक्षेषु सुनिर्णीतास्तु तादृशाः ॥</div>

<div class="introduction-line">युक्तयो निर्णयस्यैव स्वयं भगवतोदिताः ॥3॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥</div>

== तृतीयाध्यायस्य ==

=== प्रथमः पादः ===

<div class="introduction-line">स्वाभाविकान्यथानामसहभावान्ययोक्तयः ॥1॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अविशेषविशेषौ च सहभाIो विमिश्रता ।</div>

<div class="introduction-line">विरुद्धोक्तिः सहस्थानं वैयर्थ्यं चान्यथागतिः ॥ 2 ॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">युक्तयः पूर्वपक्षस्य गुणाधिक्यर्थतो भवौ ।</div>

<div class="introduction-line">उपपत्तिद्विरूपत्वमाधिक्यमनुरूपता ॥3॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">योग्यता बलवत्त्वं च विभागः कारणाभवः ।</div>

<div class="introduction-line">क्लृप्तिरन्या गतिश्चैव सिद्धान्तस्यैव साधकाः ॥4॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">बीजपूरुषयोनीनां सङ्गातिनियमोज्झितिम् ।</div>

<div class="introduction-line">अथशब्देन भगवानाह कारणतश्च ताम् ॥4॥</div>

</div>

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥</div>

=== द्वितीयः पादः ===

<div class="introduction-line">पश्चाददृष्ट्यविज्ञानकालदुःखपृथग्भवाः ।</div>

<div class="introduction-line">स्थानभेदो विरुद्धत्वं न्यायसाम्यं स्वतो भवः ॥1॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">गुणसाम्यमयोगश्च तर्कबाधो विलोमता ।</div>

<div class="introduction-line">नानाभावः प्रलोभश्च युक्तयः पूर्वपक्षगाः ॥2॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अशक्यकर्तृताशक्तिः स्वतोऽबोधस्तदेव च ।</div>

<div class="introduction-line">अमानक्लृप्तिसन्मानव्यवस्थात्यल्पताभवाः ॥3॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">विशेषदृष्टिवाक्ये च पुंशक्तिः सुनिर्दशनम् ।</div>

<div class="introduction-line">अलौकिकत्वमाधिक्यं स्वातन्त्र्यं निर्णयप्रमाः ॥4॥</div>

</div>

<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सन्ध्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A001"></span><h4 class="gr-section-head">सन्ध्याधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वासनाः सर्ववस्तूनामनाद्यनुभवागताः ।

| verse_lines = वासनाः सर्ववस्तूनामनाद्यनुभवागताः ।;सन्त्येवाशेषजीवानामनादिमनसि स्थिताः ॥5॥

| verse_line2 = सन्त्येवाशेषजीवानामनादिमनसि स्थिताः ॥5॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = त्रिगुणात्मकं मनोस्त्येव यावन्मुक्तिः सदातनम् ।

| verse_lines = त्रिगुणात्मकं मनोस्त्येव यावन्मुक्तिः सदातनम् ।;तत्रैवाशेषसंस्काराः सञ्चीयन्ते सदैव च ॥6॥

| verse_line2 = तत्रैवाशेषसंस्काराः सञ्चीयन्ते सदैव च ॥6॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सूक्ष्मत्वेन लये सच्च प्राकृतैरुपचीयते ।

| verse_lines = सूक्ष्मत्वेन लये सच्च प्राकृतैरुपचीयते ।;सृष्टिकाले यदा तन्न कुतः संसारसंस्थितिः ॥7॥

| verse_line2 = सृष्टिकाले यदा तन्न कुतः संसारसंस्थितिः ॥7॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = संस्कारैर्भगवानेव सृष्ट्वा नानाविधं जगत् ।

| verse_lines = संस्कारैर्भगवानेव सृष्ट्वा नानाविधं जगत् ।;स्वप्नकाले दर्शयति भ्रान्तिर्जाग्रत्त्वमेव हि ॥8॥

| verse_line2 = स्वप्नकाले दर्शयति भ्रान्तिर्जाग्रत्त्वमेव हि ॥8॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अदृष्टे चाश्रुते भावे न भाव उपजायते ।

| verse_lines = अदृष्टे चाश्रुते भावे न भाव उपजायते ।;अदृष्टादश्रुताद्भावान्न भाव उपजायते ॥9॥

| verse_line2 = अदृष्टादश्रुताद्भावान्न भाव उपजायते ॥9॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति श्रुतिपुराणोक्तिरनादित्वात्तु युज्यते ।

| verse_lines = इति श्रुतिपुराणोक्तिरनादित्वात्तु युज्यते ।;कदाचिद्दर्शनायोग्यं यत्तत्रापि विभागतः ॥10॥

| verse_line2 = कदाचिद्दर्शनायोग्यं यत्तत्रापि विभागतः ॥10॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दृष्टं समाधिकरणं दृश्यतेऽत्र स च भ्रमः(दृश्यते च स च भ्रमः) ।

| verse_lines = दृष्टं समाधिकरणं दृश्यतेऽत्र स च भ्रमः(दृश्यते च स च भ्रमः) ।;वासनामात्रमूलत्वाज्जाग्रद्वत् स्पष्टता न च ॥11॥

| verse_line2 = वासनामात्रमूलत्वाज्जाग्रद्वत् स्पष्टता न च ॥11॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भेदोऽभेदोऽथवा द्वन्द्वमिति प्रश्नो न युज्यते ।

| verse_lines = भेदोऽभेदोऽथवा द्वन्द्वमिति प्रश्नो न युज्यते ।;द्रष्टुः स्वप्नस्य दृष्टत्वाद्भेदस्यैवाखिलैर्जनैः ॥12॥

| verse_line2 = द्रष्टुः स्वप्नस्य दृष्टत्वाद्भेदस्यैवाखिलैर्जनैः ॥12॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रश्नदोषा हि चत्वारः स्वव्याहतिरसङ्गतिः ।

| verse_lines = प्रश्नदोषा हि चत्वारः स्वव्याहतिरसङ्गतिः ।;सिद्धार्थता च वैफल्यं न तैः स्यात् तत्त्वनिर्णयः ॥13॥

| verse_line2 = सिद्धार्थता च वैफल्यं न तैः स्यात् तत्त्वनिर्णयः ॥13॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्त्वनिर्णयवैलोम्यं स्याद्वादेऽपि हि निग्रहः ।

| verse_lines = तत्त्वनिर्णयवैलोम्यं स्याद्वादेऽपि हि निग्रहः ।;उद्भावनीयमेव स्यान्न कथावसितिर्भवेत् ॥14॥

| verse_line2 = उद्भावनीयमेव स्यान्न कथावसितिर्भवेत् ॥14॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विजिगीषुकथायां तु कथावसितिकारणम् ।

| verse_lines = विजिगीषुकथायां तु कथावसितिकारणम् ।;परिहारेऽपि सिद्धत्वं दूषणं प्रतिवादिनः ॥ 15 ॥

| verse_line2 = परिहारेऽपि सिद्धत्वं दूषणं प्रतिवादिनः ॥ 15 ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रतिज्ञायां तदन्यस्य सिद्धतैव हि साधिका(साधका) ।

| verse_lines = प्रतिज्ञायां तदन्यस्य सिद्धतैव हि साधिका(साधका) ।;आश्रयव्याश्रयासिद्धी साध्यासिद्धिश्च दूषणम् ॥16॥

| verse_line2 = आश्रयव्याश्रयासिद्धी साध्यासिद्धिश्च दूषणम् ॥16॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = केषाञ्चिन्न च ते दोषा व्याप्तौ सत्यां कथञ्चन ।

| verse_lines = केषाञ्चिन्न च ते दोषा व्याप्तौ सत्यां कथञ्चन ।;दोषो व्याहतिरेवास्ति नृशृङ्गस्तित्वसाधने ॥16॥

| verse_line2 = दोषो व्याहतिरेवास्ति नृशृङ्गस्तित्वसाधने ॥16॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यत्र व्याहतता नास्ति कोऽतिसङ्गोऽस्य साधने ।

| verse_lines = यत्र व्याहतता नास्ति कोऽतिसङ्गोऽस्य साधने ।;प्रत्यक्षागममूलास्तु न्यायाः सर्वे भवन्ति हि ॥17॥

| verse_line2 = प्रत्यक्षागममूलास्तु न्यायाः सर्वे भवन्ति हि ॥17॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न्यायाभासा अमूलाः स्युः न्यायस्यान्यस्य तौ पुनः ।

| verse_lines = न्यायाभासा अमूलाः स्युः न्यायस्यान्यस्य तौ पुनः ।;अदृष्टे व्यभिचारे तु साधकं तदिति स्फुटम् ॥18॥

| verse_line2 = अदृष्टे व्यभिचारे तु साधकं तदिति स्फुटम् ॥18॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ज्ञायते साक्षिणैवाद्धा मानबाधे तु तद्भवेत् ।

| verse_lines = ज्ञायते साक्षिणैवाद्धा मानबाधे तु तद्भवेत् ।;यत्साक्षिणैव मानत्वं मानानामवसीयते ॥20॥

| verse_line2 = यत्साक्षिणैव मानत्वं मानानामवसीयते ॥20॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अमानस्य तु मानत्वं मानसत्वाचलं भवेत् ।

| verse_lines = अमानस्य तु मानत्वं मानसत्वाचलं भवेत् ।;उत्सर्गतोऽपि यत्प्राप्तमपवादविवर्जितम् ॥21॥

| verse_line2 = उत्सर्गतोऽपि यत्प्राप्तमपवादविवर्जितम् ॥21॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्यभिचार्यपवादेन मानमेव भविष्यति ।

| verse_lines = व्यभिचार्यपवादेन मानमेव भविष्यति ।;अतो हि भोजनादीनामिष्टसाधनतानुमा ॥22॥

| verse_line2 = अतो हि भोजनादीनामिष्टसाधनतानुमा ॥22॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मानं व्यवहृतौ नित्यं व्यभिचारो हि तत्र च ।

| verse_lines = मानं व्यवहृतौ नित्यं व्यभिचारो हि तत्र च ।;व्याप्तत्वे व्याश्रयत्वं तु कथमेव हि दूषणम् ॥23॥

| verse_line2 = व्याप्तत्वे व्याश्रयत्वं तु कथमेव हि दूषणम् ॥23॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = रोहिण्युदय आसन्नः कृत्तिकाभ्युदिता यतः ।

| verse_lines = रोहिण्युदय आसन्नः कृत्तिकाभ्युदिता यतः ।;इत्युक्ते साधनं नो किं न ह्याज्ञैवात्र साधिका(साधका) ॥24॥

| verse_line2 = इत्युक्ते साधनं नो किं न ह्याज्ञैवात्र साधिका(साधका) ॥24॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्यत् सदसतोर्विश्वमिति च व्याहतेरमा ।

| verse_lines = अन्यत् सदसतोर्विश्वमिति च व्याहतेरमा ।;असिद्धसाधने दोषः को व्याप्तिर्यदि विद्यते ॥25॥

| verse_line2 = असिद्धसाधने दोषः को व्याप्तिर्यदि विद्यते ॥25॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्याप्तिश्च व्यतिरेकेण तत्र तैश्चावगम्यते(तत्र तैश्चैव गम्यते) ।

| verse_lines = व्याप्तिश्च व्यतिरेकेण तत्र तैश्चावगम्यते(तत्र तैश्चैव गम्यते) ।;अप्रसिद्धस्य साध्यस्य साधकत्वं यदेष्यते ॥26॥

| verse_line2 = अप्रसिद्धस्य साध्यस्य साधकत्वं यदेष्यते ॥26॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = लिङ्गस्योक्तौ विशेषोऽयं केन मानेन गम्यते ।

| verse_lines = लिङ्गस्योक्तौ विशेषोऽयं केन मानेन गम्यते ।;साधनं परमाण्वादेर्यदासिद्धस्य चेष्यते ॥27॥

| verse_line2 = साधनं परमाण्वादेर्यदासिद्धस्य चेष्यते ॥27॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यथानुभवमेवैतन्नाङ्गीकार्यं कुतस्तदा ।

| verse_lines = यथानुभवमेवैतन्नाङ्गीकार्यं कुतस्तदा ।;यत्र नातिप्रसङ्गोऽस्ति मानं न च विपर्यये ॥28॥

| verse_line2 = यत्र नातिप्रसङ्गोऽस्ति मानं न च विपर्यये ॥28॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = क्लिष्टकल्पनयैवात्र साध्यमित्यतिदुर्वचः ।

| verse_lines = क्लिष्टकल्पनयैवात्र साध्यमित्यतिदुर्वचः ।;परिशेषो मिथःसिद्धिचक्रकास्वाश्रयादयः ॥29॥

| verse_line2 = परिशेषो मिथःसिद्धिचक्रकास्वाश्रयादयः ॥29॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = असिद्धसाधकत्वेन पञ्चावयवतां विना ।

| verse_lines = असिद्धसाधकत्वेन पञ्चावयवतां विना ।;अङ्गीकार्याः समस्तैस्तन्नियमः किं निबन्धनः ॥30॥

| verse_line2 = अङ्गीकार्याः समस्तैस्तन्नियमः किं निबन्धनः ॥30॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सिद्धसाधनतायां च न कथावसितिर्भवेत् ।

| verse_lines = सिद्धसाधनतायां च न कथावसितिर्भवेत् ।;व्यभिचारो हेत्वसिद्धिरेकपक्षेऽपि दूषणम् ॥31॥

| verse_line2 = व्यभिचारो हेत्वसिद्धिरेकपक्षेऽपि दूषणम् ॥31॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = साध्यसाधनवैकल्यं दृष्टान्तस्य विशेषणे ।

| verse_lines = साध्यसाधनवैकल्यं दृष्टान्तस्य विशेषणे ।;वैय्यर्थ्यमेकासिद्धौ च विशिष्टासिद्धिरेव हि ॥32॥

| verse_line2 = वैय्यर्थ्यमेकासिद्धौ च विशिष्टासिद्धिरेव हि ॥32॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अप्रयोजनता(अप्रयोजकता) तत्र प्रथमप्रश्नदूषणम् ।

| verse_lines = अप्रयोजनता(अप्रयोजकता) तत्र प्रथमप्रश्नदूषणम् ।;सिद्धप्रश्नादिकं यत् तदाधिक्यान्तर्गतं भवेत् ॥33॥

| verse_line2 = सिद्धप्रश्नादिकं यत् तदाधिक्यान्तर्गतं भवेत् ॥33॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अर्थापत्त्युपमाभावा अनुमानान्तर्गताः क्वचित् ।

| verse_lines = अर्थापत्त्युपमाभावा अनुमानान्तर्गताः क्वचित् ।;प्रत्यक्षान्तर्गतोऽभावः सुखादेर्नियमेन च ॥34॥

| verse_line2 = प्रत्यक्षान्तर्गतोऽभावः सुखादेर्नियमेन च ॥34॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्यत्र झटिति प्राप्ताः प्रारम्भाद्याश्च युक्तयः ।

| verse_lines = अन्यत्र झटिति प्राप्ताः प्रारम्भाद्याश्च युक्तयः ।;आगमार्थावसित्यर्था नियतव्याप्तयोऽखिलाः ॥35॥

| verse_line2 = आगमार्थावसित्यर्था नियतव्याप्तयोऽखिलाः ॥35॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वाक्यं प्रकरणं स्थानं समाख्या च तथाविधाः ।

| verse_lines = वाक्यं प्रकरणं स्थानं समाख्या च तथाविधाः ।;कुरुपाण्डववत् तेषामुपपत्तेः पृथग्वचः ॥36॥

| verse_line2 = कुरुपाण्डववत् तेषामुपपत्तेः पृथग्वचः ॥36॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वन्यायैः साधनं कार्यं परन्यायैस्तु दूषणम् ।

| verse_lines = स्वन्यायैः साधनं कार्यं परन्यायैस्तु दूषणम् ।;स्वन्यायैर्दूषणं च स्यात् साधितैः प्रतिवादिनः ॥37॥

| verse_line2 = स्वन्यायैर्दूषणं च स्यात् साधितैः प्रतिवादिनः ॥37॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रसङ्गार्थतया प्रोक्ता न सिद्धान्तस्य दूषकाः ।

| verse_lines = प्रसङ्गार्थतया प्रोक्ता न सिद्धान्तस्य दूषकाः ।;छलं जातिरिति द्वेधा व्याहत्यन्तरमिष्यते ॥38॥

| verse_line2 = छलं जातिरिति द्वेधा व्याहत्यन्तरमिष्यते ॥38॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जातिः स्वव्याहतिर्ज्ञेया छलमर्थान्तरोत्तरम् ।

| verse_lines = जातिः स्वव्याहतिर्ज्ञेया छलमर्थान्तरोत्तरम् ।;एवं संशोधितन्यायसदागमविरोधतः ॥39॥

| verse_line2 = एवं संशोधितन्यायसदागमविरोधतः ॥39॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नानिर्वाच्यमिह प्रोक्तं मायामात्रपदेन हि ।

| verse_lines = नानिर्वाच्यमिह प्रोक्तं मायामात्रपदेन हि ।;वलिक्षणं सदसतोरिति हि व्याहतं स्वतः ॥40॥

| verse_line2 = वलिक्षणं सदसतोरिति हि व्याहतं स्वतः ॥40॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रतियोगित्वमप्यस्य ब्रह्मणोऽङ्गीकृतं भवेत् ।

| verse_lines = प्रतियोगित्वमप्यस्य ब्रह्मणोऽङ्गीकृतं भवेत् ।;मिथ्या चेत् प्रतियोगित्वं वैलक्ष्ण्यं ततो न हि ॥41॥

| verse_line2 = मिथ्या चेत् प्रतियोगित्वं वैलक्ष्ण्यं ततो न हि ॥41॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अवलिक्षणत्वं सत्यं स्यान्मिथ्यात्वं ब्रह्मणस्ततः ।

| verse_lines = अवलिक्षणत्वं सत्यं स्यान्मिथ्यात्वं ब्रह्मणस्ततः ।;अनिर्वाच्यस्य सत्त्वं वा यदि धर्मा न केचन ॥42॥

| verse_line2 = अनिर्वाच्यस्य सत्त्वं वा यदि धर्मा न केचन ॥42॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ब्रह्मणो नैव जिज्ञास्यं जिज्ञासा धर्मनिर्णयः ।

| verse_lines = ब्रह्मणो नैव जिज्ञास्यं जिज्ञासा धर्मनिर्णयः ।;इदमित्थमिति ज्ञानं जिज्ञासायाः प्रयोजनम् ॥43॥

| verse_line2 = इदमित्थमिति ज्ञानं जिज्ञासायाः प्रयोजनम् ॥43॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्थम्भावो हि धर्मोऽस्य न चेन्न प्रतियोगिता ।

| verse_lines = इत्थम्भावो हि धर्मोऽस्य न चेन्न प्रतियोगिता ।;इत्थम्भावात्मकान् धर्मानाहुश्च श्रुतयोऽखिलाः ॥44॥

| verse_line2 = इत्थम्भावात्मकान् धर्मानाहुश्च श्रुतयोऽखिलाः ॥44॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अदृश्यत्वादयोऽप्यस्य गुणा हि प्रभुणोदिताः ।

| verse_lines = अदृश्यत्वादयोऽप्यस्य गुणा हि प्रभुणोदिताः ।;यदि स्युस्तादृशाः धर्माः सर्वज्ञत्वादयो न किम् ॥45॥

| verse_line2 = यदि स्युस्तादृशाः धर्माः सर्वज्ञत्वादयो न किम् ॥45॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्यापेक्षा यदि स्युष्टे सत्तैवं देशकालगा ।

| verse_lines = अन्यापेक्षा यदि स्युष्टे सत्तैवं देशकालगा ।;देशकालानपेक्षा हि न सत्ता क्वापि दृश्यते ॥46॥

| verse_line2 = देशकालानपेक्षा हि न सत्ता क्वापि दृश्यते ॥46॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वधर्मोज्झितस्यास्य किं शास्त्रेणाधिगम्यते ।

| verse_lines = सर्वधर्मोज्झितस्यास्य किं शास्त्रेणाधिगम्यते ।;मिथ्याधर्मविधातुश्च वेदस्यैवाप्रमाणता ॥47॥

| verse_line2 = मिथ्याधर्मविधातुश्च वेदस्यैवाप्रमाणता ॥47॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अप्राप्तां भ्रान्तिमापाद्य किं वेदो मानतां व्रजेत् ।

| verse_lines = अप्राप्तां भ्रान्तिमापाद्य किं वेदो मानतां व्रजेत् ।;न हि वेदं विना ब्रह्म वेद्यं धर्माश्च तद्गताः ॥48॥

| verse_line2 = न हि वेदं विना ब्रह्म वेद्यं धर्माश्च तद्गताः ॥48॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वेदवेद्यस्य मिथ्यात्वं यदि नैक्यस्य तत्कथम् ।

| verse_lines = वेदवेद्यस्य मिथ्यात्वं यदि नैक्यस्य तत्कथम् ।;धर्मारोपोऽपि सामान्यधर्मादीनां हि दर्शने ॥49॥

| verse_line2 = धर्मारोपोऽपि सामान्यधर्मादीनां हि दर्शने ॥49॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इदन्तदादिधर्मित्वे धर्मोऽन्यः कल्प्यतेऽत्र हि ।

| verse_lines = इदन्तदादिधर्मित्वे धर्मोऽन्यः कल्प्यतेऽत्र हि ।;सर्वधर्मविहीनस्य धर्मारोपः क्व दृश्यते ॥50॥

| verse_line2 = सर्वधर्मविहीनस्य धर्मारोपः क्व दृश्यते ॥50॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तदर्थं यदि धर्माणामारोपः साऽनवस्थितिः ।

| verse_lines = तदर्थं यदि धर्माणामारोपः साऽनवस्थितिः ।;ईशतज्ज्ञानवेदाक्षजानुमामातृपूर्विणः ॥51॥

| verse_line2 = ईशतज्ज्ञानवेदाक्षजानुमामातृपूर्विणः ॥51॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भ्रान्तिर्विश्वस्य येनैव मानाभासेन कल्प्यते ।

| verse_lines = भ्रान्तिर्विश्वस्य येनैव मानाभासेन कल्प्यते ।;तन्मात्रस्यान्यथाभावे(तन्मात्रस्यान्यथाभावात्) किं न स्याद्विश्वसत्यता ॥52॥

| verse_line2 = तन्मात्रस्यान्यथाभावे(तन्मात्रस्यान्यथाभावात्) किं न स्याद्विश्वसत्यता ॥52॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = येनेदं कल्प्यते भ्रान्तं भ्रान्तिस्तस्यैव किं न सा ।

| verse_lines = येनेदं कल्प्यते भ्रान्तं भ्रान्तिस्तस्यैव किं न सा ।;भ्रान्तत्वे तस्य विश्वारेरीशाद्यभ्रान्तमेव हि ॥53॥

| verse_line2 = भ्रान्तत्वे तस्य विश्वारेरीशाद्यभ्रान्तमेव हि ॥53॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भवेयुर्भ्रान्तयो नॄणां नैवेशादेः कथञ्चन ।

| verse_lines = भवेयुर्भ्रान्तयो नॄणां नैवेशादेः कथञ्चन ।;सत्यत्वमक्षजप्राप्तं यदि भ्रान्तमितीष्यते ॥54॥

| verse_line2 = सत्यत्वमक्षजप्राप्तं यदि भ्रान्तमितीष्यते ॥54॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रामाण्यमागमस्यापि प्रत्यक्षादन्यतः कुतः ।

| verse_lines = प्रामाण्यमागमस्यापि प्रत्यक्षादन्यतः कुतः ।;साक्षिप्रत्यक्षतो ह्येव मानानां मानतेयते ॥55॥

| verse_line2 = साक्षिप्रत्यक्षतो ह्येव मानानां मानतेयते ॥55॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = साक्षिणः स्वप्रकाशत्वमनवस्था ततो न हि ।

| verse_lines = साक्षिणः स्वप्रकाशत्वमनवस्था ततो न हि ।;तात्कालिकं प्रमाणत्वमक्षजस्य यदा भवेत् ॥56॥

| verse_line2 = तात्कालिकं प्रमाणत्वमक्षजस्य यदा भवेत् ॥56॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ऐक्यागमस्य किं न स्यात् तस्याप्येतादृशं यदि ।

| verse_lines = ऐक्यागमस्य किं न स्यात् तस्याप्येतादृशं यदि ।;ऐक्यप्रमाणमिथ्यात्वं यदा विश्वस्य सत्यता ॥57॥

| verse_line2 = ऐक्यप्रमाणमिथ्यात्वं यदा विश्वस्य सत्यता ॥57॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ऐक्यवाक्यस्य मानत्वं यद्यबाध्यमितीष्यते ।

| verse_lines = ऐक्यवाक्यस्य मानत्वं यद्यबाध्यमितीष्यते ।;अक्षजस्यापि मानत्वं नाबाध्यं किमितीष्यते ॥58॥

| verse_line2 = अक्षजस्यापि मानत्वं नाबाध्यं किमितीष्यते ॥58॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अद्वैतहानिसामान्यान्न विशेषश्च कश्चन ।

| verse_lines = अद्वैतहानिसामान्यान्न विशेषश्च कश्चन ।;यदि स्वतस्त्वं प्रामाण्ये विश्वसत्ता कथं न ते ॥59॥

| verse_line2 = यदि स्वतस्त्वं प्रामाण्ये विश्वसत्ता कथं न ते ॥59॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रामाण्यस्य च मर्यादा कालतो व्याहता भवेत् ।

| verse_lines = प्रामाण्यस्य च मर्यादा कालतो व्याहता भवेत् ।;कालान्तरेऽप्यमानं चेदिदानीं मानता कुतः ॥60॥

| verse_line2 = कालान्तरेऽप्यमानं चेदिदानीं मानता कुतः ॥60॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मिथ्यात्वमानं मोक्षेऽपि मानं किं नेति भण्यताम् ।

| verse_lines = मिथ्यात्वमानं मोक्षेऽपि मानं किं नेति भण्यताम् ।;मानत्वेऽद्वैतहानिः स्यादमानत्वेऽप्यमोक्षता ॥61॥

| verse_line2 = मानत्वेऽद्वैतहानिः स्यादमानत्वेऽप्यमोक्षता ॥61॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विश्वस्य पुनरापत्तिर्मिथ्यामानं यदा न मा ।

| verse_lines = विश्वस्य पुनरापत्तिर्मिथ्यामानं यदा न मा ।;अस्ति चेन्मुक्त्यवस्था च द्वैतपत्तिरतोऽन्यथा ॥62॥

| verse_line2 = अस्ति चेन्मुक्त्यवस्था च द्वैतपत्तिरतोऽन्यथा ॥62॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अमुक्तत्वं तथा काले कालाधीना हि मुक्तता ।

| verse_lines = अमुक्तत्वं तथा काले कालाधीना हि मुक्तता ।;काल एवागमोऽप्याह मुक्तिं कालनिवर्तने ॥63॥

| verse_line2 = काल एवागमोऽप्याह मुक्तिं कालनिवर्तने ॥63॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मुक्तेरपि निवृत्तिः स्यात् संसारित्वमतो भवेत् ।

| verse_lines = मुक्तेरपि निवृत्तिः स्यात् संसारित्वमतो भवेत् ।;क्व च प्रत्यक्षतः प्राप्तमनुमागमबाधितम् ॥64॥

| verse_line2 = क्व च प्रत्यक्षतः प्राप्तमनुमागमबाधितम् ॥64॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = देहात्मत्वं यदि न तत्प्राप्तं प्रत्यक्षतः क्वचित् ।

| verse_lines = देहात्मत्वं यदि न तत्प्राप्तं प्रत्यक्षतः क्वचित् ।;मम देह इति ह्येव न देहोऽहमिति प्रमा ॥65॥

| verse_line2 = मम देह इति ह्येव न देहोऽहमिति प्रमा ॥65॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उपचारश्च कृष्णोऽहमिति कर्दमलेपने ।

| verse_lines = उपचारश्च कृष्णोऽहमिति कर्दमलेपने ।;वस्त्रस्य यद्वदेवं स्यात् यद्युपाधिकृतं तदा ॥66॥

| verse_line2 = वस्त्रस्य यद्वदेवं स्यात् यद्युपाधिकृतं तदा ॥66॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वतः शुक्लत्ववत् कार्ष्ण्यं न ममेति प्रतीयते ।

| verse_lines = स्वतः शुक्लत्ववत् कार्ष्ण्यं न ममेति प्रतीयते ।;कथं च भेदो देहादेरात्मनो न प्रतीयते(प्रमीयते) ॥67॥

| verse_line2 = कथं च भेदो देहादेरात्मनो न प्रतीयते(प्रमीयते) ॥67॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जातमात्रा मृगा गावो हस्तिनो पक्षिणो झषाः ।

| verse_lines = जातमात्रा मृगा गावो हस्तिनो पक्षिणो झषाः ।;भयाभयस्वभोगादौ कारणानि विजातने ॥68॥

| verse_line2 = भयाभयस्वभोगादौ कारणानि विजातने ॥68॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अस्मृतौ पूर्वदेहस्य विज्ञानं तत्कथं भवेत् ।

| verse_lines = अस्मृतौ पूर्वदेहस्य विज्ञानं तत्कथं भवेत् ।;अन्वयव्यतिरेकादेरनुसन्धानविस्मृतौ ॥69॥

| verse_line2 = अन्वयव्यतिरेकादेरनुसन्धानविस्मृतौ ॥69॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदा देहान्तरज्ञानं देहैक्यावसितिः कुतः ।

| verse_lines = यदा देहान्तरज्ञानं देहैक्यावसितिः कुतः ।;व्याप्तत्वादात्मनो देहे व्यवहारेष्वपाटवात् ॥70॥

| verse_line2 = व्याप्तत्वादात्मनो देहे व्यवहारेष्वपाटवात् ॥70॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भेदज्ञानेऽपि चाङ्गारवह्निवत् स्वाविविक्तवत् ।

| verse_lines = भेदज्ञानेऽपि चाङ्गारवह्निवत् स्वाविविक्तवत् ।;भवन्ति व्यवहाराश्च न हि प्रत्यक्षगानपि ॥71॥

| verse_line2 = भवन्ति व्यवहाराश्च न हि प्रत्यक्षगानपि ॥71॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अर्थान्यथानुभवतः प्रतिपादयितुं क्षमाः ।

| verse_lines = अर्थान्यथानुभवतः प्रतिपादयितुं क्षमाः ।;लोकाः ततो हि प्रत्यक्षसिद्धं नान्येन केनचित् ॥72॥

| verse_line2 = लोकाः ततो हि प्रत्यक्षसिद्धं नान्येन केनचित् ॥72॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शक्यं वारयितुं क्वापि तच्चेन्नोत्तरगोचरम् ।

| verse_lines = शक्यं वारयितुं क्वापि तच्चेन्नोत्तरगोचरम् ।;कथमेवोत्तरः कालस्तद्गो मोक्षश्च गम्यते ॥73॥

| verse_line2 = कथमेवोत्तरः कालस्तद्गो मोक्षश्च गम्यते ॥73॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आगमोऽपि हि सामान्ये सिद्धे प्रत्यक्षतः पुनः ।

| verse_lines = आगमोऽपि हि सामान्ये सिद्धे प्रत्यक्षतः पुनः ।;विशेषं ज्ञापयेदेव कथं शक्तिग्रहोऽन्यथा ॥74॥

| verse_line2 = विशेषं ज्ञापयेदेव कथं शक्तिग्रहोऽन्यथा ॥74॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतीतानागतार्थेषु जाते शक्तिग्रहेऽखिलम् ।

| verse_lines = अतीतानागतार्थेषु जाते शक्तिग्रहेऽखिलम् ।;विशेषं गमयेद्वाक्यं न तदज्ञानशक्तिके ॥75॥

| verse_line2 = विशेषं गमयेद्वाक्यं न तदज्ञानशक्तिके ॥75॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शक्तिश्चेद्वर्तमाने स्यान्नतीतानागतं वदेत् ।

| verse_lines = शक्तिश्चेद्वर्तमाने स्यान्नतीतानागतं वदेत् ।;यदि शक्तिग्रहोऽन्यत्र कथं स स्यात् तदग्रहे ॥76॥

| verse_line2 = यदि शक्तिग्रहोऽन्यत्र कथं स स्यात् तदग्रहे ॥76॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सामान्यं दृष्टमेवासावन्यत्र गमयेद्यदि ।

| verse_lines = सामान्यं दृष्टमेवासावन्यत्र गमयेद्यदि ।;सामान्यवर्जितं वस्तु स्वरूपं गमयेत् कथम् ॥77॥

| verse_line2 = सामान्यवर्जितं वस्तु स्वरूपं गमयेत् कथम् ॥77॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न स्वरूपत्वसामान्यं केनाप्यङ्गीकृतं क्वचित् ।

| verse_lines = न स्वरूपत्वसामान्यं केनाप्यङ्गीकृतं क्वचित् ।;स्वरूपं चेदनुगतं व्यावृत्तं तत्र किं भवेत् ॥78॥

| verse_line2 = स्वरूपं चेदनुगतं व्यावृत्तं तत्र किं भवेत् ॥78॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वानुगतधर्माणामन्ते हि स्वत्वमिष्यते ।

| verse_lines = सर्वानुगतधर्माणामन्ते हि स्वत्वमिष्यते ।;किं व्यावृत्तमिति प्रश्ने स्वरूपमिति केवलम् ॥79॥

| verse_line2 = किं व्यावृत्तमिति प्रश्ने स्वरूपमिति केवलम् ॥79॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्यादुत्तरं ततोऽन्यच्चेत् तदेव स्वयमेव नः ।

| verse_lines = स्यादुत्तरं ततोऽन्यच्चेत् तदेव स्वयमेव नः ।;एवं व्यावृत्तरूपेऽपि यदा शक्तिग्रहो भवेत् ॥80॥

| verse_line2 = एवं व्यावृत्तरूपेऽपि यदा शक्तिग्रहो भवेत् ॥80॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्य सामान्यतो ज्ञानं विना स च भवेत् कुतः ।

| verse_lines = तस्य सामान्यतो ज्ञानं विना स च भवेत् कुतः ।;अतो विशेषसामान्यरूपं सर्वमपीष्यते ॥81॥

| verse_line2 = अतो विशेषसामान्यरूपं सर्वमपीष्यते ॥81॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्यावृत्तं यच्च सामान्यं तदेव स्याद्विशेषतः ।

| verse_lines = व्यावृत्तं यच्च सामान्यं तदेव स्याद्विशेषतः ।;न चैकधर्मता तेन पदार्थानां परस्परम् ॥82॥

| verse_line2 = न चैकधर्मता तेन पदार्थानां परस्परम् ॥82॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = धर्माणां भेददृष्ट्यैव तत्सादृश्यस्य दर्शनात् ।

| verse_lines = धर्माणां भेददृष्ट्यैव तत्सादृश्यस्य दर्शनात् ।;अतः सर्वपदार्थाश्च सामान्यात् साक्षिगोचराः ॥83॥

| verse_line2 = अतः सर्वपदार्थाश्च सामान्यात् साक्षिगोचराः ॥83॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वमित्येव विज्ञानं सर्वेषां कथमन्यथा ।

| verse_lines = सर्वमित्येव विज्ञानं सर्वेषां कथमन्यथा ।;किञ्चित् सादृश्यविज्ञानादखिलस्यापि वस्तुनः ॥84॥

| verse_line2 = किञ्चित् सादृश्यविज्ञानादखिलस्यापि वस्तुनः ॥84॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शब्दशक्तिग्रहश्च स्यात् तत्तत्सादृश्यमानतः ।

| verse_lines = शब्दशक्तिग्रहश्च स्यात् तत्तत्सादृश्यमानतः ।;प्रत्यक्षं मानसं चैव यदातीतार्थगोचरम् ॥85॥

| verse_line2 = प्रत्यक्षं मानसं चैव यदातीतार्थगोचरम् ॥85॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तदा स्मृतिप्रमाणत्वमतीतत्वविशेषितम् ।

| verse_lines = तदा स्मृतिप्रमाणत्वमतीतत्वविशेषितम् ।;आधिक्यमनुभूतात् तु यदातीतत्वमिष्यते ॥86॥

| verse_line2 = आधिक्यमनुभूतात् तु यदातीतत्वमिष्यते ॥86॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मानता च कथं न स्यात् स्मृतेर्बाधश्च नात्र हि ।

| verse_lines = मानता च कथं न स्यात् स्मृतेर्बाधश्च नात्र हि ।;मानत्वं प्रत्यभिज्ञाया अपि सर्वानुभूतिगम् ॥87॥

| verse_line2 = मानत्वं प्रत्यभिज्ञाया अपि सर्वानुभूतिगम् ॥87॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतीतवर्तमानत्वधर्मिणी सा च दृश्यते ।

| verse_lines = अतीतवर्तमानत्वधर्मिणी सा च दृश्यते ।;न च सा स्मृतिमात्रार्धा तदितन्त्वग्रहैकतः ॥88॥

| verse_line2 = न च सा स्मृतिमात्रार्धा तदितन्त्वग्रहैकतः ॥88॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतो न वर्तमानैकनियमः स्याद्ग्रहेऽक्षजे ।

| verse_lines = अतो न वर्तमानैकनियमः स्याद्ग्रहेऽक्षजे ।;न च प्रमाणतोऽन्या स्यात् प्रमितिर्नाम कुत्रचित् ॥89॥

| verse_line2 = न च प्रमाणतोऽन्या स्यात् प्रमितिर्नाम कुत्रचित् ॥89॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मानाभावाद् गौरवाच्च कल्पनायाः किमेतया ।

| verse_lines = मानाभावाद् गौरवाच्च कल्पनायाः किमेतया ।;मयैतज्ज्ञातमिति तु साक्षिगं ज्ञानगोचरम् ॥90॥

| verse_line2 = मयैतज्ज्ञातमिति तु साक्षिगं ज्ञानगोचरम् ॥90॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ज्ञानमेव ततोऽन्या न प्रमितिर्नाम दृश्यते ।

| verse_lines = ज्ञानमेव ततोऽन्या न प्रमितिर्नाम दृश्यते ।;मानमातृप्रमेयाणां तदुच्छित्तिर्न हि क्वचित् ॥91॥

| verse_line2 = मानमातृप्रमेयाणां तदुच्छित्तिर्न हि क्वचित् ॥91॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वाप्नानामपि चैतेषां न बाधो दृश्यते क्वचित् ।

| verse_lines = स्वाप्नानामपि चैतेषां न बाधो दृश्यते क्वचित् ।;जाग्रत्वमात्रमत्रैकमन्यथा दृश्यते स्फुटम् ॥92॥

| verse_line2 = जाग्रत्वमात्रमत्रैकमन्यथा दृश्यते स्फुटम् ॥92॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतो मिथ्या न च स्वप्नो जाग्रद्वज्जाग्रदेव च ।

| verse_lines = अतो मिथ्या न च स्वप्नो जाग्रद्वज्जाग्रदेव च ।;आत्मवत् क्वचिदात्मा च स्यादेव भ्रमगोचरः ॥93॥

| verse_line2 = आत्मवत् क्वचिदात्मा च स्यादेव भ्रमगोचरः ॥93॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एतावता न मिथ्याऽऽसौ स्वप्ने जागरिते तथा ।

| verse_lines = एतावता न मिथ्याऽऽसौ स्वप्ने जागरिते तथा ।;यद्यात्मन्यन्यथा दृश्यं भ्रान्तमत्रापि तद्भवेत् ॥94॥

| verse_line2 = यद्यात्मन्यन्यथा दृश्यं भ्रान्तमत्रापि तद्भवेत् ॥94॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अबाधितानुवृत्तेस्तु स्वप्नादेर्भ्रान्तता कुतः ।

| verse_lines = अबाधितानुवृत्तेस्तु स्वप्नादेर्भ्रान्तता कुतः ।;न च काचित् प्रमा विश्वभ्रान्तत्वे सर्वमेव च ॥95॥

| verse_line2 = न च काचित् प्रमा विश्वभ्रान्तत्वे सर्वमेव च ॥95॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अभ्रान्तत्वे प्रमाणं तु कथं तद्भ्रान्तिता भवेत् ।

| verse_lines = अभ्रान्तत्वे प्रमाणं तु कथं तद्भ्रान्तिता भवेत् ।;किञ्च भ्रान्तत्ववादी स भ्रान्तत्वं स्वमतस्य च ॥96॥

| verse_line2 = किञ्च भ्रान्तत्ववादी स भ्रान्तत्वं स्वमतस्य च ॥96॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अङ्गीकरोति नियतं तत्र सम्प्रतिपन्नता ।

| verse_lines = अङ्गीकरोति नियतं तत्र सम्प्रतिपन्नता ।;वादिनोस्तेन चाभ्रान्तं विश्वमेव भविष्यति ॥97॥

| verse_line2 = वादिनोस्तेन चाभ्रान्तं विश्वमेव भविष्यति ॥97॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भ्रान्तत्वभ्रान्तता(भ्रान्तिभ्रान्तता) चेत् स्यात् कथं नाभ्रान्तिसत्यता ।

| verse_lines = भ्रान्तत्वभ्रान्तता(भ्रान्तिभ्रान्तता) चेत् स्यात् कथं नाभ्रान्तिसत्यता ।;अशेषदोषदूरं तन्मतं हेयं बुभूषुभिः ॥98॥

| verse_line2 = अशेषदोषदूरं तन्मतं हेयं बुभूषुभिः ॥98॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = येन स्वमतहेयत्वं स्वयमङ्गीकृतं सदा ।

| verse_lines = येन स्वमतहेयत्वं स्वयमङ्गीकृतं सदा ।;भ्रान्तित्वाद् दुर्घटत्वस्य भूषणत्वाच्च केवलम् ॥99॥

| verse_line2 = भ्रान्तित्वाद् दुर्घटत्वस्य भूषणत्वाच्च केवलम् ॥99॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उन्मत्तोऽपि कथं तस्य मतं स्वीकर्तुमिच्छति ।

| verse_lines = उन्मत्तोऽपि कथं तस्य मतं स्वीकर्तुमिच्छति ।;ईशशक्तेरचिन्त्यत्वात् महोन्मत्तैः प्रवर्तितम् ॥100॥

| verse_line2 = ईशशक्तेरचिन्त्यत्वात् महोन्मत्तैः प्रवर्तितम् ॥100॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतः प्रज्ञाऽत्र मायोक्ता जैव्युपादानमेव सा ।

| verse_lines = अतः प्रज्ञाऽत्र मायोक्ता जैव्युपादानमेव सा ।;निमित्तमैश्वरी मुख्या(मुख्यं) निर्मितं त्रातमेव च ॥101॥

| verse_line2 = निमित्तमैश्वरी मुख्या(मुख्यं) निर्मितं त्रातमेव च ॥101॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ताभ्यां सह पृथक् चैव मायामात्रमितीर्यते ।

| verse_lines = ताभ्यां सह पृथक् चैव मायामात्रमितीर्यते ।;उभाभ्यां मातमैश्वर्या त्रातं सह पृथक् ततः ॥102॥

| verse_line2 = उभाभ्यां मातमैश्वर्या त्रातं सह पृथक् ततः ॥102॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रज्ञात्मकं मनो येन मनोरूपाश्च वासनाः ।

| verse_lines = प्रज्ञात्मकं मनो येन मनोरूपाश्च वासनाः ।;धीर्भीरिति मनस्त्वेवेत्याह च श्रुतिरञ्जसा ॥103॥

| verse_line2 = धीर्भीरिति मनस्त्वेवेत्याह च श्रुतिरञ्जसा ॥103॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = चिदचिन्मिश्रमेवैतन्मनो यावच्च संसृतिः ।

| verse_lines = चिदचिन्मिश्रमेवैतन्मनो यावच्च संसृतिः ।;तेनावस्था इमाः सर्वा जीवः पश्यति सर्वदा ॥104॥

| verse_line2 = तेनावस्था इमाः सर्वा जीवः पश्यति सर्वदा ॥104॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मनोविकारा विषयाः स्वाप्ना यद्बाह्यवन्न ते ।

| verse_lines = मनोविकारा विषयाः स्वाप्ना यद्बाह्यवन्न ते ।;स्थूला भवन्त्यतस्तेषां स्पष्टता न तथा क्वचित् ॥105॥

| verse_line2 = स्थूला भवन्त्यतस्तेषां स्पष्टता न तथा क्वचित् ॥105॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = क्वचित् स्पष्टा स्युष्टे वासना मानसी च सा ।

| verse_lines = क्वचित् स्पष्टा स्युष्टे वासना मानसी च सा ।;ईशेच्छयाऽन्तर्दधाति व्यज्यते च पुनस्तया ॥106॥

| verse_line2 = ईशेच्छयाऽन्तर्दधाति व्यज्यते च पुनस्तया ॥106॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="देहयोगाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A003"></span><h4 class="gr-section-head">देहयोगाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सृष्ट्वैव वासनाभिश्च प्रपञ्चं स्वाप्नमीश्वरः ।

| verse_lines = सृष्ट्वैव वासनाभिश्च प्रपञ्चं स्वाप्नमीश्वरः ।;वासनामात्रतां तस्य नीत्वाऽन्तर्धापयत्यजः ॥107॥

| verse_line2 = वासनामात्रतां तस्य नीत्वाऽन्तर्धापयत्यजः ॥107॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्पत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A007"></span><h4 class="gr-section-head">सम्पत्त्यधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V07

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सुषुप्तिबोधमोहांश्च स्ववशस्तद्वशं सदा ।

| verse_lines = सुषुप्तिबोधमोहांश्च स्ववशस्तद्वशं सदा ।;जीवं नयति देवेशः नान्यः कर्ताऽस्य कश्चन ॥108॥

| verse_line2 = जीवं नयति देवेशः नान्यः कर्ताऽस्य कश्चन ॥108॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नस्थानतोऽप्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A008"></span><h4 class="gr-section-head">नस्थानतोऽप्यधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न स्थानतोभेदतोऽप्यस्य भेदः कश्चित् परेशितुः ।

| verse_lines = न स्थानतोभेदतोऽप्यस्य भेदः कश्चित् परेशितुः ।;सर्वत्राशेषदोषोज्झपूर्णकल्याणचिद्गुणः ॥109॥

| verse_line2 = सर्वत्राशेषदोषोज्झपूर्णकल्याणचिद्गुणः ॥109॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तद्विरुद्धं तु यत्तत्र मानं नैव क्वचिद्भवेत् ।

| verse_lines = तद्विरुद्धं तु यत्तत्र मानं नैव क्वचिद्भवेत् ।;महातात्पर्यरोधेन कथं तन्मानमत्र तु ॥110॥

| verse_line2 = महातात्पर्यरोधेन कथं तन्मानमत्र तु ॥110॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दुःखाप्ययसुखावाप्तिहेतुत्वेनैव वेदवाक् ।

| verse_lines = दुःखाप्ययसुखावाप्तिहेतुत्वेनैव वेदवाक् ।;भवेन्मानं तदीशानात् प्रसन्नादेव नान्यथा ॥111॥

| verse_line2 = भवेन्मानं तदीशानात् प्रसन्नादेव नान्यथा ॥111॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रसन्नता गुणोत्कर्षज्ञानादेव हि केवलम् ।

| verse_lines = प्रसन्नता गुणोत्कर्षज्ञानादेव हि केवलम् ।;निर्दोषतापरिज्ञानादपि नान्येन केनचित् ॥112॥

| verse_line2 = निर्दोषतापरिज्ञानादपि नान्येन केनचित् ॥112॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘यो मामशेषदोषोज्झं गुणसर्वस्य बृंहितम् ।

| verse_lines = ‘‘यो मामशेषदोषोज्झं गुणसर्वस्य बृंहितम् ।;जानात्यस्मै प्रसन्नोऽहं दद्यां मुक्तिं न चान्यथा’’ ॥113॥

| verse_line2 = जानात्यस्मै प्रसन्नोऽहं दद्यां मुक्तिं न चान्यथा’’ ॥113॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘यो मामशेषाभ्यधिकं विजानाति स एव माम् ।

| verse_lines = ‘‘यो मामशेषाभ्यधिकं विजानाति स एव माम् ।;विजानात्यखिलांस्तस्य दद्यां कामान् परं पदम्’’ ॥114॥

| verse_line2 = विजानात्यखिलांस्तस्य दद्यां कामान् परं पदम्’’ ॥114॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘यो मामेवमसम्मूढः’ ‘किं मां निन्दन्ति शत्रवः’(किं मा निन्दन्ति शत्रवः) ।

| verse_lines = ‘यो मामेवमसम्मूढः’ ‘किं मां निन्दन्ति शत्रवः’(किं मा निन्दन्ति शत्रवः) ।;इत्यादिवेदस्मृतिगवाक्यैरेवावसीयते ॥115॥

| verse_line2 = इत्यादिवेदस्मृतिगवाक्यैरेवावसीयते ॥115॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = लोकतश्च प्रसादेन मुक्तिः सगुणवेदनात् ।

| verse_lines = लोकतश्च प्रसादेन मुक्तिः सगुणवेदनात् ।;महातात्पर्यमुख्यस्य विरोधादत एव हि ॥116॥

| verse_line2 = महातात्पर्यमुख्यस्य विरोधादत एव हि ॥116॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दोषित्वनिर्गुणत्वाल्पगुणत्वादि कथञ्चन ।

| verse_lines = दोषित्वनिर्गुणत्वाल्पगुणत्वादि कथञ्चन ।;नार्थः श्रुतिपुराणादेः तद्विरुद्धोऽखिलस्य च ॥117॥

| verse_line2 = नार्थः श्रुतिपुराणादेः तद्विरुद्धोऽखिलस्य च ॥117॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अर्थः स्वयं विनिर्णीतो वासुदेवेन सादरम् ।

| verse_lines = अर्थः स्वयं विनिर्णीतो वासुदेवेन सादरम् ।;‘‘इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ ॥118॥

| verse_line2 = ‘‘इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ ॥118॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एतद् बुद्ध्वा बुद्धिमान् स्यात् कृतकृत्यश्च भारत’’ ।

| verse_lines = एतद् बुद्ध्वा बुद्धिमान् स्यात् कृतकृत्यश्च भारत’’ ।;इत्यतोखिलिसच्छास्त्रविरुद्धत्वेन नानुमा ॥119॥

| verse_line2 = इत्यतोखिलिसच्छास्त्रविरुद्धत्वेन नानुमा ॥119॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V08

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वर्तते तत्र तेनेशो निर्णीतोऽखिलसद्गुणः ।

| verse_lines = वर्तते तत्र तेनेशो निर्णीतोऽखिलसद्गुणः ।;न च चित्त्वादभिन्नत्वं जीवस्येशवदाप्यते ॥120॥

| verse_line2 = न च चित्त्वादभिन्नत्वं जीवस्येशवदाप्यते ॥120॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उपमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A010"></span><h4 class="gr-section-head">उपमाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यत आभासतामेव श्रुतिरस्य वदत्यलम् ।

| verse_lines = यत आभासतामेव श्रुतिरस्य वदत्यलम् ।;‘‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’’ ॥121॥

| verse_line2 = ‘‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’’ ॥121॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘छाया यथा पुंसदृशा पुमधीना च दृश्यते ।

| verse_lines = ‘‘छाया यथा पुंसदृशा पुमधीना च दृश्यते ।;एवमेवात्मकाः सर्वे ब्रह्माद्याः परमात्मनः’’ ॥122॥

| verse_line2 = एवमेवात्मकाः सर्वे ब्रह्माद्याः परमात्मनः’’ ॥122॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘सत्ताप्रतीतिकार्येषु पुमधीनो यथेयते ।

| verse_lines = ‘‘सत्ताप्रतीतिकार्येषु पुमधीनो यथेयते ।;आभास एवं पुरुषा मुक्ताश्च परमात्मनः ॥123॥

| verse_line2 = आभास एवं पुरुषा मुक्ताश्च परमात्मनः ॥123॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘छाया विष्णो रमा तस्याश्छाया धाता विशेषकौ ।

| verse_lines = ‘‘छाया विष्णो रमा तस्याश्छाया धाता विशेषकौ ।;तस्येन्द्रकामौ च तयोस्तयोरन्येऽखिला अपि’’ ॥124॥

| verse_line2 = तस्येन्द्रकामौ च तयोस्तयोरन्येऽखिला अपि’’ ॥124॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = हरेर्ब्रह्माऽस्य गीस्तस्या विशेषाविन्द्र एतयोः ।

| verse_lines = हरेर्ब्रह्माऽस्य गीस्तस्या विशेषाविन्द्र एतयोः ।;मारश्चाभासकाः सर्व एतयोस्तदधीनतः ॥125॥

| verse_line2 = मारश्चाभासकाः सर्व एतयोस्तदधीनतः ॥125॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वेऽल्पशक्तयश्चैव पूर्णशक्तिः परो हरिः ।

| verse_lines = सर्वेऽल्पशक्तयश्चैव पूर्णशक्तिः परो हरिः ।;चेतनत्वेऽपि भिन्नास्ते तस्मादेतेन सर्वदा’’ ॥126॥

| verse_line2 = चेतनत्वेऽपि भिन्नास्ते तस्मादेतेन सर्वदा’’ ॥126॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यादिश्रुतिवाक्येभ्यो ज्ञायते भेद एव हि ।

| verse_lines = इत्यादिश्रुतिवाक्येभ्यो ज्ञायते भेद एव हि ।;आभासत्वं हि निर्णीतं जीवस्य परमात्मनः ॥127॥

| verse_line2 = आभासत्वं हि निर्णीतं जीवस्य परमात्मनः ॥127॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तन्न युक्तं यदाभास उपाध्यायत्त ईयते ।

| verse_lines = तन्न युक्तं यदाभास उपाध्यायत्त ईयते ।;उपाध्यायत्तताभावादाभासत्वविरोधतः ॥128॥

| verse_line2 = उपाध्यायत्तताभावादाभासत्वविरोधतः ॥128॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = चेतनत्वेन चांशत्वात् समुदायैक्यमापतेत् ।

| verse_lines = चेतनत्वेन चांशत्वात् समुदायैक्यमापतेत् ।;अतः पृथक्त्वमुदितं समुदायांशयोर्भवेत् ॥129॥

| verse_line2 = अतः पृथक्त्वमुदितं समुदायांशयोर्भवेत् ॥129॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ईशाख्या समुदाये स्यादीशरूपेष्विवोदिता ।

| verse_lines = ईशाख्या समुदाये स्यादीशरूपेष्विवोदिता ।;अतो देहाद्युपाधीनामपाये समता भवेत् ॥130॥

| verse_line2 = अतो देहाद्युपाधीनामपाये समता भवेत् ॥130॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ईशरूपैरथाभासा मुख्यतः सूर्यकादिवत् ।

| verse_lines = ईशरूपैरथाभासा मुख्यतः सूर्यकादिवत् ।;यदा तदोपाध्यायत्तरूपाणां नांशिता भवेत् ॥131॥

| verse_line2 = यदा तदोपाध्यायत्तरूपाणां नांशिता भवेत् ॥131॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्याशङ्कानिवृत्त्यर्थमाह वेदाधिपः प्रभुः ।

| verse_lines = इत्याशङ्कानिवृत्त्यर्थमाह वेदाधिपः प्रभुः ।;अत एवोपमेत्येव चान्याभासविशेषिताम् ॥132॥

| verse_line2 = अत एवोपमेत्येव चान्याभासविशेषिताम् ॥132॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदुक्तं तदधीनत्वं सर्वावस्थास्वशेषतः ।

| verse_lines = यदुक्तं तदधीनत्वं सर्वावस्थास्वशेषतः ।;जीवस्य सदृशत्वं च चित्त्वमात्रं न चापरम् ॥133॥

| verse_line2 = जीवस्य सदृशत्वं च चित्त्वमात्रं न चापरम् ॥133॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तावन्मात्रेण चाभासो रूपमेषां चिदात्मनाम् ।

| verse_lines = तावन्मात्रेण चाभासो रूपमेषां चिदात्मनाम् ।;नोपाध्यधीनताद्यैश्च नातिसाम्यं निदर्शने ॥134॥

| verse_line2 = नोपाध्यधीनताद्यैश्च नातिसाम्यं निदर्शने ॥134॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = किञ्चित् सुखादिसादृश्यमपीशेनासुरानृते ।

| verse_lines = किञ्चित् सुखादिसादृश्यमपीशेनासुरानृते ।;तत आभासते नित्यं तद्वदाभासतेऽपि च ॥135॥

| verse_line2 = तत आभासते नित्यं तद्वदाभासतेऽपि च ॥135॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भानमस्तित्वमपि चैवा समन्ताद्यतस्ततः ।

| verse_lines = भानमस्तित्वमपि चैवा समन्ताद्यतस्ततः ।;जीव आभास उद्दिष्टः सदैव परमात्मनः ॥136॥

| verse_line2 = जीव आभास उद्दिष्टः सदैव परमात्मनः ॥136॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न जलायत्तसूर्यादिप्रतिबिम्बोपमत्वतः ।

| verse_lines = न जलायत्तसूर्यादिप्रतिबिम्बोपमत्वतः ।;तदधीनत्वमेवेति किञ्चिद् सादृश्यमेव च ॥137॥

| verse_line2 = तदधीनत्वमेवेति किञ्चिद् सादृश्यमेव च ॥137॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सम्प्रकाशयतः सूत्रगतावखिलमानतः ।

| verse_lines = सम्प्रकाशयतः सूत्रगतावखिलमानतः ।;जीवेशभेददृष्ट्यैव समुदायैकता कुतः ॥138॥

| verse_line2 = जीवेशभेददृष्ट्यैव समुदायैकता कुतः ॥138॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अशेषदोषराहित्यं सर्वशक्तित्वतो हरेः ।

| verse_lines = अशेषदोषराहित्यं सर्वशक्तित्वतो हरेः ।;‘‘सर्वोपेता’’ इति कथितमत ऐक्यं क्व दोषिणा ॥139॥

| verse_line2 = ‘‘सर्वोपेता’’ इति कथितमत ऐक्यं क्व दोषिणा ॥139॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अशेषशक्तियुक्तश्चेत् स्वातन्त्र्याद्दोषवान् कथम् ।

| verse_lines = अशेषशक्तियुक्तश्चेत् स्वातन्त्र्याद्दोषवान् कथम् ।;अनुसन्धानरहितमैक्यं चेदेकता न तत् ॥140॥

| verse_line2 = अनुसन्धानरहितमैक्यं चेदेकता न तत् ॥140॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = चेतनैक्येऽनुसन्धानं प्रमाणं नैव चापरम् ।

| verse_lines = चेतनैक्येऽनुसन्धानं प्रमाणं नैव चापरम् ।;अनुसन्धानरहितं समुदायैक्यमेव चेत्(अनुसन्धानरहितसमुदायैक्यमेव चेत्) ॥141॥

| verse_line2 = अनुसन्धानरहितं समुदायैक्यमेव चेत्(अनुसन्धानरहितसमुदायैक्यमेव चेत्) ॥141॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = चेतनेष्वस्तु तन्नाममात्रमेव यतस्ततः ।

| verse_lines = चेतनेष्वस्तु तन्नाममात्रमेव यतस्ततः ।;मुक्तौ स्यादनुसन्धानमित्यपि स्यात् सुदुष्करम् ॥142॥

| verse_line2 = मुक्तौ स्यादनुसन्धानमित्यपि स्यात् सुदुष्करम् ॥142॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वज्ञ एकतां नानुसन्धत्ते नैव सा यतः ।

| verse_lines = सर्वज्ञ एकतां नानुसन्धत्ते नैव सा यतः ।;पश्चात् स्यादनुसन्धानं चेन्मिथ्याज्ञानिनां भवेत् ॥143॥

| verse_line2 = पश्चात् स्यादनुसन्धानं चेन्मिथ्याज्ञानिनां भवेत् ॥143॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विद्यमानानुसन्धानंं न चेदज्ञत्वमापतेत् ।

| verse_lines = विद्यमानानुसन्धानंं न चेदज्ञत्वमापतेत् ।;असदैक्यं भवेत् पश्चाद्यदि स्यात् सप्तमो रसः ॥144॥

| verse_line2 = असदैक्यं भवेत् पश्चाद्यदि स्यात् सप्तमो रसः ॥144॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = समुदायैक्यमेतस्माद् दूरतोऽपाकृतं सदा ।

| verse_lines = समुदायैक्यमेतस्माद् दूरतोऽपाकृतं सदा ।;अतोऽशेषगुणोन्नद्धं निर्दोषं यावदेव हि ॥145॥

| verse_line2 = अतोऽशेषगुणोन्नद्धं निर्दोषं यावदेव हि ॥145॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तावदेवेश्वरो नाम तत्र भेदोऽपि न क्वचित् ।

| verse_lines = तावदेवेश्वरो नाम तत्र भेदोऽपि न क्वचित् ।;‘‘नेह नानास्ति किमपि हरयोऽयमयं हि सः’’ ॥146॥

| verse_line2 = ‘‘नेह नानास्ति किमपि हरयोऽयमयं हि सः’’ ॥146॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यादिश्रुतिमानेन जीवांशः सर्व एव च ।

| verse_lines = इत्यादिश्रुतिमानेन जीवांशः सर्व एव च ।;नियमेनानुसन्धानवन्तो यद्येकता स्वतः ॥147॥

| verse_line2 = नियमेनानुसन्धानवन्तो यद्येकता स्वतः ॥147॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अंशिनोऽशेषसन्धानमत्यल्पस्यापि विद्यते ।

| verse_lines = अंशिनोऽशेषसन्धानमत्यल्पस्यापि विद्यते ।;भुवि जातेन चांशेन सुखदुःखादि तद्गतम् ॥148॥

| verse_line2 = भुवि जातेन चांशेन सुखदुःखादि तद्गतम् ॥148॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनुभूयते विशेषस्तु कश्चिदीशकृतो भवेत् ।

| verse_lines = अनुभूयते विशेषस्तु कश्चिदीशकृतो भवेत् ।;ईशस्याचिन्त्यशक्तित्वान्नाशक्यं क्वापि विद्यते ॥149॥

| verse_line2 = ईशस्याचिन्त्यशक्तित्वान्नाशक्यं क्वापि विद्यते ॥149॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सेशताऽनुपपन्नैव यदि जीवैकताऽस्य हि ।

| verse_lines = सेशताऽनुपपन्नैव यदि जीवैकताऽस्य हि ।;अनीशस्येशतेत्येव विरुद्धं सर्वमानतः ॥150॥

| verse_line2 = अनीशस्येशतेत्येव विरुद्धं सर्वमानतः ॥150॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ईशत्वेनैव विज्ञातमनीशत्वेन चेच्छ्रुतिः ।

| verse_lines = ईशत्वेनैव विज्ञातमनीशत्वेन चेच्छ्रुतिः ।;अनीशत्वेन विज्ञातमीशत्वेनाथवाऽदिशेत् ॥151॥

| verse_line2 = अनीशत्वेन विज्ञातमीशत्वेनाथवाऽदिशेत् ॥151॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उपजीव्यविरोधेन नैव मानत्वमेष्यति ।

| verse_lines = उपजीव्यविरोधेन नैव मानत्वमेष्यति ।;अत एवेशतासिद्धेर्न किञ्चिच्छक्यमस्य च ॥152॥

| verse_line2 = अत एवेशतासिद्धेर्न किञ्चिच्छक्यमस्य च ॥152॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ईशत्वेऽनीशभेदेन श्रुत्या सम्यक्प्रकाशिते ।

| verse_lines = ईशत्वेऽनीशभेदेन श्रुत्या सम्यक्प्रकाशिते ।;अयुक्तमपि चान्यत्र युक्तं भवति तद्बलात् ॥153॥

| verse_line2 = अयुक्तमपि चान्यत्र युक्तं भवति तद्बलात् ॥153॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतोऽन्यत्रापि यद्दृष्टं तदीशेनैव कल्प्यते ।

| verse_lines = अतोऽन्यत्रापि यद्दृष्टं तदीशेनैव कल्प्यते ।;श्रुत्याभासाप्तमपि न हीशत्वपरिपन्थि यत् ॥154॥

| verse_line2 = श्रुत्याभासाप्तमपि न हीशत्वपरिपन्थि यत् ॥154॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ईशोऽनीशो जगन्मिथ्या दुःखी मुक्तो भिदा न हि ।

| verse_lines = ईशोऽनीशो जगन्मिथ्या दुःखी मुक्तो भिदा न हि ।;इति प्रतिज्ञाव्याघातः सर्वदोषाधिकाधिकः ॥155॥

| verse_line2 = इति प्रतिज्ञाव्याघातः सर्वदोषाधिकाधिकः ॥155॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति हि ब्रह्मतर्कोक्तिरतिहेयमतोऽखिलैः ।

| verse_lines = इति हि ब्रह्मतर्कोक्तिरतिहेयमतोऽखिलैः ।;बुभूषुभिर्मतमिदं जीवेशाभेदवादिनः ॥156॥

| verse_line2 = बुभूषुभिर्मतमिदं जीवेशाभेदवादिनः ॥156॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नायुक्तमीशितुः किञ्चिदीशत्वस्याविरोधि यत् ।

| verse_lines = नायुक्तमीशितुः किञ्चिदीशत्वस्याविरोधि यत् ।;यदीशत्वविरोधि स्यात्(यदीशित्वविरोधि स्यात्) तदेवायुक्तमञ्जसा ॥157॥

| verse_line2 = यदीशत्वविरोधि स्यात्(यदीशित्वविरोधि स्यात्) तदेवायुक्तमञ्जसा ॥157॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ईशत्वस्याविरोधेन(ईशित्वस्याविरोधेन) योजयित्वाऽखिलाः प्रमाः ।

| verse_lines = ईशत्वस्याविरोधेन(ईशित्वस्याविरोधेन) योजयित्वाऽखिलाः प्रमाः ।;सिद्धेशत्वेन(सिद्धेशित्वेन) चायुक्तमपि हीशेन योजयेत् ॥158॥

| verse_line2 = सिद्धेशत्वेन(सिद्धेशित्वेन) चायुक्तमपि हीशेन योजयेत् ॥158॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मानतः प्राप्तमखिलं नामानं योजयेत् क्वचित् ।

| verse_lines = मानतः प्राप्तमखिलं नामानं योजयेत् क्वचित् ।;इति हि ब्रह्मतर्कोक्तिरतो युक्तमिहोदितम् ॥ 159॥

| verse_line2 = इति हि ब्रह्मतर्कोक्तिरतो युक्तमिहोदितम् ॥ 159॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स चाप्राकृतरूपत्वादरूपः स्वगुणात्मकम् ।

| verse_lines = स चाप्राकृतरूपत्वादरूपः स्वगुणात्मकम् ।;रूपमस्य शिरःपाणिपादाद्यात्मकमिष्यते ॥160॥

| verse_line2 = रूपमस्य शिरःपाणिपादाद्यात्मकमिष्यते ॥160॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतो नानित्यता नैव श्रुतिद्वयविरोधिता ।

| verse_lines = अतो नानित्यता नैव श्रुतिद्वयविरोधिता ।;यथा हि तैजसस्यैव प्रकाशस्योज्झितावपि ॥161॥

| verse_line2 = यथा हि तैजसस्यैव प्रकाशस्योज्झितावपि ॥161॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आत्मैव ज्योतिरित्याह जीवस्येशं श्रुतिस्तथा ।

| verse_lines = आत्मैव ज्योतिरित्याह जीवस्येशं श्रुतिस्तथा ।;तद्भक्तितारतम्येन तारतम्यं विमुक्तिगम् ॥162॥

| verse_line2 = तद्भक्तितारतम्येन तारतम्यं विमुक्तिगम् ॥162॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V10

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ब्रह्मादीनां च सर्वेषामानन्दादेर्यथाक्रमम् ।

| verse_lines = ब्रह्मादीनां च सर्वेषामानन्दादेर्यथाक्रमम् ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्थानविशेषाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A017"></span><h4 class="gr-section-head">स्थानविशेषाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रतिबिम्बवदप्येषामानन्दोऽन्यगुणा यथा ॥163॥

| verse_lines = प्रतिबिम्बवदप्येषामानन्दोऽन्यगुणा यथा ॥163॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नारायणगुणाधीनश्चात्यल्पस्तदपेक्षया ।

| verse_lines = नारायणगुणाधीनश्चात्यल्पस्तदपेक्षया ।;तस्माद्भिन्नस्य सततं ‘‘अन्यज्ज्ञानं परस्य च ॥164॥

| verse_line2 = तस्माद्भिन्नस्य सततं ‘‘अन्यज्ज्ञानं परस्य च ॥164॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्यज्ज्ञानं च जीवानामन्य आनन्द ईशता ।

| verse_lines = अन्यज्ज्ञानं च जीवानामन्य आनन्द ईशता ।;मुख्येशता परेशस्य गौणी जीवस्य सा यतः’’ ॥165॥

| verse_line2 = मुख्येशता परेशस्य गौणी जीवस्य सा यतः’’ ॥165॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति श्रुतेः ....... ।

| verse_lines = इति श्रुतेः ....... ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पालकत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A017"></span><h4 class="gr-section-head">पालकत्वाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ..... सृष्टिनाशौ तदधीनावितीरिते ।

| verse_lines = ..... सृष्टिनाशौ तदधीनावितीरिते ।;स्वभावत्वात् स्थितेर्नैतदपेक्षेति न युज्यते ॥166॥

| verse_line2 = स्वभावत्वात् स्थितेर्नैतदपेक्षेति न युज्यते ॥166॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यतः स्वभावोऽप्यखलि ईशायत्तोऽखिलस्य च ।

| verse_lines = यतः स्वभावोऽप्यखलि ईशायत्तोऽखिलस्य च ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अव्यक्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A017"></span><h4 class="gr-section-head">अव्यक्ताधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अव्यक्तोऽपि स्वशक्यैव भक्तानां दृश्यते हरिः ॥167॥

| verse_lines = अव्यक्तोऽपि स्वशक्यैव भक्तानां दृश्यते हरिः ॥167॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A017"></span><h4 class="gr-section-head">उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्)</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तदभिन्ना गुणा नित्यमपि सर्वे विशेषतः ।

| verse_lines = तदभिन्ना गुणा नित्यमपि सर्वे विशेषतः ।;गुणत्वेन गुणित्वेन भोक्तृभोग्यतया स्थिताः ॥168॥

| verse_line2 = गुणत्वेन गुणित्वेन भोक्तृभोग्यतया स्थिताः ॥168॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशेषात्मतया तेषां नित्यशक्त्यात्मना तथा ।

| verse_lines = विशेषात्मतया तेषां नित्यशक्त्यात्मना तथा ।;नित्यं स्थितेर्न(नित्यस्थितेर्न) धर्माणां क्रियादीनामनित्यता ॥169॥

| verse_line2 = नित्यं स्थितेर्न(नित्यस्थितेर्न) धर्माणां क्रियादीनामनित्यता ॥169॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न विशेषात्मता चेयमनित्या शक्तिरूपता ।

| verse_lines = न विशेषात्मता चेयमनित्या शक्तिरूपता ।;सैव यत्सविशेषा स्याद् विशेषोऽन्यो न चाप्ययम् ॥170॥

| verse_line2 = सैव यत्सविशेषा स्याद् विशेषोऽन्यो न चाप्ययम् ॥170॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वनिर्वाहकताहेतोस्तथापि स्याद्विशेषता(स्याद्विशेषतः) ।

| verse_lines = स्वनिर्वाहकताहेतोस्तथापि स्याद्विशेषता(स्याद्विशेषतः) ।;विशेषत्वेन विज्ञातेः प्रमाणैरखिलैरपि ॥171॥

| verse_line2 = विशेषत्वेन विज्ञातेः प्रमाणैरखिलैरपि ॥171॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ससर्ज सञ्जहारेति विशेषो ह्यवगम्यते ।

| verse_lines = ससर्ज सञ्जहारेति विशेषो ह्यवगम्यते ।;श्रुत्यैव स स एवेति तदभेदश्च गम्यते ॥172॥

| verse_line2 = श्रुत्यैव स स एवेति तदभेदश्च गम्यते ॥172॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भेदो यदि विशेषस्य स भेदो भेदिना कथम् ।

| verse_lines = भेदो यदि विशेषस्य स भेदो भेदिना कथम् ।;भिन्नश्चेदनवस्था स्यादभिन्नश्चेत् पुरा न किम् ॥173॥

| verse_line2 = भिन्नश्चेदनवस्था स्यादभिन्नश्चेत् पुरा न किम् ॥173॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशेषोऽभिन्न एवेति तेन नाभ्युपगम्यते ।

| verse_lines = विशेषोऽभिन्न एवेति तेन नाभ्युपगम्यते ।;अभिन्नो निर्विशेषश्चेद्भेदस्तद्भेदता कुतः ॥174॥

| verse_line2 = अभिन्नो निर्विशेषश्चेद्भेदस्तद्भेदता कुतः ॥174॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनेनानेन भिन्नोऽयमिति यत्सविशेषतः ।

| verse_lines = अनेनानेन भिन्नोऽयमिति यत्सविशेषतः ।;भेद एवैष बहुधा दृश्यते तत्किमुत्तरम् ॥175॥

| verse_line2 = भेद एवैष बहुधा दृश्यते तत्किमुत्तरम् ॥175॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अभेदभेदयोश्चैव स्वरूपत्वं हि भेदिनः(भेदिना) ।

| verse_lines = अभेदभेदयोश्चैव स्वरूपत्वं हि भेदिनः(भेदिना) ।;तयोरप्यविशेषत्वे पर्यायत्वं हि शब्दयोः ॥176॥

| verse_line2 = तयोरप्यविशेषत्वे पर्यायत्वं हि शब्दयोः ॥176॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अभेदभेदशब्दौ च पर्यायाविति को वदेत् ।

| verse_lines = अभेदभेदशब्दौ च पर्यायाविति को वदेत् ।;भेदोऽन्योन्यमभेदश्च भेदिना चेद्विशेषिता ॥177॥

| verse_line2 = भेदोऽन्योन्यमभेदश्च भेदिना चेद्विशेषिता ॥177॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अविशेषे कथं भेदो भेदिनैकस्तथा भिदा ।

| verse_lines = अविशेषे कथं भेदो भेदिनैकस्तथा भिदा ।;पुनस्तयोर्विभेदश्च भेदिमात्रत्वतो भवेत् ॥178॥

| verse_line2 = पुनस्तयोर्विभेदश्च भेदिमात्रत्वतो भवेत् ॥178॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भेदिनश्चैव भेदस्य विशेषो यदि गम्यते ।

| verse_lines = भेदिनश्चैव भेदस्य विशेषो यदि गम्यते ।;अभेदाभेदिनोश्चैव किं भेदोऽभेदभेदयोः ॥179॥

| verse_line2 = अभेदाभेदिनोश्चैव किं भेदोऽभेदभेदयोः ॥179॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशेषेणैव सर्वत्र यदि व्यवहृतिर्भवेत् ।

| verse_lines = विशेषेणैव सर्वत्र यदि व्यवहृतिर्भवेत् ।;कल्पनागौरवायैव किं भेदः कल्प्यते तदा ॥180॥

| verse_line2 = कल्पनागौरवायैव किं भेदः कल्प्यते तदा ॥180॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ऐक्यप्रतीत्यभावेन भेद एव गवाश्वयोः(गवश्वयोः) ।

| verse_lines = ऐक्यप्रतीत्यभावेन भेद एव गवाश्वयोः(गवश्वयोः) ।;स एवेति प्रतीतौ हि विशेषो नाम भण्यते ॥181॥

| verse_line2 = स एवेति प्रतीतौ हि विशेषो नाम भण्यते ॥181॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सच्चिदादेरपर्यायसिद्ध्यर्थं मायिनाऽपि हि ।

| verse_lines = सच्चिदादेरपर्यायसिद्ध्यर्थं मायिनाऽपि हि ।;अङ्गीकार्यो विशेषोऽयं यद्यसत्यविशेषणम् ॥182॥

| verse_line2 = अङ्गीकार्यो विशेषोऽयं यद्यसत्यविशेषणम् ॥182॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पृथक्पृथग्वारयितुं शब्दान्तरमितीष्यते ।

| verse_lines = पृथक्पृथग्वारयितुं शब्दान्तरमितीष्यते ।;मायाविशेषराहित्यविशेषणविशेषिता(विशेषेण विशेषिता) ॥183॥

| verse_line2 = मायाविशेषराहित्यविशेषणविशेषिता(विशेषेण विशेषिता) ॥183॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सत्यस्यापि भवेत् सा च तथा चेदनवस्थितिः ।

| verse_lines = सत्यस्यापि भवेत् सा च तथा चेदनवस्थितिः ।;यदि सत्ये विशेषो न न तदुक्तिर्भवेत् तदा ॥184॥

| verse_line2 = यदि सत्ये विशेषो न न तदुक्तिर्भवेत् तदा ॥184॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = लक्ष्यते चेत् तेन लक्ष्यमित्यपि स्याद्विशेषिता ।

| verse_lines = लक्ष्यते चेत् तेन लक्ष्यमित्यपि स्याद्विशेषिता ।;पुनः पुनर्लक्षणायामपि स्यादनवस्थितिः ॥185॥

| verse_line2 = पुनः पुनर्लक्षणायामपि स्यादनवस्थितिः ॥185॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यद्यभावविशेषित्वं स्यादङ्गीकृतमेव ते ।

| verse_lines = यद्यभावविशेषित्वं स्यादङ्गीकृतमेव ते ।;असार्वज्ञादिराहित्यमप्येवं ते भविष्यति ॥186॥

| verse_line2 = असार्वज्ञादिराहित्यमप्येवं ते भविष्यति ॥186॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तदा सार्वज्ञमेव स्याद्भावार्थत्वान्नञोर्द्वयोः ।

| verse_lines = तदा सार्वज्ञमेव स्याद्भावार्थत्वान्नञोर्द्वयोः ।;यदि नैतादृशं ग्राह्यमसुखत्वानिवर्तनात् ॥187॥

| verse_line2 = यदि नैतादृशं ग्राह्यमसुखत्वानिवर्तनात् ॥187॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = असत्त्वाज्ञानतादेश्च स्यादसत्त्वादिकं तदा ।

| verse_lines = असत्त्वाज्ञानतादेश्च स्यादसत्त्वादिकं तदा ।;अनृतादिविरोधित्वं यद्यस्याभ्युपगम्यते ॥188॥

| verse_line2 = अनृतादिविरोधित्वं यद्यस्याभ्युपगम्यते ॥188॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनैश्वर्यविरोधित्वमप्येवं किं निवार्यते ।

| verse_lines = अनैश्वर्यविरोधित्वमप्येवं किं निवार्यते ।;अखण्डखण्डनादेवं विशेषोऽखण्डवादिना ॥189॥

| verse_line2 = अखण्डखण्डनादेवं विशेषोऽखण्डवादिना ॥189॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = खण्डितेनापि मनसा स्वीकार्योऽनन्यथागतेः ।

| verse_lines = खण्डितेनापि मनसा स्वीकार्योऽनन्यथागतेः ।;अखण्डखण्डवादिभ्यां खण्डाखण्डेन चैव तत् ॥190॥

| verse_line2 = अखण्डखण्डवादिभ्यां खण्डाखण्डेन चैव तत् ॥190॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = महादरेण शिरसि विशेषो धार्य एव हि ।

| verse_lines = महादरेण शिरसि विशेषो धार्य एव हि ।;निदर्शनत्रयेणातो भगवानत्यभिन्नताम् ॥191॥

| verse_line2 = निदर्शनत्रयेणातो भगवानत्यभिन्नताम् ॥191॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = गुणानामादरेणाह तच्च नाभिहितान्वयः ।

| verse_lines = गुणानामादरेणाह तच्च नाभिहितान्वयः ।;यदाशेषविशेषाणामुक्तिः सामान्यतो भवेत् ॥192॥

| verse_line2 = यदाशेषविशेषाणामुक्तिः सामान्यतो भवेत् ॥192॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पदैकेनाप्युत्तरेण विशेषावगतिर्भवेत् ।

| verse_lines = पदैकेनाप्युत्तरेण विशेषावगतिर्भवेत् ।;यतोऽशेषविशेषाणां वस्तुनाऽस्त्येव चैकता ॥193॥

| verse_line2 = यतोऽशेषविशेषाणां वस्तुनाऽस्त्येव चैकता ॥193॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतः सामान्यतो ज्ञातः पदान्तरबलात् पुनः ।

| verse_lines = अतः सामान्यतो ज्ञातः पदान्तरबलात् पुनः ।;भवेत् विशेषतो ज्ञातस्तेन स्यादन्वितोक्तिता ॥194॥

| verse_line2 = भवेत् विशेषतो ज्ञातस्तेन स्यादन्वितोक्तिता ॥194॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वार्थ एवान्वितो यस्मात् केनचित् तद्विशेषतः ।

| verse_lines = स्वार्थ एवान्वितो यस्मात् केनचित् तद्विशेषतः ।;अनेनेति तदुक्त्यैव ज्ञायतेऽनुभवेन हि ॥195॥

| verse_line2 = अनेनेति तदुक्त्यैव ज्ञायतेऽनुभवेन हि ॥195॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यद्यनन्वितमेवैतत्पदं स्वार्थं वदेदिह ।

| verse_lines = यद्यनन्वितमेवैतत्पदं स्वार्थं वदेदिह ।;तथाऽन्यान्यपि सर्वाणि कः कुर्यादन्वयं पुनः ॥196॥

| verse_line2 = तथाऽन्यान्यपि सर्वाणि कः कुर्यादन्वयं पुनः ॥196॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्यापारो न हि शब्दस्य परः स्वार्थप्रकाशनात्‌।

| verse_lines = व्यापारो न हि शब्दस्य परः स्वार्थप्रकाशनात्‌।;पुमानप्येकवारोक्त्या कृतकृत्यो यदा भवेत् ॥197॥

| verse_line2 = पुमानप्येकवारोक्त्या कृतकृत्यो यदा भवेत् ॥197॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्वयस्य कथं ज्ञानं शब्दार्थत्वं यदाऽस्य न ।

| verse_lines = अन्वयस्य कथं ज्ञानं शब्दार्थत्वं यदाऽस्य न ।;यदैवानन्वितार्थस्य वचनं तैः पदैर्भवेत् ॥198॥

| verse_line2 = यदैवानन्वितार्थस्य वचनं तैः पदैर्भवेत् ॥198॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनन्वितः स्याच्छब्दार्थो न तदर्थो हि सोऽन्वयः ।

| verse_lines = अनन्वितः स्याच्छब्दार्थो न तदर्थो हि सोऽन्वयः ।;निराकाङ्क्षपदान्येव वाक्यमित्युच्यते बुधैः ॥199॥

| verse_line2 = निराकाङ्क्षपदान्येव वाक्यमित्युच्यते बुधैः ॥199॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्तदर्थाभिधानेन स्यान्निराकाङ्क्षता च सा ।

| verse_lines = तत्तदर्थाभिधानेन स्यान्निराकाङ्क्षता च सा ।;अपूर्तेस्तावदर्थानामकाङ्क्षा पूर्वमिष्यते ॥200॥

| verse_line2 = अपूर्तेस्तावदर्थानामकाङ्क्षा पूर्वमिष्यते ॥200॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कर्मकर्तृक्रियाणां तु पूर्वो कोऽन्योऽन्वयो भवेत् ।

| verse_lines = कर्मकर्तृक्रियाणां तु पूर्वो कोऽन्योऽन्वयो भवेत् ।;अपूर्तिश्चेत् पदैरुक्तैः किं नृशृङ्गेण पूर्यते ॥201॥

| verse_line2 = अपूर्तिश्चेत् पदैरुक्तैः किं नृशृङ्गेण पूर्यते ॥201॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्यापारश्चेत् पुनस्तेषामनुक्तावपि किं न सः ।

| verse_lines = व्यापारश्चेत् पुनस्तेषामनुक्तावपि किं न सः ।;उक्ते बुद्धिस्थताहेतोर्यदि व्यापार इष्यते ॥202॥

| verse_line2 = उक्ते बुद्धिस्थताहेतोर्यदि व्यापार इष्यते ॥202॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = बुद्धिस्थत्वाय यत्नं न कथं कुर्युः पुरैव च ।

| verse_lines = बुद्धिस्थत्वाय यत्नं न कथं कुर्युः पुरैव च ।;पुरुषाधीनता तेषां यदि पश्चाच्च सा समा ॥203॥

| verse_line2 = पुरुषाधीनता तेषां यदि पश्चाच्च सा समा ॥203॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पुमानेवान्वयायैषां यदि पश्चाद्विचेष्टते ।

| verse_lines = पुमानेवान्वयायैषां यदि पश्चाद्विचेष्टते ।;अनन्विताभिधानानां स एवार्थान्तरोक्तिषु ॥204॥

| verse_line2 = अनन्विताभिधानानां स एवार्थान्तरोक्तिषु ॥204॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यततां शब्दशक्तिश्चेत् तत्र नैवान्वये कथम् ।

| verse_lines = यततां शब्दशक्तिश्चेत् तत्र नैवान्वये कथम् ।;तत्कल्पनागुरुत्वादिदोषेतोऽभिहितान्वयः ॥205॥

| verse_line2 = तत्कल्पनागुरुत्वादिदोषेतोऽभिहितान्वयः ॥205॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनुभूतिविरुद्धश्च त्याज्य एव मनीषिभिः ।

| verse_lines = अनुभूतिविरुद्धश्च त्याज्य एव मनीषिभिः ।;कर्तृशब्दे ह्यभिहिते धर्मसामान्यवेदनात् ॥206॥

| verse_line2 = कर्तृशब्दे ह्यभिहिते धर्मसामान्यवेदनात् ॥206॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशेषधर्ममन्विच्छन् किमित्येव हि पृच्छति ।

| verse_lines = विशेषधर्ममन्विच्छन् किमित्येव हि पृच्छति ।;गुणक्रियादिधर्माणां विशेषे कथिते पुनः ॥207॥

| verse_line2 = गुणक्रियादिधर्माणां विशेषे कथिते पुनः ॥207॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निराकाङ्क्षो भवेद्यस्माच्छब्दा अन्वितवाचकाः ।

| verse_lines = निराकाङ्क्षो भवेद्यस्माच्छब्दा अन्वितवाचकाः ।;अतोऽनन्तगुणात्मैको भगवानेक एव तु ॥208॥

| verse_line2 = अतोऽनन्तगुणात्मैको भगवानेक एव तु ॥208॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उच्यते सर्ववेदैश्च ........ ।

| verse_lines = उच्यते सर्ववेदैश्च ........ ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="परानन्दाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A017"></span><h4 class="gr-section-head">परानन्दाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = .... ते चाखलिवलिक्षणाः ।

| verse_lines = .... ते चाखलिवलिक्षणाः ।;सर्वे सर्वगुणात्मानः सर्वकर्तार एव तु ॥209॥

| verse_line2 = सर्वे सर्वगुणात्मानः सर्वकर्तार एव तु ॥209॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तथापि सविशेषाश्च विद्वद्य्वुत्पत्तितोऽपि च ।

| verse_lines = तथापि सविशेषाश्च विद्वद्य्वुत्पत्तितोऽपि च ।;तैस्तैः शब्दैश्च भण्यन्ते युज्यते चोपदेशतः ॥210॥

| verse_line2 = तैस्तैः शब्दैश्च भण्यन्ते युज्यते चोपदेशतः ॥210॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्यानन्दादिसादृश्यमानुकूल्यादि नापरम् ।

| verse_lines = अन्यानन्दादिसादृश्यमानुकूल्यादि नापरम् ।;पूर्णत्वादि महत्तेषां वैलक्षण्यं श्रुतौ श्रुतम् ॥211॥

| verse_line2 = पूर्णत्वादि महत्तेषां वैलक्षण्यं श्रुतौ श्रुतम् ॥211॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पूर्णोऽशेषनियन्ता च सुस्वादुतम(सुखादुतम) एकलः ।

| verse_lines = पूर्णोऽशेषनियन्ता च सुस्वादुतम(सुखादुतम) एकलः ।;गुणोरुसमुदायोऽयं वासुदेवः सुनिष्कलः(स निष्कळः) ॥212॥

| verse_line2 = गुणोरुसमुदायोऽयं वासुदेवः सुनिष्कलः(स निष्कळः) ॥212॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V17

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वासुदेवश्रुतिः सैषा गुणान् वक्ति हरेः परान् ।

| verse_lines = वासुदेवश्रुतिः सैषा गुणान् वक्ति हरेः परान् ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="फलाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A020"></span><h4 class="gr-section-head">फलाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V20

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स एवाशेषजीवस्थनिःसङ्ख्यानादिकालिकान् ॥213॥

| verse_lines = स एवाशेषजीवस्थनिःसङ्ख्यानादिकालिकान् ॥213॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V20

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = धर्माऽधर्मान् सदा पश्यन् स्वेच्छया बोधयत्यजः ।

| verse_lines = धर्माऽधर्मान् सदा पश्यन् स्वेच्छया बोधयत्यजः ।;कांश्चित् तेषां फलं चैव ददाति स्वयमच्युतः ॥214॥

| verse_line2 = कांश्चित् तेषां फलं चैव ददाति स्वयमच्युतः ॥214॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V20

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न ते विशेषं कमपि प्रेरणादिकमुच्यते ।

| verse_lines = न ते विशेषं कमपि प्रेरणादिकमुच्यते ।;कुर्युः कदाऽपि तेनायं स्वतन्त्रोऽनुपचारतः ॥215॥

| verse_line2 = कुर्युः कदाऽपि तेनायं स्वतन्त्रोऽनुपचारतः ॥215॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V20

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कर्माणि तानि च पृथक् चेतनान्येव सर्वशः ।

| verse_lines = कर्माणि तानि च पृथक् चेतनान्येव सर्वशः ।;अचेतनशरीराणि स्वकर्मफलभाञ्जि च ॥216॥

| verse_line2 = अचेतनशरीराणि स्वकर्मफलभाञ्जि च ॥216॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V20

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रत्येकं तेषु चानन्तकर्माण्येवंविधानि च ।

| verse_lines = प्रत्येकं तेषु चानन्तकर्माण्येवंविधानि च ।;तानि चैवमितीशस्य निःसीमा शक्तिरुत्तमा ॥217॥

| verse_line2 = तानि चैवमितीशस्य निःसीमा शक्तिरुत्तमा ॥217॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V20

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एकैव ब्रह्महत्या हि वराहहरिणोदिता ।

| verse_lines = एकैव ब्रह्महत्या हि वराहहरिणोदिता ।;ब्रह्मपारस्तवेनैव निष्क्रान्ता राजदेहतः ॥218॥

| verse_line2 = ब्रह्मपारस्तवेनैव निष्क्रान्ता राजदेहतः ॥218॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V20

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्तोत्रस्य तस्य माहात्म्यात् व्याधत्वं गमिता पुनः ।

| verse_lines = स्तोत्रस्य तस्य माहात्म्यात् व्याधत्वं गमिता पुनः ।;प्राप्य ज्ञानं परं चाप तथाऽन्यान्यपि सर्वशः(सर्वदा) ॥219॥

| verse_line2 = प्राप्य ज्ञानं परं चाप तथाऽन्यान्यपि सर्वशः(सर्वदा) ॥219॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V20

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनन्तान्युदितान्येवं प्रभुणा कपिलेन हि ।

| verse_lines = अनन्तान्युदितान्येवं प्रभुणा कपिलेन हि ।;संसारे पच्यमानानि कर्माण्यपि पृथक् पृथक् ॥220॥

| verse_line2 = संसारे पच्यमानानि कर्माण्यपि पृथक् पृथक् ॥220॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S02_V20

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्मादनन्तमाहात्म्यगुणपूर्णो(गुणपूगो) जनार्दनः ।

| verse_lines = तस्मादनन्तमाहात्म्यगुणपूर्णो(गुणपूगो) जनार्दनः ।;भक्त्या परमयाऽऽराध्य इति पादार्थ ईयते ॥221॥

| verse_line2 = भक्त्या परमयाऽऽराध्य इति पादार्थ ईयते ॥221॥

}}

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥</div>

=== तृतीयः पादः ===

<div class="introduction-line">वैराग्यतो भक्तिदार्ढ्यं तेनोपासा यदा भवेत् ।</div>

<div class="introduction-line">आपरोक्ष्यं भवेत् विष्णोरिति पादक्रमो भवेत् ॥1॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">युक्तितो ज्ञातवेदार्थो निरस्य समयान् परान् ।</div>

<div class="introduction-line">परस्परविरोधं(धे) च प्रणुद्याशेषवाक्यगम् ॥2॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अध्यात्मप्रवणो भूत्वा तस्य सन्निहितत्वतः ।</div>

<div class="introduction-line">बहुयुक्तिविरोधानां भानात् तत्सहितश्रुतेः ॥3॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">विरोधं च निराकृत्य श्रुतीनां प्राणतत्वगान् ।</div>

<div class="introduction-line">परिहृत्य विरोधांश्च तत्प्रसादानुरञ्जितः ॥4॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">देहकर्तृत्वमीशस्य ज्ञात्वा तत्पितृतास्मृतेः ।</div>

<div class="introduction-line">विशेषस्नेहमापाद्य सर्वकर्तृत्वतोऽधिकम् ॥5॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">निष्पाद्य बहुमानं च तदन्यत्रातिदुःखतः ।</div>

<div class="introduction-line">उत्पाद्याधिकवैराग्यं तद्गुणाधिक्यवेदनात् ॥6॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">सर्वस्य तद्वशत्वाच्च दार्ढ्यं भक्तेरवाप्य च ।</div>

<div class="introduction-line">यतेतोपासनायैव विशिष्टाचार्यसम्पदा ॥7॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">कर्तव्या ब्रह्मजिज्ञासेत्युक्ते किमिति संशये ।</div>

<div class="introduction-line">अत इत्युदितेऽप्यस्य विशेषानुक्तितः पुनः ॥8॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">सृष्टिबन्धनमोक्षादिकर्तृत्वस्य श्रुतत्वतः ।</div>

<div class="introduction-line">यतो मोक्षादिदाताऽसावतो जिज्ञास्य एव वः ॥9॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">इत्याह तत्परं ब्रह्म व्यासाख्यं ज्ञानरश्मिमत् ।</div>

<div class="introduction-line">येनैव बन्धमोक्षः स्यात् स च जिज्ञासया गतः ॥10॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">सुप्रसन्नो भवेदीशो जिज्ञासाऽतोऽस्य मुक्तिदा ।</div>

<div class="introduction-line">मोक्षादिदत्वमीशस्य कथमेवावगम्यते ॥11॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">इति चेच्छास्त्रयोनित्वात् शास्त्रगम्यो हि मोक्षदः ।</div>

<div class="introduction-line">प्रत्यक्षावसितेभ्यः स्याद्यदि मोक्षः कथञ्चन ॥12॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">किमित्यनादिसंसारमग्नाः सर्वा इमाः प्रजाः ।</div>

<div class="introduction-line">यस्मान्नियमतो दुःखहानिः प्रत्यक्षतो भवेत् ॥13॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">धावन्त्येव तमुद्दिश्य राजाद्यमखिलाः प्रजाः ।</div>

<div class="introduction-line">अनुमागम्यतो मोक्षो यदि स्यादनुमैव हि ॥14॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">दृष्टपूरुषवन्मोक्षदातृतां विनिवारयेत् ।</div>

<div class="introduction-line">तच्छास्त्रगम्य एवैको मोक्षदो भवति ध्रुवम् ॥15॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">शास्त्रगम्यश्च नान्योऽस्ति मोक्षदत्वेन केशवात् ।</div>

</div>

<div class="introduction-line">वर्तमानः कथं शक्तः परमोक्षाय केवलम् ।</div>

</div>

<div class="introduction-line">तेन नानुसृतो मोक्षं न दद्यादन्यवाक्यतः ।</div>

<div class="introduction-line">अतस्तदर्थमपि स ज्ञेयो विष्णुर्मुमुक्षुभिः ॥18॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">‘यमेवैष’ इति श्रुत्या ‘तमेवे’ति च सादरम् ।</div>

<div class="introduction-line">शास्त्रयोनित्वमस्यैव ज्ञायते वेदवादिभिः ॥19॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">‘य एनं विदुरमृता’ इत्युक्तस्तु समुद्रगः ।</div>

<div class="introduction-line">‘तदेव ब्रह्म परममि’ति श्रुत्यावधारितः ॥20॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">‘यतः प्रसूते’ति ततः सृष्टिमाह ततो हरिः ।</div>

<div class="introduction-line">शास्त्रयोनिर्न चान्योऽस्ति मुख्यतस्त्विति गम्यते ॥21॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">शास्त्रयोनित्वमेतस्य ज्ञायते हि समन्वयात् ।</div>

<div class="introduction-line">समिति ह्युपसर्गेन परमुख्यार्थतोच्यते ॥22॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">एवं परममुख्यार्थो नारायण इति श्रुतेः ।</div>

<div class="introduction-line">निर्धारणाय नाशब्दमिति वेदपतिर्जगौ ॥23॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">कथं समन्वयो ज्ञेयः स्वल्पशाखाविदां नृणाम् ।</div>

<div class="introduction-line">‘वेदा ह्यनन्ता’ इति हि श्रुतिराहाप्यनन्ताम् ॥24॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अनन्तवेदनिर्णीतिर्महाप्रलयवारिधेः ।</div>

<div class="introduction-line">उत्तारणोपमेत्यस्मान्न ज्ञेयोऽत्र समन्वयः ॥25॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">इत्याशङ्कापनोदार्थं(इति शङ्कापनोदार्थं) स आह करुणाकरः ।</div>

<div class="introduction-line">अशक्योत्तारणत्वेऽपि(अशक्योत्तरणत्वेऽपि) ह्यागमापारवारिधेः ॥26॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">निर्णीयते मयैवायं रोमकूपलयोदिना ।</div>

<div class="introduction-line">यद्यप्यशेषवेदार्थो दुर्गमोऽखलिमानवैः ॥27॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">मज्ज्ञानाव्याकृताकाशे प्राप्नोति परमाणुताम् ।</div>

<div class="introduction-line">इति प्रकाशयन् (वेद)विश्वपतिराह प्रमेयताम् ॥28॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">निखलिस्यापि वेदस्य गतिसामान्यमञ्जसा ।</div>

<div class="introduction-line">को नाम गतिसामान्यमनन्तागमसम्पदः ॥29॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">ज्ञानसूर्यमृते ब्रूयात् तमेकं बादरायणम् ।</div>

<div class="introduction-line">अन्योऽप्यल्पमतिः शाखाचतुष्पञ्चगतं वसु ॥30॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">जानन्ननुमितत्वेन ब्रूयात् तस्य प्रसादतः ।</div>

<div class="introduction-line">इति मुख्यतयाऽशेषगतिसामान्यवित् प्रभुः ॥31॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">प्रतिजज्ञे दृढं यस्माद्देवानामपि पूर्यते ।</div>

<div class="introduction-line">अतो निखलिवेदानां सिद्ध एव समन्वयः ॥32॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">इति सुज्ञापितार्थोऽपि पृथक् चाह समन्वयम् ।</div>

<div class="introduction-line">तत्र प्रथमतोऽन्यत्र प्रसिद्धानां समन्वयः ॥33॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">शब्दानां वाच्य एवात्र महामल्लेशभङ्गवत् ।</div>

<div class="introduction-line">इतोऽत्यभ्यधिकत्वेऽपि तुर्यपादोदितस्य तु ॥34॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">महासमन्वये तस्मिन्नाधिकारोऽखिलस्य हि ।</div>

<div class="introduction-line">ब्रह्मैवाधिकृतस्तत्र मुख्यतोऽन्ये यथाक्रमम् ॥35॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">दुर्गमत्वाच्च नैवात्र प्राथम्येनोदितोऽञ्जसा ।</div>

<div class="introduction-line">अतोऽन्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां निर्णयाय तु ॥36॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">प्रवृत्तः प्रथमं देवः तत्रानन्दादयो गुणाः ।</div>

<div class="introduction-line">ईशस्यैवेति निर्णीताः श्रुतियुक्तिसमाश्रयात् ॥37॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">देवतान्तरगाः सर्वे शब्दवृत्तिनिमित्ततः ।</div>

<div class="introduction-line">विष्णुमेव वदन्त्यद्धा तत्सङ्गादुपचारतः ॥38॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अन्यदेवान् वदन्तीह विशेषगुणवक्तृतः ।</div>

<div class="introduction-line">विष्णुमेव परं ब्रूयुरेवमन्येऽप्यशेषतः ॥39॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">इत्यन्यत्र प्रसिद्धोरुशब्दराशेरशेषतः ।</div>

</div>

<div class="introduction-line">तेषामन्यगतत्वे तु न स्यात् सम्यक्समन्वयः ।</div>

<div class="introduction-line">इत्येवाशेषलिङ्गानां ब्रह्मण्येव समन्वयम् ॥41॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">आह उभयगतत्वं च स्यादतो लिङ्गशब्दयोः ।</div>

<div class="introduction-line">इति संशयनुत्त्यर्थमुभयत्र प्रतीतितः ॥42॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">शब्दानां वर्तमानानां सलिङ्गानां विशेषतः ।</div>

<div class="introduction-line">समन्वयो हरावेव यन्नैवान्यत्र मुख्यतः ॥43॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">शब्दा लिङ्गानि च यतो नैवान्यत्र स्वतन्त्रता ।</div>

<div class="introduction-line">अस्वतन्त्रेषु शब्दस्य वृत्तिहेतुर्न मुख्यतः ॥44॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">यतोऽतो यदधीनास्ते शब्दार्थत्वमुपागतः ।</div>

<div class="introduction-line">अत्यल्पेनैव शब्दस्य वृत्तिहेतुगुणेन तु ॥45॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अयो यथा दाहकत्वं स एवेशः स्वतन्त्रतः ।</div>

<div class="introduction-line">मुख्यशब्दार्थ इति हि स्वीकर्तव्यो मनीषिभिः ॥46॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">इत्याह एवं च शब्दानां नारायणसमन्वये ।</div>

<div class="introduction-line">सिद्धेऽप्यशेषशब्दानां न कथञ्चन युज्यते ॥47॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">विरोधादवरत्वादेरपि प्राप्तिर्यतो भवेत् ।</div>

<div class="introduction-line">इति चेदवरत्वादि द्विविधं ह्युपलभ्यते ॥48॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">परस्यावरताहेतुर्यः स्वयं पर एव सन् ।</div>

<div class="introduction-line">सोऽपि ह्यवरशब्दार्थो यथा राजा जयी भवेत् ॥49॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अन्योऽवरत्वानुभवी तयोः पूर्वोऽस्ति केशवे ।</div>

<div class="introduction-line">द्वितीयो जीव एवास्ति स्वातन्त्र्यान्न तु(च) दूषणम् ॥50॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">हरेरेवमशेषेण सर्वशब्दसमन्वये ।</div>

<div class="introduction-line">उक्ते विरोधहीनस्य स्यात् समन्वयता यतः ॥51॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अतोऽशेषविरोधानां कृतेशेन निराकृतिः ।</div>

<div class="introduction-line">समन्वयाविरोधाभ्यां सञ्जाते वस्तुनिर्णये ॥52॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">किं मया कार्यमित्येव स्याद्बुद्धिरधिकारिणः ।</div>

<div class="introduction-line">तत्र भक्तिविधानार्थमभक्तानर्थसन्ततौ ॥53॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">उक्तायां भक्तिदार्ढ्याय प्रोक्तेऽशेषगुणोच्चये ।</div>

<div class="introduction-line">वक्तव्योपासना नित्यं कर्तव्येत्यादरेण हि ॥54॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">सोपासना च द्विविधा शास्त्राभ्यासस्वरूपिणी ।</div>

<div class="introduction-line">ध्यानरूपा परा चैव तदङ्गं धारणादिकम् ॥55॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">तथोभयात्मकं चैव पादेऽस्मिन् बादरायणः ।</div>

<div class="introduction-line">आहोपासनमद्धैव विस्तरात् श्रुतिपूर्वकम् ॥56॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">पृथग्दृष्टिरशक्यत्वमनिर्णीतिः समुच्चयः ।</div>

<div class="introduction-line">विशेषदर्शनं कार्यलोपो नानोक्तिराशुता ॥57॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">विभ्रमोपाकृतिर्लिङ्गमनवस्थाविशेषिता ।</div>

<div class="introduction-line">अप्रयोजनता चातिप्रसङ्गोऽदूरसंश्रयः ॥58॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">विशिष्टकारणं चेष्टां दृष्टवैरूप्यमुन्नतिः ।</div>

<div class="introduction-line">अनुक्तिरप्रयत्नत्वं दृढबन्धपराभवौ ॥59॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">पुंसाम्यं प्राप्तसन्त्यागः कारणानिर्णयो भ्रमः ।</div>

<div class="introduction-line">विशेषदर्शितालापो गुणसाम्यं पृथग्दृशिः ॥60॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अगम्यवर्त्म सन्धानमिष्टं फलमकल्पना ।</div>

<div class="introduction-line">शुद्धवैरूप्यमङ्गत्वमविशेषदृशिः क्रिया ॥61॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">युक्तयः पूर्वपक्षस्थाः सुज्ञेयत्वं विधिक्रिया ।</div>

<div class="introduction-line">माहात्म्यमल्पशक्तित्वं यथायोग्यफलं भवः ॥62॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">फलसाम्यं विशेषश्च गुणाधिक्यं प्रधानता ।</div>

<div class="introduction-line">यथाशक्तिक्रिया सन्धिः प्रमाणबलमानतिः ॥63॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">कारणं कार्यवैशेष्यं स्वभावो वस्तुदूषणम् ।</div>

<div class="introduction-line">प्रतिक्रियाविरोधश्च प्रतिसन्धिरनूनता ॥64॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">संस्कारपाटवं स्वेच्छानियतिर्वस्तुवैभवम् ।</div>

<div class="introduction-line">विशेषोक्तिरमानत्वं प्राधान्यं प्रीतिरागमः ॥65॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">सुस्थिरत्वं कृतप्राप्तिरनादिगुणविस्तरः ।</div>

<div class="introduction-line">साधनोत्तमता नानादृष्टिः शिष्टिरनूनता ॥66॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अविघ्नत्वाविरोधौ च गुणवैशेष्यमागमः ।</div>

<div class="introduction-line">सिद्धान्तनिर्णया ह्येता युक्तयो व्याहृताः सदा ॥67॥</div>

</div>

<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्ववेदान्तप्रत्ययाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A001"></span><h4 class="gr-section-head">सर्ववेदान्तप्रत्ययाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यथाशक्त्यखिलान् वेदान् विज्ञायोपासनं भवेत् ।

| verse_lines = यथाशक्त्यखिलान् वेदान् विज्ञायोपासनं भवेत् ।;तत्राखिलस्य विज्ञप्तिः सम्यग्ब्रह्मणः एव हि ॥68॥

| verse_line2 = तत्राखिलस्य विज्ञप्तिः सम्यग्ब्रह्मणः एव हि ॥68॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तदन्येषां (यथायोग्यं)यथायोगमखिलज्ञप्तिरिष्यते ।

| verse_lines = तदन्येषां (यथायोग्यं)यथायोगमखिलज्ञप्तिरिष्यते ।;तावतोपासने योग्यो भवेदेवाखिलः पुमान् ॥69॥

| verse_line2 = तावतोपासने योग्यो भवेदेवाखिलः पुमान् ॥69॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = महत्त्वस्य परं पारं विदित्वैव जनार्दनः ।

| verse_lines = महत्त्वस्य परं पारं विदित्वैव जनार्दनः ।;स्तोष्यतामेति तुष्टत्वमिति नास्त्येव नारद ॥70॥

| verse_line2 = स्तोष्यतामेति तुष्टत्वमिति नास्त्येव नारद ॥70॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = किन्तु निश्चलया भक्त्या ह्यात्मज्ञानानुरूपतः ।

| verse_lines = किन्तु निश्चलया भक्त्या ह्यात्मज्ञानानुरूपतः ।;यः स्तोष्यति सदा भक्तस्तुष्टस्तस्य सदा हरिः ॥71॥

| verse_line2 = यः स्तोष्यति सदा भक्तस्तुष्टस्तस्य सदा हरिः ॥71॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यादिवाक्यसन्दर्भाद्यथायोग्याखिलज्ञता ।

| verse_lines = इत्यादिवाक्यसन्दर्भाद्यथायोग्याखिलज्ञता ।;आत्मज्ञानानुरूपत्वं यथाशक्ति विचारणम् ॥72॥

| verse_line2 = आत्मज्ञानानुरूपत्वं यथाशक्ति विचारणम् ॥72॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘वेदः कृत्स्नोऽधिगन्तव्यः’ ‘स्वाध्यायाध्ययनं भवेत्’ ।

| verse_lines = ‘वेदः कृत्स्नोऽधिगन्तव्यः’ ‘स्वाध्यायाध्ययनं भवेत्’ ।;इत्यादिवाक्यवैयर्थ्यमन्यथा न निवार्यते ॥73॥

| verse_line2 = इत्यादिवाक्यवैयर्थ्यमन्यथा न निवार्यते ॥73॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अद्यापि तेन देवाद्याः शृण्वते मन्वते सदा ।

| verse_lines = अद्यापि तेन देवाद्याः शृण्वते मन्वते सदा ।;ध्यायन्ति च यथायोगं तथाप्यावस्तुनिर्णयात् ॥74॥

| verse_line2 = ध्यायन्ति च यथायोगं तथाप्यावस्तुनिर्णयात् ॥74॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = श्रवणं मननं चैव कर्तव्यं सर्वदैव(सर्वथैव) हि ।

| verse_lines = श्रवणं मननं चैव कर्तव्यं सर्वदैव(सर्वथैव) हि ।;मतिश्रुतिध्यानकालविशेषं गुरुरुत्तमः ॥75॥

| verse_line2 = मतिश्रुतिध्यानकालविशेषं गुरुरुत्तमः ॥75॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वेत्ति तस्योक्तिमार्गेण कुर्वतः स्याद्धि दर्शनम् ।

| verse_lines = वेत्ति तस्योक्तिमार्गेण कुर्वतः स्याद्धि दर्शनम् ।;श्रवणं दृष्टतत्त्वस्य मननं ध्यानमेव च ॥76॥

| verse_line2 = श्रवणं दृष्टतत्त्वस्य मननं ध्यानमेव च ॥76॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशेषानन्दसम्प्राप्त्या अन्यस्यैतानि दृष्टये ।

| verse_lines = विशेषानन्दसम्प्राप्त्या अन्यस्यैतानि दृष्टये ।;यदि तादृग्गुरुर्नास्ति निर्णीतश्रवणादिकम् ॥77॥

| verse_line2 = यदि तादृग्गुरुर्नास्ति निर्णीतश्रवणादिकम् ॥77॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सत्सिद्धान्तानुसारेण निर्णयज्ञात् समाचरेत् ।

| verse_lines = सत्सिद्धान्तानुसारेण निर्णयज्ञात् समाचरेत् ।;श्रवणादि विना नैव क्षणं तिष्ठेदपि क्वचित् ॥78॥

| verse_line2 = श्रवणादि विना नैव क्षणं तिष्ठेदपि क्वचित् ॥78॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अत्यशक्ये तु निद्रादौ पुनरेव समाचरेत् ।

| verse_lines = अत्यशक्ये तु निद्रादौ पुनरेव समाचरेत् ।;अभावे निर्णयज्ञस्य सच्छास्त्राण्येव सर्वदा ॥79॥

| verse_line2 = अभावे निर्णयज्ञस्य सच्छास्त्राण्येव सर्वदा ॥79॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शृणुयाद्यदि सज्ज्ञानप्राचुर्यमुपलभ्यते ।

| verse_lines = शृणुयाद्यदि सज्ज्ञानप्राचुर्यमुपलभ्यते ।;महद्भ्यो विष्णुभक्तेभ्यो यथाशक्ति च संशयम् ॥80॥

| verse_line2 = महद्भ्यो विष्णुभक्तेभ्यो यथाशक्ति च संशयम् ॥80॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = छिन्द्यात् स्वतोऽधिकाभावे स्वयमेव समभ्यसेत् ।

| verse_lines = छिन्द्यात् स्वतोऽधिकाभावे स्वयमेव समभ्यसेत् ।;ब्रूयादपि च शिष्येभ्यः सत्सिद्धान्तमहापयन् ॥81॥

| verse_line2 = ब्रूयादपि च शिष्येभ्यः सत्सिद्धान्तमहापयन् ॥81॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अशेषगुणपूर्णत्वं सर्वदोषसमुज्झितिः ।

| verse_lines = अशेषगुणपूर्णत्वं सर्वदोषसमुज्झितिः ।;विष्णोरन्यच्च तत्तन्त्रमिति सम्यग्विनिर्णयः ॥82॥

| verse_line2 = विष्णोरन्यच्च तत्तन्त्रमिति सम्यग्विनिर्णयः ॥82॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वतन्त्रत्वं सदा तस्य तस्य भेदश्च सर्वतः ।

| verse_lines = स्वतन्त्रत्वं सदा तस्य तस्य भेदश्च सर्वतः ।;अदोषत्वस्य सिद्ध्यर्थं यदभेदे तदन्वयः ॥83॥

| verse_line2 = अदोषत्वस्य सिद्ध्यर्थं यदभेदे तदन्वयः ॥83॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्तन्त्रत्वं च मुक्तानामपि तद्गुणपूर्तये ।

| verse_lines = तत्तन्त्रत्वं च मुक्तानामपि तद्गुणपूर्तये ।;मुक्तानामपि भेदश्च न हि भिन्नमभिन्नताम् ॥84॥

| verse_line2 = मुक्तानामपि भेदश्च न हि भिन्नमभिन्नताम् ॥84॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = गच्छद्दृष्टं क्वचित् तस्याप्यभावोऽनुभवोपगः ।

| verse_lines = गच्छद्दृष्टं क्वचित् तस्याप्यभावोऽनुभवोपगः ।;पूर्वाभेदे दोषवत्त्वमीशस्येत्यतिभिन्नता ॥85॥

| verse_line2 = पूर्वाभेदे दोषवत्त्वमीशस्येत्यतिभिन्नता ॥85॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नारायणेन मुक्तानामपि सम्यगिति स्थितिः ।

| verse_lines = नारायणेन मुक्तानामपि सम्यगिति स्थितिः ।;भेदाभेदेऽप्यभेदेन दोषाणामपि सम्भवः ॥86॥

| verse_line2 = भेदाभेदेऽप्यभेदेन दोषाणामपि सम्भवः ॥86॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निर्दोषत्वं रमायाश्च तदनन्तरता तथा ।

| verse_lines = निर्दोषत्वं रमायाश्च तदनन्तरता तथा ।;ब्रह्मा सरस्वती वीन्द्रशेषरुद्राश्च तत्स्त्रियः ॥87॥

| verse_line2 = ब्रह्मा सरस्वती वीन्द्रशेषरुद्राश्च तत्स्त्रियः ॥87॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शक्रकामौ तदन्ये च क्रमान्मुक्तावपीति च ।

| verse_lines = शक्रकामौ तदन्ये च क्रमान्मुक्तावपीति च ।;सत्सिद्धान्त इति ज्ञेयो निर्णीतो हरिणा स्वयम् ॥88॥

| verse_line2 = सत्सिद्धान्त इति ज्ञेयो निर्णीतो हरिणा स्वयम् ॥88॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एतद्विरोधे यत्सर्वं तमसेन्धाय केवलम् ।

| verse_lines = एतद्विरोधे यत्सर्वं तमसेन्धाय केवलम् ।;अन्धन्तमो विशन्तीति प्राह श्रुतिरतिस्फुटम् ॥89॥

| verse_line2 = अन्धन्तमो विशन्तीति प्राह श्रुतिरतिस्फुटम् ॥89॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्येव श्रुतयोऽशेषाः पञ्चरात्रमथाखिलम् ।

| verse_lines = इत्येव श्रुतयोऽशेषाः पञ्चरात्रमथाखिलम् ।;मूलरामायणं चैव भारतं स्मृतयोऽखिलाः ॥90॥

| verse_line2 = मूलरामायणं चैव भारतं स्मृतयोऽखिलाः ॥90॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वैष्णवानि पुराणानि साङ्ख्ययोगौ परावपि ।

| verse_lines = वैष्णवानि पुराणानि साङ्ख्ययोगौ परावपि ।;ब्रह्मतर्कश्च मीमांसेत्यनन्तः शब्दसागरः ॥91॥

| verse_line2 = ब्रह्मतर्कश्च मीमांसेत्यनन्तः शब्दसागरः ॥91॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनन्ता युक्तयश्चैव प्रत्यक्षागममूलकाः ।

| verse_lines = अनन्ता युक्तयश्चैव प्रत्यक्षागममूलकाः ।;प्रत्यक्षमैश्वरं चैव रमादीनामशेषतः ॥92॥

| verse_line2 = प्रत्यक्षमैश्वरं चैव रमादीनामशेषतः ॥92॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मुक्तानामप्यमुक्तानामेतमेवार्थमुत्तमम् ।

| verse_lines = मुक्तानामप्यमुक्तानामेतमेवार्थमुत्तमम् ।;अन्यावकाशरहितं प्रकाशयति सादरम् ॥93॥

| verse_line2 = अन्यावकाशरहितं प्रकाशयति सादरम् ॥93॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एतदेव च सच्छास्त्रं दुःशास्त्रं तु ततः परम् ।

| verse_lines = एतदेव च सच्छास्त्रं दुःशास्त्रं तु ततः परम् ।;सच्छास्त्रमभ्यसेन्नित्यं दुःशास्त्रं च परित्यजेत् ॥94॥

| verse_line2 = सच्छास्त्रमभ्यसेन्नित्यं दुःशास्त्रं च परित्यजेत् ॥94॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = असंशयेन तत्त्वस्य निर्णये ब्रह्मदर्शनम् ।

| verse_lines = असंशयेन तत्त्वस्य निर्णये ब्रह्मदर्शनम् ।;सम्यग्विषमविज्ञानतारतम्यानुसारतः ॥95॥

| verse_line2 = सम्यग्विषमविज्ञानतारतम्यानुसारतः ॥95॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = फलं भवेत् तारतम्यात् सुखदुःखात्मकं नृणाम् ।

| verse_lines = फलं भवेत् तारतम्यात् सुखदुःखात्मकं नृणाम् ।;सम्यक् चाधिकविज्ञानात् सुखाधिक्यं भवेन्नृणाम् ॥96॥

| verse_line2 = सम्यक् चाधिकविज्ञानात् सुखाधिक्यं भवेन्नृणाम् ॥96॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतो यथाऽऽत्मशक्त्यैव श्रवणं मननं तथा ।

| verse_lines = अतो यथाऽऽत्मशक्त्यैव श्रवणं मननं तथा ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उपसंहाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A002"></span><h4 class="gr-section-head">उपसंहाराधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कृत्वाऽथ कुर्वन्नपि वा निदिध्यासनमाचरेत् ॥97॥

| verse_lines = कृत्वाऽथ कुर्वन्नपि वा निदिध्यासनमाचरेत् ॥97॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A042" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नवाधिकरणम्(अनुबन्धाद्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A042"></span><h4 class="gr-section-head">नवाधिकरणम्(अनुबन्धाद्यधिकरणम्)</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विषयेषु च संसर्गात् शाश्वतस्य च संशयात् ।

| verse_lines = विषयेषु च संसर्गात् शाश्वतस्य च संशयात् ।;मनसा चान्यदाकाङ्क्षात् परं न प्रतिपद्यते ॥98॥

| verse_line2 = मनसा चान्यदाकाङ्क्षात् परं न प्रतिपद्यते ॥98॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति भारतवाक्यं हि तेनैतद्दोषवर्जितः ।

| verse_lines = इति भारतवाक्यं हि तेनैतद्दोषवर्जितः ।;सदोपासनया युक्तो वासुदेवं प्रपश्यति ॥99॥

| verse_line2 = सदोपासनया युक्तो वासुदेवं प्रपश्यति ॥99॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दोषा अनादिसम्बद्धास्ते मुक्तिपरिपन्थिनः ।

| verse_lines = दोषा अनादिसम्बद्धास्ते मुक्तिपरिपन्थिनः ।;सन्त्येव प्रायशः पुंस्सु तेन मोक्षो न जायते ॥100॥

| verse_line2 = सन्त्येव प्रायशः पुंस्सु तेन मोक्षो न जायते ॥100॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वे त एते जीवेषु दृश्यन्ते तारतम्यतः ।

| verse_lines = सर्वे त एते जीवेषु दृश्यन्ते तारतम्यतः ।;ऋजूनामेक एवास्ति परमोत्साहवर्जनम् ॥101॥

| verse_line2 = ऋजूनामेक एवास्ति परमोत्साहवर्जनम् ॥101॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स गुणाल्पत्वमात्रत्वान्नर्जुत्वेन विरुद्ध्यते ।

| verse_lines = स गुणाल्पत्वमात्रत्वान्नर्जुत्वेन विरुद्ध्यते ।;अतो विष्णौ परा भक्तिस्तद्भक्तेषु रमादिषु ॥102॥

| verse_line2 = अतो विष्णौ परा भक्तिस्तद्भक्तेषु रमादिषु ॥102॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तारतम्येन कर्तव्या पुरुषार्थमभीप्सता ।

| verse_lines = तारतम्येन कर्तव्या पुरुषार्थमभीप्सता ।;स्वादरः सर्वजन्तूनां संसिद्धो हि स्वभावतः ॥103॥

| verse_line2 = स्वादरः सर्वजन्तूनां संसिद्धो हि स्वभावतः ॥103॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ततोऽधिकः स्वोत्तमेषु तदाधिक्यानुसारतः ।

| verse_lines = ततोऽधिकः स्वोत्तमेषु तदाधिक्यानुसारतः ।;कर्तव्यो वासुदेवान्तं सर्वथा शुभमिच्छता ॥104॥

| verse_line2 = कर्तव्यो वासुदेवान्तं सर्वथा शुभमिच्छता ॥104॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न कदाचित् त्यजेत् तं च क्रमेणैनं विवर्धयेत् ।

| verse_lines = न कदाचित् त्यजेत् तं च क्रमेणैनं विवर्धयेत् ।;समेषु स्वात्मवत् स्नेहः सत्स्वन्यत्र ततो दया ॥105॥

| verse_line2 = समेषु स्वात्मवत् स्नेहः सत्स्वन्यत्र ततो दया ॥105॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कार्यैवमापरोक्ष्येण दृश्यते क्षिप्रमीश्वरः ।

| verse_lines = कार्यैवमापरोक्ष्येण दृश्यते क्षिप्रमीश्वरः ।;तत्तमोऽन्धं व्रजेत् विष्णुसमत्वं योऽनुपश्यति ॥106॥

| verse_line2 = तत्तमोऽन्धं व्रजेत् विष्णुसमत्वं योऽनुपश्यति ॥106॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = रमाब्रह्मशिवादीनामपि मुक्तौ कथञ्चन ।

| verse_lines = रमाब्रह्मशिवादीनामपि मुक्तौ कथञ्चन ।;किमुताधिक्यदृष्टेस्तु गुणाभावमतेरपि ॥107॥

| verse_line2 = किमुताधिक्यदृष्टेस्तु गुणाभावमतेरपि ॥107॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दोषवेत्तुरभेदस्य द्रष्टुर्द्रष्टुस्तथोभयोः ।

| verse_lines = दोषवेत्तुरभेदस्य द्रष्टुर्द्रष्टुस्तथोभयोः ।;इत्याह सच्छ्रुतिस्तेन सम्प्रोक्तगुणसंयुतः(संयुतम्) ॥108॥

| verse_line2 = इत्याह सच्छ्रुतिस्तेन सम्प्रोक्तगुणसंयुतः(संयुतम्) ॥108॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उपासीत हरिं दृष्ट्वा मुक्तिस्तेनैव जायते ।

| verse_lines = उपासीत हरिं दृष्ट्वा मुक्तिस्तेनैव जायते ।;द्वेषाद्यन्मुक्तिकथनं श्रुतिवाक्यविरोधि तत् ॥109॥

| verse_line2 = द्वेषाद्यन्मुक्तिकथनं श्रुतिवाक्यविरोधि तत् ॥109॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = रिपवो ये तु रामस्य विमुखत्वान्निरामिणः ।

| verse_lines = रिपवो ये तु रामस्य विमुखत्वान्निरामिणः ।;अभिद्रोहपदे नित्यमन्धे तमसि ते स्थिताः ॥110॥

| verse_line2 = अभिद्रोहपदे नित्यमन्धे तमसि ते स्थिताः ॥110॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = हरिद्विषस्तमो यान्ति ये चैव तदभेदिनः ।

| verse_lines = हरिद्विषस्तमो यान्ति ये चैव तदभेदिनः ।;तन्निर्गुणत्ववेत्तारस्तस्य दोषविदोऽपि च ॥111॥

| verse_line2 = तन्निर्गुणत्ववेत्तारस्तस्य दोषविदोऽपि च ॥111॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यादिश्रुतिसन्दर्भाद् द्वेषिणस्तम ईयते ।

| verse_lines = इत्यादिश्रुतिसन्दर्भाद् द्वेषिणस्तम ईयते ।;‘हिरण्यकशिपुश्चापि भगवन्निन्दया तमः ॥112॥

| verse_line2 = ‘हिरण्यकशिपुश्चापि भगवन्निन्दया तमः ॥112॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विविक्षुरत्यगात् सूनोः प्रह्लादस्यानुभावतः’(भाग.४.२१.४७) ।

| verse_lines = विविक्षुरत्यगात् सूनोः प्रह्लादस्यानुभावतः’(भाग.४.२१.४७) ।;‘यदनिन्दत् पिता मह्यं त्वद्भक्ते मयि चाघवान् ॥113॥

| verse_line2 = ‘यदनिन्दत् पिता मह्यं त्वद्भक्ते मयि चाघवान् ॥113॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्मात् पिता मे पूयेत दुरन्ताद् दुस्तरादघात्’(भाग.७.१०.१५) ।

| verse_lines = तस्मात् पिता मे पूयेत दुरन्ताद् दुस्तरादघात्’(भाग.७.१०.१५) ।;‘निन्दां भगवतः शृण्वन् तत्परस्य जनस्य वा ॥114॥

| verse_line2 = ‘निन्दां भगवतः शृण्वन् तत्परस्य जनस्य वा ॥114॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ततो नापैति यः सोऽपि यात्यधः सुकृताच्च्युतः’(भाग.१०.७४.४०) ।

| verse_lines = ततो नापैति यः सोऽपि यात्यधः सुकृताच्च्युतः’(भाग.१०.७४.४०) ।;‘अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् ॥115॥

| verse_line2 = ‘अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् ॥115॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्’(भ.गी.९.११) ।

| verse_lines = परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्’(भ.गी.९.११) ।;‘मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ॥116॥

| verse_line2 = ‘मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ॥116॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः’(भ.गी.९.१२) ।

| verse_lines = राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः’(भ.गी.९.१२) ।;‘मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः’(भ.गी.१६.१८) ॥117॥

| verse_line2 = ‘मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः’(भ.गी.१६.१८) ॥117॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘तानहं द्विषतः क्रूरान् संसारेषु नराधमान् ।

| verse_lines = ‘तानहं द्विषतः क्रूरान् संसारेषु नराधमान् ।;क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु’(भ.गी.१६.१९) ॥118॥

| verse_line2 = क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु’(भ.गी.१६.१९) ॥118॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि ।

| verse_lines = ‘आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि ।;मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्’(भ.गी.१६.२८) ॥119॥

| verse_line2 = मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्’(भ.गी.१६.२८) ॥119॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘यो द्विष्याद् विबुधश्रेष्ठं देवं नारायणं प्रभुम् ।

| verse_lines = ‘यो द्विष्याद् विबुधश्रेष्ठं देवं नारायणं प्रभुम् ।;कथं स न भवेद् द्वेष्य आलोकान्तस्य कस्यचित्’(म.भा.१२.३४६.७) ॥120॥

| verse_line2 = कथं स न भवेद् द्वेष्य आलोकान्तस्य कस्यचित्’(म.भा.१२.३४६.७) ॥120॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘यो द्विष्याद् विबुधश्रेष्ठं देवं नारायणं प्रभुम् ।

| verse_lines = ‘यो द्विष्याद् विबुधश्रेष्ठं देवं नारायणं प्रभुम् ।;मज्जन्ति पितरस्तस्य नरके शाश्वतीः समाः’(म.भा.१२.३४६.६) ॥121॥

| verse_line2 = मज्जन्ति पितरस्तस्य नरके शाश्वतीः समाः’(म.भा.१२.३४६.६) ॥121॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V42

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यादिवाक्यसन्दोहाद् द्वेषिणस्तम एव तु ।

| verse_lines = इत्यादिवाक्यसन्दोहाद् द्वेषिणस्तम एव तु ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विद्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A003"></span><h4 class="gr-section-head">विद्याधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नैव मोक्ष इति प्राहुर्लोकायतमते स्थिताः ॥122॥

| verse_lines = नैव मोक्ष इति प्राहुर्लोकायतमते स्थिताः ॥122॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भोगः शरीरपर्यन्तं भस्मीभावस्ततो भवेत् ।

| verse_lines = भोगः शरीरपर्यन्तं भस्मीभावस्ततो भवेत् ।;इति तत्केन मानेन दृष्टं प्रत्यक्षवादिना ॥123॥

| verse_line2 = इति तत्केन मानेन दृष्टं प्रत्यक्षवादिना ॥123॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न हि प्रत्यक्षमानेन मोक्षाभावोऽवसीयते ।

| verse_lines = न हि प्रत्यक्षमानेन मोक्षाभावोऽवसीयते ।;घटते मुक्तिदृष्टिस्तु पुरुषेण महीयसा ॥124॥

| verse_line2 = घटते मुक्तिदृष्टिस्तु पुरुषेण महीयसा ॥124॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नेति वक्तुमर्हत्त्वं तु कथञ्चन न विद्यते ।

| verse_lines = नेति वक्तुमर्हत्त्वं तु कथञ्चन न विद्यते ।;साधयन् सर्वसामान्यं कथमेव विशेषवान् ॥125॥

| verse_line2 = साधयन् सर्वसामान्यं कथमेव विशेषवान् ॥125॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दृश्यन्ते पुरुषा लोके परापरविदोऽपि च(परावरविदोऽपि च) ।

| verse_lines = दृश्यन्ते पुरुषा लोके परापरविदोऽपि च(परावरविदोऽपि च) ।;अपरोक्षदृशो योगनिष्ठाश्चामलचक्षुषः ॥126॥

| verse_line2 = अपरोक्षदृशो योगनिष्ठाश्चामलचक्षुषः ॥126॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रत्यक्षं देवतां दृष्ट्वा तत्प्रसादाप्तभूतयः ।

| verse_lines = प्रत्यक्षं देवतां दृष्ट्वा तत्प्रसादाप्तभूतयः ।;ज्ञानविज्ञानपारज्ञा निषिध्यन्ते कथं नृभिः ॥127॥

| verse_line2 = ज्ञानविज्ञानपारज्ञा निषिध्यन्ते कथं नृभिः ॥127॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दृश्यते चातिमाहात्म्यं तेषामतिमहौजसाम् ।

| verse_lines = दृश्यते चातिमाहात्म्यं तेषामतिमहौजसाम् ।;यदि तेऽपि निषिद्ध्यन्ते किं नोक्तिस्ते निषिद्ध्यते ॥128॥

| verse_line2 = यदि तेऽपि निषिद्ध्यन्ते किं नोक्तिस्ते निषिद्ध्यते ॥128॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदुक्तवाक्यप्रामाण्यं प्रत्यक्षेणोपलभ्यते ।

| verse_lines = यदुक्तवाक्यप्रामाण्यं प्रत्यक्षेणोपलभ्यते ।;वरादयोऽपि तद्दत्ताः सदा सत्या भवन्ति हि ॥129॥

| verse_line2 = वरादयोऽपि तद्दत्ताः सदा सत्या भवन्ति हि ॥129॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अप्रामाण्यं तदुक्तेश्च वृथा वाचाऽवसीयते ।

| verse_lines = अप्रामाण्यं तदुक्तेश्च वृथा वाचाऽवसीयते ।;न हि प्रयोजनं किञ्चित् परलोकनिवारणात् ॥130॥

| verse_line2 = न हि प्रयोजनं किञ्चित् परलोकनिवारणात् ॥130॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वृथावाचं वृथा हन्याद्यदि तस्य किमुत्तरम् ।

| verse_lines = वृथावाचं वृथा हन्याद्यदि तस्य किमुत्तरम् ।;स्वजीवनविरोधाय वदन् किं नाम बुद्धिमान् ॥131॥

| verse_line2 = स्वजीवनविरोधाय वदन् किं नाम बुद्धिमान् ॥131॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रामाण्ये संशयः किं स्यात् तयोः पुरुषयोरपि ।

| verse_lines = प्रामाण्ये संशयः किं स्यात् तयोः पुरुषयोरपि ।;स्वजीवनविरुद्धोक्तिरज्ञो दृष्टस्य चापि यः ॥132॥

| verse_line2 = स्वजीवनविरुद्धोक्तिरज्ञो दृष्टस्य चापि यः ॥132॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यश्चातीन्द्रियदेवोक्तिश्रोता दृष्टपरावरः ।

| verse_lines = यश्चातीन्द्रियदेवोक्तिश्रोता दृष्टपरावरः ।;अतीतानागतं सर्वं लोकानुभवमापयन् ॥133॥

| verse_line2 = अतीतानागतं सर्वं लोकानुभवमापयन् ॥133॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतः प्रत्यक्षगम्यत्वाद् वेदमात्वस्य च स्फुटम् ।

| verse_lines = अतः प्रत्यक्षगम्यत्वाद् वेदमात्वस्य च स्फुटम् ।;यद्यागमस्य नो मात्वमक्षजस्य तथा भवेत् ॥134॥

| verse_line2 = यद्यागमस्य नो मात्वमक्षजस्य तथा भवेत् ॥134॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यद्यक्षजस्य मात्वं स्यादागमस्य कथं न तत् ।

| verse_lines = यद्यक्षजस्य मात्वं स्यादागमस्य कथं न तत् ।;लोकवाक्याद् विशेषश्चाव्यभिचारेण सिद्ध्यति ॥135॥

| verse_line2 = लोकवाक्याद् विशेषश्चाव्यभिचारेण सिद्ध्यति ॥135॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अस्ति मोक्षोऽपि धर्मेण यथार्थज्ञानतोऽपि च ।

| verse_lines = अस्ति मोक्षोऽपि धर्मेण यथार्थज्ञानतोऽपि च ।;प्रामाण्यमनुमायाश्च जिनस्याप्तत्वसाधने ॥136॥

| verse_line2 = प्रामाण्यमनुमायाश्च जिनस्याप्तत्वसाधने ॥136॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तद्वाक्याद् धर्मसज्ज्ञानविज्ञप्तिर्भवतीति च ।

| verse_lines = तद्वाक्याद् धर्मसज्ज्ञानविज्ञप्तिर्भवतीति च ।;धर्मोऽहिंसापरो नान्यो ज्ञानं पुद्गलदर्शनम् ॥137॥

| verse_line2 = धर्मोऽहिंसापरो नान्यो ज्ञानं पुद्गलदर्शनम् ॥137॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति जैनाः कथं तत्स्यात् प्रमाणमनुमानतः ।

| verse_lines = इति जैनाः कथं तत्स्यात् प्रमाणमनुमानतः ।;विषयान् प्रति स्थितं ह्यक्षं प्रत्यक्षमिति गीयते ॥138॥

| verse_line2 = विषयान् प्रति स्थितं ह्यक्षं प्रत्यक्षमिति गीयते ॥138॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रत्यक्षशब्दानुसारादनुमेति प्रकीर्तिता ।

| verse_lines = प्रत्यक्षशब्दानुसारादनुमेति प्रकीर्तिता ।;आसमन्ताद् गमयति धर्माधर्मौ परं पदम् ॥139॥

| verse_line2 = आसमन्ताद् गमयति धर्माधर्मौ परं पदम् ॥139॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यच्चाप्यतीन्द्रियं त्वन्यत् तेनासावागमः स्मृतः ।

| verse_lines = यच्चाप्यतीन्द्रियं त्वन्यत् तेनासावागमः स्मृतः ।;एतेन कारणेनैव तत्तन्मानत्वमिष्यते ॥140॥

| verse_line2 = एतेन कारणेनैव तत्तन्मानत्वमिष्यते ॥140॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वरूपं हि तदेतेषामन्यथाऽसिद्धिमानतः ।

| verse_lines = स्वरूपं हि तदेतेषामन्यथाऽसिद्धिमानतः ।;अतोऽनुमा कथं धर्मं पुद्गलं चापि दर्शयेत् ॥141॥

| verse_line2 = अतोऽनुमा कथं धर्मं पुद्गलं चापि दर्शयेत् ॥141॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वरूपे पुद्गलस्योक्ता दोषा आनन्दमेव च ।

| verse_lines = स्वरूपे पुद्गलस्योक्ता दोषा आनन्दमेव च ।;न मन्यते पुद्गलं स दुःखाभावः सुखं त्विति ॥142॥

| verse_line2 = न मन्यते पुद्गलं स दुःखाभावः सुखं त्विति ॥142॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मात्राभोगातिरेकेण सुखाधिक्यस्य दर्शनात् ।

| verse_lines = मात्राभोगातिरेकेण सुखाधिक्यस्य दर्शनात् ।;सुखस्याभावता केन न च स्यात् किं विपर्ययः ॥143॥

| verse_line2 = सुखस्याभावता केन न च स्यात् किं विपर्ययः ॥143॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदि भावोऽपि कश्चित् स्यात् तस्यैवाभावता कुतः ।

| verse_lines = यदि भावोऽपि कश्चित् स्यात् तस्यैवाभावता कुतः ।;यदि सर्वेऽप्यभावाः स्युरन्योन्यमिति भावना ॥144॥

| verse_line2 = यदि सर्वेऽप्यभावाः स्युरन्योन्यमिति भावना ॥144॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अभावाभावतैव स्यात् किं नश्छिन्नं तदा भवेत् ।

| verse_lines = अभावाभावतैव स्यात् किं नश्छिन्नं तदा भवेत् ।;भावत्वं विधिरूपत्वं निषेधत्वमभावता ॥145॥

| verse_line2 = भावत्वं विधिरूपत्वं निषेधत्वमभावता ॥145॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निषेधस्य निषेधोऽपि भाव एव बलाद्भवेत् ।

| verse_lines = निषेधस्य निषेधोऽपि भाव एव बलाद्भवेत् ।;प्रथमप्रतिपत्तिस्तु भावाभावनियामिका ॥146॥

| verse_line2 = प्रथमप्रतिपत्तिस्तु भावाभावनियामिका ॥146॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न च पुद्गलविज्ञानं मोक्षदं भवति क्‍वचित् ।

| verse_lines = न च पुद्गलविज्ञानं मोक्षदं भवति क्‍वचित् ।;अस्वातन्त्र्यात् पुद्गलस्य ज्ञातोऽपि सुखदो न हि ॥147॥

| verse_line2 = अस्वातन्त्र्यात् पुद्गलस्य ज्ञातोऽपि सुखदो न हि ॥147॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न हि दुःखिपरिज्ञानाद्दुःखित्वं विनिवर्तते ।

| verse_lines = न हि दुःखिपरिज्ञानाद्दुःखित्वं विनिवर्तते ।;यदि पुद्गलविज्ञानाद् दुःखी स्यात् कथञ्चन ॥148॥

| verse_line2 = यदि पुद्गलविज्ञानाद् दुःखी स्यात् कथञ्चन ॥148॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = देहवानपि नादुःखी किं ज्ञानादुत्तरं सदा ।

| verse_lines = देहवानपि नादुःखी किं ज्ञानादुत्तरं सदा ।;ईशक्लृप्त्यनुसारेण स्यात् कालादीशवादिनः ॥149॥

| verse_line2 = ईशक्लृप्त्यनुसारेण स्यात् कालादीशवादिनः ॥149॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कर्महेतुत्वमपि तु निश्चैतन्यान्न हि क्वचित् ।

| verse_lines = कर्महेतुत्वमपि तु निश्चैतन्यान्न हि क्वचित् ।;अशेषदुःखविलये नेदानीं कारणं यथा ॥150॥

| verse_line2 = अशेषदुःखविलये नेदानीं कारणं यथा ॥150॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तथोत्तरं च नैव स्यात् दृष्टिपूर्वानुमा यतः ।

| verse_lines = तथोत्तरं च नैव स्यात् दृष्टिपूर्वानुमा यतः ।;शक्तस्यान्यस्य विज्ञानं तत्प्रीतिजनकं यदि ॥151॥

| verse_line2 = शक्तस्यान्यस्य विज्ञानं तत्प्रीतिजनकं यदि ॥151॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तयैव बन्धहानिः स्यादिति किं नाम दूषणम् ।

| verse_lines = तयैव बन्धहानिः स्यादिति किं नाम दूषणम् ।;स्वज्ञानाद् बन्धहानिस्तु दृश्यते कस्य कुत्रचित् ॥152॥

| verse_line2 = स्वज्ञानाद् बन्धहानिस्तु दृश्यते कस्य कुत्रचित् ॥152॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अहिंसायाश्च धर्मत्वं केन मानेन गम्यते ।

| verse_lines = अहिंसायाश्च धर्मत्वं केन मानेन गम्यते ।;हिंसाया एव धर्मत्वमित्युक्ते स्यात् किमुत्तरम् ॥153॥

| verse_line2 = हिंसाया एव धर्मत्वमित्युक्ते स्यात् किमुत्तरम् ॥153॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = धर्मस्य सुखहेतुत्वमपि केनावगम्यते ।

| verse_lines = धर्मस्य सुखहेतुत्वमपि केनावगम्यते ।;हत्याया मोक्षहेतुत्वं कुतो मानान्निवार्यते ॥154॥

| verse_line2 = हत्याया मोक्षहेतुत्वं कुतो मानान्निवार्यते ॥154॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न च शून्यपरिज्ञानाच्छून्यभावनयाऽपि च ।

| verse_lines = न च शून्यपरिज्ञानाच्छून्यभावनयाऽपि च ।;मोक्षः कथञ्चन भवेत् यदीदानीं कथं न सः ॥155॥

| verse_line2 = मोक्षः कथञ्चन भवेत् यदीदानीं कथं न सः ॥155॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = परप्रसादनेच्छोस्तु विलम्बो नाम युज्यते ।

| verse_lines = परप्रसादनेच्छोस्तु विलम्बो नाम युज्यते ।;पुमिच्छाधीनता नो चेद्विलम्बः किं कृतो भवेत् ॥156॥

| verse_line2 = पुमिच्छाधीनता नो चेद्विलम्बः किं कृतो भवेत् ॥156॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्यत्रापि विलम्बास्तु स्युरीशेच्छानिमित्ततः ।

| verse_lines = अन्यत्रापि विलम्बास्तु स्युरीशेच्छानिमित्ततः ।;अन्यथा कारणं चेत् स्यात् किं कार्यं नोपजायते ॥157॥

| verse_line2 = अन्यथा कारणं चेत् स्यात् किं कार्यं नोपजायते ॥157॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कारणे सति कार्यस्य भावः सुनियतोऽस्य हि ।

| verse_lines = कारणे सति कार्यस्य भावः सुनियतोऽस्य हि ।;विज्ञानवादिनश्चैव विज्ञानाद्वैतवेदनात् ॥158॥

| verse_line2 = विज्ञानवादिनश्चैव विज्ञानाद्वैतवेदनात् ॥158॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विज्ञानभावनाच्चैव मोक्षो न घटते क्वचित् ।

| verse_lines = विज्ञानभावनाच्चैव मोक्षो न घटते क्वचित् ।;अन्तर्ज्ञानस्य बाह्ये च क्षणिकत्वस्य वेदनात् ॥159॥

| verse_line2 = अन्तर्ज्ञानस्य बाह्ये च क्षणिकत्वस्य वेदनात् ॥159॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भावनाच्चोक्तमार्गेण मानाभावान्न मुच्यते ।

| verse_lines = भावनाच्चोक्तमार्गेण मानाभावान्न मुच्यते ।;प्रकृतेः पुरुषस्यापि विवेको मुक्तिसाधनम् ॥160॥

| verse_line2 = प्रकृतेः पुरुषस्यापि विवेको मुक्तिसाधनम् ॥160॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति साङ्ख्या न चैतस्मिन् मानमीशाप्रसादतः ।

| verse_lines = इति साङ्ख्या न चैतस्मिन् मानमीशाप्रसादतः ।;श्रुतयः स्मृतयश्चैव यदेशस्य(यदीशस्य) प्रसादतः ॥161॥

| verse_line2 = श्रुतयः स्मृतयश्चैव यदेशस्य(यदीशस्य) प्रसादतः ॥161॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वदन्ति नियमान्मुक्तिं तमृतेऽतः कुतो भवेत् ।

| verse_lines = वदन्ति नियमान्मुक्तिं तमृतेऽतः कुतो भवेत् ।;कणादयोगाक्षपादा अपीशस्य प्रसादतः ॥162॥

| verse_line2 = कणादयोगाक्षपादा अपीशस्य प्रसादतः ॥162॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मुक्तिं ब्रुवाणा अप्याहुः भोगादेव च कर्मणाम् ।

| verse_lines = मुक्तिं ब्रुवाणा अप्याहुः भोगादेव च कर्मणाम् ।;क्षयं प्राहुः कुतश्चैतत् प्रसन्ने जगदीश्वरे ॥163॥

| verse_line2 = क्षयं प्राहुः कुतश्चैतत् प्रसन्ने जगदीश्वरे ॥163॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।

| verse_lines = भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।;क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥164॥

| verse_line2 = क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥164॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।

| verse_lines = ‘भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।;क्षीयन्ते चास्य कर्माणि दृष्ट आत्मनीश्वरे’(भाग.१.२.२१/११.२०.३०) ॥165॥

| verse_line2 = क्षीयन्ते चास्य कर्माणि दृष्ट आत्मनीश्वरे’(भाग.१.२.२१/११.२०.३०) ॥165॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति श्रुतिपुराणादिवचनेभ्योऽन्यथागतेः ।

| verse_lines = इति श्रुतिपुराणादिवचनेभ्योऽन्यथागतेः ।;न च पाशुपताद्युक्तशिवादीनामनुग्रहात् ॥166॥

| verse_line2 = न च पाशुपताद्युक्तशिवादीनामनुग्रहात् ॥166॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘नान्यः पन्था’ इति ह्युक्तं पुरुषज्ञानतः श्रुतौ ।

| verse_lines = ‘नान्यः पन्था’ इति ह्युक्तं पुरुषज्ञानतः श्रुतौ ।;‘सर्वे निमेषा जज्ञिरे विद्युतः पुरुषादधि’ ॥167॥

| verse_line2 = ‘सर्वे निमेषा जज्ञिरे विद्युतः पुरुषादधि’ ॥167॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एवं पुरुषशब्दश्च प्रयुक्तोऽब्धिशये हरौ ।

| verse_lines = एवं पुरुषशब्दश्च प्रयुक्तोऽब्धिशये हरौ ।;‘न तस्यैशे कश्चन तस्य नाम महद्यशः’ ॥168॥

| verse_line2 = ‘न तस्यैशे कश्चन तस्य नाम महद्यशः’ ॥168॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति चाधिपतिस्तस्य प्रतिषिद्धः स्वयं श्रुतौ ।

| verse_lines = इति चाधिपतिस्तस्य प्रतिषिद्धः स्वयं श्रुतौ ।;‘विश्वतः परमां नित्यं विश्वं नारायणं हरिम्’ ॥169॥

| verse_line2 = ‘विश्वतः परमां नित्यं विश्वं नारायणं हरिम्’ ॥169॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति सर्वाधिकत्वोक्त्या समोऽपि विनिवारितः ।

| verse_lines = इति सर्वाधिकत्वोक्त्या समोऽपि विनिवारितः ।;समाधिकस्य राहित्यान्नोपचारपुमानसौ ॥170॥

| verse_line2 = समाधिकस्य राहित्यान्नोपचारपुमानसौ ॥170॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘पुरुष एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यम् ।

| verse_lines = ‘पुरुष एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यम् ।;उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति’ ॥171॥

| verse_line2 = उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति’ ॥171॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मुक्तामुक्तपरेशत्वमिति तस्याह सा श्रुतिः ।

| verse_lines = मुक्तामुक्तपरेशत्वमिति तस्याह सा श्रुतिः ।;अमृतेशानवचनात् सर्वस्येशानतोदिता ॥172॥

| verse_line2 = अमृतेशानवचनात् सर्वस्येशानतोदिता ॥172॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदि सर्वत्वमुदितमुतेश इति तद्वृथा ।

| verse_lines = यदि सर्वत्वमुदितमुतेश इति तद्वृथा ।;उतशब्दो वदेदेष हीशत्वस्य समुच्चयम् ॥173॥

| verse_line2 = उतशब्दो वदेदेष हीशत्वस्य समुच्चयम् ॥173॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पुरुषेणैवेदं(पुरुषेणेदं) व्याप्तमिति ब्राह्मणं चाह तं प्रति ।

| verse_lines = पुरुषेणैवेदं(पुरुषेणेदं) व्याप्तमिति ब्राह्मणं चाह तं प्रति ।;‘एतावानस्य महिमे’ति महिम्नो वचो हि यत् ॥174॥

| verse_line2 = ‘एतावानस्य महिमे’ति महिम्नो वचो हि यत् ॥174॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सोमृतस्याभयस्येशो मर्त्यमन्नं यदत्यगात् ।

| verse_lines = सोमृतस्याभयस्येशो मर्त्यमन्नं यदत्यगात् ।;इत्यमुक्ताधिपत्यं तु पूर्वार्धोक्तमनूद्य च ॥175॥

| verse_line2 = इत्यमुक्ताधिपत्यं तु पूर्वार्धोक्तमनूद्य च ॥175॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘उतामृतस्येश’ इति विधत्ते मुक्तिगेशताम् ।

| verse_lines = ‘उतामृतस्येश’ इति विधत्ते मुक्तिगेशताम् ।;अतो विष्णुपरिज्ञानादेव मुक्तिर्न चान्यतः ॥176॥

| verse_line2 = अतो विष्णुपरिज्ञानादेव मुक्तिर्न चान्यतः ॥176॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तद्यथेति श्रुतेश्चैव ततः कर्मक्षयो भवेत् ।

| verse_lines = तद्यथेति श्रुतेश्चैव ततः कर्मक्षयो भवेत् ।;‘यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात् कुरुतेऽर्जुन ॥177॥

| verse_line2 = ‘यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात् कुरुतेऽर्जुन ॥177॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मासात् कुरुते तथा’(भ.गी.४.३७) ।

| verse_lines = ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मासात् कुरुते तथा’(भ.गी.४.३७) ।;‘सर्वधर्मान् परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज ॥178॥

| verse_line2 = ‘सर्वधर्मान् परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज ॥178॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अहं त्वां सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः’(भ.गी.१८.६६) ।

| verse_lines = अहं त्वां सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः’(भ.गी.१८.६६) ।;इत्यादिभगवद्वाक्यैरुक्तार्थश्चावसीयते ॥179॥

| verse_line2 = इत्यादिभगवद्वाक्यैरुक्तार्थश्चावसीयते ॥179॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नित्यनैमित्तिकं कर्म कुर्वन्नन्यत् परित्यजन् ।

| verse_lines = नित्यनैमित्तिकं कर्म कुर्वन्नन्यत् परित्यजन् ।;मुच्यते संसृतेश्चैतदप्येतेन निराकृतम् ॥180॥

| verse_line2 = मुच्यते संसृतेश्चैतदप्येतेन निराकृतम् ॥180॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विद्यैवेतीममेवार्थं स्वयमेवाह वेदराट् ।

| verse_lines = विद्यैवेतीममेवार्थं स्वयमेवाह वेदराट् ।;विना कर्म न मोक्षः स्याज्ज्ञानेनेत्यपि सा श्रुतिः ॥181॥

| verse_line2 = विना कर्म न मोक्षः स्याज्ज्ञानेनेत्यपि सा श्रुतिः ॥181॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘नान्यः पन्था’ इति ह्येव निवारयति सादरम् ।

| verse_lines = ‘नान्यः पन्था’ इति ह्येव निवारयति सादरम् ।;अन्यथोपासनमपि तमेवमिति वादिनी ॥182॥

| verse_line2 = अन्यथोपासनमपि तमेवमिति वादिनी ॥182॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निवारयत्यादरेण न प्रतीक इति प्रभुः ।

| verse_lines = निवारयत्यादरेण न प्रतीक इति प्रभुः ।;‘अन्धन्तमः प्रविशन्ति ये त्वविद्यामुपासते’(ई.उ.१२) ॥183॥

| verse_line2 = ‘अन्धन्तमः प्रविशन्ति ये त्वविद्यामुपासते’(ई.उ.१२) ॥183॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति श्रुतिविरोधाच्च नान्यथोपासनं भवेत् ।

| verse_lines = इति श्रुतिविरोधाच्च नान्यथोपासनं भवेत् ।;न चाप्येकत्वविज्ञानादुक्तन्यायेन मुच्यते ॥184॥

| verse_line2 = न चाप्येकत्वविज्ञानादुक्तन्यायेन मुच्यते ॥184॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति सर्वं प्रविज्ञाय सर्वैस्तर्कैः सदागमैः ।

| verse_lines = इति सर्वं प्रविज्ञाय सर्वैस्तर्कैः सदागमैः ।;उपासीत हरिं नित्यं गुणैरेव स्वयोग्यतः ॥185॥

| verse_line2 = उपासीत हरिं नित्यं गुणैरेव स्वयोग्यतः ॥185॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ब्रह्मा सर्वगुणैश्चैव क्रियासामान्यतश्च गीः ।

| verse_lines = ब्रह्मा सर्वगुणैश्चैव क्रियासामान्यतश्च गीः ।;गुणसामान्यतो रुद्रो द्रव्यसामान्यतः परे ॥186॥

| verse_line2 = गुणसामान्यतो रुद्रो द्रव्यसामान्यतः परे ॥186॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यावदधिकाराधिकरणम् " data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A004"></span><h4 class="gr-section-head">यावदधिकाराधिकरणम् </h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अधिकारविशेषेण भक्तिज्ञानसुखादिभिः ।

| verse_lines = अधिकारविशेषेण भक्तिज्ञानसुखादिभिः ।;विशेषो देवतादीनां मोक्षे चैव विशेषतः ॥187॥

| verse_line2 = विशेषो देवतादीनां मोक्षे चैव विशेषतः ॥187॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न तावता विरोधोऽस्ति निर्दोषत्वात् समस्तशः ।

| verse_lines = न तावता विरोधोऽस्ति निर्दोषत्वात् समस्तशः ।;आभासत्वात् परेषां तदवराणां च सर्वशः ॥188॥

| verse_line2 = आभासत्वात् परेषां तदवराणां च सर्वशः ॥188॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यतोऽवराणां सर्वेऽपि गुणाः सर्वाः क्रिया अपि ।

| verse_lines = यतोऽवराणां सर्वेऽपि गुणाः सर्वाः क्रिया अपि ।;नियमेनैव पूर्वेषां सुप्रसादनिबन्धनाः ॥189॥

| verse_line2 = नियमेनैव पूर्वेषां सुप्रसादनिबन्धनाः ॥189॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतः सच्छिष्यवत् तेषां नैवेर्ष्यादिः कथञ्चन ।

| verse_lines = अतः सच्छिष्यवत् तेषां नैवेर्ष्यादिः कथञ्चन ।;न च संसारिदेवानां कालेयत्तापरे इमे ॥190॥

| verse_line2 = न च संसारिदेवानां कालेयत्तापरे इमे ॥190॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सूत्रे ह्यारब्धमात्रस्य भोगेनैव क्षयो ध्रुवः ।

| verse_lines = सूत्रे ह्यारब्धमात्रस्य भोगेनैव क्षयो ध्रुवः ।;अनारब्धस्य भोगेन त्वितरे इति चोदिताः ॥191॥

| verse_line2 = अनारब्धस्य भोगेन त्वितरे इति चोदिताः ॥191॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पौनरुक्त्येन तेनैते उक्तार्थे इति निश्चयः ।

| verse_lines = पौनरुक्त्येन तेनैते उक्तार्थे इति निश्चयः ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इयदामननाधिकरणम् " data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A005"></span><h4 class="gr-section-head">इयदामननाधिकरणम् </h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उषाः स्वाहा च पर्जन्यो मित्रोऽग्निर्वरुणो विधुः ॥192॥

| verse_lines = उषाः स्वाहा च पर्जन्यो मित्रोऽग्निर्वरुणो विधुः ॥192॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रवहोऽनिरुद्ध इन्द्रोमे रुद्रो वाणी च मारुतः ।

| verse_lines = प्रवहोऽनिरुद्ध इन्द्रोमे रुद्रो वाणी च मारुतः ।;उत्तरोत्तरतस्त्वेते गुणैः सवैश्च मुक्तिगाः ॥193॥

| verse_line2 = उत्तरोत्तरतस्त्वेते गुणैः सवैश्च मुक्तिगाः ॥193॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सूर्यधर्मौ यथा सोमो मनुर्दक्षो बृहस्पतिः ।

| verse_lines = सूर्यधर्मौ यथा सोमो मनुर्दक्षो बृहस्पतिः ।;शची रतिश्चानिरुद्धसमास्तारा च मित्रवत् ॥194॥

| verse_line2 = शची रतिश्चानिरुद्धसमास्तारा च मित्रवत् ॥194॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सोमवच्छतरूपा तु प्रसूतिर्वह्निवद्विराट् ।

| verse_lines = सोमवच्छतरूपा तु प्रसूतिर्वह्निवद्विराट् ।;पर्जन्यवद्वारुणी च तथा सञ्ज्ञा च रोहिणी ॥195॥

| verse_line2 = पर्जन्यवद्वारुणी च तथा सञ्ज्ञा च रोहिणी ॥195॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = धार्मी च मित्रवत्त्वेव प्रावही परिकीर्तिता ।

| verse_lines = धार्मी च मित्रवत्त्वेव प्रावही परिकीर्तिता ।;मित्रपर्जन्यमध्यस्थावश्विनौ विघ्नवित्तपौ ॥196॥

| verse_line2 = मित्रपर्जन्यमध्यस्थावश्विनौ विघ्नवित्तपौ ॥196॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भृगुरग्निसमो मित्रस्तन्मध्ये ब्रह्मपुत्रकाः ।

| verse_lines = भृगुरग्निसमो मित्रस्तन्मध्ये ब्रह्मपुत्रकाः ।;वरुणाग्न्यन्तरा तत्र नारदः प्राय इन्द्रवत् ॥197॥

| verse_line2 = वरुणाग्न्यन्तरा तत्र नारदः प्राय इन्द्रवत् ॥197॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कामः सुपर्णी चोमावद्वीन्द्रो रुद्रवदीरितः ।

| verse_lines = कामः सुपर्णी चोमावद्वीन्द्रो रुद्रवदीरितः ।;निर्ऋतिर्मित्रसदृशो विश्वामित्रः कसूनुवत् ॥198॥

| verse_line2 = निर्ऋतिर्मित्रसदृशो विश्वामित्रः कसूनुवत् ॥198॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वैवस्वतो मनुश्चाश्विपश्चादन्ये ततोऽवराः ।

| verse_lines = वैवस्वतो मनुश्चाश्विपश्चादन्ये ततोऽवराः ।;च्यवनोचथ्यवैन्याश्च शशबिन्दुश्च हैहयः ॥199॥

| verse_line2 = च्यवनोचथ्यवैन्याश्च शशबिन्दुश्च हैहयः ॥199॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तद्वच्च विप्रराजन्यविशेषोऽत्रापि कश्चन ।

| verse_lines = तद्वच्च विप्रराजन्यविशेषोऽत्रापि कश्चन ।;तद्वत् प्रियव्रतश्चापि तदन्याः शतदेवताः ॥200॥

| verse_line2 = तद्वत् प्रियव्रतश्चापि तदन्याः शतदेवताः ॥200॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पर्जन्यमित्रान्तराले तदन्ये तु ततोऽवराः ।

| verse_lines = पर्जन्यमित्रान्तराले तदन्ये तु ततोऽवराः ।;एतेभ्योऽभ्यधिका श्रीस्तु सदा मुक्ता विशेषतः ॥201॥

| verse_line2 = एतेभ्योऽभ्यधिका श्रीस्तु सदा मुक्ता विशेषतः ॥201॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्समो नास्ति परमो हरिरेव न चापरः ।

| verse_lines = तत्समो नास्ति परमो हरिरेव न चापरः ।;संहितायां बृहत्यां तु स्वयं भगवतोदितम् ॥202॥

| verse_line2 = संहितायां बृहत्यां तु स्वयं भगवतोदितम् ॥202॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तदेतदखिलं प्राण आहङ्कारिक एव च ।

| verse_lines = तदेतदखिलं प्राण आहङ्कारिक एव च ।;इन्द्रादनन्तरो ..... ॥

| verse_line2 = इन्द्रादनन्तरो ..... ॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="दर्शनभेदाधिकरणम् " data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A006"></span><h4 class="gr-section-head">दर्शनभेदाधिकरणम् </h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ..... दृष्टिरिति योग्यानुसारतः ॥203॥

| verse_lines = ..... दृष्टिरिति योग्यानुसारतः ॥203॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title=" प्रदानाधिकरणम् " data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A007"></span><h4 class="gr-section-head"> प्रदानाधिकरणम् </h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सम्यग्गुरुप्रसादश्च मुख्यतो दृष्टिकारणम् ।

| verse_lines = सम्यग्गुरुप्रसादश्च मुख्यतो दृष्टिकारणम् ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title=" गुरुप्रसादाधिकरणम् " data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A008"></span><h4 class="gr-section-head"> गुरुप्रसादाधिकरणम् </h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = श्रवणादि च कर्तव्यं नान्यथा दर्शनं क्वचित् ॥204॥

| verse_lines = श्रवणादि च कर्तव्यं नान्यथा दर्शनं क्वचित् ॥204॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पूर्वविकल्पाधिकरणम् " data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A009"></span><h4 class="gr-section-head">पूर्वविकल्पाधिकरणम् </h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = गुणाधिकं गुरुं प्राप्य तद्धीनं नाप्नुयात् क्वचित् ।

| verse_lines = गुणाधिकं गुरुं प्राप्य तद्धीनं नाप्नुयात् क्वचित् ।;विपर्ययस्तु कर्तव्यः सर्वथा शुभ(मुक्ति)मिच्छता ॥205॥

| verse_line2 = विपर्ययस्तु कर्तव्यः सर्वथा शुभ(मुक्ति)मिच्छता ॥205॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = समे विकल्प एव स्यात् पूर्वानुज्ञा च सर्वथा ।

| verse_lines = समे विकल्प एव स्यात् पूर्वानुज्ञा च सर्वथा ।;तदुत्तमगुरुप्राप्त्यै पूर्वानुज्ञा न मृग्यते ॥206॥

| verse_line2 = तदुत्तमगुरुप्राप्त्यै पूर्वानुज्ञा न मृग्यते ॥206॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = गुरुर्ब्रह्माऽखिलानां च विद्या चैव सरस्वती ।

| verse_lines = गुरुर्ब्रह्माऽखिलानां च विद्या चैव सरस्वती ।;देवता भगवान् विष्णुः सर्वेषामविशेषतः ॥207॥

| verse_line2 = देवता भगवान् विष्णुः सर्वेषामविशेषतः ॥207॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्प्रसादेन मुक्तिः स्यान्नान्यथा तु कथञ्चन ।

| verse_lines = तत्प्रसादेन मुक्तिः स्यान्नान्यथा तु कथञ्चन ।;स्वोत्तमास्तु क्रमेणैव सर्वेषां गुरवः स्मृताः ॥208॥

| verse_line2 = स्वोत्तमास्तु क्रमेणैव सर्वेषां गुरवः स्मृताः ॥208॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उपदेशो ब्रह्मणस्तु सर्वेषामेव मुक्तये ।

| verse_lines = उपदेशो ब्रह्मणस्तु सर्वेषामेव मुक्तये ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A0010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title=" ताद्विद्याधिकरणम् " data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A0010"></span><h4 class="gr-section-head"> ताद्विद्याधिकरणम् </h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = साधनेभ्योऽधिका भक्तिर्नैवान्यत् तादृशं क्वचित् ॥209॥

| verse_lines = साधनेभ्योऽधिका भक्तिर्नैवान्यत् तादृशं क्वचित् ॥209॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भक्तिश्चैव हरावेव मुख्याऽन्यत्र यथाक्रमम् ।

| verse_lines = भक्तिश्चैव हरावेव मुख्याऽन्यत्र यथाक्रमम् ।;स्वाधिका त्वेव सर्वत्र स्वोत्तमेषु क्रमेण च ॥210॥

| verse_line2 = स्वाधिका त्वेव सर्वत्र स्वोत्तमेषु क्रमेण च ॥210॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S03_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनुवर्तते च सा भक्तिर्मुक्तावानन्दरूपिणी ।

| verse_lines = अनुवर्तते च सा भक्तिर्मुक्तावानन्दरूपिणी ।;तत्पूर्वकोपासनैवं कर्तव्या मुक्तये गुणैः ॥211॥

| verse_line2 = तत्पूर्वकोपासनैवं कर्तव्या मुक्तये गुणैः ॥211॥

}}

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>

=== चतुर्थः पादः ===

<div class="introduction-line">एवमुत्पन्ननिर्दोषभगवद्दर्शनात् सदा ।</div>

<div class="introduction-line">अपेक्षितफलप्राप्तिरारब्धस्यानतिक्रमात् ॥1॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">देवर्षिमानुषादीनां तत्तज्जात्यनुसारतः ।</div>

<div class="introduction-line">जैमिन्युक्तं मानुषाणां तद्विशेषाश्च केचन ॥2॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">सामान्यं भगवत्प्रोक्तं देवादीनां विशेषतः ।</div>

<div class="introduction-line">बलवद्विरोधिसद्भावे जैमिन्याद्युक्तिरिष्यते ॥3॥</div>

</div>

<span id="gr-adh-AV_C03_S04_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कामचाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S04_A001"></span><h4 class="gr-section-head">कामचाराधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विकर्मलेपो नैवस्ति सम्यग्दृष्टिमतां क्वचित् ।

| verse_lines = विकर्मलेपो नैवस्ति सम्यग्दृष्टिमतां क्वचित् ।;गुणहानिश्च नैवास्ति ब्रह्मणस्त्वविकर्मतः ॥4॥

| verse_line2 = गुणहानिश्च नैवास्ति ब्रह्मणस्त्वविकर्मतः ॥4॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = देवानामपि न प्रायः क्लृप्तस्य तु कथञ्चन ।

| verse_lines = देवानामपि न प्रायः क्लृप्तस्य तु कथञ्चन ।;प्राप्तह्रासो भवेत् क्वापि महता तु विकर्मणा ॥5॥

| verse_line2 = प्राप्तह्रासो भवेत् क्वापि महता तु विकर्मणा ॥5॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तथापि तत्क्लृप्तमेव तस्मान्न नियमोज्झितिः ।

| verse_lines = तथापि तत्क्लृप्तमेव तस्मान्न नियमोज्झितिः ।;चन्द्रसुग्रीवयोश्चैव स्वोच्चदारपरिग्रहात् ॥6॥

| verse_line2 = चन्द्रसुग्रीवयोश्चैव स्वोच्चदारपरिग्रहात् ॥6॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्राप्ताहानिरभून्नैव क्लृप्तहानिः कथञ्चन ।

| verse_lines = प्राप्ताहानिरभून्नैव क्लृप्तहानिः कथञ्चन ।;ह्रासोऽपि मानुषादीनामानन्दस्य विकर्मणा ॥7॥

| verse_line2 = ह्रासोऽपि मानुषादीनामानन्दस्य विकर्मणा ॥7॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भवेन्मुक्तौ विशेषेण स्वोच्चानामपराधतः ।

| verse_lines = भवेन्मुक्तौ विशेषेण स्वोच्चानामपराधतः ।;ज्ञानोत्तरस्य पापस्य चतुर्थेऽलेप उच्यते ॥8॥

| verse_line2 = ज्ञानोत्तरस्य पापस्य चतुर्थेऽलेप उच्यते ॥8॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अशुचित्वादिकं चास्य(तस्य) न भवेदिति तत्फलम् ।

| verse_lines = अशुचित्वादिकं चास्य(तस्य) न भवेदिति तत्फलम् ।;अत्र ज्ञानफलस्यैव मुक्तेर्नियततोच्यते ॥9॥

| verse_line2 = अत्र ज्ञानफलस्यैव मुक्तेर्नियततोच्यते ॥9॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रारब्धकर्मजस्यैव विषभक्षान्मृतेरिव ।

| verse_lines = प्रारब्धकर्मजस्यैव विषभक्षान्मृतेरिव ।;प्राप्तस्याप्यनिवर्त्यस्य किञ्चिद्भुक्तस्य संविदा ॥10॥

| verse_line2 = प्राप्तस्याप्यनिवर्त्यस्य किञ्चिद्भुक्तस्य संविदा ॥10॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उपमर्द इह प्रोक्तः देवादीनां यथाक्रमम् ।

| verse_lines = उपमर्द इह प्रोक्तः देवादीनां यथाक्रमम् ।;सर्वात्मना त्वभोगो हि प्रारब्धस्यैव कर्मणः ॥11॥

| verse_line2 = सर्वात्मना त्वभोगो हि प्रारब्धस्यैव कर्मणः ॥11॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न ब्रह्मदर्शिनोऽपि स्यात् फलह्रासस्तु विद्यते ।

| verse_lines = न ब्रह्मदर्शिनोऽपि स्यात् फलह्रासस्तु विद्यते ।;सर्वात्मना फलह्रासो यदि नारब्धकर्मणः ॥12॥

| verse_line2 = सर्वात्मना फलह्रासो यदि नारब्धकर्मणः ॥12॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्यात् काम्यविधिवैयर्थ्यमित्युक्तनियमो भवेत् ।

| verse_lines = स्यात् काम्यविधिवैयर्थ्यमित्युक्तनियमो भवेत् ।;एवमाद्यपि सम्प्रोक्ते तन्त्रभागवते स्फुटम् ॥13॥

| verse_line2 = एवमाद्यपि सम्प्रोक्ते तन्त्रभागवते स्फुटम् ॥13॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तारतम्यं फले नो चेद् ब्रह्मादीनां कथं श्रुतिः ।

| verse_lines = तारतम्यं फले नो चेद् ब्रह्मादीनां कथं श्रुतिः ।;अवृजिनोऽकामहत इति मुक्तिं निगद्य च ॥14॥

| verse_line2 = अवृजिनोऽकामहत इति मुक्तिं निगद्य च ॥14॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आनन्दतारतम्यं च तेषां ब्रूयात् पृथक् पृथक् ।

| verse_lines = आनन्दतारतम्यं च तेषां ब्रूयात् पृथक् पृथक् ।;संसार एव चेदेतत् तारतम्यं न मुख्यतः ॥15॥

| verse_line2 = संसार एव चेदेतत् तारतम्यं न मुख्यतः ॥15॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अकामहतशब्दार्थोऽवृजिनत्वं च नो भवेत् ।

| verse_lines = अकामहतशब्दार्थोऽवृजिनत्वं च नो भवेत् ।;‘‘कामस्य यत्राप्ताः कामास्तत्र माममृतं कृधि’’ ॥16॥

| verse_line2 = ‘‘कामस्य यत्राप्ताः कामास्तत्र माममृतं कृधि’’ ॥16॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति यल्लक्षणं मुक्तेः श्रुतिराह बलीयसी ।

| verse_lines = इति यल्लक्षणं मुक्तेः श्रुतिराह बलीयसी ।;कामाहतिः कुतोऽन्यत्र प्राप्तकामस्य सा भवेत् ॥17॥

| verse_line2 = कामाहतिः कुतोऽन्यत्र प्राप्तकामस्य सा भवेत् ॥17॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अप्रयत्नेन कामानामवाप्तिः सा यदा भवेत् ।

| verse_lines = अप्रयत्नेन कामानामवाप्तिः सा यदा भवेत् ।;तदैवाकामहतता कुत एवान्यथा भवेत् ॥18॥

| verse_line2 = तदैवाकामहतता कुत एवान्यथा भवेत् ॥18॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = चेतनस्य त्वसुप्तस्य कुत्र दृष्टा ह्यकामता ।

| verse_lines = चेतनस्य त्वसुप्तस्य कुत्र दृष्टा ह्यकामता ।;अव्यक्तिरेव कामानां न नाशो मोहसुप्तयोः ॥19॥

| verse_line2 = अव्यक्तिरेव कामानां न नाशो मोहसुप्तयोः ॥19॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यत्कामः स्वापमाप्नोति तदेवोत्थापितः पुनः ।

| verse_lines = यत्कामः स्वापमाप्नोति तदेवोत्थापितः पुनः ।;अवशोऽपि व्याहरति कुतः सुप्तावकामता ॥20॥

| verse_line2 = अवशोऽपि व्याहरति कुतः सुप्तावकामता ॥20॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वकामानवाप्नोति ब्रह्मणा सह मुक्तिगः ।

| verse_lines = सर्वकामानवाप्नोति ब्रह्मणा सह मुक्तिगः ।;पर्येति तत्र जक्षंश्च क्रीडन् (इत्युक्तेः)रतिमवाप्नुयात् ॥21॥

| verse_line2 = पर्येति तत्र जक्षंश्च क्रीडन् (इत्युक्तेः)रतिमवाप्नुयात् ॥21॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कामान्नी कामरूपी सन्निमान् लोकांश्च सञ्चरन् ।

| verse_lines = कामान्नी कामरूपी सन्निमान् लोकांश्च सञ्चरन् ।;आस्ते गायन् साम मुक्त इत्यादिश्रुतिसद्बलात् ॥22॥

| verse_line2 = आस्ते गायन् साम मुक्त इत्यादिश्रुतिसद्बलात् ॥22॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अकामः स्यात् कथं मुक्तः कामा येऽस्य हृदि श्रिताः ।

| verse_lines = अकामः स्यात् कथं मुक्तः कामा येऽस्य हृदि श्रिताः ।;इत्यन्तःकरणस्थानां कामानां मोक्षमेव हि ॥23॥

| verse_line2 = इत्यन्तःकरणस्थानां कामानां मोक्षमेव हि ॥23॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आह श्रुतिर्हृदीत्येव न चेद् व्यर्थं विशेषणम् ।

| verse_lines = आह श्रुतिर्हृदीत्येव न चेद् व्यर्थं विशेषणम् ।;हृद्येव तेषां श्रयणमिति पक्षो न भासते ॥24॥

| verse_line2 = हृद्येव तेषां श्रयणमिति पक्षो न भासते ॥24॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मुक्तानां कामितामाह पृथक् शाखासु यच्छ्रुतिः ।

| verse_lines = मुक्तानां कामितामाह पृथक् शाखासु यच्छ्रुतिः ।;अतोऽकामहतत्वं तु मुक्तानामेव मुख्यतः ॥25॥

| verse_line2 = अतोऽकामहतत्वं तु मुक्तानामेव मुख्यतः ॥25॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मुख्यार्थस्य वृथा त्यागो मायिनामेव भूषणम् ।

| verse_lines = मुख्यार्थस्य वृथा त्यागो मायिनामेव भूषणम् ।;अपापत्वमदुःखत्वं चावृजिनत्वमिहोदितम् ॥26॥

| verse_line2 = अपापत्वमदुःखत्वं चावृजिनत्वमिहोदितम् ॥26॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अप्रियं वृजिनं दुःखमकं तोद इतीर्यते ।

| verse_lines = अप्रियं वृजिनं दुःखमकं तोद इतीर्यते ।;तत्कारणत्वात् पापं वा वृजिनं नाम कथ्यते ॥27॥

| verse_line2 = तत्कारणत्वात् पापं वा वृजिनं नाम कथ्यते ॥27॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्युक्तः स्वयमीशेन नामार्थः शब्दनिर्णये ।

| verse_lines = इत्युक्तः स्वयमीशेन नामार्थः शब्दनिर्णये ।;अपापत्वं च नैवास्ति यावत् संसारमस्य हि ॥28॥

| verse_line2 = अपापत्वं च नैवास्ति यावत् संसारमस्य हि ॥28॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आरब्धपापमस्त्येव दुःखं च ज्ञानिनोऽपि हि ।

| verse_lines = आरब्धपापमस्त्येव दुःखं च ज्ञानिनोऽपि हि ।;तस्मात् तस्मादकामत्वमिति चाश्रुतकल्पना ॥29॥

| verse_line2 = तस्मात् तस्मादकामत्वमिति चाश्रुतकल्पना ॥29॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अकामहत इत्युक्ते(इत्युक्तेः) श्रुतहानिरपि स्फुटा ।

| verse_lines = अकामहत इत्युक्ते(इत्युक्तेः) श्रुतहानिरपि स्फुटा ।;कुत्रचित् कामिनः पुंसः कामाभावात् क्वचित् क्वचित् ॥30॥

| verse_line2 = कुत्रचित् कामिनः पुंसः कामाभावात् क्वचित् क्वचित् ॥30॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इन्द्रादिसुखभोगोऽस्तीत्यनुभूतिर्हि कुप्यति ।

| verse_lines = इन्द्रादिसुखभोगोऽस्तीत्यनुभूतिर्हि कुप्यति ।;तस्मादमुक्तसुखगं तारतम्यं पृथक् पृथक् ॥31॥

| verse_line2 = तस्मादमुक्तसुखगं तारतम्यं पृथक् पृथक् ॥31॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उक्त्वा यश्चेति मुक्तानां तारतम्यं सुखे श्रुतिः ।

| verse_lines = उक्त्वा यश्चेति मुक्तानां तारतम्यं सुखे श्रुतिः ।;आहेति पेशलं तच्च चशब्दादेव गम्यते ॥32॥

| verse_line2 = आहेति पेशलं तच्च चशब्दादेव गम्यते ॥32॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = राद्धः संसिद्ध इत्येव मुक्त एवावगम्यते ।

| verse_lines = राद्धः संसिद्ध इत्येव मुक्त एवावगम्यते ।;साधुना विष्णुना युक्तो मुक्तः साधुयुवा मतः ॥33॥

| verse_line2 = साधुना विष्णुना युक्तो मुक्तः साधुयुवा मतः ॥33॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यौवनं नित्यमेतस्य मुक्तस्येति युवा स च ।

| verse_lines = यौवनं नित्यमेतस्य मुक्तस्येति युवा स च ।;फलमध्ययनस्याप्तं तेनाध्यायक ईरितः ॥34॥

| verse_line2 = फलमध्ययनस्याप्तं तेनाध्यायक ईरितः ॥34॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निर्ह्रासानन्दसम्प्राप्त्या चाशिष्ठ इति गीयते ।

| verse_lines = निर्ह्रासानन्दसम्प्राप्त्या चाशिष्ठ इति गीयते ।;स्थितस्यानन्यथाप्राप्तेर्द्रढिष्ठ इति चोदितः ॥35॥

| verse_line2 = स्थितस्यानन्यथाप्राप्तेर्द्रढिष्ठ इति चोदितः ॥35॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = बलिष्ठस्य स्वभावेन मुक्तो भवति केवलम् ।

| verse_lines = बलिष्ठस्य स्वभावेन मुक्तो भवति केवलम् ।;तस्येयं पृथिवीत्यादि पूर्वभावव्यपेक्षया ॥36॥

| verse_line2 = तस्येयं पृथिवीत्यादि पूर्वभावव्यपेक्षया ॥36॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स एक इति संसारगतमुक्त्वा सुखं पुनः ।

| verse_lines = स एक इति संसारगतमुक्त्वा सुखं पुनः ।;श्रोत्रियस्येति वदति मुक्ताञ्छतगुणात्मताम् ॥37॥

| verse_line2 = श्रोत्रियस्येति वदति मुक्ताञ्छतगुणात्मताम् ॥37॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = संसारगाच्च संसारगतस्यैव शताधिकम् ।

| verse_lines = संसारगाच्च संसारगतस्यैव शताधिकम् ।;मुक्तान्मुक्तस्य युक्तं स्याच्छ्रुत्युक्तमभिवीक्षतः ॥38॥

| verse_line2 = मुक्तान्मुक्तस्य युक्तं स्याच्छ्रुत्युक्तमभिवीक्षतः ॥38॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = युक्तं च साधनाधिक्यात् साध्याधिक्यं सुरादिषु ।

| verse_lines = युक्तं च साधनाधिक्यात् साध्याधिक्यं सुरादिषु ।;नाधिक्यं यदि साध्ये स्यात् प्रयत्नः साधने कुतः ॥39॥

| verse_line2 = नाधिक्यं यदि साध्ये स्यात् प्रयत्नः साधने कुतः ॥39॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यत्नश्च दृश्यते तेषां महानेव महात्मनाम् ।

| verse_lines = यत्नश्च दृश्यते तेषां महानेव महात्मनाम् ।;यत्र साधनबाहुल्यं साध्यबाहुल्यमत्र च ॥40॥

| verse_line2 = यत्र साधनबाहुल्यं साध्यबाहुल्यमत्र च ॥40॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दृष्टं नियमतो नो चेन्न यत्नं कुर्युरञ्जसा ।

| verse_lines = दृष्टं नियमतो नो चेन्न यत्नं कुर्युरञ्जसा ।;कृच्छ्रेण साधनादेव न मुक्तवदुदीर्यते ॥41॥

| verse_line2 = कृच्छ्रेण साधनादेव न मुक्तवदुदीर्यते ॥41॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘दशकल्पं तपश्चीर्णं रुद्रेण लवणार्णवे ।

| verse_lines = ‘‘दशकल्पं तपश्चीर्णं रुद्रेण लवणार्णवे ।;त्यक्त्वा सुखानि सर्वाणि क्लिष्टेन लवणाम्भसा ॥42॥

| verse_line2 = त्यक्त्वा सुखानि सर्वाणि क्लिष्टेन लवणाम्भसा ॥42॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शक्रेण वर्षकोटीश्च धूमः पीतोऽतिदुःखतः ।

| verse_lines = शक्रेण वर्षकोटीश्च धूमः पीतोऽतिदुःखतः ।;वर्षायुतं च सूर्येण तपोऽवाक्शिरसा कृतम् ॥43॥

| verse_line2 = वर्षायुतं च सूर्येण तपोऽवाक्शिरसा कृतम् ॥43॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सुदुःखेन सुखं त्यक्त्वा धर्मेमाकाशशायिना ।

| verse_lines = सुदुःखेन सुखं त्यक्त्वा धर्मेमाकाशशायिना ।;पीता मरीचयो वर्षसाहस्रमतिसादरम् ॥44॥

| verse_line2 = पीता मरीचयो वर्षसाहस्रमतिसादरम् ॥44॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतिकृच्छ्रेण कुर्वन्ति यत्नं ब्रह्मविदोऽपि च’’(हि) ।

| verse_lines = अतिकृच्छ्रेण कुर्वन्ति यत्नं ब्रह्मविदोऽपि च’’(हि) ।;इत्येतदखिलं मोक्षे विशेषाभावतः कथम्(मोक्षविशेषाभावतः कथम्) ॥45॥

| verse_line2 = इत्येतदखिलं मोक्षे विशेषाभावतः कथम्(मोक्षविशेषाभावतः कथम्) ॥45॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता’’(भ.गी.१६.५) ।

| verse_lines = ‘‘दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता’’(भ.गी.१६.५) ।;इति मोक्षविशेषश्च स्वयं भगवतोदितः ॥46॥

| verse_line2 = इति मोक्षविशेषश्च स्वयं भगवतोदितः ॥46॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘तमेव यूयं भजतात्मवृत्तिभिर्मनोवचःकायगुणैः स्वकर्मभिः ।

| verse_lines = ‘‘तमेव यूयं भजतात्मवृत्तिभिर्मनोवचःकायगुणैः स्वकर्मभिः ।;अमायिनः कामदुघाङ्घ्रिपङ्कजं यथाधिकारावसितार्थसिद्धये’’(भाग.४.२१.३३) ॥47॥

| verse_line2 = अमायिनः कामदुघाङ्घ्रिपङ्कजं यथाधिकारावसितार्थसिद्धये’’(भाग.४.२१.३३) ॥47॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘अक्षण्वन्तः कर्णवन्तः सखायो मनोजवेष्वसमा बभूवुः ।

| verse_lines = ‘‘अक्षण्वन्तः कर्णवन्तः सखायो मनोजवेष्वसमा बभूवुः ।;आदध्नास उपकक्षास उ त्वे ह्रदा इव स्नात्वा उ त्वे ददृश्रे’’(ऋ.सं.१०.७१.७) ॥48॥

| verse_line2 = आदध्नास उपकक्षास उ त्वे ह्रदा इव स्नात्वा उ त्वे ददृश्रे’’(ऋ.सं.१०.७१.७) ॥48॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यादीनि च वाक्यानि तारतम्यं विमुक्तिगम् ।

| verse_lines = इत्यादीनि च वाक्यानि तारतम्यं विमुक्तिगम् ।;व्यक्तं वदन्ति तत्केन साम्यं मुक्तेषु गम्यते ॥49॥

| verse_line2 = व्यक्तं वदन्ति तत्केन साम्यं मुक्तेषु गम्यते ॥49॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दुःखाद्यभावसाम्यं च साम्यवाक्यर्थ ईयते ।

| verse_lines = दुःखाद्यभावसाम्यं च साम्यवाक्यर्थ ईयते ।;भक्त्यादिगुणसद्भावे ह्यतुल्यत्वं च भारते ॥50॥

| verse_line2 = भक्त्यादिगुणसद्भावे ह्यतुल्यत्वं च भारते ॥50॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उक्तं साधनवैशेष्यमपि सर्वत्र कथ्यते ।

| verse_lines = उक्तं साधनवैशेष्यमपि सर्वत्र कथ्यते ।;‘‘दुर्ज्ञेयं घोररूपस्य त्रैलोक्यध्वंसिनः प्रभोः ॥51॥

| verse_line2 = ‘‘दुर्ज्ञेयं घोररूपस्य त्रैलोक्यध्वंसिनः प्रभोः ॥51॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दैवतैर्मुनिभिः सिद्धैर्महायोगिभिरेव च ।

| verse_lines = दैवतैर्मुनिभिः सिद्धैर्महायोगिभिरेव च ।;नित्ययुक्तैर्महाभागैविमोहक्लेशसाध्वसैः(विमुक्तक्लेशसाध्वसैः) ॥52॥

| verse_line2 = नित्ययुक्तैर्महाभागैविमोहक्लेशसाध्वसैः(विमुक्तक्लेशसाध्वसैः) ॥52॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = महोत्साहैर्महाधैर्यैः सत्त्वस्थैर्व्यवसायिभिः ।

| verse_lines = महोत्साहैर्महाधैर्यैः सत्त्वस्थैर्व्यवसायिभिः ।;अतीतानागतज्ञानप्रभवाप्ययवेदिभिः ॥53॥

| verse_line2 = अतीतानागतज्ञानप्रभवाप्ययवेदिभिः ॥53॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शौचस्वाध्यायसन्तोषतपःसत्यदायन्वितैः ।

| verse_lines = शौचस्वाध्यायसन्तोषतपःसत्यदायन्वितैः ।;किमु मर्त्यैर्भयभ्रान्तिध्वंसमोहरुजान्वितैः ।;अल्पायुर्वीर्यधीसत्त्वव्यवसायश्रुतिव्रतैः’’ ॥54॥

| verse_line2 = किमु मर्त्यैर्भयभ्रान्तिध्वंसमोहरुजान्वितैः ।

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘कस्तं मदामदं देवं मदन्यो ज्ञातुमर्हति’’ ।

| verse_lines = ‘‘कस्तं मदामदं देवं मदन्यो ज्ञातुमर्हति’’ ।;‘‘ब्रह्मैव किञ्चिज्जानाति न तदन्यो हि कश्चन’’ ॥55॥

| verse_line2 = ‘‘ब्रह्मैव किञ्चिज्जानाति न तदन्यो हि कश्चन’’ ॥55॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘मुक्तानामपि सिद्धानां नारायणपरायणः ।

| verse_lines = ‘‘मुक्तानामपि सिद्धानां नारायणपरायणः ।;सुदुर्लभः प्रशान्तात्मा कोटिष्वपि महामते’’(भाग.६.१४.५) ॥56॥

| verse_line2 = सुदुर्लभः प्रशान्तात्मा कोटिष्वपि महामते’’(भाग.६.१४.५) ॥56॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘इयं विसृष्टिर्यत आ बभूव यदि वा दधे यदि वा न ।

| verse_lines = ‘‘इयं विसृष्टिर्यत आ बभूव यदि वा दधे यदि वा न ।;यो अस्याध्यक्षः परमे व्योमन् सो अङ्ग वेद यदि वा न वेद’’(आथर्वण.१०.१२९.७) ॥57॥

| verse_line2 = यो अस्याध्यक्षः परमे व्योमन् सो अङ्ग वेद यदि वा न वेद’’(आथर्वण.१०.१२९.७) ॥57॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘यः स्वात्ममायाविभवं स्वयं गतो नाहं नभस्वांस्तमथापरे कुतः ।

| verse_lines = ‘‘यः स्वात्ममायाविभवं स्वयं गतो नाहं नभस्वांस्तमथापरे कुतः ।;ब्रह्माऽपि यं वेत्ति न वेद(न वेह/नैवेह) सम्यक् अन्ये कुतो देवमुनीन्द्रमर्त्याः’’ ॥58॥

| verse_line2 = ब्रह्माऽपि यं वेत्ति न वेद(न वेह/नैवेह) सम्यक् अन्ये कुतो देवमुनीन्द्रमर्त्याः’’ ॥58॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘नमस्तेऽमिततत्त्वाय(धर्मादीनां) ब्रह्मादीनां च सूतये ।

| verse_lines = ‘‘नमस्तेऽमिततत्त्वाय(धर्मादीनां) ब्रह्मादीनां च सूतये ।;निर्गुणाय च सत्काष्टां नाहं वेदापरे कुतः’’ ॥59॥

| verse_line2 = निर्गुणाय च सत्काष्टां नाहं वेदापरे कुतः’’ ॥59॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘नाहं परायुर्ऋषयो न मरीचिमुख्याः जानन्ति यद्विरचितं खलु सत्त्वसङ्घाः(तत्त्वसङ्घाः) ।

| verse_lines = ‘‘नाहं परायुर्ऋषयो न मरीचिमुख्याः जानन्ति यद्विरचितं खलु सत्त्वसङ्घाः(तत्त्वसङ्घाः) ।;यन्मायया मुषितचेतसा ईशदैत्यमर्त्यादयः किमुत शश्वदभद्रवृत्ताः’’(भाग.८.१२.१०) ॥60॥

| verse_line2 = यन्मायया मुषितचेतसा ईशदैत्यमर्त्यादयः किमुत शश्वदभद्रवृत्ताः’’(भाग.८.१२.१०) ॥60॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘अहं महेन्द्रो निर्ऋतिः प्रचेताः सोमोऽग्निरीशः पवनोऽर्को विरिञ्चः ।

| verse_lines = ‘‘अहं महेन्द्रो निर्ऋतिः प्रचेताः सोमोऽग्निरीशः पवनोऽर्को विरिञ्चः ।;आदित्यविश्वे वसवोऽथ साध्यामरुद्गणा रुद्रगणाः ससिद्धाः(भाग.६.३.१४) ॥61॥

| verse_line2 = आदित्यविश्वे वसवोऽथ साध्यामरुद्गणा रुद्रगणाः ससिद्धाः(भाग.६.३.१४) ॥61॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्ये च ये विश्वसृजोऽमरेशाभृग्वादयोस्पृष्टरजस्तमस्काः ।

| verse_lines = अन्ये च ये विश्वसृजोऽमरेशाभृग्वादयोस्पृष्टरजस्तमस्काः ।;यस्येहितं न विदुः स्पृष्टमायाः सत्त्वप्रधाना अपि किं ततोऽन्ये’’(भाग.६.३.१५) ॥62॥

| verse_line2 = यस्येहितं न विदुः स्पृष्टमायाः सत्त्वप्रधाना अपि किं ततोऽन्ये’’(भाग.६.३.१५) ॥62॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘‘सर्वस्यादौ स्मृतौ ब्रह्मा तस्माद् देवादनन्तरः ।

| verse_lines = ‘‘सर्वस्यादौ स्मृतौ ब्रह्मा तस्माद् देवादनन्तरः ।;जातानि देवप्रवरं भूयश्चातोऽधिकं नृप’’ ॥63॥

| verse_line2 = जातानि देवप्रवरं भूयश्चातोऽधिकं नृप’’ ॥63॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘न त्वामतिशयिष्यन्ति मुक्तावपि कथञ्चन ।

| verse_lines = ‘न त्वामतिशयिष्यन्ति मुक्तावपि कथञ्चन ।;मद्भक्तियोगाज्ज्ञानाच्च सर्वानतिशयिष्यसि’ ॥64॥

| verse_line2 = मद्भक्तियोगाज्ज्ञानाच्च सर्वानतिशयिष्यसि’ ॥64॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘यथा भक्तिविशेषोऽत्र दृश्यते पुरुषोत्तमे ।

| verse_lines = ‘यथा भक्तिविशेषोऽत्र दृश्यते पुरुषोत्तमे ।;तथा मुक्तिविशेषोऽपि ज्ञानिनां लिङ्गेभेदने’ ॥65॥

| verse_line2 = तथा मुक्तिविशेषोऽपि ज्ञानिनां लिङ्गेभेदने’ ॥65॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘सायुज्यं समनुप्राप्ता अपि देवादयोऽखिलाः ।

| verse_lines = ‘सायुज्यं समनुप्राप्ता अपि देवादयोऽखिलाः ।;तारतम्याद्धि तिष्ठन्ति तारतम्यं हि साधने’ ॥66॥

| verse_line2 = तारतम्याद्धि तिष्ठन्ति तारतम्यं हि साधने’ ॥66॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये ।

| verse_lines = ‘मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये ।;यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्वतः’(भ.गी.७.३) ॥67॥

| verse_line2 = यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्वतः’(भ.गी.७.३) ॥67॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘य इदं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ।

| verse_lines = ‘य इदं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ।;भक्ति मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥68॥

| verse_line2 = भक्ति मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥68॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ।

| verse_lines = न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ।;भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥69॥

| verse_line2 = भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥69॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः ।

| verse_lines = अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः ।;ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥70॥

| verse_line2 = ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥70॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = श्रद्धावाननसूयश्च शृणुयादपि यो नरः ।

| verse_lines = श्रद्धावाननसूयश्च शृणुयादपि यो नरः ।;सोऽपि मुक्तः शुभाल्लोकान् प्राप्नुयात् पुण्यकर्मणाम्’(भ.गी.१८.६८-६९-७०-७१) ॥71॥

| verse_line2 = सोऽपि मुक्तः शुभाल्लोकान् प्राप्नुयात् पुण्यकर्मणाम्’(भ.गी.१८.६८-६९-७०-७१) ॥71॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना ।

| verse_lines = ‘ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना ।;अन्ये साङ्ख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे ॥72॥

| verse_line2 = अन्ये साङ्ख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे ॥72॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्ये त्वेवमजानन्तः श्रुत्वाऽन्येभ्यः उपासते ।

| verse_lines = अन्ये त्वेवमजानन्तः श्रुत्वाऽन्येभ्यः उपासते ।;तेऽपि चातितरन्त्येव मृत्युं श्रुतिपरायणाः’(भ.गी.१३.२५-२६) ॥73॥

| verse_line2 = तेऽपि चातितरन्त्येव मृत्युं श्रुतिपरायणाः’(भ.गी.१३.२५-२६) ॥73॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘सुसूक्ष्मैरप्यशेषैश्च विशेषैः सह पश्यति ।

| verse_lines = ‘सुसूक्ष्मैरप्यशेषैश्च विशेषैः सह पश्यति ।;स्वात्मानं भगवान् विष्णुः सर्वरूपोऽपि सर्वदा ॥74॥

| verse_line2 = स्वात्मानं भगवान् विष्णुः सर्वरूपोऽपि सर्वदा ॥74॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वत्र चान्यदप्येवं तेनादृष्टं न हि क्वचित् ।

| verse_lines = सर्वत्र चान्यदप्येवं तेनादृष्टं न हि क्वचित् ।;सर्वत्र सर्वदैवेशं पश्यत्येव रमापि तु ॥75॥

| verse_line2 = सर्वत्र सर्वदैवेशं पश्यत्येव रमापि तु ॥75॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न तु सर्वैर्विशेषैस्तं पश्यन्त्यप्यन्यतोऽधिकम् ।

| verse_lines = न तु सर्वैर्विशेषैस्तं पश्यन्त्यप्यन्यतोऽधिकम् ।;स्वात्मानमन्यच्चाशेषं पश्यत्येव हि सर्वदा ॥76॥

| verse_line2 = स्वात्मानमन्यच्चाशेषं पश्यत्येव हि सर्वदा ॥76॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ब्रह्मा तु सर्वगं पश्येद्गुणानप्यन्यतोऽधिकम् ।

| verse_lines = ब्रह्मा तु सर्वगं पश्येद्गुणानप्यन्यतोऽधिकम् ।;न तु सर्वेषु कालेषु तथा पश्यत्यमुक्तिगः ॥77॥

| verse_line2 = न तु सर्वेषु कालेषु तथा पश्यत्यमुक्तिगः ॥77॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मुक्तस्तु सर्वदा पश्येत् सर्वगत्वेन चापि तु ।

| verse_lines = मुक्तस्तु सर्वदा पश्येत् सर्वगत्वेन चापि तु ।;न रमावद्विशेषाणां दर्शनं शक्नुयात् क्वचित् ॥78॥

| verse_line2 = न रमावद्विशेषाणां दर्शनं शक्नुयात् क्वचित् ॥78॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वात्मानमन्यच्च सदा विशेषैरखिलैरपि ।

| verse_lines = स्वात्मानमन्यच्च सदा विशेषैरखिलैरपि ।;(पश्यन्त्यञ्जः)पश्यत्यञ्जस्तथा वाणी विशेषांस्तावतो न तु ॥79॥

| verse_line2 = (पश्यन्त्यञ्जः)पश्यत्यञ्जस्तथा वाणी विशेषांस्तावतो न तु ॥79॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = त्रैगुण्यात् परतः पश्येद् व्याप्तं शतगुणं हरिम् ।

| verse_lines = त्रैगुण्यात् परतः पश्येद् व्याप्तं शतगुणं हरिम् ।;गिरिशो गरुडश्चैव तमोमात्रगतं हरिम् ॥80॥

| verse_line2 = गिरिशो गरुडश्चैव तमोमात्रगतं हरिम् ॥80॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पश्येद्विशेषानपि हि वाणीदृष्टान्न पश्यति ।

| verse_lines = पश्येद्विशेषानपि हि वाणीदृष्टान्न पश्यति ।;उमा सुपर्णी च महत्तत्त्वं यावत्प्रपश्यति ॥81॥

| verse_line2 = उमा सुपर्णी च महत्तत्त्वं यावत्प्रपश्यति ॥81॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = रुद्रदृष्टान् विशेषांश्च नैव पश्येत् कदाचन ।

| verse_lines = रुद्रदृष्टान् विशेषांश्च नैव पश्येत् कदाचन ।;स्वरूपमन्यरूपं च मुक्ता देवाः समस्तशः ॥82॥

| verse_line2 = स्वरूपमन्यरूपं च मुक्ता देवाः समस्तशः ॥82॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जानन्तीन्द्रश्च कामश्च ब्रह्म यावदहङ्कृतिः ।

| verse_lines = जानन्तीन्द्रश्च कामश्च ब्रह्म यावदहङ्कृतिः ।;पश्यन्तो मनुदक्षाद्या बुद्धितत्त्वस्थितं हरिम् ॥83॥

| verse_line2 = पश्यन्तो मनुदक्षाद्या बुद्धितत्त्वस्थितं हरिम् ॥83॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पश्यन्ति सोमसूर्यौ तु मनःस्थं परमेश्वरम् ।

| verse_lines = पश्यन्ति सोमसूर्यौ तु मनःस्थं परमेश्वरम् ।;अन्ये भूतस्थितं विष्णुं देवाः पश्यन्ति सर्वदा ॥84॥

| verse_line2 = अन्ये भूतस्थितं विष्णुं देवाः पश्यन्ति सर्वदा ॥84॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = बहुसाहस्रवर्षेण महत्तत्त्वे क्वचित् क्वचित् ।

| verse_lines = बहुसाहस्रवर्षेण महत्तत्त्वे क्वचित् क्वचित् ।;अन्ये चैव (यथायोगं)यथायोग्यमण्डान्तर्वतिनं हरिम् ॥85॥

| verse_line2 = अन्ये चैव (यथायोगं)यथायोग्यमण्डान्तर्वतिनं हरिम् ॥85॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = श्वेतद्वीपपतिं चैव हृद्येवान्ये तु केचन ।

| verse_lines = श्वेतद्वीपपतिं चैव हृद्येवान्ये तु केचन ।;कदाचिदेव तत्रापि केचित् पश्यन्ति केशवम् ॥86॥

| verse_line2 = कदाचिदेव तत्रापि केचित् पश्यन्ति केशवम् ॥86॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उमा यावदनन्तांशान् पूर्वदृष्टेभ्य एव तु ।

| verse_lines = उमा यावदनन्तांशान् पूर्वदृष्टेभ्य एव तु ।;विशेषान् वासुदेवस्य पश्चादुक्तान् विचक्षते ॥87॥

| verse_line2 = विशेषान् वासुदेवस्य पश्चादुक्तान् विचक्षते ॥87॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शक्रकामादयश्चैव विशेषान् ब्रह्मणि स्थितान् ।

| verse_lines = शक्रकामादयश्चैव विशेषान् ब्रह्मणि स्थितान् ।;उमादिभिः प्रबुद्धेभ्यः शतांशानेव चक्षते’ ॥88॥

| verse_line2 = उमादिभिः प्रबुद्धेभ्यः शतांशानेव चक्षते’ ॥88॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यादिवेदस्मृतिगवचनेभ्यो यथार्थतः ।

| verse_lines = इत्यादिवेदस्मृतिगवचनेभ्यो यथार्थतः ।;तारतम्यं च मुक्तानां(तारतम्यं विमुक्तानां) साधनानां च दृश्यते ॥89॥

| verse_line2 = तारतम्यं च मुक्तानां(तारतम्यं विमुक्तानां) साधनानां च दृश्यते ॥89॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = साध्यसाधनवैरूप्यमदृष्टं केन कल्प्यते ।

| verse_lines = साध्यसाधनवैरूप्यमदृष्टं केन कल्प्यते ।;वैषम्यं निर्घृणत्वं च तेन स्यातां परस्य च ॥90॥

| verse_line2 = वैषम्यं निर्घृणत्वं च तेन स्यातां परस्य च ॥90॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सापेक्षत्वादिति च तौ विद्याधीशेन वारितौ ।

| verse_lines = सापेक्षत्वादिति च तौ विद्याधीशेन वारितौ ।;तारतम्यात् साधनानां साध्यतादृक्त्वमीशतः ॥91॥

| verse_line2 = तारतम्यात् साधनानां साध्यतादृक्त्वमीशतः ॥91॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अवैषम्यादिहेतुः स्यात् सदैव परमेश्वरे ।

| verse_lines = अवैषम्यादिहेतुः स्यात् सदैव परमेश्वरे ।;स्वातन्त्र्ये विद्यमानेऽपि साधनादौ परेशितुः ॥92॥

| verse_line2 = स्वातन्त्र्ये विद्यमानेऽपि साधनादौ परेशितुः ॥92॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अपेक्ष्यानादिवैचित्र्यं न दोष इति तद्वचः ।

| verse_lines = अपेक्ष्यानादिवैचित्र्यं न दोष इति तद्वचः ।;नानादित्वादिति ह्युक्तमुपपद्यत इत्यपि ॥93॥

| verse_line2 = नानादित्वादिति ह्युक्तमुपपद्यत इत्यपि ॥93॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अपेक्ष्योपायवैषम्यमुपेयस्य तथा स्थितिः ।

| verse_lines = अपेक्ष्योपायवैषम्यमुपेयस्य तथा स्थितिः ।;मया कया विरुद्धा स्यात् राजादावपि दृश्यते ॥94॥

| verse_line2 = मया कया विरुद्धा स्यात् राजादावपि दृश्यते ॥94॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = त्यागो दृष्टस्य चादृष्टकल्पनेति सुदुष्करौ ।

| verse_lines = त्यागो दृष्टस्य चादृष्टकल्पनेति सुदुष्करौ ।;मायिभ्योऽन्येन केनापि तत्किमन्यैश्च वादिभिः ॥95॥

| verse_line2 = मायिभ्योऽन्येन केनापि तत्किमन्यैश्च वादिभिः ॥95॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मायिनोऽत्रनुगम्यन्ते श्रुतहान्यश्रुतग्रहौ ।

| verse_lines = मायिनोऽत्रनुगम्यन्ते श्रुतहान्यश्रुतग्रहौ ।;अप्यत्र मायिनां लिङ्गे तत्के दोषास्ततोऽधिकाः ॥96॥

| verse_line2 = अप्यत्र मायिनां लिङ्गे तत्के दोषास्ततोऽधिकाः ॥96॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निःशेषगतदोषाणां बहुभिर्जन्मभिः पुनः ।

| verse_lines = निःशेषगतदोषाणां बहुभिर्जन्मभिः पुनः ।;स्यादापरोक्ष्यं हि हरेर्द्वेषेर्ष्यादिस्ततः कुतः ॥97॥

| verse_line2 = स्यादापरोक्ष्यं हि हरेर्द्वेषेर्ष्यादिस्ततः कुतः ॥97॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भवेयुर्यदि चेर्ष्याद्याः समेष्वपि कुतो न ते ।

| verse_lines = भवेयुर्यदि चेर्ष्याद्याः समेष्वपि कुतो न ते ।;तप्यमानाः समान् दृष्ट्वा द्वेषेर्ष्यादियुता अपि ॥98॥

| verse_line2 = तप्यमानाः समान् दृष्ट्वा द्वेषेर्ष्यादियुता अपि ॥98॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दृश्यन्ते बहवो लोके दोषा एवात्र कारणम् ।

| verse_lines = दृश्यन्ते बहवो लोके दोषा एवात्र कारणम् ।;यदि निर्दोषता तत्र किमाधिक्येन दूष्यते ॥99॥

| verse_line2 = यदि निर्दोषता तत्र किमाधिक्येन दूष्यते ॥99॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यद्यन्यदर्शनाभावादीर्ष्यादिर्विनिवार्यते ।

| verse_lines = यद्यन्यदर्शनाभावादीर्ष्यादिर्विनिवार्यते ।;अदर्शनादरत्यादिः कथं तेन निवार्यते ॥100॥

| verse_line2 = अदर्शनादरत्यादिः कथं तेन निवार्यते ॥100॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ब्रह्मणोऽप्यरतिर्दृष्टा पूर्वमेकाकिनः श्रुतौ ।

| verse_lines = ब्रह्मणोऽप्यरतिर्दृष्टा पूर्वमेकाकिनः श्रुतौ ।;नैव रेमे स चैकाकी तस्मान्न रमते क्वचित् ॥101॥

| verse_line2 = नैव रेमे स चैकाकी तस्मान्न रमते क्वचित् ॥101॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = द्वितीयमैच्छत् तेनासाविति श्रुतय ऊदिरे ।

| verse_lines = द्वितीयमैच्छत् तेनासाविति श्रुतय ऊदिरे ।;यदीच्छा तत्र नैवास्तीत्येव तत्कल्प्यते मृषा ॥102॥

| verse_line2 = यदीच्छा तत्र नैवास्तीत्येव तत्कल्प्यते मृषा ॥102॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = श्रुत्युक्तनिर्दोषतैव किं नाङ्गीक्रियते स्वयम् ।

| verse_lines = श्रुत्युक्तनिर्दोषतैव किं नाङ्गीक्रियते स्वयम् ।;तारतम्यं च कामं च श्रुतमेवातिहाय तु ॥103॥

| verse_line2 = तारतम्यं च कामं च श्रुतमेवातिहाय तु ॥103॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अश्रुता समता केन कल्प्यते युक्तिमानिना ।

| verse_lines = अश्रुता समता केन कल्प्यते युक्तिमानिना ।;किं तन्मानं समत्वे ते मुक्तानामुपलभ्यते ॥104॥

| verse_line2 = किं तन्मानं समत्वे ते मुक्तानामुपलभ्यते ॥104॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वृथाऽयमाग्रहः केन श्रुतहान्यश्रुतग्रहे ।

| verse_lines = वृथाऽयमाग्रहः केन श्रुतहान्यश्रुतग्रहे ।;मोक्षेऽपि तारतम्येतश्चेतनत्वात् पुरा यथा(यथा पुरा) ॥105॥

| verse_line2 = मोक्षेऽपि तारतम्येतश्चेतनत्वात् पुरा यथा(यथा पुरा) ॥105॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्युक्त उत्तरं किं ते कल्पनामात्रवादिनः ।

| verse_lines = इत्युक्त उत्तरं किं ते कल्पनामात्रवादिनः ।;न च दुःखादिकं कल्प्यं निर्दुःखत्वश्रुतेर्बलात् ॥106॥

| verse_line2 = न च दुःखादिकं कल्प्यं निर्दुःखत्वश्रुतेर्बलात् ॥106॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शोकं तरत्यात्मवेत्ता तीर्णः सर्वानदुःखभाक् ।

| verse_lines = शोकं तरत्यात्मवेत्ता तीर्णः सर्वानदुःखभाक् ।;‘येनानन्द्येव भवति न शोचति कदाचन’ ॥107॥

| verse_line2 = ‘येनानन्द्येव भवति न शोचति कदाचन’ ॥107॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘किल्बिषस्पृत्पिततुषणिररं हितं इहेश्वरः’ ।

| verse_lines = ‘किल्बिषस्पृत्पिततुषणिररं हितं इहेश्वरः’ ।;‘यं यमन्तमभिप्रेप्सुः स सङ्कल्पाद्भवेदिह’ ॥108॥

| verse_line2 = ‘यं यमन्तमभिप्रेप्सुः स सङ्कल्पाद्भवेदिह’ ॥108॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यादिश्रुतयो मानं निर्दुःखत्वादिसम्पदि ।

| verse_lines = इत्यादिश्रुतयो मानं निर्दुःखत्वादिसम्पदि ।;अतो दुःखाद्यनुमया नावकाशोऽत्र लभ्यते ॥109॥

| verse_line2 = अतो दुःखाद्यनुमया नावकाशोऽत्र लभ्यते ॥109॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तारतम्यानुमा तेन भवेन्नातिप्रसङ्गिनी ।

| verse_lines = तारतम्यानुमा तेन भवेन्नातिप्रसङ्गिनी ।;श्रुतियुक्तिबलादेवं तारतम्यं विभाव्यते ॥110॥

| verse_line2 = श्रुतियुक्तिबलादेवं तारतम्यं विभाव्यते ॥110॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मुक्तावपि ततः केऽत्र विरोधं कर्तुमीशते ।

| verse_lines = मुक्तावपि ततः केऽत्र विरोधं कर्तुमीशते ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S04_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आधिकारिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S04_A002"></span><h4 class="gr-section-head">आधिकारिकाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनादियोग्यता चैव कलिवाणीश्वरावधिम् ॥111॥

| verse_lines = अनादियोग्यता चैव कलिवाणीश्वरावधिम् ॥111॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = को निवारयितुं शक्तो युक्त्यागमबलोद्धताम् ।

| verse_lines = को निवारयितुं शक्तो युक्त्यागमबलोद्धताम् ।;ब्रह्मणोऽन्यत आधिक्ययुक्तः कालो विवादवान् ॥112॥

| verse_line2 = ब्रह्मणोऽन्यत आधिक्ययुक्तः कालो विवादवान् ॥112॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कालो ह्ययं यथेत्यादि मानुमा मानिनो भवेत् ।

| verse_lines = कालो ह्ययं यथेत्यादि मानुमा मानिनो भवेत् ।;अन्यशब्दो हरिश्रीस्वसमेभ्योऽन्यविवक्षया ॥113॥

| verse_line2 = अन्यशब्दो हरिश्रीस्वसमेभ्योऽन्यविवक्षया ॥113॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रयुक्तो नैव दोषाय रुद्रादिषु च युक्तितः ।

| verse_lines = प्रयुक्तो नैव दोषाय रुद्रादिषु च युक्तितः ।;उत्तमत्वं तु मुक्तानामपि न ब्रह्मणो भवेत् ॥114॥

| verse_line2 = उत्तमत्वं तु मुक्तानामपि न ब्रह्मणो भवेत् ॥114॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्यक्तिः सुखस्य तु भवेन्न त्वाधिक्यं सुखस्य च ।

| verse_lines = व्यक्तिः सुखस्य तु भवेन्न त्वाधिक्यं सुखस्य च ।;बलज्ञानाधिकत्वं च तेभ्योऽपि ब्रह्मणो सदा ॥;आधिक्यस्य त्वनित्यत्वे न किञ्चिन्मानमीयते ॥115॥

| verse_line2 = बलज्ञानाधिकत्वं च तेभ्योऽपि ब्रह्मणो सदा ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शृण्वे वीर उग्रमुग्रं दमायन् अन्यमन्यमतिनेनीयमानः ।

| verse_lines = शृण्वे वीर उग्रमुग्रं दमायन् अन्यमन्यमतिनेनीयमानः ।;एधमानद्विळुभयस्य राजा चोष्कूयते विश इन्द्रो मनुष्यान् ॥116॥

| verse_line2 = एधमानद्विळुभयस्य राजा चोष्कूयते विश इन्द्रो मनुष्यान् ॥116॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = परा पूर्वेषां सख्या वृणक्ति वितर्तुराणो अपरेभिरेति ।

| verse_lines = परा पूर्वेषां सख्या वृणक्ति वितर्तुराणो अपरेभिरेति ।;अनानुभूतीरवधून्वानः पूर्वीरिन्द्रः शरदस्तर्तरीति ॥117॥

| verse_line2 = अनानुभूतीरवधून्वानः पूर्वीरिन्द्रः शरदस्तर्तरीति ॥117॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दिवे दिवे सदृशीसन्यमर्धं कृष्णा असेधदप सद्मनोजाः ।

| verse_lines = दिवे दिवे सदृशीसन्यमर्धं कृष्णा असेधदप सद्मनोजाः ।;अहं दासा वृषभो वस्नयन्तोदव्रजे वर्चिनं शम्बरं च ॥118॥

| verse_line2 = अहं दासा वृषभो वस्नयन्तोदव्रजे वर्चिनं शम्बरं च ॥118॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तं भूतिरिति देवा उपासाञ्चक्रिरे ते बभूवुस्तस्माद्धाप्येतर्हि सुप्तो भूभूरित्येव प्रश्वसित्यभूतिरित्यसुरास्ते ह पराबभूवुः ॥119॥

| verse_lines = तं भूतिरिति देवा उपासाञ्चक्रिरे ते बभूवुस्तस्माद्धाप्येतर्हि सुप्तो भूभूरित्येव प्रश्वसित्यभूतिरित्यसुरास्ते ह पराबभूवुः ॥119॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तद्यथा पेशस्करी पेशसो मात्रामुपादायान्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं तनुते एवमेवायमात्मेदं शरीरं निहत्याविद्यां गमयित्वाऽन्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं कुरुते पित्र्यं वा गान्धर्वं वा दैवं वा प्राजापत्यं वा ब्राह्मं वाऽन्येषां भूतानाम् ॥120॥

| verse_lines = तद्यथा पेशस्करी पेशसो मात्रामुपादायान्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं तनुते एवमेवायमात्मेदं शरीरं निहत्याविद्यां गमयित्वाऽन्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं कुरुते पित्र्यं वा गान्धर्वं वा दैवं वा प्राजापत्यं वा ब्राह्मं वाऽन्येषां भूतानाम् ॥120॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘प्रयान्ति परमां सिद्धिमैहिकामुष्मकीं द्रुतम् ।

| verse_lines = ‘प्रयान्ति परमां सिद्धिमैहिकामुष्मकीं द्रुतम् ।;या न प्राप्याऽसुरैः सर्वैरक्षय्या क्लेशवर्जिता ॥121॥

| verse_line2 = या न प्राप्याऽसुरैः सर्वैरक्षय्या क्लेशवर्जिता ॥121॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न तां गतिं प्रपद्यन्ते विना भागवतान्नरान्’ ।

| verse_lines = न तां गतिं प्रपद्यन्ते विना भागवतान्नरान्’ ।;‘अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम्(भ.गी.९.११) ॥122॥

| verse_line2 = ‘अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम्(भ.गी.९.११) ॥122॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्(भ.गी.९.१२) ।

| verse_lines = परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्(भ.गी.९.१२) ।;मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ॥123॥

| verse_line2 = मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ॥123॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ।

| verse_lines = राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ।;महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः(भ.गी.९.१३) ॥124॥

| verse_line2 = महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः(भ.गी.९.१३) ॥124॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ।

| verse_lines = भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ।;अभयं सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः(भ.गी.१६.१-४) ॥125॥

| verse_line2 = अभयं सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः(भ.गी.१६.१-४) ॥125॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम् ।

| verse_lines = दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम् ।;अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम् ॥126॥

| verse_line2 = अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम् ॥126॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दया भूतेष्वलोलुत्वं मार्दवं ह्रीरचापलम् ।

| verse_lines = दया भूतेष्वलोलुत्वं मार्दवं ह्रीरचापलम् ।;तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता ॥127॥

| verse_line2 = तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता ॥127॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत ।

| verse_lines = भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत ।;दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च ॥128॥

| verse_line2 = दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च ॥128॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम्’ ।

| verse_lines = अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम्’ ।;‘मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः ॥129॥

| verse_line2 = ‘मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः ॥129॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तानहं द्विषतः क्रूरान् संसारेषु नराधमान् ।

| verse_lines = तानहं द्विषतः क्रूरान् संसारेषु नराधमान् ।;क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु ॥130॥

| verse_line2 = क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु ॥130॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आसुरीं योनिमापन्नाः मूढा जन्मनि जन्मनि ।

| verse_lines = आसुरीं योनिमापन्नाः मूढा जन्मनि जन्मनि ।;मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्’(भ.गी.१६.१८-२०) ॥131॥

| verse_line2 = मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्’(भ.गी.१६.१८-२०) ॥131॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘द्विविधो भूतसर्गोऽत्र दैव आसुर एव च ।

| verse_lines = ‘द्विविधो भूतसर्गोऽत्र दैव आसुर एव च ।;विष्णुभक्तिपरो दैवो विपरीतस्तथाऽऽसुरः ॥132॥

| verse_line2 = विष्णुभक्तिपरो दैवो विपरीतस्तथाऽऽसुरः ॥132॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = देवानां परमो धर्मः सदा यज्ञादिकाः क्रियाः ।

| verse_lines = देवानां परमो धर्मः सदा यज्ञादिकाः क्रियाः ।;स्वाध्यायस्तत्त्ववेदित्वं विष्णुपूजारतिः स्मृतिः ॥133॥

| verse_line2 = स्वाध्यायस्तत्त्ववेदित्वं विष्णुपूजारतिः स्मृतिः ॥133॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दैत्यानां बाहुशालित्वं मात्सर्यं युद्धसत्क्रिया ।

| verse_lines = दैत्यानां बाहुशालित्वं मात्सर्यं युद्धसत्क्रिया ।;नीतिशास्त्रप्रवेदित्वं शिवपूजारतिः स्मृतिः ॥134॥

| verse_line2 = नीतिशास्त्रप्रवेदित्वं शिवपूजारतिः स्मृतिः ॥134॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वर्णाश्रमाचारवत्त्वं स्वाध्यायो भक्तिरच्युते ।

| verse_lines = वर्णाश्रमाचारवत्त्वं स्वाध्यायो भक्तिरच्युते ।;शिवे सूर्ये तथा देव्यां स्वभावो मानुषः स्मृतः ॥135॥

| verse_line2 = शिवे सूर्ये तथा देव्यां स्वभावो मानुषः स्मृतः ॥135॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनादिवैष्णवा एव देवतास्तु स्वभावतः ।

| verse_lines = अनादिवैष्णवा एव देवतास्तु स्वभावतः ।;विपरीतास्ततो दैत्याः सदैवानादिकालतः ॥136॥

| verse_line2 = विपरीतास्ततो दैत्याः सदैवानादिकालतः ॥136॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मानुषा मिश्रमतयो विमिश्रगतयोऽपि च’ ।

| verse_lines = मानुषा मिश्रमतयो विमिश्रगतयोऽपि च’ ।;इत्यादिवाक्यसन्दभै(इत्यादिवाक्यसन्दर्भे)र्ज्ञायतेऽनादियोग्यता ॥137॥

| verse_line2 = इत्यादिवाक्यसन्दभै(इत्यादिवाक्यसन्दर्भे)र्ज्ञायतेऽनादियोग्यता ॥137॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यद्यनादिविशेषो(यद्यनादिर्विशेषो न) न साम्प्रतं कथमेव सः ।

| verse_lines = यद्यनादिविशेषो(यद्यनादिर्विशेषो न) न साम्प्रतं कथमेव सः ।;अदृष्टादेव चादृष्टं स्वीकृतं सर्ववादिभिः ॥138॥

| verse_line2 = अदृष्टादेव चादृष्टं स्वीकृतं सर्ववादिभिः ॥138॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आकस्मिको विशेषश्चेददृष्टे क्वचिदिष्यते ।

| verse_lines = आकस्मिको विशेषश्चेददृष्टे क्वचिदिष्यते ।;सर्वत्राकस्मिकत्वं स्यान्नादृष्टापेक्षता भवेत् ॥139॥

| verse_line2 = सर्वत्राकस्मिकत्वं स्यान्नादृष्टापेक्षता भवेत् ॥139॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अदृष्टाच्चेद्विशेषोऽयमनादित्वं कुतो न तत् ।

| verse_lines = अदृष्टाच्चेद्विशेषोऽयमनादित्वं कुतो न तत् ।;‘न चान्यभेदवद्विष्णौ भेदस्तद्दर्शिनामपि ॥140॥

| verse_line2 = ‘न चान्यभेदवद्विष्णौ भेदस्तद्दर्शिनामपि ॥140॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दृश्यते प्रत्यभिज्ञैव बहुरूपेषु दृश्यते ।

| verse_lines = दृश्यते प्रत्यभिज्ञैव बहुरूपेषु दृश्यते ।;बहुत्वं च विशेषेण न भेदेन कथञ्चन ॥141॥

| verse_line2 = बहुत्वं च विशेषेण न भेदेन कथञ्चन ॥141॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रत्यभिज्ञा च येषां न तेऽपि तन्मुष्टदृष्टयः ।

| verse_lines = प्रत्यभिज्ञा च येषां न तेऽपि तन्मुष्टदृष्टयः ।;भेदं नैव प्रपश्यन्ति भेदमन्येभ्य एव च ॥142॥

| verse_line2 = भेदं नैव प्रपश्यन्ति भेदमन्येभ्य एव च ॥142॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पश्यन्त्येवं हरिस्तेषां सन्दर्शयति नान्यथा’ ।

| verse_lines = पश्यन्त्येवं हरिस्तेषां सन्दर्शयति नान्यथा’ ।;एवं बृहत्संहितायां वचनं न पुराणगम् ॥143॥

| verse_line2 = एवं बृहत्संहितायां वचनं न पुराणगम् ॥143॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = लोकदर्शनवाद्येव वेदरोधाय शक्नुयात् ।

| verse_lines = लोकदर्शनवाद्येव वेदरोधाय शक्नुयात् ।;अपरीक्षितदृष्टिश्च परीक्षापूर्वदर्शनम् ॥144॥

| verse_line2 = अपरीक्षितदृष्टिश्च परीक्षापूर्वदर्शनम् ॥144॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निषेद्धुं शक्नुयात् क्वापि देवदत्तादिदृष्टिवत् ।

| verse_lines = निषेद्धुं शक्नुयात् क्वापि देवदत्तादिदृष्टिवत् ।;न च निश्चितभेदस्य दर्शनेऽस्ति पुराणगम् ॥145॥

| verse_line2 = न च निश्चितभेदस्य दर्शनेऽस्ति पुराणगम् ॥145॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वाक्यं कश्चिद्धि संमुग्धं दर्शनं(संमुग्धदर्शनं) तत्र गम्यते ।

| verse_lines = वाक्यं कश्चिद्धि संमुग्धं दर्शनं(संमुग्धदर्शनं) तत्र गम्यते ।;अपरीक्षितमेवात्र वेधादिकमधीशितुः ॥146॥

| verse_line2 = अपरीक्षितमेवात्र वेधादिकमधीशितुः ॥146॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = परीक्षादर्शने नैव दृश्यते केनचित् क्वचित् ।

| verse_lines = परीक्षादर्शने नैव दृश्यते केनचित् क्वचित् ।;निर्दोषमेव तं ब्रह्मा ददर्शाशेषरूपिणम् ॥147॥

| verse_line2 = निर्दोषमेव तं ब्रह्मा ददर्शाशेषरूपिणम् ॥147॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निर्दोषमेव रुद्रोद्राङ्‍ निर्दोषं तं पुरन्दरः ।

| verse_lines = निर्दोषमेव रुद्रोद्राङ्‍ निर्दोषं तं पुरन्दरः ।;निर्दोषाण्यस्य रूपाणि दृष्टान्येवं सुरोत्तमैः ॥148॥

| verse_line2 = निर्दोषाण्यस्य रूपाणि दृष्टान्येवं सुरोत्तमैः ॥148॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्ये सदोषाः सर्वेऽपि निर्दोषो हरिरेकलः’ ।

| verse_lines = अन्ये सदोषाः सर्वेऽपि निर्दोषो हरिरेकलः’ ।;इति बर्कश्रुतेश्चैव(बर्कुश्रुतेश्चैव) सदोषं नास्य दर्शनम् ॥149॥

| verse_line2 = इति बर्कश्रुतेश्चैव(बर्कुश्रुतेश्चैव) सदोषं नास्य दर्शनम् ॥149॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘अविद्धो विद्धवद्विष्णुरजातो जातवन्मृषा ।

| verse_lines = ‘अविद्धो विद्धवद्विष्णुरजातो जातवन्मृषा ।;अबद्धो बद्धवच्चैव दर्शयत्यमितद्युतिः’ ॥150॥

| verse_line2 = अबद्धो बद्धवच्चैव दर्शयत्यमितद्युतिः’ ॥150॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति पैङ्गिश्रुतिश्चैव प्राह निर्दोषतां हरेः ।

| verse_lines = इति पैङ्गिश्रुतिश्चैव प्राह निर्दोषतां हरेः ।;‘अपरीक्षितदृष्ट्यैव सदोषो दृश्यते हरिः ॥151॥

| verse_line2 = ‘अपरीक्षितदृष्ट्यैव सदोषो दृश्यते हरिः ॥151॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = परीक्षादर्शने नैव दृश्यो दोषो हरेः क्वचित्’ ।

| verse_lines = परीक्षादर्शने नैव दृश्यो दोषो हरेः क्वचित्’ ।;इति पैङ्गिश्रुतिश्चाह प्रमाणं हि परीक्षितम् ॥152॥

| verse_line2 = इति पैङ्गिश्रुतिश्चाह प्रमाणं हि परीक्षितम् ॥152॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न परीक्षाऽनवस्था स्यात् साक्षिसिद्धे त्वसंशयात् ।

| verse_lines = न परीक्षाऽनवस्था स्यात् साक्षिसिद्धे त्वसंशयात् ।;मानसे दर्शने दोषाः स्युर्न वै साक्षिदर्शने ॥153॥

| verse_line2 = मानसे दर्शने दोषाः स्युर्न वै साक्षिदर्शने ॥153॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सुदृढो निर्णयो यत्र ज्ञेयं तत्साक्षिदर्शनम् ।

| verse_lines = सुदृढो निर्णयो यत्र ज्ञेयं तत्साक्षिदर्शनम् ।;इच्छा ज्ञानं सुखं दुःखं भयाभयकृपादयः(दुःखभयाभयकृपादयः) ॥154॥

| verse_line2 = इच्छा ज्ञानं सुखं दुःखं भयाभयकृपादयः(दुःखभयाभयकृपादयः) ॥154॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = साक्षिसिद्धा न कश्चिद्धि तत्र संशयवान् क्वचित् ।

| verse_lines = साक्षिसिद्धा न कश्चिद्धि तत्र संशयवान् क्वचित् ।;यत्क्वचिद् व्यभिचारि स्याद्दर्शनं मानसं हि तत् ॥155॥

| verse_line2 = यत्क्वचिद् व्यभिचारि स्याद्दर्शनं मानसं हि तत् ॥155॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मनश्चक्षुर्दर्शनादेरपि यत्रैव साक्षिणा ।

| verse_lines = मनश्चक्षुर्दर्शनादेरपि यत्रैव साक्षिणा ।;प्रामाण्यं सुगृहीतं स्यात् तत्परीक्षितदर्शनम् ॥156॥

| verse_line2 = प्रामाण्यं सुगृहीतं स्यात् तत्परीक्षितदर्शनम् ॥156॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न ज्ञानदृष्टिमात्रेण प्रामाण्यं तस्य दृश्यते ।

| verse_lines = न ज्ञानदृष्टिमात्रेण प्रामाण्यं तस्य दृश्यते ।;नियमेन सुखाद्येषु प्रामाण्यं साक्षिगोचरम् ॥157॥

| verse_line2 = नियमेन सुखाद्येषु प्रामाण्यं साक्षिगोचरम् ॥157॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वप्रामाण्यं सदा साक्षी पश्यत्येव सुनिश्चयात् ।

| verse_lines = स्वप्रामाण्यं सदा साक्षी पश्यत्येव सुनिश्चयात् ।;ज्ञानस्य ग्राहकेणैव साक्षिणा मानतामितेः ॥158॥

| verse_line2 = ज्ञानस्य ग्राहकेणैव साक्षिणा मानतामितेः ॥158॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दोषाभावे प्रमाणत्वं दोषाभावस्य साक्षिणा ।

| verse_lines = दोषाभावे प्रमाणत्वं दोषाभावस्य साक्षिणा ।;निश्चितत्वं क्वचिच्चैव स्वतः प्रामाण्यमिष्यते ॥159॥

| verse_line2 = निश्चितत्वं क्वचिच्चैव स्वतः प्रामाण्यमिष्यते ॥159॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतो न सर्वमानानां प्रामाण्यं निश्चितं भवेत् ।

| verse_lines = अतो न सर्वमानानां प्रामाण्यं निश्चितं भवेत् ।;साक्षिणा निश्चितं यत्र तत्प्रामाण्यस्वलक्षणम् ॥160॥

| verse_line2 = साक्षिणा निश्चितं यत्र तत्प्रामाण्यस्वलक्षणम् ॥160॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न हि कश्चित् सुखाद्येषु संशयं कुरुते जनः ।

| verse_lines = न हि कश्चित् सुखाद्येषु संशयं कुरुते जनः ।;न चैवाखिलमानानि निश्चिनोत्यखिलो जनः ॥161॥

| verse_line2 = न चैवाखिलमानानि निश्चिनोत्यखिलो जनः ॥161॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्मादनुभवारूढं किमर्थमपलप्यते ।

| verse_lines = तस्मादनुभवारूढं किमर्थमपलप्यते ।;दोषाभावादिकं चैव साक्षी सम्यक्प्रपश्यति ॥162॥

| verse_line2 = दोषाभावादिकं चैव साक्षी सम्यक्प्रपश्यति ॥162॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्परीक्षितमानेन न दोषो विष्णवि क्वचित् ।

| verse_lines = तत्परीक्षितमानेन न दोषो विष्णवि क्वचित् ।;अपरीक्षितदृष्टिस्तु कस्मिन्नर्थे न विद्यते ॥163॥

| verse_line2 = अपरीक्षितदृष्टिस्तु कस्मिन्नर्थे न विद्यते ॥163॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्प्रत्यक्षविरुद्धार्थे नागमस्यापि मानता ।

| verse_lines = तत्प्रत्यक्षविरुद्धार्थे नागमस्यापि मानता ।;उपजीव्यमक्षजं यत्र तदन्यत्र विपर्ययः ॥164॥

| verse_line2 = उपजीव्यमक्षजं यत्र तदन्यत्र विपर्ययः ॥164॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = लौकिकव्यवहारेऽत्र प्रत्यक्षस्योपजीव्यता ।

| verse_lines = लौकिकव्यवहारेऽत्र प्रत्यक्षस्योपजीव्यता ।;अवतारादिदृष्टौ स्यादागमस्योपजीव्यता ॥165॥

| verse_line2 = अवतारादिदृष्टौ स्यादागमस्योपजीव्यता ॥165॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आगमेन हि विष्णुत्वं ज्ञात्वा दोषोऽत्र कल्प्यते ।

| verse_lines = आगमेन हि विष्णुत्वं ज्ञात्वा दोषोऽत्र कल्प्यते ।;न चेत् स्याद्दोषवानन्यः शास्त्रसिद्धं हि लक्षणम् ॥166॥

| verse_line2 = न चेत् स्याद्दोषवानन्यः शास्त्रसिद्धं हि लक्षणम् ॥166॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कस्यचिद्दोषवत्वं स्यादितिमात्रेऽक्षजं भवेत् ।

| verse_lines = कस्यचिद्दोषवत्वं स्यादितिमात्रेऽक्षजं भवेत् ।;न विष्णोर्दोषवत्त्वे हि प्रत्यक्षं वर्तते स्वतः ॥167॥

| verse_line2 = न विष्णोर्दोषवत्त्वे हि प्रत्यक्षं वर्तते स्वतः ॥167॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = केचित् पश्यन्ति दोषानित्यत्रापि स्यान्न चाक्षजम् ।

| verse_lines = केचित् पश्यन्ति दोषानित्यत्रापि स्यान्न चाक्षजम् ।;पौराणं वाक्यमेवात्र तच्छ्रुत्यैव विरुद्ध्यते ॥168॥

| verse_line2 = पौराणं वाक्यमेवात्र तच्छ्रुत्यैव विरुद्ध्यते ॥168॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पुराणस्योपजीव्यश्च वेद एव न चापरः ।

| verse_lines = पुराणस्योपजीव्यश्च वेद एव न चापरः ।;तद्विरोधे कथं मानं तत्तत्र च भविष्यति ॥169॥

| verse_line2 = तद्विरोधे कथं मानं तत्तत्र च भविष्यति ॥169॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अपरीक्षितदृष्टिश्च कथमेवाक्षजं भवेत् ।

| verse_lines = अपरीक्षितदृष्टिश्च कथमेवाक्षजं भवेत् ।;यद्येवं देवदत्तादिभ्रमः किं नाक्षजं भवेत् ॥170॥

| verse_line2 = यद्येवं देवदत्तादिभ्रमः किं नाक्षजं भवेत् ॥170॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यावच्छक्तिपरीक्षायामुपजीव्यस्य बाधने ।

| verse_lines = यावच्छक्तिपरीक्षायामुपजीव्यस्य बाधने ।;दोषो नाशोधिते दोष उपजीव्यत्वमस्त्वलम् ॥171॥

| verse_line2 = दोषो नाशोधिते दोष उपजीव्यत्वमस्त्वलम् ॥171॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भ्रमेऽप्यभ्रमभागोऽस्ति तन्मात्रमुपजीव्य हि ।

| verse_lines = भ्रमेऽप्यभ्रमभागोऽस्ति तन्मात्रमुपजीव्य हि ।;बाधकज्ञानवृत्तिः स्यान्न चैवं सुपरीक्षिते ॥172॥

| verse_line2 = बाधकज्ञानवृत्तिः स्यान्न चैवं सुपरीक्षिते ॥172॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वं तदुपजीव्य प्रमाणं वर्तते यतः ।

| verse_lines = सर्वं तदुपजीव्य प्रमाणं वर्तते यतः ।;कथं ब्रह्मेति तज्ज्ञेयं सर्वज्ञत्वादलिक्षणम् ॥173॥

| verse_line2 = कथं ब्रह्मेति तज्ज्ञेयं सर्वज्ञत्वादलिक्षणम् ॥173॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विहाय यस्मात् कस्माच्चित्स्वरूपस्यैव चेद्यदि ।

| verse_lines = विहाय यस्मात् कस्माच्चित्स्वरूपस्यैव चेद्यदि ।;उपजीव्यत्वमेतस्मात् व्यावृत्तं यावता भवेत् ॥174॥

| verse_line2 = उपजीव्यत्वमेतस्मात् व्यावृत्तं यावता भवेत् ॥174॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तावतैवोपजीव्यत्वं स्वरूपस्यैव न क्वचित् ।

| verse_lines = तावतैवोपजीव्यत्वं स्वरूपस्यैव न क्वचित् ।;सर्वलक्षणयुक्तं च(तु) स्वरूपं यदि भण्यते ॥175॥

| verse_line2 = सर्वलक्षणयुक्तं च(तु) स्वरूपं यदि भण्यते ॥175॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अस्तु नो नैव हानिः स्यात् स्वपक्षश्चायमञ्जसा ।

| verse_lines = अस्तु नो नैव हानिः स्यात् स्वपक्षश्चायमञ्जसा ।;यस्मादन्वित एवार्थः शब्दानामपि सर्वशः ॥176॥

| verse_line2 = यस्मादन्वित एवार्थः शब्दानामपि सर्वशः ॥176॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशेषसामान्यतया स्वरूपमखिलं भवेत् ।

| verse_lines = विशेषसामान्यतया स्वरूपमखिलं भवेत् ।;पुरोवर्तित्वपूर्वाणि देवदत्तादिकभ्रमे ॥177॥

| verse_line2 = पुरोवर्तित्वपूर्वाणि देवदत्तादिकभ्रमे ॥177॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्यावर्तयन्ति तद्रूपं चैवमात्राद्विनैव हि ।

| verse_lines = व्यावर्तयन्ति तद्रूपं चैवमात्राद्विनैव हि ।;ब्रह्मणो निर्विशेषत्वात् व्यावर्तयति किं पुनः ॥178॥

| verse_line2 = ब्रह्मणो निर्विशेषत्वात् व्यावर्तयति किं पुनः ॥178॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यस्मात् कस्माच्चिदप्यर्थात्तावच्चेत् सिद्धसाधनम् ।

| verse_lines = यस्मात् कस्माच्चिदप्यर्थात्तावच्चेत् सिद्धसाधनम् ।;चिन्मात्रत्वं च नैवेष्टमविशेषत्ववादिनः ॥179॥

| verse_line2 = चिन्मात्रत्वं च नैवेष्टमविशेषत्ववादिनः ॥179॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तावन्मात्रं यदीष्टं स्यात् सर्वज्ञत्वं कुतो न तत् ।

| verse_lines = तावन्मात्रं यदीष्टं स्यात् सर्वज्ञत्वं कुतो न तत् ।;चिन्मात्राभेदसाध्येऽपि सिद्धं तत्प्रतिवादिनः ॥180॥

| verse_line2 = चिन्मात्राभेदसाध्येऽपि सिद्धं तत्प्रतिवादिनः ॥180॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वाभेदाङ्गीकृतेरेव चित्त्वं स्वस्यापि यन्मतम् ।

| verse_lines = स्वाभेदाङ्गीकृतेरेव चित्त्वं स्वस्यापि यन्मतम् ।;सर्वापेक्षतया सर्वज्ञत्वमित्येव तन्न हि ॥181॥

| verse_line2 = सर्वापेक्षतया सर्वज्ञत्वमित्येव तन्न हि ॥181॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति चेच्चेतनत्वं च ज्ञत्वं न ज्ञेयवर्जितम् ।

| verse_lines = इति चेच्चेतनत्वं च ज्ञत्वं न ज्ञेयवर्जितम् ।;स्वज्ञेयत्वं च नैवासौ मन्यते सविशेषतः ॥182॥

| verse_line2 = स्वज्ञेयत्वं च नैवासौ मन्यते सविशेषतः ॥182॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वशब्दोऽपि परापेक्षस्तस्मात् व्यावृत्तिरेव हि ।

| verse_lines = स्वशब्दोऽपि परापेक्षस्तस्मात् व्यावृत्तिरेव हि ।;स्वशब्दार्थ इति प्रोक्तः स्वरूपं नाम किं न चेत् ॥183॥

| verse_line2 = स्वशब्दार्थ इति प्रोक्तः स्वरूपं नाम किं न चेत् ॥183॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = रूपशब्देन पूर्णत्वात् तच्च सामान्यतावचः ।

| verse_lines = रूपशब्देन पूर्णत्वात् तच्च सामान्यतावचः ।;न स्वरूपाभिधायि स्यात् वैयर्थ्यं स्वरवस्य यत् ॥184॥

| verse_line2 = न स्वरूपाभिधायि स्यात् वैयर्थ्यं स्वरवस्य यत् ॥184॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = चेतनस्य स्वभावो हि चैतन्यमिति गीयते ।

| verse_lines = चेतनस्य स्वभावो हि चैतन्यमिति गीयते ।;तस्माद् विशेषबाहुल्यं चैतन्यस्य विशेषतः ॥185॥

| verse_line2 = तस्माद् विशेषबाहुल्यं चैतन्यस्य विशेषतः ॥185॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न ज्ञेयज्ञातृहीनं हि ज्ञानं नाम क्वचिद्भवेत् ।

| verse_lines = न ज्ञेयज्ञातृहीनं हि ज्ञानं नाम क्वचिद्भवेत् ।;ज्ञेयज्ञानविहीनश्च ज्ञ इत्यत्र न च प्रमा(इत्यत्र च न प्रमा) ॥186॥

| verse_line2 = ज्ञेयज्ञानविहीनश्च ज्ञ इत्यत्र न च प्रमा(इत्यत्र च न प्रमा) ॥186॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ज्ञातृज्ञेयविहीनं च ज्ञानं चेद्भोक्तृभोग्यतः(भोक्तृभोज्यतः) ।

| verse_lines = ज्ञातृज्ञेयविहीनं च ज्ञानं चेद्भोक्तृभोग्यतः(भोक्तृभोज्यतः) ।;हीनं भोजनमेव स्यात् ताडनं कर्तृताड्यतः ॥187॥

| verse_line2 = हीनं भोजनमेव स्यात् ताडनं कर्तृताड्यतः ॥187॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नित्यत्वात् तादृशं च स्यादिति चेन्नित्यवागपि ।

| verse_lines = नित्यत्वात् तादृशं च स्यादिति चेन्नित्यवागपि ।;वाक्यवक्तृविहीना स्यान्न हि सा चैव तादृशी ॥188॥

| verse_line2 = वाक्यवक्तृविहीना स्यान्न हि सा चैव तादृशी ॥188॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = द्रष्टारो वेदवाचो हि सन्ति वाच्यानि चाञ्जसा ।

| verse_lines = द्रष्टारो वेदवाचो हि सन्ति वाच्यानि चाञ्जसा ।;नित्यो द्रष्टा च वाच्यश्च भगवानेव च स्वयम् ॥189॥

| verse_line2 = नित्यो द्रष्टा च वाच्यश्च भगवानेव च स्वयम् ॥189॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न हि वक्तृविहीना च वाच्यहीनाऽपि वाक् क्वचित् ।

| verse_lines = न हि वक्तृविहीना च वाच्यहीनाऽपि वाक् क्वचित् ।;ज्ञातृज्ञेयविहीनं च ज्ञानमेव(ज्ञानमेवं) न तद्भवेत् ॥190॥

| verse_line2 = ज्ञातृज्ञेयविहीनं च ज्ञानमेव(ज्ञानमेवं) न तद्भवेत् ॥190॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न हि नित्योऽपि वक्ताऽस्ति वाक्यवाच्यविवर्जितः ।

| verse_lines = न हि नित्योऽपि वक्ताऽस्ति वाक्यवाच्यविवर्जितः ।;ज्ञानज्ञेयविहीनश्च ज्ञोऽप्येवं नैव विद्यते ॥191॥

| verse_line2 = ज्ञानज्ञेयविहीनश्च ज्ञोऽप्येवं नैव विद्यते ॥191॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = किञ्च सर्वविलोपश्च केन मानेन गम्यते ।

| verse_lines = किञ्च सर्वविलोपश्च केन मानेन गम्यते ।;सर्वेण सह तद्वाक्यमर्थश्च यदि गृह्यते ॥192॥

| verse_line2 = सर्वेण सह तद्वाक्यमर्थश्च यदि गृह्यते ॥192॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तदभावे न सर्वस्य नापलापो भवेत् तदा ।

| verse_lines = तदभावे न सर्वस्य नापलापो भवेत् तदा ।;न गृह्यते चेत् तन्न्यायादपलापो न हि क्वचित् ॥193॥

| verse_line2 = न गृह्यते चेत् तन्न्यायादपलापो न हि क्वचित् ॥193॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उपपत्तिविहीनस्य वाक्यस्यार्थो न गम्यते ।

| verse_lines = उपपत्तिविहीनस्य वाक्यस्यार्थो न गम्यते ।;उपक्रमादिलिङ्गानां बलीयो ह्युत्तरोत्तरम् ॥194॥

| verse_line2 = उपक्रमादिलिङ्गानां बलीयो ह्युत्तरोत्तरम् ॥194॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = श्रुत्यादौ पूर्वपूर्वं च ब्रह्मतर्कविनिर्णयात् ।

| verse_lines = श्रुत्यादौ पूर्वपूर्वं च ब्रह्मतर्कविनिर्णयात् ।;प्रत्यक्षमुपपत्तिश्च बहवश्चागमा यदा ॥195॥

| verse_line2 = प्रत्यक्षमुपपत्तिश्च बहवश्चागमा यदा ॥195॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विरुध्यन्ते न चार्थोऽस्ति यत्र लिङ्गविरोधिता ।

| verse_lines = विरुध्यन्ते न चार्थोऽस्ति यत्र लिङ्गविरोधिता ।;स एवार्थः कथं ग्राह्य उपपन्नेऽविरोधिनी ॥196॥

| verse_line2 = स एवार्थः कथं ग्राह्य उपपन्नेऽविरोधिनी ॥196॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मुख्यार्थे विद्यमाने तु क्व सार्वज्ञं निषिध्यते ।

| verse_lines = मुख्यार्थे विद्यमाने तु क्व सार्वज्ञं निषिध्यते ।;अतः सर्वगुणैर्युक्तं ब्रह्माङ्गीकार्यमेव हि ॥197॥

| verse_line2 = अतः सर्वगुणैर्युक्तं ब्रह्माङ्गीकार्यमेव हि ॥197॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अपलापोऽपि सर्वस्य न कथञ्चन युज्यते ।

| verse_lines = अपलापोऽपि सर्वस्य न कथञ्चन युज्यते ।;अनादियोग्यता चोक्ता तेन ग्राह्यैव सर्वथा ॥198॥

| verse_line2 = अनादियोग्यता चोक्ता तेन ग्राह्यैव सर्वथा ॥198॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मुक्तानां तारतम्यं च मानैरुक्तैर्न चाल्यते ।

| verse_lines = मुक्तानां तारतम्यं च मानैरुक्तैर्न चाल्यते ।;ज्ञानिनोऽपि यतो नित्यं कुर्वन्ति शुभमेव हि ॥199॥

| verse_line2 = ज्ञानिनोऽपि यतो नित्यं कुर्वन्ति शुभमेव हि ॥199॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तारतम्यं तु मुक्तौ च तेनैवाध्यवसीयते ।

| verse_lines = तारतम्यं तु मुक्तौ च तेनैवाध्यवसीयते ।;तारतम्यं न चेन्मुक्तौ कुतः कुर्युः शुभं पुनः ॥200॥

| verse_line2 = तारतम्यं न चेन्मुक्तौ कुतः कुर्युः शुभं पुनः ॥200॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कृच्छ्रेणापि तपो ज्ञानं कर्माप्येते चरन्ति हि ।

| verse_lines = कृच्छ्रेणापि तपो ज्ञानं कर्माप्येते चरन्ति हि ।;बिभ्यति स्माशुभान्नित्यं सकामाश्च शुभे सदा ॥201॥

| verse_line2 = बिभ्यति स्माशुभान्नित्यं सकामाश्च शुभे सदा ॥201॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न च स्वभाव एवायं भयपूर्वप्रवृत्तितः ।

| verse_lines = न च स्वभाव एवायं भयपूर्वप्रवृत्तितः ।;कृच्छ्रेणाचरणाच्चैव शुभस्यैव पुनः पुनः ॥202॥

| verse_line2 = कृच्छ्रेणाचरणाच्चैव शुभस्यैव पुनः पुनः ॥202॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तादृशोऽपि स्वभावश्चेदज्ञस्यापि भवेत् तथा ।

| verse_lines = तादृशोऽपि स्वभावश्चेदज्ञस्यापि भवेत् तथा ।;फलवत्त्वे प्रमाणं चेत् तत्र ज्ञस्य समं हि तत् ॥203॥

| verse_line2 = फलवत्त्वे प्रमाणं चेत् तत्र ज्ञस्य समं हि तत् ॥203॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘निष्कामं ज्ञानपूर्वं च निवृत्तमिह चोच्यते ।

| verse_lines = ‘निष्कामं ज्ञानपूर्वं च निवृत्तमिह चोच्यते ।;निवृत्ते सेवमानस्तु ब्रह्माभ्येति सनातनम्’ ॥204॥

| verse_line2 = निवृत्ते सेवमानस्तु ब्रह्माभ्येति सनातनम्’ ॥204॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘शुभेनानन्दवृद्धिः स्यात् ह्रासश्चैवाशुभेन हि ।

| verse_lines = ‘शुभेनानन्दवृद्धिः स्यात् ह्रासश्चैवाशुभेन हि ।;ज्ञानिनोऽपि यतस्तेन कर्तव्यं शुभमेव तैः’ ॥205॥

| verse_line2 = ज्ञानिनोऽपि यतस्तेन कर्तव्यं शुभमेव तैः’ ॥205॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘उपास्ते स य आत्मानं क्षीयते नास्य कर्म हि(ह) ।

| verse_lines = ‘उपास्ते स य आत्मानं क्षीयते नास्य कर्म हि(ह) ।;अस्माद्ध्येवात्मनो यद्यत् कामयेत् सृजते च तत् ॥206॥

| verse_line2 = अस्माद्ध्येवात्मनो यद्यत् कामयेत् सृजते च तत् ॥206॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अविद्वान् बहुकर्माऽपि ह्यन्तवत् फलमाप्नुयात् ।

| verse_lines = अविद्वान् बहुकर्माऽपि ह्यन्तवत् फलमाप्नुयात् ।;यदेव विद्यया कुर्यात् तदेव ह्यतिवीर्यवत्’ ॥207॥

| verse_line2 = यदेव विद्यया कुर्यात् तदेव ह्यतिवीर्यवत्’ ॥207॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यादिवाक्यसामर्थ्यात् तारतम्यं विमुक्तिगम् ।

| verse_lines = इत्यादिवाक्यसामर्थ्यात् तारतम्यं विमुक्तिगम् ।;न चात्रोपासकस्यैव फलमक्षयमुच्यते ॥208॥

| verse_line2 = न चात्रोपासकस्यैव फलमक्षयमुच्यते ॥208॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न हि ज्ञानं विना क्वापि फलस्याक्षयता भवेत् ।

| verse_lines = न हि ज्ञानं विना क्वापि फलस्याक्षयता भवेत् ।;ज्ञानद्वारेण चेत् तस्य नास्मत्पक्षप्रतीपता ॥209॥

| verse_line2 = ज्ञानद्वारेण चेत् तस्य नास्मत्पक्षप्रतीपता ॥209॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ज्ञानोत्तरस्यैवमपि ह्यक्षयत्वं न चान्यथा ।

| verse_lines = ज्ञानोत्तरस्यैवमपि ह्यक्षयत्वं न चान्यथा ।;पूर्वभाविशुभानां हि ज्ञानेनैव कृतार्थता ॥210॥

| verse_line2 = पूर्वभाविशुभानां हि ज्ञानेनैव कृतार्थता ॥210॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रारब्धानां तु भोगेन तज्ज्ञानोत्तरकर्मणाम् ।

| verse_lines = प्रारब्धानां तु भोगेन तज्ज्ञानोत्तरकर्मणाम् ।;मुक्तावनुप्रवेशः स्यादन्यथा तत्कृतिर्न हि ॥211॥

| verse_line2 = मुक्तावनुप्रवेशः स्यादन्यथा तत्कृतिर्न हि ॥211॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ज्ञानात् पूर्वाणि कर्माणि(सर्वाणि) शुभानि ज्ञानसिद्धये ।

| verse_lines = ज्ञानात् पूर्वाणि कर्माणि(सर्वाणि) शुभानि ज्ञानसिद्धये ।;अकाम्यानि निषिद्धानि ज्ञानरोधाय भुक्तये ॥212॥

| verse_line2 = अकाम्यानि निषिद्धानि ज्ञानरोधाय भुक्तये ॥212॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = योग्यताया बलाद्यच्च शुभबाहुल्यमादितः ।

| verse_lines = योग्यताया बलाद्यच्च शुभबाहुल्यमादितः ।;ज्ञानबाहुल्यमेवैतत् कुर्यान्नान्यस्य कारणम् ॥213॥

| verse_line2 = ज्ञानबाहुल्यमेवैतत् कुर्यान्नान्यस्य कारणम् ॥213॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ज्ञानस्य भक्तिभागत्वाद् भक्तिर्ज्ञानमितीर्यते ।

| verse_lines = ज्ञानस्य भक्तिभागत्वाद् भक्तिर्ज्ञानमितीर्यते ।;ज्ञानस्यैव विशेषो यद्भक्तिरित्यभिधीयते ॥214॥

| verse_line2 = ज्ञानस्यैव विशेषो यद्भक्तिरित्यभिधीयते ॥214॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = परोक्षत्वापरोक्षत्वे विशेषो ज्ञानगौ यथा ।

| verse_lines = परोक्षत्वापरोक्षत्वे विशेषो ज्ञानगौ यथा ।;स्नेहयोगोऽपि तद्वत् स्याद् विशेषो ज्ञानगोऽपरः(ज्ञानगोचरः) ॥215॥

| verse_line2 = स्नेहयोगोऽपि तद्वत् स्याद् विशेषो ज्ञानगोऽपरः(ज्ञानगोचरः) ॥215॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यभिप्रायतः प्रायो ज्ञानमेव विमुक्तये ।

| verse_lines = इत्यभिप्रायतः प्रायो ज्ञानमेव विमुक्तये ।;वदन्ति श्रुतयः सोऽयं विशेषोऽपि ह्युदीर्यते ॥216॥

| verse_line2 = वदन्ति श्रुतयः सोऽयं विशेषोऽपि ह्युदीर्यते ॥216॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भक्तिर्ज्ञानमिति क्वापि न हि द्वेषयुता दृशिः ।

| verse_lines = भक्तिर्ज्ञानमिति क्वापि न हि द्वेषयुता दृशिः ।;पुरुषार्थाय भवति सर्वश्रुतिविरोधतः ॥217॥

| verse_line2 = पुरुषार्थाय भवति सर्वश्रुतिविरोधतः ॥217॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘चेतनस्य द्वयं भोग्यं संसारो मुक्तिरेव च ।

| verse_lines = ‘चेतनस्य द्वयं भोग्यं संसारो मुक्तिरेव च ।;संसारस्त्रिविधस्तत्र स्वर्गो मध्यमधस्तथा ॥218॥

| verse_line2 = संसारस्त्रिविधस्तत्र स्वर्गो मध्यमधस्तथा ॥218॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मुक्तिश्च द्विविधा तत्र सुखं नित्यं तथाऽपरम् ।

| verse_lines = मुक्तिश्च द्विविधा तत्र सुखं नित्यं तथाऽपरम् ।;नित्यदुःखमिति ज्ञेयं साधनं संसृतावपि ॥219॥

| verse_line2 = नित्यदुःखमिति ज्ञेयं साधनं संसृतावपि ॥219॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = काम्यं कर्म निषिद्धं च साज्ञानमिति निश्चयः ।

| verse_lines = काम्यं कर्म निषिद्धं च साज्ञानमिति निश्चयः ।;द्वेषो भक्तिश्च मुक्तौ तु मुक्तिद्वयविधायकम्’ ॥220॥

| verse_line2 = द्वेषो भक्तिश्च मुक्तौ तु मुक्तिद्वयविधायकम्’ ॥220॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति पैङ्गिश्रुतेर्द्वेषो नैव सन्मुक्तिकारणम् ।

| verse_lines = इति पैङ्गिश्रुतेर्द्वेषो नैव सन्मुक्तिकारणम् ।;असन्मुक्तेः कारणं च मुक्तावित्यत्र केशवः ॥221॥

| verse_line2 = असन्मुक्तेः कारणं च मुक्तावित्यत्र केशवः ॥221॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मुक्तिशब्दोदितो मोक्षं स्वभक्तानां करोति यत् ।

| verse_lines = मुक्तिशब्दोदितो मोक्षं स्वभक्तानां करोति यत् ।;द्वेषतोऽपि विमुक्तिश्चेन्महातात्पर्यरोधनम् ॥222॥

| verse_line2 = द्वेषतोऽपि विमुक्तिश्चेन्महातात्पर्यरोधनम् ॥222॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भक्त्या प्रसन्नतो देवान्मुक्तिरित्येव तद्गुणान् ।

| verse_lines = भक्त्या प्रसन्नतो देवान्मुक्तिरित्येव तद्गुणान् ।;वदन्ति श्रुतयः सर्वाः पुराणान्यागमा अपि ॥223॥

| verse_line2 = वदन्ति श्रुतयः सर्वाः पुराणान्यागमा अपि ॥223॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदि द्वेषेण मुक्तिः स्याद्वक्तव्यो दोषसञ्चयः ।

| verse_lines = यदि द्वेषेण मुक्तिः स्याद्वक्तव्यो दोषसञ्चयः ।;स्मर्तव्यो भगवान्नित्यमित्यर्थेनैव हि क्वचित् ॥224॥

| verse_line2 = स्मर्तव्यो भगवान्नित्यमित्यर्थेनैव हि क्वचित् ॥224॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = द्वेषादिव गुणानाह पुराणे क्रुद्धवाक्यवत् ।

| verse_lines = द्वेषादिव गुणानाह पुराणे क्रुद्धवाक्यवत् ।;यथा क्रुद्धः पिता पुत्रं मरेत्याक्षेपपूर्वकम् ॥225॥

| verse_line2 = यथा क्रुद्धः पिता पुत्रं मरेत्याक्षेपपूर्वकम् ॥225॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रोक्तस्यान्यस्य कृत्यर्थं वदत्येवं पुराणगम् ।

| verse_lines = प्रोक्तस्यान्यस्य कृत्यर्थं वदत्येवं पुराणगम् ।;वाक्यं श्रुतिविरोधेन स्वविरोधेन चाञ्जसा ॥226॥

| verse_line2 = वाक्यं श्रुतिविरोधेन स्वविरोधेन चाञ्जसा ॥226॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = बह्वागमविरोधाच्च न द्वेषान्मुक्तिवाचकम् ।

| verse_lines = बह्वागमविरोधाच्च न द्वेषान्मुक्तिवाचकम् ।;‘तमो द्वेषेण संयान्ति भक्त्या मुक्तिं तयैव च ॥227॥

| verse_line2 = ‘तमो द्वेषेण संयान्ति भक्त्या मुक्तिं तयैव च ॥227॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विष्णौ विष्णुप्रसादेन वलिमत्वेन चाञ्जसा’ ।

| verse_lines = विष्णौ विष्णुप्रसादेन वलिमत्वेन चाञ्जसा’ ।;इति षाड्गुण्यवचनमप्युक्तार्थनियामकम् ॥228॥

| verse_line2 = इति षाड्गुण्यवचनमप्युक्तार्थनियामकम् ॥228॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = महातात्पर्यरोधे च कथं वाक्यं प्रमाणताम् ।

| verse_lines = महातात्पर्यरोधे च कथं वाक्यं प्रमाणताम् ।;याति सर्वार्थरूपं हि महातात्पर्यमिष्यते ॥229॥

| verse_line2 = याति सर्वार्थरूपं हि महातात्पर्यमिष्यते ॥229॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वाचकत्वं हि तात्पर्यं यदर्था अखिला रवाः ।

| verse_lines = वाचकत्वं हि तात्पर्यं यदर्था अखिला रवाः ।;सोऽर्थः कथं परित्याज्य एकशब्दस्य संशये ॥230॥

| verse_line2 = सोऽर्थः कथं परित्याज्य एकशब्दस्य संशये ॥230॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतो विज्ञानभक्तिभ्यां पुरुषार्थः परो भवेत् ।

| verse_lines = अतो विज्ञानभक्तिभ्यां पुरुषार्थः परो भवेत् ।;‘यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ॥231॥

| verse_line2 = ‘यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ॥231॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्यैते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः’(श्वे.उ.भा.ता.१०.९४.३४) ।

| verse_lines = तस्यैते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः’(श्वे.उ.भा.ता.१०.९४.३४) ।;‘भक्त्या ज्ञानं ततो भक्तिस्ततो दृष्टिस्ततश्च सा ॥232॥

| verse_line2 = ‘भक्त्या ज्ञानं ततो भक्तिस्ततो दृष्टिस्ततश्च सा ॥232॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ततो मुक्तिस्ततो भक्तिः सैव स्यात् सुखरूपिणी’ ।

| verse_lines = ततो मुक्तिस्ततो भक्तिः सैव स्यात् सुखरूपिणी’ ।;‘भक्त्या प्रसन्नो भगवान् दद्यात् ज्ञानमनाकुलम् ॥233॥

| verse_line2 = ‘भक्त्या प्रसन्नो भगवान् दद्यात् ज्ञानमनाकुलम् ॥233॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तयैव दर्शनं यातः प्रदद्यान्मुक्तिमेतया’ ।

| verse_lines = तयैव दर्शनं यातः प्रदद्यान्मुक्तिमेतया’ ।;‘नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया(भ.गी.११.५३) ॥234॥

| verse_line2 = ‘नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया(भ.गी.११.५३) ॥234॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा ।

| verse_lines = शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा ।;भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवविधोऽर्जुन(भ.गी.११.५४)) ॥235॥

| verse_line2 = भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवविधोऽर्जुन(भ.गी.११.५४)) ॥235॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परंतप’ ।

| verse_lines = ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परंतप’ ।;इत्यादिवाक्यतश्चैव सोऽयमुक्तार्थ ईयते ॥236॥

| verse_line2 = इत्यादिवाक्यतश्चैव सोऽयमुक्तार्थ ईयते ॥236॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न च प्रसादमाप्नोति द्वेषाद् भक्त्या तमाप्नुयात् ।

| verse_lines = न च प्रसादमाप्नोति द्वेषाद् भक्त्या तमाप्नुयात् ।;इति दृष्टानुसारित्वमप्यस्मिन्नर्थ ईयते ॥237॥

| verse_line2 = इति दृष्टानुसारित्वमप्यस्मिन्नर्थ ईयते ॥237॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘ये पृथग्विहिता विष्णोर्गुणा वेदेन सादरम् ।

| verse_lines = ‘ये पृथग्विहिता विष्णोर्गुणा वेदेन सादरम् ।;त एव दृष्टवैलोम्यादङ्गीकार्या न चापरम् ॥238॥

| verse_line2 = त एव दृष्टवैलोम्यादङ्गीकार्या न चापरम् ॥238॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्यद्दृष्टानुसारेण वासुदेवेऽपि गृह्यते ।

| verse_lines = अन्यद्दृष्टानुसारेण वासुदेवेऽपि गृह्यते ।;दोषाभावाश्च ये वेदैरुदिता अविहाय तान् ॥239॥

| verse_line2 = दोषाभावाश्च ये वेदैरुदिता अविहाय तान् ॥239॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनुक्ता अपि च ग्राह्या महातात्पर्यशक्तितः’ ।

| verse_lines = अनुक्ता अपि च ग्राह्या महातात्पर्यशक्तितः’ ।;एवं बृहत्संहितावाक् सिद्धान्तो हि तदीरितः ॥240॥

| verse_line2 = एवं बृहत्संहितावाक् सिद्धान्तो हि तदीरितः ॥240॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तारतम्येन तद्भक्तेष्वपि भक्तिर्विनिश्चयात् ।

| verse_lines = तारतम्येन तद्भक्तेष्वपि भक्तिर्विनिश्चयात् ।;कर्तव्यैषाऽपि तद्भक्तिर्लोकवेदानुसारतः ॥241॥

| verse_line2 = कर्तव्यैषाऽपि तद्भक्तिर्लोकवेदानुसारतः ॥241॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यो हि भक्तः प्रधाने स्यात् तदीयेष्वपि भक्तिमान् ।

| verse_lines = यो हि भक्तः प्रधाने स्यात् तदीयेष्वपि भक्तिमान् ।;दृश्यतेऽसौ नियमतो विपरीतो विपर्यये ॥242॥

| verse_line2 = दृश्यतेऽसौ नियमतो विपरीतो विपर्यये ॥242॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्यभिचारो यदि क्वापि भक्तिह्रासोऽत्र कल्प्यते ।

| verse_lines = व्यभिचारो यदि क्वापि भक्तिह्रासोऽत्र कल्प्यते ।;भक्तिदोषो ह्यसौ यन्न तद्भक्तेष्वपि भक्तिमान् ॥243॥

| verse_line2 = भक्तिदोषो ह्यसौ यन्न तद्भक्तेष्वपि भक्तिमान् ॥243॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तारतम्येन तेष्वद्धा भक्तिर्दृष्टानुसारतः ।

| verse_lines = तारतम्येन तेष्वद्धा भक्तिर्दृष्टानुसारतः ।;विष्णुप्रसादानुसारात् कार्या दोषस्तदन्यथा ॥244॥

| verse_line2 = विष्णुप्रसादानुसारात् कार्या दोषस्तदन्यथा ॥244॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वप्रीत्यनुसृतौ प्रीतिर्लोकेऽप्यद्धैव दृश्यते ।

| verse_lines = स्वप्रीत्यनुसृतौ प्रीतिर्लोकेऽप्यद्धैव दृश्यते ।;तारतम्यपरिज्ञानमप्येतेनैव साधनम् ॥245॥

| verse_line2 = तारतम्यपरिज्ञानमप्येतेनैव साधनम् ॥245॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘लक्ष्मीविरिञ्चवाणी’(गिरिजेन्दाङ्गिरस्सुताः)शगिरीजेन्द्रा गिरां पतिः ।

| verse_lines = ‘लक्ष्मीविरिञ्चवाणी’(गिरिजेन्दाङ्गिरस्सुताः)शगिरीजेन्द्रा गिरां पतिः ।;सूर्यादयश्च क्रमशो भगवत्प्रीतिगोचराः ॥246॥

| verse_line2 = सूर्यादयश्च क्रमशो भगवत्प्रीतिगोचराः ॥246॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तेषुः भक्तिः क्रमेणैव कार्या नित्यं मुमुक्षुभिः ।

| verse_lines = तेषुः भक्तिः क्रमेणैव कार्या नित्यं मुमुक्षुभिः ।;सर्वेऽपि गुरवश्चैते पुरुषस्य सदैव हि ॥247॥

| verse_line2 = सर्वेऽपि गुरवश्चैते पुरुषस्य सदैव हि ॥247॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्मात् पूज्याश्च नम्याश्च ध्येयाश्च परितो हरिम्’ ।

| verse_lines = तस्मात् पूज्याश्च नम्याश्च ध्येयाश्च परितो हरिम्’ ।;इति षाड्गुण्यवचनादप्येषोऽर्थोवसीयते ॥248॥

| verse_line2 = इति षाड्गुण्यवचनादप्येषोऽर्थोवसीयते ॥248॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘हरिभक्तिः क्रमेणैव तदीयेषु हरिस्मृतिः ।

| verse_lines = ‘हरिभक्तिः क्रमेणैव तदीयेषु हरिस्मृतिः ।;हरिस्तुतिस्तत्स्मृतिश्च तत्स्तुतिर्हरिपूजनम् ॥249॥

| verse_line2 = हरिस्तुतिस्तत्स्मृतिश्च तत्स्तुतिर्हरिपूजनम् ॥249॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्पूजा विहितात्याग(तत्पूजाऽविहितत्यागः) इति मुक्तेः क्रमेण हि ।

| verse_lines = तत्पूजा विहितात्याग(तत्पूजाऽविहितत्यागः) इति मुक्तेः क्रमेण हि ।;नियमात् साधनान्येव नित्यसाध्यानि चाखिलैः’ ॥250॥

| verse_line2 = नियमात् साधनान्येव नित्यसाध्यानि चाखिलैः’ ॥250॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘इति प्रवृत्तवचनं साधनस्य विनिर्णये ।

| verse_lines = ‘इति प्रवृत्तवचनं साधनस्य विनिर्णये ।;प्रवृत्ते पञ्चरात्रे हि साधनस्य विनिर्णयः(साधनस्याति निश्चयः) ॥251॥

| verse_line2 = प्रवृत्ते पञ्चरात्रे हि साधनस्य विनिर्णयः(साधनस्याति निश्चयः) ॥251॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = हरिद्वेषो न शुभदः सद्द्वेषात्वाद्यथा गुरोः ।

| verse_lines = हरिद्वेषो न शुभदः सद्द्वेषात्वाद्यथा गुरोः ।;क्रमाद् भक्तिः हरिप्रीतिकारणं तत्प्रियोपगा ॥252॥

| verse_line2 = क्रमाद् भक्तिः हरिप्रीतिकारणं तत्प्रियोपगा ॥252॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भक्तिर्यतो यथा स्वस्मिन्नित्याद्या युक्तिरत्र च ।

| verse_lines = भक्तिर्यतो यथा स्वस्मिन्नित्याद्या युक्तिरत्र च ।;प्राधान्यतारतम्यानुसारिणी भक्तिरुत्तमा ॥253॥

| verse_line2 = प्राधान्यतारतम्यानुसारिणी भक्तिरुत्तमा ॥253॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रीतिदैव हरेर्यस्माद् भक्तिः सा स्वोपगा यथा ।

| verse_lines = प्रीतिदैव हरेर्यस्माद् भक्तिः सा स्वोपगा यथा ।;इति वा ज्ञानकर्मादिफलं चैषु क्रमोपगम् ॥254॥

| verse_line2 = इति वा ज्ञानकर्मादिफलं चैषु क्रमोपगम् ॥254॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S04_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="फलश्रुत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S04_A003"></span><h4 class="gr-section-head">फलश्रुत्यधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वातन्त्र्यतारतम्येन फलं हि फलिनां भवेत् ।

| verse_lines = स्वातन्त्र्यतारतम्येन फलं हि फलिनां भवेत् ।;अशुभं त्वशुभेऽप्येषां स्वातन्त्र्यात् प्रीतितो हरेः ॥255॥

| verse_line2 = अशुभं त्वशुभेऽप्येषां स्वातन्त्र्यात् प्रीतितो हरेः ॥255॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आज्ञया चान्यगं नैव भोगाय भवति क्वचित् ।

| verse_lines = आज्ञया चान्यगं नैव भोगाय भवति क्वचित् ।;‘पुण्यमेवामुमाप्नोति न देवान् पापमाप्नुयात्’ ॥256॥

| verse_line2 = ‘पुण्यमेवामुमाप्नोति न देवान् पापमाप्नुयात्’ ॥256॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यादिश्रुतयो मानमुक्तेऽर्थे युक्तयोऽपराः ।

| verse_lines = इत्यादिश्रुतयो मानमुक्तेऽर्थे युक्तयोऽपराः ।;‘उपासनाधर्मफलं यतो देहान्तरे स्थितिः ॥257॥

| verse_line2 = ‘उपासनाधर्मफलं यतो देहान्तरे स्थितिः ॥257॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वासुदेवाज्ञया चैव पूर्वकर्मानुसारतः ।

| verse_lines = वासुदेवाज्ञया चैव पूर्वकर्मानुसारतः ।;प्रेरयन्ति हि ते जीवान् पुण्यपापेषु नित्यशः ॥258॥

| verse_line2 = प्रेरयन्ति हि ते जीवान् पुण्यपापेषु नित्यशः ॥258॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अरागद्वेषतश्चैव कथं दोषानवाप्नुयुः ।

| verse_lines = अरागद्वेषतश्चैव कथं दोषानवाप्नुयुः ।;हर्याज्ञाकरणादेव पुण्यमेभिरवाप्यते ॥259॥

| verse_line2 = हर्याज्ञाकरणादेव पुण्यमेभिरवाप्यते ॥259॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = हरिपूजेति चोद्देशात् कथं न शुभमाप्नुयुः ।

| verse_lines = हरिपूजेति चोद्देशात् कथं न शुभमाप्नुयुः ।;अतो यथाक्रमं धर्मज्ञानयोः फलमञ्जसा ॥260॥

| verse_line2 = अतो यथाक्रमं धर्मज्ञानयोः फलमञ्जसा ॥260॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वप्राणिगतं देवाः प्राप्नुवन्त्या विरिञ्चतः ।

| verse_lines = सर्वप्राणिगतं देवाः प्राप्नुवन्त्या विरिञ्चतः ।;देवा एव हि देवानां विशिष्टा विनियामकाः ॥261॥

| verse_line2 = देवा एव हि देवानां विशिष्टा विनियामकाः ॥261॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ब्रह्मा त्वखलिदेवानां नराणां च नियामकः ।

| verse_lines = ब्रह्मा त्वखलिदेवानां नराणां च नियामकः ।;अतः सर्वगुणानेष प्राप्नोत्यधिकमन्यतः ॥262॥

| verse_line2 = अतः सर्वगुणानेष प्राप्नोत्यधिकमन्यतः ॥262॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = द्रव्यस्वातन्त्र्यविज्ञानप्रयत्नैरधिकं फलम् ।

| verse_lines = द्रव्यस्वातन्त्र्यविज्ञानप्रयत्नैरधिकं फलम् ।;देवानामन्यगं चापि तेषु हि ब्रह्मणोधिकम्’(तेषु यद् ब्रह्मणो हि तत्) ॥263॥

| verse_line2 = देवानामन्यगं चापि तेषु हि ब्रह्मणोधिकम्’(तेषु यद् ब्रह्मणो हि तत्) ॥263॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = बृहत्तन्त्रोदितं वाक्यं हरिणा फलनिर्णये ।

| verse_lines = बृहत्तन्त्रोदितं वाक्यं हरिणा फलनिर्णये ।;लोकेऽप्येतादृशगुणैः फलाधिक्यं हि दृश्यते ॥264॥

| verse_line2 = लोकेऽप्येतादृशगुणैः फलाधिक्यं हि दृश्यते ॥264॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एवं च कलिपूर्वाणामसुराणां महत्फलम् ।

| verse_lines = एवं च कलिपूर्वाणामसुराणां महत्फलम् ।;अशुभेषु सदैव स्यान्मिथ्याज्ञानादिकेषु हि ॥265॥

| verse_line2 = अशुभेषु सदैव स्यान्मिथ्याज्ञानादिकेषु हि ॥265॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘शुभाशुभफलं देवा असुराश्च समाप्नुयुः ।

| verse_lines = ‘शुभाशुभफलं देवा असुराश्च समाप्नुयुः ।;क्रमेणैव यथाशक्ति यथा चे ये प्रयोजकाः ॥266॥

| verse_line2 = क्रमेणैव यथाशक्ति यथा चे ये प्रयोजकाः ॥266॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रेरका अपि पापानां न देवाः पापमाप्नुयुः’ ।

| verse_lines = प्रेरका अपि पापानां न देवाः पापमाप्नुयुः’ ।;इति प्रकाशिकायां हि प्रोवाच हरिरञ्जसा ॥267॥

| verse_line2 = इति प्रकाशिकायां हि प्रोवाच हरिरञ्जसा ॥267॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘यद्यप्येवं सुराणां च दैत्यानां च महत्फलम् ।

| verse_lines = ‘यद्यप्येवं सुराणां च दैत्यानां च महत्फलम् ।;शुभाशुभेभ्य एवं च कर्तुश्च स्याद्यथोदितम् ॥268॥

| verse_line2 = शुभाशुभेभ्य एवं च कर्तुश्च स्याद्यथोदितम् ॥268॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्मान्निरयमानुष्यस्वर्गमुक्त्युपभोगिनः ।

| verse_lines = तस्मान्निरयमानुष्यस्वर्गमुक्त्युपभोगिनः ।;मानुषोत्तममारभ्य देवास्तु निरयं विना ॥269॥

| verse_line2 = मानुषोत्तममारभ्य देवास्तु निरयं विना ॥269॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = असुरास्तु विना मुक्तिं तमोऽन्धमपि चाप्नुयुः’ ।

| verse_lines = असुरास्तु विना मुक्तिं तमोऽन्धमपि चाप्नुयुः’ ।;इति तत्त्वविवेकोक्तं स्वयं भगवता वचः ॥270॥

| verse_line2 = इति तत्त्वविवेकोक्तं स्वयं भगवता वचः ॥270॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C03_S04_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्वयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S04_A004"></span><h4 class="gr-section-head">अन्वयाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ज्ञानदा अपि चाचार्या विशेषात् फलमाप्नुयुः ।

| verse_lines = ज्ञानदा अपि चाचार्या विशेषात् फलमाप्नुयुः ।;‘मुक्तावष्टगुणं शिष्याद् गुरुराप्नोति शोचनम् ॥271॥

| verse_line2 = ‘मुक्तावष्टगुणं शिष्याद् गुरुराप्नोति शोचनम् ॥271॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तद्गुरुर्द्विगुणं तस्मात् सार्धं तावत् ततोऽपरे ।

| verse_lines = तद्गुरुर्द्विगुणं तस्मात् सार्धं तावत् ततोऽपरे ।;देवाः सहस्रगुणितं क्रमात् तस्माद्यथोत्तरम् ॥272॥

| verse_line2 = देवाः सहस्रगुणितं क्रमात् तस्माद्यथोत्तरम् ॥272॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ब्रह्मा महौघगुणितमेवं फलविनिर्णयः’ ।

| verse_lines = ब्रह्मा महौघगुणितमेवं फलविनिर्णयः’ ।;इत्याह भगवांश्छास्त्रे गुरुवृत्ताभिधे स्वयम् ॥273॥

| verse_line2 = इत्याह भगवांश्छास्त्रे गुरुवृत्ताभिधे स्वयम् ॥273॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = युक्तं च तन्न गोदाता गोमात्रफलमाप्नुयात् ।

| verse_lines = युक्तं च तन्न गोदाता गोमात्रफलमाप्नुयात् ।;‘य इमं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ॥274॥

| verse_line2 = ‘य इमं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ॥274॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ।

| verse_lines = भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ।;न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ॥275॥

| verse_line2 = न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ॥275॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि’ ।

| verse_lines = भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि’ ।;इत्याह भगवानेवमपि पात्रमपेक्ष्यते ॥276॥

| verse_line2 = इत्याह भगवानेवमपि पात्रमपेक्ष्यते ॥276॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C03_S04_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C03

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एवमेवाविरोधेन प्रारब्धस्यैव कर्मणः ।

| verse_lines = एवमेवाविरोधेन प्रारब्धस्यैव कर्मणः ।;ज्ञानं दृष्टफलं प्रोक्तं मुक्तिश्चेहैव लभ्यते ॥277॥

| verse_line2 = ज्ञानं दृष्टफलं प्रोक्तं मुक्तिश्चेहैव लभ्यते ॥277॥

}}

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥</div>

== चतुर्थाध्यायस्य ==

=== प्रथमः पादः ===

<div class="introduction-line">समन्वयाविरोधाभ्यां सिद्धे वस्तुनि साधने ।</div>

<div class="introduction-line">विचारितेष्वशेषेषु साधनेषु विशेषतः ॥1॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">नित्यशः कार्यमत्यन्तमवश्यम्भावि साधनम् ।</div>

<div class="introduction-line">चिन्त्यते प्रथमं तत्र श्रवणादिसकृत्क्रिया ॥2॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">आवृत्तिर्वेति सन्देहे कर्तव्यावृत्तिरेव हि ।</div>

<div class="introduction-line">उपदेशोऽतत्त्वमसीत्यादि ह्यसकृदेव यत् ॥3॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">‘लिङ्गाल्लातव्यतः पूर्वमृजोर्ब्रह्मत्वतः शतात् ।</div>

<div class="introduction-line">शुश्रावोग्रतपा नाम योग्यो रुद्रपदस्य यः ॥4॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">सार्धं परार्धं विष्णोस्तु गुणान् भक्त्या सदोद्यतः ।</div>

<div class="introduction-line">तत्त्रिभागमुपासां च चक्रे सम्भृतमानसः ॥5॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">दशमन्वन्तरं शक्रपदयोग्यो गरुत्मतः ।</div>

<div class="introduction-line">पदयोग्यात्सुमनसः सुनन्दो नाम चाशृणोत् ॥6॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">उपासां चक्र उद्युक्तो मन्वन्तरचतुष्टयम् ।</div>

<div class="introduction-line">सूर्याचन्द्रमसोश्चैव पदयोग्यौ सुतेजसौ ॥7॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">सुरूपः शान्तरूपश्च मन्वन्तरचतुष्टयम् ।</div>

<div class="introduction-line">अशृण्वतां सुमनसो मन्वन्तरमुपासताम् ॥8॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">ततः प्रोक्तास्तु ते सर्वे भक्त्योग्रतपआदयः ।</div>

<div class="introduction-line">अपश्यन् परमं विष्णुं तत्प्रसादैधिताः(तत्प्रसादेधिताः) सदा ॥9॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">आत्मेति नाम कथितं साक्षान्नारायणस्य हि ॥10॥</div>

</div>

<span id="gr-adh-AV_C04_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C04_S01_A001"></span><h4 class="gr-section-head">आत्माधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘आत्मा ब्रह्म महांस्तारः परमेशः शुचिश्रवाः ।

| verse_lines = ‘आत्मा ब्रह्म महांस्तारः परमेशः शुचिश्रवाः ।;विष्णुर्नारायणोऽनन्त इति श्रीपतिरीर्यते’ ॥11॥

| verse_line2 = विष्णुर्नारायणोऽनन्त इति श्रीपतिरीर्यते’ ॥11॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति पैङ्गिश्रुतिश्चैव(इति पिङ्गश्रुतिश्चैव) तथैव परमश्रुतिः ।

| verse_lines = इति पैङ्गिश्रुतिश्चैव(इति पिङ्गश्रुतिश्चैव) तथैव परमश्रुतिः ।;‘ओमात्मा भगवान् विष्णुरात्मानन्दोऽक्षरः स्वराट् ॥12॥

| verse_line2 = ‘ओमात्मा भगवान् विष्णुरात्मानन्दोऽक्षरः स्वराट् ॥12॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विश्वत्राता नृसिंहोऽजो नारायण उरुक्रमः ।

| verse_lines = विश्वत्राता नृसिंहोऽजो नारायण उरुक्रमः ।;‘अनसूया तथैवात्रेर्जज्ञे पुत्रानकल्मषान्(भागवतवचनम्.४.१.१५) ॥13॥

| verse_line2 = ‘अनसूया तथैवात्रेर्जज्ञे पुत्रानकल्मषान्(भागवतवचनम्.४.१.१५) ॥13॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दत्तं दुर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान्’ ।

| verse_lines = दत्तं दुर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान्’ ।;इति भागवते चैव तस्मादात्मा जनार्दनः ॥14॥

| verse_line2 = इति भागवते चैव तस्मादात्मा जनार्दनः ॥14॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्मादुपास्यो विष्णुरिति ज्ञातव्यः सज्जनैः सदा ।

| verse_lines = तस्मादुपास्यो विष्णुरिति ज्ञातव्यः सज्जनैः सदा ।;तथैवोपासते सन्तस्तथैवोपदिशन्ति च ॥15॥

| verse_line2 = तथैवोपासते सन्तस्तथैवोपदिशन्ति च ॥15॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आदानर्थत्वततश्चायमात्माशब्दः पतिं वदेत् ।

| verse_lines = आदानर्थत्वततश्चायमात्माशब्दः पतिं वदेत् ।;स्वामी मे विष्णुरित्येव नित्यदोपास्यमञ्जसा ॥16॥

| verse_line2 = स्वामी मे विष्णुरित्येव नित्यदोपास्यमञ्जसा ॥16॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘स्वामी विष्णुरिति ध्यानं विशेषणविशेष्यतः ।

| verse_lines = ‘स्वामी विष्णुरिति ध्यानं विशेषणविशेष्यतः ।;कर्तव्यं सर्वथैवैतन्न कथञ्चन विस्मरेत्’ ॥17॥

| verse_line2 = कर्तव्यं सर्वथैवैतन्न कथञ्चन विस्मरेत्’ ॥17॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति सत्तत्ववचनं षाड्गुण्यवचनं परम् ।

| verse_lines = इति सत्तत्ववचनं षाड्गुण्यवचनं परम् ।;‘मम स्वामी हरिर्नित्यं सर्वस्य पतिरेव च ॥18॥

| verse_line2 = ‘मम स्वामी हरिर्नित्यं सर्वस्य पतिरेव च ॥18॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति ध्येयः सर्वदैव भगवान् विष्णुरव्ययः ।

| verse_lines = इति ध्येयः सर्वदैव भगवान् विष्णुरव्ययः ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C04_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="न प्रतीकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C04_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">न प्रतीकाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रतीकविषयत्वेन न कार्या विष्णुभावना ॥19॥

| verse_lines = प्रतीकविषयत्वेन न कार्या विष्णुभावना ॥19॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रतीकं नैव विष्णुर्यन्मिथ्योपासा ह्यनर्थदा ।

| verse_lines = प्रतीकं नैव विष्णुर्यन्मिथ्योपासा ह्यनर्थदा ।;योऽन्यथा सन्तमात्मेशमन्यथा प्रतिपद्यते ॥20॥

| verse_line2 = योऽन्यथा सन्तमात्मेशमन्यथा प्रतिपद्यते ॥20॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा(म.भा.७४.२७.) ।

| verse_lines = किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा(म.भा.७४.२७.) ।;‘योऽन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ॥21॥

| verse_line2 = ‘योऽन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ॥21॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा’ ।

| verse_lines = किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा’ ।;‘योऽन्यथैव स्थितं विष्णुमन्यथा प्रतिपद्यते ॥22॥

| verse_line2 = ‘योऽन्यथैव स्थितं विष्णुमन्यथा प्रतिपद्यते ॥22॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = किं तेन न कृतं पापं चोरेण ब्रह्महारिणा’ ।

| verse_lines = किं तेन न कृतं पापं चोरेण ब्रह्महारिणा’ ।;‘स्वात्मानं प्रतिमां वाऽपि देवतान्तरमेव वा ॥23॥

| verse_line2 = ‘स्वात्मानं प्रतिमां वाऽपि देवतान्तरमेव वा ॥23॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = चेतनाचेतनं वाऽन्यत् ध्यायेद्यः केशवस्त्विति ।

| verse_lines = चेतनाचेतनं वाऽन्यत् ध्यायेद्यः केशवस्त्विति ।;किं तेन न कृतं पापं चोरेणेशापहारिणा’ ॥24॥

| verse_line2 = किं तेन न कृतं पापं चोरेणेशापहारिणा’ ॥24॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘योऽन्यद्विष्णुरिति ध्यायेज्जानीयाद्वा हरिं तथा ।

| verse_lines = ‘योऽन्यद्विष्णुरिति ध्यायेज्जानीयाद्वा हरिं तथा ।;अन्धे तमसि मज्जेत् स यत्र नैवोत्थितिः क्वचित्’ ॥25॥

| verse_line2 = अन्धे तमसि मज्जेत् स यत्र नैवोत्थितिः क्वचित्’ ॥25॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘योऽन्यद्विणुरिति ध्यायेत् विष्णुरन्यदिति स्म वा ।

| verse_lines = ‘योऽन्यद्विणुरिति ध्यायेत् विष्णुरन्यदिति स्म वा ।;अन्यथाध्यानदोषेण सोऽन्धे तमसि मज्जति(महातमसि मज्जति) ॥26॥

| verse_line2 = अन्यथाध्यानदोषेण सोऽन्धे तमसि मज्जति(महातमसि मज्जति) ॥26॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘योऽन्यद्विष्णुरिति ध्यायेद् विष्णुरन्यदिति स्म वा ।

| verse_lines = ‘योऽन्यद्विष्णुरिति ध्यायेद् विष्णुरन्यदिति स्म वा ।;महातमसि मग्नस्य तस्य नैवोत्थितिः क्वचित्’ ॥27॥

| verse_line2 = महातमसि मग्नस्य तस्य नैवोत्थितिः क्वचित्’ ॥27॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘यत्किञ्चिदन्यथासंस्थमन्यथाध्यातमञ्जसा ।

| verse_lines = ‘यत्किञ्चिदन्यथासंस्थमन्यथाध्यातमञ्जसा ।;ध्यातुर्महादोषकरं किमु सर्वेश्वरो हरिः’ ॥28॥

| verse_line2 = ध्यातुर्महादोषकरं किमु सर्वेश्वरो हरिः’ ॥28॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘यत्किञ्चिदन्यथासंस्थमन्यथाध्यातमञ्जसा ।

| verse_lines = ‘यत्किञ्चिदन्यथासंस्थमन्यथाध्यातमञ्जसा ।;महादोषकरं विष्णुः किमु सर्वेश्वरेश्वरः’ ॥29॥

| verse_line2 = महादोषकरं विष्णुः किमु सर्वेश्वरेश्वरः’ ॥29॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘यत्किञ्चिदन्यथासंस्थमन्यथाज्ञातमञ्जसा ।

| verse_lines = ‘यत्किञ्चिदन्यथासंस्थमन्यथाज्ञातमञ्जसा ।;अनर्थकारणं लोके किमु सर्वेश्वरेश्वरः ॥30॥

| verse_line2 = अनर्थकारणं लोके किमु सर्वेश्वरेश्वरः ॥30॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न किञ्चिदन्यथा ज्ञेयं ध्येयं वा तेन कुत्रचित् ।

| verse_lines = न किञ्चिदन्यथा ज्ञेयं ध्येयं वा तेन कुत्रचित् ।;किमु सर्वोत्तमो विष्णुर्ज्ञेयो नीचतया क्वचित् ॥31॥

| verse_line2 = किमु सर्वोत्तमो विष्णुर्ज्ञेयो नीचतया क्वचित् ॥31॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्माद्वस्तु यथारूपं ज्ञेयं ध्येयं च सर्वदा ।

| verse_lines = तस्माद्वस्तु यथारूपं ज्ञेयं ध्येयं च सर्वदा ।;कारणं पुरुषार्थस्य नान्यथा भवति क्वचित्’ ॥32॥

| verse_line2 = कारणं पुरुषार्थस्य नान्यथा भवति क्वचित्’ ॥32॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति श्रुतिपुराणोक्तिबलतो न प्रतीकता ।

| verse_lines = इति श्रुतिपुराणोक्तिबलतो न प्रतीकता ।;ध्येया विष्णोः क्वचिद्यस्मात् मिथ्याज्ञानमनर्थदम् ॥33॥

| verse_line2 = ध्येया विष्णोः क्वचिद्यस्मात् मिथ्याज्ञानमनर्थदम् ॥33॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्यभिप्रेत्य ‘न हि स’ इत्याह भगवान् प्रभुः ।

| verse_lines = इत्यभिप्रेत्य ‘न हि स’ इत्याह भगवान् प्रभुः ।;प्रतीकसंस्थितत्वेन ध्येयो विष्णुर्न चान्यथा ॥34॥

| verse_line2 = प्रतीकसंस्थितत्वेन ध्येयो विष्णुर्न चान्यथा ॥34॥

}}

<span id="gr-adh-AV_C04_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ब्रह्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C04_S01_A003"></span><h4 class="gr-section-head">ब्रह्माधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ब्रह्मेति च सदा ध्येयो भगवान् विष्णुरञ्जसा ।

| verse_lines = ब्रह्मेति च सदा ध्येयो भगवान् विष्णुरञ्जसा ।;उत्कृष्टो ब्रह्मशब्दार्थः पूर्णत्वं ब्रह्मतां यतः ॥35॥

| verse_line2 = उत्कृष्टो ब्रह्मशब्दार्थः पूर्णत्वं ब्रह्मतां यतः ॥35॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आधिव्याधिनिमित्तेन विक्षिप्तमनसोऽपि तु ।

| verse_lines = आधिव्याधिनिमित्तेन विक्षिप्तमनसोऽपि तु ।;ध्येयैव ब्रह्मता नित्यं विष्णोर्भक्त्या निरन्तरम् ॥36॥

| verse_line2 = ध्येयैव ब्रह्मता नित्यं विष्णोर्भक्त्या निरन्तरम् ॥36॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति प्रकाशिकायां च वचनं विष्णुनेरितम् ।

| verse_lines = इति प्रकाशिकायां च वचनं विष्णुनेरितम् ।;नात्मेति सूत्रमीशस्य जीवत्वप्रतिपादकम् ॥37॥

| verse_line2 = नात्मेति सूत्रमीशस्य जीवत्वप्रतिपादकम् ॥37॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आत्मशब्दं यतो हेतुं कृत्वा जीवं न्यवारयत् ।

| verse_lines = आत्मशब्दं यतो हेतुं कृत्वा जीवं न्यवारयत् ।;स्वशब्दात् प्राणभृच्चैव नोक्त इत्येव वेदराट् ॥38॥

| verse_line2 = स्वशब्दात् प्राणभृच्चैव नोक्त इत्येव वेदराट् ॥38॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यद्यात्मशब्दो जीवेऽपि कथं स विनिवारयेत् ।

| verse_lines = यद्यात्मशब्दो जीवेऽपि कथं स विनिवारयेत् ।;आत्मशब्दोदितस्तस्माद्विष्णुरेव न चापरः ॥39॥

| verse_line2 = आत्मशब्दोदितस्तस्माद्विष्णुरेव न चापरः ॥39॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ‘आत्मब्रह्मादयः शब्दास्तमृते विष्णुमव्ययम् ।

| verse_lines = ‘आत्मब्रह्मादयः शब्दास्तमृते विष्णुमव्ययम् ।;न वदन्ति यतो नाप्ता क्वापि तैर्गुणपूर्णता’ ॥40॥

| verse_line2 = न वदन्ति यतो नाप्ता क्वापि तैर्गुणपूर्णता’ ॥40॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नारायणाध्यात्मगतमिति यद्वैष्णवं वचः ।

| verse_lines = नारायणाध्यात्मगतमिति यद्वैष्णवं वचः ।;यदि जीवेशयोर्वेदपतिरैक्यं च मन्यते ॥41॥

| verse_line2 = यदि जीवेशयोर्वेदपतिरैक्यं च मन्यते ॥41॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आत्मशब्दं कथं तस्मान्निवारयति युक्तितः ।

| verse_lines = आत्मशब्दं कथं तस्मान्निवारयति युक्तितः ।;भेदस्य व्यपदेशं च स्थितिं चादनमेव च ॥42॥

| verse_line2 = भेदस्य व्यपदेशं च स्थितिं चादनमेव च ॥42॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भेददार्ढ्ये हेतुमाह तात्पर्यं स जगत्पतिः ।

| verse_lines = भेददार्ढ्ये हेतुमाह तात्पर्यं स जगत्पतिः ।;व्यावहारिकभेदश्चेत् क्वासावव्याहारिकः ॥43॥

| verse_line2 = व्यावहारिकभेदश्चेत् क्वासावव्याहारिकः ॥43॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्यावहारिकमित्येव वचनं व्यावहारिकम् ।

| verse_lines = व्यावहारिकमित्येव वचनं व्यावहारिकम् ।;उत नेति विकल्पे तु यदि स्याद् व्यावहारिकम् ॥44॥

| verse_line2 = उत नेति विकल्पे तु यदि स्याद् व्यावहारिकम् ॥44॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्यापि बाध्यता चेत् स्यात् भेदः स्यात् पारमार्थिकः ।

| verse_lines = तस्यापि बाध्यता चेत् स्यात् भेदः स्यात् पारमार्थिकः ।;अव्यवहारिकत्वं चेद्भेदोऽयं सत्यतां गतः ॥45॥

| verse_line2 = अव्यवहारिकत्वं चेद्भेदोऽयं सत्यतां गतः ॥45॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एकस्यासत्यतायां हि द्वयोरेव विरुद्धयोः ।

| verse_lines = एकस्यासत्यतायां हि द्वयोरेव विरुद्धयोः ।;अन्यस्य सत्यतैव स्यादिति केन निवार्यते ॥46॥

| verse_line2 = अन्यस्य सत्यतैव स्यादिति केन निवार्यते ॥46॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = असत्यं नोक्तमित्युक्तं सत्यमुक्तमिति प्रजाः ।

| verse_lines = असत्यं नोक्तमित्युक्तं सत्यमुक्तमिति प्रजाः ।;जानन्त्युक्तं तु नो सत्यमित्युक्तेऽसत्यतामपि ॥47॥

| verse_line2 = जानन्त्युक्तं तु नो सत्यमित्युक्तेऽसत्यतामपि ॥47॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न स्वप्नेऽपि द्वयं मिथ्या तत्रैकं सत्यमेव हि ।

| verse_lines = न स्वप्नेऽपि द्वयं मिथ्या तत्रैकं सत्यमेव हि ।;भावाभावावुभौ तत्र कथं मिथ्या भविष्यतः ॥48॥

| verse_line2 = भावाभावावुभौ तत्र कथं मिथ्या भविष्यतः ॥48॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भावस्य हि निषेधे तु नाभावस्य निषेधनम् ।

| verse_lines = भावस्य हि निषेधे तु नाभावस्य निषेधनम् ।;स्ववाचोऽसत्यता चेत् स्यात् तस्माद्भेदस्य सत्यता ॥49॥

| verse_line2 = स्ववाचोऽसत्यता चेत् स्यात् तस्माद्भेदस्य सत्यता ॥49॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्माज्जीवेशयोर्भेद उक्तन्यायेन गम्यते ।

| verse_lines = तस्माज्जीवेशयोर्भेद उक्तन्यायेन गम्यते ।;एतस्मादात्मशब्दोऽयं परमात्माभिधा भवेत् ॥50॥

| verse_line2 = एतस्मादात्मशब्दोऽयं परमात्माभिधा भवेत् ॥50॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रतीकविषयत्वेन विष्णुदृष्टिर्न तद्भवेत् ।

| verse_lines = प्रतीकविषयत्वेन विष्णुदृष्टिर्न तद्भवेत् ।;प्रतीके विष्णुरित्यैव तस्मात् कार्या ह्युपासना ॥51॥

| verse_line2 = प्रतीके विष्णुरित्यैव तस्मात् कार्या ह्युपासना ॥51॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न च विष्णुः प्रतीकं यत् तस्मात् नात्मेत्युपासना ।

| verse_lines = न च विष्णुः प्रतीकं यत् तस्मात् नात्मेत्युपासना ।;इति पक्षो यदा ब्रह्मदृष्टिश्चात्र विरुध्यते ॥52॥

| verse_line2 = इति पक्षो यदा ब्रह्मदृष्टिश्चात्र विरुध्यते ॥52॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स नेति युक्तिस्तत्रापि समेत्युक्तविरुद्धता ।

| verse_lines = स नेति युक्तिस्तत्रापि समेत्युक्तविरुद्धता ।;यद्यप्युत्कर्षमात्रेण ह्यतद्भावेऽप्युपासना ॥53॥

| verse_line2 = यद्यप्युत्कर्षमात्रेण ह्यतद्भावेऽप्युपासना ॥53॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उत्कर्ष आत्मनोऽपि स्याच्चेतनत्वादचेतनात् ।

| verse_lines = उत्कर्ष आत्मनोऽपि स्याच्चेतनत्वादचेतनात् ।;तस्मादतत्त्वं नोपास्यमिति वेदविदो मतम् ॥54॥

| verse_line2 = तस्मादतत्त्वं नोपास्यमिति वेदविदो मतम् ॥54॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उत्कर्षाद्ब्रह्मताध्याने यदि स्यात् फलमञ्जसा ।

| verse_lines = उत्कर्षाद्ब्रह्मताध्याने यदि स्यात् फलमञ्जसा ।;ब्रह्मणो (स्वात्मताज्ञानात्) नीचताध्यानादनर्थः किं न जायते ॥55॥

| verse_line2 = ब्रह्मणो (स्वात्मताज्ञानात्) नीचताध्यानादनर्थः किं न जायते ॥55॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अचेतनस्य ब्रह्मत्वध्याने तुष्टिर्न हि क्वचित् ।

| verse_lines = अचेतनस्य ब्रह्मत्वध्याने तुष्टिर्न हि क्वचित् ।;नीचस्य स्वात्मताध्यानात् कुप्यति ब्रह्म लोकवत् ॥56॥

| verse_line2 = नीचस्य स्वात्मताध्यानात् कुप्यति ब्रह्म लोकवत् ॥56॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = चण्डालो नृप इत्युक्ते नृपश्चण्डाल इत्यपि ।

| verse_lines = चण्डालो नृप इत्युक्ते नृपश्चण्डाल इत्यपि ।;को विशेषः परिज्ञाते नृपेण स्यात् कथञ्चन ॥57॥

| verse_line2 = को विशेषः परिज्ञाते नृपेण स्यात् कथञ्चन ॥57॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पुरतो नरदेवस्य चाण्डालो यदि पूज्यते ।

| verse_lines = पुरतो नरदेवस्य चाण्डालो यदि पूज्यते ।;राजवत् किं न कोपः स्याद्राज्ञो लोकेऽभिपश्यति(लोके हि पश्यति) ॥58॥

| verse_line2 = राजवत् किं न कोपः स्याद्राज्ञो लोकेऽभिपश्यति(लोके हि पश्यति) ॥58॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = राज्ञस्तु पुरतः प्रोक्ते चण्डाले नृप इत्यपि(चण्डालं नृप इत्यपि) ।

| verse_lines = राज्ञस्तु पुरतः प्रोक्ते चण्डाले नृप इत्यपि(चण्डालं नृप इत्यपि) ।;आत्मानं स इति प्रोक्तमितिवद्ध्येव कुप्यति ॥59॥

| verse_line2 = आत्मानं स इति प्रोक्तमितिवद्ध्येव कुप्यति ॥59॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अभेदेनैतयोर्ध्याने को विशेषो वचस्यपि ।

| verse_lines = अभेदेनैतयोर्ध्याने को विशेषो वचस्यपि ।;अयं राजा त्वमित्युक्ते चण्डालेऽथ नृपेऽपि च ॥60॥

| verse_line2 = अयं राजा त्वमित्युक्ते चण्डालेऽथ नृपेऽपि च ॥60॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = चण्डाल इति तु प्रोक्ते सममेव हि दूषणम् ।

| verse_lines = चण्डाल इति तु प्रोक्ते सममेव हि दूषणम् ।;ध्यातेऽप्येकस्य तद्भावे तद्भावोऽन्यस्य किं न तत् ॥61॥

| verse_line2 = ध्यातेऽप्येकस्य तद्भावे तद्भावोऽन्यस्य किं न तत् ॥61॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न चैव तदविज्ञातं सर्वज्ञब्रह्मणा क्वचित् ।

| verse_lines = न चैव तदविज्ञातं सर्वज्ञब्रह्मणा क्वचित् ।;तस्मादपेशलं सर्वमन्यस्य ब्रह्मतावचः ॥62॥

| verse_line2 = तस्मादपेशलं सर्वमन्यस्य ब्रह्मतावचः ॥62॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V03

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्माद्यथोक्तमार्गेण ब्रह्मोपास्यं मुमुक्षुभिः ।

| verse_lines = तस्माद्यथोक्तमार्गेण ब्रह्मोपास्यं मुमुक्षुभिः ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C04_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदधिगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C04_S01_A004"></span><h4 class="gr-section-head">तदधिगमाधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तथोपास्यञ्जसा दृष्टं ब्रह्म पापं च भस्मसात् ॥63॥

| verse_lines = तथोपास्यञ्जसा दृष्टं ब्रह्म पापं च भस्मसात् ॥63॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = करोति निखिलं पूर्वं पाश्चात्यस्याप्यसङ्गताम् ।

| verse_lines = करोति निखिलं पूर्वं पाश्चात्यस्याप्यसङ्गताम् ।;करोति तद्द्विषश्चैवं पुण्यनाशोऽप्यसङ्गता ॥64॥

| verse_line2 = करोति तद्द्विषश्चैवं पुण्यनाशोऽप्यसङ्गता ॥64॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदेव विद्ययेत्यत्र पूर्वोक्ताद्धि विशिष्यते ।

| verse_lines = यदेव विद्ययेत्यत्र पूर्वोक्ताद्धि विशिष्यते ।;पूर्वं स्वर्गादलिब्ध्यर्थं वीयवत्वेन चोदितम् ॥65॥

| verse_line2 = पूर्वं स्वर्गादलिब्ध्यर्थं वीयवत्वेन चोदितम् ॥65॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कर्म विद्यायुतं पश्चान्मोक्षे वीर्यप्रदं त्विति ।

| verse_lines = कर्म विद्यायुतं पश्चान्मोक्षे वीर्यप्रदं त्विति ।;ततो भोगेन पुण्यं च क्षपयित्वेतरत् तथा ॥66॥

| verse_line2 = ततो भोगेन पुण्यं च क्षपयित्वेतरत् तथा ॥66॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ब्रह्मद्विट् ब्रह्मदर्शी च तमोमोक्षाववाप्नुतः ।

| verse_lines = ब्रह्मद्विट् ब्रह्मदर्शी च तमोमोक्षाववाप्नुतः ।;‘ब्रह्मणां शतकालात् तु पूर्वमारब्धसङ्क्षयः ॥67॥

| verse_line2 = ‘ब्रह्मणां शतकालात् तु पूर्वमारब्धसङ्क्षयः ॥67॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ब्रह्मणस्त्वेव तावत्वं पञ्चाशद्ब्रह्मणस्तथा ।

| verse_lines = ब्रह्मणस्त्वेव तावत्वं पञ्चाशद्ब्रह्मणस्तथा ।;रुद्रस्य विंशदेव स्यादिन्द्रस्यार्कादिके दश ॥68॥

| verse_line2 = रुद्रस्य विंशदेव स्यादिन्द्रस्यार्कादिके दश ॥68॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्येषां ब्रह्ममात्रस्य त्वन्त आरब्धसङ्क्षयः ।

| verse_lines = अन्येषां ब्रह्ममात्रस्य त्वन्त आरब्धसङ्क्षयः ।;ब्रह्मणैव सहातश्च परं नारायणं व्रजेत्’ ॥69॥

| verse_line2 = ब्रह्मणैव सहातश्च परं नारायणं व्रजेत्’ ॥69॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S01_V04

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति सत्तत्ववचनं स्वयं भगवतोदितम् ।

| verse_lines = इति सत्तत्ववचनं स्वयं भगवतोदितम् ।

}}

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥</div>

=== द्वितीयः पादः ===

<div class="introduction-line">देवानां च मनुष्याणामेतावत्सममेव हि ॥1॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">उत्क्रान्तिमार्गौ देवानां न प्रायेण भविष्यतः ।</div>

</div>

<div class="introduction-line">फलं मोक्ष इति प्रोक्तः क्रमात् पादेषु चोदितः ।</div>

<div class="introduction-line">स्रष्टृष्वेव च(तु) सृज्यानां प्रवेशो ब्रह्मणो लये ॥3॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">देवानां मार्ग उद्दिष्टो नार्चिरादिर्न चोत्क्रमः ।</div>

<div class="introduction-line">स्रष्टुस्तु ग्रासभूतस्य देहस्तत्र लयं व्रजेत् ॥4॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">यतः सृज्यस्य देवस्य नैवोत्क्रान्तिस्ततो भवेत् ।</div>

<div class="introduction-line">लयाच्चैवार्चिरादीनां लोकानामपि सर्वशः ॥5॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">कथं मार्गो भवेत् तेषां विशतामुत्तरं(विशतामुत्तमं) स्वतः ।</div>

<div class="introduction-line">जातानां मानुषे लोके देवानां तु(च) कदाचन ॥6॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">उत्क्रान्तिमार्गौ भवतो न तदा मुक्तिरिष्यते ।</div>

<div class="introduction-line">अन्येषामपि साक्षाततु मुक्तिः प्राप्यापि तं हरिम् ॥</div>

<div class="introduction-line">सहैव ब्रह्मणा भूयादिति शास्त्रस्य निर्णयः ॥7॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">‘क्ष्माम्भोऽनलानलिवियन्मनइन्द्रियार्थभूतादिभिः परिवृतः प्रतिसञ्जिघृक्षुः ।</div>

<div class="introduction-line">अव्याकृतं विशति यर्हि गुणत्रयात्मा कालं परं स्वमनुभूय परः स्वयम्भूः(भाग.३.३२.९) ॥8॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">एवं परेत्य भगवन्तमनुप्रविष्टाः ये योगिनो जितमरुन्मनसो विरागाः ।</div>

<div class="introduction-line">तेनैव साकममृतं पुरुषं पुराणं ब्रह्म प्रधानमुपयान्त्यगताभिमानाः(भाग.३.३२.१०) ॥9॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">‘भगवन्तमनुप्राप्ता अपि तु ब्रह्मणा सह ।</div>

<div class="introduction-line">परमं मोक्षमायान्ति लिङ्गभङ्गेन योगिनः’ ॥10॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">आनन्दव्यक्तिमायान्ति पूर्णा लिङ्गस्य भङ्गतः’ ॥11 ॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">इति श्रुतिपुराणोक्तिबलाद्विज्ञायते च तत् ।</div>

<div class="introduction-line">भोगस्तु सर्वदेवानां नरादीनां च विद्यते ॥12॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">तत्र प्रवेशो देवानामुत्तरोत्तरतः क्रमात् ।</div>

<div class="introduction-line">उच्यते देहगानां च वृत्तीनामेवमेव तु ॥13॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">तत्र मोक्षस्वरूपं तु वादिनः प्रतिभाश्रयात् ।</div>

<div class="introduction-line">नाना वदन्ति पुंसां हि मतयो गुणभेदतः ॥14॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">पृथक् पृथक् प्रजायन्ते तमसैवान्यथामतिः ।</div>

<div class="introduction-line">रजसा मिश्रबुद्धित्वं सत्त्वेनैव यथामतिः ॥15॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">गुणातीता विमुक्तानां मतिः शुद्धिचितिर्यतः ।</div>

<div class="introduction-line">सम्यगेवाथ नित्या च तत्तन्माहात्म्ययोगतः ॥16॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">बहुला चातिविशदा स्पष्टा चैव श्रियो मतिः ।</div>

<div class="introduction-line">महाशुद्धचितित्वेन ततोऽप्यतिमहाचितिः ॥17॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अशेषोरुविशेषाणामतिस्पष्टतया दृशिः ।</div>

<div class="introduction-line">नित्यमेकप्रकारा च नारायणमतिः परा ॥18॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">सूर्यप्रभावदखिलं भासयन्ती निरन्तरा ।</div>

<div class="introduction-line">निर्लेपा वीतदोषा च नित्यमेवाविकारिणी ॥19॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">विशेषांस्तद्गतांस्त्यक्त्वा प्रायस्तल्लक्षणा श्रियः ।</div>

<div class="introduction-line">तथैव स्पष्टताभावात् तत्तन्त्रत्वात् तु(च) केवलम् ॥20॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">न तादृशी ब्रह्मणस्तु एवं श्रियो यथा ।</div>

<div class="introduction-line">मुक्तानां तु तदन्येषां समुद्रतरलोपमा ॥21॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अग्निज्वालावदेव स्यात् सृतिगानां दृशो भवः ।</div>

<div class="introduction-line">एवंविधेषु ज्ञानेषु तमसा मुष्टदृष्टयः ॥22 ॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">खद्योतसदृशात्यल्पज्ञानत्वादन्यथादृशः ।</div>

<div class="introduction-line">वदन्ति वादिनो मोक्षं नानामतसमाश्रयात् ॥23॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">आश्रित्य प्रतिभामाह जिनस्तत्रातितामसीम् ।</div>

<div class="introduction-line">ज्ञानात् कर्मक्षयान्मोक्षो भवेद्देहाख्यपञ्जरात् ॥24॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">पञ्जरोन्मुक्तखगवदलोकाकाशगोचरः ।</div>

<div class="introduction-line">नित्यमूर्ध्वं व्रजत्येव पुद्गलो हस्तपादवान् ॥25॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">इति तत्केन मानेन मोक्षरूपं प्रदर्श्यते(प्रदृश्यते) ।</div>

<div class="introduction-line">गतिरूर्ध्वा च दुःखेता गतित्वाल्लौकिकी यथा ॥26॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">इत्युक्ते चानुमानैकशरणस्य किमुत्तरम् ।</div>

<div class="introduction-line">अनूर्ध्वगतिता तत्र यद्युपाधिः खगस्य च ॥27॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">दूरोर्ध्वगमने दुःखमिति साध्यानुगो न सः ।</div>

<div class="introduction-line">प्रतिसाधनरूपस्य नानुमानस्य दूषणम् ॥28॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">उपाधिः प्रतिरूपं हि साधनं तन्न चापरम् ।</div>

<div class="introduction-line">अथापि सशरीरत्वं चात्रोपाधिर्न वै भवेत् ॥29॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">गतित्वं यत्र देहित्वमिति यत्साधनानुगम् ।</div>

<div class="introduction-line">आगमाननुसारित्वे प्रसङ्गोऽयं यतस्ततः ॥30॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">नापसिद्धन्तता दोषः प्रसङ्गे यदि सा भवेत् ।</div>

<div class="introduction-line">तदैवातिप्रसङ्गः स्यान्न प्रसङ्गः क्वचिद्भवेत् ॥31॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">लोकाकाशगतित्वं चेदुपाधिः साधनानुगः ।</div>

<div class="introduction-line">सोऽपीत्युक्ते वदेत् किं स तस्माद्वेदोदितो भवेत् ॥32॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">मोक्ष एवं स्वयं विष्णुर्यद्यपीशो ह्यशेषवित् ।</div>

<div class="introduction-line">चकार सौगतमतं मोहायैव चकार यत् ॥33॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">असुराणामयोग्यानां वेदमार्गे प्रवर्तताम् ।</div>

<div class="introduction-line">अतोऽसुराधिकारत्वान्न ग्राह्यं तन्मतं क्वचित् ॥34॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">चतुष्प्रकारं तच्चोक्तं शून्यं विज्ञानमेकलम् ।</div>

<div class="introduction-line">अनुमेयबहिस्तत्त्वं तथा प्रत्यक्षबाह्यगम् ॥35॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">इति तत्र तु ये शून्यं वदन्त्यज्ञानमोहिताः ।</div>

<div class="introduction-line">ते मोक्षं तादृशं ब्रूयुर्निःशङ्कं मायिनो यथा ॥36॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">न किञ्चिन्मुक्त्यवस्थायामात्मात्मीयमथापि वा ।</div>

<div class="introduction-line">एकस्मिन् संसृतेर्मुक्ते न किञ्चिदवशिष्यते ॥37॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">तत्संवृत्यैव भेदोऽयं चेतनाचेतनात्मकः ।</div>

<div class="introduction-line">दृश्यते संसृतेर्ध्वंसे निर्विशेषैव शून्यता ॥38॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">न सुखत्वं न दुःखत्वं न विशेषोऽपि कश्चन ॥39॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">निर्विशेषं स्वयम्भातं विर्लेपमजरामरम् ।</div>

<div class="introduction-line">शून्यं तत्त्वमसम्बाधं नानासंवृतिवर्जितम् ॥40॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अशेषदोषरहितं मनोवाचामगोचरम् ।</div>

<div class="introduction-line">मोक्ष इत्युच्यतेऽसद्भिर्नानासंवृतिवर्जितम् ॥41॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">संसृत्यवस्था विज्ञेया(विज्ञेयं) संवृत्यैव विशिष्यते(विशेष्यते) ।</div>

<div class="introduction-line">स्थितया ध्वस्तया चैव संसृतिर्मोक्ष इत्यपि ॥42॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">केचित् तेष्वन्यथा प्राहुः संवृत्यैव त्वनेकधा ।</div>

<div class="introduction-line">अवच्छिन्नं महाशून्यं नाना पुद्गलशब्दितम् ॥43॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">यस्य शून्यैकरसता ज्ञानात्मा त्वपगच्छति ।</div>

<div class="introduction-line">स पुद्गलत्वनिर्मुक्तो महाशून्यत्वमेष्यति ॥44॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">संवृत्त्या यस्त्ववच्छिन्नो(संवृत्याऽन्यस्त्ववच्छिन्नः) दुःखान्यनुभवत्यलम् ।</div>

<div class="introduction-line">इत्येवं मायिनश्चाहुरेकजीवत्ववादिनः ॥45॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">बहुजीवमताश्चेति माया तेषां तु संवृतिः ।</div>

<div class="introduction-line">निर्विशेषत्ववाचैव शून्यं ब्रह्मेति नो भिदा(ब्रह्मैव तो भिदा) ॥46॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">सच्चित्यसुखादिकं चैव किं कुतोऽखण्डवादिनः ।</div>

<div class="introduction-line">व्यावर्त्यमात्रभेदस्तु विद्यते शून्यवादिनः ॥47॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अनृतादेरपोहं तु स्वयमेव हि मन्यते ।</div>

<div class="introduction-line">निर्विशेषत्वतो नैव विशेषो ब्रह्मशून्ययोः ॥48॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">प्रामाण्यादि च वेदस्य फलतः सममेव हि ।</div>

<div class="introduction-line">अतत्त्वावेदकं यस्मात् प्रमाणं तेन कथ्यते ॥49॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अतत्त्वावेदकं यदप्रामाण्यं सतां मतम् ।</div>

<div class="introduction-line">दीर्घभ्रान्तिकरी चेत् स्यादतत्त्वावेदकप्रमा ॥50॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">रज्जुसर्पादिविज्ञानादप्याधिक्यादमानता ।</div>

<div class="introduction-line">स्यादागमस्यानिवर्त्यमहामोहप्रदत्वतः ॥51॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">तलनैल्यादिविज्ञानमाकाशे मानतां व्रजेत् ।</div>

<div class="introduction-line">छत्राकारत्वविज्ञानं चन्द्रप्रादेशतामतिः ॥52॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">निर्भेदत्वं तु शून्यस्य तेनाप्यङ्गीकृतं सदा ।</div>

<div class="introduction-line">सत्त्वासत्त्वादिधर्माणामभाव उभयोर्मतः ॥53॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">न हि सत्प्रतियोगित्वं शून्यत्वं तेन चेष्यते ।</div>

<div class="introduction-line">न च दुःखविरोधित्वादन्या ह्यानन्दतेष्यते ॥54॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">मायिना शून्यपक्षेऽपि ज्ञानं जाड्यविरोधि च ।</div>

<div class="introduction-line">धर्माः केऽपि(धर्मास्तेऽपि) न सन्त्येव को विशेषस्ततस्तयोः ॥55॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">एतादृशानां पक्षाणां दूषणं प्रभुणा कृतम् ।</div>

<div class="introduction-line">स्वपक्षसाधनेनैव ‘नाभाव’ इति चोक्तितः ॥56॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">आत्माभावे पुमर्थः क इष्टस्यात्माऽऽवधिर्यतः ।</div>

<div class="introduction-line">यदि नात्मावधिर्मोक्षो मोक्षः स्याद्धटशून्यता ॥57॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">कल्पितत्वाद्विशेषाणां मायिनोऽपि समं हि तत् ।</div>

<div class="introduction-line">दृश्यमाने विशेषेऽपि यदि चेदविशेषता ॥58॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">घटाभावोऽविशेषः स्यात् पाश्चात्यश्चेदनागतः ।</div>

<div class="introduction-line">न मोक्षो विमतो यस्माददेहो घटशून्यता ॥59॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">यथेत्युक्तो वदेत् किं स योनुमामात्रमानकः ।</div>

<div class="introduction-line">न च मायी वदेत् तत्र पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना ॥60॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अमानत्वात् श्रुतेस्तस्य न चादेहत्ववादिनी ।</div>

<div class="introduction-line">श्रुतिः काचिददेहत्वमप्राकृतशरीरताम् ॥61॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">मोक्षे भोगं यतो ब्रूते जक्षन् क्रीडन्निति श्रुतिः ।</div>

<div class="introduction-line">निर्दुःखत्वान्न तन्मोक्षः प्रतिपन्नं यथेति च ॥62॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अनुमादूषणं किं स्याद्वादिनोः शून्यमायिनोः ।</div>

<div class="introduction-line">दुःखं दुःखादभिन्नत्वान्मोक्षोऽपि स्यादसंशयम् ॥63॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">भेदे सद्द्वैततैव स्यादित्याद्यमितदोषतः ।</div>

<div class="introduction-line">हेयं मायामतेनैव सह शून्यमतं बुधैः ॥64॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">एवं विज्ञानवादोऽपि ज्ञानमात्रविशेषतः ।</div>

<div class="introduction-line">तस्यापि भङ्गुरत्वादिविशेषमपहाय हि ॥65॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अद्वैततामतं साक्षादुक्तदोषस्ततो भवेत् ।</div>

<div class="introduction-line">कालो न केवलज्ञानी कालत्वात् प्रतिपन्नवत् ॥66॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">एतयाऽनुमया रोधान्न तादृङ्मोक्षरूपता ।</div>

<div class="introduction-line">यदि कालोऽपि नेत्याह कदेति प्रश्न उत्तरम् ॥67॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">किं वक्ष्यति यदावस्थां वदेत् सा पक्षतां व्रजेत् ।</div>

<div class="introduction-line">अवस्थात्वादिति ह्येव हेतुः साऽपि कदेति च ॥68॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">पृष्टे कालश्च वक्तव्यो नाकालत्वं ततो भवेत् ।</div>

<div class="introduction-line">न काल इति सामान्यनिषेधे कालगप्रमा ॥69॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">निरुणद्धि समश्चायं त्रयाणामुक्तवादिनाम् ।</div>

<div class="introduction-line">एकजीवत्वपक्षे तु कालाभावादियं प्रमा ॥70॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">कुपिता कालमाधाय द्वैतमेवोपपादयेत् ।</div>

<div class="introduction-line">विमतः प्रपञ्चवान् कालः कालत्वात् प्रतिपन्नवत् ॥71॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">इति चान्यानुमैकत्वं जीवस्य विनिवारयेत् ।</div>

<div class="introduction-line">कालशब्देश्वरैकत्वमतान्यप्येवमेव हि ॥72॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">निराकृतानि तेषां च समत्वात् पक्षदोषयोः ।</div>

<div class="introduction-line">ज्ञानं स्वरसभङ्ग्येव नित्यसन्तानमिष्यते ॥73॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">बौद्धाभ्यामपराभ्यां तु तत्राप्युक्तानुमा रिपुः ।</div>

<div class="introduction-line">मोक्षो न शुद्धविज्ञानसन्तानी कालगत्वतः ॥74॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">प्रतिपन्नो यथेत्येतदनुमानं तदुत्तरम् ।</div>

<div class="introduction-line">अनुमानानि सर्वाणि प्रतिसाधनयोगतः ॥75॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">निषिद्धान्युक्तभङ्ग्यैव श्रुतयश्चास्मदुक्तिगाः ।</div>

<div class="introduction-line">साङ्ख्यनैयायिकाद्याश्च प्राहुर्मोक्षं च(तु) निःसुखम् ॥76॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">इच्छाद्वेषप्रयत्नादेरपि सर्वात्मना लयम् ।</div>

<div class="introduction-line">तत्राहुर्नैतदप्यत्र शोभनं श्रुतयो यतः ॥77॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">महानन्दं च भोगं च नियमेन वदन्ति हि ।</div>

<div class="introduction-line">प्राकृतप्रियहानिस्तु प्रियास्पृष्टिरितीर्यते ॥78॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अप्रियं प्रतिकूलं तदविशेषेण शब्दितम् ।</div>

<div class="introduction-line">नास्ति ह्यप्राकृतं दुःखं सतो जीवस्य कुत्रचित् ॥79॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">प्रियं स्वरूपमेवास्य बलानन्दादिवाक्यतः ।</div>

<div class="introduction-line">हेयत्वादप्रियस्यैव प्रियहानेरनिष्टतः ॥80॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">न समस्तप्रियाभावो मोक्षे प्रोक्ते तु युज्यते ।</div>

<div class="introduction-line">अप्रियस्य स्वरूपत्वमसुरेष्वेव हि श्रुतम् ॥81॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">असुरा नैवमेवं च नैवं चाखलिमानुषाः ।</div>

<div class="introduction-line">इत्यात्मप्रियहानाय को यतेत च बुद्धिमान् ॥82॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">सञ्ज्ञा नास्तीत्यपि ह्यस्य नामुक्तज्ञेयतेति हि ।</div>

<div class="introduction-line">धर्मानुच्छित्तिमेवास्य यतो वक्त्युत्तरश्रुतिः ॥83॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">आशङ्क्यास्य ज्ञानहानिं मैत्रेय्या मोहमाह माम् ।</div>

<div class="introduction-line">भवानित्युक्तवत्या हि नाहं मोहं वदामि ते ॥84॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">इत्युक्त्वा याज्ञवल्क्यो हि स्वरूपानाशमूचिवान् ।</div>

<div class="introduction-line">ज्ञानरूपस्य विज्ञाननाशस्तन्नाश एव यत् ॥85॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">इति शून्यमतोच्छित्त्यै पुनरानन्दपूर्वकान् ।</div>

<div class="introduction-line">धर्मानाहाप्यनुच्छिन्नांस्तार्किकैर्विनिवारितान् ॥86॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">मात्रासंसर्गमप्याह तथा माध्यन्दिनश्रुतिः ।</div>

<div class="introduction-line">आचिक्षेप मतं तच्च यस्मिन्न विषयादनम् ॥87॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">घ्राणादिभोगाभावस्य त्वनिष्टत्वहृदा श्रुतिः ।</div>

<div class="introduction-line">येनेदमखिलं वेद विज्ञातारं स्वमेव च ॥88॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">केन तं च विजानीयादित्यनिष्टं हि सर्वथा ।</div>

<div class="introduction-line">नाखिलज्ञापको विष्णुरज्ञेयो नियमेन हि ॥89॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">तज्ज्ञानार्थं हि वेदानामखिलानां प्रवर्तनम् ।</div>

<div class="introduction-line">प्रत्यक्षमात्मविज्ञानाविरोधानुभवादपि ॥90॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">न स्वविज्ञानितायां च विरोधः कश्चनेष्यते ।</div>

<div class="introduction-line">कर्तृकर्मविरोधश्च नित्यानुभवरोधतः ॥91॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">कथमेव पदं गच्छेद्विरोधोऽदृष्टबाधनम् ।</div>

<div class="introduction-line">‘सोऽश्नुते सर्वकामांश्च’ ‘कामान्नी कामरूप्यथ’ ॥92॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">इत्यादिश्रुतयश्चोक्तमर्थमेव वदन्ति हि ।</div>

<div class="introduction-line">अस्वातन्त्र्यादिवेत्युक्तं न द्वैताभावतः क्वचित् ॥93॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">आत्मैवाभूदिति ह्यस्मादविशेषप्रसङ्गतः ।</div>

<div class="introduction-line">‘अस्वातन्त्र्योपमाभेदभेदेष्विव उदीरितः’ ॥94॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">सुखादिधर्महानौ तु मुक्तेः किं च प्रयोजनम् ॥95॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">यद्यर्थो दुःखहानिः स्यादनर्थः सुखनाशनम् ।</div>

<div class="introduction-line">तयोश्च दुःखहानाद्धि सुखनाशोऽधिको भवेत् ॥96॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">प्राप्यापि दुःखं सुमहत्सुखलेशाप्तये जनः ।</div>

<div class="introduction-line">यतते सुखहानौ हि को मोक्षाय यतेत् पुमान् ॥97॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अल्पाच्च सुखनाशाद्धि बिभेत्यतितरां जनः ।</div>

<div class="introduction-line">महच्च दुःखमाप्नोति सुखनाशनिवृत्तये ॥98॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">न च रागनिमित्तं तद्वीतरागा अपि स्फुटम् ।</div>

<div class="introduction-line">नारदाद्याः सुखार्थाय सहन्ते दुःखमञ्जसा ॥99॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">युद्धादिदर्शनं यस्मात् सुदुःखेनापि कुर्वते ।</div>

<div class="introduction-line">‘यदेन्द्रवैरोचनयोर्ब्रह्मास्त्राभ्यां सुतापिताः ॥100 ॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अपि नैवाजहुर्युद्धरसात् ते नारदादयः’ ।</div>

<div class="introduction-line">इति स्कान्दवचनस्तस्मात् सुखाभावाय को यतेत् ॥101॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">विमतो दुःखयुग् यस्माच्चेतनः सन् सुखोज्झितः ।</div>

<div class="introduction-line">प्रतिपन्नो यथेत्येव चानुमा केन वार्यते ॥102॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">सर्वश्रुतिपुराणेषु सुखभावोक्तितस्तथा ।</div>

<div class="introduction-line">मुक्तौ न ग्राह्यमेवैतत्सुखाभावमतं बुधैः ॥103॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">‘सोऽनानन्दाद्विमुक्तः सन्नानन्दी भवति स्फुटम्’ ।</div>

<div class="introduction-line">‘निर्गुणे ब्रह्मणि मयि धारयन् विशदं मनः ॥104॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">परमानन्दमाप्नोति यत्र कामोऽवसीयते’(भाग.११.१५.१७) ।</div>

<div class="introduction-line">‘न विष्णुसदृशं दैवं न मोक्षसदृशं सुखम् ॥105॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">न वेदसदृशं वाक्यं न वर्णोङ्कारसंमितः’ ।</div>

<div class="introduction-line">‘यत्रानन्दाश्च मोदाश्च मुदः प्रमुद आसते ॥106॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">कामस्य यत्राप्ताः कामास्तत्र माममृतं कृधि’ ।</div>

<div class="introduction-line">इति श्रुतिपुराणानि तत्र तत्र वदन्ति हि ॥107॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">अतो मोक्षे सुखाभाव इति यत्किञ्चिदेव हि ।</div>

<div class="introduction-line">शिरःकराद्यभावश्च न मुक्तस्य भवेत् क्वचित् ॥108॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">श्रुतयश्च पुराणानि मानमत्र बहूनि च ॥109॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">‘न वर्तते यत्र रजस्तमस्तयोः सत्त्वं च मिश्रं न च कालविक्रमः ।</div>

<div class="introduction-line">न यत्र माया किमुतापरे हरेरनुव्रता यत्र सुरासुरार्चिताः ॥110॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">श्यामावदाताः शतपत्रलोचनाः पिशङ्गवस्त्राः सुरुचः सुपेशसः ।</div>

<div class="introduction-line">सर्वे चतुर्बाहव उन्मिषन्मणिप्रवेकनिष्काभरणाः सुवर्चसः ॥111॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">प्रवालवैदूर्यमृणालवर्चसां परिस्फुरत्कुण्डलमौलिमालिनाम् ।</div>

<div class="introduction-line">भ्राजिष्णुभिर्यः परितो विराजते लसद्विमानावलिभिर्महात्मनाम् ॥112॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">विद्योतमानप्रमदोत्तमाभिः सविद्युदभ्रवलिभिर्यथा नभः ।</div>

<div class="introduction-line">श्रीर्यत्र रूपिण्युरुगायपादयोः करोति मानं बहुधा विभूतिभिः’(भाग.२.९.१०-१३) ॥113॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">‘ऋचां त्वः पोषमास्ते पुपुष्वान् गायत्रं त्वो गायति शक्वरीषु ।</div>

<div class="introduction-line">ब्रह्मा त्वो वदति जातविद्यां यज्ञस्य मात्रां विमिमीत उ त्वः’(ऋ.सं.१०.७१.११) ॥114॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">कामान्नरूपी चरतीतिपूर्व श्रुत्या पुराणोक्तिभिरप्यदोषः ।</div>

<div class="introduction-line">देहः स्वरूपात्मक एव तेषां मुक्तिं गतानामपि चेयते हि ॥115॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">शिरःकराद्यैरपि मुक्तिभाजो युक्ता यतस्ते पुरुषा इदानीम् ।</div>

<div class="introduction-line">यथेति पूर्वा अनुमाश्च जीव स्वरूपमङ्गादिकमावयन्ति(आपयन्ति) ॥116॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">न ब्रह्मरूपत्वममुष्य देहिनो मुक्तावपि स्यात् प्रमया कथञ्चित् ।</div>

<div class="introduction-line">स ब्रह्मणा सहितोऽशेषभोगान् भुङ्क्ते तथोपेत्य सुखार्णवं तम् ॥117॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">यत्तत्परं ज्योतिरुपेत्य जीवो निजस्वरूपत्वमवाप्य कामान् ।</div>

<div class="introduction-line">भुङ्क्ते स देवः(दैवं) पुरुषोत्तमोऽजः आत्मेति चोक्तो गुणपूर्तिहेतोः ॥118॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">सेतुः स देवोऽखिलमुक्तिभाजामुतामृतस्येष्ट इहेशिता यत् ।</div>

<div class="introduction-line">इत्यादिवाक्यैर्भगवद्वशः सन् भुङ्क्तेऽखिलान् मुक्तिगतोऽपि भोगान् ॥119॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">कालोऽप्यसौ नैक्ययुतः परेण जीवस्य कालो यत एष यद्वत् ।</div>

<div class="introduction-line">इत्यादिका अप्यनुमाः प्रमाणं मुक्तौ च जीवस्य परत्वरोधे ॥120॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">कथं च यः पूर्वमसौ न पश्चाद्भवेत् स एवेत्यपि युक्तिमेति ।</div>

<div class="introduction-line">यतो न दृष्टं यदभून्न पूर्वं पश्चात् तदासेति कुतश्च किञ्चित् ॥121॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">न चैव मुक्तौ न(तु) हरेः पृथक्त्वमैक्यं तथा स्यादिति युक्तिमेति ।</div>

<div class="introduction-line">यतो न कुत्रापि भिदाभिदा च दृष्टा चितश्चेतनया कुतश्चित् ॥122॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">इत्थं मतानि भ्रमजानि यस्मात् मोक्षं समुद्देश्यमपि भ्रमेण ।</div>

<div class="introduction-line">विदुर्न सम्यग्यदपीह लौकिकाः सुखं मम स्याच्च सदेति जानते ॥123॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">औदार्यमुच्चावचशक्तिरात्मस्वरूपदार्ढ्यं च निजस्वभावः ।</div>

<div class="introduction-line">स्वातन्त्र्यमापूर्णविशेषयोग्यता विरोधहानिश्च चतुर्थपादे ॥124॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">व्यवस्थितिस्त्वविशेषस्थितिश्च निषेधसामान्यविधिक्रियाणाम् ।</div>

<div class="introduction-line">विभक्तता चात्वरयैव सिद्धिर्विपक्षसम्प्राप्तिविरुद्धहेतवः ॥125॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">सुशक्यता शश्वदतिप्रसिद्धिर्विवेक(प्रसिद्धिविवेक)विन्यासविचारसञ्ज्ञाः ।</div>

<div class="introduction-line">नानाप्रवृत्तिः कृतकृत्यता च विपक्षतर्काः समतीतपादे ॥126॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">महाफलत्वं प्रविविक्तता च सन्धिग्रहः साधनमाप्तकृत्यम् ।</div>

<div class="introduction-line">विशेषकार्यं कृतिसंस्थितिश्च(कृतसंस्थितिश्च) सुयुक्तयो निर्णयगाः स्वपक्षे ॥127॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">व्यामिश्रता कार्यकरत्वमर्थक्लृप्तिः सुदार्ढ्यं परतन्त्रता च ।</div>

<div class="introduction-line">समानधर्मः कृतशेषता च लोकोपमा पूर्वमतानुसाराः ॥128॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">विशेषसाम्यश्रुतिराढ्यता च समानलोपो महिमाविशेषः ।</div>

<div class="introduction-line">कृतार्थता शश्वदनुप्रवृत्तिः सिद्धान्तनिर्णीतिविशिष्टहेतवः ॥129॥</div>

</div>

<span id="gr-adh-AV_C04_S02_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नैकस्मिन्नधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C04_S02_A001"></span><h4 class="gr-section-head">नैकस्मिन्नधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रधानवायुस्त्विह वायुनामा भूतेष्विति प्रोक्तगतोऽपि युक्त्या ।

| verse_lines = प्रधानवायुस्त्विह वायुनामा भूतेष्विति प्रोक्तगतोऽपि युक्त्या ।;यस्मात् श्रुतौ पवते चेति भूरिप्रोक्तो यतो भूतमानी च सोऽपि ॥130॥

| verse_line2 = यस्मात् श्रुतौ पवते चेति भूरिप्रोक्तो यतो भूतमानी च सोऽपि ॥130॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = महामानी त्वल्पमानी च यस्मात् तच्छब्देनाप्युच्यते तेन सोऽपि ।

| verse_lines = महामानी त्वल्पमानी च यस्मात् तच्छब्देनाप्युच्यते तेन सोऽपि ।

}}

<span id="gr-adh-AV_C04_S02_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C04_S02_A002"></span><h4 class="gr-section-head">पराधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्मिन् लयं यान्ति भूतान्यशेषक्रमाविरोधेन स एव विष्णौ ॥131॥

| verse_lines = तस्मिन् लयं यान्ति भूतान्यशेषक्रमाविरोधेन स एव विष्णौ ॥131॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इन्द्रदीनां तत्र लयः क्रमं तु प्रोक्तं विशेषादनुसृत्य नान्यत् ।

| verse_lines = इन्द्रदीनां तत्र लयः क्रमं तु प्रोक्तं विशेषादनुसृत्य नान्यत् ।;तस्मादशेषा गिरिजां प्रविश्य तयैव रुद्रं सह तेन वाणीम् ॥132॥

| verse_line2 = तस्मादशेषा गिरिजां प्रविश्य तयैव रुद्रं सह तेन वाणीम् ॥132॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तया पतिं प्राप्य सहैव तेन लयं हरौ यान्ति समस्तजीवाः ।

| verse_lines = तया पतिं प्राप्य सहैव तेन लयं हरौ यान्ति समस्तजीवाः ।;सोमस्तु वारीशयुतोऽनिरुद्धं विशत्यसौ काममसौ तु वारुणीम् ॥133॥

| verse_line2 = सोमस्तु वारीशयुतोऽनिरुद्धं विशत्यसौ काममसौ तु वारुणीम् ॥133॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सा शेषदेवं स गिरं च सैव वायुं विशत्यञ्ज इतीह निर्णयः ।

| verse_lines = सा शेषदेवं स गिरं च सैव वायुं विशत्यञ्ज इतीह निर्णयः ।;उमागिरीशाविति भारतीराविति स्म वाग्वेदता ब्रवीति ॥134॥

| verse_line2 = उमागिरीशाविति भारतीराविति स्म वाग्वेदता ब्रवीति ॥134॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अहीन्द्रपत्नीमहिपं विरिञ्चपत्नीं विरिञ्चं च विमुक्तिकाले ।

| verse_lines = अहीन्द्रपत्नीमहिपं विरिञ्चपत्नीं विरिञ्चं च विमुक्तिकाले ।;त एव यत्तत्पदमाप्नुवन्ति तत्काल एतान् समुपास्य जीवाः ॥135॥

| verse_line2 = त एव यत्तत्पदमाप्नुवन्ति तत्काल एतान् समुपास्य जीवाः ॥135॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ब्रह्मत्वकाले प्रविशन्ति चैतानिति स्म वाक् तादृशतामुपैति ।

| verse_lines = ब्रह्मत्वकाले प्रविशन्ति चैतानिति स्म वाक् तादृशतामुपैति ।;सूर्योऽग्नियुक्तो गुरुमाप्य तेन शक्रं सहैतेन सुपर्णपत्नीम् ॥136॥

| verse_line2 = सूर्योऽग्नियुक्तो गुरुमाप्य तेन शक्रं सहैतेन सुपर्णपत्नीम् ॥136॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तया सुपर्णं सह तेन वाणीं ब्रह्माणमेतद्गत एव याति ।

| verse_lines = तया सुपर्णं सह तेन वाणीं ब्रह्माणमेतद्गत एव याति ।;इन्द्रप्रवेशस्तु यदोच्यतेऽत्र तदा ह्युमेत्येव सुपर्णपत्नी ॥137॥

| verse_line2 = इन्द्रप्रवेशस्तु यदोच्यतेऽत्र तदा ह्युमेत्येव सुपर्णपत्नी ॥137॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उक्ता सुपर्णश्च गिरीशनाम्ना ततो विरोधश्च न कश्चनात्र ।

| verse_lines = उक्ता सुपर्णश्च गिरीशनाम्ना ततो विरोधश्च न कश्चनात्र ।;भृग्वादयो दक्षमवाप्य तेन प्राप्येन्द्रमेतेन सुपर्णपत्नीम् ॥138॥

| verse_line2 = भृग्वादयो दक्षमवाप्य तेन प्राप्येन्द्रमेतेन सुपर्णपत्नीम् ॥138॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशन्ति ये मनवो राजमुख्या मनुं प्रविश्याथ गता महेन्द्रम् ।

| verse_lines = विशन्ति ये मनवो राजमुख्या मनुं प्रविश्याथ गता महेन्द्रम् ।;आकाश उर्वी च गुरुं प्रविश्य तेनैव यातः पुरुहूतदेवम् ॥139॥

| verse_line2 = आकाश उर्वी च गुरुं प्रविश्य तेनैव यातः पुरुहूतदेवम् ॥139॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सनादयो यतयः काममेव विशन्ति शिष्टा अपि हव्यवाहम् ।

| verse_lines = सनादयो यतयः काममेव विशन्ति शिष्टा अपि हव्यवाहम् ।;वर्णाश्रमाचाररता मनुष्या धर्मं मनुं सोऽपि समेति काले ॥140॥

| verse_line2 = वर्णाश्रमाचाररता मनुष्या धर्मं मनुं सोऽपि समेति काले ॥140॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तमेव सर्वे पितरः सुरानुगाः सर्वे कुबेरं स च सोममेव ।

| verse_lines = तमेव सर्वे पितरः सुरानुगाः सर्वे कुबेरं स च सोममेव ।;विमुक्तिकाले प्रविशन्त्यभीक्ष्णं भोगाश्च तद्देहगताः प्रभुञ्जते ॥141॥

| verse_line2 = विमुक्तिकाले प्रविशन्त्यभीक्ष्णं भोगाश्च तद्देहगताः प्रभुञ्जते ॥141॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आनन्दसुव्यक्तिरमुत्र तेषां भवत्यतश्चेष्टत एव निर्गताः ।

| verse_lines = आनन्दसुव्यक्तिरमुत्र तेषां भवत्यतश्चेष्टत एव निर्गताः ।;क्रीडन्ति भूयश्च समाविशन्ति तानेव सायुज्यमिदं वदन्ति ॥142॥

| verse_line2 = क्रीडन्ति भूयश्च समाविशन्ति तानेव सायुज्यमिदं वदन्ति ॥142॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सायुज्यहीनास्तु(हीनाश्च) लये तु सर्वे प्रोक्तेन मार्गेण विशन्ति सृष्टौ ।

| verse_lines = सायुज्यहीनास्तु(हीनाश्च) लये तु सर्वे प्रोक्तेन मार्गेण विशन्ति सृष्टौ ।;बहिश्च निर्यान्ति ततोऽन्यदाऽपि सायुज्यभाजां भवति प्रवेशः ॥143॥

| verse_line2 = बहिश्च निर्यान्ति ततोऽन्यदाऽपि सायुज्यभाजां भवति प्रवेशः ॥143॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उक्तं समस्तं परमश्रुतौ हि प्रोक्तं च(तु) सर्गक्रमतो विपर्ययः ।

| verse_lines = उक्तं समस्तं परमश्रुतौ हि प्रोक्तं च(तु) सर्गक्रमतो विपर्ययः ।;मुक्तौ लये यद्वदथो लयश्च विपर्ययेणेत्यवदद्गिरां प्रभुः(पतिः) ॥144॥

| verse_line2 = मुक्तौ लये यद्वदथो लयश्च विपर्ययेणेत्यवदद्गिरां प्रभुः(पतिः) ॥144॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = लये यतो मुक्तिरियं सुराणां भोगो विशेषेण च यं वदिष्यति ।

| verse_lines = लये यतो मुक्तिरियं सुराणां भोगो विशेषेण च यं वदिष्यति ।;उक्तश्च बिम्बप्रतिबिम्बभावः पिङ्गश्रुतावुक्तलयानुसारतः ॥145॥

| verse_line2 = उक्तश्च बिम्बप्रतिबिम्बभावः पिङ्गश्रुतावुक्तलयानुसारतः ॥145॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = बिम्बे लयो यन्नियतश्च मुक्तौ चिदात्मनां तद्वशता च सर्वदा ।

| verse_lines = बिम्बे लयो यन्नियतश्च मुक्तौ चिदात्मनां तद्वशता च सर्वदा ।;तेजोऽभिधां तु श्रियमाप्य विष्णुमग्रे ततः पुत्रतयैव वायुः ॥146॥

| verse_line2 = तेजोऽभिधां तु श्रियमाप्य विष्णुमग्रे ततः पुत्रतयैव वायुः ॥146॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आप्तः प्रसूतः पुनरेव विष्णुं प्रविश्य मुक्तः प्रलयेऽत्र तिष्ठति ।

| verse_lines = आप्तः प्रसूतः पुनरेव विष्णुं प्रविश्य मुक्तः प्रलयेऽत्र तिष्ठति ।;सर्वेऽपि ते मुक्तगणा अमन्दसान्द्रं निजानन्दमशेषतोऽपि ॥147॥

| verse_line2 = सर्वेऽपि ते मुक्तगणा अमन्दसान्द्रं निजानन्दमशेषतोऽपि ॥147॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भुञ्जन्त एवासत ईशदेहे लयेऽथ सर्गे बहिरेव यान्ति ।

| verse_lines = भुञ्जन्त एवासत ईशदेहे लयेऽथ सर्गे बहिरेव यान्ति ।;प्रयाति धर्मं निर्ऋतिस्तु शक्रं मरुद्गणाः पार्षदास्तथैव ॥148॥

| verse_line2 = प्रयाति धर्मं निर्ऋतिस्तु शक्रं मरुद्गणाः पार्षदास्तथैव ॥148॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S02_V02

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वेऽनिरुद्धं पृतनाधिपाद्यास्तुरश्रुतिर्हीत्थमियं विमुक्तिः ।

| verse_lines = सर्वेऽनिरुद्धं पृतनाधिपाद्यास्तुरश्रुतिर्हीत्थमियं विमुक्तिः ।

}}

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥</div>

=== तृतीयः पादः ===

<div class="introduction-line">उत्क्रान्तमार्गश्च विमुक्तगम्यं पादोदितं सुक्रमविक्रमौ च ॥1॥</div>

</div>

<div class="introduction-line">सान्तनिकप्राप्तिरभीष्टता च सौकर्यमित्यन्यमतस्य तर्काः ।</div>

<div class="introduction-line">विशेषसमप्राप्तिरुरुत्वमाप्तिः क्रमानुरागः कथितानुवृत्तिः ॥2॥</div>

</div>

<span id="gr-adh-AV_C04_S03_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कार्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C04_S03_A001"></span><h4 class="gr-section-head">कार्याधिकरणम्</h4>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सिद्धान्तनिर्णीतिकराः प्रतीकं देहादिकं तद्गतमेव ये नराः ।

| verse_lines = सिद्धान्तनिर्णीतिकराः प्रतीकं देहादिकं तद्गतमेव ये नराः ।;उपासते ते पुरतः समाप्नुयुर्ब्रह्माणमस्मान्मतिमाप्य विष्णुम् ॥3॥

| verse_line2 = उपासते ते पुरतः समाप्नुयुर्ब्रह्माणमस्मान्मतिमाप्य विष्णुम् ॥3॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S03_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्राप्स्यन्त्यतोऽन्येऽपि तमाप्य तस्मात् हरिं गता मुक्तिभाजः परान्ते ॥

| verse_lines = प्राप्स्यन्त्यतोऽन्येऽपि तमाप्य तस्मात् हरिं गता मुक्तिभाजः परान्ते ॥

}}

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>

=== चतुर्थः पादः ===

<div class="introduction-line">अतिक्रमोक्तिः कृतिरर्थलाभः परागतिः पारगतिस्तदोकः ॥1॥</div>

</div>

<p>~~व्यामिश्रता कार्यकरत्वमर्थक्लृप्तिः सुदार्ढ्यं परतन्त्रता~~ च ।</p>

<div class="introduction-line">समस्तकार्यं वशिता च विश्वसम्भावना युक्तयस्त्वन्यपक्षके ।</div>

<p>~~समानधर्मः कृतशेषता च लोकोपमा पूर्वमतानुसाराः ॥128॥~~</p>

<div class="introduction-line">सामान्यरूपं प्रतिभानमुक्तिराश्चर्यता कृत्रिमतास्तदोषः ॥2॥</div>

<div class="introduction-line">विशेषक्लृतिः कृतनिश्चयश्च माहात्म्यमित्येव सुनिर्णयार्थाः ।</div>

</div>

<~~div~~ class="~~introduction~~" id="~~AV_C04_S02_I129~~" data-~~verse~~="~~AV_C04_S02~~">

<span id="gr-adh-AV_C04_S04_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनन्याधिपत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C04_S04_A001"></span><h4 class="gr-section-head">अनन्याधिपत्त्यधिकरणम्</h4>

~~<p>विशेषसाम्यश्रुतिराढ्यता च समानलोपो महिमाविशेषः ।~~</p>

<~~p>कृतार्थता शश्वदनुप्रवृत्तिः सिद्धान्तनिर्णीतिविशिष्टहेतवः ॥129॥</p~~>

</~~div~~>

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C04_S02_A001" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"नैकस्मिन्नधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">नैकस्मिन्नधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अनन्यभृत्यत्वमिहोदितेभ्यस्त्वन्यस्य भृत्यत्वनिवारणाय ॥3॥

| verse_lines = अनन्यभृत्यत्वमिहोदितेभ्यस्त्वन्यस्य भृत्यत्वनिवारणाय ॥3॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C04_S02_V01" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C04_S04_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">प्रधानवायुस्त्विह वायुनामा भूतेष्विति प्रोक्तगतोऽपि युक्त्या~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C04

~~<span class~~=~~"shloka-line">यस्मात् श्रुतौ पवते चेति भूरिप्रोक्तो यतो भूतमानी च सोऽपि ॥130॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = पतिं यदेषामपि विष्णुमाह ह्युतामृतत्त्वस्य पतित्ववाग्घरेः ।

~~</div>~~

| verse_lines = पतिं यदेषामपि विष्णुमाह ह्युतामृतत्त्वस्य पतित्ववाग्घरेः ।;एतेऽपि चान्याधिपतित्वयुक्ता विष्ण्वन्यचित्वेन यथा पुमांसः ॥4॥

~~</div>~~

| verse_line2 = एतेऽपि चान्याधिपतित्वयुक्ता विष्ण्वन्यचित्वेन यथा पुमांसः ॥4॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C04_S02_A002" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"पराधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">पराधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रसिद्धिभाजस्त्विति चानुमैव ह्यभीष्टसिद्ध्यै भवतीह निश्चयात् ।

| verse_lines = प्रसिद्धिभाजस्त्विति चानुमैव ह्यभीष्टसिद्ध्यै भवतीह निश्चयात् ।;मुक्तस्वकीयावरयन्तृताऽस्ति मुक्तावपि ब्रह्मपुरस्सराणाम् ॥5॥

| verse_line2 = मुक्तस्वकीयावरयन्तृताऽस्ति मुक्तावपि ब्रह्मपुरस्सराणाम् ॥5॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id="AV_C04_S02_V02" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C04_S04_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">तस्मिन् लयं यान्ति भूतान्यशेषक्रमाविरोधेन स एव विष्णौ ॥131॥</span>~~

| chapter_id = AV_C04

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = अनेन देवेन तथाऽमुना च हीष्टे परार्वाक्तनलोकिनामिति ।

~~</div>~~

| verse_lines = अनेन देवेन तथाऽमुना च हीष्टे परार्वाक्तनलोकिनामिति ।;फलं श्रुतिर्ज्ञानत आह मुक्तावेतच्च सर्वाशुभनाशलिङ्गात् ॥6॥

| verse_line2 = फलं श्रुतिर्ज्ञानत आह मुक्तावेतच्च सर्वाशुभनाशलिङ्गात् ॥6॥

}}

~~<div class~~="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥</div>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = लोकाधिपत्यं च विधातुरेव सर्वात्मनेत्याह तुरश्रुतिश्च ।

| verse_lines = लोकाधिपत्यं च विधातुरेव सर्वात्मनेत्याह तुरश्रुतिश्च ।;सर्वे बलिं देवगणा वहन्तीत्येतच्च नान्यस्य तु युक्तिमेति ॥7॥

| verse_line2 = सर्वे बलिं देवगणा वहन्तीत्येतच्च नान्यस्य तु युक्तिमेति ॥7॥

}}

~~<span id="gr-C4-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>~~

{{VerseBlock

=~~== तृतीयः पादः ===~~

| verse_id = AV_C04_S04_V01

~~<div class="adhyaya-block" data-doc~~="AV~~" data-chap~~=~~"4" data-sec~~=~~"3">~~

| document_id = AV

~~<p class~~=~~"adhyaya-trans">तृतीयः पादः</p>~~

| chapter_id = AV_C04

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~<div class="introduction" id="AV_C04_S03_I1" data-verse~~=~~"AV_C04_S03">~~

| verse_line1 = लोका इतीहापि तु लोकितां वचो लोका इति ह्येव रवः प्रजासु ।

~~<p>उत्क्रान्तमार्गश्च विमुक्तगम्यं पादोदितं सुक्रमविक्रमौ च ॥1॥</p>~~

| verse_lines = लोका इतीहापि तु लोकितां वचो लोका इति ह्येव रवः प्रजासु ।;प्रयुज्यते सर्वजनैः सदैव तन्मानिनो लोकपदेन चोक्ताः ॥8॥

~~</div>~~

| verse_line2 = प्रयुज्यते सर्वजनैः सदैव तन्मानिनो लोकपदेन चोक्ताः ॥8॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S03_I1" data-verse~~=~~"AV_C04_S03">~~

{{VerseBlock

~~<p>सान्तनिकप्राप्तिरभीष्टता च सौकर्यमित्यन्यमतस्य तर्काः~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C04_S04_V01

~~<p>विशेषसमप्राप्तिरुरुत्वमाप्तिः क्रमानुरागः कथितानुवृत्तिः ॥2॥</p>~~

| document_id = AV

~~</div>~~

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तद्गास्तु मुक्ता इह लोकशब्दाः अन्योन्यनाथा इति पैङ्गिनां श्रुतिः ।

| verse_lines = तद्गास्तु मुक्ता इह लोकशब्दाः अन्योन्यनाथा इति पैङ्गिनां श्रुतिः ।;अलोकशब्देन विमुक्तिभाजो वाच्याः पदं तादृगपीह युक्तम् ॥9॥

| verse_line2 = अलोकशब्देन विमुक्तिभाजो वाच्याः पदं तादृगपीह युक्तम् ॥9॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C04_S03_A001" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"कार्याधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">कार्याधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = लोकाभिधाश्चापि यतो हि मुक्ताः प्रकाशरूपाः सततं च सर्वे ।

| verse_lines = लोकाभिधाश्चापि यतो हि मुक्ताः प्रकाशरूपाः सततं च सर्वे ।;ब्रह्मैव लोकाधिपतिर्विमुक्तो भवेदिति प्राह तुरश्रुतिश्च ॥10॥

| verse_line2 = ब्रह्मैव लोकाधिपतिर्विमुक्तो भवेदिति प्राह तुरश्रुतिश्च ॥10॥

}}

~~<div class~~=~~"verse" id~~=~~"AV_C04_S03_V01" type="sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C04_S04_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">सिद्धान्तनिर्णीतिकराः प्रतीकं देहादिकं तद्गतमेव ये नराः~~ ।~~</span>~~

| chapter_id = AV_C04

~~<span class~~=~~"shloka-line">उपासते ते पुरतः समाप्नुयुर्ब्रह्माणमस्मान्मतिमाप्य विष्णुम् ॥3॥</span>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = न चेह विज्ञानफलं समुक्तं लोकाधिपत्यं रविबिम्बगे हरौ ।

~~</div>~~

| verse_lines = न चेह विज्ञानफलं समुक्तं लोकाधिपत्यं रविबिम्बगे हरौ ।;उक्तं पृथक् तच्च पुरैव यस्मात् भेदोऽमुनेत्यादि च सम्यगुक्तः ॥11॥

~~</div>~~

| verse_line2 = उक्तं पृथक् तच्च पुरैव यस्मात् भेदोऽमुनेत्यादि च सम्यगुक्तः ॥11॥

}}

~~<div class~~="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = त्वप्रत्ययं चाप्यतिहाय नैव रूपेण तेनेति भवेदिहार्थः ।

| verse_lines = त्वप्रत्ययं चाप्यतिहाय नैव रूपेण तेनेति भवेदिहार्थः ।;भवत्यसावित्यणुशब्दमत्र विहाय वाक्यानि बहूनि दोषः ॥12॥

| verse_line2 = भवत्यसावित्यणुशब्दमत्र विहाय वाक्यानि बहूनि दोषः ॥12॥

}}

~~<span id="gr-C4-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>~~

{{VerseBlock

=~~== चतुर्थः पादः ===~~

| verse_id = AV_C04_S04_V01

~~<div class="adhyaya-block" data-doc~~="AV~~" data-chap~~=~~"4" data-sec~~=~~"4">~~

| document_id = AV

~~<p class~~=~~"adhyaya-trans">चतुर्थः पादः</p>~~

| chapter_id = AV_C04

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~<div class="introduction" id="AV_C04_S04_I01" data-verse~~=~~"AV_C04_S04">~~

| verse_line1 = अतो जगद्य्वापृतिमन्त एव ब्रह्मादयः पूर्णगुणाः क्रमेण ।

~~<p>अतिक्रमोक्तिः कृतिरर्थलाभः परागतिः पारगतिस्तदोकः ॥1॥</p>~~

| verse_lines = अतो जगद्य्वापृतिमन्त एव ब्रह्मादयः पूर्णगुणाः क्रमेण ।;अमन्दमानन्दमजस्रमेव भुञ्जन्त आत्मीयमजात्समासते ॥13॥

~~</div>~~

| verse_line2 = अमन्दमानन्दमजस्रमेव भुञ्जन्त आत्मीयमजात्समासते ॥13॥

}}

~~<div class~~=~~"introduction" id~~=~~"AV_C04_S04_I02" data-verse~~=~~"AV_C04_S04">~~

{{VerseBlock

~~<p>समस्तकार्यं वशिता च विश्वसम्भावना युक्तयस्त्वन्यपक्षके~~ ।~~</p>~~

| verse_id = AV_C04_S04_V01

~~<p>सामान्यरूपं प्रतिभानमुक्तिराश्चर्यता कृत्रिमतास्तदोषः ॥2॥</p>~~

| document_id = AV

~~<p>विशेषक्लृतिः कृतनिश्चयश्च माहात्म्यमित्येव सुनिर्णयार्थाः ।</p>~~

| chapter_id = AV_C04

~~</div>~~

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नमो नमोऽशेषविशेषपूर्णगुणैकधाम्ने पुरुषोत्तमाय ।

| verse_lines = नमो नमोऽशेषविशेषपूर्णगुणैकधाम्ने पुरुषोत्तमाय ।;भक्तानुकम्पादतिशुद्धसंविद्दात्रेऽनुपाधिप्रियसद्गुणात्मने ॥14॥

| verse_line2 = भक्तानुकम्पादतिशुद्धसंविद्दात्रेऽनुपाधिप्रियसद्गुणात्मने ॥14॥

}}

~~<span id~~=~~"gr-adh-AV_C04_S04_A001" class~~=~~"gr-toc-anchor" data-level~~=~~"3" data-title~~=~~"अनन्याधिपत्त्यधिकरणम्"></span><h4 class~~=~~"gr-section-head">अनन्याधिपत्त्यधिकरणम्</h4>~~

{{VerseBlock

| verse_id = AV_C04_S04_V01

| document_id = AV

| chapter_id = AV_C04

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं बट् तद्दर्शनमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।

| verse_lines = यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं बट् तद्दर्शनमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।;वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुर्मध्वो यत्तु तृतीयमेतदमुना ग्रन्थः कृतः केशवे ॥15॥

| verse_line2 = वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुर्मध्वो यत्तु तृतीयमेतदमुना ग्रन्थः कृतः केशवे ॥15॥

}}

~~<div class="verse" id~~="AV_C04_S04_V01~~" type~~=~~"sutra" data-doc="~~AV">

{{VerseBlock

~~<div class~~=~~"verse-text">~~

| verse_id = AV_C04_S04_V01

~~<div class~~="shloka">

| document_id = AV

~~<span class~~=~~"shloka-line">अनन्यभृत्यत्वमिहोदितेभ्यस्त्वन्यस्य भृत्यत्वनिवारणाय ॥3॥</span>~~

| chapter_id = AV_C04

~~</div>~~

| verse_type = shloka

~~</div>~~

| verse_line1 = निःशेषदोषरहित कल्याणाखिलसद्गुण ।

~~</div>~~

| verse_lines = निःशेषदोषरहित कल्याणाखिलसद्गुण ।;भूतिस्वयम्भुशर्वादिवन्द्यं त्वां नौमि मे प्रियम् ॥16॥

| verse_line2 = भूतिस्वयम्भुशर्वादिवन्द्यं त्वां नौमि मे प्रियम् ॥16॥

}}

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥</div>

@@ Line 6: / Line 6: @@
 </div>
+<span id="gr-C1" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="प्रथमाध्यायः"></span>
 == प्रथमाध्यायः ==
 <span id="gr-C1-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>
 === प्रथमः पादः ===
-<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="1" data-sec="1">
+<div class="introduction" id="AV_C01_S01_I01" data-block-id="AV_C01_S01_I01" data-verse="AV_C01_S01">
-<p class="adhyaya-trans">प्रथमः पादः</p>
+<div class="introduction-line">नारायणं निखिलपूर्णगुणैकदेहं निर्दोषमाप्यतममप्यखिलैः सुवाक्यैः ।</div>
-</div>
+<div class="introduction-line">अस्योद्भवादिदमशेषविशेषतोऽपि वन्द्यं सदा प्रियतमं मम सन्नमामि ॥1॥</div>
-<div class="introduction" id="AV_C01_S01_I01" data-verse="AV_C01_S01">
-<p>नारायणं निखिलपूर्णगुणैकदेहं निर्दोषमाप्यतममप्यखिलैः सुवाक्यैः ।</p>
-<p>अस्योद्भवादिदमशेषविशेषतोऽपि वन्द्यं सदा प्रियतमं मम सन्नमामि ॥1॥</p>
 </div>
-<div class="introduction" id="AV_C01_S01_I02" data-verse="AV_C01_S01">
+<div class="introduction" id="AV_C01_S01_I02" data-block-id="AV_C01_S01_I02" data-verse="AV_C01_S01">
-<p>तमेव शास्त्रं प्रभवं प्रणम्य जगद्गुरूणां गुरुमञ्जसैव ।</p>
+<div class="introduction-line">तमेव शास्त्रप्रभवं प्रणम्य जगद्गुरूणां गुरुमञ्जसैव ।</div>
-<p>विशेषतो मे परमाख्यविद्याव्याख्यां करोम्यन्वपि चाहमेव ॥2॥</p>
+<div class="introduction-line">विशेषतो मे परमाख्यविद्याव्याख्यां करोम्यन्वपि चाहमेव ॥2॥</div>
 </div>
-<div class="introduction" id="AV_C01_S01_I03" data-verse="AV_C01_S01">
+<div class="introduction" id="AV_C01_S01_I03" data-block-id="AV_C01_S01_I03" data-verse="AV_C01_S01">
-<p>प्रादुर्भूतो हरिर्व्यासो विरिञ्चभवपूर्वकैः ।</p>
+<div class="introduction-line">प्रादुर्भूतो हरिर्व्यासो विरिञ्चभवपूर्वकैः ।</div>
-<p>अर्थितः परविद्याख्यं चक्रे शास्त्रमनुत्तमम् ॥3॥</p>
+<div class="introduction-line">अर्थितः परविद्याख्यं चक्रे शास्त्रमनुत्तमम् ॥3॥</div>
 </div>
-<div class="introduction" id="AV_C01_S01_I04" data-verse="AV_C01_S01">
+<div class="introduction" id="AV_C01_S01_I04" data-block-id="AV_C01_S01_I04" data-verse="AV_C01_S01">
-<p>गुरुर्गुरूणां प्रभवः शास्त्राणां बादरायणः ।</p>
+<div class="introduction-line">गुरुर्गुरूणां प्रभवः शास्त्राणां बादरायणः ।</div>
-<p>यतस्तदुदितं मानमजादिभ्यस्तदर्थतः ॥4॥</p>
+<div class="introduction-line">यतस्तदुदितं मानमजादिभ्यस्तदर्थतः ॥4॥</div>
 </div>
-<div class="introduction" id="AV_C01_S01_I05" data-verse="AV_C01_S01">
+<div class="introduction" id="AV_C01_S01_I05" data-block-id="AV_C01_S01_I05" data-verse="AV_C01_S01">
-<p>वक्तृश्रोतृप्रसक्तीनां यदाप्तिरनुकूलता ।</p>
+<div class="introduction-line">वक्तृश्रोतृप्रसक्तीनां यदाप्तिरनुकूलता ।</div>
-<p>आप्तवाक्यतया तेन श्रुतिमूलतया तथा ॥5॥</p>
+<div class="introduction-line">आप्तवाक्यतया तेन श्रुतिमूलतया तथा ॥5॥</div>
 </div>
-<div class="introduction" id="AV_C01_S01_I06" data-verse="AV_C01_S01">
+<div class="introduction" id="AV_C01_S01_I06" data-block-id="AV_C01_S01_I06" data-verse="AV_C01_S01">
-<p>युक्तिमूलतया चैव प्रामाण्यं त्रिविधं महत् ।</p>
+<div class="introduction-line">युक्तिमूलतया चैव प्रामाण्यं त्रिविधं महत् ।</div>
-<p>दृश्यते ब्रह्मसूत्राणामेकधाऽन्यत्र सर्वशः ॥6॥</p>
+<div class="introduction-line">दृश्यते ब्रह्मसूत्राणामेकधाऽन्यत्र सर्वशः ॥6॥</div>
 </div>
-<div class="introduction" id="AV_C01_S01_I07" data-verse="AV_C01_S01">
+<div class="introduction" id="AV_C01_S01_I07" data-block-id="AV_C01_S01_I07" data-verse="AV_C01_S01">
-<p>अतो नैतादृशं किञ्चित् प्रमाणतममिष्यते ।</p>
+<div class="introduction-line">अतो नैतादृशं किञ्चित् प्रमाणतममिष्यते ।</div>
-<p>स्वयङ्कृताऽपि तद्य्वाख्या क्रियते स्पष्टतार्थतः ॥7॥</p>
+<div class="introduction-line">स्वयङ्कृताऽपि तद्य्वाख्या क्रियते स्पष्टतार्थतः ॥7॥</div>
 </div>
-<div class="introduction" id="AV_C01_S01_I08" data-verse="AV_C01_S01">
+<div class="introduction" id="AV_C01_S01_I08" data-block-id="AV_C01_S01_I08" data-verse="AV_C01_S01">
-<p>तत्र ताराथमूलत्वं सर्वशास्त्रस्य चेष्यते ।</p>
+<div class="introduction-line">तत्र ताराथमूलत्वं सर्वशास्त्रस्य चेष्यते ।</div>
-<p>सर्वत्रानुगतत्वेन पृथगोङ्क्रियतेऽखिलैः ॥8॥</p>
+<div class="introduction-line">सर्वत्रानुगतत्वेन पृथगोङ्क्रियतेऽखिलैः ॥8॥</div>
 </div>
-<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="जिज्ञासाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">जिज्ञासाधिकरणम्</h4>
+<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="जिज्ञासाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A001"></span><h4 class="gr-section-head">जिज्ञासाधिकरणम्</h4>
-<div class="verse" id="AV_C01_S01_V01" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">ओतत्ववाची ह्योङ्कारो वक्त्यसौ तद्गुणोतताम् ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">स एव ब्रह्मशब्दार्थो नारायणपदोदितः ॥9॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = ओतत्ववाची ह्योङ्कारो वक्त्यसौ तद्गुणोतताम् ।
-</div>
+| verse_lines  = ओतत्ववाची ह्योङ्कारो वक्त्यसौ तद्गुणोतताम् ।;स एव ब्रह्मशब्दार्थो नारायणपदोदितः ॥9॥
-</div>
+| verse_line2  = स एव ब्रह्मशब्दार्थो नारायणपदोदितः ॥9॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="जन्माधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">जन्माधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स एव भर्गशब्दार्थो व्याहृतीनां च भूमतः ।
+| verse_lines  = स एव भर्गशब्दार्थो व्याहृतीनां च भूमतः ।;भावनाच्चैव सुत्वाच्च सोऽयं पुरुष इत्यपि ॥10॥
+| verse_line2  = भावनाच्चैव सुत्वाच्च सोऽयं पुरुष इत्यपि ॥10॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S01_V02" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">अन्तस्समुद्रगं विश्वप्रसूतेः कारणं तु यत् ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">सूक्तोपनिषदाद्युक्तं ‘जन्माद्यस्य’ इति लक्ष्यते ॥89॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = स एव सर्ववेदार्थो जिज्ञास्योऽयं विधीयते ।
-</div>
+| verse_lines  = स एव सर्ववेदार्थो जिज्ञास्योऽयं विधीयते ।;‘ज्ञानी प्रियतमोऽतो मे’ ‘तं विद्वानेव चामृतः’ ॥11॥
-</div>
+| verse_line2  = ‘ज्ञानी प्रियतमोऽतो मे’ ‘तं विद्वानेव चामृतः’ ॥11॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘वृणुते यं तेन लभ्यः’ इत्याद्युक्तिबलेन हि ।
+| verse_lines  = ‘वृणुते यं तेन लभ्यः’ इत्याद्युक्तिबलेन हि ।;जिज्ञासोत्थज्ञानजात्तत्प्रसादादेव मुच्यते ॥12॥
+| verse_line2  = जिज्ञासोत्थज्ञानजात्तत्प्रसादादेव मुच्यते ॥12॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S01_V03" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">एवं धर्मानिति श्रुत्या तदभेदोऽप्युदीर्यते ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">शैवाद्यागमसम्प्राप्तदृष्टगेन फलेन तु ॥112॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = ‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ।
-</div>
+| verse_lines  = ‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ।;यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ ॥13॥
-</div>
+| verse_line2  = यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ ॥13॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समन्वयाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">समन्वयाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘नर्ते त्वत्क्रियते किञ्चिद्’ इत्यादेर्न हरिं विना ।
+| verse_lines  = ‘नर्ते त्वत्क्रियते किञ्चिद्’ इत्यादेर्न हरिं विना ।;ज्ञानस्वभावतोपि स्यान्मुक्तिः कस्यापि हि क्वचित् ॥14॥
+| verse_line2  = ज्ञानस्वभावतोपि स्यान्मुक्तिः कस्यापि हि क्वचित् ॥14॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S01_V04" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">त एवान्वयनामानः तैः सम्यक् प्रविचारिते ॥120॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = ‘अज्ञानां ज्ञानदो विष्णुर्ज्ञानिनां मोक्षदश्च सः ।
-</div>
+| verse_lines  = ‘अज्ञानां ज्ञानदो विष्णुर्ज्ञानिनां मोक्षदश्च सः ।;आनन्ददश्च मुक्तानां स एवैको जनार्दनः’ ॥15॥
-</div>
+| verse_line2  = आनन्ददश्च मुक्तानां स एवैको जनार्दनः’ ॥15॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ईक्षत्यधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">ईक्षत्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्युक्तेर्बन्धमिथ्यात्वं नैव मुक्तिरपेक्षते ।
+| verse_lines  = इत्युक्तेर्बन्धमिथ्यात्वं नैव मुक्तिरपेक्षते ।;मिथ्यात्वमपि बन्धस्य न प्रत्यक्षविरोधतः ॥16॥
+| verse_line2  = मिथ्यात्वमपि बन्धस्य न प्रत्यक्षविरोधतः ॥16॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S01_V05" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">ईक्षणीयत्वतो विष्णुर्वाच्य एव न चान्यथा ॥121॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = मिथ्यात्वं यदि दुःखादेस्तद्वाक्यस्याग्रतो भवेत् ।
-</div>
+| verse_lines  = मिथ्यात्वं यदि दुःखादेस्तद्वाक्यस्याग्रतो भवेत् ।;मिथ्यायाः साधकत्वं च न सिद्धं प्रतिवादिनः ॥17॥
+| verse_line2  = मिथ्यायाः साधकत्वं च न सिद्धं प्रतिवादिनः ॥17॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आनन्दमयाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">आनन्दमयाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तच्च मिथ्याप्रमाणेन सता वा साध्यते त्वया ।
+| verse_lines  = तच्च मिथ्याप्रमाणेन सता वा साध्यते त्वया ।;सता चेत् द्वैतसिद्धिः स्यान्न सिद्धं चान्यसाधनम् ॥18॥
+| verse_line2  = सता चेत् द्वैतसिद्धिः स्यान्न सिद्धं चान्यसाधनम् ॥18॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S01_V06" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">एवं शास्त्रवगम्यत्वे विभागेन समन्वयम् ॥154॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = साधकत्वं सतस्तेन साक्षिणा सिद्धिमिच्छता ।
-</div>
+| verse_lines  = साधकत्वं सतस्तेन साक्षिणा सिद्धिमिच्छता ।;स्वीकृतं ह्यविशेषस्य साध्यासाधकता पुनः ॥19॥
+| verse_line2  = स्वीकृतं ह्यविशेषस्य साध्यासाधकता पुनः ॥19॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तस्थत्वाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तस्थत्वाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तच्चाविशेषमानेन साध्यमित्यनवस्थितिः ।
+| verse_lines  = तच्चाविशेषमानेन साध्यमित्यनवस्थितिः ।;अनङ्गीकुर्वतां विश्वसत्यतां तन्न वादिता ॥20॥
+| verse_line2  = अनङ्गीकुर्वतां विश्वसत्यतां तन्न वादिता ॥20॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S01_V07" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">............ देवानां तत्र शक्तताम् ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">आशङ्क्य तत्र रूढिं च तच्छब्दानामपि स्वयम् ॥242॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = तस्माद् व्यवहृतिः सर्वा सत्येत्येव व्यवस्थिता ।
-</div>
+| verse_lines  = तस्माद् व्यवहृतिः सर्वा सत्येत्येव व्यवस्थिता ।;व्यावहारिकमेतस्मात् सत्यमित्येव चागतम् ॥21॥
-</div>
+| verse_line2  = व्यावहारिकमेतस्मात् सत्यमित्येव चागतम् ॥21॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आकाशाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">आकाशाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = व्यवहारसतश्चापि साधकत्वं तु पूर्ववत् ।
+| verse_lines  = व्यवहारसतश्चापि साधकत्वं तु पूर्ववत् ।;सत्त्रैविध्यं च मानेन सिद्ध्येत् केनेति पृच्छ्यते ॥22॥
+| verse_line2  = सत्त्रैविध्यं च मानेन सिद्ध्येत् केनेति पृच्छ्यते ॥22॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S01_V08" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">चेष्टा हि चेतनानां या सा भवेत् तत्प्रसादतः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">अचेतनस्वभावस्तु विवरादिः कथं ततः ॥244॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = तस्याप्युक्तप्रकारेण नैव सिद्धिः कथञ्चन ।
-</div>
+| verse_lines  = तस्याप्युक्तप्रकारेण नैव सिद्धिः कथञ्चन ।;वैलक्ष्ण्यं सदसतोरप्येतेन निषिध्यते ॥23॥
-</div>
+| verse_line2  = वैलक्ष्ण्यं सदसतोरप्येतेन निषिध्यते ॥23॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">प्राणाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वैलक्ष्ण्यं सतश्चापि स्वयं सद्भेदवादिनः ।
+| verse_lines  = वैलक्ष्ण्यं सतश्चापि स्वयं सद्भेदवादिनः ।;असतश्चापि विश्वस्य तेनानिष्टं कथं भवेत् ॥24॥
+| verse_line2  = असतश्चापि विश्वस्य तेनानिष्टं कथं भवेत् ॥24॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S01_V09" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">.............अध्यात्ममन्वयव्यतिरेकतः ॥246॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = यद्युच्यतेऽपि सर्वस्मादिति सद्भेदसंस्थितिः ।
-</div>
+| verse_lines  = यद्युच्यतेऽपि सर्वस्मादिति सद्भेदसंस्थितिः ।;सन्मात्रत्वं ब्रह्मणोऽपि तस्मात् तदपि नो भवेत् ॥25॥
+| verse_line2  = सन्मात्रत्वं ब्रह्मणोऽपि तस्मात् तदपि नो भवेत् ॥25॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गायत्र्यधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">गायत्र्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ज्ञानबाध्यत्वमपि तु न सिद्धं प्रतिवादिनः ।
+| verse_lines  = ज्ञानबाध्यत्वमपि तु न सिद्धं प्रतिवादिनः ।;विज्ञातस्यान्यथा सम्यग् विज्ञानं ह्येव तन्मतम् ॥26॥
+| verse_line2  = विज्ञातस्यान्यथा सम्यग् विज्ञानं ह्येव तन्मतम् ॥26॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S01_V11" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">नित्यत्वादेव शब्दस्य तत्स्वभावः कथं हरेः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">कथं प्रसिद्धबहुलशब्दानामन्यथार्थता ॥248॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = असद्वलिक्षणज्ञप्त्यै ज्ञातव्यमसदेव हि ।
-</div>
+| verse_lines  = असद्वलिक्षणज्ञप्त्यै ज्ञातव्यमसदेव हि ।;तस्मादसत्प्रतीतिश्च कथं तेन निवार्यते ॥27॥
-</div>
+| verse_line2  = तस्मादसत्प्रतीतिश्च कथं तेन निवार्यते ॥27॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तिमप्राणाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तिमप्राणाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्यथात्वमसत्तस्माद् भ्रान्तावेव प्रतीयते ।
+| verse_lines  = अन्यथात्वमसत्तस्माद् भ्रान्तावेव प्रतीयते ।;सत्त्वस्यासत एवं हि स्वीकार्यैव प्रतीतता ॥28॥
+| verse_line2  = सत्त्वस्यासत एवं हि स्वीकार्यैव प्रतीतता ॥28॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S01_V12" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">.........बाहुल्ये श्रुतिलिङ्गयोः ॥249॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = तस्यानिर्वचनीयत्वे स्यादेव ह्यनवस्थितिः ।
-</div>
+| verse_lines  = तस्यानिर्वचनीयत्वे स्यादेव ह्यनवस्थितिः ।;निर्विशेषे स्वयम्भाते किमज्ञानावृतं भवेत् ॥29॥
+| verse_line2  = निर्विशेषे स्वयम्भाते किमज्ञानावृतं भवेत् ॥29॥
+}}
-<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥</div>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मिथ्याविशेषोप्यज्ञानसिद्धिमेव ह्यपेक्षते ।
+| verse_lines  = मिथ्याविशेषोप्यज्ञानसिद्धिमेव ह्यपेक्षते ।;न चावरणमज्ञानमसत्ये तेन चेष्यते ॥30॥
+| verse_line2  = न चावरणमज्ञानमसत्ये तेन चेष्यते ॥30॥
+}}
-<span id="gr-C1-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>
+{{VerseBlock
-=== द्वितीयः पादः ===
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="1" data-sec="2">
+| document_id  = AV
-<p class="adhyaya-trans">द्वितीयः पादः</p>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वगतत्वाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वगतत्वाधिकरणम्</h4>
+| verse_line1  = अप्रकाशस्वरूपत्वाज्जडेऽज्ञानं न मन्यते ।
+| verse_lines  = अप्रकाशस्वरूपत्वाज्जडेऽज्ञानं न मन्यते ।;अज्ञानाभावतः शास्त्रं सर्वं व्यर्थीभविष्यति ॥31॥
+| verse_line2  = अज्ञानाभावतः शास्त्रं सर्वं व्यर्थीभविष्यति ॥31॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S02_V01" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">लिङ्गात्मकानां शब्दानां वृत्तिर्नारायणे परे ॥ १ ॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">चिन्त्यते सर्वगत्वं तु प्रथमं प्रविचार्यते ।</span>
+| verse_type   = shloka
-<span class="shloka-line">तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तिप्रबोधकः ॥1॥</span>
+| verse_line1  = अज्ञानस्य च मिथ्यात्वमज्ञानदिति कल्पने ।
-</div>
+| verse_lines  = अज्ञानस्य च मिथ्यात्वमज्ञानदिति कल्पने ।;अनवस्थितिस्तथा च स्यादन्योन्याश्रयताऽथवा ॥32॥
-</div>
+| verse_line2  = अनवस्थितिस्तथा च स्यादन्योन्याश्रयताऽथवा ॥32॥
-</div>
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अत्तृत्वाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">अत्तृत्वाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वभावाज्ञानवादस्य निर्दोषत्वान्न तद्भवेत् ।
+| verse_lines  = स्वभावाज्ञानवादस्य निर्दोषत्वान्न तद्भवेत् ।;अविद्यादुर्घटत्वं चेत् स्यादात्माऽपि हि तादृशः ॥33॥
+| verse_line2  = अविद्यादुर्घटत्वं चेत् स्यादात्माऽपि हि तादृशः ॥33॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S02_V02" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">अनित्यत्वात् क्रियाणां तु कथमेव स्वरूपता ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">इति चेत् स विशेषोऽपि क्रियाशक्त्यात्मना स्थिरः ॥6॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = अतोऽधिकारिविषयफलयोगादिवर्जितम् ।
-</div>
+| verse_lines  = अतोऽधिकारिविषयफलयोगादिवर्जितम् ।;अनन्तदोषदुष्टं च हेयं मायामतं शुभैः ॥34॥
-</div>
+| verse_line2  = अनन्तदोषदुष्टं च हेयं मायामतं शुभैः ॥34॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गुहाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">गुहाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सत्यत्वात्तेन दुःखादेः प्रत्यक्षेण विरोधतः ।
+| verse_lines  = सत्यत्वात्तेन दुःखादेः प्रत्यक्षेण विरोधतः ।;न ब्रह्मतां वदेद्वेदो जीवस्य हि कथञ्चन ॥35॥
+| verse_line2  = न ब्रह्मतां वदेद्वेदो जीवस्य हि कथञ्चन ॥35॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S02_V03" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">........ द्वित्वं चैकस्य युज्यते ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">यः सेतुरिति चैकत्ववचनेन विशेषणात् ॥10॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = यजमानप्रस्तरत्वं यथा नार्थः श्रुतेर्भवेत् ।
-</div>
+| verse_lines  = यजमानप्रस्तरत्वं यथा नार्थः श्रुतेर्भवेत् ।;ब्रह्मत्वमपि जीवस्य प्रत्यक्षस्याविशेषतः ॥36॥
-</div>
+| verse_line2  = ब्रह्मत्वमपि जीवस्य प्रत्यक्षस्याविशेषतः ॥36॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तरधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तरधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सार्वज्ञादिगुणं जीवाद्भिन्नं ज्ञापयति श्रुतिः ।
+| verse_lines  = सार्वज्ञादिगुणं जीवाद्भिन्नं ज्ञापयति श्रुतिः ।;ईशं तामुपजीव्यैव वर्तते ह्यैक्यवादिनी ॥37॥
+| verse_line2  = ईशं तामुपजीव्यैव वर्तते ह्यैक्यवादिनी ॥37॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S02_V04" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">अन्तःस्थित्वा रमणकृदन्तरः समुदाहृतः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">रमणं चात्मशब्देनादेयं मातीति चोच्यते ॥11॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = उपजीव्यविरोधेन नास्यास्तन्मानता भवेत् ।
-</div>
+| verse_lines  = उपजीव्यविरोधेन नास्यास्तन्मानता भवेत् ।;स्वातन्त्र्ये च विशिष्टत्वे स्थानमत्यैक्ययोरपि ॥38॥
-</div>
+| verse_line2  = स्वातन्त्र्ये च विशिष्टत्वे स्थानमत्यैक्ययोरपि ॥38॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तर्याम्यधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तर्याम्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सादृश्ये चैक्यवाक् सम्यक् सावकाशा यथेष्टतः ।
+| verse_lines  = सादृश्ये चैक्यवाक् सम्यक् सावकाशा यथेष्टतः ।;अवकाशोज्झिता भेदश्रुतिर्नातिबला कथम् ॥39॥
+| verse_line2  = अवकाशोज्झिता भेदश्रुतिर्नातिबला कथम् ॥39॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S02_V05" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">रमणं नातियत्नस्य विक्षेपादेव युज्यते ॥15॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = अज्ञानासम्भवादेव मिथ्याभेदो निराकृतः ।
-</div>
+| verse_lines  = अज्ञानासम्भवादेव मिथ्याभेदो निराकृतः ।;अतो यथार्थबन्धस्य विना विष्णुप्रसादतः ॥40॥
+| verse_line2  = अतो यथार्थबन्धस्य विना विष्णुप्रसादतः ॥40॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अदृश्यत्वाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">अदृश्यत्वाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनिवृत्तेस्तदर्थं हि जिज्ञासाऽत्र विधीयते ।
+| verse_lines  = अनिवृत्तेस्तदर्थं हि जिज्ञासाऽत्र विधीयते ।;यथा दृष्ट्या प्रसन्नस्सन् राजा बन्धापनोदकृत् ॥41॥
+| verse_line2  = यथा दृष्ट्या प्रसन्नस्सन् राजा बन्धापनोदकृत् ॥41॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S02_V06" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">गुणक्रियादयो भावा यदि वा स्युरभेदिनः ॥17॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = एवं दृष्टः स भगवान् कुर्याद् बन्धविभेदनम् ।
-</div>
+| verse_lines  = एवं दृष्टः स भगवान् कुर्याद् बन्धविभेदनम् ।;कार्यता च न काचित् स्यादिष्टसाधनतां विना ॥42॥
+| verse_line2  = कार्यता च न काचित् स्यादिष्टसाधनतां विना ॥42॥
+}}
-<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥</div>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कार्यं न हि क्रियाव्याप्यं निषिद्धस्य समत्वतः ।
+| verse_lines  = कार्यं न हि क्रियाव्याप्यं निषिद्धस्य समत्वतः ।;न भविष्यत्क्रिया कार्यं स्रक्ष्यतीश इति ह्यपि ॥43॥
+| verse_line2  = न भविष्यत्क्रिया कार्यं स्रक्ष्यतीश इति ह्यपि ॥43॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कार्यं स्यान्नैव चाकर्तुमशक्यं कार्यमिष्यते ।
+| verse_lines  = कार्यं स्यान्नैव चाकर्तुमशक्यं कार्यमिष्यते ।;साम्यादेव निषिद्धस्य तदिष्टं साधनं तथा ॥44॥
+| verse_line2  = साम्यादेव निषिद्धस्य तदिष्टं साधनं तथा ॥44॥
+}}
-<span id="gr-C1-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>
+{{VerseBlock
-=== तृतीयः पादः ===
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="1" data-sec="3">
+| document_id  = AV
-<p class="adhyaya-trans">तृतीयः पादः</p>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-<div class="introduction" id="AV_C01_S03_I01" data-verse="AV_C01_S03">
+| verse_line1  = कार्यं साधनमिष्टस्य भगवानिष्टदेवता ।
-<p>तत्रान्यत्र प्रसिद्धानां(तत्रान्यत्र च सिद्धानां) लिङ्गानाम्नां पुनर्हरिः ।</p>
+| verse_lines  = कार्यं साधनमिष्टस्य भगवानिष्टदेवता ।;मुख्येष्टं वा सुमनसां ‘प्रेयस्तद्’ इति च श्रुतिः ॥45॥
-<p>विशेषान्मुख्यतो वृत्तिं स्वस्मिन्नेवात्र वक्त्यजः ॥1॥</p>
+| verse_line2  = मुख्येष्टं वा सुमनसां ‘प्रेयस्तद्’ इति च श्रुतिः ॥45॥
-</div>
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S03_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="द्युभ्वाद्यधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">द्युभ्वाद्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘प्राणबुद्धिमनःखात्मदेहापत्यधनादयः ।
+| verse_lines  = ‘प्राणबुद्धिमनःखात्मदेहापत्यधनादयः ।;यत्सम्पर्कात् प्रिया आसंस्ततः कोन्वपरः प्रियः’ ॥46॥
+| verse_line2  = यत्सम्पर्कात् प्रिया आसंस्ततः कोन्वपरः प्रियः’ ॥46॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S03_V01" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">विष्णावेवात्मशब्दस्य रूढत्वान्न शिवादिकान् ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">श्रुतिर्वक्त्यखिलेशत्वात् .............॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = इत्यादिवाक्यैराकाङ्क्षा सन्निधिर्योग्यता यतः ।
-</div>
+| verse_lines  = इत्यादिवाक्यैराकाङ्क्षा सन्निधिर्योग्यता यतः ।;तस्मिन्नेव(अस्मिन्नेव) समस्तस्येति इष्टे व्युत्पत्तिरिष्यते ॥47॥
-</div>
+| verse_line2  = तस्मिन्नेव(अस्मिन्नेव) समस्तस्येति इष्टे व्युत्पत्तिरिष्यते ॥47॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S03_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="द्युभ्वाद्यधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">द्युभ्वाद्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अत्त्यपूपांस्तव भ्रातेत्यादावावापतोऽपि च ।
+| verse_lines  = अत्त्यपूपांस्तव भ्रातेत्यादावावापतोऽपि च ।;उद्वापाद्वर्तमानत्वादाकाङ्क्षादिबलादपि ॥48॥
+| verse_line2  = उद्वापाद्वर्तमानत्वादाकाङ्क्षादिबलादपि ॥48॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S03_V02" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">...............भूमा विष्णुः सुखाधिकः ॥2॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = बालो व्युत्पत्तिमप्येति नानयेत्यादिवाक्यतः ।
-</div>
+| verse_lines  = बालो व्युत्पत्तिमप्येति नानयेत्यादिवाक्यतः ।;आनीयमानदृष्ट्यैव व्युत्पत्तेः सम्भवे सति ॥49॥
+| verse_line2  = आनीयमानदृष्ट्यैव व्युत्पत्तेः सम्भवे सति ॥49॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S03_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अक्षराधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">अक्षराधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एष्यदानयनायायं कुत एव प्रतीक्षते ।
+| verse_lines  = एष्यदानयनायायं कुत एव प्रतीक्षते ।;व्युत्पन्नो वर्तमाने तु क्रियाशब्दे भविष्यति ॥50॥
+| verse_line2  = व्युत्पन्नो वर्तमाने तु क्रियाशब्दे भविष्यति ॥50॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S03_V03" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">अतो विरुद्धवद्भातमपि व्याख्याय तत्त्वतः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">योजनीयं हरौ वाक्यं विरुद्धैर्लक्षणैर्युतम् ॥3॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = पुनर्दृष्ट्यैव शब्दश्रुत् पश्चाद् व्युत्पत्तिमेष्यति ।
-</div>
+| verse_lines  = पुनर्दृष्ट्यैव शब्दश्रुत् पश्चाद् व्युत्पत्तिमेष्यति ।;वर्तमानमतीतञ्च भविष्यदिति च क्रमात् ॥51॥
-</div>
+| verse_line2  = वर्तमानमतीतञ्च भविष्यदिति च क्रमात् ॥51॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S03_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वामनाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">वामनाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आकाङ्क्षादियुतं यस्माद् विधेर्व्युत्पादनं कुतः ।
+| verse_lines  = आकाङ्क्षादियुतं यस्माद् विधेर्व्युत्पादनं कुतः ।;दृष्ट्या ज्ञातपदार्थस्य स्यादाकाङ्क्षा(पदाकाङ्क्षा) भविष्यति ॥52॥
+| verse_line2  = दृष्ट्या ज्ञातपदार्थस्य स्यादाकाङ्क्षा(पदाकाङ्क्षा) भविष्यति ॥52॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S03_V07" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">लिङ्गं साधारणं शब्दौ स्थानं लिङ्गमनुग्रहः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">पुनः शब्दा लिङ्गशब्दौ विचार्या द्विःस्थिता इह ॥7॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = व्युत्पत्तिः प्रथमा तस्माद् वर्तमानेऽगते ततः ।
-</div>
+| verse_lines  = व्युत्पत्तिः प्रथमा तस्माद् वर्तमानेऽगते ततः ।;इष्टमाकाङ्क्षते सर्वो न प्रवृत्तिमपेक्षते ॥53॥
-</div>
+| verse_line2  = इष्टमाकाङ्क्षते सर्वो न प्रवृत्तिमपेक्षते ॥53॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S03_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="देवताधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">देवताधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अपरोक्षं परोक्षं वा ज्ञानमिष्टस्य साधनम् ।
+| verse_lines  = अपरोक्षं परोक्षं वा ज्ञानमिष्टस्य साधनम् ।;क्वापि चेष्टा तदर्था स्यादत्तिर्हि रसवित्तये ॥54॥
+| verse_line2  = क्वापि चेष्टा तदर्था स्यादत्तिर्हि रसवित्तये ॥54॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S03_V08" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">तत्फलाय विधिः सिद्धे चोपासाया निराकृतः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">यतो जैमिनिनाऽन्यार्थमसिद्धेऽर्थे विधिस्तथा ॥15॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = वाक्यार्थज्ञानमात्रेण क्वचिदिष्टं भवेदपि ।
-</div>
+| verse_lines  = वाक्यार्थज्ञानमात्रेण क्वचिदिष्टं भवेदपि ।;न च स्रुक्स्रुववह्न्यादावतात्पर्यं श्रुतेर्भवेत् ॥55॥
-</div>
+| verse_line2  = न च स्रुक्स्रुववह्न्यादावतात्पर्यं श्रुतेर्भवेत् ॥55॥
+}}
-<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यत्किञ्चित्करणस्यापि यज्ञतैवाऽन्यथा भवेत् ।
+| verse_lines  = यत्किञ्चित्करणस्यापि यज्ञतैवाऽन्यथा भवेत् ।;तस्मादुपासनार्थं च स्वार्थे तात्पर्यवद्भवेत् ॥56॥
+| verse_line2  = तस्मादुपासनार्थं च स्वार्थे तात्पर्यवद्भवेत् ॥56॥
+}}
-<span id="gr-C1-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>
+{{VerseBlock
-=== चतुर्थः पादः ===
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="1" data-sec="4">
+| document_id  = AV
-<p class="adhyaya-trans">चतुर्थः पादः</p>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-<span id="gr-adh-AV_C01_S04_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="।आनुमानिकाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">।आनुमानिकाधिकरणम्</h4>
+| verse_line1  = इतिशब्दोन्नयेऽग्नावित्यप्युन्नीते स्मृतिर्भवेत् ।
+| verse_lines  = इतिशब्दोन्नयेऽग्नावित्यप्युन्नीते स्मृतिर्भवेत् ।;इतिशब्दव्यपेतानि ह्यपि सन्ति वचांस्यलम् ॥57॥
+| verse_line2  = इतिशब्दव्यपेतानि ह्यपि सन्ति वचांस्यलम् ॥57॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S04_V01" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">दुःखिबद्धावराद्यास्तु तदधीनत्वहेतुतः ॥1॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = आत्मानमेवेत्यादीनि योगेऽग्नावपि तत्समम् ।
-</div>
+| verse_lines  = आत्मानमेवेत्यादीनि योगेऽग्नावपि तत्समम् ।;एकवाक्यत्वयोगे तु वेदस्यापि ह्यशेषतः ॥58॥
+| verse_line2  = एकवाक्यत्वयोगे तु वेदस्यापि ह्यशेषतः ॥58॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S04_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वाक्यभेदो न युक्तस्स्याद्योगश्च स्यान्महाफले ।
+| verse_lines  = वाक्यभेदो न युक्तस्स्याद्योगश्च स्यान्महाफले ।;इति ब्रूयादिति वचो गतमग्नौ समीपगम् ॥59॥
+| verse_line2  = इति ब्रूयादिति वचो गतमग्नौ समीपगम् ॥59॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S04_V02" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">जातमोतं हरौ यस्माज्ज्योतिः, षः प्राणरूपतः ॥12॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = कल्पनागौरवं चेत् स्यात् पृथक्तात्पर्यकल्पने(पृथक् तात्पर्यसम्भवे) ।
-</div>
+| verse_lines  = कल्पनागौरवं चेत् स्यात् पृथक्तात्पर्यकल्पने(पृथक् तात्पर्यसम्भवे) ।;कल्पनागौरवादेव पदार्था न स्युरेव हि ॥60॥
+| verse_line2  = कल्पनागौरवादेव पदार्था न स्युरेव हि ॥60॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रमाणावगतत्वं चेत् तात्पर्याणां तथैव हि ।
+| verse_lines  = प्रमाणावगतत्वं चेत् तात्पर्याणां तथैव हि ।;तस्मात् पदार्थे वाक्यार्थे तात्पर्यमुभयत्र च ॥61॥
+| verse_line2  = तस्मात् पदार्थे वाक्यार्थे तात्पर्यमुभयत्र च ॥61॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C01_S04_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रकृत्यधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">प्रकृत्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पृथगेव च वाक्यत्वं पृथगन्वयतो भवेत् ।
+| verse_lines  = पृथगेव च वाक्यत्वं पृथगन्वयतो भवेत् ।;अवान्तरत्वाद्वाक्यानां वाक्यभेदो न दूषणम् ॥62॥
+| verse_line2  = अवान्तरत्वाद्वाक्यानां वाक्यभेदो न दूषणम् ॥62॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C01_S04_V06" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">स्त्रीशब्दाश्च निषेधार्थाः सर्वेऽपि ब्रह्मवाचकाः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">विरोधिसर्वबाहुल्यकारणस्त्रीनिषेधिनाम् ॥22॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = अङ्गीकृतत्वादपि तैः पदानां तु पृथक् पृथक् ।
-</div>
+| verse_lines  = अङ्गीकृतत्वादपि तैः पदानां तु पृथक् पृथक् ।;क्रियापदेनान्वयस्य वाक्यभेदो हि दूषणम् ॥63॥
-</div>
+| verse_line2  = क्रियापदेनान्वयस्य वाक्यभेदो हि दूषणम् ॥63॥
+}}
-<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥</div>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रत्यक्षादिविरोधे तु गौणार्थस्यापि सम्भवात् ।
+| verse_lines  = प्रत्यक्षादिविरोधे तु गौणार्थस्यापि सम्भवात् ।;अतात्पर्यं पदार्थेऽपि न कल्प्यमविरोधतः ॥64॥
+| verse_line2  = अतात्पर्यं पदार्थेऽपि न कल्प्यमविरोधतः ॥64॥
+}}
-== द्वितीयोध्यायः ==
+{{VerseBlock
-<span id="gr-C2-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-=== प्रथमः पादः ===
+| document_id  = AV
-<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="2" data-sec="1">
+| chapter_id   = AV_C01
-<p class="adhyaya-trans">प्रथमः पादः</p>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = अतो ज्ञानफलान्येव कर्माणि ज्ञानमेव हि ।
-<div class="introduction" id="AV_C02_S01_I01" data-verse="AV_C02_S01">
+| verse_lines  = अतो ज्ञानफलान्येव कर्माणि ज्ञानमेव हि ।;मुख्यप्रसाददं विष्णोर्जिज्ञासायाश्च तद्भवेत् ॥65॥
-<p>उक्तः समन्वयः साक्षादविरोधोऽत्र साध्यते ।</p>
+| verse_line2  = मुख्यप्रसाददं विष्णोर्जिज्ञासायाश्च तद्भवेत् ॥65॥
-<p>चतुर्विधस्य तस्यादौ यौक्तः तत्रापि च स्मृतेः ॥1॥</p>
+}}
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C02_S01_I02" data-verse="AV_C02_S01">
+{{VerseBlock
-<p>तस्याश्चतुःस्वरूपत्वात् प्रत्येकं चतुरात्मकाः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<p>पादाः सर्वे तदंशाश्च मूर्तीनां वर्णमागमात् ॥2॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कर्तव्या तेन जिज्ञासा श्रुतिप्रामाण्ययोगतः ।
+| verse_lines  = कर्तव्या तेन जिज्ञासा श्रुतिप्रामाण्ययोगतः ।;प्रत्यक्षवच्च प्रामाण्यं स्वत एवागमस्य हि ॥66॥
+| verse_line2  = प्रत्यक्षवच्च प्रामाण्यं स्वत एवागमस्य हि ॥66॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S01_I03" data-verse="AV_C02_S01">
+{{VerseBlock
-<p>आप्तता समतादृष्टिश्रुतिसाम्यबलोद्भवाः(बलाद्भवाः) ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<p>सर्वानुसारो लघुता विशेषादर्शनाफले ॥3॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनवस्थान्यथा हि स्यादप्रामाण्यं तथान्यतः ।
+| verse_lines  = अनवस्थान्यथा हि स्यादप्रामाण्यं तथान्यतः ।;मिथ्याज्ञप्तिप्रलम्भादेस्तेन वेदविरोधि यत् ॥67॥
+| verse_line2  = मिथ्याज्ञप्तिप्रलम्भादेस्तेन वेदविरोधि यत् ॥67॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S01_I04" data-verse="AV_C02_S01">
+{{VerseBlock
-<p>इष्टासिद्धिश्च नियमः पूर्वपक्षेषु युक्तयः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<p>एता एव त्वतिबलाः सिद्धान्तस्य नियामकाः ॥4॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न मानमपि वेदानामङ्गीकार्या हि नित्यता ।
+| verse_lines  = न मानमपि वेदानामङ्गीकार्या हि नित्यता ।;न हि धर्मादिसिद्धिः स्यान्नित्यवाक्यं विना क्वचित् (भवेत्) ॥68॥
+| verse_line2  = न हि धर्मादिसिद्धिः स्यान्नित्यवाक्यं विना क्वचित् (भवेत्) ॥68॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्मृत्यधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">स्मृत्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अविप्रलम्भस्तज्ज्ञानं तत्कृतत्वादयोऽपि च ।
+| verse_lines  = अविप्रलम्भस्तज्ज्ञानं तत्कृतत्वादयोऽपि च ।;कल्प्या गौरवदोषेण पुंवाक्यं ज्ञापकं न तत् ॥69॥
+| verse_line2  = कल्प्या गौरवदोषेण पुंवाक्यं ज्ञापकं न तत् ॥69॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S01_V01" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">आप्तैः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा प्रोक्तमर्थं कथं श्रुतिः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">पिपीलिकालिपिनिभा वारयेत् सर्वगा हि ते ॥5॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = प्रत्यक्षः कस्यचिद्धर्मो वस्तुत्वादिति चोदिते ।
-</div>
+| verse_lines  = प्रत्यक्षः कस्यचिद्धर्मो वस्तुत्वादिति चोदिते ।;न बुद्धो धर्मदर्शी स्यात् पुंस्त्वादित्यनुमाहतिः ॥70॥
-</div>
+| verse_line2  = न बुद्धो धर्मदर्शी स्यात् पुंस्त्वादित्यनुमाहतिः ॥70॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="न विलक्षणत्वाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">न विलक्षणत्वाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अधर्मवादिनो वाक्यमप्रयोजनमेव हि ।
+| verse_lines  = अधर्मवादिनो वाक्यमप्रयोजनमेव हि ।;धर्माभावेऽपि नो तेन प्रत्यक्षावगतो भवेत् ॥71॥
+| verse_line2  = धर्माभावेऽपि नो तेन प्रत्यक्षावगतो भवेत् ॥71॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S01_V02" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">........ नित्यत्वात् पुरुषोद्भवैः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">उज्झितं सर्वदोषैश्च कथं नो मानतां व्रजेत् ॥13॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = अतः संशयसम्पत्तौ वाक्यं प्रत्यक्षवत् प्रमा ।
-</div>
+| verse_lines  = अतः संशयसम्पत्तौ वाक्यं प्रत्यक्षवत् प्रमा ।;शक्तिश्चैवान्विते स्वार्थे शब्दानामनुभूयते ॥72॥
-</div>
+| verse_line2  = शक्तिश्चैवान्विते स्वार्थे शब्दानामनुभूयते ॥72॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभिमान्यधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">अभिमान्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतोन्विताभिधायित्वं गौरवं कल्पनेऽन्यथा ।
+| verse_lines  = अतोन्विताभिधायित्वं गौरवं कल्पनेऽन्यथा ।;न चाशक्त्यभिधायित्वं प्रवृत्तिश्च द्विधाऽन्यथा ॥73॥
+| verse_line2  = न चाशक्त्यभिधायित्वं प्रवृत्तिश्च द्विधाऽन्यथा ॥73॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S01_V03" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">तथापि मृज्जलादीनां बुद्धिवागादिवाचकः ॥62॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = एतत्सर्वं तर्कशास्त्रे ब्रह्मतर्के हि विस्तरात् ।
-</div>
+| verse_lines  = एतत्सर्वं तर्कशास्त्रे ब्रह्मतर्के हि विस्तरात् ।;उक्तं विद्यापृथक्त्वात्तु सङ्क्षेपेणात्र सूचितम् ॥74॥
+| verse_line2  = उक्तं विद्यापृथक्त्वात्तु सङ्क्षेपेणात्र सूचितम् ॥74॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असदधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">असदधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रमाणन्यायसच्छिक्षा क्रियते तर्कशास्त्रतः ।
+| verse_lines  = प्रमाणन्यायसच्छिक्षा क्रियते तर्कशास्त्रतः ।;मानन्यायैस्तु तत्सिद्धैर्मीमांसा मेयशोधनम् ॥75॥
+| verse_line2  = मानन्यायैस्तु तत्सिद्धैर्मीमांसा मेयशोधनम् ॥75॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S01_V04" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">अल्पवाक्ययुता युक्तिर्बहुलैव विरोधिनी ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">यत्र तत्र कथं वस्तुनिर्णयः स्यादितीरिते ॥68॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = ब्रह्मतर्कं च भगवान् स एव कृतवान् प्रभुः ।
-</div>
+| verse_lines  = ब्रह्मतर्कं च भगवान् स एव कृतवान् प्रभुः ।;पञ्चाशत्कोटिविस्तारान्नारायणतनौ कृतात् ॥76॥
-</div>
+| verse_line2  = पञ्चाशत्कोटिविस्तारान्नारायणतनौ कृतात् ॥76॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भोक्त्रधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">भोक्त्रधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उद्धृत्य पञ्चसाहस्रं कृतवान् बादरायणः ।
+| verse_lines  = उद्धृत्य पञ्चसाहस्रं कृतवान् बादरायणः ।;अतस्तदर्थं सङ्क्षेपादत इत्यभ्यसूचयत् ॥77॥
+| verse_line2  = अतस्तदर्थं सङ्क्षेपादत इत्यभ्यसूचयत् ॥77॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S01_V05" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">नान्यदन्यत्वमापन्नं क्वचिद् दृष्टं कथञ्चन ॥86॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = यतोऽनुभवतः सर्वं सिद्धमेतदतोऽपि च ।
-</div>
+| verse_lines  = यतोऽनुभवतः सर्वं सिद्धमेतदतोऽपि च ।;देवैश्च दुर्गमार्थेषु व्यापृतो नातिविस्तृतिम् ॥78॥
+| verse_line2  = देवैश्च दुर्गमार्थेषु व्यापृतो नातिविस्तृतिम् ॥78॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आरम्भणाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">आरम्भणाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = चकारैता ह्यवज्ञेया युक्तयः प्रतिपक्षगाः ।
+| verse_lines  = चकारैता ह्यवज्ञेया युक्तयः प्रतिपक्षगाः ।;प्रत्यक्षेक्षाक्षमः पक्षः कमेवात्राभिवीक्षते ॥79॥
+| verse_line2  = प्रत्यक्षेक्षाक्षमः पक्षः कमेवात्राभिवीक्षते ॥79॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S01_V06" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">...... कथं च तदनन्यता ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">जगतस्त्वविकारत्व उक्तन्यायेन साधिते ॥89॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = तस्मादक्षमपक्षत्वात् मोक्षशास्त्रेऽभ्युपेक्षितः ।
-</div>
+| verse_lines  = तस्मादक्षमपक्षत्वात् मोक्षशास्त्रेऽभ्युपेक्षितः ।;स्वयं भगवता विष्णुर्ब्रह्मेत्येतत्पुरोदितम् ॥80॥
-</div>
+| verse_line2  = स्वयं भगवता विष्णुर्ब्रह्मेत्येतत्पुरोदितम् ॥80॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इतरव्यपदेशाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">इतरव्यपदेशाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘स विष्णुराह हि’ इत्यन्ते देवशास्त्रस्य तेन हि ।
+| verse_lines  = ‘स विष्णुराह हि’ इत्यन्ते देवशास्त्रस्य तेन हि ।;आद्यन्तं देवशास्त्रस्य स्वयं भगवता कृतम् ॥81॥
+| verse_line2  = आद्यन्तं देवशास्त्रस्य स्वयं भगवता कृतम् ॥81॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S01_V07" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">अनंशस्यापि जीवस्य किञ्चित् सामर्थ्ययोजनम् ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">कार्येषु यः करोत्यद्धा नमस्तस्मै स्वयम्भुवे ॥96॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = मध्यं तदाज्ञया पैलशेषालाभ्यां कृतमञ्जसा ।
-</div>
+| verse_lines  = मध्यं तदाज्ञया पैलशेषालाभ्यां कृतमञ्जसा ।;अतस्तत्रैव विष्णुत्वसिद्धेर्ब्रह्मेत्यसूचयत् ॥82॥
-</div>
+| verse_line2  = अतस्तत्रैव विष्णुत्वसिद्धेर्ब्रह्मेत्यसूचयत् ॥82॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="शब्दमूलत्वाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">शब्दमूलत्वाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दोषारच्छिद्रशब्दानां पर्यायत्वं यतस्ततः ।
+| verse_lines  = दोषारच्छिद्रशब्दानां पर्यायत्वं यतस्ततः ।;गुणा नारा इति ज्ञेयास्तद्वान् नारायणः स्मृतः ॥83॥
+| verse_line2  = गुणा नारा इति ज्ञेयास्तद्वान् नारायणः स्मृतः ॥83॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S01_V08" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">तस्य त्वशेषशक्तित्वाद्युज्यते सर्वमेव च ॥101॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = ब्रह्मशब्दोऽपि हि गुणपूर्तिमेव वदत्ययम् ।
-</div>
+| verse_lines  = ब्रह्मशब्दोऽपि हि गुणपूर्तिमेव वदत्ययम् ।;अतो नारायणस्यैव जिज्ञासाऽत्र विधीयते ॥84॥
+| verse_line2  = अतो नारायणस्यैव जिज्ञासाऽत्र विधीयते ॥84॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="न प्रयोजनाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">न प्रयोजनाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सिद्धत्वात् ब्रह्मशब्दस्य विष्णौ स्पष्टतया श्रुतौ ।
+| verse_lines  = सिद्धत्वात् ब्रह्मशब्दस्य विष्णौ स्पष्टतया श्रुतौ ।;‘अम्भस्यपार इत्युक्तो नारायणपदोदितः(नारायणपदेरितः) ॥85॥
+| verse_line2  = ‘अम्भस्यपार इत्युक्तो नारायणपदोदितः(नारायणपदेरितः) ॥85॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S01_V09" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">सदा प्रवृत्तिरीशस्य स्वभावादेव केवलम् ॥104॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = ‘आपो नारा’ इति ह्याह स एवाप्स्वन्तरीरितः ।
-</div>
+| verse_lines  = ‘आपो नारा’ इति ह्याह स एवाप्स्वन्तरीरितः ।;कामतो विधिरुद्रादिपददात्र्या स्वयं श्रिया ॥86॥
+| verse_line2  = कामतो विधिरुद्रादिपददात्र्या स्वयं श्रिया ॥86॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = योनित्वेनात्मनो विष्णोस्तिष्ठन्तीत्युदितस्य च ।
+| verse_lines  = योनित्वेनात्मनो विष्णोस्तिष्ठन्तीत्युदितस्य च ।;यस्मिन् देवा अधीत्युक्त्वा समुद्रं स्थानमेव च ॥87॥
+| verse_line2  = यस्मिन् देवा अधीत्युक्त्वा समुद्रं स्थानमेव च ॥87॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S01_V10" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">वैषम्यं चैव नैघृण्यं वेदाप्रामाण्यकारणम् ॥112॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = नाम चाक्षरमित्येव ऋच इत्युदितं तु यत् ।
-</div>
+| verse_lines  = नाम चाक्षरमित्येव ऋच इत्युदितं तु यत् ।;यतः प्रसूतेत्युक्त्वा च तदेव ब्रह्म चाब्रवीत् ॥88॥
+| verse_line2  = यतः प्रसूतेत्युक्त्वा च तदेव ब्रह्म चाब्रवीत् ॥88॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्</h4>
+<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="जन्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">जन्माधिकरणम्</h4>
-<div class="verse" id="AV_C02_S01_V11" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">यदधीना गुणाश्चैव दोषा अपि हि सर्वशः ॥113॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = अन्तस्समुद्रगं विश्वप्रसूतेः कारणं तु यत् ।
-</div>
+| verse_lines  = अन्तस्समुद्रगं विश्वप्रसूतेः कारणं तु यत् ।;सूक्तोपनिषदाद्युक्तं ‘जन्माद्यस्य’ इति लक्ष्यते ॥89॥
+| verse_line2  = सूक्तोपनिषदाद्युक्तं ‘जन्माद्यस्य’ इति लक्ष्यते ॥89॥
+}}
-<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥</div>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सृष्टिः स्थितिश्च संहारो नियतिर्ज्ञानमावृतिः ।
+| verse_lines  = सृष्टिः स्थितिश्च संहारो नियतिर्ज्ञानमावृतिः ।;बन्धमोक्षावपि ह्यासु श्रुतिषूक्ता हरेः सदा ॥90॥
+| verse_line2  = बन्धमोक्षावपि ह्यासु श्रुतिषूक्ता हरेः सदा ॥90॥
+}}
-<span id="gr-C2-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>
+{{VerseBlock
-=== द्वितीयः पादः ===
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
-<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="2" data-sec="2">
+| document_id  = AV
-<p class="adhyaya-trans">द्वितीयः पादः</p>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I01" data-verse="AV_C02_S02">
+| verse_line1  = ‘यं नामानि विशन्त्यद्धा’ ‘यो देवानाम्’ इति ह्यपि ।
-<p>स्मृतियुक्तिश्रुतिगुणयुक्तयो बहुयुक्तयः ॥1॥</p>
+| verse_lines  = ‘यं नामानि विशन्त्यद्धा’ ‘यो देवानाम्’ इति ह्यपि ।;श्रुतेर्नामानि सर्वाणि विष्णोरेव यतस्ततः ॥91॥
-</div>
+| verse_line2  = श्रुतेर्नामानि सर्वाणि विष्णोरेव यतस्ततः ॥91॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I02" data-verse="AV_C02_S02">
+{{VerseBlock
-<p>एवं चतुर्विधा नैव विरुद्ध्यन्तेऽन्वयं प्रति ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
-<p>इति प्रथमपादेन निर्णीतेऽप्यभियोगतः ॥2॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतो न मुख्यतो नाम तदन्यस्य हि कस्यचित् ।
+| verse_lines  = अतो न मुख्यतो नाम तदन्यस्य हि कस्यचित् ।;गुणाः श्रुता इति ह्यस्मान्न दोषोऽर्थः श्रुतेर्भवेत् ॥92॥
+| verse_line2  = गुणाः श्रुता इति ह्यस्मान्न दोषोऽर्थः श्रुतेर्भवेत् ॥92॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I03" data-verse="AV_C02_S02">
+{{VerseBlock
-<p>दर्शनानां प्रवृत्तत्वान्मन्द आशङ्कते पुनः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
-<p>अनादिकालतो वृत्ताः समया हि प्रवाहतः ॥3॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रीत्या मोक्षपरत्वाच्च तात्पर्यं नैव दूषणे ।
+| verse_lines  = प्रीत्या मोक्षपरत्वाच्च तात्पर्यं नैव दूषणे ।;सर्वेषामपि वाक्यानां महातात्पर्यमत्र हि ॥93॥
+| verse_line2  = सर्वेषामपि वाक्यानां महातात्पर्यमत्र हि ॥93॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I04" data-verse="AV_C02_S02">
+{{VerseBlock
-<p>न चोच्छेदोऽस्ति कस्यापि समयस्येत्यतो विभुः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
-<p>भ्रान्तिमूलत्वमेतेषां पृथग्दर्शयति स्फुटम् ॥4॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तद्विरोधे न मानत्वं फलं मुक्तिर्हि वाक्यतः ।
+| verse_lines  = तद्विरोधे न मानत्वं फलं मुक्तिर्हि वाक्यतः ।;न पुराणादिमानत्वं विरुद्धार्थे श्रुतेर्भवेत् ॥94॥
+| verse_line2  = न पुराणादिमानत्वं विरुद्धार्थे श्रुतेर्भवेत् ॥94॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दर्शनान्तरमूलत्वात् मोहार्थं चाज्ञया हरेः ।
+| verse_lines  = दर्शनान्तरमूलत्वात् मोहार्थं चाज्ञया हरेः ।;न सर्वनामताऽन्येषां श्रुतावुक्ता हि कुत्रचित् ॥95॥
+| verse_line2  = न सर्वनामताऽन्येषां श्रुतावुक्ता हि कुत्रचित् ॥95॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I05" data-verse="AV_C02_S02">
+{{VerseBlock
-<p>तर्कैर्दृढमतमैरेव वाक्यैश्चागमवादिनाम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
-<p>दौर्लभ्याच्छुद्धबुद्धीनां बाहुल्यादल्पवेदिनाम् ॥5॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अदोषवचनाच्चैव नियमेन हरेः श्रुतौ ।
+| verse_lines  = अदोषवचनाच्चैव नियमेन हरेः श्रुतौ ।;अज्ञानं पारतन्त्र्यं च प्रलयेऽभाव एव च ॥96॥
+| verse_line2  = अज्ञानं पारतन्त्र्यं च प्रलयेऽभाव एव च ॥96॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I06" data-verse="AV_C02_S02">
+{{VerseBlock
-<p>तामसत्वाच्च लोकस्य मिथ्याज्ञानप्रसक्तितः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
-<p>विद्वेषात् परमे तत्त्वे तत्त्ववेदिषु चानिशम् ॥6॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अशक्तिश्चोदितान्येषां सर्वेषामपि च श्रुतौ ।
+| verse_lines  = अशक्तिश्चोदितान्येषां सर्वेषामपि च श्रुतौ ।;‘जन्माद्यस्य’ इति तेनैतद्विष्णोरेव स्वलक्षणम् ॥97॥
+| verse_line2  = ‘जन्माद्यस्य’ इति तेनैतद्विष्णोरेव स्वलक्षणम् ॥97॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I07" data-verse="AV_C02_S02">
+{{VerseBlock
-<p>अनादिवासनायोगादसुराणां बहुत्वतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
-<p>दुराग्रहगृहीतत्वाद्वर्तन्ते समयाः सदा ॥7॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अस्योद्भवादिहेतुत्वं साक्षादेव स्वलक्षणम् ।
+| verse_lines  = अस्योद्भवादिहेतुत्वं साक्षादेव स्वलक्षणम् ।;कृष्णध्यानच्छलेनैव स्वयं भागवतेऽब्रवीत् ॥98॥
+| verse_line2  = कृष्णध्यानच्छलेनैव स्वयं भागवतेऽब्रवीत् ॥98॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I08" data-verse="AV_C02_S02">
+{{VerseBlock
-<p>तथापि शुद्धबुद्धीनामीशानुग्रहयोगिनाम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
-<p>सुयुक्तयस्तमो हन्युरागमानुगताः सदा ॥8॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतो जीवैक्यमपि स निराचक्रे जगद्गुरुः ।
+| verse_lines  = अतो जीवैक्यमपि स निराचक्रे जगद्गुरुः ।;न हि जन्मादिहेतुत्वं जीवस्य जगतो भवेत् ॥99॥
+| verse_line2  = न हि जन्मादिहेतुत्वं जीवस्य जगतो भवेत् ॥99॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I09" data-verse="AV_C02_S02">
+{{VerseBlock
-<p>इति विद्यापतिः सम्यक्समयानां निराकृतिम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
-<p>चकार निजभक्तानां बुद्धिशाणत्वसिद्धये ॥9॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = हिताक्रियादिदोषं च वक्ष्यत्येव स्वयं प्रभुः ।
+| verse_lines  = हिताक्रियादिदोषं च वक्ष्यत्येव स्वयं प्रभुः ।;निर्गुणत्वं च तेनैव निषिद्धं प्रभुणा स्वयम् ॥100॥
+| verse_line2  = निर्गुणत्वं च तेनैव निषिद्धं प्रभुणा स्वयम् ॥100॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="रचनानुपपत्त्यधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">रचनानुपपत्त्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भेदेनैव तु मुख्यार्थसम्भवे लक्षणा कुतः ।
+| verse_lines  = भेदेनैव तु मुख्यार्थसम्भवे लक्षणा कुतः ।;कथं नित्यगुणस्यास्य स्यादैक्यं गुणहानतः ॥101॥
+| verse_line2  = कथं नित्यगुणस्यास्य स्यादैक्यं गुणहानतः ॥101॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S02_V01" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">चेतनाचेतनं तत्त्वद्वयमेव निरीश्वराः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">आहुस्तत्पञ्चपञ्चत्वविभागस्थमचेतनम् ॥10॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = सदैव गुणवत्त्वेऽस्य भिन्नं स्यान्निर्गुणं सदा ।
-</div>
+| verse_lines  = सदैव गुणवत्त्वेऽस्य भिन्नं स्यान्निर्गुणं सदा ।;न च मिथ्यागुणत्वं स्यादनिर्वाच्यस्य दूषणात् ॥102॥
-</div>
+| verse_line2  = न च मिथ्यागुणत्वं स्यादनिर्वाच्यस्य दूषणात् ॥102॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्यत्राभावाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">अन्यत्राभावाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निर्गुणत्वं तदा च स्यादासुरत्वं न चान्यथा ।
+| verse_lines  = निर्गुणत्वं तदा च स्यादासुरत्वं न चान्यथा ।;लक्ष्यलक्षणयोर्भेदोऽभेदो वा यदि वोभयम् ॥103॥
+| verse_line2  = लक्ष्यलक्षणयोर्भेदोऽभेदो वा यदि वोभयम् ॥103॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S02_V02" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">साङ्ख्यस्तु सेश्वरो ब्रूते क्षेत्रानुग्रहशक्तिमान् ॥32॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = इति पृष्टे तदैक्यस्य गतिरेव न विद्यते ।
-</div>
+| verse_lines  = इति पृष्टे तदैक्यस्य गतिरेव न विद्यते ।;ऐक्याभेदे न शास्त्रेण ज्ञेयं तत्स्वप्रकाशतः ॥104॥
+| verse_line2  = ऐक्याभेदे न शास्त्रेण ज्ञेयं तत्स्वप्रकाशतः ॥104॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभ्युपगमाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">अभ्युपगमाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भेदे मिथ्यात्वतो भेदसत्यत्वं स्याद्बलादपि ।
+| verse_lines  = भेदे मिथ्यात्वतो भेदसत्यत्वं स्याद्बलादपि ।;भेदाभेदौ यदि तदा स्यादेव ह्यनवस्थितिः ॥105॥
+| verse_line2  = भेदाभेदौ यदि तदा स्यादेव ह्यनवस्थितिः ॥105॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S02_V03" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">चार्वकैरुच्यते मानमक्षजं नापरं क्वचित् ॥40॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = स्वनिर्वाहकता चेत् स्याद् वाह्यं वाहकमित्यपि(बाह्यं बाहकमित्यपि) ।
-</div>
+| verse_lines  = स्वनिर्वाहकता चेत् स्याद् वाह्यं वाहकमित्यपि(बाह्यं बाहकमित्यपि) ।;पर्यायो भेदवान् वा स्यादनवस्थोभयत्र च ॥106॥
+| verse_line2  = पर्यायो भेदवान् वा स्यादनवस्थोभयत्र च ॥106॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पुरुषाश्माधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">पुरुषाश्माधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सत्यज्ञानादिकेप्येवं(सत्यज्ञानादिकेऽप्येव) न व्यावृत्त्या प्रयोजनम् ।
+| verse_lines  = सत्यज्ञानादिकेप्येवं(सत्यज्ञानादिकेऽप्येव) न व्यावृत्त्या प्रयोजनम् ।;व्यावृत्तस्याविशेषत्वे तदखण्डं च खण्डितम् ॥107॥
+| verse_line2  = व्यावृत्तस्याविशेषत्वे तदखण्डं च खण्डितम् ॥107॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S02_V04" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">सन्निधानाच्चेतनस्य वर्तते यद्यचेतनम् ॥46॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = निर्विशेषत्वमेतेन मूकोऽहमितिवद् भवेत् ।
-</div>
+| verse_lines  = निर्विशेषत्वमेतेन मूकोऽहमितिवद् भवेत् ।;अभिन्नेऽपि विशेषोऽयं बलादापतति ह्यतः ॥108॥
+| verse_line2  = अभिन्नेऽपि विशेषोऽयं बलादापतति ह्यतः ॥108॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्यथानुमित्यधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">अन्यथानुमित्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विशेषतद्वतोश्चैव स्वनिर्वाहकता भवेत् ।
+| verse_lines  = विशेषतद्वतोश्चैव स्वनिर्वाहकता भवेत् ।;भेदहीने त्वपर्यायशब्दान्तरनियामकः ॥109॥
+| verse_line2  = भेदहीने त्वपर्यायशब्दान्तरनियामकः ॥109॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S02_V05" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">अङ्गित्वं यदि तस्यैव स्वातन्त्र्यं चेन्न चाखलिम् ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">तत्प्रेरणेऽप्यशक्तत्वात् स्वतन्त्रोऽन्यो ह्यपेक्षितः ॥49॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = विशेषो नाम कथितः सोऽस्ति वस्तुष्वशेषतः ।
-</div>
+| verse_lines  = विशेषो नाम कथितः सोऽस्ति वस्तुष्वशेषतः ।;विशेषास्तेऽप्यनन्ताश्च परस्परविशेषिणः ॥110॥
-</div>
+| verse_line2  = विशेषास्तेऽप्यनन्ताश्च परस्परविशेषिणः ॥110॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैशेषिकाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">वैशेषिकाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वनिर्वाहकतायुक्ताः सन्ति वस्तुष्वशेषतः ।
+| verse_lines  = स्वनिर्वाहकतायुक्ताः सन्ति वस्तुष्वशेषतः ।;अतोऽनन्तगुणं ब्रह्म निर्भेदमपि भण्यते ॥111॥
+| verse_line2  = अतोऽनन्तगुणं ब्रह्म निर्भेदमपि भण्यते ॥111॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S02_V06" type="sutra" data-doc="AV">
+<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A003"></span><h4 class="gr-section-head">शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-text">
-<div class="shloka">
-<span class="shloka-line">नित्यज्ञानप्रयत्नेच्छं सङ्ख्याद्यैरपि पञ्चभिः ॥53॥</span>
-</div>
-</div>
-</div>
-<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समुदायाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">समुदायाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एवं धर्मानिति श्रुत्या तदभेदोऽप्युदीर्यते ।
+| verse_lines  = एवं धर्मानिति श्रुत्या तदभेदोऽप्युदीर्यते ।;शैवाद्यागमसम्प्राप्तदृष्टगेन फलेन तु ॥112॥
+| verse_line2  = शैवाद्यागमसम्प्राप्तदृष्टगेन फलेन तु ॥112॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S02_V07" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V03
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">वैभाषिकाश्च सौत्रान्ताः स्वरसक्षणिकं जगत् ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">अणूनां समुदायं च कालकर्मनिमित्ततः ॥180॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = तद्वाक्योपमयाऽन्यच्च प्रमाणत्वेऽनुमीयते ।
-</div>
+| verse_lines  = तद्वाक्योपमयाऽन्यच्च प्रमाणत्वेऽनुमीयते ।;ईशवाक्यत्वत इति चेत्तद्गव्यभिचारिणा ॥113॥
-</div>
+| verse_line2  = ईशवाक्यत्वत इति चेत्तद्गव्यभिचारिणा ॥113॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असदधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">असदधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अप्रामाण्यानुमा च स्यात् न पृथक् चानुमेश्वरे ।
+| verse_lines  = अप्रामाण्यानुमा च स्यात् न पृथक् चानुमेश्वरे ।;पुंस्त्वहेतुबलादेव पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना ॥114॥
+| verse_line2  = पुंस्त्वहेतुबलादेव पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना ॥114॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S02_V08" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V03
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">अपरः शून्यमखिलं मनोवाचामगोचरम् ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">निर्विशेषं स्वयम्भातं निर्लेपमजरामरम् ॥212॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = शास्त्रयोनित्वमेतेन कारणस्य बलाद्भवेत् ।
-</div>
+| verse_lines  = शास्त्रयोनित्वमेतेन कारणस्य बलाद्भवेत् ।;‘नावेदवित्’ ‘न तर्केण मति’रित्यादिवाक्यतः ॥115॥
-</div>
+| verse_line2  = ‘नावेदवित्’ ‘न तर्केण मति’रित्यादिवाक्यतः ॥115॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनुपलब्ध्यधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">अनुपलब्ध्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तर्को ज्ञापयितुं शक्तो नेशितारं कथञ्चन ।
+| verse_lines  = तर्को ज्ञापयितुं शक्तो नेशितारं कथञ्चन ।;वनकृत्त्वादिरूपेण पक्षभूतस्य चेशितुः ॥116॥
+| verse_line2  = वनकृत्त्वादिरूपेण पक्षभूतस्य चेशितुः ॥116॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S02_V09" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V03
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">ज्ञानमेवैकमखिलज्ञेयाकारं प्रभासते ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">तत्र सन्ततिभेदश्च स्वभेदो भेद एव च ॥245॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = किञ्चिज्ज्ञत्वं(किञ्चिज्ञानं) हि पुंस्त्वेन शक्यं साधयितुं सुखम् ।
-</div>
+| verse_lines  = किञ्चिज्ज्ञत्वं(किञ्चिज्ञानं) हि पुंस्त्वेन शक्यं साधयितुं सुखम् ।;‘वृक्षकृन्नाखिलं वृक्षं वेत्ति पुंस्त्वाद्धि चैत्रवत्’ ॥117॥
-</div>
+| verse_line2  = ‘वृक्षकृन्नाखिलं वृक्षं वेत्ति पुंस्त्वाद्धि चैत्रवत्’ ॥117॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नैकस्मिन्नधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">नैकस्मिन्नधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्याद्यनुमया स्पर्धि नानुमानं परेशितुः ।
+| verse_lines  = इत्याद्यनुमया स्पर्धि नानुमानं परेशितुः ।;शक्तं विज्ञापने चातिप्रसङ्गोऽनुमयेदृशा ॥118॥
+| verse_line2  = शक्तं विज्ञापने चातिप्रसङ्गोऽनुमयेदृशा ॥118॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S02_V10" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V03
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">आह क्षपणको विश्वं सदसद्द्वयमद्वयम् ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">द्वयाद्वयमतत्सर्वं सप्तभङ्गि सदातनम् ॥249॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = वस्तुत्वात् तुरगः शृङ्गी, पुष्पवत् खं, सुतैर्युता ।
-</div>
+| verse_lines  = वस्तुत्वात् तुरगः शृङ्गी, पुष्पवत् खं, सुतैर्युता ।;चित्रिणी च, रसः षष्ठो रसत्वात् सोत्तरो भवेत् ॥119॥
-</div>
+| verse_line2  = चित्रिणी च, रसः षष्ठो रसत्वात् सोत्तरो भवेत् ॥119॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पत्युरधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">पत्युरधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।
+| verse_lines  = उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S02_V11" type="sutra" data-doc="AV">
+<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समन्वयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A004"></span><h4 class="gr-section-head">समन्वयाधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-text">
-<div class="shloka">
-<span class="shloka-line">सर्वज्ञत्वादिकैः सर्वैर्गुणैर्युक्तं सदाशिवम् ॥266॥</span>
-</div>
-</div>
-</div>
-<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उत्पत्त्यधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">उत्पत्त्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।
+| verse_lines  = उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः ।;त एवान्वयनामानः तैः सम्यक् प्रविचारिते ॥120॥
+| verse_line2  = त एवान्वयनामानः तैः सम्यक् प्रविचारिते ॥120॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S02_V12" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V04
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">निराकृतौ विशेषस्य भावाच्छक्तिमतं पृथक् ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">दूष्यते महती देवी ह्रीङ्कारी सर्वकारणम् ॥292॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = मुख्यार्थो भगवान् विष्णुः सर्वशास्त्रस्य नापरः ।
-</div>
+| verse_lines  = मुख्यार्थो भगवान् विष्णुः सर्वशास्त्रस्य नापरः ।
-</div>
+}}
-<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥</div>
+<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ईक्षत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A005"></span><h4 class="gr-section-head">ईक्षत्यधिकरणम्</h4>
-<span id="gr-C2-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>
+{{VerseBlock
-=== तृतीयः पादः ===
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="2" data-sec="3">
+| document_id  = AV
-<p class="adhyaya-trans">तृतीयः पादः</p>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I01" data-verse="AV_C02_S03">
+| verse_line1  = ईक्षणीयत्वतो विष्णुर्वाच्य एव न चान्यथा ॥121॥
-<p>अथाशेषसमाम्नायविरोधापाकृतिं प्रभुः ।</p>
+| verse_lines  = ईक्षणीयत्वतो विष्णुर्वाच्य एव न चान्यथा ॥121॥
-<p>करिष्यन् अधिदैवाधिभूतजीवपरात्मनाम् ॥1॥</p>
+}}
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I02" data-verse="AV_C02_S03">
+{{VerseBlock
-<p>स्वरूपनिर्णयायैव वचनानां परस्परम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<p>पादेनानेनाविरोधं दर्शयत्यमितद्युतिः ॥2॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = लक्ष्यत्वं क्वापि दृष्टं हि किं तदित्यनवस्थितिः ।
+| verse_lines  = लक्ष्यत्वं क्वापि दृष्टं हि किं तदित्यनवस्थितिः ।;माधुर्यादिविशेषाश्च तच्छब्दैरुदिताः सदा ॥122॥
+| verse_line2  = माधुर्यादिविशेषाश्च तच्छब्दैरुदिताः सदा ॥122॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I03" data-verse="AV_C02_S03">
+{{VerseBlock
-<p>अनुभूतियुक्तिबहुवाग्वैलोम्यं च ततोऽधिकम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<p>एतत्सर्वं सतः साम्यं द्वारवैयर्थ्यमेव च ॥3॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वाक्यार्थोपि हि वाक्यार्थशब्देनैवोदितो भवेत् ।
+| verse_lines  = वाक्यार्थोपि हि वाक्यार्थशब्देनैवोदितो भवेत् ।;नावाच्यं तेन किञ्चित् स्यात् यत इत्यादिकैर्वदन् ॥123॥
+| verse_line2  = नावाच्यं तेन किञ्चित् स्यात् यत इत्यादिकैर्वदन् ॥123॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I04" data-verse="AV_C02_S03">
+{{VerseBlock
-<p>दृष्टयुक्त्यनुसारित्वमुक्तान्यार्थाविरोधतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<p>प्रसिद्धनामस्वीकारे बहुवाक्यानुवर्तिता ॥4॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अवाच्यत्वं कथं ब्रूयान्मूकोऽहमितिवत् सुधीः ।
+| verse_lines  = अवाच्यत्वं कथं ब्रूयान्मूकोऽहमितिवत् सुधीः ।;येन लक्ष्यमिति प्रोक्तं लक्ष्यशब्देन सोऽवदत् ॥124॥
+| verse_line2  = येन लक्ष्यमिति प्रोक्तं लक्ष्यशब्देन सोऽवदत् ॥124॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I05" data-verse="AV_C02_S03">
+{{VerseBlock
-<p>लोकदृष्टानुसारित्वं जीवसाम्यमनादिता ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<p>तत्र तत्र परिज्ञानं गुणसाम्यश्रुती तथा ॥5॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एकस्यापि हि शब्दस्य गौणार्थस्वीकृतौ सताम् ।
+| verse_lines  = एकस्यापि हि शब्दस्य गौणार्थस्वीकृतौ सताम् ।;महती जायते लज्जा यत्र तत्राखिला रवाः ॥125॥
+| verse_line2  = महती जायते लज्जा यत्र तत्राखिला रवाः ॥125॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I06" data-verse="AV_C02_S03">
+{{VerseBlock
-<p>उत्पत्तिमत्वं स्वगुणाननुभूत्यल्पकल्पने ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<p>नानाश्रुतिश्च वैचित्र्यं युक्तयः पूर्वपक्षगाः ॥6॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अमुख्यार्था इति वदन्यस्तन्मार्गानुवर्तिनाम् ।
+| verse_lines  = अमुख्यार्था इति वदन्यस्तन्मार्गानुवर्तिनाम् ।;कथं न जायते लज्जा वक्तुं शाब्दत्वमात्मनः ॥126॥
+| verse_line2  = कथं न जायते लज्जा वक्तुं शाब्दत्वमात्मनः ॥126॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I07" data-verse="AV_C02_S03">
+{{VerseBlock
-<p>व्यवस्थानुपपत्तिश्च स्वातन्त्र्यमनुसारिता ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<p>मुख्यता शक्तिमत्त्वं च वैरूप्यं सर्वसङ्ग्रहः ॥7॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आत्मब्रह्मादयः शब्दाः साक्षात् पूर्णाभिधायिनः ।
+| verse_lines  = आत्मब्रह्मादयः शब्दाः साक्षात् पूर्णाभिधायिनः ।;जन्मादिकारणं ब्रह्म लक्षितं च यदा तदा ॥127॥
+| verse_line2  = जन्मादिकारणं ब्रह्म लक्षितं च यदा तदा ॥127॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I08" data-verse="AV_C02_S03">
+{{VerseBlock
-<p>गत्यादिरीशशक्तिश्च सर्वमानविरोधिता ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<p>अभीष्टासिद्धिसुव्यक्ती शास्त्रसिद्धिर्विपर्ययः ॥8॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वन्ध्यापुत्रोपमं मायाशबलं वाच्यमित्यपि ।
+| verse_lines  = वन्ध्यापुत्रोपमं मायाशबलं वाच्यमित्यपि ।;कल्पयित्वा विना मानं लक्ष्यं शुद्धं वदन् पदैः ॥128॥
+| verse_line2  = कल्पयित्वा विना मानं लक्ष्यं शुद्धं वदन् पदैः ॥128॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I09" data-verse="AV_C02_S03">
+{{VerseBlock
-<p>विशेषकारणं चेति सिद्धान्तस्यैव साधिकाः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-</div>
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आत्मशब्दोदितस्यैव ज्ञानं मुक्तावसाधनम् ।
+| verse_lines  = आत्मशब्दोदितस्यैव ज्ञानं मुक्तावसाधनम् ।;आह श्रुतपरित्यागः स्याच्चास्याश्रुतकल्पना ॥129॥
+| verse_line2  = आह श्रुतपरित्यागः स्याच्चास्याश्रुतकल्पना ॥129॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वियदधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">वियदधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्यात् सर्वत्र च यत्रैकमपि लोको जुगुप्सते ।
+| verse_lines  = स्यात् सर्वत्र च यत्रैकमपि लोको जुगुप्सते ।;नियमेनोभयं स्याद्धि यस्य स्वपरयोर्मते ॥130॥
+| verse_line2  = नियमेनोभयं स्याद्धि यस्य स्वपरयोर्मते ॥130॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S03_V01" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">प्रकृतिः पुरुषः कालो वेदास्तदभिमानिनः(देवास्तदभिमानिनः) ॥9॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = अलङ्कृतः सदैवायं दुर्घटैरेव भूषणैः ।
-</div>
+| verse_lines  = अलङ्कृतः सदैवायं दुर्घटैरेव भूषणैः ।;अन्धन्तमो नित्यदुःखं तस्य स्यात् वसनद्वयम् ॥131॥
+| verse_line2  = अन्धन्तमो नित्यदुःखं तस्य स्यात् वसनद्वयम् ॥131॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘अनन्दा नाम ते लोका अन्धेन तमसा वृताः ।
+| verse_lines  = ‘अनन्दा नाम ते लोका अन्धेन तमसा वृताः ।;तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति येऽविद्वांसो(गच्छन्त्यविद्वांसो) बुधो जनाः’ ॥132॥
+| verse_line2  = तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति येऽविद्वांसो(गच्छन्त्यविद्वांसो) बुधो जनाः’ ॥132॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मातरिश्वाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">मातरिश्वाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसा वृताः ।
+| verse_lines  = ‘असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसा वृताः ।;तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः’ ॥133॥
+| verse_line2  = तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः’ ॥133॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S03_V02" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">एवं प्रलयकालेऽपि प्रतिभातपरावरः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">मुख्यवायुर्नित्यसमः शरीरोत्पत्तिकारणात् ॥20॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = इत्यादिश्रुतयो मानं शतशोत्र समन्ततः ।
-</div>
+| verse_lines  = इत्यादिश्रुतयो मानं शतशोत्र समन्ततः ।;हेयत्वावचनाच्चैव नात्मा गौणः श्रुतौ श्रुतः ॥134॥
-</div>
+| verse_line2  = हेयत्वावचनाच्चैव नात्मा गौणः श्रुतौ श्रुतः ॥134॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असम्भवाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">असम्भवाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘तमेवैकं जानथान्या वाचो मुञ्चथ’ चेति ह ।
+| verse_lines  = ‘तमेवैकं जानथान्या वाचो मुञ्चथ’ चेति ह ।;उक्त आत्मा कथं गौणो हेयपक्षे ह्यसौ श्रुतः ॥135॥
+| verse_line2  = उक्त आत्मा कथं गौणो हेयपक्षे ह्यसौ श्रुतः ॥135॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S03_V03" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">...... स्वतन्त्रत्वात् परात्मनः ॥24॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = परिवारतया ग्राह्या अपि हेयाः प्रधानतः ।
-</div>
+| verse_lines  = परिवारतया ग्राह्या अपि हेयाः प्रधानतः ।;‘पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते’ ॥136॥
+| verse_line2  = ‘पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते’ ॥136॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="व्यतिरेकाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">व्यतिरेकाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति स्वस्यैव पूर्णस्य पूर्णेऽप्यय उदाहृतः ।
+| verse_lines  = इति स्वस्यैव पूर्णस्य पूर्णेऽप्यय उदाहृतः ।;कथं मायाव्यवच्छिन्नः पूर्णो मुख्यतया भवेत् ॥137॥
+| verse_line2  = कथं मायाव्यवच्छिन्नः पूर्णो मुख्यतया भवेत् ॥137॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S03_V13" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">अच्छेद्यस्यापि जीवस्य विभागं बहुधा हरिः ॥25॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = पदं च निर्गुण इति कथं गौणं वदिष्यति ।
-</div>
+| verse_lines  = पदं च निर्गुण इति कथं गौणं वदिष्यति ।;गुणाभावोपलक्ष्यं चेत् पदं तदपि वाचकम् ॥138॥
+| verse_line2  = गुणाभावोपलक्ष्यं चेत् पदं तदपि वाचकम् ॥138॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पृथगधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">पृथगधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतोऽनवस्थितिमुखसर्वदोषमहास्पदम् ।
+| verse_lines  = अतोऽनवस्थितिमुखसर्वदोषमहास्पदम् ।;कथमेतन्मतं सद्भिराद्रियेत विचक्षणैः ॥139॥
+| verse_line2  = कथमेतन्मतं सद्भिराद्रियेत विचक्षणैः ॥139॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S03_V14" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">एवं स्थितेऽपि जीवैक्यं केचिदाहुः परात्मना ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">तद्योऽहमिति पूर्वाभिः श्रुतिभिश्चानुमाबलात् ॥28॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = न च साङ्ख्यनिराकृत्यै सूत्राण्येतान्यचीक्लृपत् ।
-</div>
+| verse_lines  = न च साङ्ख्यनिराकृत्यै सूत्राण्येतान्यचीक्लृपत् ।;भगवान्न ह्यशब्दत्वं प्रधानेऽङ्गीकरोत्यसौ ॥140॥
-</div>
+| verse_line2  = भगवान्न ह्यशब्दत्वं प्रधानेऽङ्गीकरोत्यसौ ॥140॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अंशाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">अंशाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = समन्वये प्रतिज्ञाते शब्दगोचरतैव हि ।
+| verse_lines  = समन्वये प्रतिज्ञाते शब्दगोचरतैव हि ।;प्रथमप्रतिपाद्या स्यात् तदभावे कुतोऽन्वयः ॥141॥
+| verse_line2  = प्रथमप्रतिपाद्या स्यात् तदभावे कुतोऽन्वयः ॥141॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C02_S03_V18" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">भेदस्य मुक्तौ वचनादापि तत्पक्षनिग्रहः ॥81॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = कथं च लक्षणावादी ब्रूयाद् ब्रह्मसमन्वयम् ।
-</div>
+| verse_lines  = कथं च लक्षणावादी ब्रूयाद् ब्रह्मसमन्वयम् ।;योऽसौ शब्दस्य मुख्यार्थस्तत्रैव स्यात् समन्वयः ॥142॥
+| verse_line2  = योऽसौ शब्दस्य मुख्यार्थस्तत्रैव स्यात् समन्वयः ॥142॥
+}}
-<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = जन्मादिकारणे साक्षादाह देवः समन्वयम् ।
+| verse_lines  = जन्मादिकारणे साक्षादाह देवः समन्वयम् ।;उक्तं तदेव जिज्ञास्यं क्वावकाशोऽत्र निर्गुणे ॥143॥
+| verse_line2  = उक्तं तदेव जिज्ञास्यं क्वावकाशोऽत्र निर्गुणे ॥143॥
+}}
-<span id="gr-C2-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>
+{{VerseBlock
-=== चतुर्थः पादः ===
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="2" data-sec="4">
+| document_id  = AV
-<p class="adhyaya-trans">चतुर्थः पादः</p>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-<div class="introduction" id="AV_C02_S04_I01" data-verse="AV_C02_S04">
+| verse_line1  = कथं चासम्भवस्तस्य मुख्यार्थस्य निराकृतौ ।
-<p>श्रुत्यर्थः श्रुतियुक्तिभ्यां विरुद्ध इव दृश्यते ।</p>
+| verse_lines  = कथं चासम्भवस्तस्य मुख्यार्थस्य निराकृतौ ।;मानेन केन विज्ञेयमवाच्याज्ञेयनिर्गुणम् ॥144॥
-<p>यत्र तन्निर्णयं देवः सुविशिष्टोपपत्तिभिः ॥1॥</p>
+| verse_line2  = मानेन केन विज्ञेयमवाच्याज्ञेयनिर्गुणम् ॥144॥
-</div>
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S04_I02" data-verse="AV_C02_S04">
+{{VerseBlock
-<p>करोत्यनेन पादेन तत्र स्पष्टार्थवच्छ्रुतिः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<p>विशेषश्रुतिवैरूप्यं माहात्म्यं व्यक्तसद्गुणाः ॥2॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अमेयं चेन्न शास्त्रस्य तत्र वृत्तिः कथञ्चन ।
+| verse_lines  = अमेयं चेन्न शास्त्रस्य तत्र वृत्तिः कथञ्चन ।;तस्माच्छास्त्रेण जिज्ञास्यमस्मदीयं गुणार्णवम् ॥145॥
+| verse_line2  = तस्माच्छास्त्रेण जिज्ञास्यमस्मदीयं गुणार्णवम् ॥145॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C02_S04_I03" data-verse="AV_C02_S04">
+{{VerseBlock
-<p>दृष्टायुक्तिः समानत्वं कर्तृशक्तिर्विमिश्रिता ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<p>युक्तयः पूर्वपक्षेषु सुनिर्णीतास्तु तादृशाः ॥</p>
+| document_id  = AV
-<p>युक्तयो निर्णयस्यैव स्वयं भगवतोदिताः ॥3॥</p>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वासुदेवाख्यमद्वन्द्वं परं ब्रह्माखिलोत्तमम् ।
+| verse_lines  = वासुदेवाख्यमद्वन्द्वं परं ब्रह्माखिलोत्तमम् ।;विज्ञेयवाच्यलक्ष्यत्वपूर्वाशेषविशेषतः ॥146॥
+| verse_line2  = विज्ञेयवाच्यलक्ष्यत्वपूर्वाशेषविशेषतः ॥146॥
+}}
-<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥</div>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निर्गतं मनसो वाचो यदि तत्स्यादगोचरम् ।
+| verse_lines  = निर्गतं मनसो वाचो यदि तत्स्यादगोचरम् ।;अस्तु तन्मा वदेद्वादी न चास्मच्छास्त्रगं तु तत् ॥147॥
+| verse_line2  = अस्तु तन्मा वदेद्वादी न चास्मच्छास्त्रगं तु तत् ॥147॥
+}}
-== तृतीयाध्यायस्य ==
+{{VerseBlock
-<span id="gr-C3-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-=== प्रथमः पादः ===
+| document_id  = AV
-<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="3" data-sec="1">
+| chapter_id   = AV_C01
-<p class="adhyaya-trans">प्रथमः पादः</p>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = अवाच्यं वाच्यमित्युक्त्वा किमित्युन्मत्तवन्मृषा ।
-<div class="introduction" id="AV_C03_S01_I01" data-verse="AV_C03_S01">
+| verse_lines  = अवाच्यं वाच्यमित्युक्त्वा किमित्युन्मत्तवन्मृषा ।;अस्मच्छास्त्रस्य चौर्याय यतते स्वोक्तिदूषकः ॥148॥
-<p>स्वाभाविकान्यथानामसहभावान्ययोक्तयः ॥1॥</p>
+| verse_line2  = अस्मच्छास्त्रस्य चौर्याय यतते स्वोक्तिदूषकः ॥148॥
-</div>
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S01_I02" data-verse="AV_C03_S01">
+{{VerseBlock
-<p>अविशेषविशेषौ च सहभाIो विमिश्रता ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<p>विरुद्धोक्तिः सहस्थानं वैयर्थ्यं चान्यथागतिः ॥ 2 ॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = जन्मादिकारणं यत्तत् साक्षान्नारायणाभिधम् ।
+| verse_lines  = जन्मादिकारणं यत्तत् साक्षान्नारायणाभिधम् ।;वदन्ति(वदन्तु) श्रुतयो ब्रह्म शास्त्रं चैतत्तदर्थतः ॥149॥
+| verse_line2  = वदन्ति(वदन्तु) श्रुतयो ब्रह्म शास्त्रं चैतत्तदर्थतः ॥149॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S01_I03" data-verse="AV_C03_S01">
+{{VerseBlock
-<p>युक्तयः पूर्वपक्षस्य गुणाधिक्यर्थतो भवौ ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<p>उपपत्तिद्विरूपत्वमाधिक्यमनुरूपता ॥3॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रवृत्तमस्त्ववाच्यं ते नैवं ब्रूयाः कथञ्चन ।
+| verse_lines  = प्रवृत्तमस्त्ववाच्यं ते नैवं ब्रूयाः कथञ्चन ।;सर्वशब्दैरवाच्यं तदुक्त्वा तद्विषयं पुनः ॥150॥
+| verse_line2  = सर्वशब्दैरवाच्यं तदुक्त्वा तद्विषयं पुनः ॥150॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S01_I04" data-verse="AV_C03_S01">
+{{VerseBlock
-<p>योग्यता बलवत्त्वं च विभागः कारणाभवः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<p>क्लृप्तिरन्या गतिश्चैव सिद्धान्तस्यैव साधकाः ॥4॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शास्त्रं वदन्तमुन्मत्तं कथं लोको न वारयेत् ।
+| verse_lines  = शास्त्रं वदन्तमुन्मत्तं कथं लोको न वारयेत् ।;मा वदो मा विजानीहि त्यजास्मच्छास्त्रचोरताम् ॥151॥
+| verse_line2  = मा वदो मा विजानीहि त्यजास्मच्छास्त्रचोरताम् ॥151॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S01_I05" data-verse="AV_C03_S01">
+{{VerseBlock
-<p>बीजपूरुषयोनीनां सङ्गातिनियमोज्झितिम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<p>अथशब्देन भगवानाह कारणतश्च ताम् ॥4॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वयं त्वा श्रुतियुक्तिभ्यां बद्‍ध्वाऽस्मच्छास्त्रमञ्जसा ।
+| verse_lines  = वयं त्वा श्रुतियुक्तिभ्यां बद्‍ध्वाऽस्मच्छास्त्रमञ्जसा ।;विचारयामः श्रुतिभिर्युक्तिभिश्चैव सादरम् ॥152॥
+| verse_line2  = विचारयामः श्रुतिभिर्युक्तिभिश्चैव सादरम् ॥152॥
+}}
-<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥</div>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अद्भुतत्वादवाच्यं तदतर्क्याज्ञेयमेव च ।
+| verse_lines  = अद्भुतत्वादवाच्यं तदतर्क्याज्ञेयमेव च ।;अनन्तगुणपूर्णत्वादित्यूदे पैङ्गिनां श्रुतिः ॥153॥
+| verse_line2  = अनन्तगुणपूर्णत्वादित्यूदे पैङ्गिनां श्रुतिः ॥153॥
+}}
-<span id="gr-C3-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>
+{{VerseBlock
-=== द्वितीयः पादः ===
+| verse_id     = AV_C01_S01_V05
-<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="3" data-sec="2">
+| document_id  = AV
-<p class="adhyaya-trans">द्वितीयः पादः</p>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-<div class="introduction" id="AV_C03_S02_I01" data-verse="AV_C03_S02">
+| verse_line1  = अवाच्यमिति लोकोऽपि वक्त्याश्चर्यतमं भुवि ।
-<p>पश्चाददृष्ट्यविज्ञानकालदुःखपृथग्भवाः ।</p>
+| verse_lines  = अवाच्यमिति लोकोऽपि वक्त्याश्चर्यतमं भुवि ।
-<p>स्थानभेदो विरुद्धत्वं न्यायसाम्यं स्वतो भवः ॥1॥</p>
+}}
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C03_S02_I02" data-verse="AV_C03_S02">
+<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आनन्दमयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A006"></span><h4 class="gr-section-head">आनन्दमयाधिकरणम्</h4>
-<p>गुणसाम्यमयोगश्च तर्कबाधो विलोमता ।</p>
-<p>नानाभावः प्रलोभश्च युक्तयः पूर्वपक्षगाः ॥2॥</p>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C03_S02_I03" data-verse="AV_C03_S02">
+{{VerseBlock
-<p>अशक्यकर्तृताशक्तिः स्वतोऽबोधस्तदेव च ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>अमानक्लृप्तिसन्मानव्यवस्थात्यल्पताभवाः ॥3॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एवं शास्त्रवगम्यत्वे विभागेन समन्वयम् ॥154॥
+| verse_lines  = एवं शास्त्रवगम्यत्वे विभागेन समन्वयम् ॥154॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S02_I04" data-verse="AV_C03_S02">
+{{VerseBlock
-<p>विशेषदृष्टिवाक्ये च पुंशक्तिः सुनिर्दशनम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>अलौकिकत्वमाधिक्यं स्वातन्त्र्यं निर्णयप्रमाः ॥4॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘आनन्दमय’ इत्यादिनाऽध्यायेन वदत्यजः ।
+| verse_lines  = ‘आनन्दमय’ इत्यादिनाऽध्यायेन वदत्यजः ।;तत्रान्यत्र प्रसिद्धानां विष्णावेव समन्वयम् ॥155॥
+| verse_line2  = तत्रान्यत्र प्रसिद्धानां विष्णावेव समन्वयम् ॥155॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सन्ध्याधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">सन्ध्याधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शब्दानां प्रथमे पादे गुणिसामान्यवाचिनाम् ।
+| verse_lines  = शब्दानां प्रथमे पादे गुणिसामान्यवाचिनाम् ।;गुणवाचिनां च प्रथममाह देवः समन्वयम् ॥156॥
+| verse_line2  = गुणवाचिनां च प्रथममाह देवः समन्वयम् ॥156॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S02_V01" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">वासनाः सर्ववस्तूनामनाद्यनुभवागताः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">सन्त्येवाशेषजीवानामनादिमनसि स्थिताः ॥5॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = समुद्रशायिनं सर्वप्रसूतिप्रभवं(सर्वप्रसूतिप्रसवं) श्रुतिः ।
-</div>
+| verse_lines  = समुद्रशायिनं सर्वप्रसूतिप्रभवं(सर्वप्रसूतिप्रसवं) श्रुतिः ।;‘तदेव ब्रह्म परमम्’ इति सावधृतिर्जगौ ॥157॥
-</div>
+| verse_line2  = ‘तदेव ब्रह्म परमम्’ इति सावधृतिर्जगौ ॥157॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="देहयोगाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">देहयोगाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यतोऽतो ब्रह्मशब्दस्य तत्रैव नियतत्वतः ।
+| verse_lines  = यतोऽतो ब्रह्मशब्दस्य तत्रैव नियतत्वतः ।;‘येन्नं ब्रह्मेत्यादिरूपादभ्यासात् तैत्तिरीयके ॥158॥
+| verse_line2  = ‘येन्नं ब्रह्मेत्यादिरूपादभ्यासात् तैत्तिरीयके ॥158॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S02_V03" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">सृष्ट्वैव वासनाभिश्च प्रपञ्चं स्वाप्नमीश्वरः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">वासनामात्रतां तस्य नीत्वाऽन्तर्धापयत्यजः ॥107॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = अन्यासु चैतद्रूपासु शाखास्वपि सहस्रशः ।
-</div>
+| verse_lines  = अन्यासु चैतद्रूपासु शाखास्वपि सहस्रशः ।;आनन्दमय इत्याद्यैः शब्दैर्वाच्यो हरिः स्वयम् ॥159॥
-</div>
+| verse_line2  = आनन्दमय इत्याद्यैः शब्दैर्वाच्यो हरिः स्वयम् ॥159॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्पत्त्यधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">सम्पत्त्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उपलक्षणत्वं शब्दानामानन्दमयपूर्विणाम् ।
+| verse_lines  = उपलक्षणत्वं शब्दानामानन्दमयपूर्विणाम् ।;सूत्रस्याल्पाक्षरत्वेन सर्वशाखाविनिर्णये ॥160॥
+| verse_line2  = सूत्रस्याल्पाक्षरत्वेन सर्वशाखाविनिर्णये ॥160॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S02_V07" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">सुषुप्तिबोधमोहांश्च स्ववशस्तद्वशं सदा ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">जीवं नयति देवेशः नान्यः कर्ताऽस्य कश्चन ॥108॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = पुनश्च प्रापकाद्धेतोस्तत्राधिकरणान्तरम् ।
-</div>
+| verse_lines  = पुनश्च प्रापकाद्धेतोस्तत्राधिकरणान्तरम् ।;सर्वे वेदा आमनन्ति यत्पदन्त्विति हि श्रुतिः ॥161॥
-</div>
+| verse_line2  = सर्वे वेदा आमनन्ति यत्पदन्त्विति हि श्रुतिः ॥161॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नस्थानतोऽप्यधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">नस्थानतोऽप्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आनन्दमयरूपे तु ब्रह्मणः पुच्छतोक्तितः ।
+| verse_lines  = आनन्दमयरूपे तु ब्रह्मणः पुच्छतोक्तितः ।;समस्ताब्रह्मताप्राप्तेरानन्दमयनाम हि ॥162॥
+| verse_line2  = समस्ताब्रह्मताप्राप्तेरानन्दमयनाम हि ॥162॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S02_V08" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">न स्थानतोभेदतोऽप्यस्य भेदः कश्चित् परेशितुः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">सर्वत्राशेषदोषोज्झपूर्णकल्याणचिद्गुणः ॥109॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = ब्रह्मशब्दस्य चाभ्यासात् पञ्चरूपादिषु स्फुटम् ।
-</div>
+| verse_lines  = ब्रह्मशब्दस्य चाभ्यासात् पञ्चरूपादिषु स्फुटम् ।;ब्रह्मताऽवयवेऽपि स्यात् तथावयविनि स्वतः ॥163॥
-</div>
+| verse_line2  = ब्रह्मताऽवयवेऽपि स्यात् तथावयविनि स्वतः ॥163॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उपमाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">उपमाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यथैव कृष्णकेशस्य कृष्णस्य ब्रह्मताऽखिला ।
+| verse_lines  = यथैव कृष्णकेशस्य कृष्णस्य ब्रह्मताऽखिला ।;दर्शिता चैव पार्थाय निःसीमाः शक्तयोऽस्य हि ॥164॥
+| verse_line2  = दर्शिता चैव पार्थाय निःसीमाः शक्तयोऽस्य हि ॥164॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S02_V10" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">यत आभासतामेव श्रुतिरस्य वदत्यलम् ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">‘‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’’ ॥121॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = ‘ऋतं सत्यं परं ब्रह्म पुरुषं कृष्णपिङ्गलम्’ ।
-</div>
+| verse_lines  = ‘ऋतं सत्यं परं ब्रह्म पुरुषं कृष्णपिङ्गलम्’ ।;विष्ण्वाख्यमुक्तमन्यत्र ह्यूर्ध्वरेतं च तत्प्रति ॥165॥
-</div>
+| verse_line2  = विष्ण्वाख्यमुक्तमन्यत्र ह्यूर्ध्वरेतं च तत्प्रति ॥165॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्थानविशेषाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">स्थानविशेषाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विरूपाक्षाख्यमपरं(विरूपाक्षाख्यमवरम्) ब्रह्मोक्तं तद्व्रते स्थितम् ।
+| verse_lines  = विरूपाक्षाख्यमपरं(विरूपाक्षाख्यमवरम्) ब्रह्मोक्तं तद्व्रते स्थितम् ।;समानाधिकृतत्वं चेदुत्तरं नीललोहितम् ॥166॥
+| verse_line2  = समानाधिकृतत्वं चेदुत्तरं नीललोहितम् ॥166॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S02_V17" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">प्रतिबिम्बवदप्येषामानन्दोऽन्यगुणा यथा ॥163॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = कृष्णपिङ्गलरूपेण पुनरुक्तं भविष्यति ।
-</div>
+| verse_lines  = कृष्णपिङ्गलरूपेण पुनरुक्तं भविष्यति ।;‘ब्रह्माधिपति’रित्यत्र तापनीयश्रुतौ परः ॥167॥
+| verse_line2  = ‘ब्रह्माधिपति’रित्यत्र तापनीयश्रुतौ परः ॥167॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पालकत्वाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">पालकत्वाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वरितब्रह्मशब्दान्तं बहुव्रीहित्वमेष्यति ।
+| verse_lines  = स्वरितब्रह्मशब्दान्तं बहुव्रीहित्वमेष्यति ।;स्वाहेन्द्रशत्रुर्वर्धस्व यद्बहुव्रीहितामगात् ॥168॥
+| verse_line2  = स्वाहेन्द्रशत्रुर्वर्धस्व यद्बहुव्रीहितामगात् ॥168॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S02_V17" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">..... सृष्टिनाशौ तदधीनावितीरिते ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">स्वभावत्वात् स्थितेर्नैतदपेक्षेति न युज्यते ॥166॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = तस्मादस्येन्द्र एवाभूच्छत्रुरित्युत्तरश्रुतेः ।
-</div>
+| verse_lines  = तस्मादस्येन्द्र एवाभूच्छत्रुरित्युत्तरश्रुतेः ।;पूर्वान्तस्वरिते पुंसोर्बहुव्रीहित्वमेष्यति ॥169॥
-</div>
+| verse_line2  = पूर्वान्तस्वरिते पुंसोर्बहुव्रीहित्वमेष्यति ॥169॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अव्यक्ताधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">अव्यक्ताधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = महाव्याकरणे सूत्रमिति स्वरविनिर्णये ।
+| verse_lines  = महाव्याकरणे सूत्रमिति स्वरविनिर्णये ।;‘ऋतं सत्यं परं ब्रह्मे’त्याद्युद्देश्यद्वितीयका ॥170॥
+| verse_line2  = ‘ऋतं सत्यं परं ब्रह्मे’त्याद्युद्देश्यद्वितीयका ॥170॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S02_V17" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">अव्यक्तोऽपि स्वशक्यैव भक्तानां दृश्यते हरिः ॥167॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = विभक्तिरूर्ध्वरेतादिः प्रथमा रुद्रगोचरा ।
-</div>
+| verse_lines  = विभक्तिरूर्ध्वरेतादिः प्रथमा रुद्रगोचरा ।;तस्माद्विष्णुं परं ब्रह्म प्रति रुद्रो व्रते स्थितः ॥171॥
+| verse_line2  = तस्माद्विष्णुं परं ब्रह्म प्रति रुद्रो व्रते स्थितः ॥171॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्)"></span><h4 class="gr-section-head">उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्)</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ऊर्ध्वरेता इति ह्येव श्रुत्यर्थोऽवसितो भवेत् ।
+| verse_lines  = ऊर्ध्वरेता इति ह्येव श्रुत्यर्थोऽवसितो भवेत् ।;ऋतं सत्यं परं ब्रह्म प्रति विष्णुं सदाशिवः ॥172॥
+| verse_line2  = ऋतं सत्यं परं ब्रह्म प्रति विष्णुं सदाशिवः ॥172॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S02_V17" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">तदभिन्ना गुणा नित्यमपि सर्वे विशेषतः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">गुणत्वेन गुणित्वेन भोक्तृभोग्यतया स्थिताः ॥168॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = ऊर्ध्वरेता ध्यायति ह शङ्करो नीललोहितः ।
-</div>
+| verse_lines  = ऊर्ध्वरेता ध्यायति ह शङ्करो नीललोहितः ।;इत्यर्थमेतमेवाह नीलग्रीवश्रुतिः परा ॥173॥
-</div>
+| verse_line2  = इत्यर्थमेतमेवाह नीलग्रीवश्रुतिः परा ॥173॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="परानन्दाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">परानन्दाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आथर्वणी परं ब्रह्म तस्मादेको हरिः श्रुतौ ।
+| verse_lines  = आथर्वणी परं ब्रह्म तस्मादेको हरिः श्रुतौ ।;‘तदेवर्तमि’ति प्राह कथमेवान्यथा श्रुतिः ॥174॥
+| verse_line2  = ‘तदेवर्तमि’ति प्राह कथमेवान्यथा श्रुतिः ॥174॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S02_V17" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">.... ते चाखलिवलिक्षणाः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">सर्वे सर्वगुणात्मानः सर्वकर्तार एव तु ॥209॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = अवधारयन्ती तस्यैव ह्यृतत्वादिकमञ्जसा ।
-</div>
+| verse_lines  = अवधारयन्ती तस्यैव ह्यृतत्वादिकमञ्जसा ।;‘एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः’ ॥175॥
-</div>
+| verse_line2  = ‘एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः’ ॥175॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="फलाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">फलाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘वासुदेवोऽग्र एवासीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः ।
+| verse_lines  = ‘वासुदेवोऽग्र एवासीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः ।;नेन्द्रसूर्यौ न च गुहो न सोमो न विनायकः’ ॥176॥
+| verse_line2  = नेन्द्रसूर्यौ न च गुहो न सोमो न विनायकः’ ॥176॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S02_V20" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">स एवाशेषजीवस्थनिःसङ्ख्यानादिकालिकान् ॥213॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = इत्यादिवाक्यतो विष्णोरुत्पत्तिरवतारगा ।
-</div>
+| verse_lines  = इत्यादिवाक्यतो विष्णोरुत्पत्तिरवतारगा ।;मुख्यं ब्रह्म हरिस्तस्मात् प्रस्तावः परमित्यपि ॥177॥
+| verse_line2  = मुख्यं ब्रह्म हरिस्तस्मात् प्रस्तावः परमित्यपि ॥177॥
+}}
-<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥</div>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मुख्यब्रह्मग्रहे युक्ते नामुख्यं युज्यते क्वचित् ।
+| verse_lines  = मुख्यब्रह्मग्रहे युक्ते नामुख्यं युज्यते क्वचित् ।;असम्भवे हि मुख्यस्य गौणार्थाङ्गीकृतिर्भवेत् ॥178॥
+| verse_line2  = असम्भवे हि मुख्यस्य गौणार्थाङ्गीकृतिर्भवेत् ॥178॥
+}}
-<span id="gr-C3-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>
+{{VerseBlock
-=== तृतीयः पादः ===
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="3" data-sec="3">
+| document_id  = AV
-<p class="adhyaya-trans">तृतीयः पादः</p>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I1" data-verse="AV_C03_S03">
+| verse_line1  = प्राचुर्यार्थाश्च मयटः सर्वेऽत्र प्रतिपादिताः ।
-<p>वैराग्यतो भक्तिदार्ढ्यं तेनोपासा यदा भवेत् ।</p>
+| verse_lines  = प्राचुर्यार्थाश्च मयटः सर्वेऽत्र प्रतिपादिताः ।;भोग्यत्वमत्र चाद्यत्वमुपजीव्यतया हरेः ॥179॥
-<p>आपरोक्ष्यं भवेत् विष्णोरिति पादक्रमो भवेत् ॥1॥</p>
+| verse_line2  = भोग्यत्वमत्र चाद्यत्वमुपजीव्यतया हरेः ॥179॥
-</div>
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I2" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>युक्तितो ज्ञातवेदार्थो निरस्य समयान् परान् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>परस्परविरोधं(धे) च प्रणुद्याशेषवाक्यगम् ॥2॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = महाभोक्ता महाभोग्य इत्यर्थोऽन्नमये भवेत् ।
+| verse_lines  = महाभोक्ता महाभोग्य इत्यर्थोऽन्नमये भवेत् ।;महाप्राणो महाबोधो महाविज्ञानवानपि ॥180॥
+| verse_line2  = महाप्राणो महाबोधो महाविज्ञानवानपि ॥180॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I3" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>अध्यात्मप्रवणो भूत्वा तस्य सन्निहितत्वतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>बहुयुक्तिविरोधानां भानात् तत्सहितश्रुतेः ॥3॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विशेषसामान्यतया विज्ञानं मन इत्यपि ।
+| verse_lines  = विशेषसामान्यतया विज्ञानं मन इत्यपि ।;एकस्य ज्ञानरूपस्य हरेरुक्तिर्विभागतः ॥181॥
+| verse_line2  = एकस्य ज्ञानरूपस्य हरेरुक्तिर्विभागतः ॥181॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I4" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>विरोधं च निराकृत्य श्रुतीनां प्राणतत्वगान् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>परिहृत्य विरोधांश्च तत्प्रसादानुरञ्जितः ॥4॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अभेदेऽपि(अभिन्नोऽपि) विशेषेणैवान्य इत्युदितो हरिः ।
+| verse_lines  = अभेदेऽपि(अभिन्नोऽपि) विशेषेणैवान्य इत्युदितो हरिः ।;भेदशब्दा विशेषं तु हरावन्यत्र भिन्नताम् ॥182॥
+| verse_line2  = भेदशब्दा विशेषं तु हरावन्यत्र भिन्नताम् ॥182॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I5" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>देहकर्तृत्वमीशस्य ज्ञात्वा तत्पितृतास्मृतेः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>विशेषस्नेहमापाद्य सर्वकर्तृत्वतोऽधिकम् ॥5॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ब्रूयुर्हरेर्जीवजडैरपि भेदं हि मुख्यतः ।
+| verse_lines  = ब्रूयुर्हरेर्जीवजडैरपि भेदं हि मुख्यतः ।;ब्रह्मतर्कवचोऽप्येवं अत एकः स पञ्चधा ॥183॥
+| verse_line2  = ब्रह्मतर्कवचोऽप्येवं अत एकः स पञ्चधा ॥183॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I6" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>निष्पाद्य बहुमानं च तदन्यत्रातिदुःखतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>उत्पाद्याधिकवैराग्यं तद्गुणाधिक्यवेदनात् ॥6॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उक्तोऽन्नमय इत्यादि भृगोश्चैतद्वदिष्यति ।
+| verse_lines  = उक्तोऽन्नमय इत्यादि भृगोश्चैतद्वदिष्यति ।;प्राप्यत्वेन मयट्प्रोक्तेर्न तत्राप्यन्यदुच्यते ॥184॥
+| verse_line2  = प्राप्यत्वेन मयट्प्रोक्तेर्न तत्राप्यन्यदुच्यते ॥184॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I7" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>सर्वस्य तद्वशत्वाच्च दार्ढ्यं भक्तेरवाप्य च ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>यतेतोपासनायैव विशिष्टाचार्यसम्पदा ॥7॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रचुरान्नादिरेवातो ह्यन्नमन्नमयेत्यपि ।
+| verse_lines  = प्रचुरान्नादिरेवातो ह्यन्नमन्नमयेत्यपि ।;उच्यते ह्यविशेषेण नान्यत् किञ्चिदिहोच्यते ॥185॥
+| verse_line2  = उच्यते ह्यविशेषेण नान्यत् किञ्चिदिहोच्यते ॥185॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I8" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>कर्तव्या ब्रह्मजिज्ञासेत्युक्ते किमिति संशये ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>अत इत्युदितेऽप्यस्य विशेषानुक्तितः पुनः ॥8॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = महानन्दत्व एवास्य हेतुः ‘कोन्याद्’ इति स्फुटम् ।
+| verse_lines  = महानन्दत्व एवास्य हेतुः ‘कोन्याद्’ इति स्फुटम् ।;उक्तः श्रुत्यन्तरे यस्मात् सुखं लब्ध्वा करोत्ययम् ॥186॥
+| verse_line2  = उक्तः श्रुत्यन्तरे यस्मात् सुखं लब्ध्वा करोत्ययम् ॥186॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I9" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>सृष्टिबन्धनमोक्षादिकर्तृत्वस्य श्रुतत्वतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>यतो मोक्षादिदाताऽसावतो जिज्ञास्य एव वः ॥9॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = करोति नासुखी ‘भूमा सुखं नाल्पे सुखं भवेत्’ ।
+| verse_lines  = करोति नासुखी ‘भूमा सुखं नाल्पे सुखं भवेत्’ ।;इत्युक्तं यत्प्रवृत्तिश्च नृत्तगानादिका सुखात् ॥187॥
+| verse_line2  = इत्युक्तं यत्प्रवृत्तिश्च नृत्तगानादिका सुखात् ॥187॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I10" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>इत्याह तत्परं ब्रह्म व्यासाख्यं ज्ञानरश्मिमत् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>येनैव बन्धमोक्षः स्यात् स च जिज्ञासया गतः ॥10॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दुखाद्रोदादिका चैव सर्वकर्तृत्वतोऽस्य च ।
+| verse_lines  = दुखाद्रोदादिका चैव सर्वकर्तृत्वतोऽस्य च ।;सर्वशक्तेर्न दुःखं स्यादतः केवललीलया ॥188॥
+| verse_line2  = सर्वशक्तेर्न दुःखं स्यादतः केवललीलया ॥188॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I11" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>सुप्रसन्नो भवेदीशो जिज्ञासाऽतोऽस्य मुक्तिदा ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>मोक्षादिदत्वमीशस्य कथमेवावगम्यते ॥11॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रवर्तको न चेदेष प्राण्यादन्यच्च कः पुमान् ।
+| verse_lines  = प्रवर्तको न चेदेष प्राण्यादन्यच्च कः पुमान् ।;‘ब्रह्मवित्परमाप्नोति’ इति यत्प्रथमसूचितम् ॥189॥
+| verse_line2  = ‘ब्रह्मवित्परमाप्नोति’ इति यत्प्रथमसूचितम् ॥189॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I12" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>इति चेच्छास्त्रयोनित्वात् शास्त्रगम्यो हि मोक्षदः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>प्रत्यक्षावसितेभ्यः स्याद्यदि मोक्षः कथञ्चन ॥12॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तदेव मन्त्रवर्णेन सत्यं ज्ञानमनन्तवत् ।
+| verse_lines  = तदेव मन्त्रवर्णेन सत्यं ज्ञानमनन्तवत् ।;लक्षितं तत्र सत्यत्वं सृष्ट्याऽन्नप्राणयोरपि ॥190॥
+| verse_line2  = लक्षितं तत्र सत्यत्वं सृष्ट्याऽन्नप्राणयोरपि ॥190॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I13" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>किमित्यनादिसंसारमग्नाः सर्वा इमाः प्रजाः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>यस्मान्नियमतो दुःखहानिः प्रत्यक्षतो भवेत् ॥13॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उक्तं ज्ञानं तु मनसा विज्ञानेनाप्युदीरितम् ।
+| verse_lines  = उक्तं ज्ञानं तु मनसा विज्ञानेनाप्युदीरितम् ।;अनन्तत्वं तथाऽऽनन्दमयवाचाऽप्युदाहृतम् ॥191॥
+| verse_line2  = अनन्तत्वं तथाऽऽनन्दमयवाचाऽप्युदाहृतम् ॥191॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I14" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>धावन्त्येव तमुद्दिश्य राजाद्यमखिलाः प्रजाः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>अनुमागम्यतो मोक्षो यदि स्यादनुमैव हि ॥14॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सद्भावं यापयेद्यस्मात् सत्यं तत्तेन कथ्यते ।
+| verse_lines  = सद्भावं यापयेद्यस्मात् सत्यं तत्तेन कथ्यते ।;इति सृष्टिरिह प्रोक्ता जगत्सद्भावयापकम् ॥192॥
+| verse_line2  = इति सृष्टिरिह प्रोक्ता जगत्सद्भावयापकम् ॥192॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I15" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>दृष्टपूरुषवन्मोक्षदातृतां विनिवारयेत् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>तच्छास्त्रगम्य एवैको मोक्षदो भवति ध्रुवम् ॥15॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ब्रह्मेति स्थापनायैव सत्त्वं जीवनमेव च ।
+| verse_lines  = ब्रह्मेति स्थापनायैव सत्त्वं जीवनमेव च ।;विशीर्णता च सत्त्वं स्यात् सन्नमित्याहुरेव यत् ॥193॥
+| verse_line2  = विशीर्णता च सत्त्वं स्यात् सन्नमित्याहुरेव यत् ॥193॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I16" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>शास्त्रगम्यश्च नान्योऽस्ति मोक्षदत्वेन केशवात् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>मोक्षदो हि स्वतन्त्रः स्यात् परतन्त्रः स्वयं सृतौ ॥16॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतोऽद्यतात्तृताऽन्नत्वं सत्यशब्दार्थ एव हि ।
+| verse_lines  = अतोऽद्यतात्तृताऽन्नत्वं सत्यशब्दार्थ एव हि ।;‘प्राणं देवा अनुप्राणन्ति मनुष्या पशवश्च ये ॥194॥
+| verse_line2  = ‘प्राणं देवा अनुप्राणन्ति मनुष्या पशवश्च ये ॥194॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I17" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>वर्तमानः कथं शक्तः परमोक्षाय केवलम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>अन्याश्रयेण यद्येष दद्यान्मोक्षं स एव हि ॥17॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आयुः प्राणो हि भूतानाम्’ इति यद्गतिजीवने ।
+| verse_lines  = आयुः प्राणो हि भूतानाम्’ इति यद्गतिजीवने ।;उक्ते सदिति धात्वर्थो गतिश्चातो हि सत्यता ॥195॥
+| verse_line2  = उक्ते सदिति धात्वर्थो गतिश्चातो हि सत्यता ॥195॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I18" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>तेन नानुसृतो मोक्षं न दद्यादन्यवाक्यतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>अतस्तदर्थमपि स ज्ञेयो विष्णुर्मुमुक्षुभिः ॥18॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्राणत्वमवबोधार्थो मनुधातुः प्रकीर्तितः ।
+| verse_lines  = प्राणत्वमवबोधार्थो मनुधातुः प्रकीर्तितः ।;‘नाल्पे सुखम्’ इति प्रोक्त्यैवानन्दमयतोक्तितः ॥196॥
+| verse_line2  = ‘नाल्पे सुखम्’ इति प्रोक्त्यैवानन्दमयतोक्तितः ॥196॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I19" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>‘यमेवैष’ इति श्रुत्या ‘तमेवे’ति च सादरम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>शास्त्रयोनित्वमस्यैव ज्ञायते वेदवादिभिः ॥19॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनन्तत्वं सुनिर्णीतं पूर्णानन्दो हि नाल्पके ।
+| verse_lines  = अनन्तत्वं सुनिर्णीतं पूर्णानन्दो हि नाल्पके ।;अतो हि मन्त्रवर्णोक्तविस्तृतिस्तु समस्तया ॥197॥
+| verse_line2  = अतो हि मन्त्रवर्णोक्तविस्तृतिस्तु समस्तया ॥197॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I20" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>‘य एनं विदुरमृता’ इत्युक्तस्तु समुद्रगः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>‘तदेव ब्रह्म परममि’ति श्रुत्यावधारितः ॥20॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = क्रियते परया यस्मात् इतरोऽत्र न कथ्यते ।
+| verse_lines  = क्रियते परया यस्मात् इतरोऽत्र न कथ्यते ।;पुरुषं वेत्ति यो मुच्येत् ‘नान्यः पन्था हि विद्यते’ ॥198॥
+| verse_line2  = पुरुषं वेत्ति यो मुच्येत् ‘नान्यः पन्था हि विद्यते’ ॥198॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I21" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>‘यतः प्रसूते’ति ततः सृष्टिमाह ततो हरिः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>शास्त्रयोनिर्न चान्योऽस्ति मुख्यतस्त्विति गम्यते ॥21॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति श्रुतेरन्यवेदी कथं मुक्तिं प्रयास्यति ।
+| verse_lines  = इति श्रुतेरन्यवेदी कथं मुक्तिं प्रयास्यति ।;पुरुषः पर आत्माऽजो ब्रह्म नारायणः प्रभुः ॥199॥
+| verse_line2  = पुरुषः पर आत्माऽजो ब्रह्म नारायणः प्रभुः ॥199॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I22" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>शास्त्रयोनित्वमेतस्य ज्ञायते हि समन्वयात् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>समिति ह्युपसर्गेन परमुख्यार्थतोच्यते ॥22॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = महानानन्द उद्विष्णुर्भग ओम इतीर्यते ।
+| verse_lines  = महानानन्द उद्विष्णुर्भग ओम इतीर्यते ।;स्वयं नारायणो देवो नान्यस्यैतानि कस्यचित् ॥200॥
+| verse_line2  = स्वयं नारायणो देवो नान्यस्यैतानि कस्यचित् ॥200॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I23" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>एवं परममुख्यार्थो नारायण इति श्रुतेः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>निर्धारणाय नाशब्दमिति वेदपतिर्जगौ ॥23॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानादि कुर्वते’ ।
+| verse_lines  = ‘तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानादि कुर्वते’ ।;सूक्तेन पौरुषेणैनं यजन्त्यध्यात्मकोविदाः ॥201॥
+| verse_line2  = सूक्तेन पौरुषेणैनं यजन्त्यध्यात्मकोविदाः ॥201॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I24" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>कथं समन्वयो ज्ञेयः स्वल्पशाखाविदां नृणाम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>‘वेदा ह्यनन्ता’ इति हि श्रुतिराहाप्यनन्ताम् ॥24॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति पैङ्गिश्रुतिस्तेन नान्यज्ञानाद्विमुच्यते ।
+| verse_lines  = इति पैङ्गिश्रुतिस्तेन नान्यज्ञानाद्विमुच्यते ।;ब्रह्मशब्दोदिते तस्मिन्नात्मशब्दं प्रयुज्य च ॥202॥
+| verse_line2  = ब्रह्मशब्दोदिते तस्मिन्नात्मशब्दं प्रयुज्य च ॥202॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I25" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>अनन्तवेदनिर्णीतिर्महाप्रलयवारिधेः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>उत्तारणोपमेत्यस्मान्न ज्ञेयोऽत्र समन्वयः ॥25॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्मादाकाशसृष्टिं च प्रोवाचात्र चतुर्विधाम् ।
+| verse_lines  = तस्मादाकाशसृष्टिं च प्रोवाचात्र चतुर्विधाम् ।;भूतं भूताभिमानी च तद्देहोऽन्तर्नियामकः ॥203॥
+| verse_line2  = भूतं भूताभिमानी च तद्देहोऽन्तर्नियामकः ॥203॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I26" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>इत्याशङ्कापनोदार्थं(इति शङ्कापनोदार्थं) स आह करुणाकरः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>अशक्योत्तारणत्वेऽपि(अशक्योत्तरणत्वेऽपि) ह्यागमापारवारिधेः ॥26॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = हरिश्चाकाशशब्दोक्तो मुख्यतो हरिरेव च ।
+| verse_lines  = हरिश्चाकाशशब्दोक्तो मुख्यतो हरिरेव च ।;आ समन्तात् काशते यदाकाशो मुख्यतो हरिः ॥204॥
+| verse_line2  = आ समन्तात् काशते यदाकाशो मुख्यतो हरिः ॥204॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I27" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>निर्णीयते मयैवायं रोमकूपलयोदिना ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>यद्यप्यशेषवेदार्थो दुर्गमोऽखलिमानवैः ॥27॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = बलज्ञानस्वरूपत्वाद्वायुरग्निरगं नयन् ।
+| verse_lines  = बलज्ञानस्वरूपत्वाद्वायुरग्निरगं नयन् ।;आप आपालनाच्चैव पृथिवी प्रथितो यतः ॥205॥
+| verse_line2  = आप आपालनाच्चैव पृथिवी प्रथितो यतः ॥205॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I28" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>मज्ज्ञानाव्याकृताकाशे प्राप्नोति परमाणुताम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>इति प्रकाशयन् (वेद)विश्वपतिराह प्रमेयताम् ॥28॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उष्टानामाश्रयत्वेन स एवौषधिनामकः ।
+| verse_lines  = उष्टानामाश्रयत्वेन स एवौषधिनामकः ।;ओषधीषु स्थितो विष्णुः क्षुधितैराश्रितो भवेत् ॥206॥
+| verse_line2  = ओषधीषु स्थितो विष्णुः क्षुधितैराश्रितो भवेत् ॥206॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I29" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>निखलिस्यापि वेदस्य गतिसामान्यमञ्जसा ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>को नाम गतिसामान्यमनन्तागमसम्पदः ॥29॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पुरि शेते यतः सोऽथ पुरुषश्चेति गीयते ।
+| verse_lines  = पुरि शेते यतः सोऽथ पुरुषश्चेति गीयते ।;क्रियाप्रवर्तकत्वेन प्रादुर्भावो हरेर्जनिः ॥207॥
+| verse_line2  = क्रियाप्रवर्तकत्वेन प्रादुर्भावो हरेर्जनिः ॥207॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I30" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>ज्ञानसूर्यमृते ब्रूयात् तमेकं बादरायणम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>अन्योऽप्यल्पमतिः शाखाचतुष्पञ्चगतं वसु ॥30॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आकाशादिषु नान्योऽस्ति(नान्याऽस्ति) ह्यभिमानोऽभिमानिनः ।
+| verse_lines  = आकाशादिषु नान्योऽस्ति(नान्याऽस्ति) ह्यभिमानोऽभिमानिनः ।;अभिमानिशरीरस्य साक्षाद्भूतस्य चोद्भवः ॥208॥
+| verse_line2  = अभिमानिशरीरस्य साक्षाद्भूतस्य चोद्भवः ॥208॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I31" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>जानन्ननुमितत्वेन ब्रूयात् तस्य प्रसादतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>इति मुख्यतयाऽशेषगतिसामान्यवित् प्रभुः ॥31॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एवं देहादिपर्यन्तमागतं हरिमेव तु ।
+| verse_lines  = एवं देहादिपर्यन्तमागतं हरिमेव तु ।;परामृशति तस्यैव पञ्चरूपत्ववित्तये ॥209॥
+| verse_line2  = परामृशति तस्यैव पञ्चरूपत्ववित्तये ॥209॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I32" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>प्रतिजज्ञे दृढं यस्माद्देवानामपि पूर्यते ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>अतो निखलिवेदानां सिद्ध एव समन्वयः ॥32॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = त्यक्त्वा भूतादिकं सर्वं ‘स वा एष’ इति श्रुतिः ।
+| verse_lines  = त्यक्त्वा भूतादिकं सर्वं ‘स वा एष’ इति श्रुतिः ।;स इत्यात्मपदोद्दिष्ट एष जीवशरीरगः ॥210॥
+| verse_line2  = स इत्यात्मपदोद्दिष्ट एष जीवशरीरगः ॥210॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I33" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>इति सुज्ञापितार्थोऽपि पृथक् चाह समन्वयम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>तत्र प्रथमतोऽन्यत्र प्रसिद्धानां समन्वयः ॥33॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सारान्नमय एवायं न लोकान्नमयः प्रभुः ।
+| verse_lines  = सारान्नमय एवायं न लोकान्नमयः प्रभुः ।;इति तं रसशब्देन विशिनष्टि शरीरगम् ॥211॥
+| verse_line2  = इति तं रसशब्देन विशिनष्टि शरीरगम् ॥211॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I34" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>शब्दानां वाच्य एवात्र महामल्लेशभङ्गवत् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>इतोऽत्यभ्यधिकत्वेऽपि तुर्यपादोदितस्य तु ॥34॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इदमित्येव निर्देशो वस्त्रप्रावृतवद्विभोः ।
+| verse_lines  = इदमित्येव निर्देशो वस्त्रप्रावृतवद्विभोः ।;शिर आदेर्भवेज्जीवशिर आदौ व्यवस्थितेः ॥212॥
+| verse_line2  = शिर आदेर्भवेज्जीवशिर आदौ व्यवस्थितेः ॥212॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I35" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>महासमन्वये तस्मिन्नाधिकारोऽखिलस्य हि ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>ब्रह्मैवाधिकृतस्तत्र मुख्यतोऽन्ये यथाक्रमम् ॥35॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तं विदित्वाऽस्य मुक्तिः स्यान्नान्यज्ञानात् कथञ्चन ।
+| verse_lines  = तं विदित्वाऽस्य मुक्तिः स्यान्नान्यज्ञानात् कथञ्चन ।;आदित्ये पुरुषे चायमिति भेदोपदेशतः ॥213॥
+| verse_line2  = आदित्ये पुरुषे चायमिति भेदोपदेशतः ॥213॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I36" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>दुर्गमत्वाच्च नैवात्र प्राथम्येनोदितोऽञ्जसा ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>अतोऽन्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां निर्णयाय तु ॥36॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नास्याभेदोऽस्ति जीवेन नानुमा कामचारिणी ।
+| verse_lines  = नास्याभेदोऽस्ति जीवेन नानुमा कामचारिणी ।;विमतानि शरीराणि मद्भोगायतानानि यत् ॥214॥
+| verse_line2  = विमतानि शरीराणि मद्भोगायतानानि यत् ॥214॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I37" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>प्रवृत्तः प्रथमं देवः तत्रानन्दादयो गुणाः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>ईशस्यैवेति निर्णीताः श्रुतियुक्तिसमाश्रयात् ॥37॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शरीराणीत्यादिका तु तत्त्वज्ञाने ह्यपेक्षते ।
+| verse_lines  = शरीराणीत्यादिका तु तत्त्वज्ञाने ह्यपेक्षते ।;प्रत्यक्षादिविरुद्धत्वादक्षागमभयोज्झिता ॥215॥
+| verse_line2  = प्रत्यक्षादिविरुद्धत्वादक्षागमभयोज्झिता ॥215॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I38" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>देवतान्तरगाः सर्वे शब्दवृत्तिनिमित्ततः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>विष्णुमेव वदन्त्यद्धा तत्सङ्गादुपचारतः ॥38॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनुमा कामवृत्ता हि कुत्र नावसरं व्रजेत् ।
+| verse_lines  = अनुमा कामवृत्ता हि कुत्र नावसरं व्रजेत् ।;‘जड आत्मैव वस्तुत्वात्’ ‘प्रमेयत्वाज्जडं चितिः’ ॥216॥
+| verse_line2  = ‘जड आत्मैव वस्तुत्वात्’ ‘प्रमेयत्वाज्जडं चितिः’ ॥216॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I39" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>अन्यदेवान् वदन्तीह विशेषगुणवक्तृतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>विष्णुमेव परं ब्रूयुरेवमन्येऽप्यशेषतः ॥39॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘घन आकाश’ इत्याद्या वार्यन्ते केन हेतुना ।
+| verse_lines  = ‘घन आकाश’ इत्याद्या वार्यन्ते केन हेतुना ।;न जीवभेदसूत्राणां शङ्क्याऽत्र पुनरुक्तता ॥217॥
+| verse_line2  = न जीवभेदसूत्राणां शङ्क्याऽत्र पुनरुक्तता ॥217॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I40" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>इत्यन्यत्र प्रसिद्धोरुशब्दराशेरशेषतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>ज्ञाते समन्वये विष्णौ लिङ्गैर्ह्येष समन्वयः ॥40॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वाक्यान्तरद्योतकत्वात् पृथगित्यत्र पूर्णता ।
+| verse_lines  = वाक्यान्तरद्योतकत्वात् पृथगित्यत्र पूर्णता ।;योगमन्नमयाद्यैर्यत् फलत्वेनास्य शंसति ॥218॥
+| verse_line2  = योगमन्नमयाद्यैर्यत् फलत्वेनास्य शंसति ॥218॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I41" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>तेषामन्यगतत्वे तु न स्यात् सम्यक्समन्वयः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>इत्येवाशेषलिङ्गानां ब्रह्मण्येव समन्वयम् ॥41॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्थानद्वयेऽप्यतः कोशा एत इत्यतिसाहसम् ।
+| verse_lines  = स्थानद्वयेऽप्यतः कोशा एत इत्यतिसाहसम् ।;उपसङ्क्रमणं चैव द्वितीयोद्देशितं प्रति ॥219॥
+| verse_line2  = उपसङ्क्रमणं चैव द्वितीयोद्देशितं प्रति ॥219॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I42" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>आह उभयगतत्वं च स्यादतो लिङ्गशब्दयोः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>इति संशयनुत्त्यर्थमुभयत्र प्रतीतितः ॥42॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतिक्रमं वदन्तं तमुपशब्दो निवारयेत् ।
+| verse_lines  = अतिक्रमं वदन्तं तमुपशब्दो निवारयेत् ।;अश्रुतस्यातिशब्दस्य स्थानं दद्यात् कथं पुनः ॥220॥
+| verse_line2  = अश्रुतस्यातिशब्दस्य स्थानं दद्यात् कथं पुनः ॥220॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I43" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>शब्दानां वर्तमानानां सलिङ्गानां विशेषतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>समन्वयो हरावेव यन्नैवान्यत्र मुख्यतः ॥43॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = श्रुताश्रुतपरित्यागकल्पने विगतह्रियाम् ।
+| verse_lines  = श्रुताश्रुतपरित्यागकल्पने विगतह्रियाम् ।;मृतावेव परित्यागः कृतो ह्यन्नमयस्य च ॥221॥
+| verse_line2  = मृतावेव परित्यागः कृतो ह्यन्नमयस्य च ॥221॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I44" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>शब्दा लिङ्गानि च यतो नैवान्यत्र स्वतन्त्रता ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>अस्वतन्त्रेषु शब्दस्य वृत्तिहेतुर्न मुख्यतः ॥44॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = येऽन्नं ब्रह्मेत्याद्युपासां सामानाधिकरण्यतः ।
+| verse_lines  = येऽन्नं ब्रह्मेत्याद्युपासां सामानाधिकरण्यतः ।;उक्त्वा पञ्चस्वरूपाणां पुनस्तत्प्राप्तिवादिनी ॥222॥
+| verse_line2  = उक्त्वा पञ्चस्वरूपाणां पुनस्तत्प्राप्तिवादिनी ॥222॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I45" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>यतोऽतो यदधीनास्ते शब्दार्थत्वमुपागतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>अत्यल्पेनैव शब्दस्य वृत्तिहेतुगुणेन तु ॥45॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्थानद्वयगता वेदवाणी तदपलापिनाम् ।
+| verse_lines  = स्थानद्वयगता वेदवाणी तदपलापिनाम् ।;तमसोऽन्यत्र संस्थानं कथमेव सहेत सा ॥223॥
+| verse_line2  = तमसोऽन्यत्र संस्थानं कथमेव सहेत सा ॥223॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I46" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>अयो यथा दाहकत्वं स एवेशः स्वतन्त्रतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>मुख्यशब्दार्थ इति हि स्वीकर्तव्यो मनीषिभिः ॥46॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘अधीहि भगवो ब्रह्म’ इत्युक्तोऽन्नप्राणपूर्वकम् ।
+| verse_lines  = ‘अधीहि भगवो ब्रह्म’ इत्युक्तोऽन्नप्राणपूर्वकम् ।;आह ब्रह्म कथं तन्न द्वारं तदितिवादिनः ॥224॥
+| verse_line2  = आह ब्रह्म कथं तन्न द्वारं तदितिवादिनः ॥224॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I47" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>इत्याह एवं च शब्दानां नारायणसमन्वये ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>सिद्धेऽप्यशेषशब्दानां न कथञ्चन युज्यते ॥47॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उपसत्तिं कथं विद्युरुपसन्नाय हि त्रिशः ।
+| verse_lines  = उपसत्तिं कथं विद्युरुपसन्नाय हि त्रिशः ।;वक्तव्यं ब्रह्म गुरुणा चतुर्वारमथापि वा ॥225॥
+| verse_line2  = वक्तव्यं ब्रह्म गुरुणा चतुर्वारमथापि वा ॥225॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I48" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>विरोधादवरत्वादेरपि प्राप्तिर्यतो भवेत् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>इति चेदवरत्वादि द्विविधं ह्युपलभ्यते ॥48॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सकृद्वेत्यागमा ब्रूयुः सम्प्रदायविदोऽपि च ।
+| verse_lines  = सकृद्वेत्यागमा ब्रूयुः सम्प्रदायविदोऽपि च ।;तद्यत्किञ्चित् कथं ब्रूयादुपसन्नाय दिक्पतिः ॥226॥
+| verse_line2  = तद्यत्किञ्चित् कथं ब्रूयादुपसन्नाय दिक्पतिः ॥226॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I49" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>परस्यावरताहेतुर्यः स्वयं पर एव सन् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>सोऽपि ह्यवरशब्दार्थो यथा राजा जयी भवेत् ॥49॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न वदेत् ब्रह्म च कथं मायावी न हि वारिराट् ।
+| verse_lines  = न वदेत् ब्रह्म च कथं मायावी न हि वारिराट् ।;चष्ट इत्येव तच्चक्षुः श्रवणाच्छ्रोत्रमुच्यते ॥227॥
+| verse_line2  = चष्ट इत्येव तच्चक्षुः श्रवणाच्छ्रोत्रमुच्यते ॥227॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I50" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>अन्योऽवरत्वानुभवी तयोः पूर्वोऽस्ति केशवे ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>द्वितीयो जीव एवास्ति स्वातन्त्र्यान्न तु(च) दूषणम् ॥50॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वचनादेव वाग् ब्रह्म सृष्टिस्थित्यादिकारणम् ।
+| verse_lines  = वचनादेव वाग् ब्रह्म सृष्टिस्थित्यादिकारणम् ।;तच्च वाधूलशाखायामष्टरूपमुदाहृतम् ॥228॥
+| verse_line2  = तच्च वाधूलशाखायामष्टरूपमुदाहृतम् ॥228॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I51" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>हरेरेवमशेषेण सर्वशब्दसमन्वये ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>उक्ते विरोधहीनस्य स्यात् समन्वयता यतः ॥51॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विज्ञानानन्दसहितं पृथक् सृष्ट्यादिलक्षणैः ।
+| verse_lines  = विज्ञानानन्दसहितं पृथक् सृष्ट्यादिलक्षणैः ।;आवापोद्वापतः शाखा यत आहुः परं पदम् ॥229॥
+| verse_line2  = आवापोद्वापतः शाखा यत आहुः परं पदम् ॥229॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I52" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>अतोऽशेषविरोधानां कृतेशेन निराकृतिः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>समन्वयाविरोधाभ्यां सञ्जाते वस्तुनिर्णये ॥52॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘यतो भूतानि जायन्त’ इत्याद्यैर्लक्षणैः स्वयम् ।
+| verse_lines  = ‘यतो भूतानि जायन्त’ इत्याद्यैर्लक्षणैः स्वयम् ।;लक्षितं गुरुणा पश्चात् तपसैवापरोक्षतः(पश्चात्तपसैवापरोक्षितम्) ॥230॥
+| verse_line2  = लक्षितं गुरुणा पश्चात् तपसैवापरोक्षतः(पश्चात्तपसैवापरोक्षितम्) ॥230॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I53" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>किं मया कार्यमित्येव स्याद्बुद्धिरधिकारिणः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>तत्र भक्तिविधानार्थमभक्तानर्थसन्ततौ ॥53॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दृष्ट्वैकैकस्वरूपं(दृष्ट्वैकैकं स्वरूपं) तु समस्तोक्तानुदर्शनम् ।
+| verse_lines  = दृष्ट्वैकैकस्वरूपं(दृष्ट्वैकैकं स्वरूपं) तु समस्तोक्तानुदर्शनम् ।;इच्छताऽऽज्ञां गुरोः प्राप्य तपसैवापरोक्षितम् ॥231॥
+| verse_line2  = इच्छताऽऽज्ञां गुरोः प्राप्य तपसैवापरोक्षितम् ॥231॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I54" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>उक्तायां भक्तिदार्ढ्याय प्रोक्तेऽशेषगुणोच्चये ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>वक्तव्योपासना नित्यं कर्तव्येत्यादरेण हि ॥54॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अब्रह्मेत्येव वदतां श्रुताहान्यश्रुतग्रहौ ।
+| verse_lines  = अब्रह्मेत्येव वदतां श्रुताहान्यश्रुतग्रहौ ।;साक्षाल्लक्षणतां प्राप्ताविति लज्जा तदुक्तिषु ॥232॥
+| verse_line2  = साक्षाल्लक्षणतां प्राप्ताविति लज्जा तदुक्तिषु ॥232॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I55" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>सोपासना च द्विविधा शास्त्राभ्यासस्वरूपिणी ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>ध्यानरूपा परा चैव तदङ्गं धारणादिकम् ॥55॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = समीपे सहभोगस्य मुक्तित्वेनोक्तितोऽसकृत् ।
+| verse_lines  = समीपे सहभोगस्य मुक्तित्वेनोक्तितोऽसकृत् ।;भेदो जीवेशयोर्मिथ्येत्येव मिथ्या स्वयं भवेत् ॥233॥
+| verse_line2  = भेदो जीवेशयोर्मिथ्येत्येव मिथ्या स्वयं भवेत् ॥233॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I56" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>तथोभयात्मकं चैव पादेऽस्मिन् बादरायणः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>आहोपासनमद्धैव विस्तरात् श्रुतिपूर्वकम् ॥56॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एतेन मयटश्चैव द्वैविध्येनार्थकल्पनात् ।
+| verse_lines  = एतेन मयटश्चैव द्वैविध्येनार्थकल्पनात् ।;तदन्येषां मतमपि सत्संसत्सु न भासते ॥234॥
+| verse_line2  = तदन्येषां मतमपि सत्संसत्सु न भासते ॥234॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I57" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>पृथग्दृष्टिरशक्यत्वमनिर्णीतिः समुच्चयः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>विशेषदर्शनं कार्यलोपो नानोक्तिराशुता ॥57॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतो नारायणो देवो निःशेषगुणवाचकैः ।
+| verse_lines  = अतो नारायणो देवो निःशेषगुणवाचकैः ।;गुणिसामान्यवचनैरपि मुख्यतयोदितः ॥235॥
+| verse_line2  = गुणिसामान्यवचनैरपि मुख्यतयोदितः ॥235॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I58" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>विभ्रमोपाकृतिर्लिङ्गमनवस्थाविशेषिता ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>अप्रयोजनता चातिप्रसङ्गोऽदूरसंश्रयः ॥58॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अध्यात्मगैश्च प्राणाद्यैस्तथैव ह्यधिभूतगैः ।
+| verse_lines  = अध्यात्मगैश्च प्राणाद्यैस्तथैव ह्यधिभूतगैः ।;अन्नादिशब्दैर्भगवानेको मुख्यतयोदितः ॥236॥
+| verse_line2  = अन्नादिशब्दैर्भगवानेको मुख्यतयोदितः ॥236॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I59" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>विशिष्टकारणं चेष्टां दृष्टवैरूप्यमुन्नतिः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>अनुक्तिरप्रयत्नत्वं दृढबन्धपराभवौ ॥59॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = जन्माद्यस्येति सूत्रेण गुणसर्वस्वसिद्धये ।
+| verse_lines  = जन्माद्यस्येति सूत्रेण गुणसर्वस्वसिद्धये ।;ब्रह्मणो लक्षणं प्रोक्तं शास्त्रमूलं यतस्ततः ॥237॥
+| verse_line2  = ब्रह्मणो लक्षणं प्रोक्तं शास्त्रमूलं यतस्ततः ॥237॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I60" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>पुंसाम्यं प्राप्तसन्त्यागः कारणानिर्णयो भ्रमः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>विशेषदर्शितालापो गुणसाम्यं पृथग्दृशिः ॥60॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्वयः सर्वशब्दानां गुणसर्वस्ववेदकः ।
+| verse_lines  = अन्वयः सर्वशब्दानां गुणसर्वस्ववेदकः ।;शब्दप्रवृत्तिहेतूनां तस्मिन् मुख्यसमन्वयात् ॥238॥
+| verse_line2  = शब्दप्रवृत्तिहेतूनां तस्मिन् मुख्यसमन्वयात् ॥238॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्यार्थेष्वल्पताहेतोस्तन्निमित्तत्वतस्तथा ।
+| verse_lines  = अन्यार्थेष्वल्पताहेतोस्तन्निमित्तत्वतस्तथा ।;तद्वाचकत्वं शब्दानां बहुलातिप्रयोगतः(बहळातिप्रयोगतः) ॥239॥
+| verse_line2  = तद्वाचकत्वं शब्दानां बहुलातिप्रयोगतः(बहळातिप्रयोगतः) ॥239॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I61" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>अगम्यवर्त्म सन्धानमिष्टं फलमकल्पना ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>शुद्धवैरूप्यमङ्गत्वमविशेषदृशिः क्रिया ॥61॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = रूढमित्येव साध्यं स्याद्रूढिर्हि द्विविधा मता ।
+| verse_lines  = रूढमित्येव साध्यं स्याद्रूढिर्हि द्विविधा मता ।;अविद्वद्विद्वदाप्त्यैव मुख्या हि विदुषां तु सा ॥240॥
+| verse_line2  = अविद्वद्विद्वदाप्त्यैव मुख्या हि विदुषां तु सा ॥240॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I62" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>युक्तयः पूर्वपक्षस्थाः सुज्ञेयत्वं विधिक्रिया ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>माहात्म्यमल्पशक्तित्वं यथायोग्यफलं भवः ॥62॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विद्वद्रूढिर्वैदिका स्यात् सा योगादेव लभ्यते ।
+| verse_lines  = विद्वद्रूढिर्वैदिका स्यात् सा योगादेव लभ्यते ।;तस्मान्मुख्यार्थता विष्णोरिति कृत्वा हृदि प्रभुः ॥241॥
+| verse_line2  = तस्मान्मुख्यार्थता विष्णोरिति कृत्वा हृदि प्रभुः ॥241॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I63" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>फलसाम्यं विशेषश्च गुणाधिक्यं प्रधानता ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V06
-<p>यथाशक्तिक्रिया सन्धिः प्रमाणबलमानतिः ॥63॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = समन्वयं साधयति.........।
+| verse_lines  = समन्वयं साधयति.........।
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I64" data-verse="AV_C03_S03">
+<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तस्थत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A007"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तस्थत्वाधिकरणम्</h4>
-<p>कारणं कार्यवैशेष्यं स्वभावो वस्तुदूषणम् ।</p>
-<p>प्रतिक्रियाविरोधश्च प्रतिसन्धिरनूनता ॥64॥</p>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I65" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>संस्कारपाटवं स्वेच्छानियतिर्वस्तुवैभवम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V07
-<p>विशेषोक्तिरमानत्वं प्राधान्यं प्रीतिरागमः ॥65॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ............ देवानां तत्र शक्तताम् ।
+| verse_lines  = ............ देवानां तत्र शक्तताम् ।;आशङ्क्य तत्र रूढिं च तच्छब्दानामपि स्वयम् ॥242॥
+| verse_line2  = आशङ्क्य तत्र रूढिं च तच्छब्दानामपि स्वयम् ॥242॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I66" data-verse="AV_C03_S03">
+{{VerseBlock
-<p>सुस्थिरत्वं कृतप्राप्तिरनादिगुणविस्तरः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S01_V07
-<p>साधनोत्तमता नानादृष्टिः शिष्टिरनूनता ॥66॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = समुद्रान्तस्थितत्वाद्यैस्तद्धर्मैर्विष्णुरूढताम् ।
+| verse_lines  = समुद्रान्तस्थितत्वाद्यैस्तद्धर्मैर्विष्णुरूढताम् ।;साधयित्वाऽभिदां तैश्च पुनरेव न्यावारयत् ॥243॥
+| verse_line2  = साधयित्वाऽभिदां तैश्च पुनरेव न्यावारयत् ॥243॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I67" data-verse="AV_C03_S03">
+<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आकाशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A008"></span><h4 class="gr-section-head">आकाशाधिकरणम्</h4>
-<p>अविघ्नत्वाविरोधौ च गुणवैशेष्यमागमः ।</p>
-<p>सिद्धान्तनिर्णया ह्येता युक्तयो व्याहृताः सदा ॥67॥</p>
-</div>
-<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्ववेदान्तप्रत्ययाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">सर्ववेदान्तप्रत्ययाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = चेष्टा हि चेतनानां या सा भवेत् तत्प्रसादतः ।
+| verse_lines  = चेष्टा हि चेतनानां या सा भवेत् तत्प्रसादतः ।;अचेतनस्वभावस्तु विवरादिः कथं ततः ॥244॥
+| verse_line2  = अचेतनस्वभावस्तु विवरादिः कथं ततः ॥244॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S03_V01" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V08
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">यथाशक्त्यखिलान् वेदान् विज्ञायोपासनं भवेत् ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">तत्राखिलस्य विज्ञप्तिः सम्यग्ब्रह्मणः एव हि ॥68॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = इति शङ्कानिवृत्यर्थं आकाश इति नाम च ।
-</div>
+| verse_lines  = इति शङ्कानिवृत्यर्थं आकाश इति नाम च ।;‘परतोपि वरीयस्त्व’ पूर्वल्लिङ्गाद्धरेर्भवेत् ॥245॥
-</div>
+| verse_line2  = ‘परतोपि वरीयस्त्व’ पूर्वल्लिङ्गाद्धरेर्भवेत् ॥245॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उपसंहाराधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">उपसंहाराधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘नभो ददाति श्वसतां मार्गं यन्नियमाददः ।’’
+| verse_lines  = ‘‘नभो ददाति श्वसतां मार्गं यन्नियमाददः ।’’;इत्यादिवाक्यैः...............॥
+| verse_line2  = इत्यादिवाक्यैः...............॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S03_V02" type="sutra" data-doc="AV">
+<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A009"></span><h4 class="gr-section-head">प्राणाधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-text">
-<div class="shloka">
-<span class="shloka-line">कृत्वाऽथ कुर्वन्नपि वा निदिध्यासनमाचरेत् ॥97॥</span>
-</div>
-</div>
-</div>
-<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A042" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नवाधिकरणम्(अनुबन्धाद्यधिकरणम्)"></span><h4 class="gr-section-head">नवाधिकरणम्(अनुबन्धाद्यधिकरणम्)</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V09
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = .............अध्यात्ममन्वयव्यतिरेकतः ॥246॥
+| verse_lines  = .............अध्यात्ममन्वयव्यतिरेकतः ॥246॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S03_V42" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V09
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">विषयेषु च संसर्गात् शाश्वतस्य च संशयात् ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">मनसा चान्यदाकाङ्क्षात् परं न प्रतिपद्यते ॥98॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = प्राणादिहेतुतादृष्टेः अतिदेशो हि तादृशः ।
-</div>
+| verse_lines  = प्राणादिहेतुतादृष्टेः अतिदेशो हि तादृशः ।;लिङ्गं बलवदेव स्यात् प्रेरकोऽस्यापि यद्धरिः ॥247॥
-</div>
+| verse_line2  = लिङ्गं बलवदेव स्यात् प्रेरकोऽस्यापि यद्धरिः ॥247॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विद्याधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">विद्याधिकरणम्</h4>
+<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गायत्र्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A011"></span><h4 class="gr-section-head">गायत्र्यधिकरणम्</h4>
-<div class="verse" id="AV_C03_S03_V03" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V11
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">नैव मोक्ष इति प्राहुर्लोकायतमते स्थिताः ॥122॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = नित्यत्वादेव शब्दस्य तत्स्वभावः कथं हरेः ।
-</div>
+| verse_lines  = नित्यत्वादेव शब्दस्य तत्स्वभावः कथं हरेः ।;कथं प्रसिद्धबहुलशब्दानामन्यथार्थता ॥248॥
+| verse_line2  = कथं प्रसिद्धबहुलशब्दानामन्यथार्थता ॥248॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यावदधिकाराधिकरणम् "></span><h4 class="gr-section-head">यावदधिकाराधिकरणम् </h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति चेत् तद्धरेरेव बाहुल्याच्छ्रुतिलिङ्गयोः ।
+| verse_lines  = इति चेत् तद्धरेरेव बाहुल्याच्छ्रुतिलिङ्गयोः ।;तादृशत्वाच्च तच्छक्तेः ............॥
+| verse_line2  = तादृशत्वाच्च तच्छक्तेः ............॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S03_V03" type="sutra" data-doc="AV">
+<span id="gr-adh-AV_C01_S01_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तिमप्राणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S01_A012"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तिमप्राणाधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-text">
-<div class="shloka">
-<span class="shloka-line">अधिकारविशेषेण भक्तिज्ञानसुखादिभिः ।</span>
-<span class="shloka-line">विशेषो देवतादीनां मोक्षे चैव विशेषतः ॥187॥</span>
-</div>
-</div>
-</div>
-<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इयदामननाधिकरणम्  "></span><h4 class="gr-section-head">इयदामननाधिकरणम्  </h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = .........बाहुल्ये श्रुतिलिङ्गयोः ॥249॥
+| verse_lines  = .........बाहुल्ये श्रुतिलिङ्गयोः ॥249॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S03_V03" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V12
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">उषाः स्वाहा च पर्जन्यो मित्रोऽग्निर्वरुणो विधुः ॥192॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = अन्यस्य मुख्यवाच्यत्वमिति तन्नात्रगस्य हि ।
-</div>
+| verse_lines  = अन्यस्य मुख्यवाच्यत्वमिति तन्नात्रगस्य हि ।;विष्णोरेव तु लिङ्गानि प्राणस्थानि तु सर्वशः ॥250॥
+| verse_line2  = विष्णोरेव तु लिङ्गानि प्राणस्थानि तु सर्वशः ॥250॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="दर्शनभेदाधिकरणम्  "></span><h4 class="gr-section-head">दर्शनभेदाधिकरणम्  </h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्राणसंवादपूर्वाणि मुख्यतो जीवगतानि च ।
+| verse_lines  = प्राणसंवादपूर्वाणि मुख्यतो जीवगतानि च ।;अभ्यार्चच्छतवर्षाणि प्राणवंशत्वमित्यपि ॥251॥
+| verse_line2  = अभ्यार्चच्छतवर्षाणि प्राणवंशत्वमित्यपि ॥251॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S03_V03" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V12
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">..... दृष्टिरिति योग्यानुसारतः ॥203॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = तस्मादन्यत्रगैः शब्दैरुक्तन्यायैः समन्ततः ।
-</div>
+| verse_lines  = तस्मादन्यत्रगैः शब्दैरुक्तन्यायैः समन्ततः ।;एको नारायणो देवो भण्यते नात्र संशयः ॥252॥
+| verse_line2  = एको नारायणो देवो भण्यते नात्र संशयः ॥252॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वासुदेवादिरूपेण चतुर्मूतिश्च सर्वशः ।
+| verse_lines  = वासुदेवादिरूपेण चतुर्मूतिश्च सर्वशः ।;अथवा पञ्चमूतिः स प्रोक्तोऽधिकरणं प्रति ॥253॥
+| verse_line2  = अथवा पञ्चमूतिः स प्रोक्तोऽधिकरणं प्रति ॥253॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title=" प्रदानाधिकरणम्   "></span><h4 class="gr-section-head"> प्रदानाधिकरणम्   </h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रतिसूत्रं प्रतिपदं प्रत्यक्षरमथापि वा ।
+| verse_lines  = प्रतिसूत्रं प्रतिपदं प्रत्यक्षरमथापि वा ।;तैस्तैर्युक्तिश्रुतिन्यायविशेषैर्योग्यता यथा ॥254॥
+| verse_line2  = तैस्तैर्युक्तिश्रुतिन्यायविशेषैर्योग्यता यथा ॥254॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S03_V03" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S01_V12
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">सम्यग्गुरुप्रसादश्च मुख्यतो दृष्टिकारणम् ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = बृहत्तन्त्रप्रमाणेन बह्वर्थमपि सङ्ग्रहात् ।
-</div>
+| verse_lines  = बृहत्तन्त्रप्रमाणेन बह्वर्थमपि सङ्ग्रहात् ।;उच्यते नरबुद्धीनामपि किञ्चिद्ग्रहार्थतः ॥255॥
+| verse_line2  = उच्यते नरबुद्धीनामपि किञ्चिद्ग्रहार्थतः ॥255॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title=" गुरुप्रसादाधिकरणम्   "></span><h4 class="gr-section-head"> गुरुप्रसादाधिकरणम्   </h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S01_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ग्रन्थोऽयमपि बह्वर्थो भाष्यं चात्यर्थविस्तरम् ।
+| verse_lines  = ग्रन्थोऽयमपि बह्वर्थो भाष्यं चात्यर्थविस्तरम् ।;बहुज्ञा एव जानन्ति विशेषेणार्थमेतयोः ॥256॥;तस्मान्महागुणो विष्णुर्नाम्नामपुनरुक्तितः ।
+| verse_line2  = बहुज्ञा एव जानन्ति विशेषेणार्थमेतयोः ॥256॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S03_V03" type="sutra" data-doc="AV">
+<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥</div>
-<div class="verse-text">
-<div class="shloka">
-<span class="shloka-line">श्रवणादि च कर्तव्यं नान्यथा दर्शनं क्वचित् ॥204॥</span>
-</div>
-</div>
-</div>
-<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पूर्वविकल्पाधिकरणम्   "></span><h4 class="gr-section-head">पूर्वविकल्पाधिकरणम्   </h4>
+<span id="gr-C1-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>
+=== द्वितीयः पादः ===
+<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वगतत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S02_A001"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वगतत्वाधिकरणम्</h4>
-<div class="verse" id="AV_C03_S03_V03" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S02_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">गुणाधिकं गुरुं प्राप्य तद्धीनं नाप्नुयात् क्वचित् ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">विपर्ययस्तु कर्तव्यः सर्वथा शुभ(मुक्ति)मिच्छता ॥205॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = लिङ्गात्मकानां शब्दानां वृत्तिर्नारायणे परे ॥ १ ॥
-</div>
+| verse_lines  = लिङ्गात्मकानां शब्दानां वृत्तिर्नारायणे परे ॥ १ ॥;चिन्त्यते सर्वगत्वं तु प्रथमं प्रविचार्यते ।;तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तिप्रबोधकः ॥1॥
-</div>
+| verse_line2  = चिन्त्यते सर्वगत्वं तु प्रथमं प्रविचार्यते ।
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A0010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="  ताद्विद्याधिकरणम्  "></span><h4 class="gr-section-head">  ताद्विद्याधिकरणम्  </h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दूरतोऽप्यतिशक्तः स लीलया केवलं प्रभुः ।
+| verse_lines  = दूरतोऽप्यतिशक्तः स लीलया केवलं प्रभुः ।;इति ज्ञापयितुं कर्मकर्त्रोरुत्सर्गतो भिदा ॥2॥
+| verse_line2  = इति ज्ञापयितुं कर्मकर्त्रोरुत्सर्गतो भिदा ॥2॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S03_V03" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S02_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">साधनेभ्योऽधिका भक्तिर्नैवान्यत् तादृशं क्वचित् ॥209॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = अभेदोऽपि विशेषे स्याद्बली सोऽप्यनपोदितः  ।
-</div>
+| verse_lines  = अभेदोऽपि विशेषे स्याद्बली सोऽप्यनपोदितः  ।;एतद्भावाभिधं लिङ्गं क्रियालिङ्गे ततः परम्॥3॥
+| verse_line2  = एतद्भावाभिधं लिङ्गं क्रियालिङ्गे ततः परम्॥3॥
+}}
-<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्तर्याम्यन्तरश्चेति क्रियाभावाख्यमुच्यते ।
+| verse_lines  = अन्तर्याम्यन्तरश्चेति क्रियाभावाख्यमुच्यते ।;अदृश्यत्वाद्यभावाख्यं श्रुतिर्लिङ्गाधिका परा ॥4॥
+| verse_line2  = अदृश्यत्वाद्यभावाख्यं श्रुतिर्लिङ्गाधिका परा ॥4॥
+}}
-<span id="gr-C3-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>
+<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अत्तृत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S02_A002"></span><h4 class="gr-section-head">अत्तृत्वाधिकरणम्</h4>
-=== चतुर्थः पादः ===
-<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="3" data-sec="4">
-<p class="adhyaya-trans">चतुर्थः पादः</p>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C03_S04_I01" data-verse="AV_C03_S04">
-<p>एवमुत्पन्ननिर्दोषभगवद्दर्शनात् सदा ।</p>
-<p>अपेक्षितफलप्राप्तिरारब्धस्यानतिक्रमात् ॥1॥</p>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C03_S04_I02" data-verse="AV_C03_S04">
+{{VerseBlock
-<p>देवर्षिमानुषादीनां तत्तज्जात्यनुसारतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S02_V02
-<p>जैमिन्युक्तं मानुषाणां तद्विशेषाश्च केचन ॥2॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनित्यत्वात् क्रियाणां तु कथमेव स्वरूपता ।
+| verse_lines  = अनित्यत्वात् क्रियाणां तु कथमेव स्वरूपता ।;इति चेत् स विशेषोऽपि क्रियाशक्त्यात्मना स्थिरः ॥6॥
+| verse_line2  = इति चेत् स विशेषोऽपि क्रियाशक्त्यात्मना स्थिरः ॥6॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C03_S04_I03" data-verse="AV_C03_S04">
+{{VerseBlock
-<p>सामान्यं भगवत्प्रोक्तं देवादीनां विशेषतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S02_V02
-<p>बलवद्विरोधिसद्भावे जैमिन्याद्युक्तिरिष्यते ॥3॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शक्तिता व्यक्तिता(व्यक्तता) चेति विशेषोऽपि विशेषवान् ।
+| verse_lines  = शक्तिता व्यक्तिता(व्यक्तता) चेति विशेषोऽपि विशेषवान् ।;अभिन्नोऽपि क्रियादिश्च स्वभाव इति हि श्रुतिः ॥7॥
+| verse_line2  = अभिन्नोऽपि क्रियादिश्च स्वभाव इति हि श्रुतिः ॥7॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S04_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कामचाराधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">कामचाराधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘ज्ञानं नित्यं क्रिया नित्या बलं शक्तिः परात्मनः ।
+| verse_lines  = ‘‘ज्ञानं नित्यं क्रिया नित्या बलं शक्तिः परात्मनः ।;नित्यानन्दोऽव्ययः पूर्णो भगवान् विष्णुरच्युतः’’ ॥8॥
+| verse_line2  = नित्यानन्दोऽव्ययः पूर्णो भगवान् विष्णुरच्युतः’’ ॥8॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S04_V01" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S02_V02
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">विकर्मलेपो नैवस्ति सम्यग्दृष्टिमतां क्वचित् ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">गुणहानिश्च नैवास्ति ब्रह्मणस्त्वविकर्मतः ॥4॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = इति पैङ्गिश्रुतिश्चाह ‘‘शक्तिसद्भाव एव तु ।
-</div>
+| verse_lines  = इति पैङ्गिश्रुतिश्चाह ‘‘शक्तिसद्भाव एव तु ।;क्रियादिनित्यता ज्ञेया तदन्यत्र त्वनित्यता’’ ॥9॥
-</div>
+| verse_line2  = क्रियादिनित्यता ज्ञेया तदन्यत्र त्वनित्यता’’ ॥9॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S04_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आधिकारिकाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">आधिकारिकाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति सत्तत्ववचनं........... ।
+| verse_lines  = इति सत्तत्ववचनं........... ।
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S04_V02" type="sutra" data-doc="AV">
+<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="गुहाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S02_A003"></span><h4 class="gr-section-head">गुहाधिकरणम्</h4>
-<div class="verse-text">
-<div class="shloka">
+{{VerseBlock
-<span class="shloka-line">अनादियोग्यता चैव कलिवाणीश्वरावधिम् ॥111॥</span>
+| verse_id     = AV_C01_S02_V03
-</div>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ........ द्वित्वं चैकस्य युज्यते ।
+| verse_lines  = ........ द्वित्वं चैकस्य युज्यते ।;यः सेतुरिति चैकत्ववचनेन विशेषणात् ॥10॥
+| verse_line2  = यः सेतुरिति चैकत्ववचनेन विशेषणात् ॥10॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S04_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="फलश्रुत्यधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">फलश्रुत्यधिकरणम्</h4>
+<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तरधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S02_A004"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तरधिकरणम्</h4>
-<div class="verse" id="AV_C03_S04_V03" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S02_V04
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">स्वातन्त्र्यतारतम्येन फलं हि फलिनां भवेत् ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">अशुभं त्वशुभेऽप्येषां स्वातन्त्र्यात् प्रीतितो हरेः ॥255॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = अन्तःस्थित्वा रमणकृदन्तरः समुदाहृतः ।
-</div>
+| verse_lines  = अन्तःस्थित्वा रमणकृदन्तरः समुदाहृतः ।;रमणं चात्मशब्देनादेयं मातीति चोच्यते ॥11॥
-</div>
+| verse_line2  = रमणं चात्मशब्देनादेयं मातीति चोच्यते ॥11॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C03_S04_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्वयाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">अन्वयाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S02_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विशिष्टसुखवत्वाच्च ब्रह्मत्वं च विशिष्टता ।
+| verse_lines  = विशिष्टसुखवत्वाच्च ब्रह्मत्वं च विशिष्टता ।;अन्योन्यनियतिश्चेशनियमे नान्यथा भवेत् ॥12॥
+| verse_line2  = अन्योन्यनियतिश्चेशनियमे नान्यथा भवेत् ॥12॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C03_S04_V04" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S02_V04
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">ज्ञानदा अपि चाचार्या विशेषात् फलमाप्नुयुः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">‘मुक्तावष्टगुणं शिष्याद् गुरुराप्नोति शोचनम् ॥271॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = चेतनानां विशेषो यः स्वभावोऽपीश्वरार्पितः ।
-</div>
+| verse_lines  = चेतनानां विशेषो यः स्वभावोऽपीश्वरार्पितः ।;अन्योन्यनियमे तस्मादनवस्थित्यसम्भवौ ॥13॥
-</div>
+| verse_line2  = अन्योन्यनियमे तस्मादनवस्थित्यसम्भवौ ॥13॥
+}}
-<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥</div>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S02_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ईश्वरश्चेन्नियन्ता(नियन्ता च स एव) स्यात् स एव प्रथमागतः ।
+| verse_lines  = ईश्वरश्चेन्नियन्ता(नियन्ता च स एव) स्यात् स एव प्रथमागतः ।;किमित्यपोद्यते कस्मात् वृथाऽवस्थितिकल्पना ॥14॥
+| verse_line2  = किमित्यपोद्यते कस्मात् वृथाऽवस्थितिकल्पना ॥14॥
+}}
-== चतुर्थाध्यायस्य ==
+{{VerseBlock
-<span id="gr-C4-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>
+| verse_id     = AV_C01_S02_V04
-=== प्रथमः पादः ===
+| document_id  = AV
-<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="4" data-sec="1">
+| chapter_id   = AV_C01
-<p class="adhyaya-trans">प्रथमः पादः</p>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = दोषवत्येव तस्मात् सा नैव कार्या कथञ्चन ॥
-<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I01" data-verse="AV_C04_S01">
+| verse_lines  = दोषवत्येव तस्मात् सा नैव कार्या कथञ्चन ॥
-<p>समन्वयाविरोधाभ्यां सिद्धे वस्तुनि साधने ।</p>
+}}
-<p>विचारितेष्वशेषेषु साधनेषु विशेषतः ॥1॥</p>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I02" data-verse="AV_C04_S01">
+<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्तर्याम्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S02_A005"></span><h4 class="gr-section-head">अन्तर्याम्यधिकरणम्</h4>
-<p>नित्यशः कार्यमत्यन्तमवश्यम्भावि साधनम् ।</p>
-<p>चिन्त्यते प्रथमं तत्र श्रवणादिसकृत्क्रिया ॥2॥</p>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I03" data-verse="AV_C04_S01">
+{{VerseBlock
-<p>आवृत्तिर्वेति सन्देहे कर्तव्यावृत्तिरेव हि ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S02_V05
-<p>उपदेशोऽतत्त्वमसीत्यादि ह्यसकृदेव यत् ॥3॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = रमणं नातियत्नस्य विक्षेपादेव युज्यते ॥15॥
+| verse_lines  = रमणं नातियत्नस्य विक्षेपादेव युज्यते ॥15॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I04" data-verse="AV_C04_S01">
+{{VerseBlock
-<p>‘लिङ्गाल्लातव्यतः पूर्वमृजोर्ब्रह्मत्वतः शतात् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S02_V05
-<p>शुश्रावोग्रतपा नाम योग्यो रुद्रपदस्य यः ॥4॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति चेत्सर्वनियमो यस्य कस्मान्न शक्यते ।
+| verse_lines  = इति चेत्सर्वनियमो यस्य कस्मान्न शक्यते ।;स्वात्मनाऽनियतं(आत्मना नियतं) वस्तु प्रतीपं ह्यात्मनो भवेत् ॥16॥
+| verse_line2  = स्वात्मनाऽनियतं(आत्मना नियतं) वस्तु प्रतीपं ह्यात्मनो भवेत् ॥16॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I05" data-verse="AV_C04_S01">
+{{VerseBlock
-<p>सार्धं परार्धं विष्णोस्तु गुणान् भक्त्या सदोद्यतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S02_V05
-<p>तत्त्रिभागमुपासां च चक्रे सम्भृतमानसः ॥5॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वाधीनसत्ताशक्यादि कथमात्मप्रतीपकम् ।
+| verse_lines  = स्वाधीनसत्ताशक्यादि कथमात्मप्रतीपकम् ।
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I06" data-verse="AV_C04_S01">
+<span id="gr-adh-AV_C01_S02_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अदृश्यत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S02_A006"></span><h4 class="gr-section-head">अदृश्यत्वाधिकरणम्</h4>
-<p>दशमन्वन्तरं शक्रपदयोग्यो गरुत्मतः ।</p>
-<p>पदयोग्यात्सुमनसः सुनन्दो नाम चाशृणोत् ॥6॥</p>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I07" data-verse="AV_C04_S01">
+{{VerseBlock
-<p>उपासां चक्र उद्युक्तो मन्वन्तरचतुष्टयम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S02_V06
-<p>सूर्याचन्द्रमसोश्चैव पदयोग्यौ सुतेजसौ ॥7॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = गुणक्रियादयो भावा यदि वा स्युरभेदिनः ॥17॥
+| verse_lines  = गुणक्रियादयो भावा यदि वा स्युरभेदिनः ॥17॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I08" data-verse="AV_C04_S01">
+{{VerseBlock
-<p>सुरूपः शान्तरूपश्च मन्वन्तरचतुष्टयम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S02_V06
-<p>अशृण्वतां सुमनसो मन्वन्तरमुपासताम् ॥8॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अभेदोऽभावधर्माणां ब्रह्मणा युज्यते कथम् ।
+| verse_lines  = अभेदोऽभावधर्माणां ब्रह्मणा युज्यते कथम् ।;नाभावो भाव इति च विशेषः प्रायशो भवेत् ॥18॥
+| verse_line2  = नाभावो भाव इति च विशेषः प्रायशो भवेत् ॥18॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I09" data-verse="AV_C04_S01">
+{{VerseBlock
-<p>ततः प्रोक्तास्तु ते सर्वे भक्त्योग्रतपआदयः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S02_V06
-<p>अपश्यन् परमं विष्णुं तत्प्रसादैधिताः(तत्प्रसादेधिताः) सदा ॥9॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतद्भावोऽन्यता चेति न विशेषोऽस्ति कश्चन ।
+| verse_lines  = अतद्भावोऽन्यता चेति न विशेषोऽस्ति कश्चन ।;दोषाभावो गुण इति प्रसिद्धो लौकिकेष्वपि ॥19॥
+| verse_line2  = दोषाभावो गुण इति प्रसिद्धो लौकिकेष्वपि ॥19॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I10" data-verse="AV_C04_S01">
+{{VerseBlock
-<p>इत्युक्तं विष्णुना साक्षात् ग्रन्थे सत्तत्त्वसञ्ज्ञिते ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S02_V06
-<p>आत्मेति नाम कथितं साक्षान्नारायणस्य हि ॥10॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अदृश्यत्वादिकांस्तस्माद् गुणानाह स्वयं प्रभुः ।
+| verse_lines  = अदृश्यत्वादिकांस्तस्माद् गुणानाह स्वयं प्रभुः ।;भावाभावविरोधोऽपि न तु सर्वत्र विद्यते ॥20॥
+| verse_line2  = भावाभावविरोधोऽपि न तु सर्वत्र विद्यते ॥20॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C04_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्माधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">आत्माधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तदभावो हि तद्भावविरोधी न ततोऽपरः ।
+| verse_lines  = तदभावो हि तद्भावविरोधी न ततोऽपरः ।;पृथक्त्वाभावतद्रूपान्भेदांस्त्रीन् कल्पयन्ति चेत् ॥21॥
+| verse_line2  = पृथक्त्वाभावतद्रूपान्भेदांस्त्रीन् कल्पयन्ति चेत् ॥21॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C04_S01_V01" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S02_V06
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">‘आत्मा ब्रह्म महांस्तारः परमेशः शुचिश्रवाः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">विष्णुर्नारायणोऽनन्त इति श्रीपतिरीर्यते’ ॥11॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = कल्पनागौरवाद्यास्तु दोषास्तत्र विरोधिनः ।
-</div>
+| verse_lines  = कल्पनागौरवाद्यास्तु दोषास्तत्र विरोधिनः ।;पृथक्त्वान्यत्वभेदास्तु पर्यायेणैव लौकिकैः ॥22॥
-</div>
+| verse_line2  = पृथक्त्वान्यत्वभेदास्तु पर्यायेणैव लौकिकैः ॥22॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C04_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="न प्रतीकाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">न प्रतीकाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = व्यवह्रियन्ते सततं वैदिकैरपि सर्वशः ।
+| verse_lines  = व्यवह्रियन्ते सततं वैदिकैरपि सर्वशः ।;दृष्टहानिरदृष्टस्य कल्पनेत्येव दूषणम् ॥23॥
+| verse_line2  = दृष्टहानिरदृष्टस्य कल्पनेत्येव दूषणम् ॥23॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C04_S01_V02" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S02_V06
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">प्रतीकविषयत्वेन न कार्या विष्णुभावना ॥19॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = यदा तदधिको दोषो विद्यते को नु वादिनाम् ।
-</div>
+| verse_lines  = यदा तदधिको दोषो विद्यते को नु वादिनाम् ।;भावाभावस्वरूपास्तु विशेषा एव वस्तुनः ॥24॥
+| verse_line2  = भावाभावस्वरूपास्तु विशेषा एव वस्तुनः ॥24॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C04_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ब्रह्माधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">ब्रह्माधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अभिन्ना एव सङ्ग्राह्या व्यवहारप्रसिद्धये ।
+| verse_lines  = अभिन्ना एव सङ्ग्राह्या व्यवहारप्रसिद्धये ।;यथैकः समवायोऽपि भेदाभेदौ च वस्तुनि ॥25॥
+| verse_line2  = यथैकः समवायोऽपि भेदाभेदौ च वस्तुनि ॥25॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C04_S01_V03" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S02_V06
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">ब्रह्मेति च सदा ध्येयो भगवान् विष्णुरञ्जसा ।</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-<span class="shloka-line">उत्कृष्टो ब्रह्मशब्दार्थः पूर्णत्वं ब्रह्मतां यतः ॥35॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = अङ्गीकार्या विशेषेण स्थानेषु व्यवहर्तृभिः ।
-</div>
+| verse_lines  = अङ्गीकार्या विशेषेण स्थानेषु व्यवहर्तृभिः ।;अखण्डवादिनोऽपि स्यात् विशेषोऽनिच्छतोऽप्यसौ ॥26॥
-</div>
+| verse_line2  = अखण्डवादिनोऽपि स्यात् विशेषोऽनिच्छतोऽप्यसौ ॥26॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C04_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदधिगमाधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">तदधिगमाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = व्यावृत्ते निविशेषे तु किं व्यावर्त्यबहुत्वतः ।
+| verse_lines  = व्यावृत्ते निविशेषे तु किं व्यावर्त्यबहुत्वतः ।;बहुलिङ्गसमायुक्तैर्बहुभी रूढनामभिः ॥27॥
+| verse_line2  = बहुलिङ्गसमायुक्तैर्बहुभी रूढनामभिः ॥27॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C04_S01_V04" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C01_S02_V06
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">तथोपास्यञ्जसा दृष्टं ब्रह्म पापं च भस्मसात् ॥63॥</span>
+| chapter_id   = AV_C01
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = प्रसिद्धैरन्यगत्वेन वाच्यः साक्षाज्जनार्दनः ।
-</div>
+| verse_lines  = प्रसिद्धैरन्यगत्वेन वाच्यः साक्षाज्जनार्दनः ।;वैश्वानरादयः शब्दा अपि तद्वाचिनस्ततः ॥28॥
+| verse_line2  = वैश्वानरादयः शब्दा अपि तद्वाचिनस्ततः ॥28॥
+}}
-<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥</div>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तानि लिङ्गानि ते शब्दा अपि तद्गा हि सर्वशः ।
+| verse_lines  = तानि लिङ्गानि ते शब्दा अपि तद्गा हि सर्वशः ।;बहुलाऽप्यज्ञरूढिस्तत्प्राज्ञरूढिं न बाधते ॥29॥
+| verse_line2  = बहुलाऽप्यज्ञरूढिस्तत्प्राज्ञरूढिं न बाधते ॥29॥
+}}
-<span id="gr-C4-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>
+<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥</div>
-=== द्वितीयः पादः ===
-<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="4" data-sec="2">
-<p class="adhyaya-trans">द्वितीयः पादः</p>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I01" data-verse="AV_C04_S02">
-<p>देवानां च मनुष्याणामेतावत्सममेव हि ॥1॥</p>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I02" data-verse="AV_C04_S02">
+<span id="gr-C1-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>
-<p>उत्क्रान्तिमार्गौ देवानां न प्रायेण भविष्यतः ।</p>
+=== तृतीयः पादः ===
-<p>कर्मक्षयस्तथोत्क्रान्तिर्मार्गो भोगश्चतुष्टयम् ॥2॥</p>
+<div class="introduction" id="AV_C01_S03_I01" data-block-id="AV_C01_S03_I01" data-verse="AV_C01_S03">
+<div class="introduction-line">तत्रान्यत्र प्रसिद्धानां(तत्रान्यत्र च सिद्धानां) लिङ्गानाम्नां पुनर्हरिः ।</div>
+<div class="introduction-line">विशेषान्मुख्यतो वृत्तिं स्वस्मिन्नेवात्र वक्त्यजः ॥1॥</div>
 </div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I03" data-verse="AV_C04_S02">
+<span id="gr-adh-AV_C01_S03_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="द्युभ्वाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S03_A001"></span><h4 class="gr-section-head">द्युभ्वाद्यधिकरणम्</h4>
-<p>फलं मोक्ष इति प्रोक्तः क्रमात् पादेषु चोदितः ।</p>
-<p>स्रष्टृष्वेव च(तु) सृज्यानां प्रवेशो ब्रह्मणो लये ॥3॥</p>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I04" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>देवानां मार्ग उद्दिष्टो नार्चिरादिर्न चोत्क्रमः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V01
-<p>स्रष्टुस्तु ग्रासभूतस्य देहस्तत्र लयं व्रजेत् ॥4॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विष्णावेवात्मशब्दस्य रूढत्वान्न शिवादिकान् ।
+| verse_lines  = विष्णावेवात्मशब्दस्य रूढत्वान्न शिवादिकान् ।;श्रुतिर्वक्त्यखिलेशत्वात् .............॥
+| verse_line2  = श्रुतिर्वक्त्यखिलेशत्वात् .............॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I05" data-verse="AV_C04_S02">
+<span id="gr-adh-AV_C01_S03_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="द्युभ्वाद्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S03_A002"></span><h4 class="gr-section-head">द्युभ्वाद्यधिकरणम्</h4>
-<p>यतः सृज्यस्य देवस्य नैवोत्क्रान्तिस्ततो भवेत् ।</p>
-<p>लयाच्चैवार्चिरादीनां लोकानामपि सर्वशः ॥5॥</p>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I06" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>कथं मार्गो भवेत् तेषां विशतामुत्तरं(विशतामुत्तमं) स्वतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V02
-<p>जातानां मानुषे लोके देवानां तु(च) कदाचन ॥6॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ...............भूमा विष्णुः सुखाधिकः ॥2॥
+| verse_lines  = ...............भूमा विष्णुः सुखाधिकः ॥2॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I07" data-verse="AV_C04_S02">
+<span id="gr-adh-AV_C01_S03_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अक्षराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S03_A003"></span><h4 class="gr-section-head">अक्षराधिकरणम्</h4>
-<p>उत्क्रान्तिमार्गौ भवतो न तदा मुक्तिरिष्यते ।</p>
-<p>अन्येषामपि साक्षाततु मुक्तिः प्राप्यापि तं हरिम् ॥</p>
-<p>सहैव ब्रह्मणा भूयादिति शास्त्रस्य निर्णयः ॥7॥</p>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I08" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>‘क्ष्माम्भोऽनलानलिवियन्मनइन्द्रियार्थभूतादिभिः परिवृतः प्रतिसञ्जिघृक्षुः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V03
-<p>अव्याकृतं विशति यर्हि गुणत्रयात्मा कालं परं स्वमनुभूय परः स्वयम्भूः(भाग.३.३२.९) ॥8॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतो विरुद्धवद्भातमपि व्याख्याय तत्त्वतः ।
+| verse_lines  = अतो विरुद्धवद्भातमपि व्याख्याय तत्त्वतः ।;योजनीयं हरौ वाक्यं विरुद्धैर्लक्षणैर्युतम् ॥3॥
+| verse_line2  = योजनीयं हरौ वाक्यं विरुद्धैर्लक्षणैर्युतम् ॥3॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I09" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>एवं परेत्य भगवन्तमनुप्रविष्टाः ये योगिनो जितमरुन्मनसो विरागाः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V03
-<p>तेनैव साकममृतं पुरुषं पुराणं ब्रह्म प्रधानमुपयान्त्यगताभिमानाः(भाग.३.३२.१०) ॥9॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ब्रह्मैव तानि लिङ्गानि तदन्यत्र त्वसन्त्यपि ।
+| verse_lines  = ब्रह्मैव तानि लिङ्गानि तदन्यत्र त्वसन्त्यपि ।;अविरोधेन गोविन्दे सन्त्यस्थूलादिकानि च ॥4॥
+| verse_line2  = अविरोधेन गोविन्दे सन्त्यस्थूलादिकानि च ॥4॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I10" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>‘भगवन्तमनुप्राप्ता अपि तु ब्रह्मणा सह ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V03
-<p>परमं मोक्षमायान्ति लिङ्गभङ्गेन योगिनः’ ॥10॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्यवस्तुस्वभावानां स्थौल्यादीनामपाकृतिम् ।
+| verse_lines  = अन्यवस्तुस्वभावानां स्थौल्यादीनामपाकृतिम् ।;नारायणे श्रुतिर्वक्ति न तु तस्यास्वभावताम् ॥5॥
+| verse_line2  = नारायणे श्रुतिर्वक्ति न तु तस्यास्वभावताम् ॥5॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I11" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>‘प्राप्ता अपि परं देवं सहैव ब्रह्मणा पुनः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V03
-<p>आनन्दव्यक्तिमायान्ति पूर्णा लिङ्गस्य भङ्गतः’ ॥11 ॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वधर्मा सर्वनामा सर्वकर्मा गुणाः श्रुताः ।
+| verse_lines  = सर्वधर्मा सर्वनामा सर्वकर्मा गुणाः श्रुताः ।;दोषाः श्रुताश्च नेत्याद्या प्रमाणं श्रुतिरत्र च ॥6॥
+| verse_line2  = दोषाः श्रुताश्च नेत्याद्या प्रमाणं श्रुतिरत्र च ॥6॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I12" data-verse="AV_C04_S02">
+<span id="gr-adh-AV_C01_S03_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वामनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S03_A007"></span><h4 class="gr-section-head">वामनाधिकरणम्</h4>
-<p>इति श्रुतिपुराणोक्तिबलाद्विज्ञायते च तत् ।</p>
-<p>भोगस्तु सर्वदेवानां नरादीनां च विद्यते ॥12॥</p>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I13" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>तत्र प्रवेशो देवानामुत्तरोत्तरतः क्रमात् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V07
-<p>उच्यते देहगानां च वृत्तीनामेवमेव तु ॥13॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = लिङ्गं साधारणं शब्दौ स्थानं लिङ्गमनुग्रहः ।
+| verse_lines  = लिङ्गं साधारणं शब्दौ स्थानं लिङ्गमनुग्रहः ।;पुनः शब्दा लिङ्गशब्दौ विचार्या द्विःस्थिता इह ॥7॥
+| verse_line2  = पुनः शब्दा लिङ्गशब्दौ विचार्या द्विःस्थिता इह ॥7॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I14" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>तत्र मोक्षस्वरूपं तु वादिनः प्रतिभाश्रयात् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V07
-<p>नाना वदन्ति पुंसां हि मतयो गुणभेदतः ॥14॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = बाहुल्यं लिङ्गशब्दानामनुक्तिश्च विरुद्धता ।
+| verse_lines  = बाहुल्यं लिङ्गशब्दानामनुक्तिश्च विरुद्धता ।;अदृष्टिरन्वयाभावो विपरीतश्रुतिभ्रमः ॥8॥
+| verse_line2  = अदृष्टिरन्वयाभावो विपरीतश्रुतिभ्रमः ॥8॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I15" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>पृथक् पृथक् प्रजायन्ते तमसैवान्यथामतिः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V07
-<p>रजसा मिश्रबुद्धित्वं सत्त्वेनैव यथामतिः ॥15॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = लिङ्गावकाशराहित्यभ्रमस्तादृग्द्वयं तथा ।
+| verse_lines  = लिङ्गावकाशराहित्यभ्रमस्तादृग्द्वयं तथा ।;बहुतादृक्त्वमुक्तस्य विरोधोऽर्थात् तथागतिः ॥9॥
+| verse_line2  = बहुतादृक्त्वमुक्तस्य विरोधोऽर्थात् तथागतिः ॥9॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I16" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>गुणातीता विमुक्तानां मतिः शुद्धिचितिर्यतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V07
-<p>सम्यगेवाथ नित्या च तत्तन्माहात्म्ययोगतः ॥16॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = समस्तमेतदित्यत्र पूर्वपक्षेषु युक्तयः ।
+| verse_lines  = समस्तमेतदित्यत्र पूर्वपक्षेषु युक्तयः ।;ता एव बलवत्यस्तु(त एव बलवन्तस्तु) गत्यन्तरविवर्जिताः ॥10॥
+| verse_line2  = ता एव बलवत्यस्तु(त एव बलवन्तस्तु) गत्यन्तरविवर्जिताः ॥10॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I17" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>बहुला चातिविशदा स्पष्टा चैव श्रियो मतिः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V07
-<p>महाशुद्धचितित्वेन ततोऽप्यतिमहाचितिः ॥17॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सिद्धान्तयुक्तयो ज्ञेया दृश्यन्ते ताश्च सर्वशः ।
+| verse_lines  = सिद्धान्तयुक्तयो ज्ञेया दृश्यन्ते ताश्च सर्वशः ।;मुक्तोपसृप्यता प्राणादाधिक्यं सर्वतस्तथा ॥11॥
+| verse_line2  = मुक्तोपसृप्यता प्राणादाधिक्यं सर्वतस्तथा ॥11॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I18" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>अशेषोरुविशेषाणामतिस्पष्टतया दृशिः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V07
-<p>नित्यमेकप्रकारा च नारायणमतिः परा ॥18॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वैलक्ष्ण्यं स्वभावस्य प्रेक्षापूर्वा क्रिया तथा ।
+| verse_lines  = वैलक्ष्ण्यं स्वभावस्य प्रेक्षापूर्वा क्रिया तथा ।;अरस्य ण्यस्य चेशत्वं सूर्याद्यनुकृतिस्तथा ॥12॥
+| verse_line2  = अरस्य ण्यस्य चेशत्वं सूर्याद्यनुकृतिस्तथा ॥12॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I19" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>सूर्यप्रभावदखिलं भासयन्ती निरन्तरा ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V07
-<p>निर्लेपा वीतदोषा च नित्यमेवाविकारिणी ॥19॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वामनाख्या सर्वकम्पस्तच्छब्दानन्यसिद्धता ।
+| verse_lines  = वामनाख्या सर्वकम्पस्तच्छब्दानन्यसिद्धता ।;अनामरूपता भेदस्योपजीव्यप्रमाणता ॥13॥
+| verse_line2  = अनामरूपता भेदस्योपजीव्यप्रमाणता ॥13॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I20" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>विशेषांस्तद्गतांस्त्यक्त्वा प्रायस्तल्लक्षणा श्रियः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V07
-<p>तथैव स्पष्टताभावात् तत्तन्त्रत्वात् तु(च) केवलम् ॥20॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वैश्वर्यादिकाद्यास्ता वेदेशेन प्रदर्शिताः ।
+| verse_lines  = सर्वैश्वर्यादिकाद्यास्ता वेदेशेन प्रदर्शिताः ।;अधिकारश्च तद्धानिः प्रसङ्गादेव चिन्तितौ ॥14॥
+| verse_line2  = अधिकारश्च तद्धानिः प्रसङ्गादेव चिन्तितौ ॥14॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I21" data-verse="AV_C04_S02">
+<span id="gr-adh-AV_C01_S03_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="देवताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S03_A008"></span><h4 class="gr-section-head">देवताधिकरणम्</h4>
-<p>न तादृशी ब्रह्मणस्तु एवं श्रियो यथा ।</p>
-<p>मुक्तानां तु तदन्येषां समुद्रतरलोपमा ॥21॥</p>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I22" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>अग्निज्वालावदेव स्यात् सृतिगानां दृशो भवः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V08
-<p>एवंविधेषु ज्ञानेषु तमसा मुष्टदृष्टयः ॥22 ॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तत्फलाय विधिः सिद्धे चोपासाया निराकृतः ।
+| verse_lines  = तत्फलाय विधिः सिद्धे चोपासाया निराकृतः ।;यतो जैमिनिनाऽन्यार्थमसिद्धेऽर्थे विधिस्तथा ॥15॥
+| verse_line2  = यतो जैमिनिनाऽन्यार्थमसिद्धेऽर्थे विधिस्तथा ॥15॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I23" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>खद्योतसदृशात्यल्पज्ञानत्वादन्यथादृशः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V08
-<p>वदन्ति वादिनो मोक्षं नानामतसमाश्रयात् ॥23॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विद्याधिराजस्य मतमविरोधस्तयोस्ततः ।
+| verse_lines  = विद्याधिराजस्य मतमविरोधस्तयोस्ततः ।;मोक्षे फलविशेषोऽस्ति न च सर्वं प्रकाशते ॥16॥
+| verse_line2  = मोक्षे फलविशेषोऽस्ति न च सर्वं प्रकाशते ॥16॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I24" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>आश्रित्य प्रतिभामाह जिनस्तत्रातितामसीम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V08
-<p>ज्ञानात् कर्मक्षयान्मोक्षो भवेद्देहाख्यपञ्जरात् ॥24॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वदा तेन देवानामपि युक्ता ह्युपासना ।
+| verse_lines  = सर्वदा तेन देवानामपि युक्ता ह्युपासना ।;नित्यं वृद्धिक्षयापेतं विष्णोः पूर्णं तु वेदनम् ॥17॥
+| verse_line2  = नित्यं वृद्धिक्षयापेतं विष्णोः पूर्णं तु वेदनम् ॥17॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I25" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>पञ्जरोन्मुक्तखगवदलोकाकाशगोचरः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V08
-<p>नित्यमूर्ध्वं व्रजत्येव पुद्गलो हस्तपादवान् ॥25॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्पष्टातिस्पष्टविशदं ब्रह्मणोऽशेषवस्तुगम् ।
+| verse_lines  = स्पष्टातिस्पष्टविशदं ब्रह्मणोऽशेषवस्तुगम् ।;अन्येषां क्रमशो ज्ञानं मितवस्तुगतं सदा ॥18॥
+| verse_line2  = अन्येषां क्रमशो ज्ञानं मितवस्तुगतं सदा ॥18॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I26" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>इति तत्केन मानेन मोक्षरूपं प्रदर्श्यते(प्रदृश्यते) ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S03_V08
-<p>गतिरूर्ध्वा च दुःखेता गतित्वाल्लौकिकी यथा ॥26॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यादयो विशेषास्तु सदा विद्यापतेर्हृदि ।
+| verse_lines  = इत्यादयो विशेषास्तु सदा विद्यापतेर्हृदि ।;जैमिन्याद्यास्तु सामान्यवेत्तृत्वात् तत्तथावदन् ॥19॥;विद्येशमतमेतस्मान्नैव सद्भिर्विरुध्यते ।
+| verse_line2  = जैमिन्याद्यास्तु सामान्यवेत्तृत्वात् तत्तथावदन् ॥19॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I27" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>
-<p>इत्युक्ते चानुमानैकशरणस्य किमुत्तरम् ।</p>
-<p>अनूर्ध्वगतिता तत्र यद्युपाधिः खगस्य च ॥27॥</p>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I28" data-verse="AV_C04_S02">
+<span id="gr-C1-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>
-<p>दूरोर्ध्वगमने दुःखमिति साध्यानुगो न सः ।</p>
+=== चतुर्थः पादः ===
-<p>प्रतिसाधनरूपस्य नानुमानस्य दूषणम् ॥28॥</p>
+<span id="gr-adh-AV_C01_S04_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="।आनुमानिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S04_A001"></span><h4 class="gr-section-head">।आनुमानिकाधिकरणम्</h4>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I29" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>उपाधिः प्रतिरूपं हि साधनं तन्न चापरम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V01
-<p>अथापि सशरीरत्वं चात्रोपाधिर्न वै भवेत् ॥29॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दुःखिबद्धावराद्यास्तु तदधीनत्वहेतुतः ॥1॥
+| verse_lines  = दुःखिबद्धावराद्यास्तु तदधीनत्वहेतुतः ॥1॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I30" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>गतित्वं यत्र देहित्वमिति यत्साधनानुगम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V01
-<p>आगमाननुसारित्वे प्रसङ्गोऽयं यतस्ततः ॥30॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शब्दा ब्रह्मणि वर्तन्ते राज्ञि यद्वत्पराजयः ।
+| verse_lines  = शब्दा ब्रह्मणि वर्तन्ते राज्ञि यद्वत्पराजयः ।;स्वातन्त्र्यं तद्गतत्वं च शब्दवृत्तेर्हि कारणम् ॥2॥
+| verse_line2  = स्वातन्त्र्यं तद्गतत्वं च शब्दवृत्तेर्हि कारणम् ॥2॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I31" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>नापसिद्धन्तता दोषः प्रसङ्गे यदि सा भवेत् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V01
-<p>तदैवातिप्रसङ्गः स्यान्न प्रसङ्गः क्वचिद्भवेत् ॥31॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वातन्त्र्यं तत्र मुख्यं स्यात् कुतो राज्ञि जयोऽन्यथा ।
+| verse_lines  = स्वातन्त्र्यं तत्र मुख्यं स्यात् कुतो राज्ञि जयोऽन्यथा ।;न हि भृत्यस्य विजयिशब्दस्तावत् प्रयुज्यते ॥3॥
+| verse_line2  = न हि भृत्यस्य विजयिशब्दस्तावत् प्रयुज्यते ॥3॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I32" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>लोकाकाशगतित्वं चेदुपाधिः साधनानुगः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V01
-<p>सोऽपीत्युक्ते वदेत् किं स तस्माद्वेदोदितो भवेत् ॥32॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यावद्राज्ञ्यन्यगत्वेऽपि स्वातन्त्र्याभासमात्रतः ।
+| verse_lines  = यावद्राज्ञ्यन्यगत्वेऽपि स्वातन्त्र्याभासमात्रतः ।;भृत्यबन्धादिकं राज्ञि राज्ञो बन्धादियोग्यतः ॥4॥
+| verse_line2  = भृत्यबन्धादिकं राज्ञि राज्ञो बन्धादियोग्यतः ॥4॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I33" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>मोक्ष एवं स्वयं विष्णुर्यद्यपीशो ह्यशेषवित् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V01
-<p>चकार सौगतमतं मोहायैव चकार यत् ॥33॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कारणं संशयस्य स्यादिति नैव प्रयुज्यते ।
+| verse_lines  = कारणं संशयस्य स्यादिति नैव प्रयुज्यते ।;अमङ्गलत्वाच्छब्दानां राज्ञो(राज्ञा) योगादमङ्गले ॥5॥
+| verse_line2  = अमङ्गलत्वाच्छब्दानां राज्ञो(राज्ञा) योगादमङ्गले ॥5॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I34" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>असुराणामयोग्यानां वेदमार्गे प्रवर्तताम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V01
-<p>अतोऽसुराधिकारत्वान्न ग्राह्यं तन्मतं क्वचित् ॥34॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अप्रियत्वात्तु शब्दस्य स्यात् प्रयोगनिवर्तनम् ।
+| verse_lines  = अप्रियत्वात्तु शब्दस्य स्यात् प्रयोगनिवर्तनम् ।;गुणास्तु तादृशा यत्र प्रयुज्यन्तेऽखिला अपि ॥6॥
+| verse_line2  = गुणास्तु तादृशा यत्र प्रयुज्यन्तेऽखिला अपि ॥6॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I35" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>चतुष्प्रकारं तच्चोक्तं शून्यं विज्ञानमेकलम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V01
-<p>अनुमेयबहिस्तत्त्वं तथा प्रत्यक्षबाह्यगम् ॥35॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पूज्येष्वेव विशेषेण स्वातन्त्र्यं मुख्यकारणम् ।
+| verse_lines  = पूज्येष्वेव विशेषेण स्वातन्त्र्यं मुख्यकारणम् ।;अतो(ततो) दोषातिदूरत्वात् संशयस्याप्यसम्भवात् ॥7॥
+| verse_line2  = अतो(ततो) दोषातिदूरत्वात् संशयस्याप्यसम्भवात् ॥7॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I36" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>इति तत्र तु ये शून्यं वदन्त्यज्ञानमोहिताः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V01
-<p>ते मोक्षं तादृशं ब्रूयुर्निःशङ्कं मायिनो यथा ॥36॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दोषाणां विष्णुगत्वस्य प्राज्ञबुद्धिव्यपेक्षया ।
+| verse_lines  = दोषाणां विष्णुगत्वस्य प्राज्ञबुद्धिव्यपेक्षया ।;स्वातन्त्र्यार्थमभिप्रेत्य दोषशब्दाश्च विष्णवि ॥8॥
+| verse_line2  = स्वातन्त्र्यार्थमभिप्रेत्य दोषशब्दाश्च विष्णवि ॥8॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I37" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>न किञ्चिन्मुक्त्यवस्थायामात्मात्मीयमथापि वा ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V01
-<p>एकस्मिन् संसृतेर्मुक्ते न किञ्चिदवशिष्यते ॥37॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वासुदेवश्रुतिश्चाह नैव विष्णावमङ्गलम् ।
+| verse_lines  = वासुदेवश्रुतिश्चाह नैव विष्णावमङ्गलम् ।;मङ्गलामङ्गलेऽन्यत्र ततो नामङ्गलं वदेत् ॥9॥
+| verse_line2  = मङ्गलामङ्गलेऽन्यत्र ततो नामङ्गलं वदेत् ॥9॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I38" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>तत्संवृत्यैव भेदोऽयं चेतनाचेतनात्मकः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V01
-<p>दृश्यते संसृतेर्ध्वंसे निर्विशेषैव शून्यता ॥38॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वातन्त्र्यापेक्षया विष्णौ दोषो नामङ्गलोक्तितः ।
+| verse_lines  = स्वातन्त्र्यापेक्षया विष्णौ दोषो नामङ्गलोक्तितः ।;बहुभुक्त्वं यथा दोषो नृषु नैव हरौ क्वचित् ॥10॥
+| verse_line2  = बहुभुक्त्वं यथा दोषो नृषु नैव हरौ क्वचित् ॥10॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I39" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>न सत्त्वं नैव चासत्त्वं शून्यतत्त्वस्य विद्यते ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V01
-<p>न सुखत्वं न दुःखत्वं न विशेषोऽपि कश्चन ॥39॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एवं दुःख्यादिशब्दाश्च स्वातन्त्र्यापेक्षयोदिताः ।
+| verse_lines  = एवं दुःख्यादिशब्दाश्च स्वातन्त्र्यापेक्षयोदिताः ।;नैव दोषा हरौ तद्गबुद्ध्योक्ता दोषकारिणः ॥11॥
+| verse_line2  = नैव दोषा हरौ तद्गबुद्ध्योक्ता दोषकारिणः ॥11॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I40" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>निर्विशेषं स्वयम्भातं विर्लेपमजरामरम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V01
-<p>शून्यं तत्त्वमसम्बाधं नानासंवृतिवर्जितम् ॥40॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्मात्ते दोषशब्दाश्च तत्रैव गुणवाचकाः ।
+| verse_lines  = तस्मात्ते दोषशब्दाश्च तत्रैव गुणवाचकाः ।
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I41" data-verse="AV_C04_S02">
+<span id="gr-adh-AV_C01_S04_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S04_A002"></span><h4 class="gr-section-head">ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्</h4>
-<p>अशेषदोषरहितं मनोवाचामगोचरम् ।</p>
-<p>मोक्ष इत्युच्यतेऽसद्भिर्नानासंवृतिवर्जितम् ॥41॥</p>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I42" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>संसृत्यवस्था विज्ञेया(विज्ञेयं) संवृत्यैव विशिष्यते(विशेष्यते) ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V02
-<p>स्थितया ध्वस्तया चैव संसृतिर्मोक्ष इत्यपि ॥42॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = जातमोतं हरौ यस्माज्ज्योतिः, षः प्राणरूपतः ॥12॥
+| verse_lines  = जातमोतं हरौ यस्माज्ज्योतिः, षः प्राणरूपतः ॥12॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I43" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>केचित् तेष्वन्यथा प्राहुः संवृत्यैव त्वनेकधा ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V02
-<p>अवच्छिन्नं महाशून्यं नाना पुद्गलशब्दितम् ॥43॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = (आयज्ञेतः)आयजेतश्चायजेतो, वसन्तिश्च वसंस्ततः ।
+| verse_lines  = (आयज्ञेतः)आयजेतश्चायजेतो, वसन्तिश्च वसंस्ततः ।;विगतच्छादनत्वात्तु गच्छ, भूतभयङ्करः ॥13॥
+| verse_line2  = विगतच्छादनत्वात्तु गच्छ, भूतभयङ्करः ॥13॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I44" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>यस्य शून्यैकरसता ज्ञानात्मा त्वपगच्छति ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V02
-<p>स पुद्गलत्वनिर्मुक्तो महाशून्यत्वमेष्यति ॥44॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भुङ्क्ष्वेत्युक्तो, हरिर्हुं च हुतमस्मिन् जगद्यतः ।
+| verse_lines  = भुङ्क्ष्वेत्युक्तो, हरिर्हुं च हुतमस्मिन् जगद्यतः ।;स्फुटत्वात् फडिति प्रोक्तः, कव रक्षण इत्यतः ॥14॥
+| verse_line2  = स्फुटत्वात् फडिति प्रोक्तः, कव रक्षण इत्यतः ॥14॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I45" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>संवृत्त्या यस्त्ववच्छिन्नो(संवृत्याऽन्यस्त्ववच्छिन्नः) दुःखान्यनुभवत्यलम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V02
-<p>इत्येवं मायिनश्चाहुरेकजीवत्ववादिनः ॥45॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कवचं, वर्तते यस्मात् षड्गुणत्वेन सर्वदा ।
+| verse_lines  = कवचं, वर्तते यस्मात् षड्गुणत्वेन सर्वदा ।;वषट्, तद्गत्वतस्तेषां वौषडित्येव कथ्यते ॥15॥
+| verse_line2  = वषट्, तद्गत्वतस्तेषां वौषडित्येव कथ्यते ॥15॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I46" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>बहुजीवमताश्चेति माया तेषां तु संवृतिः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V02
-<p>निर्विशेषत्ववाचैव शून्यं ब्रह्मेति नो भिदा(ब्रह्मैव तो भिदा) ॥46॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वीयं स्वीकुरुते यस्मात् स्वाहेत्युक्तो जनार्दनः ।
+| verse_lines  = स्वीयं स्वीकुरुते यस्मात् स्वाहेत्युक्तो जनार्दनः ।;नमन्त्यस्मिन् गुणा यस्मान्नम इत्येव कथ्यते ॥16॥
+| verse_line2  = नमन्त्यस्मिन् गुणा यस्मान्नम इत्येव कथ्यते ॥16॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I47" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>सच्चित्यसुखादिकं चैव किं कुतोऽखण्डवादिनः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V02
-<p>व्यावर्त्यमात्रभेदस्तु विद्यते शून्यवादिनः ॥47॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यशेषक्रियानामशब्दैरेको जनार्दनः ।
+| verse_lines  = इत्यशेषक्रियानामशब्दैरेको जनार्दनः ।;उच्यते मुख्यतो यस्मात् पदवर्णस्वरात्मभिः(यस्मात्परवर्णस्वरादिभिः) ॥17॥
+| verse_line2  = उच्यते मुख्यतो यस्मात् पदवर्णस्वरात्मभिः(यस्मात्परवर्णस्वरादिभिः) ॥17॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I48" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>अनृतादेरपोहं तु स्वयमेव हि मन्यते ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V02
-<p>निर्विशेषत्वतो नैव विशेषो ब्रह्मशून्ययोः ॥48॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्मादनन्तगुणता श्रुतितात्पर्यतोऽस्य हि ।
+| verse_lines  = तस्मादनन्तगुणता श्रुतितात्पर्यतोऽस्य हि ।;विज्ञानार्थत्वतः सर्वशब्दानां नास्ति दूषणम् ॥18॥
+| verse_line2  = विज्ञानार्थत्वतः सर्वशब्दानां नास्ति दूषणम् ॥18॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I49" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>प्रामाण्यादि च वेदस्य फलतः सममेव हि ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V02
-<p>अतत्त्वावेदकं यस्मात् प्रमाणं तेन कथ्यते ॥49॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अङ्गीकृतेऽपि नैवास्ति दोषो वाक्यसमन्वये ।
+| verse_lines  = अङ्गीकृतेऽपि नैवास्ति दोषो वाक्यसमन्वये ।;तदर्थत्वेन कर्मादेः सम्भवादल्पबुद्धये ॥19॥
+| verse_line2  = तदर्थत्वेन कर्मादेः सम्भवादल्पबुद्धये ॥19॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I50" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>अतत्त्वावेदकं यदप्रामाण्यं सतां मतम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V02
-<p>दीर्घभ्रान्तिकरी चेत् स्यादतत्त्वावेदकप्रमा ॥50॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘कश्छन्दसां योगम्’’ इति श्रुतेर्योगार्थतत्त्ववित् ।
+| verse_lines  = ‘‘कश्छन्दसां योगम्’’ इति श्रुतेर्योगार्थतत्त्ववित् ।;ब्रह्मैको नैव चान्योऽस्ति क इत्यस्योभयार्थतः ॥20॥
+| verse_line2  = ब्रह्मैको नैव चान्योऽस्ति क इत्यस्योभयार्थतः ॥20॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I51" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>रज्जुसर्पादिविज्ञानादप्याधिक्यादमानता ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V02
-<p>स्यादागमस्यानिवर्त्यमहामोहप्रदत्वतः ॥51॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्यापि पूर्वसिद्धस्य ज्ञानमेवेति निश्चयात् ।
+| verse_lines  = तस्यापि पूर्वसिद्धस्य ज्ञानमेवेति निश्चयात् ।;नित्ययोगोऽपि शब्दानामर्थैर्नैव निषिध्यते ॥21॥
+| verse_line2  = नित्ययोगोऽपि शब्दानामर्थैर्नैव निषिध्यते ॥21॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I52" data-verse="AV_C04_S02">
+<span id="gr-adh-AV_C01_S04_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="प्रकृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C01_S04_A006"></span><h4 class="gr-section-head">प्रकृत्यधिकरणम्</h4>
-<p>तलनैल्यादिविज्ञानमाकाशे मानतां व्रजेत् ।</p>
-<p>छत्राकारत्वविज्ञानं चन्द्रप्रादेशतामतिः ॥52॥</p>
-</div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I53" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>निर्भेदत्वं तु शून्यस्य तेनाप्यङ्गीकृतं सदा ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>सत्त्वासत्त्वादिधर्माणामभाव उभयोर्मतः ॥53॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्त्रीशब्दाश्च निषेधार्थाः सर्वेऽपि ब्रह्मवाचकाः ।
+| verse_lines  = स्त्रीशब्दाश्च निषेधार्थाः सर्वेऽपि ब्रह्मवाचकाः ।;विरोधिसर्वबाहुल्यकारणस्त्रीनिषेधिनाम् ॥22॥
+| verse_line2  = विरोधिसर्वबाहुल्यकारणस्त्रीनिषेधिनाम् ॥22॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I54" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>न हि सत्प्रतियोगित्वं शून्यत्वं तेन चेष्यते ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>न च दुःखविरोधित्वादन्या ह्यानन्दतेष्यते ॥54॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पृथक्समन्वयार्थानि स्थानान्येतानि सर्वशः ।
+| verse_lines  = पृथक्समन्वयार्थानि स्थानान्येतानि सर्वशः ।;सर्वमानैर्विरोधश्च व्युत्पत्तेरप्यशक्यता ॥23॥
+| verse_line2  = सर्वमानैर्विरोधश्च व्युत्पत्तेरप्यशक्यता ॥23॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I55" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>मायिना शून्यपक्षेऽपि ज्ञानं जाड्यविरोधि च ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>धर्माः केऽपि(धर्मास्तेऽपि) न सन्त्येव को विशेषस्ततस्तयोः ॥55॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = परस्परविरोधश्च विरोधः कार्यतद्वतोः ।
+| verse_lines  = परस्परविरोधश्च विरोधः कार्यतद्वतोः ।;स्त्रीलिङ्गत्वं निषेधश्च पूर्वपक्षेषु युक्तयः(हेतवः) ॥24॥
+| verse_line2  = स्त्रीलिङ्गत्वं निषेधश्च पूर्वपक्षेषु युक्तयः(हेतवः) ॥24॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I56" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>एतादृशानां पक्षाणां दूषणं प्रभुणा कृतम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>स्वपक्षसाधनेनैव ‘नाभाव’ इति चोक्तितः ॥56॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दोषात्यस्पृष्टिनियमः शब्दार्थानेकता तथा ।
+| verse_lines  = दोषात्यस्पृष्टिनियमः शब्दार्थानेकता तथा ।;बहुरूपत्वमीशस्य व्यक्त्यव्यक्तिविशेषिता ॥25॥
+| verse_line2  = बहुरूपत्वमीशस्य व्यक्त्यव्यक्तिविशेषिता ॥25॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I57" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>आत्माभावे पुमर्थः क इष्टस्यात्माऽऽवधिर्यतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>यदि नात्मावधिर्मोक्षो मोक्षः स्याद्धटशून्यता ॥57॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उत्पादनं स्वदेहाच्च दुर्जनाव्यक्तता तथा ।
+| verse_lines  = उत्पादनं स्वदेहाच्च दुर्जनाव्यक्तता तथा ।;इत्याद्या युक्तयः साक्षात् सिद्धान्तस्थापका इह ॥26॥
+| verse_line2  = इत्याद्या युक्तयः साक्षात् सिद्धान्तस्थापका इह ॥26॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I58" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>कल्पितत्वाद्विशेषाणां मायिनोऽपि समं हि तत् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>दृश्यमाने विशेषेऽपि यदि चेदविशेषता ॥58॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्वयः सर्वशब्दानामशक्यो ज्ञातुमञ्जसा ।
+| verse_lines  = अन्वयः सर्वशब्दानामशक्यो ज्ञातुमञ्जसा ।;इति यल्लोकवैमुख्यं जैमिन्यादिमतं वदन् ॥27॥
+| verse_line2  = इति यल्लोकवैमुख्यं जैमिन्यादिमतं वदन् ॥27॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I59" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>घटाभावोऽविशेषः स्यात् पाश्चात्यश्चेदनागतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>न मोक्षो विमतो यस्माददेहो घटशून्यता ॥59॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विद्याधिनाथो भगवानपाचक्रे स्वयं प्रभुः ।
+| verse_lines  = विद्याधिनाथो भगवानपाचक्रे स्वयं प्रभुः ।;स्वशिष्याणां प्रसिद्ध्यर्थं मतमात्मीयमंशतः ॥28॥
+| verse_line2  = स्वशिष्याणां प्रसिद्ध्यर्थं मतमात्मीयमंशतः ॥28॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I60" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>यथेत्युक्तो वदेत् किं स योनुमामात्रमानकः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>न च मायी वदेत् तत्र पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना ॥60॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विज्ञातं तैर्जगादात्र तारतम्यं नृणां वदन् ।
+| verse_lines  = विज्ञातं तैर्जगादात्र तारतम्यं नृणां वदन् ।;तेषु तेषु पदार्थेषु रूढिरङ्गीकृता यतः ॥29॥
+| verse_line2  = तेषु तेषु पदार्थेषु रूढिरङ्गीकृता यतः ॥29॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I61" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>अमानत्वात् श्रुतेस्तस्य न चादेहत्ववादिनी ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>श्रुतिः काचिददेहत्वमप्राकृतशरीरताम् ॥61॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रयोजनबहुत्वेन तस्य तस्याविरोधतः ।
+| verse_lines  = प्रयोजनबहुत्वेन तस्य तस्याविरोधतः ।;उपदेशादिसामर्थ्याद्विष्णौ शक्तिश्च गृह्यते ॥30॥
+| verse_line2  = उपदेशादिसामर्थ्याद्विष्णौ शक्तिश्च गृह्यते ॥30॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I62" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>मोक्षे भोगं यतो ब्रूते जक्षन् क्रीडन्निति श्रुतिः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>निर्दुःखत्वान्न तन्मोक्षः प्रतिपन्नं यथेति च ॥62॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तथाप्येतद्विरोधे तु तद्वाचित्वमपोद्यते ।
+| verse_lines  = तथाप्येतद्विरोधे तु तद्वाचित्वमपोद्यते ।;अविरोधे तु बह्वर्था एतन्मूलतया मताः ॥31॥
+| verse_line2  = अविरोधे तु बह्वर्था एतन्मूलतया मताः ॥31॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I63" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>अनुमादूषणं किं स्याद्वादिनोः शून्यमायिनोः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>दुःखं दुःखादभिन्नत्वान्मोक्षोऽपि स्यादसंशयम् ॥63॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इतो हि रूढतान्येषामुपजीव्यत्वमत्र हि ।
+| verse_lines  = इतो हि रूढतान्येषामुपजीव्यत्वमत्र हि ।;तत्सिद्धिस्तदपेक्षा च सापेक्षा च हरीच्छया ॥32॥
+| verse_line2  = तत्सिद्धिस्तदपेक्षा च सापेक्षा च हरीच्छया ॥32॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I64" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>भेदे सद्द्वैततैव स्यादित्याद्यमितदोषतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>हेयं मायामतेनैव सह शून्यमतं बुधैः ॥64॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्मात् परममुख्यत्वं विष्णावन्यत्र मुख्यता ।
+| verse_lines  = तस्मात् परममुख्यत्वं विष्णावन्यत्र मुख्यता ।;उपलक्षणा च गौणी च तिस्रः शब्दस्य वृत्तयः ॥33॥
+| verse_line2  = उपलक्षणा च गौणी च तिस्रः शब्दस्य वृत्तयः ॥33॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I65" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>एवं विज्ञानवादोऽपि ज्ञानमात्रविशेषतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>तस्यापि भङ्गुरत्वादिविशेषमपहाय हि ॥65॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रवृत्तिहेतोर्बाहुल्यं ज्ञेयं परममुख्यता ।
+| verse_lines  = प्रवृत्तिहेतोर्बाहुल्यं ज्ञेयं परममुख्यता ।;तत्र प्रयोगबाहुल्यं यदि तत्परता किमु ॥34॥
+| verse_line2  = तत्र प्रयोगबाहुल्यं यदि तत्परता किमु ॥34॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I66" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>अद्वैततामतं साक्षादुक्तदोषस्ततो भवेत् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>कालो न केवलज्ञानी कालत्वात् प्रतिपन्नवत् ॥66॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उभयं दृश्यते विष्णौ शब्दानामपि सर्वशः ।
+| verse_lines  = उभयं दृश्यते विष्णौ शब्दानामपि सर्वशः ।;प्रयोगमात्रबाहुल्यं रूढिरित्यभिधीयते ॥35॥
+| verse_line2  = प्रयोगमात्रबाहुल्यं रूढिरित्यभिधीयते ॥35॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I67" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>एतयाऽनुमया रोधान्न तादृङ्मोक्षरूपता ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>यदि कालोऽपि नेत्याह कदेति प्रश्न उत्तरम् ॥67॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रयोगयुक्तसादृश्यं सम्बन्धो वाऽप्यमुख्यतः ।
+| verse_lines  = प्रयोगयुक्तसादृश्यं सम्बन्धो वाऽप्यमुख्यतः ।;वृत्तिहेतुरिति ज्ञेयः पूर्वायोगेऽपरग्रहः ॥36॥
+| verse_line2  = वृत्तिहेतुरिति ज्ञेयः पूर्वायोगेऽपरग्रहः ॥36॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I68" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>किं वक्ष्यति यदावस्थां वदेत् सा पक्षतां व्रजेत् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>अवस्थात्वादिति ह्येव हेतुः साऽपि कदेति च ॥68॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एतमेव तथा सन्तं शतर्चीत्यादिनामभिः ।
+| verse_lines  = एतमेव तथा सन्तं शतर्चीत्यादिनामभिः ।;आचक्षत इति ह्यत्र सन्तमित्यवधारणात्(सन्तमित्यवधारणा) ॥37॥
+| verse_line2  = आचक्षत इति ह्यत्र सन्तमित्यवधारणात्(सन्तमित्यवधारणा) ॥37॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I69" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>पृष्टे कालश्च वक्तव्यो नाकालत्वं ततो भवेत् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>न काल इति सामान्यनिषेधे कालगप्रमा ॥69॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = योगस्य रूढेः प्राबल्यं विद्वद्रूढिं च तत्रगाम् ।
+| verse_lines  = योगस्य रूढेः प्राबल्यं विद्वद्रूढिं च तत्रगाम् ।;बहुशो दर्शयत्यञ्जस्तात्पर्यात् सनिरुक्तिकम् ॥38॥
+| verse_line2  = बहुशो दर्शयत्यञ्जस्तात्पर्यात् सनिरुक्तिकम् ॥38॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I70" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>निरुणद्धि समश्चायं त्रयाणामुक्तवादिनाम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>एकजीवत्वपक्षे तु कालाभावादियं प्रमा ॥70॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अ इति ब्रह्म कथितं तद्य्वाख्यानात्मता तथा ।
+| verse_lines  = अ इति ब्रह्म कथितं तद्य्वाख्यानात्मता तथा ।;शब्दानामपि सर्वेषां नामवित् कृतकृत्यता ॥39॥
+| verse_line2  = शब्दानामपि सर्वेषां नामवित् कृतकृत्यता ॥39॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I71" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>कुपिता कालमाधाय द्वैतमेवोपपादयेत् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>विमतः प्रपञ्चवान् कालः कालत्वात् प्रतिपन्नवत् ॥71॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विष्णुनामार्थरूपत्वं संहितादेरथाब्रवीत् ।
+| verse_lines  = विष्णुनामार्थरूपत्वं संहितादेरथाब्रवीत् ।;णकारं च षकारं च बलचेष्टात्मकं वदन् ॥40॥
+| verse_line2  = णकारं च षकारं च बलचेष्टात्मकं वदन् ॥40॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I72" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>इति चान्यानुमैकत्वं जीवस्य विनिवारयेत् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>कालशब्देश्वरैकत्वमतान्यप्येवमेव हि ॥72॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तज्ज्ञानपूर्वकत्वेन संहिताध्ययनं तथा ।
+| verse_lines  = तज्ज्ञानपूर्वकत्वेन संहिताध्ययनं तथा ।;उपसर्गत्वतो वेस्तु ताच्छील्यार्थादुनस्तथा ॥41॥
+| verse_line2  = उपसर्गत्वतो वेस्तु ताच्छील्यार्थादुनस्तथा ॥41॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I73" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>निराकृतानि तेषां च समत्वात् पक्षदोषयोः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>ज्ञानं स्वरसभङ्ग्येव नित्यसन्तानमिष्यते ॥73॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = णकारश्च षकारश्च नामरूपतया मतौ ।
+| verse_lines  = णकारश्च षकारश्च नामरूपतया मतौ ।;तस्मात् समन्वयो विष्णौ स्वरवर्णपदात्मनः ॥42॥
+| verse_line2  = तस्मात् समन्वयो विष्णौ स्वरवर्णपदात्मनः ॥42॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I74" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>बौद्धाभ्यामपराभ्यां तु तत्राप्युक्तानुमा रिपुः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>मोक्षो न शुद्धविज्ञानसन्तानी कालगत्वतः ॥74॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अपि वेदस्य किमुत वाक्यरूपेण सङ्गतिः ।
+| verse_lines  = अपि वेदस्य किमुत वाक्यरूपेण सङ्गतिः ।;घोषाः सर्वेऽपि वेदाश्च सर्वे वेदाश्च यत्पदम् ॥43॥
+| verse_line2  = घोषाः सर्वेऽपि वेदाश्च सर्वे वेदाश्च यत्पदम् ॥43॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I75" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>प्रतिपन्नो यथेत्येतदनुमानं तदुत्तरम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>अनुमानानि सर्वाणि प्रतिसाधनयोगतः ॥75॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इन्द्रं मित्रं यमिन्द्रं च प्रथमः सङ्कृतिस्तथा ।
+| verse_lines  = इन्द्रं मित्रं यमिन्द्रं च प्रथमः सङ्कृतिस्तथा ।;नामधाः सर्वदेवानामेक इत्यादिका श्रुतिः ॥44॥
+| verse_line2  = नामधाः सर्वदेवानामेक इत्यादिका श्रुतिः ॥44॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I76" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>निषिद्धान्युक्तभङ्ग्यैव श्रुतयश्चास्मदुक्तिगाः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>साङ्ख्यनैयायिकाद्याश्च प्राहुर्मोक्षं च(तु) निःसुखम् ॥76॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रमाणमुक्तविषये तदेवोक्तमुपक्रमात् ।
+| verse_lines  = प्रमाणमुक्तविषये तदेवोक्तमुपक्रमात् ।;इति स्वयं भगवता ब्रुवताऽशेषमन्वयम् ॥45॥
+| verse_line2  = इति स्वयं भगवता ब्रुवताऽशेषमन्वयम् ॥45॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I77" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>इच्छाद्वेषप्रयत्नादेरपि सर्वात्मना लयम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>तत्राहुर्नैतदप्यत्र शोभनं श्रुतयो यतः ॥77॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न शब्दवाच्यतैवात्र प्रधानस्य निषिद्ध्यते ।
+| verse_lines  = न शब्दवाच्यतैवात्र प्रधानस्य निषिद्ध्यते ।;सर्ववेदेतिहासेषु पुराणेषु च सङ्ग्रहात् ॥46॥
+| verse_line2  = सर्ववेदेतिहासेषु पुराणेषु च सङ्ग्रहात् ॥46॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I78" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>महानन्दं च भोगं च नियमेन वदन्ति हि ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>प्राकृतप्रियहानिस्तु प्रियास्पृष्टिरितीर्यते ॥78॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।
+| verse_lines  = ‘‘सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।;निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम्’’ ॥47॥
+| verse_line2  = निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम्’’ ॥47॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I79" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>अप्रियं प्रतिकूलं तदविशेषेण शब्दितम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>नास्ति ह्यप्राकृतं दुःखं सतो जीवस्य कुत्रचित् ॥79॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यादिवाक्यरूपेण यत्रार्थो नान्य इष्यते ।
+| verse_lines  = इत्यादिवाक्यरूपेण यत्रार्थो नान्य इष्यते ।;तेजोऽबन्नात्मकं वाऽपि यद्युपादानमिष्यते ॥48॥
+| verse_line2  = तेजोऽबन्नात्मकं वाऽपि यद्युपादानमिष्यते ॥48॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I80" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>प्रियं स्वरूपमेवास्य बलानन्दादिवाक्यतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>हेयत्वादप्रियस्यैव प्रियहानेरनिष्टतः ॥80॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनाद्येवापराधः कः प्रधानमिति चोदिते ।
+| verse_lines  = अनाद्येवापराधः कः प्रधानमिति चोदिते ।;‘‘अजामेकाम्’’ इति प्राह श्रुतिरेतां यदा तदा ॥49॥
+| verse_line2  = ‘‘अजामेकाम्’’ इति प्राह श्रुतिरेतां यदा तदा ॥49॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I81" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>न समस्तप्रियाभावो मोक्षे प्रोक्ते तु युज्यते ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>अप्रियस्य स्वरूपत्वमसुरेष्वेव हि श्रुतम् ॥81॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = को दोषः सर्वथैवास्ति परिणामि जडं यदि ।
+| verse_lines  = को दोषः सर्वथैवास्ति परिणामि जडं यदि ।;अस्माकं परमुख्यार्थो भगवानेक एव तु ॥50॥
+| verse_line2  = अस्माकं परमुख्यार्थो भगवानेक एव तु ॥50॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I82" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>असुरा नैवमेवं च नैवं चाखलिमानुषाः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>इत्यात्मप्रियहानाय को यतेत च बुद्धिमान् ॥82॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मुख्यमात्रतया रूढं सर्वमभ्युपगम्यते ।
+| verse_lines  = मुख्यमात्रतया रूढं सर्वमभ्युपगम्यते ।;सर्वेषामपि शब्दानां गौणाद्यं तदयोगतः ॥51॥
+| verse_line2  = सर्वेषामपि शब्दानां गौणाद्यं तदयोगतः ॥51॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I83" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>सञ्ज्ञा नास्तीत्यपि ह्यस्य नामुक्तज्ञेयतेति हि ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>धर्मानुच्छित्तिमेवास्य यतो वक्त्युत्तरश्रुतिः ॥83॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अर्थद्वयमभिप्रेत्य प्रवृत्ते हरिरुक्तवान् ।
+| verse_lines  = अर्थद्वयमभिप्रेत्य प्रवृत्ते हरिरुक्तवान् ।;‘‘कार्याणां कारणं पूर्वं वचसां वाच्यमुत्तमम् ॥52॥
+| verse_line2  = ‘‘कार्याणां कारणं पूर्वं वचसां वाच्यमुत्तमम् ॥52॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I84" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>आशङ्क्यास्य ज्ञानहानिं मैत्रेय्या मोहमाह माम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>भवानित्युक्तवत्या हि नाहं मोहं वदामि ते ॥84॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = योगानां परमां सिद्धिं परमं ते पदं विदुः’’ ।
+| verse_lines  = योगानां परमां सिद्धिं परमं ते पदं विदुः’’ ।;इति बुद्धौ समारोहादुभयोर्योगरूढयोः ॥53॥
+| verse_line2  = इति बुद्धौ समारोहादुभयोर्योगरूढयोः ॥53॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I85" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>इत्युक्त्वा याज्ञवल्क्यो हि स्वरूपानाशमूचिवान् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>ज्ञानरूपस्य विज्ञाननाशस्तन्नाश एव यत् ॥85॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = त्यागे च कारणाभावादुभयार्थत्वमिष्यते ।
+| verse_lines  = त्यागे च कारणाभावादुभयार्थत्वमिष्यते ।;विपरीतप्रमाभावे पूर्वारोहस्तु कारणम् ॥54॥
+| verse_line2  = विपरीतप्रमाभावे पूर्वारोहस्तु कारणम् ॥54॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I86" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>इति शून्यमतोच्छित्त्यै पुनरानन्दपूर्वकान् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>धर्मानाहाप्यनुच्छिन्नांस्तार्किकैर्विनिवारितान् ॥86॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सा भवेद्यत्र न व्यर्थः पूर्वारोहो भ्रमो यथा ।
+| verse_lines  = सा भवेद्यत्र न व्यर्थः पूर्वारोहो भ्रमो यथा ।;अतो जगदुपादानं प्रधानं वक्ति सा श्रुतिः ॥55॥
+| verse_line2  = अतो जगदुपादानं प्रधानं वक्ति सा श्रुतिः ॥55॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I87" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>मात्रासंसर्गमप्याह तथा माध्यन्दिनश्रुतिः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>आचिक्षेप मतं तच्च यस्मिन्न विषयादनम् ॥87॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘यत्तत्त्रिगुणमव्यक्तं नित्यं सदसदात्मकम् ।
+| verse_lines  = ‘‘यत्तत्त्रिगुणमव्यक्तं नित्यं सदसदात्मकम् ।;प्रधानं प्रकृतिं प्राहुरविशेषं विशेषवत् ॥56॥
+| verse_line2  = प्रधानं प्रकृतिं प्राहुरविशेषं विशेषवत् ॥56॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I88" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>घ्राणादिभोगाभावस्य त्वनिष्टत्वहृदा श्रुतिः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>येनेदमखिलं वेद विज्ञातारं स्वमेव च ॥88॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पञ्चभिः पञ्चभिः ब्रह्म चतुर्भिर्दशभिस्तथा ।
+| verse_lines  = पञ्चभिः पञ्चभिः ब्रह्म चतुर्भिर्दशभिस्तथा ।;एतच्चतुर्विंशतिकं गणं प्राधानिकं विदुः’’ ॥57॥
+| verse_line2  = एतच्चतुर्विंशतिकं गणं प्राधानिकं विदुः’’ ॥57॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I89" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>केन तं च विजानीयादित्यनिष्टं हि सर्वथा ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>नाखिलज्ञापको विष्णुरज्ञेयो नियमेन हि ॥89॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति भागवते प्राह विद्याधीशः स्वयं प्रभुः ।
+| verse_lines  = इति भागवते प्राह विद्याधीशः स्वयं प्रभुः ।;न च प्रकृतिशब्देन ब्रह्मोपादानमुच्यते ॥58॥
+| verse_line2  = न च प्रकृतिशब्देन ब्रह्मोपादानमुच्यते ॥58॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I90" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>तज्ज्ञानार्थं हि वेदानामखिलानां प्रवर्तनम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>प्रत्यक्षमात्मविज्ञानाविरोधानुभवादपि ॥90॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘अविकारः सदा शुद्धो नित्य आत्मा सदा हरिः ।
+| verse_lines  = ‘‘अविकारः सदा शुद्धो नित्य आत्मा सदा हरिः ।;सदैकरूपविज्ञानबल आनन्दरूपकः’’ ॥59॥
+| verse_line2  = सदैकरूपविज्ञानबल आनन्दरूपकः’’ ॥59॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I91" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>न स्वविज्ञानितायां च विरोधः कश्चनेष्यते ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>कर्तृकर्मविरोधश्च नित्यानुभवरोधतः ॥91॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘निर्विकारोऽक्षरः शुद्धो निरातङ्कोऽजरोऽमरः ।
+| verse_lines  = ‘‘निर्विकारोऽक्षरः शुद्धो निरातङ्कोऽजरोऽमरः ।;अविश्वो विश्वकर्ताऽजो यः परः सोभिधीयते’’ ॥60॥
+| verse_line2  = अविश्वो विश्वकर्ताऽजो यः परः सोभिधीयते’’ ॥60॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I92" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>कथमेव पदं गच्छेद्विरोधोऽदृष्टबाधनम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>‘सोऽश्नुते सर्वकामांश्च’ ‘कामान्नी कामरूप्यथ’ ॥92॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘निर्विकारमनौपम्यं सदैकरसमक्षयम् ।
+| verse_lines  = ‘‘निर्विकारमनौपम्यं सदैकरसमक्षयम् ।;ब्रह्मेति परमात्मेति यं विदुर्वैदिका जनाः’’ ॥61॥
+| verse_line2  = ब्रह्मेति परमात्मेति यं विदुर्वैदिका जनाः’’ ॥61॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I93" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>इत्यादिश्रुतयश्चोक्तमर्थमेव वदन्ति हि ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>अस्वातन्त्र्यादिवेत्युक्तं न द्वैताभावतः क्वचित् ॥93॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति श्रुतिपुराणोक्त्या न विकारी जनार्दनः ।
+| verse_lines  = इति श्रुतिपुराणोक्त्या न विकारी जनार्दनः ।;पराधीनविशेषाप्तिरनिवर्त्यान्यथाभवः ॥62॥
+| verse_line2  = पराधीनविशेषाप्तिरनिवर्त्यान्यथाभवः ॥62॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I94" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>आत्मैवाभूदिति ह्यस्मादविशेषप्रसङ्गतः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>‘अस्वातन्त्र्योपमाभेदभेदेष्विव उदीरितः’ ॥94॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = क्षीरादिवद्विकारः स्यान्नैव स स्याद्धरेः क्वचित् ।
+| verse_lines  = क्षीरादिवद्विकारः स्यान्नैव स स्याद्धरेः क्वचित् ।;अपादानत्वमेवास्य यद्युपादानतयेष्यते ॥63॥
+| verse_line2  = अपादानत्वमेवास्य यद्युपादानतयेष्यते ॥63॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I95" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>शब्दतत्त्व इति प्रोक्तं मैत्रेय्युक्तोत्तरं च किम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>सुखादिधर्महानौ तु मुक्तेः किं च प्रयोजनम् ॥95॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अङ्गीकृतं तत्पितृवन्न तु विश्वात्मना भवः ।
+| verse_lines  = अङ्गीकृतं तत्पितृवन्न तु विश्वात्मना भवः ।;न चोर्णनाभिजनितृमातॄणां च विकारिता ॥64॥
+| verse_line2  = न चोर्णनाभिजनितृमातॄणां च विकारिता ॥64॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I96" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>यद्यर्थो दुःखहानिः स्यादनर्थः सुखनाशनम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>तयोश्च दुःखहानाद्धि सुखनाशोऽधिको भवेत् ॥96॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = चेतनत्वात् तदन्नं हि कार्यरूपतया भवेत् ।
+| verse_lines  = चेतनत्वात् तदन्नं हि कार्यरूपतया भवेत् ।;अपादानतया विश्वकर्तृत्वं बुद्धिपूर्वकम् ॥65॥
+| verse_line2  = अपादानतया विश्वकर्तृत्वं बुद्धिपूर्वकम् ॥65॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I97" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>प्राप्यापि दुःखं सुमहत्सुखलेशाप्तये जनः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>यतते सुखहानौ हि को मोक्षाय यतेत् पुमान् ॥97॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उक्तं भाल्लविशाखायां ब्रह्मतर्के च सादरम् ।
+| verse_lines  = उक्तं भाल्लविशाखायां ब्रह्मतर्के च सादरम् ।;‘‘इच्छामात्रात् प्रभोः सृष्टिरविकारस्य सर्वदा ॥66॥
+| verse_line2  = ‘‘इच्छामात्रात् प्रभोः सृष्टिरविकारस्य सर्वदा ॥66॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I98" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>अल्पाच्च सुखनाशाद्धि बिभेत्यतितरां जनः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>महच्च दुःखमाप्नोति सुखनाशनिवृत्तये ॥98॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वभावोऽयमनन्तस्य रजो येनाभवज्जगत्’’ ।
+| verse_lines  = स्वभावोऽयमनन्तस्य रजो येनाभवज्जगत्’’ ।;‘‘स्वदेहादिच्छया विश्वं भुक्तपूर्वं जनार्दनः ॥67॥
+| verse_line2  = ‘‘स्वदेहादिच्छया विश्वं भुक्तपूर्वं जनार्दनः ॥67॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I99" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>न च रागनिमित्तं तद्वीतरागा अपि स्फुटम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>नारदाद्याः सुखार्थाय सहन्ते दुःखमञ्जसा ॥99॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ससर्ज मातापितृवदूर्णनाभिवदेव वा ।
+| verse_lines  = ससर्ज मातापितृवदूर्णनाभिवदेव वा ।;प्रधानं परिणाम्येशो निर्विकारः स्वयं सदा’’ ॥68॥
+| verse_line2  = प्रधानं परिणाम्येशो निर्विकारः स्वयं सदा’’ ॥68॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I100" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>युद्धादिदर्शनं यस्मात् सुदुःखेनापि कुर्वते ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>‘यदेन्द्रवैरोचनयोर्ब्रह्मास्त्राभ्यां सुतापिताः ॥100 ॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न चेतनविकारः स्याद्यत्र क्वाप ह्यचेतनम् ।
+| verse_lines  = न चेतनविकारः स्याद्यत्र क्वाप ह्यचेतनम् ।;नाचेतनविकारोऽपि चेतनः स्यात् कदाचन ॥69॥
+| verse_line2  = नाचेतनविकारोऽपि चेतनः स्यात् कदाचन ॥69॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I101" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>अपि नैवाजहुर्युद्धरसात् ते नारदादयः’ ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>इति स्कान्दवचनस्तस्मात् सुखाभावाय को यतेत् ॥101॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न चान्यस्यान्यरूपत्वं विकृतत्वेऽपि दृश्यते ।
+| verse_lines  = न चान्यस्यान्यरूपत्वं विकृतत्वेऽपि दृश्यते ।;न क्षीरादन्यता दध्नः केनचिद्दृश्यते क्वचित् ॥70॥
+| verse_line2  = न क्षीरादन्यता दध्नः केनचिद्दृश्यते क्वचित् ॥70॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I102" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>विमतो दुःखयुग् यस्माच्चेतनः सन् सुखोज्झितः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>प्रतिपन्नो यथेत्येव चानुमा केन वार्यते ॥102॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वज्ञात् ब्रह्मणोऽन्यत्वं जगतो ह्यनुभूयते ।
+| verse_lines  = सर्वज्ञात् ब्रह्मणोऽन्यत्वं जगतो ह्यनुभूयते ।;अभेदः सत्वमात्रेण स्यात् खर्वस्वर्णयोरपि ॥71॥
+| verse_line2  = अभेदः सत्वमात्रेण स्यात् खर्वस्वर्णयोरपि ॥71॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I103" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>सर्वश्रुतिपुराणेषु सुखभावोक्तितस्तथा ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>मुक्तौ न ग्राह्यमेवैतत्सुखाभावमतं बुधैः ॥103॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भागेन परिणामश्चेद्भागयोर्भेद एव हि ।
+| verse_lines  = भागेन परिणामश्चेद्भागयोर्भेद एव हि ।;यो भागो न विकारी स्यात् स एवास्माकमीश्वरः ॥72॥
+| verse_line2  = यो भागो न विकारी स्यात् स एवास्माकमीश्वरः ॥72॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I104" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>‘सोऽनानन्दाद्विमुक्तः सन्नानन्दी भवति स्फुटम्’ ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>‘निर्गुणे ब्रह्मणि मयि धारयन् विशदं मनः ॥104॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भिन्नानां समुदायस्य नाम ब्रह्मेति तद्भवेत्(ब्रह्मेति चेद्भवेत्) ।
+| verse_lines  = भिन्नानां समुदायस्य नाम ब्रह्मेति तद्भवेत्(ब्रह्मेति चेद्भवेत्) ।;ब्रह्मोपादानता न स्यात् तदा विश्वस्य हि क्वचित् ॥73॥
+| verse_line2  = ब्रह्मोपादानता न स्यात् तदा विश्वस्य हि क्वचित् ॥73॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I105" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>परमानन्दमाप्नोति यत्र कामोऽवसीयते’(भाग.११.१५.१७) ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>‘न विष्णुसदृशं दैवं न मोक्षसदृशं सुखम् ॥105॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शृङ्गाच्छरो, ऽवलिमभ्यो दूर्वा, गोमयतस्तथा ।
+| verse_lines  = शृङ्गाच्छरो, ऽवलिमभ्यो दूर्वा, गोमयतस्तथा ।;वृश्चिकश्चेत्येवमाद्येष्वपादानत्वमिष्यते ॥74॥
+| verse_line2  = वृश्चिकश्चेत्येवमाद्येष्वपादानत्वमिष्यते ॥74॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I106" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>न वेदसदृशं वाक्यं न वर्णोङ्कारसंमितः’ ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>‘यत्रानन्दाश्च मोदाश्च मुदः प्रमुद आसते ॥106॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उपादानैकदेशत्वं यद्यप्यत्र प्रदृश्यते ।
+| verse_lines  = उपादानैकदेशत्वं यद्यप्यत्र प्रदृश्यते ।;अप्यपादानतैवात्र दृष्टान्तो ब्रह्मणो भवेत् ॥75॥
+| verse_line2  = अप्यपादानतैवात्र दृष्टान्तो ब्रह्मणो भवेत् ॥75॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I107" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>कामस्य यत्राप्ताः कामास्तत्र माममृतं कृधि’ ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>इति श्रुतिपुराणानि तत्र तत्र वदन्ति हि ॥107॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न ह्युपादानतैवात्र बाह्यावयवगौरवात् ।
+| verse_lines  = न ह्युपादानतैवात्र बाह्यावयवगौरवात् ।;न चाचेतनतस्तत्र चेतनस्य समुद्भवः ॥76॥
+| verse_line2  = न चाचेतनतस्तत्र चेतनस्य समुद्भवः ॥76॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I108" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>अतो मोक्षे सुखाभाव इति यत्किञ्चिदेव हि ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>शिरःकराद्यभावश्च न मुक्तस्य भवेत् क्वचित् ॥108॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उपादानतया किं तर्ह्यपादानं ह्यचेतनम् ।
+| verse_lines  = उपादानतया किं तर्ह्यपादानं ह्यचेतनम् ।;कार्यदेहगतस्यास्य चेतनस्य प्रदृश्यते ॥77॥
+| verse_line2  = कार्यदेहगतस्यास्य चेतनस्य प्रदृश्यते ॥77॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I109" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>श्रुतयश्च पुराणानि मानमत्र बहूनि च ॥109॥</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-</div>
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सच्च त्यच्चाभवदिति नास्य विश्वत्वमुच्यते ।
+| verse_lines  = सच्च त्यच्चाभवदिति नास्य विश्वत्वमुच्यते ।;‘‘तत्सृष्ट्वा’’ इति गिरैवास्य पूर्वं विश्वस्य सिद्धितः ॥78॥
+| verse_line2  = ‘‘तत्सृष्ट्वा’’ इति गिरैवास्य पूर्वं विश्वस्य सिद्धितः ॥78॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I110" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>‘न वर्तते यत्र रजस्तमस्तयोः सत्त्वं च मिश्रं न च कालविक्रमः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>न यत्र माया किमुतापरे हरेरनुव्रता यत्र सुरासुरार्चिताः ॥110॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सत्त्वात् ततेर्वैदिकत्वात् सम्यग्वक्तुमशक्यतः ।
+| verse_lines  = सत्त्वात् ततेर्वैदिकत्वात् सम्यग्वक्तुमशक्यतः ।;आश्रयत्वात् स्वाश्रयत्वाज्ज्ञानत्वाद् दुर्विदत्वतः ॥79॥
+| verse_line2  = आश्रयत्वात् स्वाश्रयत्वाज्ज्ञानत्वाद् दुर्विदत्वतः ॥79॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I111" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>श्यामावदाताः शतपत्रलोचनाः पिशङ्गवस्त्राः सुरुचः सुपेशसः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>सर्वे चतुर्बाहव उन्मिषन्मणिप्रवेकनिष्काभरणाः सुवर्चसः ॥111॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सत्ततेर्यातनाच्चैव ह्यप्राप्तत्वाच्च दुर्जनैः ।
+| verse_lines  = सत्ततेर्यातनाच्चैव ह्यप्राप्तत्वाच्च दुर्जनैः ।;नित्यसाधुगुणव्याप्तियन्तृरूपत्वतः सदा ॥80॥
+| verse_line2  = नित्यसाधुगुणव्याप्तियन्तृरूपत्वतः सदा ॥80॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I112" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>प्रवालवैदूर्यमृणालवर्चसां परिस्फुरत्कुण्डलमौलिमालिनाम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>भ्राजिष्णुभिर्यः परितो विराजते लसद्विमानावलिभिर्महात्मनाम् ॥112॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = जगद्गतेन रूपेण ब्रह्मैव हि तथोच्यते ।
+| verse_lines  = जगद्गतेन रूपेण ब्रह्मैव हि तथोच्यते ।;व्यक्तिरुक्तगुणानां हि पुरुषापेक्षया नृणाम् ॥81॥
+| verse_line2  = व्यक्तिरुक्तगुणानां हि पुरुषापेक्षया नृणाम् ॥81॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I113" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>विद्योतमानप्रमदोत्तमाभिः सविद्युदभ्रवलिभिर्यथा नभः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>श्रीर्यत्र रूपिण्युरुगायपादयोः करोति मानं बहुधा विभूतिभिः’(भाग.२.९.१०-१३) ॥113॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भवेदभवदित्याद्यः प्रयोगश्चात्र युज्यते ।
+| verse_lines  = भवेदभवदित्याद्यः प्रयोगश्चात्र युज्यते ।;तस्मादशेषकर्तैको निर्विकारो रमापतिः ॥82॥
+| verse_line2  = तस्मादशेषकर्तैको निर्विकारो रमापतिः ॥82॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I114" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>‘ऋचां त्वः पोषमास्ते पुपुष्वान् गायत्रं त्वो गायति शक्वरीषु ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>ब्रह्मा त्वो वदति जातविद्यां यज्ञस्य मात्रां विमिमीत उ त्वः’(ऋ.सं.१०.७१.११) ॥114॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शब्दैः प्रकृतिरित्याद्यैः स्त्रीलिङ्गैरभिधीयते ।
+| verse_lines  = शब्दैः प्रकृतिरित्याद्यैः स्त्रीलिङ्गैरभिधीयते ।;बहु स्यामिति तस्यैव ह्युक्तमार्गेण युज्यते ॥83॥
+| verse_line2  = बहु स्यामिति तस्यैव ह्युक्तमार्गेण युज्यते ॥83॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I115" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>कामान्नरूपी चरतीतिपूर्व श्रुत्या पुराणोक्तिभिरप्यदोषः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>देहः स्वरूपात्मक एव तेषां मुक्तिं गतानामपि चेयते हि ॥115॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तत्तद्गतेन रूपेण तदर्थं ह्यसृजज्जगत् ।
+| verse_lines  = तत्तद्गतेन रूपेण तदर्थं ह्यसृजज्जगत् ।;यच्चाविकृतमेवैकं(यच्चाविकृतमेवैतत्) ब्रह्म विश्वात्मना मृषा ॥84॥
+| verse_line2  = यच्चाविकृतमेवैकं(यच्चाविकृतमेवैतत्) ब्रह्म विश्वात्मना मृषा ॥84॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I116" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>शिरःकराद्यैरपि मुक्तिभाजो युक्ता यतस्ते पुरुषा इदानीम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>यथेति पूर्वा अनुमाश्च जीव स्वरूपमङ्गादिकमावयन्ति(आपयन्ति) ॥116॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दृश्यते मन्ददृष्ट्यैव स सर्ग इति कथ्यते ।
+| verse_lines  = दृश्यते मन्ददृष्ट्यैव स सर्ग इति कथ्यते ।;सा मन्ददृष्टिस्तस्यैव ब्रह्मणः किं ततोऽन्यगा ॥85॥
+| verse_line2  = सा मन्ददृष्टिस्तस्यैव ब्रह्मणः किं ततोऽन्यगा ॥85॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I117" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>न ब्रह्मरूपत्वममुष्य देहिनो मुक्तावपि स्यात् प्रमया कथञ्चित् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>स ब्रह्मणा सहितोऽशेषभोगान् भुङ्क्ते तथोपेत्य सुखार्णवं तम् ॥117॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ब्रह्मणश्चेत् क्व सार्वज्ञमन्यथा चेत् स्वतोऽन्यता ।
+| verse_lines  = ब्रह्मणश्चेत् क्व सार्वज्ञमन्यथा चेत् स्वतोऽन्यता ।;नादेहयोगिनो दृष्टिरिति तत्कारणं स्वतः ॥86॥
+| verse_line2  = नादेहयोगिनो दृष्टिरिति तत्कारणं स्वतः ॥86॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I118" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>यत्तत्परं ज्योतिरुपेत्य जीवो निजस्वरूपत्वमवाप्य कामान् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>भुङ्क्ते स देवः(दैवं) पुरुषोत्तमोऽजः आत्मेति चोक्तो गुणपूर्तिहेतोः ॥118॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = देहिनः कारणयुता देहाश्च यदि न भ्रमात् ।
+| verse_lines  = देहिनः कारणयुता देहाश्च यदि न भ्रमात् ।;किं भ्रान्तिकल्पितं तत्र भेदोपि भ्रमजो यदि ॥87॥
+| verse_line2  = किं भ्रान्तिकल्पितं तत्र भेदोपि भ्रमजो यदि ॥87॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I119" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>सेतुः स देवोऽखिलमुक्तिभाजामुतामृतस्येष्ट इहेशिता यत् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>इत्यादिवाक्यैर्भगवद्वशः सन् भुङ्क्तेऽखिलान् मुक्तिगतोऽपि भोगान् ॥119॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भ्रान्तेरज्ञानमूलत्वात् तस्य भेदव्यपेक्षया ।
+| verse_lines  = भ्रान्तेरज्ञानमूलत्वात् तस्य भेदव्यपेक्षया ।;नाज्ञानकल्पकं किञ्चिदन्योन्याश्रयता यतः ॥88॥
+| verse_line2  = नाज्ञानकल्पकं किञ्चिदन्योन्याश्रयता यतः ॥88॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I120" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>कालोऽप्यसौ नैक्ययुतः परेण जीवस्य कालो यत एष यद्वत् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>इत्यादिका अप्यनुमाः प्रमाणं मुक्तौ च जीवस्य परत्वरोधे ॥120॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भ्रमत्वे त्वियमुक्तिश्च तदन्तःपतनान्न हि ।
+| verse_lines  = भ्रमत्वे त्वियमुक्तिश्च तदन्तःपतनान्न हि ।;व्यावहारिकता चाऽस्य स्यादबाध्यत्व एव हि ॥89॥
+| verse_line2  = व्यावहारिकता चाऽस्य स्यादबाध्यत्व एव हि ॥89॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I121" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>कथं च यः पूर्वमसौ न पश्चाद्भवेत् स एवेत्यपि युक्तिमेति ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>यतो न दृष्टं यदभून्न पूर्वं पश्चात् तदासेति कुतश्च किञ्चित् ॥121॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = बाध्यं नार्थक्रियाकारि न च स्वप्नोऽपि नो मृषा ।
+| verse_lines  = बाध्यं नार्थक्रियाकारि न च स्वप्नोऽपि नो मृषा ।;वासनाजनितत्वेन तस्याप्यङ्गीकृतत्वतः ॥90॥
+| verse_line2  = वासनाजनितत्वेन तस्याप्यङ्गीकृतत्वतः ॥90॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I122" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>न चैव मुक्तौ न(तु) हरेः पृथक्त्वमैक्यं तथा स्यादिति युक्तिमेति ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>यतो न कुत्रापि भिदाभिदा च दृष्टा चितश्चेतनया कुतश्चित् ॥122॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘स हि कर्ता’’ इति वाक्याच्च जाग्रत्वमिति हि भ्रमः ।
+| verse_lines  = ‘‘स हि कर्ता’’ इति वाक्याच्च जाग्रत्वमिति हि भ्रमः ।;सर्पभ्रमादावपि हि ज्ञानमस्त्येव तादृशम् ॥91॥
+| verse_line2  = सर्पभ्रमादावपि हि ज्ञानमस्त्येव तादृशम् ॥91॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I123" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>इत्थं मतानि भ्रमजानि यस्मात् मोक्षं समुद्देश्यमपि भ्रमेण ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>विदुर्न सम्यग्यदपीह लौकिकाः सुखं मम स्याच्च सदेति जानते ॥123॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तदेवार्थक्रियाकारि तत्सदेवार्थकारकम् ।
+| verse_lines  = तदेवार्थक्रियाकारि तत्सदेवार्थकारकम् ।;ब्रह्म त्वर्थक्रियाकारि परतः स्वत एव वा ॥92॥
+| verse_line2  = ब्रह्म त्वर्थक्रियाकारि परतः स्वत एव वा ॥92॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अङ्गीकृतं हि तेनैव परतस्त्वे न च प्रमा ।
+| verse_lines  = अङ्गीकृतं हि तेनैव परतस्त्वे न च प्रमा ।;अमुख्यसत्यमानस्य साधकत्वे सदाऽऽवयोः ॥93॥
+| verse_line2  = अमुख्यसत्यमानस्य साधकत्वे सदाऽऽवयोः ॥93॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न हि सम्प्रतिपत्तिः स्यादतस्तिष्ठतु सा प्रमा ।
+| verse_lines  = न हि सम्प्रतिपत्तिः स्यादतस्तिष्ठतु सा प्रमा ।;न हि विप्रतिपन्नेन शक्यं साधयितुं क्वचित् ॥94॥
+| verse_line2  = न हि विप्रतिपन्नेन शक्यं साधयितुं क्वचित् ॥94॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = साधकत्वं तु सत्यस्य साक्षिणो ह्यावयोर्द्वयोः ।
+| verse_lines  = साधकत्वं तु सत्यस्य साक्षिणो ह्यावयोर्द्वयोः ।;सम्यक् सम्प्रतिपन्नं तन्न विवर्तमतं भवेत् ॥95॥
+| verse_line2  = सम्यक् सम्प्रतिपन्नं तन्न विवर्तमतं भवेत् ॥95॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदि नाङ्गीकृतं किञ्चिदनङ्गीकृततापि हि ।
+| verse_lines  = यदि नाङ्गीकृतं किञ्चिदनङ्गीकृततापि हि ।;नाङ्गीकृतेति मूकः स्यादिति नास्मद्विवादिता ॥96॥
+| verse_line2  = नाङ्गीकृतेति मूकः स्यादिति नास्मद्विवादिता ॥96॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘विश्वं सत्यं’ ‘यच्चिकेत’ ‘प्र घा न्वस्य’ ‘यथार्थतः’ ।
+| verse_lines  = ‘विश्वं सत्यं’ ‘यच्चिकेत’ ‘प्र घा न्वस्य’ ‘यथार्थतः’ ।;इत्याद्याः(इत्यादिश्रुतयः) श्रुतयः सर्वा विश्वसत्यत्ववाचिकाः ॥97॥
+| verse_line2  = इत्याद्याः(इत्यादिश्रुतयः) श्रुतयः सर्वा विश्वसत्यत्ववाचिकाः ॥97॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सत्यत्वं गगनादेश्च साक्षिप्रत्यक्षसाधितम् ।
+| verse_lines  = सत्यत्वं गगनादेश्च साक्षिप्रत्यक्षसाधितम् ।;साक्षिसिद्धस्य न क्वपि बाध्यत्वं तददोषतः ॥98॥
+| verse_line2  = साक्षिसिद्धस्य न क्वपि बाध्यत्वं तददोषतः ॥98॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वकालेष्वबाध्यत्वं साक्षिणैव प्रतीयते ।
+| verse_lines  = सर्वकालेष्वबाध्यत्वं साक्षिणैव प्रतीयते ।;कालो हि साक्षिप्रत्यक्षः सुषुप्तौ च प्रतीतितः ॥99॥
+| verse_line2  = कालो हि साक्षिप्रत्यक्षः सुषुप्तौ च प्रतीतितः ॥99॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतीतानागतौ कालावपि नासाक्षिगोचरौ ।
+| verse_lines  = अतीतानागतौ कालावपि नासाक्षिगोचरौ ।;पक्षीकर्तुमशक्यत्वान्नानुमा तत्र वर्तते ॥100॥
+| verse_line2  = पक्षीकर्तुमशक्यत्वान्नानुमा तत्र वर्तते ॥100॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तदेतदिति सर्वं च दृश्यं वा स्मृतिगोचरम् ।
+| verse_lines  = तदेतदिति सर्वं च दृश्यं वा स्मृतिगोचरम् ।;साक्षिसिद्धेन कालेन खचितं ह्येव वर्तते ॥101॥
+| verse_line2  = साक्षिसिद्धेन कालेन खचितं ह्येव वर्तते ॥101॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्मान्न तं विना किञ्चन्स्मर्तुं द्रष्टुमथापि वा ।
+| verse_lines  = तस्मान्न तं विना किञ्चन्स्मर्तुं द्रष्टुमथापि वा ।;शक्यं तन्नित्यसिद्धेर्हि नानुमावसरो भवेत् ॥102॥
+| verse_line2  = शक्यं तन्नित्यसिद्धेर्हि नानुमावसरो भवेत् ॥102॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतोऽदोषप्रतीतस्य सत्यत्वं साक्षिणा मतम् ।
+| verse_lines  = अतोऽदोषप्रतीतस्य सत्यत्वं साक्षिणा मतम् ।;परीक्षादेश्च सत्यत्वं तेन ह्येव मतं भवेत् ॥103॥
+| verse_line2  = परीक्षादेश्च सत्यत्वं तेन ह्येव मतं भवेत् ॥103॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्यथा श्रुतियुक्त्यादिप्रमाणैश्च सहैव तु ।
+| verse_lines  = अन्यथा श्रुतियुक्त्यादिप्रमाणैश्च सहैव तु ।;अकस्माद्विनिवृत्तिश्च किं विश्वस्य न शङ्क्यते ॥104॥
+| verse_line2  = अकस्माद्विनिवृत्तिश्च किं विश्वस्य न शङ्क्यते ॥104॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इतः पूर्वं तथा भावाद्यदि नो संसृतेर्गतिः ।
+| verse_lines  = इतः पूर्वं तथा भावाद्यदि नो संसृतेर्गतिः ।;वाक्यानुमादितश्चेत् स्यात् तत्प्रामाण्यं च साक्षितः ॥105॥
+| verse_line2  = वाक्यानुमादितश्चेत् स्यात् तत्प्रामाण्यं च साक्षितः ॥105॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तत्प्रामाण्यं यथा साक्षी स्थापयत्येवमेव हि ।
+| verse_lines  = तत्प्रामाण्यं यथा साक्षी स्थापयत्येवमेव हि ।;सर्वकालेष्वपि स्थैर्याद् व्यभिचारमपोह्य च ॥106॥
+| verse_line2  = सर्वकालेष्वपि स्थैर्याद् व्यभिचारमपोह्य च ॥106॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एवमक्षजमानत्वसिद्धां विश्वस्य सत्यताम् ।
+| verse_lines  = एवमक्षजमानत्वसिद्धां विश्वस्य सत्यताम् ।;किमिति स्थापयेन्नायं निर्दोषज्ञानशक्तितः ॥107॥
+| verse_line2  = किमिति स्थापयेन्नायं निर्दोषज्ञानशक्तितः ॥107॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एकाज्ञानकृतं विश्वमिति यच्चोच्यते मृषा ।
+| verse_lines  = एकाज्ञानकृतं विश्वमिति यच्चोच्यते मृषा ।;बहुज्ञानकृतं विश्वमिति तस्योत्तरं भवेत् ॥108॥
+| verse_line2  = बहुज्ञानकृतं विश्वमिति तस्योत्तरं भवेत् ॥108॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = परस्य सत्यतां जानन्नपि यः स्वात्मतस्करः ।
+| verse_lines  = परस्य सत्यतां जानन्नपि यः स्वात्मतस्करः ।;परो नास्तीति वदति किमित्युन्मत्तवद्वदेत् ॥109॥
+| verse_line2  = परो नास्तीति वदति किमित्युन्मत्तवद्वदेत् ॥109॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पराभावे हि वाग्व्यर्था यदि नैवोच्यते तदा ।
+| verse_lines  = पराभावे हि वाग्व्यर्था यदि नैवोच्यते तदा ।;कशावेत्रादिकं तस्य तस्करस्योत्तरं वदेत् ॥110॥
+| verse_line2  = कशावेत्रादिकं तस्य तस्करस्योत्तरं वदेत् ॥110॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘प्रपञ्चो यदि विद्येत निवर्तेत न संशयः ।
+| verse_lines  = ‘‘प्रपञ्चो यदि विद्येत निवर्तेत न संशयः ।;मायामात्रमिदं द्वैतमद्वैतं परमार्थतः ॥111॥
+| verse_line2  = मायामात्रमिदं द्वैतमद्वैतं परमार्थतः ॥111॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विकल्पो विनिवर्तेत कल्पितो यदि केनचित् ।
+| verse_lines  = विकल्पो विनिवर्तेत कल्पितो यदि केनचित् ।;उपदेशादयं वादो ज्ञाते द्वैतं न विद्यते’’ ॥112॥
+| verse_line2  = उपदेशादयं वादो ज्ञाते द्वैतं न विद्यते’’ ॥112॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यत्र यदिशब्दौ च निवर्तेतेति च द्वयम् ।
+| verse_lines  = इत्यत्र यदिशब्दौ च निवर्तेतेति च द्वयम् ।;विश्वस्य सत्यतामाहुः विद्येतोत्पत्तिमेव च ॥113॥
+| verse_line2  = विश्वस्य सत्यतामाहुः विद्येतोत्पत्तिमेव च ॥113॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विदोत्पत्ताविति ह्यस्माद्धातोरुत्पत्तिरेव हि ।
+| verse_lines  = विदोत्पत्ताविति ह्यस्माद्धातोरुत्पत्तिरेव हि ।;निवृत्तिव्याप्तियुक् प्रायः प्रपञ्चो भेदपञ्चकः ॥114॥
+| verse_line2  = निवृत्तिव्याप्तियुक् प्रायः प्रपञ्चो भेदपञ्चकः ॥114॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘जीवेश्वरभिदा चैव जडेश्वरभिदा तथा ।
+| verse_lines  = ‘‘जीवेश्वरभिदा चैव जडेश्वरभिदा तथा ।;जीवभेदो मिथश्चैव जडजीवभिदा तथा ॥115॥
+| verse_line2  = जीवभेदो मिथश्चैव जडजीवभिदा तथा ॥115॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मिथश्च जडभेदोऽयं(जडभेदो यः) प्रपञ्चो भेदपञ्चकः ।
+| verse_lines  = मिथश्च जडभेदोऽयं(जडभेदो यः) प्रपञ्चो भेदपञ्चकः ।;सोऽयं सत्यो ह्यनादिश्च सादिश्चेन्नाशमाप्नुयात् ॥116॥
+| verse_line2  = सोऽयं सत्यो ह्यनादिश्च सादिश्चेन्नाशमाप्नुयात् ॥116॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = द्वैतं न विद्यत इति तस्मादज्ञानिनां मतम्’’ ।
+| verse_lines  = द्वैतं न विद्यत इति तस्मादज्ञानिनां मतम्’’ ।;इति श्रुतेः मितं त्रातं मायाख्यहरिविद्यया ॥117॥
+| verse_line2  = इति श्रुतेः मितं त्रातं मायाख्यहरिविद्यया ॥117॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उत्तमोऽर्थो हरिस्त्वेकस्तदन्यन्मध्यमाधमम् ।
+| verse_lines  = उत्तमोऽर्थो हरिस्त्वेकस्तदन्यन्मध्यमाधमम् ।;वाचाऽऽरब्धं तु साङ्केत्यनाम(साङ्केत्यं नाम) स्याद्विकृतं बहु ॥118॥
+| verse_line2  = वाचाऽऽरब्धं तु साङ्केत्यनाम(साङ्केत्यं नाम) स्याद्विकृतं बहु ॥118॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I124" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>औदार्यमुच्चावचशक्तिरात्मस्वरूपदार्ढ्यं च निजस्वभावः ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>स्वातन्त्र्यमापूर्णविशेषयोग्यता विरोधहानिश्च चतुर्थपादे ॥124॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नित्यं तु नामधेयं यन्मृत्तिकेत्यादि वैदिकम् ।
+| verse_lines  = नित्यं तु नामधेयं यन्मृत्तिकेत्यादि वैदिकम् ।;प्राधान्यात् तत्परिज्ञानात् प्राकृताज्ञोऽपि पूरुषः ॥119॥
+| verse_line2  = प्राधान्यात् तत्परिज्ञानात् प्राकृताज्ञोऽपि पूरुषः ॥119॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I125" data-verse="AV_C04_S02">
+{{VerseBlock
-<p>व्यवस्थितिस्त्वविशेषस्थितिश्च निषेधसामान्यविधिक्रियाणाम् ।</p>
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
-<p>विभक्तता चात्वरयैव सिद्धिर्विपक्षसम्प्राप्तिविरुद्धहेतवः ॥125॥</p>
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विद्वानित्युच्यते सद्भिरेवं नित्यपरात्मवित् ।
+| verse_lines  = विद्वानित्युच्यते सद्भिरेवं नित्यपरात्मवित् ।;सदातनं सत्यमिति नित्यमेवोच्यते बुधैः ॥120॥
+| verse_line2  = सदातनं सत्यमिति नित्यमेवोच्यते बुधैः ॥120॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रयोगश्चोत्तरत्रास्ति ‘‘जरा यद्येनमाप्नुयात् ।
+| verse_lines  = प्रयोगश्चोत्तरत्रास्ति ‘‘जरा यद्येनमाप्नुयात् ।;देहः प्रध्वंसते वाऽयं किं ततोऽस्यातिशिष्यते ॥121॥
+| verse_line2  = देहः प्रध्वंसते वाऽयं किं ततोऽस्यातिशिष्यते ॥121॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = हन्यते न वधेनायं जरया च न जीर्यति ।
+| verse_lines  = हन्यते न वधेनायं जरया च न जीर्यति ।;एतत्सत्यं ब्रह्मपुरम्’’ इति नित्यत्व एव हि ॥122॥
+| verse_line2  = एतत्सत्यं ब्रह्मपुरम्’’ इति नित्यत्व एव हि ॥122॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वाचाऽऽरम्भणमित्युक्ते मिथ्येत्यश्रुतकल्पनम् ।
+| verse_lines  = वाचाऽऽरम्भणमित्युक्ते मिथ्येत्यश्रुतकल्पनम् ।;पुनरुक्तिर्नामधेयमितीत्यस्य निरर्थता ॥123॥
+| verse_line2  = पुनरुक्तिर्नामधेयमितीत्यस्य निरर्थता ॥123॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एकः पिण्डो मणिश्चेति पदवैयर्थ्यमेव च ।
+| verse_lines  = एकः पिण्डो मणिश्चेति पदवैयर्थ्यमेव च ।;विकारित्वविवक्षायां(विकीरत्वविवक्षायां) न चैकनखकृन्तनम् ॥124॥
+| verse_line2  = विकारित्वविवक्षायां(विकीरत्वविवक्षायां) न चैकनखकृन्तनम् ॥124॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वं कार्ष्णायसं(सर्वकाष्णायसं) च स्यादतः सादृश्य एव च ।
+| verse_lines  = सर्वं कार्ष्णायसं(सर्वकाष्णायसं) च स्यादतः सादृश्य एव च ।;विवक्षाऽत्र तु नित्यत्वे प्राधान्ये चोक्तवर्त्मना ॥125॥
+| verse_line2  = विवक्षाऽत्र तु नित्यत्वे प्राधान्ये चोक्तवर्त्मना ॥125॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्राधान्यप्रतिपत्त्यर्थं सृष्ट्यादेश्चैष(सृष्ट्यादेश्चैव) विस्तरः ।
+| verse_lines  = प्राधान्यप्रतिपत्त्यर्थं सृष्ट्यादेश्चैष(सृष्ट्यादेश्चैव) विस्तरः ।;तस्मात् केनापि मार्गेण न विवर्तमतं भवेत् ॥126॥
+| verse_line2  = तस्मात् केनापि मार्गेण न विवर्तमतं भवेत् ॥126॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तदसङ्ख्यातदोषेतं हेयमेव शुभार्थिभिः ।
+| verse_lines  = तदसङ्ख्यातदोषेतं हेयमेव शुभार्थिभिः ।;असङ्ख्यत्वेन दोषाणां ग्रन्थाधिक्यभयादपि ॥127॥
+| verse_line2  = असङ्ख्यत्वेन दोषाणां ग्रन्थाधिक्यभयादपि ॥127॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C01_S04_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C01
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उपरम्यते ततो विष्णुरिच्छापूर्वकमश्रमः ।
+| verse_lines  = उपरम्यते ततो विष्णुरिच्छापूर्वकमश्रमः ।;करोति पितृवद्विश्वं पूर्णाशेषगुणात्मकः ॥128॥
+| verse_line2  = करोति पितृवद्विश्वं पूर्णाशेषगुणात्मकः ॥128॥
+}}
+<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥</div>
+<span id="gr-C2" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="द्वितीयोध्यायः"></span>
+== द्वितीयोध्यायः ==
+<span id="gr-C2-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>
+=== प्रथमः पादः ===
+<div class="introduction" id="AV_C02_S01_I01" data-block-id="AV_C02_S01_I01" data-verse="AV_C02_S01">
+<div class="introduction-line">उक्तः समन्वयः साक्षादविरोधोऽत्र साध्यते ।</div>
+<div class="introduction-line">चतुर्विधस्य तस्यादौ यौक्तः तत्रापि च स्मृतेः ॥1॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S01_I02" data-block-id="AV_C02_S01_I02" data-verse="AV_C02_S01">
+<div class="introduction-line">तस्याश्चतुःस्वरूपत्वात् प्रत्येकं चतुरात्मकाः ।</div>
+<div class="introduction-line">पादाः सर्वे तदंशाश्च मूर्तीनां वर्णमागमात् ॥2॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S01_I03" data-block-id="AV_C02_S01_I03" data-verse="AV_C02_S01">
+<div class="introduction-line">आप्तता समतादृष्टिश्रुतिसाम्यबलोद्भवाः(बलाद्भवाः) ।</div>
+<div class="introduction-line">सर्वानुसारो लघुता विशेषादर्शनाफले ॥3॥</div>
 </div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I126" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction" id="AV_C02_S01_I04" data-block-id="AV_C02_S01_I04" data-verse="AV_C02_S01">
-<p>सुशक्यता शश्वदतिप्रसिद्धिर्विवेक(प्रसिद्धिविवेक)विन्यासविचारसञ्ज्ञाः ।</p>
+<div class="introduction-line">इष्टासिद्धिश्च नियमः पूर्वपक्षेषु युक्तयः ।</div>
-<p>नानाप्रवृत्तिः कृतकृत्यता च विपक्षतर्काः समतीतपादे ॥126॥</p>
+<div class="introduction-line">एता एव त्वतिबलाः सिद्धान्तस्य नियामकाः ॥4॥</div>
 </div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I127" data-verse="AV_C04_S02">
+<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्मृत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A001"></span><h4 class="gr-section-head">स्मृत्यधिकरणम्</h4>
-<p>महाफलत्वं प्रविविक्तता च सन्धिग्रहः साधनमाप्तकृत्यम् ।</p>
-<p>विशेषकार्यं कृतिसंस्थितिश्च(कृतसंस्थितिश्च) सुयुक्तयो निर्णयगाः स्वपक्षे ॥127॥</p>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आप्तैः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा प्रोक्तमर्थं कथं श्रुतिः ।
+| verse_lines  = आप्तैः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा प्रोक्तमर्थं कथं श्रुतिः ।;पिपीलिकालिपिनिभा वारयेत् सर्वगा हि ते ॥5॥
+| verse_line2  = पिपीलिकालिपिनिभा वारयेत् सर्वगा हि ते ॥5॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति चेद् यद्यशेषज्ञा रुद्राद्या हरिपूर्वकाः ।
+| verse_lines  = इति चेद् यद्यशेषज्ञा रुद्राद्या हरिपूर्वकाः ।;किं नाशेषविदो मानं ह्युभयत्र समं भवेत् ॥6॥
+| verse_line2  = किं नाशेषविदो मानं ह्युभयत्र समं भवेत् ॥6॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न चाप्तिनिश्चयस्तत्र शक्यते व्यभिचारतः ।
+| verse_lines  = न चाप्तिनिश्चयस्तत्र शक्यते व्यभिचारतः ।;न चास्या व्यभिचारेऽपि हीयते मानता क्वचित् ॥7॥
+| verse_line2  = न चास्या व्यभिचारेऽपि हीयते मानता क्वचित् ॥7॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निर्दोषवाक्यमूलत्वान्न च तद्युक्तिमूलता ।
+| verse_lines  = निर्दोषवाक्यमूलत्वान्न च तद्युक्तिमूलता ।;वेदोक्तस्याधिकारस्य दुर्निरूपत्वतः सदा ॥8॥
+| verse_line2  = वेदोक्तस्याधिकारस्य दुर्निरूपत्वतः सदा ॥8॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नियमो व्यभिचारो वा नैव ज्ञातुं हि शक्यते ।
+| verse_lines  = नियमो व्यभिचारो वा नैव ज्ञातुं हि शक्यते ।;अधिकारो हि सुलभः कथितोन्यागमेष्वलम् ॥9॥
+| verse_line2  = अधिकारो हि सुलभः कथितोन्यागमेष्वलम् ॥9॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वेदोक्तो ह्यधिकारस्तु दुर्लभः सर्वमानुषैः ।
+| verse_lines  = वेदोक्तो ह्यधिकारस्तु दुर्लभः सर्वमानुषैः ।;अन्यागमेषु विप्रत्वमपि चण्डालजन्मनाम् ॥10॥
+| verse_line2  = अन्यागमेषु विप्रत्वमपि चण्डालजन्मनाम् ॥10॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मण्डलान्तःप्रवेशेन क्रमशः प्रतिपाद्यते ।
+| verse_lines  = मण्डलान्तःप्रवेशेन क्रमशः प्रतिपाद्यते ।;अधिकारं दुरापाद्यमुक्त्वातिसुलभं पुनः ॥11॥
+| verse_line2  = अधिकारं दुरापाद्यमुक्त्वातिसुलभं पुनः ॥11॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अशक्यं साधनं चोक्त्वा सुशकं तत्फलाप्तये ।
+| verse_lines  = अशक्यं साधनं चोक्त्वा सुशकं तत्फलाप्तये ।;उच्यतेऽतस्तदुक्तं हि व्यभिचारे फलेऽपि तु ॥12॥
+| verse_line2  = उच्यतेऽतस्तदुक्तं हि व्यभिचारे फलेऽपि तु ॥12॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कथं प्रमाणतां गच्छेत् ...... ।
+| verse_lines  = कथं प्रमाणतां गच्छेत् ...... ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="न विलक्षणत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">न विलक्षणत्वाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ........ नित्यत्वात् पुरुषोद्भवैः ।
+| verse_lines  = ........ नित्यत्वात् पुरुषोद्भवैः ।;उज्झितं सर्वदोषैश्च कथं नो मानतां व्रजेत् ॥13॥
+| verse_line2  = उज्झितं सर्वदोषैश्च कथं नो मानतां व्रजेत् ॥13॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘विरूप नित्यया वाचा’’ ‘‘नित्ययाऽनित्यया सदा’’ ।
+| verse_lines  = ‘‘विरूप नित्यया वाचा’’ ‘‘नित्ययाऽनित्यया सदा’’ ।;इत्यादिश्रुतिभिर्वेदो नित्य इत्यवगम्यते ॥14॥
+| verse_line2  = इत्यादिश्रुतिभिर्वेदो नित्य इत्यवगम्यते ॥14॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पिपीलिकालिपिश्चापि प्रमाणमविरोधतः ।
+| verse_lines  = पिपीलिकालिपिश्चापि प्रमाणमविरोधतः ।;यथा द्रौणेरुलूकेन कृतमप्यास बोधकम् ॥15॥
+| verse_line2  = यथा द्रौणेरुलूकेन कृतमप्यास बोधकम् ॥15॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अविरुद्धं विरुद्धं तु विरोधादेव बाधितम् ।
+| verse_lines  = अविरुद्धं विरुद्धं तु विरोधादेव बाधितम् ।;विरोधादर्शनात् तस्माद्वेदप्रामाण्यमिष्यते ॥16॥
+| verse_line2  = विरोधादर्शनात् तस्माद्वेदप्रामाण्यमिष्यते ॥16॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तन्मूलत्वात् स्मृतीनां च विरोधो यत्र न क्वचित् ।
+| verse_lines  = तन्मूलत्वात् स्मृतीनां च विरोधो यत्र न क्वचित् ।;विरोधोऽपि स एवोक्तः प्रत्यक्षेणागमेन वा ॥17॥
+| verse_line2  = विरोधोऽपि स एवोक्तः प्रत्यक्षेणागमेन वा ॥17॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आगमेनागमस्यैव विरोधे युक्तिरिष्यते ।
+| verse_lines  = आगमेनागमस्यैव विरोधे युक्तिरिष्यते ।;उपजीव्यविरोधे तु वेदस्यान्यार्थकल्पना ॥18॥
+| verse_line2  = उपजीव्यविरोधे तु वेदस्यान्यार्थकल्पना ॥18॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रत्यक्षमुपजीव्यं स्यात् प्रायो युक्तिरपि क्वचित् ।
+| verse_lines  = प्रत्यक्षमुपजीव्यं स्यात् प्रायो युक्तिरपि क्वचित् ।;आगमैकप्रमाणेषु तस्यैव ह्युपजीव्यता ॥19॥
+| verse_line2  = आगमैकप्रमाणेषु तस्यैव ह्युपजीव्यता ॥19॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = युक्तोऽयुक्तश्च यद्यर्थ आगमस्य प्रतीयते ।
+| verse_lines  = युक्तोऽयुक्तश्च यद्यर्थ आगमस्य प्रतीयते ।;स्यात् तत्र युक्त एवार्थः युक्तिश्च त्रिविधा मता ॥20॥
+| verse_line2  = स्यात् तत्र युक्त एवार्थः युक्तिश्च त्रिविधा मता ॥20॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = व्याप्तिः प्रत्यक्षगा यस्या युक्तिगाऽऽगमगा तथा ।
+| verse_lines  = व्याप्तिः प्रत्यक्षगा यस्या युक्तिगाऽऽगमगा तथा ।;प्रत्यक्षागममूला तु युक्तिस्तत्र बलीयसी ॥21॥
+| verse_line2  = प्रत्यक्षागममूला तु युक्तिस्तत्र बलीयसी ॥21॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = याथार्थ्यमेव मानत्वं तन्मुख्यं ज्ञानशब्दयोः ।
+| verse_lines  = याथार्थ्यमेव मानत्वं तन्मुख्यं ज्ञानशब्दयोः ।;अर्थत्वमर्यतैव स्यान्न क्रियार्थेषु सा मता ॥22॥
+| verse_line2  = अर्थत्वमर्यतैव स्यान्न क्रियार्थेषु सा मता ॥22॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ज्ञानार्थे ज्ञेयता मुख्या शब्दार्थे तदनन्तरम् ।
+| verse_lines  = ज्ञानार्थे ज्ञेयता मुख्या शब्दार्थे तदनन्तरम् ।;यथार्थज्ञानजनका यथार्था युक्तयः स्मृताः ॥23॥
+| verse_line2  = यथार्थज्ञानजनका यथार्था युक्तयः स्मृताः ॥23॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनुप्रमाणमेतानि ह्यक्षयुक्तिवचांस्यतः ।
+| verse_lines  = अनुप्रमाणमेतानि ह्यक्षयुक्तिवचांस्यतः ।;प्रामाण्यं नानुवादस्य स्मृतेरपि विहीयते ॥24॥
+| verse_line2  = प्रामाण्यं नानुवादस्य स्मृतेरपि विहीयते ॥24॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = याथार्थ्यमेव प्रामाण्यशब्दार्थो यद्विवक्षितः ।
+| verse_lines  = याथार्थ्यमेव प्रामाण्यशब्दार्थो यद्विवक्षितः ।;अङ्गीकृतं चेत् प्रामाण्यं स्मृत्यादेः का विरुद्धता ॥25॥
+| verse_line2  = अङ्गीकृतं चेत् प्रामाण्यं स्मृत्यादेः का विरुद्धता ॥25॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न चाफलत्वं वक्तव्यं सर्वस्मृत्यनुवादयोः ।
+| verse_lines  = न चाफलत्वं वक्तव्यं सर्वस्मृत्यनुवादयोः ।;फलवत्वं न चास्माभिः प्रामाण्यं हि विवक्षितम् ॥26॥
+| verse_line2  = फलवत्वं न चास्माभिः प्रामाण्यं हि विवक्षितम् ॥26॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तृणादिदर्शने किं च फलवत्वं निगद्यते ।
+| verse_lines  = तृणादिदर्शने किं च फलवत्वं निगद्यते ।;सुखदुःखादिकं किञ्चित् स्मृतावपि हि दृश्यते ॥27॥
+| verse_line2  = सुखदुःखादिकं किञ्चित् स्मृतावपि हि दृश्यते ॥27॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न परिच्छेदकार्येव प्रमाणमिति च प्रमा ।
+| verse_lines  = न परिच्छेदकार्येव प्रमाणमिति च प्रमा ।;निर्दोषाक्षोद्भवं ह्यत्र प्रत्यक्षमिति गीयते ॥28॥
+| verse_line2  = निर्दोषाक्षोद्भवं ह्यत्र प्रत्यक्षमिति गीयते ॥28॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्राकृतं शुद्धचैतन्यमक्षं तु द्विविधं मतम् ।
+| verse_lines  = प्राकृतं शुद्धचैतन्यमक्षं तु द्विविधं मतम् ।;शुद्धमीशरमामुक्तेष्वन्यत्र प्राकृतैर्युतम् ॥29॥
+| verse_line2  = शुद्धमीशरमामुक्तेष्वन्यत्र प्राकृतैर्युतम् ॥29॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निर्दोषमेव चैतन्यमन्यत्रोभयमिष्यते ।
+| verse_lines  = निर्दोषमेव चैतन्यमन्यत्रोभयमिष्यते ।;सुखदुःखादिविषयं शुद्धं संसारगेष्वपि ॥30॥
+| verse_line2  = सुखदुःखादिविषयं शुद्धं संसारगेष्वपि ॥30॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निर्दोषत्वातिनियमात् तद्बलिष्ठतमं मतम् ।
+| verse_lines  = निर्दोषत्वातिनियमात् तद्बलिष्ठतमं मतम् ।;पञ्चेन्द्रियमनोभेदात् प्राकृतं षड्विधं स्मृतम् ॥31॥
+| verse_line2  = पञ्चेन्द्रियमनोभेदात् प्राकृतं षड्विधं स्मृतम् ॥31॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनुमा युक्तिरेवोक्ता व्याप्तिरेव तु सा स्मृता ।
+| verse_lines  = अनुमा युक्तिरेवोक्ता व्याप्तिरेव तु सा स्मृता ।;प्रतिज्ञातार्थसिद्ध्यर्थं व्याप्तिरेव यदोदिता ॥32॥
+| verse_line2  = प्रतिज्ञातार्थसिद्ध्यर्थं व्याप्तिरेव यदोदिता ॥32॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अवशिष्टं किमत्रास्ति लिङ्गं तत्र विजानतः ।
+| verse_lines  = अवशिष्टं किमत्रास्ति लिङ्गं तत्र विजानतः ।;यदि लिङ्गमसिद्धं स्यात् कुत एवास्य मानता ॥33॥
+| verse_line2  = यदि लिङ्गमसिद्धं स्यात् कुत एवास्य मानता ॥33॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदि स्मारकमात्रं स्यात् स्मर्तुर्नात्र प्रयोजनम् ।
+| verse_lines  = यदि स्मारकमात्रं स्यात् स्मर्तुर्नात्र प्रयोजनम् ।;न पञ्चावयवोक्तौ च विवादावसितिर्भवेत् ॥34॥
+| verse_line2  = न पञ्चावयवोक्तौ च विवादावसितिर्भवेत् ॥34॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दृष्टान्तादिषु चैवं स्यात् साधनं पुनरेव तु(हि) ।
+| verse_lines  = दृष्टान्तादिषु चैवं स्यात् साधनं पुनरेव तु(हि) ।;लिङ्गोक्तावपि चैवं स्यादनुमावसितिर्ध्रुवा ॥35॥
+| verse_line2  = लिङ्गोक्तावपि चैवं स्यादनुमावसितिर्ध्रुवा ॥35॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विरोधोऽसङ्गतिश्चैव साक्षाद्युक्तेस्तु दूषणम् ।
+| verse_lines  = विरोधोऽसङ्गतिश्चैव साक्षाद्युक्तेस्तु दूषणम् ।;प्रतिज्ञायामसम्बन्धो युक्तेरुक्ता ह्यसङ्गतिः ॥36॥
+| verse_line2  = प्रतिज्ञायामसम्बन्धो युक्तेरुक्ता ह्यसङ्गतिः ॥36॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विरोधोऽपि त्रिधैव स्यात् प्रतिज्ञार्थविरुद्धता ।
+| verse_lines  = विरोधोऽपि त्रिधैव स्यात् प्रतिज्ञार्थविरुद्धता ।;लिङ्गराहित्यमव्याप्तिर्न्यूनाधिक्ये तु वाचिके ॥37॥
+| verse_line2  = लिङ्गराहित्यमव्याप्तिर्न्यूनाधिक्ये तु वाचिके ॥37॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = साध्यव्यापकवैलोम्यमव्याप्तिः साधनस्य च ।
+| verse_lines  = साध्यव्यापकवैलोम्यमव्याप्तिः साधनस्य च ।;दुर्बलेन विरोधेऽपि न प्रमाणामसाधकम् ॥38॥
+| verse_line2  = दुर्बलेन विरोधेऽपि न प्रमाणामसाधकम् ॥38॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्ववाक्येन विरोधेऽपि नैव साधकतां व्रजेत् ।
+| verse_lines  = स्ववाक्येन विरोधेऽपि नैव साधकतां व्रजेत् ।;संवादनुक्तिसंयुक्ता एत एव तु(च) निग्रहाः ॥39॥
+| verse_line2  = संवादनुक्तिसंयुक्ता एत एव तु(च) निग्रहाः ॥39॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वादो जल्पो वितण्डेति कथास्तिस्रो विजानताम् ।
+| verse_lines  = वादो जल्पो वितण्डेति कथास्तिस्रो विजानताम् ।;स्वार्थं परार्थमपि वा तत्त्वनिर्णयसाधिनी(साधनी) ॥40॥
+| verse_line2  = स्वार्थं परार्थमपि वा तत्त्वनिर्णयसाधिनी(साधनी) ॥40॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = केवलं तु कथा वादो जल्पोऽर्थादिव्यपेक्षया ।
+| verse_lines  = केवलं तु कथा वादो जल्पोऽर्थादिव्यपेक्षया ।;सतामेव कथा ज्ञेया वितण्डा त्वसतां सताम् ॥41॥
+| verse_line2  = सतामेव कथा ज्ञेया वितण्डा त्वसतां सताम् ॥41॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अप्रकाश्य स्वसिद्धान्तमसतां पक्षदूषणम् ।
+| verse_lines  = अप्रकाश्य स्वसिद्धान्तमसतां पक्षदूषणम् ।;उक्ते तैः प्रथमं माने वक्तव्ये तस्य दूषणम् ॥42॥
+| verse_line2  = उक्ते तैः प्रथमं माने वक्तव्ये तस्य दूषणम् ॥42॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विद्यापरीक्षापूर्वैव वितण्डा जल्प एव च ।
+| verse_lines  = विद्यापरीक्षापूर्वैव वितण्डा जल्प एव च ।;उच्चनीचत्वनिर्णीतिर्यतो जयपराजयौ ॥43॥
+| verse_line2  = उच्चनीचत्वनिर्णीतिर्यतो जयपराजयौ ॥43॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विनैव तत्वनिर्णीतिं न हि जल्पादिना क्वचित् ।
+| verse_lines  = विनैव तत्वनिर्णीतिं न हि जल्पादिना क्वचित् ।;उच्चनीचत्वविज्ञानमिति विद्यापरीक्षणम् ॥44॥
+| verse_line2  = उच्चनीचत्वविज्ञानमिति विद्यापरीक्षणम् ॥44॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वादेन चोच्चनीचत्वविज्ञानं भवति स्फुटम् ।
+| verse_lines  = वादेन चोच्चनीचत्वविज्ञानं भवति स्फुटम् ।;इति वादस्य पूर्वत्वं तत्सिद्धौ व्यर्थताऽन्ययोः ॥45॥
+| verse_line2  = इति वादस्य पूर्वत्वं तत्सिद्धौ व्यर्थताऽन्ययोः ॥45॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = बहुविद्यत्वसिद्धौ तु नैव वादोऽपि कारणम् ।
+| verse_lines  = बहुविद्यत्वसिद्धौ तु नैव वादोऽपि कारणम् ।;सभासभापतिप्राश्नीकपूर्वस्तु स्पर्धिनामपि ॥46॥
+| verse_line2  = सभासभापतिप्राश्नीकपूर्वस्तु स्पर्धिनामपि ॥46॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वाद एवोभयार्थः स्यान्निर्णीतिजयकारकः ।
+| verse_lines  = वाद एवोभयार्थः स्यान्निर्णीतिजयकारकः ।;तत्वाप्रकाश एवैको वितण्डाजल्पयोः फलम् ॥47॥
+| verse_line2  = तत्वाप्रकाश एवैको वितण्डाजल्पयोः फलम् ॥47॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विना वादेन विद्याया यदि शक्यं परीक्षणम् ।
+| verse_lines  = विना वादेन विद्याया यदि शक्यं परीक्षणम् ।;स्याज्जल्पादिरपि क्वापि वाद एवान्यथा भवेत् ॥48॥
+| verse_line2  = स्याज्जल्पादिरपि क्वापि वाद एवान्यथा भवेत् ॥48॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = जल्प इत्यपि नाम स्याद्वादस्यैतादृशस्य तु ।
+| verse_lines  = जल्प इत्यपि नाम स्याद्वादस्यैतादृशस्य तु ।;प्रतिज्ञामात्रसाध्यत्वमपि स्याद्याज्ञवल्क्यवत् ॥49॥
+| verse_line2  = प्रतिज्ञामात्रसाध्यत्वमपि स्याद्याज्ञवल्क्यवत् ॥49॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = संवादे वादिनोः क्वापि विवादे हेतुरिष्यते ।
+| verse_lines  = संवादे वादिनोः क्वापि विवादे हेतुरिष्यते ।;सभा सभापतिश्चैव प्राश्निकाश्चैव वैष्णवाः ॥50॥
+| verse_line2  = सभा सभापतिश्चैव प्राश्निकाश्चैव वैष्णवाः ॥50॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = रागद्वेषविहीनाश्च स्युः सभ्याः सर्ववेदिनः ।
+| verse_lines  = रागद्वेषविहीनाश्च स्युः सभ्याः सर्ववेदिनः ।;प्राश्निकाश्चैतदज्ञाने सभ्याश्चैषां च दूरगाः ॥51॥
+| verse_line2  = प्राश्निकाश्चैतदज्ञाने सभ्याश्चैषां च दूरगाः ॥51॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रमाणं निर्णयाय स्युः पक्षपातविवर्जिताः ।
+| verse_lines  = प्रमाणं निर्णयाय स्युः पक्षपातविवर्जिताः ।;उभाभ्यां साधनं चैव दूषणं वादजल्पयोः ॥52॥
+| verse_line2  = उभाभ्यां साधनं चैव दूषणं वादजल्पयोः ॥52॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सद्भिरागम एवैकः प्रयोज्योऽभीष्टसाधकः ।
+| verse_lines  = सद्भिरागम एवैकः प्रयोज्योऽभीष्टसाधकः ।;स्वसिद्धान्तानुसारेण ह्यसद्भिरनुमोच्यते ॥53॥
+| verse_line2  = स्वसिद्धान्तानुसारेण ह्यसद्भिरनुमोच्यते ॥53॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रत्यक्षागमवैरूप्यमाश्रित्यान्यार्थतैव तु ।
+| verse_lines  = प्रत्यक्षागमवैरूप्यमाश्रित्यान्यार्थतैव तु ।;आगमे दर्शनीयाऽत्र दोषो लिङ्गवलिमता ॥54॥
+| verse_line2  = आगमे दर्शनीयाऽत्र दोषो लिङ्गवलिमता ॥54॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = लिङ्गानुकूल्यं स्वार्थस्य श्रुत्यादीनमनुग्रहः ।
+| verse_lines  = लिङ्गानुकूल्यं स्वार्थस्य श्रुत्यादीनमनुग्रहः ।;त्रिपञ्चवयवामेव युग्मावयविनीमपि ॥55॥
+| verse_line2  = त्रिपञ्चवयवामेव युग्मावयविनीमपि ॥55॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नियमाद्योऽनुमां ब्रूयात् तं ब्रूयाद्यदि तादृशी ।
+| verse_lines  = नियमाद्योऽनुमां ब्रूयात् तं ब्रूयाद्यदि तादृशी ।;नानुमेति तदा केन साध्यावयवकल्पना ॥56॥
+| verse_line2  = नानुमेति तदा केन साध्यावयवकल्पना ॥56॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नियतावयवासिद्धौ व्याप्तिमात्रेण साधनम् ।
+| verse_lines  = नियतावयवासिद्धौ व्याप्तिमात्रेण साधनम् ।;कर्तव्यमेव तेन स्यात् तस्मात् सैवानुमा मता ॥57॥
+| verse_line2  = कर्तव्यमेव तेन स्यात् तस्मात् सैवानुमा मता ॥57॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनुभूतिः प्रमाणं चेत् केन स्मृतिरपोद्यते ।
+| verse_lines  = अनुभूतिः प्रमाणं चेत् केन स्मृतिरपोद्यते ।;पूर्वानुभूते किं मानमित्युक्ते स्यात् किमुत्तरम् ॥58॥
+| verse_line2  = पूर्वानुभूते किं मानमित्युक्ते स्यात् किमुत्तरम् ॥58॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मानसं तद्धि विज्ञानं तच्च साक्षिप्रमाणकम् ।
+| verse_lines  = मानसं तद्धि विज्ञानं तच्च साक्षिप्रमाणकम् ।;अतीतानागतं यद्वद्योगिभिर्दृश्यतेऽञ्जसा ॥59॥
+| verse_line2  = अतीतानागतं यद्वद्योगिभिर्दृश्यतेऽञ्जसा ॥59॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एवं पूर्वानुभूतं च मनसैवावगम्यते ।
+| verse_lines  = एवं पूर्वानुभूतं च मनसैवावगम्यते ।;विज्ञातं मनसा पूर्वं मयैतत्कृतमित्यपि ॥60॥
+| verse_line2  = विज्ञातं मनसा पूर्वं मयैतत्कृतमित्यपि ॥60॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = साक्षादनुभवात् सिद्धं कथमेव ह्यपोद्यते ।
+| verse_lines  = साक्षादनुभवात् सिद्धं कथमेव ह्यपोद्यते ।;एवं लक्षणके मानत्रये ब्रह्मादिवस्तुषु ॥61॥
+| verse_line2  = एवं लक्षणके मानत्रये ब्रह्मादिवस्तुषु ॥61॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रमाणं वेद एवैकस्तत्प्रामाण्यं च साधितम् ।
+| verse_lines  = प्रमाणं वेद एवैकस्तत्प्रामाण्यं च साधितम् ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभिमान्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A003"></span><h4 class="gr-section-head">अभिमान्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तथापि मृज्जलादीनां बुद्धिवागादिवाचकः ॥62॥
+| verse_lines  = तथापि मृज्जलादीनां बुद्धिवागादिवाचकः ॥62॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दृष्टव्याप्तिविरुद्धत्वात् तत्र मानं कथं भवेत् ।
+| verse_lines  = दृष्टव्याप्तिविरुद्धत्वात् तत्र मानं कथं भवेत् ।;ततस्तन्नामकः कश्चित् पुमानन्यो भवेदिति ॥63॥
+| verse_line2  = ततस्तन्नामकः कश्चित् पुमानन्यो भवेदिति ॥63॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = युक्त्यागमविरोधेन प्राप्तमत्राभिधीयते ।
+| verse_lines  = युक्त्यागमविरोधेन प्राप्तमत्राभिधीयते ।;बालरूढिं विनैवापि विद्वद्रूढिसमाश्रयात् ॥64॥
+| verse_line2  = बालरूढिं विनैवापि विद्वद्रूढिसमाश्रयात् ॥64॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तत्तन्नामान एवैते तत्तद्वस्त्वभिमानिनः ।
+| verse_lines  = तत्तन्नामान एवैते तत्तद्वस्त्वभिमानिनः ।;सन्ति तेषां विशेषेण शक्तिरन्येभ्य उच्यते ॥65॥
+| verse_line2  = सन्ति तेषां विशेषेण शक्तिरन्येभ्य उच्यते ॥65॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = व्याप्तिश्चोक्तानुसारेण दृश्यते चाधिकारिभिः ।
+| verse_lines  = व्याप्तिश्चोक्तानुसारेण दृश्यते चाधिकारिभिः ।;शास्त्रोक्तवस्तुनश्चैव व्युत्पत्तिः शास्त्रलिङ्गतः ॥66॥
+| verse_line2  = शास्त्रोक्तवस्तुनश्चैव व्युत्पत्तिः शास्त्रलिङ्गतः ॥66॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = व्युत्पत्तिः सा बलवती मूर्खव्युत्पत्तितो हि यत् ।
+| verse_lines  = व्युत्पत्तिः सा बलवती मूर्खव्युत्पत्तितो हि यत् ।;दृढयुक्तिविरोधे तु सर्वत्र न्याय ईदृशः ॥67॥
+| verse_line2  = दृढयुक्तिविरोधे तु सर्वत्र न्याय ईदृशः ॥67॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A004"></span><h4 class="gr-section-head">असदधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अल्पवाक्ययुता युक्तिर्बहुलैव विरोधिनी ।
+| verse_lines  = अल्पवाक्ययुता युक्तिर्बहुलैव विरोधिनी ।;यत्र तत्र कथं वस्तुनिर्णयः स्यादितीरिते ॥68॥
+| verse_line2  = यत्र तत्र कथं वस्तुनिर्णयः स्यादितीरिते ॥68॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विरोधियुक्तिबाहुल्यादिति न्यायो विनिश्चितः ।
+| verse_lines  = विरोधियुक्तिबाहुल्यादिति न्यायो विनिश्चितः ।;युक्तेस्तु युक्तिबाहुल्यमागमादागमस्य च ॥69॥
+| verse_line2  = युक्तेस्तु युक्तिबाहुल्यमागमादागमस्य च ॥69॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कथं न निर्णयं कुर्यादिति असत्कारणं न हि ।
+| verse_lines  = कथं न निर्णयं कुर्यादिति असत्कारणं न हि ।;श्रुत्यर्थो भवति क्वापि श्रुतिप्रायोपपत्तिभिः ॥70॥
+| verse_line2  = श्रुत्यर्थो भवति क्वापि श्रुतिप्रायोपपत्तिभिः ॥70॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अविरोधश्चतुर्थे तु पादे सम्यक् समर्थ्यते ।
+| verse_lines  = अविरोधश्चतुर्थे तु पादे सम्यक् समर्थ्यते ।;असत्कार्यं यथा दृष्टं वस्तुत्वात् कारणं तथा ॥71॥
+| verse_line2  = असत्कार्यं यथा दृष्टं वस्तुत्वात् कारणं तथा ॥71॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति चेन्न निषेधैकस्वरूपस्य न कर्तृता ।
+| verse_lines  = इति चेन्न निषेधैकस्वरूपस्य न कर्तृता ।;बुद्धिपूर्वप्रवृत्तिर्हि कर्तृत्वमिति(कर्तृत्वमिह) निश्चितम् ॥72॥
+| verse_line2  = बुद्धिपूर्वप्रवृत्तिर्हि कर्तृत्वमिति(कर्तृत्वमिह) निश्चितम् ॥72॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रतिषेधात्मकत्वं तु भावस्याभावधर्मतः ।
+| verse_lines  = प्रतिषेधात्मकत्वं तु भावस्याभावधर्मतः ।;धर्मधर्म्यैक्यतश्चैव न तु तन्मात्रता भवेत् ॥73॥
+| verse_line2  = धर्मधर्म्यैक्यतश्चैव न तु तन्मात्रता भवेत् ॥73॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अभावस्य च भावोऽपि(हि) धर्मोऽथापि हि धर्मिणः ।
+| verse_lines  = अभावस्य च भावोऽपि(हि) धर्मोऽथापि हि धर्मिणः ।;तादृक्त्वं मात्रतेहोक्ता बुद्धिराहित्यमेव तत् ॥74॥
+| verse_line2  = तादृक्त्वं मात्रतेहोक्ता बुद्धिराहित्यमेव तत् ॥74॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विशेष्यतैव धर्मित्वं प्रथमप्रतिपत्तिषु ।
+| verse_lines  = विशेष्यतैव धर्मित्वं प्रथमप्रतिपत्तिषु ।;निषेधविधिरूपत्वं भावाभावत्वमत्र हि ॥75॥
+| verse_line2  = निषेधविधिरूपत्वं भावाभावत्वमत्र हि ॥75॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वनाशेष्वपि सदा शिष्टत्वाद्यस्य कस्य नुः ।
+| verse_lines  = सर्वनाशेष्वपि सदा शिष्टत्वाद्यस्य कस्य नुः ।;नाशोऽयं विमतोऽपि स्यात् नाशत्वात् कर्तृशेषवान् ॥76॥
+| verse_line2  = नाशोऽयं विमतोऽपि स्यात् नाशत्वात् कर्तृशेषवान् ॥76॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न चाशेषनृनाशस्तु दृष्टो दृश्योऽस्ति वा क्वचित् ।
+| verse_lines  = न चाशेषनृनाशस्तु दृष्टो दृश्योऽस्ति वा क्वचित् ।;धर्माधर्माश्रयत्वेन स्वीकार्योऽपि नरो लये ॥77॥
+| verse_line2  = धर्माधर्माश्रयत्वेन स्वीकार्योऽपि नरो लये ॥77॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनादित्वं विना दृष्टं कथं स्यात् कारणं क्वचित् ।
+| verse_lines  = अनादित्वं विना दृष्टं कथं स्यात् कारणं क्वचित् ।;पूर्वदृष्टात् परादृष्टं यदि नैवोत्तरं कुतः ॥78॥
+| verse_line2  = पूर्वदृष्टात् परादृष्टं यदि नैवोत्तरं कुतः ॥78॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अदृष्टं कारणं नो चेल्लये मानं च किं भवेत् ।
+| verse_lines  = अदृष्टं कारणं नो चेल्लये मानं च किं भवेत् ।;उत्पत्तिनाशकारी च(हि) बुद्धिमान् दृश्यते क्वचित् ॥79॥
+| verse_line2  = उत्पत्तिनाशकारी च(हि) बुद्धिमान् दृश्यते क्वचित् ॥79॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तद्दृष्टान्तेन सर्वत्र कर्ता किं नानुमीयते ।
+| verse_lines  = तद्दृष्टान्तेन सर्वत्र कर्ता किं नानुमीयते ।;आगमानुगृहीता तु मानमेषानुमाऽपि तु ॥80॥
+| verse_line2  = आगमानुगृहीता तु मानमेषानुमाऽपि तु ॥80॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आगमानुग्रहाभावे न तर्कः स्यात् प्रतिष्ठितः ।
+| verse_lines  = आगमानुग्रहाभावे न तर्कः स्यात् प्रतिष्ठितः ।;अक्षजागममूलस्य स्यादेवास्य प्रतिष्ठितिः ॥81॥
+| verse_line2  = अक्षजागममूलस्य स्यादेवास्य प्रतिष्ठितिः ॥81॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्यथाऽस्याप्रतिष्ठा च स्ववाचा व्याहतैव हि ।
+| verse_lines  = अन्यथाऽस्याप्रतिष्ठा च स्ववाचा व्याहतैव हि ।;न च शिष्टागृहीतत्वं निरीशादीशवादिनः ॥82॥
+| verse_line2  = न च शिष्टागृहीतत्वं निरीशादीशवादिनः ॥82॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतोऽवशिष्टजीवादिकर्तृताऽत्र निषिद्ध्यते ।
+| verse_lines  = अतोऽवशिष्टजीवादिकर्तृताऽत्र निषिद्ध्यते ।;तन्मनोऽकुरुतेत्यादेरसतो मनसो जनिः ॥83॥
+| verse_line2  = तन्मनोऽकुरुतेत्यादेरसतो मनसो जनिः ॥83॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निवारिता तु पूर्वत्र ह्यकस्मादिति तद्विना ।
+| verse_lines  = निवारिता तु पूर्वत्र ह्यकस्मादिति तद्विना ।;असतो विश्वजननमाशङ्क्यात्र निषिद्ध्यते ॥84॥
+| verse_line2  = असतो विश्वजननमाशङ्क्यात्र निषिद्ध्यते ॥84॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रापकं वाक्यमात्रं तु परिहारोऽविशेषितः ।
+| verse_lines  = प्रापकं वाक्यमात्रं तु परिहारोऽविशेषितः ।;क्वचिज्जीवाकृतं दृष्ट्वा चेतनादेव चाकृतम् ॥85॥
+| verse_line2  = क्वचिज्जीवाकृतं दृष्ट्वा चेतनादेव चाकृतम् ॥85॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तद्वदेवानुमाऽन्यत्र वस्तुत्वात् क्रियते श्रुतेः ।
+| verse_lines  = तद्वदेवानुमाऽन्यत्र वस्तुत्वात् क्रियते श्रुतेः ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="भोक्त्रधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A005"></span><h4 class="gr-section-head">भोक्त्रधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नान्यदन्यत्वमापन्नं क्वचिद् दृष्टं कथञ्चन ॥86॥
+| verse_lines  = नान्यदन्यत्वमापन्नं क्वचिद् दृष्टं कथञ्चन ॥86॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतो जीवस्य न ब्रह्मभावः स्याद्धि कदाचन ।
+| verse_lines  = अतो जीवस्य न ब्रह्मभावः स्याद्धि कदाचन ।;क्वचिद्भिन्नताय दृष्टं तदभिन्नतया कथम् ॥87॥
+| verse_line2  = क्वचिद्भिन्नताय दृष्टं तदभिन्नतया कथम् ॥87॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दृश्येन्नो दृष्टपूर्वं हि तादृशं न च दृश्यते ।
+| verse_lines  = दृश्येन्नो दृष्टपूर्वं हि तादृशं न च दृश्यते ।;भोक्तृत्वापत्तित इति यन्मतं तत्कुतो हरिः ॥88॥
+| verse_line2  = भोक्तृत्वापत्तित इति यन्मतं तत्कुतो हरिः ॥88॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भोक्त्रापत्तेरिति प्राह ...... ।
+| verse_lines  = भोक्त्रापत्तेरिति प्राह ...... ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आरम्भणाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A006"></span><h4 class="gr-section-head">आरम्भणाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ...... कथं च तदनन्यता ।
+| verse_lines  = ...... कथं च तदनन्यता ।;जगतस्त्वविकारत्व उक्तन्यायेन साधिते ॥89॥
+| verse_line2  = जगतस्त्वविकारत्व उक्तन्यायेन साधिते ॥89॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वतन्त्रकारणान्यत्वं तेन ह्यत्र निषिद्ध्यते ।
+| verse_lines  = स्वतन्त्रकारणान्यत्वं तेन ह्यत्र निषिद्ध्यते ।;‘‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावश्चेतना धृतिः ॥90॥
+| verse_line2  = ‘‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावश्चेतना धृतिः ॥90॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’’ ।
+| verse_lines  = यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’’ ।;इति श्रुतेः तद्वशस्य भावो ‘न पर’ इत्यतः ॥91॥
+| verse_line2  = इति श्रुतेः तद्वशस्य भावो ‘न पर’ इत्यतः ॥91॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शक्तोऽपि ह्यन्यथा कर्तुं स्वेच्छानियमतो हरिः ।
+| verse_lines  = शक्तोऽपि ह्यन्यथा कर्तुं स्वेच्छानियमतो हरिः ।;कारणैर्नियतैरेव करोतीदं जगत्सदा ॥92॥
+| verse_line2  = कारणैर्नियतैरेव करोतीदं जगत्सदा ॥92॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नित्यभेदो निमित्तेन ह्युपादानेन तु द्वयम् ।
+| verse_lines  = नित्यभेदो निमित्तेन ह्युपादानेन तु द्वयम् ।;असद्यत्कार्यरूपेण कारणात्मतयाऽस्ति हि ॥93॥
+| verse_line2  = असद्यत्कार्यरूपेण कारणात्मतयाऽस्ति हि ॥93॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनवस्थाऽन्यथा हि स्यात् सर्वत्रोत्पत्तिनाशयोः ।
+| verse_lines  = अनवस्थाऽन्यथा हि स्यात् सर्वत्रोत्पत्तिनाशयोः ।;‘‘शक्तोऽपि भगवान् विष्णुरकर्तुं कर्तुमन्यथा ॥94॥
+| verse_line2  = ‘‘शक्तोऽपि भगवान् विष्णुरकर्तुं कर्तुमन्यथा ॥94॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वभिन्नं कारणाभिन्नं भिन्नं(कारणाभिन्नभिन्नं) विश्वं करोत्यजः’’ ।
+| verse_lines  = स्वभिन्नं कारणाभिन्नं भिन्नं(कारणाभिन्नभिन्नं) विश्वं करोत्यजः’’ ।;इति श्रुतेरवसित उक्तार्थोऽयमशेषतः ॥95॥
+| verse_line2  = इति श्रुतेरवसित उक्तार्थोऽयमशेषतः ॥95॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इतरव्यपदेशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A007"></span><h4 class="gr-section-head">इतरव्यपदेशाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनंशस्यापि जीवस्य किञ्चित् सामर्थ्ययोजनम् ।
+| verse_lines  = अनंशस्यापि जीवस्य किञ्चित् सामर्थ्ययोजनम् ।;कार्येषु यः करोत्यद्धा नमस्तस्मै स्वयम्भुवे ॥96॥
+| verse_line2  = कार्येषु यः करोत्यद्धा नमस्तस्मै स्वयम्भुवे ॥96॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदि भागेन कार्येषु जीवशक्तिं न योजयेत् ।
+| verse_lines  = यदि भागेन कार्येषु जीवशक्तिं न योजयेत् ।;हरिस्तदा हि सर्वत्र कृत्स्नयत्नोंऽशिताऽपि वा ॥97॥
+| verse_line2  = हरिस्तदा हि सर्वत्र कृत्स्नयत्नोंऽशिताऽपि वा ॥97॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अंशिनो हि घटाद्या ये भिन्नैरेव परस्परम् ।
+| verse_lines  = अंशिनो हि घटाद्या ये भिन्नैरेव परस्परम् ।;अंशैरंशिन उच्यन्ते नैवमेव हि चेतनाः ॥98॥
+| verse_line2  = अंशैरंशिन उच्यन्ते नैवमेव हि चेतनाः ॥98॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतोऽनंशिन इत्येव श्रुतिरेतेषु वर्तते ।
+| verse_lines  = अतोऽनंशिन इत्येव श्रुतिरेतेषु वर्तते ।;अप्यनेकस्वरूपेषु विशेषादेव केवलम् ॥99॥
+| verse_line2  = अप्यनेकस्वरूपेषु विशेषादेव केवलम् ॥99॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = बहुस्वरूपताख्या तु तेष्वस्त्येव हि सांशता ।
+| verse_lines  = बहुस्वरूपताख्या तु तेष्वस्त्येव हि सांशता ।;बहुत्वेनाविनाभावाद्भिन्नता नियमाद्भवेत् ॥100॥
+| verse_line2  = बहुत्वेनाविनाभावाद्भिन्नता नियमाद्भवेत् ॥100॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदि नैवं नियमकृद्भगवान् पुरुषोत्तमः ।
+| verse_lines  = यदि नैवं नियमकृद्भगवान् पुरुषोत्तमः ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="शब्दमूलत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A008"></span><h4 class="gr-section-head">शब्दमूलत्वाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्य त्वशेषशक्तित्वाद्युज्यते सर्वमेव च ॥101॥
+| verse_lines  = तस्य त्वशेषशक्तित्वाद्युज्यते सर्वमेव च ॥101॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विरोधः सर्ववैशिष्ट्ये यो द्वितीये निरस्यते ।
+| verse_lines  = विरोधः सर्ववैशिष्ट्ये यो द्वितीये निरस्यते ।;नारायणस्य त्वध्याये तदन्ये तत्र तत्रगाः ॥102॥
+| verse_line2  = नारायणस्य त्वध्याये तदन्ये तत्र तत्रगाः ॥102॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सृष्टिसंहारवाक्यानां जीवरूपाभिधायिनाम् ।
+| verse_lines  = सृष्टिसंहारवाक्यानां जीवरूपाभिधायिनाम् ।;अप्यन्योन्याविरोधस्तु द्वितीयाध्यायगोचरः ॥103॥
+| verse_line2  = अप्यन्योन्याविरोधस्तु द्वितीयाध्यायगोचरः ॥103॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मानमेयविशेषेण पुनरुक्तिर्न जायते ।
+| verse_lines  = मानमेयविशेषेण पुनरुक्तिर्न जायते ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="न प्रयोजनाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A009"></span><h4 class="gr-section-head">न प्रयोजनाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V09
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सदा प्रवृत्तिरीशस्य स्वभावादेव केवलम् ॥104॥
+| verse_lines  = सदा प्रवृत्तिरीशस्य स्वभावादेव केवलम् ॥104॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V09
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अङ्गचेष्टा यथा पुंसः काश्चिदुद्देशवर्जिताः ।
+| verse_lines  = अङ्गचेष्टा यथा पुंसः काश्चिदुद्देशवर्जिताः ।;‘‘देवस्यैष स्वभावोयम्’’ इत्याह श्रुतिरञ्जसा ॥105॥
+| verse_line2  = ‘‘देवस्यैष स्वभावोयम्’’ इत्याह श्रुतिरञ्जसा ॥105॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V09
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = क्रीडां प्रयोजनं कृत्वा सृष्टिः श्रुतिविरोधिनी ।
+| verse_lines  = क्रीडां प्रयोजनं कृत्वा सृष्टिः श्रुतिविरोधिनी ।;इति केवललीलैव निर्णीता प्रभुणा स्वयम् ॥106॥
+| verse_line2  = इति केवललीलैव निर्णीता प्रभुणा स्वयम् ॥106॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V09
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आत्मप्रयोजनार्थाय स्पृहां श्रुतिरवारयत् ।
+| verse_lines  = आत्मप्रयोजनार्थाय स्पृहां श्रुतिरवारयत् ।;न प्रयोजनवत्त्वेनेत्यत आह जगद्गुरुः ॥107॥
+| verse_line2  = न प्रयोजनवत्त्वेनेत्यत आह जगद्गुरुः ॥107॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V09
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘इच्छामात्रं प्रभोः सृष्टिरिति सृष्टौ विनिश्चिताः’’ ।
+| verse_lines  = ‘‘इच्छामात्रं प्रभोः सृष्टिरिति सृष्टौ विनिश्चिताः’’ ।;इति प्रशंसया कामश्रुतिभ्यश्चैव युक्तितः ॥108॥
+| verse_line2  = इति प्रशंसया कामश्रुतिभ्यश्चैव युक्तितः ॥108॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V09
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = महातात्पर्ययुक्तेश्च नेच्छामात्रं निषिद्ध्यते ।
+| verse_lines  = महातात्पर्ययुक्तेश्च नेच्छामात्रं निषिद्ध्यते ।;मोक्षार्थाः श्रुतयो यस्मात् स च तस्य प्रसादतः ॥109॥
+| verse_line2  = मोक्षार्थाः श्रुतयो यस्मात् स च तस्य प्रसादतः ॥109॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V09
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उन्निनीषति वाक्याच्च लोकदृष्टानुसारतः ।
+| verse_lines  = उन्निनीषति वाक्याच्च लोकदृष्टानुसारतः ।;इच्छानिमित्तको यस्मात् तदभावे कुतः श्रुतिः ॥110॥
+| verse_line2  = इच्छानिमित्तको यस्मात् तदभावे कुतः श्रुतिः ॥110॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V09
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = महातात्पर्यरहिता प्रमाणत्वं गमिष्यति ।
+| verse_lines  = महातात्पर्यरहिता प्रमाणत्वं गमिष्यति ।;याथार्थ्यमेव मानत्वमपि वाक्यं प्रयोजकम् ॥111॥
+| verse_line2  = याथार्थ्यमेव मानत्वमपि वाक्यं प्रयोजकम् ॥111॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V09
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मानत्वमेति तत्रापि यत्सम्पूर्णप्रयोजनम् ।
+| verse_lines  = मानत्वमेति तत्रापि यत्सम्पूर्णप्रयोजनम् ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A010"></span><h4 class="gr-section-head">वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वैषम्यं चैव नैघृण्यं वेदाप्रामाण्यकारणम् ॥112॥
+| verse_lines  = वैषम्यं चैव नैघृण्यं वेदाप्रामाण्यकारणम् ॥112॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नाङ्गीकार्यमतोऽन्यत्तु न वैषम्यादिनामकम् ।
+| verse_lines  = नाङ्गीकार्यमतोऽन्यत्तु न वैषम्यादिनामकम् ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S01_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S01_A011"></span><h4 class="gr-section-head">सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदधीना गुणाश्चैव दोषा अपि हि सर्वशः ॥113॥
+| verse_lines  = यदधीना गुणाश्चैव दोषा अपि हि सर्वशः ॥113॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = गुणास्तस्य कथं न स्युः स्युर्दोषाश्च कथं पुनः ।
+| verse_lines  = गुणास्तस्य कथं न स्युः स्युर्दोषाश्च कथं पुनः ।;सर्वधर्मोपपत्तेस्तद्वाक्यैरपि हि तादृशैः ॥114॥
+| verse_line2  = सर्वधर्मोपपत्तेस्तद्वाक्यैरपि हि तादृशैः ॥114॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S01_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निर्दोषाशेषगुणको निर्णीतो भगवान् हरिः ।
+| verse_lines  = निर्दोषाशेषगुणको निर्णीतो भगवान् हरिः ।
+}}
+<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥</div>
+<span id="gr-C2-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>
+=== द्वितीयः पादः ===
+<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I01" data-block-id="AV_C02_S02_I01" data-verse="AV_C02_S02">
+<div class="introduction-line">स्मृतियुक्तिश्रुतिगुणयुक्तयो बहुयुक्तयः ॥1॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I02" data-block-id="AV_C02_S02_I02" data-verse="AV_C02_S02">
+<div class="introduction-line">एवं चतुर्विधा नैव विरुद्ध्यन्तेऽन्वयं प्रति ।</div>
+<div class="introduction-line">इति प्रथमपादेन निर्णीतेऽप्यभियोगतः ॥2॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I03" data-block-id="AV_C02_S02_I03" data-verse="AV_C02_S02">
+<div class="introduction-line">दर्शनानां प्रवृत्तत्वान्मन्द आशङ्कते पुनः ।</div>
+<div class="introduction-line">अनादिकालतो वृत्ताः समया हि प्रवाहतः ॥3॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I04" data-block-id="AV_C02_S02_I04" data-verse="AV_C02_S02">
+<div class="introduction-line">न चोच्छेदोऽस्ति कस्यापि समयस्येत्यतो विभुः ।</div>
+<div class="introduction-line">भ्रान्तिमूलत्वमेतेषां पृथग्दर्शयति स्फुटम् ॥4॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I05" data-block-id="AV_C02_S02_I05" data-verse="AV_C02_S02">
+<div class="introduction-line">तर्कैर्दृढमतमैरेव वाक्यैश्चागमवादिनाम् ।</div>
+<div class="introduction-line">दौर्लभ्याच्छुद्धबुद्धीनां बाहुल्यादल्पवेदिनाम् ॥5॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I06" data-block-id="AV_C02_S02_I06" data-verse="AV_C02_S02">
+<div class="introduction-line">तामसत्वाच्च लोकस्य मिथ्याज्ञानप्रसक्तितः ।</div>
+<div class="introduction-line">विद्वेषात् परमे तत्त्वे तत्त्ववेदिषु चानिशम् ॥6॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I07" data-block-id="AV_C02_S02_I07" data-verse="AV_C02_S02">
+<div class="introduction-line">अनादिवासनायोगादसुराणां बहुत्वतः ।</div>
+<div class="introduction-line">दुराग्रहगृहीतत्वाद्वर्तन्ते समयाः सदा ॥7॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I08" data-block-id="AV_C02_S02_I08" data-verse="AV_C02_S02">
+<div class="introduction-line">तथापि शुद्धबुद्धीनामीशानुग्रहयोगिनाम् ।</div>
+<div class="introduction-line">सुयुक्तयस्तमो हन्युरागमानुगताः सदा ॥8॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S02_I09" data-block-id="AV_C02_S02_I09" data-verse="AV_C02_S02">
+<div class="introduction-line">इति विद्यापतिः सम्यक्समयानां निराकृतिम् ।</div>
+<div class="introduction-line">चकार निजभक्तानां बुद्धिशाणत्वसिद्धये ॥9॥</div>
+</div>
+<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="रचनानुपपत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A001"></span><h4 class="gr-section-head">रचनानुपपत्त्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = चेतनाचेतनं तत्त्वद्वयमेव निरीश्वराः ।
+| verse_lines  = चेतनाचेतनं तत्त्वद्वयमेव निरीश्वराः ।;आहुस्तत्पञ्चपञ्चत्वविभागस्थमचेतनम् ॥10॥
+| verse_line2  = आहुस्तत्पञ्चपञ्चत्वविभागस्थमचेतनम् ॥10॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = चेतनं तदसङ्ख्यातं भिन्नमन्यद्भिदोज्झितम् ।
+| verse_lines  = चेतनं तदसङ्ख्यातं भिन्नमन्यद्भिदोज्झितम् ।;अचेतनस्य कर्तृत्वं स्वातन्त्र्येण निगद्यते ॥11 ॥
+| verse_line2  = अचेतनस्य कर्तृत्वं स्वातन्त्र्येण निगद्यते ॥11 ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = परस्परविभेदश्च कार्याणामालयं भवेत् ।
+| verse_lines  = परस्परविभेदश्च कार्याणामालयं भवेत् ।;भोक्तृतां चेतनस्याहुः केचित् तामपि नापरे ॥12॥
+| verse_line2  = भोक्तृतां चेतनस्याहुः केचित् तामपि नापरे ॥12॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वरूपचैतन्यबलात् स्वप्रकाशाच्च भोगिताम् ।
+| verse_lines  = स्वरूपचैतन्यबलात् स्वप्रकाशाच्च भोगिताम् ।;प्रकृतेश्च स्वरूपस्य विवेकाग्रहमेव तु ॥13॥
+| verse_line2  = प्रकृतेश्च स्वरूपस्य विवेकाग्रहमेव तु ॥13॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अभोगवादिनो भोगमाहुर्भेदग्रहात् तयोः ।
+| verse_lines  = अभोगवादिनो भोगमाहुर्भेदग्रहात् तयोः ।;भोगिनां मुक्तिरुद्दिष्टा स एवाभोगवादिनाम् ॥14॥
+| verse_line2  = भोगिनां मुक्तिरुद्दिष्टा स एवाभोगवादिनाम् ॥14॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ईशस्यासङ्ग्रहादेव न युक्तौ तावुभावपि ।
+| verse_lines  = ईशस्यासङ्ग्रहादेव न युक्तौ तावुभावपि ।;चेतनेच्छानुसारेण यदा दृष्टः पटोद्भवः ॥15॥
+| verse_line2  = चेतनेच्छानुसारेण यदा दृष्टः पटोद्भवः ॥15॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एतादृशत्वमन्यस्य वस्तुत्वात् केन वार्यते ।
+| verse_lines  = एतादृशत्वमन्यस्य वस्तुत्वात् केन वार्यते ।;न च काचित्प्रोमोक्तार्थे श्रुतिरेव प्रमा हि नः ॥16॥
+| verse_line2  = न च काचित्प्रोमोक्तार्थे श्रुतिरेव प्रमा हि नः ॥16॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आप्तत्वमुक्तमार्गेण वक्तुर्नैवोपपद्यते ।
+| verse_lines  = आप्तत्वमुक्तमार्गेण वक्तुर्नैवोपपद्यते ।;अप्रामाण्यस्वतस्त्वस्य स्वीकारादपि मायिवत् ॥17॥
+| verse_line2  = अप्रामाण्यस्वतस्त्वस्य स्वीकारादपि मायिवत् ॥17॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वोक्ताखिलनिषेधी स्यान्न च किञ्चित् प्रसिद्ध्यति ।
+| verse_lines  = स्वोक्ताखिलनिषेधी स्यान्न च किञ्चित् प्रसिद्ध्यति ।;‘‘इदं नाचेतनवशं वस्तुत्वात् प्रतिपन्नवत्’’ ॥18॥
+| verse_line2  = ‘‘इदं नाचेतनवशं वस्तुत्वात् प्रतिपन्नवत्’’ ॥18॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्येव प्रतिषिद्धस्य केन मूलाऽनुमा भवेत् ।
+| verse_lines  = इत्येव प्रतिषिद्धस्य केन मूलाऽनुमा भवेत् ।;स्वतन्त्रवृत्ती रचना सा चैवाचेतने कुतः ॥19॥
+| verse_line2  = स्वतन्त्रवृत्ती रचना सा चैवाचेतने कुतः ॥19॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अचेतनत्वं स्वातन्त्र्यमिति चात्मप्रमाहतम् ।
+| verse_lines  = अचेतनत्वं स्वातन्त्र्यमिति चात्मप्रमाहतम् ।;स्वेच्छानुसारितामेव स्वातन्त्र्यं हि विदो विदुः ॥20॥
+| verse_line2  = स्वेच्छानुसारितामेव स्वातन्त्र्यं हि विदो विदुः ॥20॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कुत इच्छाऽचेतनस्य सेच्छं चेत् किमचेतनम् ।
+| verse_lines  = कुत इच्छाऽचेतनस्य सेच्छं चेत् किमचेतनम् ।;इच्छाम्यहमिति ह्येव निजानुभवरोधतः ॥21॥
+| verse_line2  = इच्छाम्यहमिति ह्येव निजानुभवरोधतः ॥21॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अचेतनेच्छापगता यदि भेदाग्रहोऽत्र च ।
+| verse_lines  = अचेतनेच्छापगता यदि भेदाग्रहोऽत्र च ।;कथं स न(कथं न स) घटस्य स्यान्मनो म इति भेदतः ॥22॥
+| verse_line2  = कथं स न(कथं न स) घटस्य स्यान्मनो म इति भेदतः ॥22॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मनसोऽपि गृहीतत्वात् उभयात्मकता यतः ।
+| verse_lines  = मनसोऽपि गृहीतत्वात् उभयात्मकता यतः ।;कामस्य तु ‘मनः कामः’ प्रियाप्रियविभेदतः ॥23॥
+| verse_line2  = कामस्य तु ‘मनः कामः’ प्रियाप्रियविभेदतः ॥23॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = द्वैविध्यं दृश्यते चास्य तस्माद्भेदाग्रहः कुतः ।
+| verse_lines  = द्वैविध्यं दृश्यते चास्य तस्माद्भेदाग्रहः कुतः ।;रचनानुपपत्तेस्तन्न सर्वज्ञानुमागतम् ॥24॥
+| verse_line2  = रचनानुपपत्तेस्तन्न सर्वज्ञानुमागतम् ॥24॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अचेतनं जगत्कर्तृ पयोऽम्ब्वादि च नोपमा ।
+| verse_lines  = अचेतनं जगत्कर्तृ पयोऽम्ब्वादि च नोपमा ।;एतत्प्रशास्ति वचनाच्चेतनाचेतनस्य च ॥25॥
+| verse_line2  = एतत्प्रशास्ति वचनाच्चेतनाचेतनस्य च ॥25॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = द्वैविध्येऽपि तु कामादेः कुतः स्वामित्वमात्मनः ।
+| verse_lines  = द्वैविध्येऽपि तु कामादेः कुतः स्वामित्वमात्मनः ।;साक्षादनुभवारूढं शक्यतेऽपोदितुं क्वचित् ॥26॥
+| verse_line2  = साक्षादनुभवारूढं शक्यतेऽपोदितुं क्वचित् ॥26॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इच्छास्वामित्वमेवोक्तमिच्छावत्वं न चापरम् ।
+| verse_lines  = इच्छास्वामित्वमेवोक्तमिच्छावत्वं न चापरम् ।;किञ्चित् तद्वशगत्वेऽपि स्वामित्वं लोकवद्भवेत् ॥27॥
+| verse_line2  = किञ्चित् तद्वशगत्वेऽपि स्वामित्वं लोकवद्भवेत् ॥27॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वात्मतन्त्रकामादेः किमुतैव परेशितुः ।
+| verse_lines  = सर्वात्मतन्त्रकामादेः किमुतैव परेशितुः ।;न चानुभवगं कामस्वामित्वं वेदवागपि ॥28॥
+| verse_line2  = न चानुभवगं कामस्वामित्वं वेदवागपि ॥28॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शक्ताऽपवदितुं तस्मात् सा तदन्याभिधायिनी ।
+| verse_lines  = शक्ताऽपवदितुं तस्मात् सा तदन्याभिधायिनी ।;मोक्षकामो भवेदन्यो यदि मुक्ताद्भविष्यतः ॥29॥
+| verse_line2  = मोक्षकामो भवेदन्यो यदि मुक्ताद्भविष्यतः ॥29॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मोक्षकामस्य किं तेन स्वनाशार्थं च को यतेत् ।
+| verse_lines  = मोक्षकामस्य किं तेन स्वनाशार्थं च को यतेत् ।;कर्तृत्वं यस्य तस्यैव भोक्तृत्वमुपलभ्यते ॥30॥
+| verse_line2  = कर्तृत्वं यस्य तस्यैव भोक्तृत्वमुपलभ्यते ॥30॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विभागे च तयोर्मानं नैव किञ्चित् क्वचिद्भवेत् ।
+| verse_lines  = विभागे च तयोर्मानं नैव किञ्चित् क्वचिद्भवेत् ।;सर्वमानविरोधैकदुर्दीक्षादीक्षितस्त्वयम् ॥31॥
+| verse_line2  = सर्वमानविरोधैकदुर्दीक्षादीक्षितस्त्वयम् ॥31॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मायावाद्युपमां यायात् तच्च शब्दान्निराकृतः ।
+| verse_lines  = मायावाद्युपमां यायात् तच्च शब्दान्निराकृतः ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्यत्राभावाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A002"></span><h4 class="gr-section-head">अन्यत्राभावाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = साङ्ख्यस्तु सेश्वरो ब्रूते क्षेत्रानुग्रहशक्तिमान् ॥32॥
+| verse_lines  = साङ्ख्यस्तु सेश्वरो ब्रूते क्षेत्रानुग्रहशक्तिमान् ॥32॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अस्तीश्वरः स्वयंभातः क्लेशकर्मादिवर्जितः ।
+| verse_lines  = अस्तीश्वरः स्वयंभातः क्लेशकर्मादिवर्जितः ।;क्षेत्रशक्तिमती चैव प्रकृतिर्बीजशक्तिमान् ॥33॥
+| verse_line2  = क्षेत्रशक्तिमती चैव प्रकृतिर्बीजशक्तिमान् ॥33॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = जीवः पर्जन्यवद्दैवशक्तिमानीश्वरः स्मृतः ।
+| verse_lines  = जीवः पर्जन्यवद्दैवशक्तिमानीश्वरः स्मृतः ।;पृथिवीवत्प्रधानं तज्जीवः सन्निधिमात्रतः ॥34॥
+| verse_line2  = पृथिवीवत्प्रधानं तज्जीवः सन्निधिमात्रतः ॥34॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = बीजावपनकर्तैवेत्यत(बीजावपनकर्तेवेत्यत्र) प्राह स्वयं प्रभुः ।
+| verse_lines  = बीजावपनकर्तैवेत्यत(बीजावपनकर्तेवेत्यत्र) प्राह स्वयं प्रभुः ।;अन्यत्र काऽपि शक्तिर्न स्वातन्त्र्येणेश एव हि ॥35॥
+| verse_line2  = अन्यत्र काऽपि शक्तिर्न स्वातन्त्र्येणेश एव हि ॥35॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शक्तीस्ताः प्रेरयत्यञ्जस्तदधीनाश्च सर्वदा ।
+| verse_lines  = शक्तीस्ताः प्रेरयत्यञ्जस्तदधीनाश्च सर्वदा ।;सत्ता प्रधानपुरुषशक्तीनां च प्रतीतयः ॥36॥
+| verse_line2  = सत्ता प्रधानपुरुषशक्तीनां च प्रतीतयः ॥36॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रवृत्तयश्च ताः सर्वा नित्यं नित्यात्मना यतः ।
+| verse_lines  = प्रवृत्तयश्च ताः सर्वा नित्यं नित्यात्मना यतः ।;तथा नित्यतया नित्यं नित्यशक्त्या स्वयेश्वरः ॥37॥
+| verse_line2  = तथा नित्यतया नित्यं नित्यशक्त्या स्वयेश्वरः ॥37॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नियामयति नित्यं च ‘न ऋते त्वद्’ इति श्रुतेः ।
+| verse_lines  = नियामयति नित्यं च ‘न ऋते त्वद्’ इति श्रुतेः ।;स्वभावजीवकर्माणि द्रव्यं कालः श्रुतिः क्रियाः ॥38॥
+| verse_line2  = स्वभावजीवकर्माणि द्रव्यं कालः श्रुतिः क्रियाः ॥38॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया ।
+| verse_lines  = यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया ।;इति श्रुतेर्न सत्ताद्या अपि नारायणं विना ॥39॥
+| verse_line2  = इति श्रुतेर्न सत्ताद्या अपि नारायणं विना ॥39॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तत्पतञ्जलिविन्ध्यादिमतं न पुरुषार्थदम् ।
+| verse_lines  = तत्पतञ्जलिविन्ध्यादिमतं न पुरुषार्थदम् ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अभ्युपगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A003"></span><h4 class="gr-section-head">अभ्युपगमाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = चार्वकैरुच्यते मानमक्षजं नापरं क्वचित् ॥40॥
+| verse_lines  = चार्वकैरुच्यते मानमक्षजं नापरं क्वचित् ॥40॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = देह आत्मा, पुमर्थश्च कामार्थाभ्यां विना न हि ।
+| verse_lines  = देह आत्मा, पुमर्थश्च कामार्थाभ्यां विना न हि ।;यदैवं दर्शनेनास्य कोऽर्थः प्रत्यक्षगोचरः ॥41॥
+| verse_line2  = यदैवं दर्शनेनास्य कोऽर्थः प्रत्यक्षगोचरः ॥41॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = लब्धस्तेनैव हि नरैः शास्त्रात् किं मोहनं विना ।
+| verse_lines  = लब्धस्तेनैव हि नरैः शास्त्रात् किं मोहनं विना ।;स्वपरार्थविहीनत्वात् स्वमतेनैव निष्फलम् ॥42॥
+| verse_line2  = स्वपरार्थविहीनत्वात् स्वमतेनैव निष्फलम् ॥42॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = किमित्युन्मत्तवच्छास्त्रं वृथा प्रलपति स्वयम् ।
+| verse_lines  = किमित्युन्मत्तवच्छास्त्रं वृथा प्रलपति स्वयम् ।;देहादन्योऽनुभवत आत्मा भाति शरीरिणाम् ॥43॥
+| verse_line2  = देहादन्योऽनुभवत आत्मा भाति शरीरिणाम् ॥43॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मम देह इति व्यक्तं ममार्थ इतिवत् सदा ।
+| verse_lines  = मम देह इति व्यक्तं ममार्थ इतिवत् सदा ।;प्रत्यक्षस्यैव मानत्वमिति केनावसीयते ॥44॥
+| verse_line2  = प्रत्यक्षस्यैव मानत्वमिति केनावसीयते ॥44॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदि तत्साधकं वेदप्रामाण्ये न कथं भवेत् ।
+| verse_lines  = यदि तत्साधकं वेदप्रामाण्ये न कथं भवेत् ।;न चान्यामानता क्वाऽपि प्रमाणेनावसीयते ॥45॥
+| verse_line2  = न चान्यामानता क्वाऽपि प्रमाणेनावसीयते ॥45॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वमतेनार्थरहित उपेक्ष्यः पक्ष ईदृशः ।
+| verse_lines  = स्वमतेनार्थरहित उपेक्ष्यः पक्ष ईदृशः ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पुरुषाश्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A004"></span><h4 class="gr-section-head">पुरुषाश्माधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सन्निधानाच्चेतनस्य वर्तते यद्यचेतनम् ॥46॥
+| verse_lines  = सन्निधानाच्चेतनस्य वर्तते यद्यचेतनम् ॥46॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तथाऽप्यबुद्धिपूर्वत्वादुक्तदोषः समो भवेत् ।
+| verse_lines  = तथाऽप्यबुद्धिपूर्वत्वादुक्तदोषः समो भवेत् ।;अङ्गित्वं पुरुषस्यैव सर्वैरप्यनुभूयते(सर्वैरेवानुभूयते) ॥47॥
+| verse_line2  = अङ्गित्वं पुरुषस्यैव सर्वैरप्यनुभूयते(सर्वैरेवानुभूयते) ॥47॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तदङ्गत्वोक्तितश्चैव स्यात् सर्वस्यापलापकः ।
+| verse_lines  = तदङ्गत्वोक्तितश्चैव स्यात् सर्वस्यापलापकः ।;किमु सर्वेश्वरस्यास्य ह्यपलापाद्यतोऽखलिम् ॥48॥
+| verse_line2  = किमु सर्वेश्वरस्यास्य ह्यपलापाद्यतोऽखलिम् ॥48॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्यथानुमित्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A005"></span><h4 class="gr-section-head">अन्यथानुमित्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अङ्गित्वं यदि तस्यैव स्वातन्त्र्यं चेन्न चाखलिम् ।
+| verse_lines  = अङ्गित्वं यदि तस्यैव स्वातन्त्र्यं चेन्न चाखलिम् ।;तत्प्रेरणेऽप्यशक्तत्वात् स्वतन्त्रोऽन्यो ह्यपेक्षितः ॥49॥
+| verse_line2  = तत्प्रेरणेऽप्यशक्तत्वात् स्वतन्त्रोऽन्यो ह्यपेक्षितः ॥49॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न च स्वातन्त्र्यमस्यैव प्रत्यक्षादिविरोधतः ।
+| verse_lines  = न च स्वातन्त्र्यमस्यैव प्रत्यक्षादिविरोधतः ।;हिताक्रियादिदोषाच्च(हिताकृत्यादिदोषाच्च) भद्रं नानीश्वरं मतम् ॥50॥
+| verse_line2  = हिताक्रियादिदोषाच्च(हिताकृत्यादिदोषाच्च) भद्रं नानीश्वरं मतम् ॥50॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = संसारिणोऽन्यं सर्वेशं सर्वशक्तिमनौपमम् ।
+| verse_lines  = संसारिणोऽन्यं सर्वेशं सर्वशक्तिमनौपमम् ।;चेतनाचेतनस्यास्य सत्त्वादेस्तदधीनताम् ॥51॥
+| verse_line2  = चेतनाचेतनस्यास्य सत्त्वादेस्तदधीनताम् ॥51॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नाङ्गीकुर्वन्ति ये तेषां सर्वेषां च समा इमे ।
+| verse_lines  = नाङ्गीकुर्वन्ति ये तेषां सर्वेषां च समा इमे ।;तस्माच्छ्रुतिप्रमाणेन युक्तिभिश्च परो हरिः ॥52॥
+| verse_line2  = तस्माच्छ्रुतिप्रमाणेन युक्तिभिश्च परो हरिः ॥52॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V05
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अङ्गीकार्यतमो नित्यं सर्वैरपि सुनिश्चितम् ।
+| verse_lines  = अङ्गीकार्यतमो नित्यं सर्वैरपि सुनिश्चितम् ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वैशेषिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A006"></span><h4 class="gr-section-head">वैशेषिकाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नित्यज्ञानप्रयत्नेच्छं सङ्ख्याद्यैरपि पञ्चभिः ॥53॥
+| verse_lines  = नित्यज्ञानप्रयत्नेच्छं सङ्ख्याद्यैरपि पञ्चभिः ॥53॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = युक्तमीशं वदन्तोऽन्ये(वदन्त्यन्ये) तदिच्छादृष्टचोदिताः ।
+| verse_lines  = युक्तमीशं वदन्तोऽन्ये(वदन्त्यन्ये) तदिच्छादृष्टचोदिताः ।;परमाणवश्चतुर्वर्गाः संयुज्यन्ते द्विशोऽखिलाः ॥54॥
+| verse_line2  = परमाणवश्चतुर्वर्गाः संयुज्यन्ते द्विशोऽखिलाः ॥54॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = परमाणुद्वयेनैव द्य्वणुकं नाम जायते ।
+| verse_lines  = परमाणुद्वयेनैव द्य्वणुकं नाम जायते ।;द्य्वणुकत्रयेण त्र्यणुकं तैश्चतुर्भिस्तदात्मकम् ॥55॥
+| verse_line2  = द्य्वणुकत्रयेण त्र्यणुकं तैश्चतुर्भिस्तदात्मकम् ॥55॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ततस्त्वनियमेनैव खण्डावयविनां भवः ।
+| verse_lines  = ततस्त्वनियमेनैव खण्डावयविनां भवः ।;ततश्चानियमेनैव सर्वावयविसम्भवः ॥56॥
+| verse_line2  = ततश्चानियमेनैव सर्वावयविसम्भवः ॥56॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कारणं समवाय्याख्यं परमाण्वादिरत्र(परमाण्वादि तत्र हि) हि ।
+| verse_lines  = कारणं समवाय्याख्यं परमाण्वादिरत्र(परमाण्वादि तत्र हि) हि ।;ईशेच्छादृष्टकालास्तु निमित्तं कारणं मतम् ॥57॥
+| verse_line2  = ईशेच्छादृष्टकालास्तु निमित्तं कारणं मतम् ॥57॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सामान्यान्त्यविशेषौ च समवायश्च तत्त्रयम् ।
+| verse_lines  = सामान्यान्त्यविशेषौ च समवायश्च तत्त्रयम् ।;नित्यं, क्रिया अनित्याश्च(अनित्यास्तु) गुणद्रव्ये द्विरूपके ॥58॥
+| verse_line2  = नित्यं, क्रिया अनित्याश्च(अनित्यास्तु) गुणद्रव्ये द्विरूपके ॥58॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कार्ये गुणक्रियाणां तु समवाय्यन्यकारणम् ।
+| verse_lines  = कार्ये गुणक्रियाणां तु समवाय्यन्यकारणम् ।;कारणस्था गुणाद्यास्तु संयोगो द्रव्यकारणम् ॥59॥
+| verse_line2  = कारणस्था गुणाद्यास्तु संयोगो द्रव्यकारणम् ॥59॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एवं स्थितेऽपि सिद्धान्ते विशेषस्तत्र कल्पितः ।
+| verse_lines  = एवं स्थितेऽपि सिद्धान्ते विशेषस्तत्र कल्पितः ।;द्य्वणुके परमाणौ च ह्रस्वत्वं परिमण्डलम् ॥60॥
+| verse_line2  = द्य्वणुके परमाणौ च ह्रस्वत्वं परिमण्डलम् ॥60॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न कारणं कार्यगुणे वैरूप्यं तत्र कारणम् ।
+| verse_lines  = न कारणं कार्यगुणे वैरूप्यं तत्र कारणम् ।;इत्याहुस्तानथोवाच विद्याधीशः स्वयं प्रभुः ॥61॥
+| verse_line2  = इत्याहुस्तानथोवाच विद्याधीशः स्वयं प्रभुः ॥61॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = महत्त्वं चैव दीर्घत्वं त्र्यणुकाद्येषु कल्पितम् ।
+| verse_lines  = महत्त्वं चैव दीर्घत्वं त्र्यणुकाद्येषु कल्पितम् ।;तस्माच्च सदृशं कार्यं तत्कार्येषूपजायते ॥62॥
+| verse_line2  = तस्माच्च सदृशं कार्यं तत्कार्येषूपजायते ॥62॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यथा तथैव ह्रस्वत्वात् पारिमाण्डिल्यतोऽपि हि ।
+| verse_lines  = यथा तथैव ह्रस्वत्वात् पारिमाण्डिल्यतोऽपि हि ।;जायेत सदृशं कार्ये परिमाणं समत्वतः ॥63॥
+| verse_line2  = जायेत सदृशं कार्ये परिमाणं समत्वतः ॥63॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न चेन्महत्वतश्चैव दीर्घत्वादपि नो भवेत् ।
+| verse_lines  = न चेन्महत्वतश्चैव दीर्घत्वादपि नो भवेत् ।;सदृशस्य हि कार्यस्य नैव योगः कथञ्चन ॥64॥
+| verse_line2  = सदृशस्य हि कार्यस्य नैव योगः कथञ्चन ॥64॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अप्रत्यक्षत्वमेव(अप्रत्यक्षत्वमेवं) स्याद्यतः कार्येष्वणुत्वतः ।
+| verse_lines  = अप्रत्यक्षत्वमेव(अप्रत्यक्षत्वमेवं) स्याद्यतः कार्येष्वणुत्वतः ।;इति चेन्न महत्त्वं च परमाणावणावपि ॥65॥
+| verse_line2  = इति चेन्न महत्त्वं च परमाणावणावपि ॥65॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कथं त्र्यणुकपूर्वेषु नाणुत्वमपि कथ्यते ।
+| verse_lines  = कथं त्र्यणुकपूर्वेषु नाणुत्वमपि कथ्यते ।;प्रत्यक्षत्वतदन्यत्वे पुरुषापेक्षयाऽखिले ॥66॥
+| verse_line2  = प्रत्यक्षत्वतदन्यत्वे पुरुषापेक्षयाऽखिले ॥66॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अणुत्वं च महत्त्वं च यतो वस्तुव्यपेक्षया ।
+| verse_lines  = अणुत्वं च महत्त्वं च यतो वस्तुव्यपेक्षया ।;तारतम्यस्थिता यस्मात् पदार्थाः सर्व एव च ॥67॥
+| verse_line2  = तारतम्यस्थिता यस्मात् पदार्थाः सर्व एव च ॥67॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यथा महत्त्वविश्रान्तिस्तथाऽणुत्वस्य चेष्यते ।
+| verse_lines  = यथा महत्त्वविश्रान्तिस्तथाऽणुत्वस्य चेष्यते ।;परिमाणत्वतश्चेन्न महत्त्वस्यापि विश्रमः ॥68॥
+| verse_line2  = परिमाणत्वतश्चेन्न महत्त्वस्यापि विश्रमः ॥68॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दृश्यतेऽनन्त इत्येव तथानन्त्यमणावपि ।
+| verse_lines  = दृश्यतेऽनन्त इत्येव तथानन्त्यमणावपि ।;न महत्तत्वगुणत एतावानिति हीश्वरः ॥69॥
+| verse_line2  = न महत्तत्वगुणत एतावानिति हीश्वरः ॥69॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = परिच्छिन्नस्तथाणोश्च नैतावद्भागता क्वचित् ।
+| verse_lines  = परिच्छिन्नस्तथाणोश्च नैतावद्भागता क्वचित् ।;विश्रान्तो यद्यनन्तांशः कश्चिदस्तीति गम्यते ॥70॥
+| verse_line2  = विश्रान्तो यद्यनन्तांशः कश्चिदस्तीति गम्यते ॥70॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नावसाययितुं शक्यो विरोधादेव केवलम् ।
+| verse_lines  = नावसाययितुं शक्यो विरोधादेव केवलम् ।;केवलं साक्षिमानेन कालो देशोऽपि नान्तवान् ॥71॥
+| verse_line2  = केवलं साक्षिमानेन कालो देशोऽपि नान्तवान् ॥71॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अपर्यवसितिश्चाणोर्दृश्यते साक्षिणा द्वयोः ।
+| verse_lines  = अपर्यवसितिश्चाणोर्दृश्यते साक्षिणा द्वयोः ।;यदि नो साक्षिगम्यं तन्महत्त्वं केन गम्यते ॥72॥
+| verse_line2  = यदि नो साक्षिगम्यं तन्महत्त्वं केन गम्यते ॥72॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विश्रान्तिस्तारतम्येन दृश्यते ह्यनुमानतः ।
+| verse_lines  = विश्रान्तिस्तारतम्येन दृश्यते ह्यनुमानतः ।;यद्यागमादनन्तं तन्महत्त्वमवगम्यते ॥73॥
+| verse_line2  = यद्यागमादनन्तं तन्महत्त्वमवगम्यते ॥73॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनन्तमेव चाणुत्वं कुतो नैवावसीयते ।
+| verse_lines  = अनन्तमेव चाणुत्वं कुतो नैवावसीयते ।;महत्त्वाणुत्वयोर्नैव विश्रान्तिरुपलभ्यते ॥74॥
+| verse_line2  = महत्त्वाणुत्वयोर्नैव विश्रान्तिरुपलभ्यते ॥74॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्यदेव ह्यनन्तत्वं महत्त्वाणुत्वयोः समम् ।
+| verse_lines  = अन्यदेव ह्यनन्तत्वं महत्त्वाणुत्वयोः समम् ।;बहुत्वाल्पत्वयोर्यद्वत् सङ्ख्यायामुपलभ्यते ॥75॥
+| verse_line2  = बहुत्वाल्पत्वयोर्यद्वत् सङ्ख्यायामुपलभ्यते ॥75॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आनन्त्यमेकभागानां तावत्त्वं ह्येव गम्यते ।
+| verse_lines  = आनन्त्यमेकभागानां तावत्त्वं ह्येव गम्यते ।;अणीयांश्च महीयांश्च भगवानागमोदितः ॥76॥
+| verse_line2  = अणीयांश्च महीयांश्च भगवानागमोदितः ॥76॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आनन्त्यवाचकः शब्दो द्विधाऽऽनन्त्येऽपि मानताम् ।
+| verse_lines  = आनन्त्यवाचकः शब्दो द्विधाऽऽनन्त्येऽपि मानताम् ।;याति नैव, गुणाल्पत्वं कालाल्पत्वं च मानगम् ॥77॥
+| verse_line2  = याति नैव, गुणाल्पत्वं कालाल्पत्वं च मानगम् ॥77॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वकालगतस्याल्पकालेऽपि स्यादवस्थितिः ।
+| verse_lines  = सर्वकालगतस्याल्पकालेऽपि स्यादवस्थितिः ।;महागुणस्य चाल्पोऽपि गुणः स्यादिति चेद्भवेत् ॥78॥
+| verse_line2  = महागुणस्य चाल्पोऽपि गुणः स्यादिति चेद्भवेत् ॥78॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तावत्त्वमेव नैव स्याद्देशेऽप्येतन्न नो मतम् ।
+| verse_lines  = तावत्त्वमेव नैव स्याद्देशेऽप्येतन्न नो मतम् ।;महतोऽल्पत्वमपि हि व्योमवत् प्राह वेदवित् ॥79॥
+| verse_line2  = महतोऽल्पत्वमपि हि व्योमवत् प्राह वेदवित् ॥79॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यद्यल्पदेशसंस्थानं न सर्वत्रापि नो भवेत् ।
+| verse_lines  = यद्यल्पदेशसंस्थानं न सर्वत्रापि नो भवेत् ।;स्थितस्य ह्यल्पदेशेषु सर्वगत्वं भवेत् ध्रुवम् ॥80॥
+| verse_line2  = स्थितस्य ह्यल्पदेशेषु सर्वगत्वं भवेत् ध्रुवम् ॥80॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एकत्राप्यनवस्थस्य कुत एवाखलिस्थता ।
+| verse_lines  = एकत्राप्यनवस्थस्य कुत एवाखलिस्थता ।;शून्यत्वमेव तस्य स्याद्यस्यैकत्रापि न स्थितिः ॥81॥
+| verse_line2  = शून्यत्वमेव तस्य स्याद्यस्यैकत्रापि न स्थितिः ॥81॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतो नाणुत्वविश्रान्तिर्न महत्त्वस्य च क्वचित् ।
+| verse_lines  = अतो नाणुत्वविश्रान्तिर्न महत्त्वस्य च क्वचित् ।;उभयानन्त्ययुक् तस्मात् यदि मुख्यं महद्भवेत् ॥82॥
+| verse_line2  = उभयानन्त्ययुक् तस्मात् यदि मुख्यं महद्भवेत् ॥82॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तच्च ब्रह्म परं साक्षात् सर्वानन्त्ययुतं सदा ।
+| verse_lines  = तच्च ब्रह्म परं साक्षात् सर्वानन्त्ययुतं सदा ।;यदि साक्षी स्वयम्भातो न मानं केन गम्यते ॥83॥
+| verse_line2  = यदि साक्षी स्वयम्भातो न मानं केन गम्यते ॥83॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अक्षजादेश्च मानत्वमनवस्थान्यथा(मनवस्थाऽथवा) भवेत् ।
+| verse_lines  = अक्षजादेश्च मानत्वमनवस्थान्यथा(मनवस्थाऽथवा) भवेत् ।;अतः सर्वपदार्थानां भागाः सन्त्येव सर्वदा ॥84॥
+| verse_line2  = अतः सर्वपदार्थानां भागाः सन्त्येव सर्वदा ॥84॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वदिक्ष्वपि सम्बन्धादविभागः पराणुता ।
+| verse_lines  = सर्वदिक्ष्वपि सम्बन्धादविभागः पराणुता ।;तत्संयोगादनियतात् पदार्थानां जनिर्भवेत् ॥85॥
+| verse_line2  = तत्संयोगादनियतात् पदार्थानां जनिर्भवेत् ॥85॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = द्वयोरेव तु संयोग इति केनावसीयते ।
+| verse_lines  = द्वयोरेव तु संयोग इति केनावसीयते ।;कारणस्य गुणास्तेन भवेयुः कार्यगा अपि ॥86॥
+| verse_line2  = कारणस्य गुणास्तेन भवेयुः कार्यगा अपि ॥86॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तारतम्येन सर्वेऽपि महान्तश्चाणवो यतः ।
+| verse_lines  = तारतम्येन सर्वेऽपि महान्तश्चाणवो यतः ।;न च तत्प्रोक्तसृष्टौ तु मानं केवलकल्पना ॥87॥
+| verse_line2  = न च तत्प्रोक्तसृष्टौ तु मानं केवलकल्पना ॥87॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कथं साक्षिमितस्यास्य शक्नुयात् वारणे क्वचित् ।
+| verse_lines  = कथं साक्षिमितस्यास्य शक्नुयात् वारणे क्वचित् ।;यदि साक्षिमितं नैतन्नानुमा तत्र वर्तते ॥88॥
+| verse_line2  = यदि साक्षिमितं नैतन्नानुमा तत्र वर्तते ॥88॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पक्षीकर्तुमशक्यत्वात् कुत एवानुमा भवेत् ।
+| verse_lines  = पक्षीकर्तुमशक्यत्वात् कुत एवानुमा भवेत् ।;यत्र नास्ति पदन्यासः कस्तं विषयमाप्नुयात् ॥89॥
+| verse_line2  = यत्र नास्ति पदन्यासः कस्तं विषयमाप्नुयात् ॥89॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = देशान्तरादिशब्दाश्च शशशृङ्गादिशब्दवत् ।
+| verse_lines  = देशान्तरादिशब्दाश्च शशशृङ्गादिशब्दवत् ।;सदृशं च सजातीयं नास्मत्पक्षे किमेव हि ॥90॥
+| verse_line2  = सदृशं च सजातीयं नास्मत्पक्षे किमेव हि ॥90॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = येनैव च प्रकारेणात्यसिद्धमनुमीयते ।
+| verse_lines  = येनैव च प्रकारेणात्यसिद्धमनुमीयते ।;तेनैव शशशृङ्गादेः शक्यमस्तित्वकल्पनम् ॥91॥
+| verse_line2  = तेनैव शशशृङ्गादेः शक्यमस्तित्वकल्पनम् ॥91॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रत्यक्षमागमो वाऽपि भवेद्यत्र नियामकः ।
+| verse_lines  = प्रत्यक्षमागमो वाऽपि भवेद्यत्र नियामकः ।;सैव व्याप्तिर्भवेन्मानं नान्या सन्दिग्धमूलतः ॥92॥
+| verse_line2  = सैव व्याप्तिर्भवेन्मानं नान्या सन्दिग्धमूलतः ॥92॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सहदर्शनमात्रेण न व्याप्तिरवसीयते ।
+| verse_lines  = सहदर्शनमात्रेण न व्याप्तिरवसीयते ।;यदैवाव्यतिरेकेऽस्य(यदैवाव्यतिरेकस्य) ह्यक्षजं वाऽऽगमो भवेत् ॥93॥
+| verse_line2  = यदैवाव्यतिरेकेऽस्य(यदैवाव्यतिरेकस्य) ह्यक्षजं वाऽऽगमो भवेत् ॥93॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तन्निर्धारितयुक्तिर्वा व्याप्तिः सैवापरा न हि ।
+| verse_lines  = तन्निर्धारितयुक्तिर्वा व्याप्तिः सैवापरा न हि ।;अन्यथा सप्तमरसभावोऽप्यनुमयाऽऽपतेत् ॥94॥
+| verse_line2  = अन्यथा सप्तमरसभावोऽप्यनुमयाऽऽपतेत् ॥94॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनिष्टानि च सर्वाणि ह्यनुमा कामचारिणी ।
+| verse_lines  = अनिष्टानि च सर्वाणि ह्यनुमा कामचारिणी ।;कार्यकारणयोश्चैव गुणादेः पञ्चकस्य च ॥95॥
+| verse_line2  = कार्यकारणयोश्चैव गुणादेः पञ्चकस्य च ॥95॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भिन्नस्यैव तु सम्बन्धः समवायोऽन्य ईर्यते ।
+| verse_lines  = भिन्नस्यैव तु सम्बन्धः समवायोऽन्य ईर्यते ।;भिन्नत्वसाम्यतस्तस्य ताभ्यां योगो भवेद् ध्रुवम् ॥96॥
+| verse_line2  = भिन्नत्वसाम्यतस्तस्य ताभ्यां योगो भवेद् ध्रुवम् ॥96॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स स्वनिर्वाहकश्चेत् स्याद् द्रव्यमेव तथा न किम् ।
+| verse_lines  = स स्वनिर्वाहकश्चेत् स्याद् द्रव्यमेव तथा न किम् ।;विशेषस्तद्गतत्वादिर्यद्यभिन्नेवसीयते ॥97॥
+| verse_line2  = विशेषस्तद्गतत्वादिर्यद्यभिन्नेवसीयते ॥97॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = गुणक्रियादिरूपस्य निषेधः केन हेतुना ।
+| verse_lines  = गुणक्रियादिरूपस्य निषेधः केन हेतुना ।;द्रव्यमेव ततो$नन्तविशेषात्मतया सदा ॥98॥
+| verse_line2  = द्रव्यमेव ततो$नन्तविशेषात्मतया सदा ॥98॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नानाव्यवहृतेर्हेतुरनन्तत्वं विशेषतः ।
+| verse_lines  = नानाव्यवहृतेर्हेतुरनन्तत्वं विशेषतः ।;विशेषश्च विशेषी सः स्वेनैव समवायवत् ॥99॥
+| verse_line2  = विशेषश्च विशेषी सः स्वेनैव समवायवत् ॥99॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कल्पनागुरुतादोषात् पदार्थान्तरता न हि ।
+| verse_lines  = कल्पनागुरुतादोषात् पदार्थान्तरता न हि ।;कल्पयित्वा षट् पदार्थान् साभावानपि केवलम् ॥100॥
+| verse_line2  = कल्पयित्वा षट् पदार्थान् साभावानपि केवलम् ॥100॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एकस्मिन् स विशेषश्चेत् किं पूर्वं तस्य विस्मृतिः ।
+| verse_lines  = एकस्मिन् स विशेषश्चेत् किं पूर्वं तस्य विस्मृतिः ।;येन प्रत्यक्षसिद्धेन व्यवहारोऽखिलो भवेत् ॥101॥
+| verse_line2  = येन प्रत्यक्षसिद्धेन व्यवहारोऽखिलो भवेत् ॥101॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भावाभावविभागेन यं विना न कथञ्चन ।
+| verse_lines  = भावाभावविभागेन यं विना न कथञ्चन ।;एतादृशो विशेषेऽस्मिन् को द्वेषो वादिनां भवेत् ॥102॥
+| verse_line2  = एतादृशो विशेषेऽस्मिन् को द्वेषो वादिनां भवेत् ॥102॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अभेदेन प्रतीतिश्च कार्यकारणपूर्वके ।
+| verse_lines  = अभेदेन प्रतीतिश्च कार्यकारणपूर्वके ।;अभावान्ते पदार्थेऽस्मिन् सविशेषाऽवसीयते ॥103॥
+| verse_line2  = अभावान्ते पदार्थेऽस्मिन् सविशेषाऽवसीयते ॥103॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सामान्यादिपदार्थेषु तन्निष्ठत्वादयोऽखिलाः ।
+| verse_lines  = सामान्यादिपदार्थेषु तन्निष्ठत्वादयोऽखिलाः ।;कथं धर्मा निवार्यन्ते वस्त्वैक्येऽपि हि वादिभिः ॥104॥
+| verse_line2  = कथं धर्मा निवार्यन्ते वस्त्वैक्येऽपि हि वादिभिः ॥104॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कार्यस्य तत्तन्निष्ठत्वं गुणादेर्व्यापितादिकः ।
+| verse_lines  = कार्यस्य तत्तन्निष्ठत्वं गुणादेर्व्यापितादिकः ।;कथं विशेषो नैवास्ति स च धर्मोऽपरो यदि ॥105॥
+| verse_line2  = कथं विशेषो नैवास्ति स च धर्मोऽपरो यदि ॥105॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = षट्‍पदार्थातिरेकः स्यात् पदार्थानियमेऽपि हि ।
+| verse_lines  = षट्‍पदार्थातिरेकः स्यात् पदार्थानियमेऽपि हि ।;धर्मस्य धर्मसन्तानादनवस्थाखनिर्भवेत्(धर्मसन्तानादनवस्थाकरो भवेत्) ॥106॥
+| verse_line2  = धर्मस्य धर्मसन्तानादनवस्थाखनिर्भवेत्(धर्मसन्तानादनवस्थाकरो भवेत्) ॥106॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सामान्यस्यापि सामान्यं गुणस्यापि गुणो ह्यतः ।
+| verse_lines  = सामान्यस्यापि सामान्यं गुणस्यापि गुणो ह्यतः ।;नाङ्गीकृतः स च यदि नानवस्था क्वचिद्भवेत् ॥107॥
+| verse_line2  = नाङ्गीकृतः स च यदि नानवस्था क्वचिद्भवेत् ॥107॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अस्मत्पक्षे गुणाद्याश्च तद्वन्ते हि विशेषतः ।
+| verse_lines  = अस्मत्पक्षे गुणाद्याश्च तद्वन्ते हि विशेषतः ।;अनन्यत्वान्नानवस्था भेदो नाशे भवेत् तथा ॥108॥
+| verse_line2  = अनन्यत्वान्नानवस्था भेदो नाशे भवेत् तथा ॥108॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विशेषमेव संश्रित्य विशेषो बलवान् यतः ।
+| verse_lines  = विशेषमेव संश्रित्य विशेषो बलवान् यतः ।;दृष्टिप्रमाणतश्चैव विरोधो दर्शने कथम् ॥109॥
+| verse_line2  = दृष्टिप्रमाणतश्चैव विरोधो दर्शने कथम् ॥109॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विरोधो ह्यविरोधश्च यतो दर्शनमानकौ(दर्शनमानगौ) ।
+| verse_lines  = विरोधो ह्यविरोधश्च यतो दर्शनमानकौ(दर्शनमानगौ) ।;ततो दृष्टे विरोधस्तु सद्भिरापाद्यते कथम् ॥110॥
+| verse_line2  = ततो दृष्टे विरोधस्तु सद्भिरापाद्यते कथम् ॥110॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अभिन्नो भगवान् स्वेन तदन्येन विभेदवान् ।
+| verse_lines  = अभिन्नो भगवान् स्वेन तदन्येन विभेदवान् ।;नित्या धर्मास्तदीयास्तु सर्वेऽस्मान्नैव भेदिनः ॥111॥
+| verse_line2  = नित्या धर्मास्तदीयास्तु सर्वेऽस्मान्नैव भेदिनः ॥111॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सामस्त्योच्छेदिनोऽन्यत्र धर्मा उभयरूपिणः ।
+| verse_lines  = सामस्त्योच्छेदिनोऽन्यत्र धर्मा उभयरूपिणः ।;भावे त एव चोच्छेदात् तदन्ये च समस्तशः ॥112॥
+| verse_line2  = भावे त एव चोच्छेदात् तदन्ये च समस्तशः ॥112॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अंशांशिनोरभेदेन त्वंशसंयोग एव हि ।
+| verse_lines  = अंशांशिनोरभेदेन त्वंशसंयोग एव हि ।;अंशिनो नानवस्थाऽतो यद्यप्यंशेष्वविश्रमः ॥113॥
+| verse_line2  = अंशिनो नानवस्थाऽतो यद्यप्यंशेष्वविश्रमः ॥113॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एकस्मिन् जात एवान्यः संयोगो जायते यदि ।
+| verse_lines  = एकस्मिन् जात एवान्यः संयोगो जायते यदि ।;अनवस्था तदैव स्यात् संयोगैक्ये भवेत् क्व सा ॥114॥
+| verse_line2  = अनवस्था तदैव स्यात् संयोगैक्ये भवेत् क्व सा ॥114॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अंशे संयोगदृष्टेश्च दृष्टे का साऽनवस्थितिः ।
+| verse_lines  = अंशे संयोगदृष्टेश्च दृष्टे का साऽनवस्थितिः ।;यद्यंशगो न संयोगः कार्येषु प्रथिमा कथम् ॥115॥
+| verse_line2  = यद्यंशगो न संयोगः कार्येषु प्रथिमा कथम् ॥115॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = परमाणोरणोर्नास्ति महत्तेत्यद्भुतं वचः ।
+| verse_lines  = परमाणोरणोर्नास्ति महत्तेत्यद्भुतं वचः ।;अणूनां प्रथिमापेक्षां विनैव त्र्यणुकेऽपि सः ॥116॥
+| verse_line2  = अणूनां प्रथिमापेक्षां विनैव त्र्यणुकेऽपि सः ॥116॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = परमाणोर्महत्त्वं च विनेत्येतद्वचः कथम् ।
+| verse_lines  = परमाणोर्महत्त्वं च विनेत्येतद्वचः कथम् ।;अंशिनोंऽशैरभेदोऽयमंशेन तु भिदाऽभिदा ॥117॥
+| verse_line2  = अंशिनोंऽशैरभेदोऽयमंशेन तु भिदाऽभिदा ॥117॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वप्रत्यक्षविषयः कथमेव ह्यपोद्यते ।
+| verse_lines  = सर्वप्रत्यक्षविषयः कथमेव ह्यपोद्यते ।;संयोगश्च विभागश्च भेदश्चैव पृथक् पृथक् ॥118॥
+| verse_line2  = संयोगश्च विभागश्च भेदश्चैव पृथक् पृथक् ॥118॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्योन्यप्रतियोगेन ह्युभयोरपि दृश्यते ।
+| verse_lines  = अन्योन्यप्रतियोगेन ह्युभयोरपि दृश्यते ।;भिन्ना इति तु भेदानां समुदायो हि दृश्यते ॥119॥
+| verse_line2  = भिन्ना इति तु भेदानां समुदायो हि दृश्यते ॥119॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यथैव च पदार्थानामनयोर्भेद इत्यपि ।
+| verse_lines  = यथैव च पदार्थानामनयोर्भेद इत्यपि ।;इतोऽमुष्यामुतोऽप्यस्य(ऽमुप्य) भेदो दृष्टो द्विधर्मिकः ॥120॥
+| verse_line2  = इतोऽमुष्यामुतोऽप्यस्य(ऽमुप्य) भेदो दृष्टो द्विधर्मिकः ॥120॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तत्रैकवचनं यत्तद्विप्राणां भोजनं यथा ।
+| verse_lines  = तत्रैकवचनं यत्तद्विप्राणां भोजनं यथा ।;नरत्वादिकमप्येवं तत्तद्धर्मतयेयते ॥121॥
+| verse_line2  = नरत्वादिकमप्येवं तत्तद्धर्मतयेयते ॥121॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न सर्वधर्म एकोऽस्ति समुदायस्तु भिन्नगः ।
+| verse_lines  = न सर्वधर्म एकोऽस्ति समुदायस्तु भिन्नगः ।;एतादृशं च सादृश्यं पदार्थेषु पृथक् पृथक् ॥122॥
+| verse_line2  = एतादृशं च सादृश्यं पदार्थेषु पृथक् पृथक् ॥122॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एकस्मिन् स विनष्टेऽपि यतोऽन्यत्रैव दृश्यते ।
+| verse_lines  = एकस्मिन् स विनष्टेऽपि यतोऽन्यत्रैव दृश्यते ।;कुतो भस्मत्वमाप्तस्य नरत्वं पुनरिष्यते ॥123॥
+| verse_line2  = कुतो भस्मत्वमाप्तस्य नरत्वं पुनरिष्यते ॥123॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एकत्वे नास्ति मानं च श्रुतिरप्याह सादरम् ।
+| verse_lines  = एकत्वे नास्ति मानं च श्रुतिरप्याह सादरम् ।;‘‘भिन्नाश्च भिन्नधर्माश्च पदार्था अखिला अपि ॥124॥
+| verse_line2  = ‘‘भिन्नाश्च भिन्नधर्माश्च पदार्था अखिला अपि ॥124॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वैः स्वैर्धर्मैरभिन्नाश्च स्वरूपैरपि सर्वशः ।
+| verse_lines  = स्वैः स्वैर्धर्मैरभिन्नाश्च स्वरूपैरपि सर्वशः ।;अनिवृत्तविनाशास्तु धर्मा उभयरूपकाः ॥125॥
+| verse_line2  = अनिवृत्तविनाशास्तु धर्मा उभयरूपकाः ॥125॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न केनचिदभिन्नोऽतो भगवान् स्वैर्गुणैर्विना’’ ।
+| verse_lines  = न केनचिदभिन्नोऽतो भगवान् स्वैर्गुणैर्विना’’ ।;इति व्युत्पत्तिरपि हि सादृश्येनैव गम्यते ॥126॥
+| verse_line2  = इति व्युत्पत्तिरपि हि सादृश्येनैव गम्यते ॥126॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वेषु युगपच्छब्दः सदृशेषु प्रवर्तते ।
+| verse_lines  = सर्वेषु युगपच्छब्दः सदृशेषु प्रवर्तते ।;तथापि प्राप्तितस्त्वेकवचनाच्च विशेषतः ॥127॥
+| verse_line2  = तथापि प्राप्तितस्त्वेकवचनाच्च विशेषतः ॥127॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अभीष्टावागतिश्च स्याच्छक्तिः सादृश्यगा यतः ।
+| verse_lines  = अभीष्टावागतिश्च स्याच्छक्तिः सादृश्यगा यतः ।;तादृशोऽयं च तच्छब्दः इति ज्ञापयति स्फुटम् ॥128॥
+| verse_line2  = तादृशोऽयं च तच्छब्दः इति ज्ञापयति स्फुटम् ॥128॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = जातितश्चेत् कथं तासु तत्र चेदनवस्थितिः ।
+| verse_lines  = जातितश्चेत् कथं तासु तत्र चेदनवस्थितिः ।;तथैव व्यक्तिविज्ञानं व्यक्तित्वाभावदूषितम् ॥129॥
+| verse_line2  = तथैव व्यक्तिविज्ञानं व्यक्तित्वाभावदूषितम् ॥129॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदि तच्चास्ति तस्यापि विशेषेष्वनवस्थितिः ।
+| verse_lines  = यदि तच्चास्ति तस्यापि विशेषेष्वनवस्थितिः ।;कथं स्वरूपत्वमपि ज्ञायतेऽनुगतं यदि ॥130॥
+| verse_line2  = कथं स्वरूपत्वमपि ज्ञायतेऽनुगतं यदि ॥130॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एकव्युत्पत्तिपर्यन्तमनवस्थादिदूषितम् ।
+| verse_lines  = एकव्युत्पत्तिपर्यन्तमनवस्थादिदूषितम् ।;कल्पनागौरवात् तेन युक्ता नानुगकल्पना ॥131॥
+| verse_line2  = कल्पनागौरवात् तेन युक्ता नानुगकल्पना ॥131॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = औपाधिकविशिष्टाद्यमपि तद्वस्तु किं ततः ।
+| verse_lines  = औपाधिकविशिष्टाद्यमपि तद्वस्तु किं ततः ।;अन्यत् तदेव चेदग्निमत्वं किं तत्र भण्यते ॥132॥
+| verse_line2  = अन्यत् तदेव चेदग्निमत्वं किं तत्र भण्यते ॥132॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अग्निसंयोगमात्रं चेद्भवेत् तत्सिद्धसाधनम् ।
+| verse_lines  = अग्निसंयोगमात्रं चेद्भवेत् तत्सिद्धसाधनम् ।;भूधरस्याग्निसंयोगो यदि षष्ठ्यर्थ एव कः ॥133॥
+| verse_line2  = भूधरस्याग्निसंयोगो यदि षष्ठ्यर्थ एव कः ॥133॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = समवायो यदि ह्यस्य चैकत्वाद् सिद्धसाधनम् ।
+| verse_lines  = समवायो यदि ह्यस्य चैकत्वाद् सिद्धसाधनम् ।;यद्यस्यौपाधिको भेदः कुत एकत्वमिष्यते ॥134॥
+| verse_line2  = यद्यस्यौपाधिको भेदः कुत एकत्वमिष्यते ॥134॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नानिर्वाच्यं हि तेनेष्टमत औपाधिकान्ययोः ।
+| verse_lines  = नानिर्वाच्यं हि तेनेष्टमत औपाधिकान्ययोः ।;सत्यत्वात् को विशेषः स्यान्मायावाद्यन्यथा भवेत् ॥135॥
+| verse_line2  = सत्यत्वात् को विशेषः स्यान्मायावाद्यन्यथा भवेत् ॥135॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उपाधिजन्यं तद्गम्यमिति चौपाधिकं(वौपाधिकं) भवेत् ।
+| verse_lines  = उपाधिजन्यं तद्गम्यमिति चौपाधिकं(वौपाधिकं) भवेत् ।;उभयत्राप्यनन्ताः स्युः समवाया इतस्ततः ॥136॥
+| verse_line2  = उभयत्राप्यनन्ताः स्युः समवाया इतस्ततः ॥136॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भिन्नत्वं चैव तेष्वस्ति को विशेष उपाधिगे ।
+| verse_lines  = भिन्नत्वं चैव तेष्वस्ति को विशेष उपाधिगे ।;अविद्यमान एवान्यः समवायोऽधिगम्यते ॥137॥
+| verse_line2  = अविद्यमान एवान्यः समवायोऽधिगम्यते ॥137॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उपाधिना तद्गमकमनुमानं न मा भवेत् ।
+| verse_lines  = उपाधिना तद्गमकमनुमानं न मा भवेत् ।;एवमेवासतः सत्तासमवायो जनिर्मता ॥138॥
+| verse_line2  = एवमेवासतः सत्तासमवायो जनिर्मता ॥138॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तत्रापि ह्युक्तदोषाणां नैव किञ्चिन्निवारकम् ।
+| verse_lines  = तत्रापि ह्युक्तदोषाणां नैव किञ्चिन्निवारकम् ।;अस्मत्पक्षे विशेषस्य सर्वत्राङ्गीकृतत्वतः ॥139॥
+| verse_line2  = अस्मत्पक्षे विशेषस्य सर्वत्राङ्गीकृतत्वतः ॥139॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नास्ति दोषः क्वचिद्भावो ह्यभावश्च स एव हि ।
+| verse_lines  = नास्ति दोषः क्वचिद्भावो ह्यभावश्च स एव हि ।;अभावस्य च धर्माः स्युर्भावास्तेषां च तेऽखिलाः ॥140॥
+| verse_line2  = अभावस्य च धर्माः स्युर्भावास्तेषां च तेऽखिलाः ॥140॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रत्यक्षमानतः सर्वमेतन्नो वारणक्षमम् ।
+| verse_lines  = प्रत्यक्षमानतः सर्वमेतन्नो वारणक्षमम् ।;सर्वे भावा अभावाश्च पदार्थास्तेन सर्वदा ॥141॥
+| verse_line2  = सर्वे भावा अभावाश्च पदार्थास्तेन सर्वदा ॥141॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तथाऽपि प्रथमं बुद्धेर्यो निषेधस्य गोचरः ।
+| verse_lines  = तथाऽपि प्रथमं बुद्धेर्यो निषेधस्य गोचरः ।;सोऽभावो विधिबुद्धेस्तु गोचरः प्रथमं परः ॥142॥
+| verse_line2  = सोऽभावो विधिबुद्धेस्तु गोचरः प्रथमं परः ॥142॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्मात् प्रध्वस्तभेदादि सदित्येवावगम्यते ।
+| verse_lines  = तस्मात् प्रध्वस्तभेदादि सदित्येवावगम्यते ।;अस्त्यभावोऽस्ति च ध्वंसो देहाभावश्च भस्मता ॥143॥
+| verse_line2  = अस्त्यभावोऽस्ति च ध्वंसो देहाभावश्च भस्मता ॥143॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यादि युज्यते सर्वं प्रत्यक्षादिप्रमाणतः ।
+| verse_lines  = इत्यादि युज्यते सर्वं प्रत्यक्षादिप्रमाणतः ।;अन्योन्याभावभेदी च पृथक्त्वं च पृथक् पृथक् ॥144॥
+| verse_line2  = अन्योन्याभावभेदी च पृथक्त्वं च पृथक् पृथक् ॥144॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यत्कल्पयन्ति तच्चैव कल्पनागौरवाद्गतम् ।
+| verse_lines  = यत्कल्पयन्ति तच्चैव कल्पनागौरवाद्गतम् ।;पर्यायत्वेन ते शब्दा ज्ञायन्ते सर्व एव हि ॥145॥
+| verse_line2  = पर्यायत्वेन ते शब्दा ज्ञायन्ते सर्व एव हि ॥145॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भेदस्य तु स्वरूपत्वे ये वदन्ति च शून्यताम् ।
+| verse_lines  = भेदस्य तु स्वरूपत्वे ये वदन्ति च शून्यताम् ।;अद्भुतास्ते यतोऽन्यस्य प्रतियोगित्वमिष्यते ॥146॥
+| verse_line2  = अद्भुतास्ते यतोऽन्यस्य प्रतियोगित्वमिष्यते ॥146॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रतियोगिनो हि भेदोऽयं न तु स्वस्मात् कथञ्चन ।
+| verse_lines  = प्रतियोगिनो हि भेदोऽयं न तु स्वस्मात् कथञ्चन ।;विभागेनाल्पतैव स्यात् कुत एव च शून्यता ॥147॥
+| verse_line2  = विभागेनाल्पतैव स्यात् कुत एव च शून्यता ॥147॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न शून्यानां हि संयोगाद्भावो वस्तुन इष्यते ।
+| verse_lines  = न शून्यानां हि संयोगाद्भावो वस्तुन इष्यते ।;विदारणार्थो धातुश्च विभागगुणवाचकः ॥148॥
+| verse_line2  = विदारणार्थो धातुश्च विभागगुणवाचकः ॥148॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अविदारणेऽपि ह्यास्यस्य भिन्नावोष्ठौ तु तस्य च ।
+| verse_lines  = अविदारणेऽपि ह्यास्यस्य भिन्नावोष्ठौ तु तस्य च ।;अत उन्मत्तवाक्यत्वान्मायावादो ह्युपेक्षितः(अभ्युपेक्षितः) ॥149॥
+| verse_line2  = अत उन्मत्तवाक्यत्वान्मायावादो ह्युपेक्षितः(अभ्युपेक्षितः) ॥149॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न चामन्दसदानन्दस्यन्द्यनन्तगुणार्णवः ।
+| verse_lines  = न चामन्दसदानन्दस्यन्द्यनन्तगुणार्णवः ।;ईश्वरोऽष्टगुणत्वेन प्रमेयोऽप्रमित्वतः ॥150॥
+| verse_line2  = ईश्वरोऽष्टगुणत्वेन प्रमेयोऽप्रमित्वतः ॥150॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘मय्यनन्तगुणेऽनन्त गुणतोऽनन्तविग्रहे’’ ।
+| verse_lines  = ‘‘मय्यनन्तगुणेऽनन्त गुणतोऽनन्तविग्रहे’’ ।;‘‘अनन्तगुणमाहात्म्यशक्तिज्ञानमहार्णवः ॥151॥
+| verse_line2  = ‘‘अनन्तगुणमाहात्म्यशक्तिज्ञानमहार्णवः ॥151॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नारायणः परोऽशेषचेतनेभ्यः परं पदम्’’ ।
+| verse_lines  = नारायणः परोऽशेषचेतनेभ्यः परं पदम्’’ ।;इत्यादिवेदतद्वाक्यैरनन्तैश्चावसीयते ॥152॥
+| verse_line2  = इत्यादिवेदतद्वाक्यैरनन्तैश्चावसीयते ॥152॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनन्तगुणता विष्णोः कथमेव ह्यपोद्यते ।
+| verse_lines  = अनन्तगुणता विष्णोः कथमेव ह्यपोद्यते ।;यद्यनन्तविशेषाश्च तज्ज्ञानादेर्निवारितः ॥153॥
+| verse_line2  = यद्यनन्तविशेषाश्च तज्ज्ञानादेर्निवारितः ॥153॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कथं तत्तद्विषयता सार्वज्ञार्थं विधीयते ।
+| verse_lines  = कथं तत्तद्विषयता सार्वज्ञार्थं विधीयते ।;औपाधिकविशेषस्तु पूर्वमेव निराकृतः ॥154॥
+| verse_line2  = औपाधिकविशेषस्तु पूर्वमेव निराकृतः ॥154॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वप्रकाशत्वमपि तु यैर्ज्ञानस्य निवारितम् ।
+| verse_lines  = स्वप्रकाशत्वमपि तु यैर्ज्ञानस्य निवारितम् ।;कथं सर्वज्ञता तस्य स्वज्ञानाधिगमं विना ॥155॥
+| verse_line2  = कथं सर्वज्ञता तस्य स्वज्ञानाधिगमं विना ॥155॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ज्ञानं विश्वधिगं त्वेकं तज्ज्ञानविषयं परम् ।
+| verse_lines  = ज्ञानं विश्वधिगं त्वेकं तज्ज्ञानविषयं परम् ।;इति ज्ञानद्वयेनैव सर्ववित् परमेश्वरः ॥156॥
+| verse_line2  = इति ज्ञानद्वयेनैव सर्ववित् परमेश्वरः ॥156॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति चेदेष एवार्थस्तज्ज्ञानावसितो यदि ।
+| verse_lines  = इति चेदेष एवार्थस्तज्ज्ञानावसितो यदि ।;स्वप्रकाशत्वमेव स्याज्ज्ञानं ह्येतद्विशेषणम् ॥157॥
+| verse_line2  = स्वप्रकाशत्वमेव स्याज्ज्ञानं ह्येतद्विशेषणम् ॥157॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ज्ञानान्तरेण चेदत्र भवेदेवानवस्थितिः ।
+| verse_lines  = ज्ञानान्तरेण चेदत्र भवेदेवानवस्थितिः ।;स्वप्रकाशत्वमेतस्माद्दुर्निवारं(दुनिवार्यम्) समापतेत् ॥158॥
+| verse_line2  = स्वप्रकाशत्वमेतस्माद्दुर्निवारं(दुनिवार्यम्) समापतेत् ॥158॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सुखवान् दुःखवांश्च स्यादिति व्याप्तिश्च नो भवेत् ।
+| verse_lines  = सुखवान् दुःखवांश्च स्यादिति व्याप्तिश्च नो भवेत् ।;निर्दुःखत्वं महानन्दः श्रुत्यैवेशस्य भण्यते ॥159॥
+| verse_line2  = निर्दुःखत्वं महानन्दः श्रुत्यैवेशस्य भण्यते ॥159॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = योऽशनायापिपासे च शोकादींश्चातिवर्तते ।
+| verse_lines  = योऽशनायापिपासे च शोकादींश्चातिवर्तते ।;आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् विपाप्मेत्यादिका च सा ॥160॥
+| verse_line2  = आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् विपाप्मेत्यादिका च सा ॥160॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ईश्वरस्य तथेष्टत्वं दुःखित्वोपाधिरित्यपि ।
+| verse_lines  = ईश्वरस्य तथेष्टत्वं दुःखित्वोपाधिरित्यपि ।;उक्ते किमुत्तरं ब्रूयात् श्रुत्यनादरतत्परः ॥161॥
+| verse_line2  = उक्ते किमुत्तरं ब्रूयात् श्रुत्यनादरतत्परः ॥161॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न चात्मदुःखितेच्छा स्यादत एतन्निवार्यते ।
+| verse_lines  = न चात्मदुःखितेच्छा स्यादत एतन्निवार्यते ।;सहदर्शनमात्रेण श्रुतीनामपलापकः ॥162॥
+| verse_line2  = सहदर्शनमात्रेण श्रुतीनामपलापकः ॥162॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यज्ञादेरपि पापस्य हेतुत्वं हिंसया युतेः ।
+| verse_lines  = यज्ञादेरपि पापस्य हेतुत्वं हिंसया युतेः ।;नानुमाति कथं तत्र यद्युपाधिर्निषिद्धता ॥163॥
+| verse_line2  = नानुमाति कथं तत्र यद्युपाधिर्निषिद्धता ॥163॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अदुःखित्वेन चानुक्तिः कथं नोपाधितां व्रजेत् ।
+| verse_lines  = अदुःखित्वेन चानुक्तिः कथं नोपाधितां व्रजेत् ।;‘‘अदुःखमितरत् सर्वं जीवा एव तु दुःखिनः ॥164॥
+| verse_line2  = ‘‘अदुःखमितरत् सर्वं जीवा एव तु दुःखिनः ॥164॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तेषां दुःखप्रहाणाय श्रुतिरेषा प्रवर्तते’’ ।
+| verse_lines  = तेषां दुःखप्रहाणाय श्रुतिरेषा प्रवर्तते’’ ।;इति श्रुतिर्हि परमा श्रुत्युक्तिर्यदि कारणम् ॥165॥
+| verse_line2  = इति श्रुतिर्हि परमा श्रुत्युक्तिर्यदि कारणम् ॥165॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = किं कार्यमनुमानेन गलस्तनसमेन हि ।
+| verse_lines  = किं कार्यमनुमानेन गलस्तनसमेन हि ।;अनुमानेन यद्यर्थः श्रुतिदृष्टोऽप्यपोद्यते ॥166॥
+| verse_line2  = अनुमानेन यद्यर्थः श्रुतिदृष्टोऽप्यपोद्यते ॥166॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पूर्वोक्तेन प्रकारेण नेश्वरो धर्म एव च ।
+| verse_lines  = पूर्वोक्तेन प्रकारेण नेश्वरो धर्म एव च ।;स्यात् तत्फलं च तेनात्र श्रुतिरेव प्रमा भवेत् ॥167॥
+| verse_line2  = स्यात् तत्फलं च तेनात्र श्रुतिरेव प्रमा भवेत् ॥167॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ईशस्यानुमया सिद्धेः श्रुतिर्धर्मिप्रमा भवेत् ।
+| verse_lines  = ईशस्यानुमया सिद्धेः श्रुतिर्धर्मिप्रमा भवेत् ।;तया सर्वगुणैः पूर्ण उक्त ईशो यतस्ततः ॥168॥
+| verse_line2  = तया सर्वगुणैः पूर्ण उक्त ईशो यतस्ततः ॥168॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनानन्दानुमानस्य धर्मिग्राहिविरोधतः ।
+| verse_lines  = अनानन्दानुमानस्य धर्मिग्राहिविरोधतः ।;न प्रमाणं भवेत् तस्मान्नानुमाऽत्रोपयोगिनी ॥169॥
+| verse_line2  = न प्रमाणं भवेत् तस्मान्नानुमाऽत्रोपयोगिनी ॥169॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नित्येच्छत्वात् परेशस्य परमाणुसदात्वतः ।
+| verse_lines  = नित्येच्छत्वात् परेशस्य परमाणुसदात्वतः ।;अदृष्टकालयोश्चैव भावात् कार्यं सदा भवेत् ॥170॥
+| verse_line2  = अदृष्टकालयोश्चैव भावात् कार्यं सदा भवेत् ॥170॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न हि कालविभेदोऽस्ति तत्पक्षेऽस्मन्मते हरेः ।
+| verse_lines  = न हि कालविभेदोऽस्ति तत्पक्षेऽस्मन्मते हरेः ।;विशेषकाल एवैतत्सृष्ट्यादीच्छा सदातना ॥171॥
+| verse_line2  = विशेषकाल एवैतत्सृष्ट्यादीच्छा सदातना ॥171॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विशेषाश्चैव कालस्य हरेरिच्छावशाः सदा ।
+| verse_lines  = विशेषाश्चैव कालस्य हरेरिच्छावशाः सदा ।;‘‘सर्वे निमेषा’’ इति हि श्रुतिरेवाह सादरम् ॥172॥
+| verse_line2  = ‘‘सर्वे निमेषा’’ इति हि श्रुतिरेवाह सादरम् ॥172॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उदीरयति कालाख्यां शक्तिमित्यस्य(कालाख्यशक्तिमित्यस्य) वागपि ।
+| verse_lines  = उदीरयति कालाख्यां शक्तिमित्यस्य(कालाख्यशक्तिमित्यस्य) वागपि ।;कालस्य कालगत्वेन न विरोधोऽपि कश्चन ॥173॥
+| verse_line2  = कालस्य कालगत्वेन न विरोधोऽपि कश्चन ॥173॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = असङ्ख्यातविशेषत्वादिच्छाया अपि सर्वदा ।
+| verse_lines  = असङ्ख्यातविशेषत्वादिच्छाया अपि सर्वदा ।;‘‘ईशो देशश्च कालश्च स्वगता एव सर्वदा ॥174॥
+| verse_line2  = ‘‘ईशो देशश्च कालश्च स्वगता एव सर्वदा ॥174॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ईशाधीनो च तौ नित्यं तदाधारौ च तद्गतौ’’ ।
+| verse_lines  = ईशाधीनो च तौ नित्यं तदाधारौ च तद्गतौ’’ ।;इति श्रुतिरपि प्राह काले स्वोद्दिष्ट एव तु ॥175॥
+| verse_line2  = इति श्रुतिरपि प्राह काले स्वोद्दिष्ट एव तु ॥175॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तत्कालसृष्टिमेवातो वाञ्छतीशः सदैव हि ।
+| verse_lines  = तत्कालसृष्टिमेवातो वाञ्छतीशः सदैव हि ।;स्यात् कालः स तदैवेति कालस्य स्वगतत्वतः ॥176॥
+| verse_line2  = स्यात् कालः स तदैवेति कालस्य स्वगतत्वतः ॥176॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वभावादेव हीच्छैषा ‘‘देवस्यैष’’ इति श्रुतेः ।
+| verse_lines  = स्वभावादेव हीच्छैषा ‘‘देवस्यैष’’ इति श्रुतेः ।;स्वभावोऽपि परेशेच्छावशः इत्युदितः पुरा ॥177॥
+| verse_line2  = स्वभावोऽपि परेशेच्छावशः इत्युदितः पुरा ॥177॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नित्या अनित्याश्च ततस्तदधीना इति श्रुतिः ।
+| verse_lines  = नित्या अनित्याश्च ततस्तदधीना इति श्रुतिः ।;रूपस्पर्शादिहेतुभ्यः परमाणोरनित्यता ॥178॥
+| verse_line2  = रूपस्पर्शादिहेतुभ्यः परमाणोरनित्यता ॥178॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V06
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनुमेया श्रुतीनां च विरुद्धत्वान्न तन्मतम् ।
+| verse_lines  = अनुमेया श्रुतीनां च विरुद्धत्वान्न तन्मतम् ।;उपादेयमतश्चायमविरुद्धः समन्वयः ॥179॥
+| verse_line2  = उपादेयमतश्चायमविरुद्धः समन्वयः ॥179॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="समुदायाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A007"></span><h4 class="gr-section-head">समुदायाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वैभाषिकाश्च सौत्रान्ताः स्वरसक्षणिकं जगत् ।
+| verse_lines  = वैभाषिकाश्च सौत्रान्ताः स्वरसक्षणिकं जगत् ।;अणूनां समुदायं च कालकर्मनिमित्ततः ॥180॥
+| verse_line2  = अणूनां समुदायं च कालकर्मनिमित्ततः ॥180॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उत्पत्तिकाले युक्तानामात्मानं च क्षणस्थितिम् ।
+| verse_lines  = उत्पत्तिकाले युक्तानामात्मानं च क्षणस्थितिम् ।;नित्यं सन्तानमेतेषां पञ्चस्कन्धात्मना स्थितम् ॥181॥
+| verse_line2  = नित्यं सन्तानमेतेषां पञ्चस्कन्धात्मना स्थितम् ॥181॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = संस्काररूपविज्ञानसंज्ञादुःखात्मना स्थितिः ।
+| verse_lines  = संस्काररूपविज्ञानसंज्ञादुःखात्मना स्थितिः ।;दुःखाभावं सुखं चाहुररूपज्ञानसन्ततिम् ॥182॥
+| verse_line2  = दुःखाभावं सुखं चाहुररूपज्ञानसन्ततिम् ॥182॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मोक्षं स समुदायो हि नैकस्मादेव युज्यते ।
+| verse_lines  = मोक्षं स समुदायो हि नैकस्मादेव युज्यते ।;नोभयोश्चोभयत्वं यत्समुदायव्यपेक्षया ॥183॥
+| verse_line2  = नोभयोश्चोभयत्वं यत्समुदायव्यपेक्षया ॥183॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतोऽन्योन्याश्रयत्वेन समुदायो न युज्यते ।
+| verse_lines  = अतोऽन्योन्याश्रयत्वेन समुदायो न युज्यते ।;अन्योन्यापेक्षया पुंसः समुदायत्ववेदनम् ॥184॥
+| verse_line2  = अन्योन्यापेक्षया पुंसः समुदायत्ववेदनम् ॥184॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्यात् तत्सदातनत्वेऽपि तच्च सामीप्यहेतुकम् ।
+| verse_lines  = स्यात् तत्सदातनत्वेऽपि तच्च सामीप्यहेतुकम् ।;इति चेत् कार्यसम्भूतिमात्रव्यापृतिकारणम् ॥185॥
+| verse_line2  = इति चेत् कार्यसम्भूतिमात्रव्यापृतिकारणम् ॥185॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न तु कार्यविशेषेषु व्यापृतं कारणं भवेत् ।
+| verse_lines  = न तु कार्यविशेषेषु व्यापृतं कारणं भवेत् ।;अतोऽर्थेन्द्रियसंयोगिरूपकारणतात्मनः ॥186॥
+| verse_line2  = अतोऽर्थेन्द्रियसंयोगिरूपकारणतात्मनः ॥186॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = संयोगिरूपराहित्यान्नैव तज्ज्ञानताऽपि हि ।
+| verse_lines  = संयोगिरूपराहित्यान्नैव तज्ज्ञानताऽपि हि ।;विशेषकार्यजनकं यदि कारणमिष्यते ॥187॥
+| verse_line2  = विशेषकार्यजनकं यदि कारणमिष्यते ॥187॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कुतः समानरूपत्वं कार्याणामपि सर्वशः ।
+| verse_lines  = कुतः समानरूपत्वं कार्याणामपि सर्वशः ।;अतोऽनियत्या यत्किञ्चिद्यस्य कस्यापि कारणम् ॥188॥
+| verse_line2  = अतोऽनियत्या यत्किञ्चिद्यस्य कस्यापि कारणम् ॥188॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अदृष्टमपि तस्यैव विशेषापादकं कुतः ।
+| verse_lines  = अदृष्टमपि तस्यैव विशेषापादकं कुतः ।;यस्य कस्यापि यत्किञ्चिद्विशेषमुपपादयेत् ॥189॥
+| verse_line2  = यस्य कस्यापि यत्किञ्चिद्विशेषमुपपादयेत् ॥189॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कार्यं च कारणं चैव यत्किञ्चिद्यस्य कस्यचित् ।
+| verse_lines  = कार्यं च कारणं चैव यत्किञ्चिद्यस्य कस्यचित् ।;भवेन्नियामकाभावादिदमस्यैव कारणम् ॥190॥
+| verse_line2  = भवेन्नियामकाभावादिदमस्यैव कारणम् ॥190॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति नित्यविनाशित्वे केन मानेन गम्यते ।
+| verse_lines  = इति नित्यविनाशित्वे केन मानेन गम्यते ।;इदं न जायतेऽमुष्मादित्यत्रापि न कारणम् ॥191॥
+| verse_line2  = इदं न जायतेऽमुष्मादित्यत्रापि न कारणम् ॥191॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विनाशोत्पत्तयश्चैव न दृश्यन्ते सदातनाः ।
+| verse_lines  = विनाशोत्पत्तयश्चैव न दृश्यन्ते सदातनाः ।;दृश्यते प्रत्यभिज्ञातः स्थिरत्वं सर्ववस्तुषु ॥192॥
+| verse_line2  = दृश्यते प्रत्यभिज्ञातः स्थिरत्वं सर्ववस्तुषु ॥192॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = फलादीनां विशेषेण सर्वत्राप्यनुमीयते ।
+| verse_lines  = फलादीनां विशेषेण सर्वत्राप्यनुमीयते ।;सत्त्वेन क्षणिकत्वं चेदाकाशस्याविशेषतः ॥193॥
+| verse_line2  = सत्त्वेन क्षणिकत्वं चेदाकाशस्याविशेषतः ॥193॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अविशेषोऽखलिस्यापि सत्त्वात् किं नानुमीयते ।
+| verse_lines  = अविशेषोऽखलिस्यापि सत्त्वात् किं नानुमीयते ।;यद्याकाशस्य सत्त्वं न कुत एव नरादिषु ॥194॥
+| verse_line2  = यद्याकाशस्य सत्त्वं न कुत एव नरादिषु ॥194॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सधर्मिप्रतियोगित्वमभावस्य नियामकम् ।
+| verse_lines  = सधर्मिप्रतियोगित्वमभावस्य नियामकम् ।;तौ विना न ह्यभावश्च क्वचिद् दृष्टः कदाचन ॥195॥
+| verse_line2  = तौ विना न ह्यभावश्च क्वचिद् दृष्टः कदाचन ॥195॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अधर्मिप्रतियोगित्वमाकाशस्यावगम्यते ।
+| verse_lines  = अधर्मिप्रतियोगित्वमाकाशस्यावगम्यते ।;स्वीकारत्यागतोऽदृष्टदृष्टयोः सर्ववस्तुषु ॥196॥
+| verse_line2  = स्वीकारत्यागतोऽदृष्टदृष्टयोः सर्ववस्तुषु ॥196॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = गुणानुन्मत्त एवासौ विदधात्यधिकं पुनः ।
+| verse_lines  = गुणानुन्मत्त एवासौ विदधात्यधिकं पुनः ।;उत्तरोत्पत्तिमात्रेण विनाशात् पूर्ववस्तुनः ॥197॥
+| verse_line2  = उत्तरोत्पत्तिमात्रेण विनाशात् पूर्ववस्तुनः ॥197॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न संस्कारार्पकत्वं च युज्यते कस्यचित् क्वचित् ।
+| verse_lines  = न संस्कारार्पकत्वं च युज्यते कस्यचित् क्वचित् ।;अतो ज्ञातं मयेत्यादि न ज्ञेयमनुमा कुतः ॥198॥
+| verse_line2  = अतो ज्ञातं मयेत्यादि न ज्ञेयमनुमा कुतः ॥198॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एकत्वमनुभूतिस्थं त्यक्त्वा निर्मानिका भिदा ।
+| verse_lines  = एकत्वमनुभूतिस्थं त्यक्त्वा निर्मानिका भिदा ।;कुत आत्मादिकेषु स्याद् बल्येनानुभवो यतः ॥199॥
+| verse_line2  = कुत आत्मादिकेषु स्याद् बल्येनानुभवो यतः ॥199॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कार्यकारणयोश्चैककालीनत्वं विना कथम् ।
+| verse_lines  = कार्यकारणयोश्चैककालीनत्वं विना कथम् ।;पूर्वसंस्कारयोगी स्यादुत्तरो नियमेन च ॥200॥
+| verse_line2  = पूर्वसंस्कारयोगी स्यादुत्तरो नियमेन च ॥200॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सम्बद्धा एव संस्कारमन्यत्रादधतेऽखिलाः ।
+| verse_lines  = सम्बद्धा एव संस्कारमन्यत्रादधतेऽखिलाः ।;असम्बद्धः कथं पूर्व उत्तरे वासनाकरः ॥201॥
+| verse_line2  = असम्बद्धः कथं पूर्व उत्तरे वासनाकरः ॥201॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एककालतया योगं विना संस्कारतः कथम् ।
+| verse_lines  = एककालतया योगं विना संस्कारतः कथम् ।;क्षणमात्रमवस्थानं स्वीकृतं सर्ववस्तुषु ॥202॥
+| verse_line2  = क्षणमात्रमवस्थानं स्वीकृतं सर्ववस्तुषु ॥202॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पूर्वमध्यापरकलारहितः क्षण इष्यते ।
+| verse_lines  = पूर्वमध्यापरकलारहितः क्षण इष्यते ।;पूर्वभावभवं कार्यमुत तन्नाशसम्भवम् ॥203॥
+| verse_line2  = पूर्वभावभवं कार्यमुत तन्नाशसम्भवम् ॥203॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यौगपद्यं सति भवेदुत्पाद्यानामशेषतः ।
+| verse_lines  = यौगपद्यं सति भवेदुत्पाद्यानामशेषतः ।;विनाशे चेन्न तत्कार्यं कार्योत्पत्तौ च का प्रमा ॥204॥
+| verse_line2  = विनाशे चेन्न तत्कार्यं कार्योत्पत्तौ च का प्रमा ॥204॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अभेदेऽपि(अभेदेन) विशेषेण देहदीपफलादिषु ।
+| verse_lines  = अभेदेऽपि(अभेदेन) विशेषेण देहदीपफलादिषु ।;विशेषदर्शनं युक्तमस्माकमनुभूतितः ॥205॥
+| verse_line2  = विशेषदर्शनं युक्तमस्माकमनुभूतितः ॥205॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विशेषदर्शनं मानं यदि न स्थैर्यदृक् कुतः ।
+| verse_lines  = विशेषदर्शनं मानं यदि न स्थैर्यदृक् कुतः ।;दिक्सुखे च स्वदृष्टान्ताद्भावौ सच्चेत् क्वचिद्भवेत् ॥206॥
+| verse_line2  = दिक्सुखे च स्वदृष्टान्ताद्भावौ सच्चेत् क्वचिद्भवेत् ॥206॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विश्वं प्रत्यक्षगं त्यक्त्वा तयोर्योनुमितं वदेत् ।
+| verse_lines  = विश्वं प्रत्यक्षगं त्यक्त्वा तयोर्योनुमितं वदेत् ।;मायावादिवदेवासावुपेक्ष्यो भूतिमिच्छता ॥207॥
+| verse_line2  = मायावादिवदेवासावुपेक्ष्यो भूतिमिच्छता ॥207॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वप्रमाणसिद्धं यद्बुद्धेर्भेदेन सर्वदा ।
+| verse_lines  = सर्वप्रमाणसिद्धं यद्बुद्धेर्भेदेन सर्वदा ।;कथं नु तस्य बुद्धित्वं विश्वमन्यच्च किम्प्रमम् ॥208॥
+| verse_line2  = कथं नु तस्य बुद्धित्वं विश्वमन्यच्च किम्प्रमम् ॥208॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वलोको बिभेत्यञ्जो यस्मादनुभवात् सदा ।
+| verse_lines  = सर्वलोको बिभेत्यञ्जो यस्मादनुभवात् सदा ।;तस्यापलापिनः किं न निष्प्रमाणकवादिनः ॥209॥
+| verse_line2  = तस्यापलापिनः किं न निष्प्रमाणकवादिनः ॥209॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सोऽहं तदिदमेवाहं सुखी सद्गगनं दिशः ।
+| verse_lines  = सोऽहं तदिदमेवाहं सुखी सद्गगनं दिशः ।;सत्या इत्याद्यनुभवाः सदा तत्प्रतिपक्षगाः ॥210॥
+| verse_line2  = सत्या इत्याद्यनुभवाः सदा तत्प्रतिपक्षगाः ॥210॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतो निर्मानमखलिप्रमाणप्रतिपक्षगम् ।
+| verse_lines  = अतो निर्मानमखलिप्रमाणप्रतिपक्षगम् ।;दुर्मतं कोऽनुगृह्णीयाद्विनाऽसुरततिं क्वचित् ॥211॥
+| verse_line2  = दुर्मतं कोऽनुगृह्णीयाद्विनाऽसुरततिं क्वचित् ॥211॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A008"></span><h4 class="gr-section-head">असदधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अपरः शून्यमखिलं मनोवाचामगोचरम् ।
+| verse_lines  = अपरः शून्यमखिलं मनोवाचामगोचरम् ।;निर्विशेषं स्वयम्भातं निर्लेपमजरामरम् ॥212॥
+| verse_line2  = निर्विशेषं स्वयम्भातं निर्लेपमजरामरम् ॥212॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अशेषदोषरहितमनन्तं देशकालतः ।
+| verse_lines  = अशेषदोषरहितमनन्तं देशकालतः ।;वस्तुतश्च तदस्मीति नित्योपासापरोक्षितम् ॥213॥
+| verse_line2  = वस्तुतश्च तदस्मीति नित्योपासापरोक्षितम् ॥213॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = रागादिदोषरहितं तद्भावं योगिनं नयेत् ।
+| verse_lines  = रागादिदोषरहितं तद्भावं योगिनं नयेत् ।;तस्यैवानादिसंवृत्या नानाभेदात्मकं जगत् ॥214॥
+| verse_line2  = तस्यैवानादिसंवृत्या नानाभेदात्मकं जगत् ॥214॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सदिवाभाति सत्यत्वं सांवृतं तस्य चेष्यते ।
+| verse_lines  = सदिवाभाति सत्यत्वं सांवृतं तस्य चेष्यते ।;पारमार्थिकसत्त्वं तु शून्यादन्यस्य न क्वचित् ॥215॥
+| verse_line2  = पारमार्थिकसत्त्वं तु शून्यादन्यस्य न क्वचित् ॥215॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सांवृतेनैव सत्वेन(सत्येव) व्यवहारोऽखिलो भवेत् ।
+| verse_lines  = सांवृतेनैव सत्वेन(सत्येव) व्यवहारोऽखिलो भवेत् ।;शून्यात् संवृतियोगेन विश्वमेतत् प्रवर्तते ॥216॥
+| verse_line2  = शून्यात् संवृतियोगेन विश्वमेतत् प्रवर्तते ॥216॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सृष्टिकाले पुनश्चान्ते स्तिमितं शून्यतां व्रजेत् ।
+| verse_lines  = सृष्टिकाले पुनश्चान्ते स्तिमितं शून्यतां व्रजेत् ।;इति ब्रूते तमुद्दिश्य जगाद जगतां गुरुः ॥217॥
+| verse_line2  = इति ब्रूते तमुद्दिश्य जगाद जगतां गुरुः ॥217॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नासतो जगतो भावो न हि दृष्टाऽसतो जनिः ।
+| verse_lines  = नासतो जगतो भावो न हि दृष्टाऽसतो जनिः ।;सतः क्वचित् प्रमाणं च दृष्टिरेवाखिलाद्वरम् ॥218॥
+| verse_line2  = सतः क्वचित् प्रमाणं च दृष्टिरेवाखिलाद्वरम् ॥218॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यद्येवं सप्तमरसान्मधुरादिव पीनता ।
+| verse_lines  = यद्येवं सप्तमरसान्मधुरादिव पीनता ।;भवेज्जनस्य मार्जारशृङ्गं गोरिव घातकम् ॥219॥
+| verse_line2  = भवेज्जनस्य मार्जारशृङ्गं गोरिव घातकम् ॥219॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कार्यार्थी कारणं सच्च नोपादद्यात् कथञ्चन ।
+| verse_lines  = कार्यार्थी कारणं सच्च नोपादद्यात् कथञ्चन ।;न प्रवर्तेत चेष्टाय शून्यादेवेष्टसम्भवात् ॥220॥
+| verse_line2  = न प्रवर्तेत चेष्टाय शून्यादेवेष्टसम्भवात् ॥220॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = देशकालादिनियमो न हि शून्यात् सतो भवेत् ।
+| verse_lines  = देशकालादिनियमो न हि शून्यात् सतो भवेत् ।;पुरुषेच्छानुसारेण यदि किञ्चित् प्रजायते ॥221॥
+| verse_line2  = पुरुषेच्छानुसारेण यदि किञ्चित् प्रजायते ॥221॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = किं नानुमीयते तद्वद्वस्तुत्वात् पुरुषोद्भवः(पुरुषाद्भवः) ।
+| verse_lines  = किं नानुमीयते तद्वद्वस्तुत्वात् पुरुषोद्भवः(पुरुषाद्भवः) ।;सर्वस्यापि न चाभावो विश्वं सदिति गम्यते ॥222॥
+| verse_line2  = सर्वस्यापि न चाभावो विश्वं सदिति गम्यते ॥222॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यतोऽनुभवविरोधे तु वचनं वादिनः कुतः ।
+| verse_lines  = यतोऽनुभवविरोधे तु वचनं वादिनः कुतः ।;स्वप्नभ्रान्तिवदेवेदं संवृत्यैवोपलभ्यते ॥223॥
+| verse_line2  = स्वप्नभ्रान्तिवदेवेदं संवृत्यैवोपलभ्यते ॥223॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदि सत्वेन किञ्चात्र भ्रमो नैव निवर्तते ।
+| verse_lines  = यदि सत्वेन किञ्चात्र भ्रमो नैव निवर्तते ।;अनादेरस्य विश्वस्य निवृत्तिर्यदि चेष्यते ॥224॥
+| verse_line2  = अनादेरस्य विश्वस्य निवृत्तिर्यदि चेष्यते ॥224॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निवृत्तिश्च निवर्तेत तस्या भ्रान्तित्वसम्भवात् ।
+| verse_lines  = निवृत्तिश्च निवर्तेत तस्या भ्रान्तित्वसम्भवात् ।;दृष्टस्य भ्रान्तितो चेत् स्याददृष्टे न भ्रमः कुतः ॥225॥
+| verse_line2  = दृष्टस्य भ्रान्तितो चेत् स्याददृष्टे न भ्रमः कुतः ॥225॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = गवामशृङ्गिभावेन न हि स्याच्छशशृङ्गिता ।
+| verse_lines  = गवामशृङ्गिभावेन न हि स्याच्छशशृङ्गिता ।;अस्माकं तु प्रमाणेन प्रसादादीश्वरस्य च ॥226॥
+| verse_line2  = अस्माकं तु प्रमाणेन प्रसादादीश्वरस्य च ॥226॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उक्तभङ्ग्याऽऽगमानां च प्रामाण्याद्युज्यतेऽखिलम् ।
+| verse_lines  = उक्तभङ्ग्याऽऽगमानां च प्रामाण्याद्युज्यतेऽखिलम् ।;दृश्यत्वाद्विमतं मिथ्या स्वप्नवच्चेदियं च मा ॥227॥
+| verse_line2  = दृश्यत्वाद्विमतं मिथ्या स्वप्नवच्चेदियं च मा ॥227॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मिथ्या चेत् साध्यसिद्धिर्न व्यभिचारो न चेद्भवेत् ।
+| verse_lines  = मिथ्या चेत् साध्यसिद्धिर्न व्यभिचारो न चेद्भवेत् ।;साधकत्मसत्यस्य साध्यं विप्रतिपत्तितः ॥228॥
+| verse_line2  = साधकत्मसत्यस्य साध्यं विप्रतिपत्तितः ॥228॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्य चेत्यनवस्था स्यात् सत्त्वं चास्यानुभूतितः ।
+| verse_lines  = तस्य चेत्यनवस्था स्यात् सत्त्वं चास्यानुभूतितः ।;अनुभूतिविरोधेन मिथ्यात्वे मा न काचन ॥229॥
+| verse_line2  = अनुभूतिविरोधेन मिथ्यात्वे मा न काचन ॥229॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतीतानागतौ कालावपि नः साक्षिगोचरौ ।
+| verse_lines  = अतीतानागतौ कालावपि नः साक्षिगोचरौ ।;तत्सम्बन्धितया सत्त्वमपि दृष्टस्य साक्षिगम् ॥230॥
+| verse_line2  = तत्सम्बन्धितया सत्त्वमपि दृष्टस्य साक्षिगम् ॥230॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दृढदृष्टं तु यद्दृष्टं दृष्टाभासस्ततोऽपरम् ।
+| verse_lines  = दृढदृष्टं तु यद्दृष्टं दृष्टाभासस्ततोऽपरम् ।;भ्रान्तेः संवृतिसत्यस्य विशेषो व्यभिचारवान् ॥231॥
+| verse_line2  = भ्रान्तेः संवृतिसत्यस्य विशेषो व्यभिचारवान् ॥231॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तेनाप्यङ्गीकृतः सम्यक् स नः सत्यत्वमेव हि ।
+| verse_lines  = तेनाप्यङ्गीकृतः सम्यक् स नः सत्यत्वमेव हि ।;विज्ञानाद् व्यभिचारोऽस्य कदाचित् स्यादिति प्रमा ॥232॥
+| verse_line2  = विज्ञानाद् व्यभिचारोऽस्य कदाचित् स्यादिति प्रमा ॥232॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नैव दृष्टा प्रमा सा च न भवेत् स्वविरोधतः ।
+| verse_lines  = नैव दृष्टा प्रमा सा च न भवेत् स्वविरोधतः ।;भेदो विशेषधर्म्यादिग्रहणापेक्षया यदि ॥233॥
+| verse_line2  = भेदो विशेषधर्म्यादिग्रहणापेक्षया यदि ॥233॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्योन्याश्रयताहेतोर्दुग्राह्या इति यन्न तत् ।
+| verse_lines  = अन्योन्याश्रयताहेतोर्दुग्राह्या इति यन्न तत् ।;स्वरूपं वस्तुनो भेदः यन्न तस्य ग्रहेऽग्रहः ॥234॥
+| verse_line2  = स्वरूपं वस्तुनो भेदः यन्न तस्य ग्रहेऽग्रहः ॥234॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्यथाऽस्यामुना भेद इति वक्तुं न शक्यते ।
+| verse_lines  = अन्यथाऽस्यामुना भेद इति वक्तुं न शक्यते ।;अगृहीतो यदा भेदस्तदा स्वस्मादिति ग्रहः ॥235॥
+| verse_line2  = अगृहीतो यदा भेदस्तदा स्वस्मादिति ग्रहः ॥235॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्यात् प्रतीतिविरोधाच्च न हि कश्चित् तथा वदेत् ।
+| verse_lines  = स्यात् प्रतीतिविरोधाच्च न हि कश्चित् तथा वदेत् ।;धर्मित्वप्रतियोगित्वतद्भेदा युगपद्यदि ॥236॥
+| verse_line2  = धर्मित्वप्रतियोगित्वतद्भेदा युगपद्यदि ॥236॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विशेषणं विशेष्यं च तद्भावश्चैव गृह्यते ।
+| verse_lines  = विशेषणं विशेष्यं च तद्भावश्चैव गृह्यते ।;को विरोधः स्वरूपेण गृहीतो भेद एव तु ॥237॥
+| verse_line2  = को विरोधः स्वरूपेण गृहीतो भेद एव तु ॥237॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अस्यामुष्मादिति पुनर्विशेषेणैव गृह्यते ।
+| verse_lines  = अस्यामुष्मादिति पुनर्विशेषेणैव गृह्यते ।;किञ्च भेदः कथं ग्राह्य इति यः परिपृच्छति ॥238॥
+| verse_line2  = किञ्च भेदः कथं ग्राह्य इति यः परिपृच्छति ॥238॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = धर्म्यादिभेदग्रहणात् तेनोक्तोऽन्योन्यसंश्रयः ।
+| verse_lines  = धर्म्यादिभेदग्रहणात् तेनोक्तोऽन्योन्यसंश्रयः ।;अन्यत्वाग्रहणे प्रोक्तः कथमन्योन्यसंश्रयः ॥239॥
+| verse_line2  = अन्यत्वाग्रहणे प्रोक्तः कथमन्योन्यसंश्रयः ॥239॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्यत्वं यदि सिद्धं स्यात् कथमन्योन्यसंश्रयः ।
+| verse_lines  = अन्यत्वं यदि सिद्धं स्यात् कथमन्योन्यसंश्रयः ।;एतादृशस्य वक्तारावुभौ जात्युत्तराकरौ ॥240॥
+| verse_line2  = एतादृशस्य वक्तारावुभौ जात्युत्तराकरौ ॥240॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मायी माध्यमिकश्चैव तदुपेक्ष्यौ बुभूषुभिः ।
+| verse_lines  = मायी माध्यमिकश्चैव तदुपेक्ष्यौ बुभूषुभिः ।;यच्छून्यवादिनः शून्यं तदेव ब्रह्म मायिनः ॥241॥
+| verse_line2  = यच्छून्यवादिनः शून्यं तदेव ब्रह्म मायिनः ॥241॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न हि लक्षणभेदोऽस्ति निर्विशेषत्वतस्तयोः ।
+| verse_lines  = न हि लक्षणभेदोऽस्ति निर्विशेषत्वतस्तयोः ।;अनृतादिविरोधित्वमुभयोश्च स्वलक्षणम् ॥242॥
+| verse_line2  = अनृतादिविरोधित्वमुभयोश्च स्वलक्षणम् ॥242॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्ववाक्याभावसंवादान्न कृत्यं प्रतिवादिनः ।
+| verse_lines  = स्ववाक्याभावसंवादान्न कृत्यं प्रतिवादिनः ।;तत्पक्ष इति वैधर्म्यान्न स्वप्नादिवदित्यजः ॥243॥
+| verse_line2  = तत्पक्ष इति वैधर्म्यान्न स्वप्नादिवदित्यजः ॥243॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अप्रयत्नान्निराचक्रे चेति दृष्टिविरुद्धताम् ।
+| verse_lines  = अप्रयत्नान्निराचक्रे चेति दृष्टिविरुद्धताम् ।;निष्प्रमाणत्वमप्यस्य सूचयामास विश्वकृत् ॥244॥
+| verse_line2  = निष्प्रमाणत्वमप्यस्य सूचयामास विश्वकृत् ॥244॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनुपलब्ध्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A009"></span><h4 class="gr-section-head">अनुपलब्ध्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V09
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ज्ञानमेवैकमखिलज्ञेयाकारं प्रभासते ।
+| verse_lines  = ज्ञानमेवैकमखिलज्ञेयाकारं प्रभासते ।;तत्र सन्ततिभेदश्च स्वभेदो भेद एव च ॥245॥
+| verse_line2  = तत्र सन्ततिभेदश्च स्वभेदो भेद एव च ॥245॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V09
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कल्पिताः प्रतिभासान्ते नानासंवृतिभूमिषु ।
+| verse_lines  = कल्पिताः प्रतिभासान्ते नानासंवृतिभूमिषु ।;इत्येतदपि नो युक्तं न हि ज्ञानतया जगत् ॥246॥
+| verse_line2  = इत्येतदपि नो युक्तं न हि ज्ञानतया जगत् ॥246॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V09
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भासतेऽनुभवस्यैव विरुद्धत्वादपेशलम् ।
+| verse_lines  = भासतेऽनुभवस्यैव विरुद्धत्वादपेशलम् ।;तन्मतं क्षणिकत्वाच्च ज्ञानस्य स्थिररूपतः ॥247॥
+| verse_line2  = तन्मतं क्षणिकत्वाच्च ज्ञानस्य स्थिररूपतः ॥247॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V09
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ज्ञेयस्योक्तप्रकारेण सर्वश्रुतिविरोधतः ।
+| verse_lines  = ज्ञेयस्योक्तप्रकारेण सर्वश्रुतिविरोधतः ।;अनुभूतिविरुद्धत्वादपि पक्षा इमेऽशिवाः ॥248॥
+| verse_line2  = अनुभूतिविरुद्धत्वादपि पक्षा इमेऽशिवाः ॥248॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नैकस्मिन्नधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A010"></span><h4 class="gr-section-head">नैकस्मिन्नधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आह क्षपणको विश्वं सदसद्द्वयमद्वयम् ।
+| verse_lines  = आह क्षपणको विश्वं सदसद्द्वयमद्वयम् ।;द्वयाद्वयमतत्सर्वं सप्तभङ्गि सदातनम् ॥249॥
+| verse_line2  = द्वयाद्वयमतत्सर्वं सप्तभङ्गि सदातनम् ॥249॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नैतत्पदार्थ एकस्मिन् युक्तं दृष्टिविरोधतः ।
+| verse_lines  = नैतत्पदार्थ एकस्मिन् युक्तं दृष्टिविरोधतः ।;भावाभावतया विश्वं येन रूपेण मीयते ॥250॥
+| verse_line2  = भावाभावतया विश्वं येन रूपेण मीयते ॥250॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तद्रूपमेव तदिति नियमः केन वार्यते ।
+| verse_lines  = तद्रूपमेव तदिति नियमः केन वार्यते ।;तत्तद्दोषनिवृत्यर्थं स्वीकृता तत्तदात्मता ॥251॥
+| verse_line2  = तत्तद्दोषनिवृत्यर्थं स्वीकृता तत्तदात्मता ॥251॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदि तैरखिलैर्दोषैर्लिप्यते चलदर्शनः ।
+| verse_lines  = यदि तैरखिलैर्दोषैर्लिप्यते चलदर्शनः ।;अतिहाय प्रमाणाप्तं नियमं सदसत्तया ॥252॥
+| verse_line2  = अतिहाय प्रमाणाप्तं नियमं सदसत्तया ॥252॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अशेषमविरुद्धं च निर्मानं व्याहतं सदा ।
+| verse_lines  = अशेषमविरुद्धं च निर्मानं व्याहतं सदा ।;सर्वप्रकारं वदतो दृष्टहानिरमग्रहः(अमग्रहः/अप्रमाणग्रहः) ॥253॥
+| verse_line2  = सर्वप्रकारं वदतो दृष्टहानिरमग्रहः(अमग्रहः/अप्रमाणग्रहः) ॥253॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वव्याहतत्वमित्याद्या दोषाः सर्वे भवन्ति हि ।
+| verse_lines  = स्वव्याहतत्वमित्याद्या दोषाः सर्वे भवन्ति हि ।;वक्ति स्वप्रभमात्मानं देहमानं तदप्यलम् ॥254॥
+| verse_line2  = वक्ति स्वप्रभमात्मानं देहमानं तदप्यलम् ॥254॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दुष्टं नानाशरीरेषु प्रवेशादन्यथाभवात् ।
+| verse_lines  = दुष्टं नानाशरीरेषु प्रवेशादन्यथाभवात् ।;अन्यथाभावि यद्वस्तु तदनित्यमिति स्थितिः ॥255॥
+| verse_line2  = अन्यथाभावि यद्वस्तु तदनित्यमिति स्थितिः ॥255॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तन्मते तदनित्यत्वं पुद्गलस्यानिवारितम् ।
+| verse_lines  = तन्मते तदनित्यत्वं पुद्गलस्यानिवारितम् ।;नानित्यताऽस्मत्पक्षे तु चैतन्यादेर्विशेषिणः ॥256॥
+| verse_line2  = नानित्यताऽस्मत्पक्षे तु चैतन्यादेर्विशेषिणः ॥256॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = लक्षणस्य निवृत्तौ तु स्यान्न तच्चेतने क्वचित् ।
+| verse_lines  = लक्षणस्य निवृत्तौ तु स्यान्न तच्चेतने क्वचित् ।;ओतप्रोतात्मकत्वं तु पटे देहेऽङ्गसंस्थितिः ॥257॥
+| verse_line2  = ओतप्रोतात्मकत्वं तु पटे देहेऽङ्गसंस्थितिः ॥257॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यादलिक्षणस्यैव निवृत्तौ स्यादनित्यता ।
+| verse_lines  = इत्यादलिक्षणस्यैव निवृत्तौ स्यादनित्यता ।;भौतिकं त्वेव रूपादि व्याप्तं नाशेन नो मते ॥258॥
+| verse_line2  = भौतिकं त्वेव रूपादि व्याप्तं नाशेन नो मते ॥258॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नैवं तस्यान्यथाभावो यस्यानित्यत्वमीरितम् ।
+| verse_lines  = नैवं तस्यान्यथाभावो यस्यानित्यत्वमीरितम् ।;रूपादियुक्तस्य तथा जगन्नाशित्वसिद्धये ॥259॥
+| verse_line2  = रूपादियुक्तस्य तथा जगन्नाशित्वसिद्धये ॥259॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = व्याप्त्या तयाऽन्यथाभावादात्मनोऽनित्यता भवेत् ।
+| verse_lines  = व्याप्त्या तयाऽन्यथाभावादात्मनोऽनित्यता भवेत् ।;नित्योर्ध्वगतिरप्येषा या मुक्तिरिति कथ्यते ॥260॥
+| verse_line2  = नित्योर्ध्वगतिरप्येषा या मुक्तिरिति कथ्यते ॥260॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अलोकाकाशमाप्तस्य कथं न विकृतिश्च सा ।
+| verse_lines  = अलोकाकाशमाप्तस्य कथं न विकृतिश्च सा ।;कीदृशश्चान्यथाभावो नाशहेतुतयेष्यते ॥261॥
+| verse_line2  = कीदृशश्चान्यथाभावो नाशहेतुतयेष्यते ॥261॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = संस्थानापगमश्चेत् स न हि भूसागरादिषु ।
+| verse_lines  = संस्थानापगमश्चेत् स न हि भूसागरादिषु ।;यः कश्चिदन्यथाभावो यदि मुक्तिश्च तादृशी ॥262॥
+| verse_line2  = यः कश्चिदन्यथाभावो यदि मुक्तिश्च तादृशी ॥262॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = देहमाने विकारः स्यादिति स्थास्नूननात्मनः ।
+| verse_lines  = देहमाने विकारः स्यादिति स्थास्नूननात्मनः ।;आह हस्त्यादिदेहेषु ह्यपि स्यादन्यथाभवः ॥263॥
+| verse_line2  = आह हस्त्यादिदेहेषु ह्यपि स्यादन्यथाभवः ॥263॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अणुदेहस्य जीवस्य गजत्वे विकृतिर्हि या ।
+| verse_lines  = अणुदेहस्य जीवस्य गजत्वे विकृतिर्हि या ।;देहव्याप्तौ(देहव्याप्त्यै) विशेषः कस्तस्याः स्थास्नुतनौ च नुः ॥264॥
+| verse_line2  = देहव्याप्तौ(देहव्याप्त्यै) विशेषः कस्तस्याः स्थास्नुतनौ च नुः ॥264॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = गीतात् पुष्पफलावाप्तिः स्पर्शात् कार्श्यं रसात् स्थितिः ।
+| verse_lines  = गीतात् पुष्पफलावाप्तिः स्पर्शात् कार्श्यं रसात् स्थितिः ।;अपि वृक्षस्य दृश्यन्त इति नानात्मता भवेत् ॥265॥
+| verse_line2  = अपि वृक्षस्य दृश्यन्त इति नानात्मता भवेत् ॥265॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एवं चात्माकार्त्स्न्यमिति तत एवाह वेदवित् ।
+| verse_lines  = एवं चात्माकार्त्स्न्यमिति तत एवाह वेदवित् ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A011" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पत्युरधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A011"></span><h4 class="gr-section-head">पत्युरधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वज्ञत्वादिकैः सर्वैर्गुणैर्युक्तं सदाशिवम् ॥266॥
+| verse_lines  = सर्वज्ञत्वादिकैः सर्वैर्गुणैर्युक्तं सदाशिवम् ॥266॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = जगद्विचित्ररचनाकर्तारं दोषवर्जितम् ।
+| verse_lines  = जगद्विचित्ररचनाकर्तारं दोषवर्जितम् ।;आहुः पाशुपतास्तच्च बहुश्रुतिविरोधतः ॥267॥
+| verse_line2  = आहुः पाशुपतास्तच्च बहुश्रुतिविरोधतः ॥267॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नोपादेयं मतं ह्यस्य देवस्य(अस्य देवस्य) स्तुहि गर्तगम् ।
+| verse_lines  = नोपादेयं मतं ह्यस्य देवस्य(अस्य देवस्य) स्तुहि गर्तगम् ।;उत्पिपेष शिरस्तस्य गृणीषे सत्पतिं पदम् ॥268॥
+| verse_line2  = उत्पिपेष शिरस्तस्य गृणीषे सत्पतिं पदम् ॥268॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यद्विष्णोरुपमं हन्तुं रुद्रमाकृष्यते मया ।
+| verse_lines  = यद्विष्णोरुपमं हन्तुं रुद्रमाकृष्यते मया ।;धनुर्यं कामये तं तमुग्रं मा शिश्नदेवताः ॥269॥
+| verse_line2  = धनुर्यं कामये तं तमुग्रं मा शिश्नदेवताः ॥269॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = घ्नञ्छिश्नदेवानेकोऽसावासीन्नारायणः परः ।
+| verse_lines  = घ्नञ्छिश्नदेवानेकोऽसावासीन्नारायणः परः ।;तस्माद्रुद्रः सम्प्रसादश्चाभूतां वैष्णवं मखम् ॥270॥
+| verse_line2  = तस्माद्रुद्रः सम्प्रसादश्चाभूतां वैष्णवं मखम् ॥270॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यज्ञेन यज्ञमयजन्ताबध्नन् पुरुषं पशुम् ।
+| verse_lines  = यज्ञेन यज्ञमयजन्ताबध्नन् पुरुषं पशुम् ।;यो भूतानामधिपती रुद्रस्तन्तिचरो वृषा ॥271॥
+| verse_line2  = यो भूतानामधिपती रुद्रस्तन्तिचरो वृषा ॥271॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यादिश्रुतिसामर्थ्यात् पारतन्त्र्यं जनिर्मृतिः ।
+| verse_lines  = इत्यादिश्रुतिसामर्थ्यात् पारतन्त्र्यं जनिर्मृतिः ।;पराधीनपदप्राप्तिरज्ञत्वं प्रलयेऽभवः ॥272॥
+| verse_line2  = पराधीनपदप्राप्तिरज्ञत्वं प्रलयेऽभवः ॥272॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रतीयन्ते सदोषत्वान्नेशः पशुपतिस्ततः ।
+| verse_lines  = प्रतीयन्ते सदोषत्वान्नेशः पशुपतिस्ततः ।;अशरीरत्वतस्तस्य सम्बन्धो जगता क्वचित् ॥273॥
+| verse_line2  = अशरीरत्वतस्तस्य सम्बन्धो जगता क्वचित् ॥273॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कर्तृत्वेन न युज्येत देहिनो ज्ञानदृष्टितः ।
+| verse_lines  = कर्तृत्वेन न युज्येत देहिनो ज्ञानदृष्टितः ।;न च देहादिवद्विश्वमस्य स्याद्भोगसम्भवात् ॥274॥
+| verse_line2  = न च देहादिवद्विश्वमस्य स्याद्भोगसम्भवात् ॥274॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अधिष्ठाने स्थितः कर्ता कार्यं कुर्वन् प्रतीयते ।
+| verse_lines  = अधिष्ठाने स्थितः कर्ता कार्यं कुर्वन् प्रतीयते ।;नास्याधिष्ठानयोगोऽस्ति भूतानां प्रलये तदा ॥275॥
+| verse_line2  = नास्याधिष्ठानयोगोऽस्ति भूतानां प्रलये तदा ॥275॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अदेहश्चेदसर्वज्ञः(अदेहश्चेदसावज्ञः) शिलाकाष्ठादिवत् सदा ।
+| verse_lines  = अदेहश्चेदसर्वज्ञः(अदेहश्चेदसावज्ञः) शिलाकाष्ठादिवत् सदा ।;देही चेदन्तवानेव यज्ञदत्तनिदर्शनात् ॥276॥
+| verse_line2  = देही चेदन्तवानेव यज्ञदत्तनिदर्शनात् ॥276॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न चैतदखिलं विष्णौ श्रुतिप्रामाण्यगौरवात् ।
+| verse_lines  = न चैतदखिलं विष्णौ श्रुतिप्रामाण्यगौरवात् ।;मनोबुद्ध्यङ्गितां विष्णोर्लक्षयामो य एव सः ॥277॥
+| verse_line2  = मनोबुद्ध्यङ्गितां विष्णोर्लक्षयामो य एव सः ॥277॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स एव देहो विज्ञानमैश्वर्यं शक्तिरूर्जिता ।
+| verse_lines  = स एव देहो विज्ञानमैश्वर्यं शक्तिरूर्जिता ।;देहो विष्णोर्न ते विष्णो वासुदेवोऽग्रतो भवेत् ॥278॥
+| verse_line2  = देहो विष्णोर्न ते विष्णो वासुदेवोऽग्रतो भवेत् ॥278॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः ।
+| verse_lines  = एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः ।;अजस्य नाभावध्येकमर्पितं मात्रया परः ॥279॥
+| verse_line2  = अजस्य नाभावध्येकमर्पितं मात्रया परः ॥279॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सद्देहः सुखगन्धश्च ज्ञानभाः सत्पराक्रमः ।
+| verse_lines  = सद्देहः सुखगन्धश्च ज्ञानभाः सत्पराक्रमः ।;ज्ञानज्ञानः सुखसुखः स विष्णुः परमोऽक्षरः(परमाक्षरः) ॥280॥
+| verse_line2  = ज्ञानज्ञानः सुखसुखः स विष्णुः परमोऽक्षरः(परमाक्षरः) ॥280॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आनन्द एक एवाग्र आसीन्नारायणः प्रभुः ।
+| verse_lines  = आनन्द एक एवाग्र आसीन्नारायणः प्रभुः ।;प्रियं तस्य शिरो मोदप्रमोदौ च भुजौ हरेः ॥281॥
+| verse_line2  = प्रियं तस्य शिरो मोदप्रमोदौ च भुजौ हरेः ॥281॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आनन्दो मध्यतो ब्रह्म पुच्छं नान्यदभूत् क्वचित् ।
+| verse_lines  = आनन्दो मध्यतो ब्रह्म पुच्छं नान्यदभूत् क्वचित् ।;मनसोऽस्याभवद्ब्रह्मा ललाटादपि शङ्करः ॥282॥
+| verse_line2  = मनसोऽस्याभवद्ब्रह्मा ललाटादपि शङ्करः ॥282॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पक्षयोर्गरुडः शेषो मुखादास सरस्वती(मुखादासीत्सरस्वती) ।
+| verse_lines  = पक्षयोर्गरुडः शेषो मुखादास सरस्वती(मुखादासीत्सरस्वती) ।;सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ॥283॥
+| verse_line2  = सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ॥283॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यादिश्रुतिसन्दर्भबलान्नित्यगुणात्मनः ।
+| verse_lines  = इत्यादिश्रुतिसन्दर्भबलान्नित्यगुणात्मनः ।;विष्णोर्देहाज्जगत्सर्वमाविरासीदितीयते ॥284॥
+| verse_line2  = विष्णोर्देहाज्जगत्सर्वमाविरासीदितीयते ॥284॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मानवत्वाद्विरोधः को नामानं क्वचिदिष्यते ।
+| verse_lines  = मानवत्वाद्विरोधः को नामानं क्वचिदिष्यते ।;अविरोधो विरोधश्च मानेनैव हि गम्यते ॥285॥
+| verse_line2  = अविरोधो विरोधश्च मानेनैव हि गम्यते ॥285॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अत उक्तं समस्तं च वासुदेवस्य युज्यते ।
+| verse_lines  = अत उक्तं समस्तं च वासुदेवस्य युज्यते ।;शिवादिनामयुक्ताश्च श्रुतयो विष्णुवाचकाः ॥286॥
+| verse_line2  = शिवादिनामयुक्ताश्च श्रुतयो विष्णुवाचकाः ॥286॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नामानि सर्वाणि च यमेको यो देवानामधाः ।
+| verse_lines  = नामानि सर्वाणि च यमेको यो देवानामधाः ।;विष्णुनामानि नान्यस्य सर्वनामा हरिः स्वयम् ॥287॥
+| verse_line2  = विष्णुनामानि नान्यस्य सर्वनामा हरिः स्वयम् ॥287॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न नारायणनामानि तदन्येष्वपरे हरौ ।
+| verse_lines  = न नारायणनामानि तदन्येष्वपरे हरौ ।;इत्यादिश्रुतयस्तत्र मानं चोक्तः समन्वयः ॥288॥
+| verse_line2  = इत्यादिश्रुतयस्तत्र मानं चोक्तः समन्वयः ॥288॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पुराणानि पुराणाद्यैर्विरुद्धत्वान्न तत्प्रमा ।
+| verse_lines  = पुराणानि पुराणाद्यैर्विरुद्धत्वान्न तत्प्रमा ।;तद्विरुद्धेषु नो मानं पूर्वापरविरोधतः ॥289॥
+| verse_line2  = तद्विरुद्धेषु नो मानं पूर्वापरविरोधतः ॥289॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = समब्राह्मविरोधाच्च नियमाद्वैष्णवेष्वपि ।
+| verse_lines  = समब्राह्मविरोधाच्च नियमाद्वैष्णवेष्वपि ।;मोहार्थमुक्तितश्चैव विष्णुरेको गुणार्णवः ॥290॥
+| verse_line2  = मोहार्थमुक्तितश्चैव विष्णुरेको गुणार्णवः ॥290॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V11
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्कन्दसूर्यगणेशादिमतानि न्यायतोऽमुतः ।
+| verse_lines  = स्कन्दसूर्यगणेशादिमतानि न्यायतोऽमुतः ।;निराकृतान्यशेषेण सिद्धान्तस्याविशेषतः ॥291॥
+| verse_line2  = निराकृतान्यशेषेण सिद्धान्तस्याविशेषतः ॥291॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S02_A012" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उत्पत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S02_A012"></span><h4 class="gr-section-head">उत्पत्त्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निराकृतौ विशेषस्य भावाच्छक्तिमतं पृथक् ।
+| verse_lines  = निराकृतौ विशेषस्य भावाच्छक्तिमतं पृथक् ।;दूष्यते महती देवी ह्रीङ्कारी सर्वकारणम् ॥292॥
+| verse_line2  = दूष्यते महती देवी ह्रीङ्कारी सर्वकारणम् ॥292॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = त्रिपुरा भैरवीत्यादिनामभिः साऽभिधीयते ।
+| verse_lines  = त्रिपुरा भैरवीत्यादिनामभिः साऽभिधीयते ।;तस्याः सदाशिवाद्याश्च जायन्ते देवमानवाः ॥293॥
+| verse_line2  = तस्याः सदाशिवाद्याश्च जायन्ते देवमानवाः ॥293॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भूतभौतिकमप्येतदिति तन्नोपपद्यते ।
+| verse_lines  = भूतभौतिकमप्येतदिति तन्नोपपद्यते ।;दृष्टा पुम्भ्यः सदा सृष्टिः स्त्रीपुम्भ्यो वा विशेषतः ॥294॥
+| verse_line2  = दृष्टा पुम्भ्यः सदा सृष्टिः स्त्रीपुम्भ्यो वा विशेषतः ॥294॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = केवलाभ्यो न हि स्त्रीभ्यस्तत उत्पत्त्यसम्भवात् ।
+| verse_lines  = केवलाभ्यो न हि स्त्रीभ्यस्तत उत्पत्त्यसम्भवात् ।;नार्च्यं महावाममतं वामैरन्यैरुदीर्यते ॥295॥
+| verse_line2  = नार्च्यं महावाममतं वामैरन्यैरुदीर्यते ॥295॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शिवोपसर्जना शक्तिः ससर्जेदं समन्ततः ।
+| verse_lines  = शिवोपसर्जना शक्तिः ससर्जेदं समन्ततः ।;इति तच्चोपपन्नं न शिवस्याकरणत्वतः ॥296॥
+| verse_line2  = इति तच्चोपपन्नं न शिवस्याकरणत्वतः ॥296॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अदेहत्वादपि ह्यन्ये ब्रूयुः सर्वज्ञमीश्वरम् ।
+| verse_lines  = अदेहत्वादपि ह्यन्ये ब्रूयुः सर्वज्ञमीश्वरम् ।;अणुवामा न तद्युक्तमीशवादप्रवेशनात् ॥297॥
+| verse_line2  = अणुवामा न तद्युक्तमीशवादप्रवेशनात् ॥297॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सार्वज्ञादिगुणैर्युक्तं गुरुकल्पनया द्वयम् ।
+| verse_lines  = सार्वज्ञादिगुणैर्युक्तं गुरुकल्पनया द्वयम् ।;न युज्यते ह्यतस्त्वीश एक एव प्रयोजकः ॥298॥
+| verse_line2  = न युज्यते ह्यतस्त्वीश एक एव प्रयोजकः ॥298॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उक्तदोषश्च तत्पक्ष इति नैवात्र दूष्यते ।
+| verse_lines  = उक्तदोषश्च तत्पक्ष इति नैवात्र दूष्यते ।;श्रुतिस्मृतीतिहासानां सामस्त्येन विरोधतः ॥299॥
+| verse_line2  = श्रुतिस्मृतीतिहासानां सामस्त्येन विरोधतः ॥299॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सतां जुगुप्सितत्वाच्च नाङ्गीकार्यं हि तन्मतम् ।
+| verse_lines  = सतां जुगुप्सितत्वाच्च नाङ्गीकार्यं हि तन्मतम् ।;पञ्चरात्रनिषेधार्थमेतान्याचक्षते यदि ॥300॥
+| verse_line2  = पञ्चरात्रनिषेधार्थमेतान्याचक्षते यदि ॥300॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सूत्राण्यतिविरुद्धं तद्यत आह स भारते ।
+| verse_lines  = सूत्राण्यतिविरुद्धं तद्यत आह स भारते ।;‘‘पञ्चरात्रस्य कृत्स्नस्य वक्ता नारायणः स्वयम् ॥301॥
+| verse_line2  = ‘‘पञ्चरात्रस्य कृत्स्नस्य वक्ता नारायणः स्वयम् ॥301॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ज्ञानेष्वेतेषु राजेन्द्र सर्वेष्वेतद्विशिष्यते ।
+| verse_lines  = ज्ञानेष्वेतेषु राजेन्द्र सर्वेष्वेतद्विशिष्यते ।;पञ्चरात्रविदो ये तु यथाक्रमपरा नृप ॥302॥
+| verse_line2  = पञ्चरात्रविदो ये तु यथाक्रमपरा नृप ॥302॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एकान्तभावोपगता वासुदेवं विशन्ति ते’’ ।
+| verse_lines  = एकान्तभावोपगता वासुदेवं विशन्ति ते’’ ।;इति, गीता च तच्छास्रसङ्क्षेप इति हीरितम् ॥303॥
+| verse_line2  = इति, गीता च तच्छास्रसङ्क्षेप इति हीरितम् ॥303॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘वेदेन पञ्चरात्रेण भक्त्या यज्ञेन चैव हि ।
+| verse_lines  = ‘‘वेदेन पञ्चरात्रेण भक्त्या यज्ञेन चैव हि ।;दृश्योऽहं नान्यथा दृश्यो वर्षकोटिशतैरपि’’ ॥304॥
+| verse_line2  = दृश्योऽहं नान्यथा दृश्यो वर्षकोटिशतैरपि’’ ॥304॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति वाराहवचनं श्लोका इति वचः श्रुतौ ।
+| verse_lines  = इति वाराहवचनं श्लोका इति वचः श्रुतौ ।;‘‘वेदैश्च पञ्चरात्रैश्च ध्येयो नारायणः परः ॥305॥
+| verse_line2  = ‘‘वेदैश्च पञ्चरात्रैश्च ध्येयो नारायणः परः ॥305॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पञ्चरात्रं च वेदाश्च विद्यैकैव द्विधेयते’’ ।
+| verse_lines  = पञ्चरात्रं च वेदाश्च विद्यैकैव द्विधेयते’’ ।;इत्यादिवेदवचनैः पञ्चरात्रमपोद्यते ॥306॥
+| verse_line2  = इत्यादिवेदवचनैः पञ्चरात्रमपोद्यते ॥306॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कथमेवात्र दोषः क उत्पत्तिर्ज्ञोऽत इत्यपि ।
+| verse_lines  = कथमेवात्र दोषः क उत्पत्तिर्ज्ञोऽत इत्यपि ।;इहैवोक्ता न चाभूतभावस्तत्रापि कथ्यते ॥307॥
+| verse_line2  = इहैवोक्ता न चाभूतभावस्तत्रापि कथ्यते ॥307॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘अनादिकर्मणा बद्धो जीवः संसारमण्डले ।
+| verse_lines  = ‘‘अनादिकर्मणा बद्धो जीवः संसारमण्डले ।;वासुदेवेच्छया नित्यं भ्रमति’’ इति हि तद्वचः ॥308॥
+| verse_line2  = वासुदेवेच्छया नित्यं भ्रमति’’ इति हि तद्वचः ॥308॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न हि संसारसादित्वं पञ्चरात्रोदितं क्वचित् ।
+| verse_lines  = न हि संसारसादित्वं पञ्चरात्रोदितं क्वचित् ।;जीवाभिमानिशेषस्य नाम्ना सङ्कर्षणस्य तु ॥309॥
+| verse_line2  = जीवाभिमानिशेषस्य नाम्ना सङ्कर्षणस्य तु ॥309॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वासुदेवाज्जनिः प्रोक्ता प्रद्युम्नस्य ततस्तथा ।
+| verse_lines  = वासुदेवाज्जनिः प्रोक्ता प्रद्युम्नस्य ततस्तथा ।;मनोऽभिमानिनः कामस्यैवं साक्षाद्धरेः क्वचित् ॥310॥
+| verse_line2  = मनोऽभिमानिनः कामस्यैवं साक्षाद्धरेः क्वचित् ॥310॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सङ्कर्षणादिनाम्नैव नित्याचिन्त्योरुशक्तितः ।
+| verse_lines  = सङ्कर्षणादिनाम्नैव नित्याचिन्त्योरुशक्तितः ।;व्यूह उक्तोऽन्यथानूद्य कथं दुष्टत्वमुच्यते ॥311॥
+| verse_line2  = व्यूह उक्तोऽन्यथानूद्य कथं दुष्टत्वमुच्यते ॥311॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘यदि विद्याच्चतुर्वेदान्’’ इतिवद्वेदपूरणम् ।
+| verse_lines  = ‘‘यदि विद्याच्चतुर्वेदान्’’ इतिवद्वेदपूरणम् ।;पञ्चरात्रादिति कुतो द्वेषः शाण्डिल्यवर्तने ॥312॥
+| verse_line2  = पञ्चरात्रादिति कुतो द्वेषः शाण्डिल्यवर्तने ॥312॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतः परमशास्त्रोरुद्वेषादुदितमासुरैः ।
+| verse_lines  = अतः परमशास्त्रोरुद्वेषादुदितमासुरैः ।;दूषणं पञ्चरात्रस्य वीक्षायामपि न क्षमम् ॥313॥
+| verse_line2  = दूषणं पञ्चरात्रस्य वीक्षायामपि न क्षमम् ॥313॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतोऽशेषजगद्धाता निर्दोषोरुगुणार्णवः ।
+| verse_lines  = अतोऽशेषजगद्धाता निर्दोषोरुगुणार्णवः ।;नारायणः श्रुतिगणतात्पर्यादवसीयते ॥314॥
+| verse_line2  = नारायणः श्रुतिगणतात्पर्यादवसीयते ॥314॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्धन्तमः प्रविशन्ति ये त्वविद्यामुपासते ।
+| verse_lines  = अन्धन्तमः प्रविशन्ति ये त्वविद्यामुपासते ।;ततो भूय इवायान्ति(इवाप्स्यन्ति) एतस्या नैव निन्दकाः ॥315॥
+| verse_line2  = ततो भूय इवायान्ति(इवाप्स्यन्ति) एतस्या नैव निन्दकाः ॥315॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S02_V12
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ततो विद्यामविद्यां च यो जानात्युभयं सह ।
+| verse_lines  = ततो विद्यामविद्यां च यो जानात्युभयं सह ।;दोषज्ञानादतीत्यैतां(दोषज्ञानादतीत्यैतान्) विद्ययाऽमृतमश्नुते ॥316॥
+| verse_line2  = दोषज्ञानादतीत्यैतां(दोषज्ञानादतीत्यैतान्) विद्ययाऽमृतमश्नुते ॥316॥
+}}
+<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥</div>
+<span id="gr-C2-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>
+=== तृतीयः पादः ===
+<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I01" data-block-id="AV_C02_S03_I01" data-verse="AV_C02_S03">
+<div class="introduction-line">अथाशेषसमाम्नायविरोधापाकृतिं प्रभुः ।</div>
+<div class="introduction-line">करिष्यन् अधिदैवाधिभूतजीवपरात्मनाम् ॥1॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I02" data-block-id="AV_C02_S03_I02" data-verse="AV_C02_S03">
+<div class="introduction-line">स्वरूपनिर्णयायैव वचनानां परस्परम् ।</div>
+<div class="introduction-line">पादेनानेनाविरोधं दर्शयत्यमितद्युतिः ॥2॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I03" data-block-id="AV_C02_S03_I03" data-verse="AV_C02_S03">
+<div class="introduction-line">अनुभूतियुक्तिबहुवाग्वैलोम्यं च ततोऽधिकम् ।</div>
+<div class="introduction-line">एतत्सर्वं सतः साम्यं द्वारवैयर्थ्यमेव च ॥3॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I04" data-block-id="AV_C02_S03_I04" data-verse="AV_C02_S03">
+<div class="introduction-line">दृष्टयुक्त्यनुसारित्वमुक्तान्यार्थाविरोधतः ।</div>
+<div class="introduction-line">प्रसिद्धनामस्वीकारे बहुवाक्यानुवर्तिता ॥4॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I05" data-block-id="AV_C02_S03_I05" data-verse="AV_C02_S03">
+<div class="introduction-line">लोकदृष्टानुसारित्वं जीवसाम्यमनादिता ।</div>
+<div class="introduction-line">तत्र तत्र परिज्ञानं गुणसाम्यश्रुती तथा ॥5॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I06" data-block-id="AV_C02_S03_I06" data-verse="AV_C02_S03">
+<div class="introduction-line">उत्पत्तिमत्वं स्वगुणाननुभूत्यल्पकल्पने ।</div>
+<div class="introduction-line">नानाश्रुतिश्च वैचित्र्यं युक्तयः पूर्वपक्षगाः ॥6॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I07" data-block-id="AV_C02_S03_I07" data-verse="AV_C02_S03">
+<div class="introduction-line">व्यवस्थानुपपत्तिश्च स्वातन्त्र्यमनुसारिता ।</div>
+<div class="introduction-line">मुख्यता शक्तिमत्त्वं च वैरूप्यं सर्वसङ्ग्रहः ॥7॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I08" data-block-id="AV_C02_S03_I08" data-verse="AV_C02_S03">
+<div class="introduction-line">गत्यादिरीशशक्तिश्च सर्वमानविरोधिता ।</div>
+<div class="introduction-line">अभीष्टासिद्धिसुव्यक्ती शास्त्रसिद्धिर्विपर्ययः ॥8॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S03_I09" data-block-id="AV_C02_S03_I09" data-verse="AV_C02_S03">
+<div class="introduction-line">विशेषकारणं चेति सिद्धान्तस्यैव साधिकाः ।</div>
+</div>
+<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="वियदधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S03_A001"></span><h4 class="gr-section-head">वियदधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रकृतिः पुरुषः कालो वेदास्तदभिमानिनः(देवास्तदभिमानिनः) ॥9॥
+| verse_lines  = प्रकृतिः पुरुषः कालो वेदास्तदभिमानिनः(देवास्तदभिमानिनः) ॥9॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = महादाद्याश्च जायन्ते पराधीनविशेषिता ।
+| verse_lines  = महादाद्याश्च जायन्ते पराधीनविशेषिता ।;इदं सर्वं ससर्जेति जनिमत्त्वमिहोदितम् ॥10॥
+| verse_line2  = इदं सर्वं ससर्जेति जनिमत्त्वमिहोदितम् ॥10॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अवकाशमात्रमाकाशः कथमुत्पद्यतेऽन्यथा ।
+| verse_lines  = अवकाशमात्रमाकाशः कथमुत्पद्यतेऽन्यथा ।;यद्यनाकाशता पूर्वं किं मूर्तनिबिडं जगत् ॥11॥
+| verse_line2  = यद्यनाकाशता पूर्वं किं मूर्तनिबिडं जगत् ॥11॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मूर्तसम्पूर्णता चैव यद्यनाकाशता भवेत् ।
+| verse_lines  = मूर्तसम्पूर्णता चैव यद्यनाकाशता भवेत् ।;मूर्तद्रव्याणि चाकाशे स्थितान्येव हि सर्वदा ॥12॥
+| verse_line2  = मूर्तद्रव्याणि चाकाशे स्थितान्येव हि सर्वदा ॥12॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अत आकाशशब्दोक्तस्तद्देवोऽत्र विनायकः ।
+| verse_lines  = अत आकाशशब्दोक्तस्तद्देवोऽत्र विनायकः ।;देहोत्पत्त्या समुत्पन्न इति श्रुत्याऽभिधीयते ॥13॥
+| verse_line2  = देहोत्पत्त्या समुत्पन्न इति श्रुत्याऽभिधीयते ॥13॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भूतमप्यसितं दिव्यदृष्टिगोचरमेव तु ।
+| verse_lines  = भूतमप्यसितं दिव्यदृष्टिगोचरमेव तु ।;उत्पद्यतेऽव्याकृतं हि गगनं साक्षिगोचरम् ॥14॥
+| verse_line2  = उत्पद्यतेऽव्याकृतं हि गगनं साक्षिगोचरम् ॥14॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रदेश इति विज्ञेयं नित्यं नोत्पद्यते हि तत् ।
+| verse_lines  = प्रदेश इति विज्ञेयं नित्यं नोत्पद्यते हि तत् ।;तथाऽपि मूर्तसम्बन्धपरतन्त्रविशेषयुक् ॥15॥
+| verse_line2  = तथाऽपि मूर्तसम्बन्धपरतन्त्रविशेषयुक् ॥15॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = खमेवोत्पत्तिमन्नाम श्रुतिशब्दविवक्षितम् ।
+| verse_lines  = खमेवोत्पत्तिमन्नाम श्रुतिशब्दविवक्षितम् ।;प्रकृतिः पुरुषः काल इत्येते च समस्तशः ॥16॥
+| verse_line2  = प्रकृतिः पुरुषः काल इत्येते च समस्तशः ॥16॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ईशाधीनविशेषेण जन्या इत्येव कीर्तिताः ।
+| verse_lines  = ईशाधीनविशेषेण जन्या इत्येव कीर्तिताः ।;कालप्रवाह एवैको नित्यो न तु विशेषवान् ॥17॥
+| verse_line2  = कालप्रवाह एवैको नित्यो न तु विशेषवान् ॥17॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पुरुषाव्यक्तकालानां रमैवैकाभिमानिनी ।
+| verse_lines  = पुरुषाव्यक्तकालानां रमैवैकाभिमानिनी ।;सिसृक्षुत्वविशेषं तत्साक्षाद्भगवदिच्छया ॥18॥
+| verse_line2  = सिसृक्षुत्वविशेषं तत्साक्षाद्भगवदिच्छया ॥18॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्राप्तैव सृष्टेत्युदिता प्रधानं विकृतेरपि ।
+| verse_lines  = प्राप्तैव सृष्टेत्युदिता प्रधानं विकृतेरपि ।;पुमांसो देहसम्बन्धात् सृष्टिमन्त इतीरिताः ॥19॥
+| verse_line2  = पुमांसो देहसम्बन्धात् सृष्टिमन्त इतीरिताः ॥19॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="मातरिश्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S03_A002"></span><h4 class="gr-section-head">मातरिश्वाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एवं प्रलयकालेऽपि प्रतिभातपरावरः ।
+| verse_lines  = एवं प्रलयकालेऽपि प्रतिभातपरावरः ।;मुख्यवायुर्नित्यसमः शरीरोत्पत्तिकारणात् ॥20॥
+| verse_line2  = मुख्यवायुर्नित्यसमः शरीरोत्पत्तिकारणात् ॥20॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पराधीनविशेषेण जनिमानेव शब्दितः ।
+| verse_lines  = पराधीनविशेषेण जनिमानेव शब्दितः ।;नैव किञ्चित् ततो जन्मवर्जितं परमादृते ॥21॥
+| verse_line2  = नैव किञ्चित् ततो जन्मवर्जितं परमादृते ॥21॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पराधीनविशेषत्वे जन्मनः स्थूलताभवः ।
+| verse_lines  = पराधीनविशेषत्वे जन्मनः स्थूलताभवः ।;पूर्वशब्दविलोपश्च यदि जन्मेति कीर्त्यते ॥22॥
+| verse_line2  = पूर्वशब्दविलोपश्च यदि जन्मेति कीर्त्यते ॥22॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = रमाया नैव जन्मास्ति चैतन्यस्यापि केवलम् ।
+| verse_lines  = रमाया नैव जन्मास्ति चैतन्यस्यापि केवलम् ।;प्रधानस्य च वेदस्यापीश्वरेच्छया ॥23॥
+| verse_line2  = प्रधानस्य च वेदस्यापीश्वरेच्छया ॥23॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = व्यक्तिर्नाम विशेषोऽस्ति तस्मात् तद्वशतैव हि ।
+| verse_lines  = व्यक्तिर्नाम विशेषोऽस्ति तस्मात् तद्वशतैव हि ।;उत्पत्तिरत्र कथिता ....... ॥
+| verse_line2  = उत्पत्तिरत्र कथिता ....... ॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="असम्भवाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S03_A003"></span><h4 class="gr-section-head">असम्भवाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ...... स्वतन्त्रत्वात् परात्मनः ॥24॥
+| verse_lines  = ...... स्वतन्त्रत्वात् परात्मनः ॥24॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नैवोत्पत्तिः कथमपि न स्वतन्त्रं ततोऽपरम् ।
+| verse_lines  = नैवोत्पत्तिः कथमपि न स्वतन्त्रं ततोऽपरम् ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A013" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="व्यतिरेकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S03_A013"></span><h4 class="gr-section-head">व्यतिरेकाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V13
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अच्छेद्यस्यापि जीवस्य विभागं बहुधा हरिः ॥25॥
+| verse_lines  = अच्छेद्यस्यापि जीवस्य विभागं बहुधा हरिः ॥25॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V13
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कृत्वा भोगान् प्रदायैव चैक्यमापादयेत् पुनः ।
+| verse_lines  = कृत्वा भोगान् प्रदायैव चैक्यमापादयेत् पुनः ।;अत ईशवशं सर्वं चेतनाचेतनं जगत् ॥26॥
+| verse_line2  = अत ईशवशं सर्वं चेतनाचेतनं जगत् ॥26॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V13
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अविभागं विभागाय यदा नयति केशवः ।
+| verse_lines  = अविभागं विभागाय यदा नयति केशवः ।;किमशक्यं परेशस्य तदेति ह्यभिधीयते ॥27॥
+| verse_line2  = किमशक्यं परेशस्य तदेति ह्यभिधीयते ॥27॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A014" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पृथगधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S03_A014"></span><h4 class="gr-section-head">पृथगधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एवं स्थितेऽपि जीवैक्यं केचिदाहुः परात्मना ।
+| verse_lines  = एवं स्थितेऽपि जीवैक्यं केचिदाहुः परात्मना ।;तद्योऽहमिति पूर्वाभिः श्रुतिभिश्चानुमाबलात् ॥28॥
+| verse_line2  = तद्योऽहमिति पूर्वाभिः श्रुतिभिश्चानुमाबलात् ॥28॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न तद्युक्तं यतो विष्णुः पृथगेवाभिधीयते ।
+| verse_lines  = न तद्युक्तं यतो विष्णुः पृथगेवाभिधीयते ।;प्रज्ञानेत्रो लोक इति मुक्तो भेदोऽभिधीयते ॥29॥
+| verse_line2  = प्रज्ञानेत्रो लोक इति मुक्तो भेदोऽभिधीयते ॥29॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘एतमानन्दम्’’ इति ‘‘अन्या परं साम्यमित्यपि’’ ।
+| verse_lines  = ‘‘एतमानन्दम्’’ इति ‘‘अन्या परं साम्यमित्यपि’’ ।;‘‘इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ॥30॥
+| verse_line2  = ‘‘इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ॥30॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च’’ ।
+| verse_lines  = सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च’’ ।;उपसम्पद्यते ज्योतिः स्वरूपेणाभिपद्यते ॥31॥
+| verse_line2  = उपसम्पद्यते ज्योतिः स्वरूपेणाभिपद्यते ॥31॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘तत्र पर्येति जक्षंश्च क्रीडन्नपि सदा सुखी’’ ।
+| verse_lines  = ‘‘तत्र पर्येति जक्षंश्च क्रीडन्नपि सदा सुखी’’ ।;आचक्ष्व मे परं मोक्षं धीरा यं प्रवदन्ति तम् ॥32॥
+| verse_line2  = आचक्ष्व मे परं मोक्षं धीरा यं प्रवदन्ति तम् ॥32॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्युक्त आह वाग्देवी परं मोक्षं प्रजापतेः ।
+| verse_lines  = इत्युक्त आह वाग्देवी परं मोक्षं प्रजापतेः ।;शाखां शाखां महानद्यः संयान्ति परितः स्रवाः ॥33॥
+| verse_line2  = शाखां शाखां महानद्यः संयान्ति परितः स्रवाः ॥33॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = धानापूपा मांसकामाः सदा पायसकर्दमाः ।
+| verse_lines  = धानापूपा मांसकामाः सदा पायसकर्दमाः ।;यस्मिन्नग्निमुखाः देवाः सेन्द्राः सहमरुद्गणाः ॥34॥
+| verse_line2  = यस्मिन्नग्निमुखाः देवाः सेन्द्राः सहमरुद्गणाः ॥34॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ईजिरे क्रतुभिः श्रेष्ठैस्तदक्षरमुपासते ।
+| verse_lines  = ईजिरे क्रतुभिः श्रेष्ठैस्तदक्षरमुपासते ।;प्रविशन्ति परं देवं मुक्तास्तत्रैव भोगिनः ॥35॥
+| verse_line2  = प्रविशन्ति परं देवं मुक्तास्तत्रैव भोगिनः ॥35॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निर्गच्छन्ति यथाकामं परेशेनैव चोदिताः ।
+| verse_lines  = निर्गच्छन्ति यथाकामं परेशेनैव चोदिताः ।;‘‘भेददृष्ट्याभिमानेन निःसङ्गेनापि कर्मणा ॥36॥
+| verse_line2  = ‘‘भेददृष्ट्याभिमानेन निःसङ्गेनापि कर्मणा ॥36॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कर्तृत्वात् सगुणं ब्रह्म पुरुषं पुरुषर्षभम् ।
+| verse_lines  = कर्तृत्वात् सगुणं ब्रह्म पुरुषं पुरुषर्षभम् ।;स सङ्गत्य पुनःकाले कालेनेश्वरमूर्तिना ॥37॥
+| verse_line2  = स सङ्गत्य पुनःकाले कालेनेश्वरमूर्तिना ॥37॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = जाते गुणव्यतिकरे यथापूर्वं प्रजायते’’ ।
+| verse_lines  = जाते गुणव्यतिकरे यथापूर्वं प्रजायते’’ ।;‘‘ऋचां त्वः पोषमास्ते च परेण प्रेरिताः सदा’’ ॥38॥
+| verse_line2  = ‘‘ऋचां त्वः पोषमास्ते च परेण प्रेरिताः सदा’’ ॥38॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘यत्कामस्तत्सृजत्यद्धैवात्मना तत्सृजत्यपि’’ ।
+| verse_lines  = ‘‘यत्कामस्तत्सृजत्यद्धैवात्मना तत्सृजत्यपि’’ ।;सहैव ब्रह्मणा कामान् भुङ्क्ते निस्तीर्णतद्गुणः ॥39॥
+| verse_line2  = सहैव ब्रह्मणा कामान् भुङ्क्ते निस्तीर्णतद्गुणः ॥39॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘दुःखादींश्च परित्यज्य’’ ‘‘जगद्य्वापारवर्जितः’’ ।
+| verse_lines  = ‘‘दुःखादींश्च परित्यज्य’’ ‘‘जगद्य्वापारवर्जितः’’ ।;भुङ्क्ते भोगान् सहैवोच्चानित्याद्यागममानतः ॥40॥
+| verse_line2  = भुङ्क्ते भोगान् सहैवोच्चानित्याद्यागममानतः ॥40॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मुक्तस्य भेदावगतेः कथमेव ह्यभिन्नता ।
+| verse_lines  = मुक्तस्य भेदावगतेः कथमेव ह्यभिन्नता ।;जीवेशयोर्नानुमा च तदभेदं प्रमापयेत् ॥41॥
+| verse_line2  = जीवेशयोर्नानुमा च तदभेदं प्रमापयेत् ॥41॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मिथ्यैव भेदो विमतो भेदत्वाच्चन्द्रभेदवत् ।
+| verse_lines  = मिथ्यैव भेदो विमतो भेदत्वाच्चन्द्रभेदवत् ।;इति चेत् साध्यधर्मोऽयं सन्न सन् वा न वोभयम् ॥42॥
+| verse_line2  = इति चेत् साध्यधर्मोऽयं सन्न सन् वा न वोभयम् ॥42॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदि सन्नपसिद्धान्तः स एवासन्नितीरिते ।
+| verse_lines  = यदि सन्नपसिद्धान्तः स एवासन्नितीरिते ।;नोभयं चेन्न सिद्धं तदिति मानस्य दूषणम् ॥43॥
+| verse_line2  = नोभयं चेन्न सिद्धं तदिति मानस्य दूषणम् ॥43॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न च मानान्तरेणैतच्छक्यं साधयितुं क्वचित् ।
+| verse_lines  = न च मानान्तरेणैतच्छक्यं साधयितुं क्वचित् ।;अनुमानेन चेत् सैव ह्यनवस्था भविष्यति ॥44॥
+| verse_line2  = अनुमानेन चेत् सैव ह्यनवस्था भविष्यति ॥44॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न चागमस्तदर्थोऽस्ति नासदासीन्न तद्वदेत् ।
+| verse_lines  = न चागमस्तदर्थोऽस्ति नासदासीन्न तद्वदेत् ।;परिशेषादनिर्वाच्यं यदि सिद्ध्येत् परात्मनः ॥45॥
+| verse_line2  = परिशेषादनिर्वाच्यं यदि सिद्ध्येत् परात्मनः ॥45॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनिर्वाच्यत्वमेव स्यात् परिशिष्टो ह्यसौ सदा ।
+| verse_lines  = अनिर्वाच्यत्वमेव स्यात् परिशिष्टो ह्यसौ सदा ।;न चान्य आगमस्तत्र सदसत्प्रतियोगिनि ॥46॥
+| verse_line2  = न चान्य आगमस्तत्र सदसत्प्रतियोगिनि ॥46॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न च प्रत्यक्षमत्रास्ति न चार्थापत्तिरिष्यते ।
+| verse_lines  = न च प्रत्यक्षमत्रास्ति न चार्थापत्तिरिष्यते ।;बाधायोगात् सत इति बाधाभावत एव हि ॥47॥
+| verse_line2  = बाधायोगात् सत इति बाधाभावत एव हि ॥47॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इष्टापत्तिर्न हि भ्रान्तावपि बाधोऽवगम्यते(बाधोऽधिगम्यते) ।
+| verse_lines  = इष्टापत्तिर्न हि भ्रान्तावपि बाधोऽवगम्यते(बाधोऽधिगम्यते) ।;विषयस्य कुतो बाधो विद्यमानं हि बाध्यते ॥48॥
+| verse_line2  = विषयस्य कुतो बाधो विद्यमानं हि बाध्यते ॥48॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न हि वन्ध्यासुतो वध्यो यज्ञदत्तो हि वध्यते ।
+| verse_lines  = न हि वन्ध्यासुतो वध्यो यज्ञदत्तो हि वध्यते ।;बाधायोगात् सत इति व्याप्तिरेषा क्व दृश्यते ॥49॥
+| verse_line2  = बाधायोगात् सत इति व्याप्तिरेषा क्व दृश्यते ॥49॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कश्चायं बाध उद्दिष्टो न हि नाशोऽसतो भवेत् ।
+| verse_lines  = कश्चायं बाध उद्दिष्टो न हि नाशोऽसतो भवेत् ।;निवृत्तिश्चाप्रवृत्तस्य कथमेवोपपद्यते ॥50॥
+| verse_line2  = निवृत्तिश्चाप्रवृत्तस्य कथमेवोपपद्यते ॥50॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नासीदस्ति भविष्यच्च तदिति ज्ञानमेयता ।
+| verse_lines  = नासीदस्ति भविष्यच्च तदिति ज्ञानमेयता ।;यदि बाधस्तदा सत्त्वं तेनैवाङ्गीकृतं पुनः ॥51॥
+| verse_line2  = यदि बाधस्तदा सत्त्वं तेनैवाङ्गीकृतं पुनः ॥51॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रतीतिर्नासत इति वदन्नङ्गीकरोति ताम् ।
+| verse_lines  = प्रतीतिर्नासत इति वदन्नङ्गीकरोति ताम् ।;निषेधो ह्यप्रतीतस्य कथञ्चिन्नोपपद्यते ॥52॥
+| verse_line2  = निषेधो ह्यप्रतीतस्य कथञ्चिन्नोपपद्यते ॥52॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न चोपमा भवेदत्र प्रत्यक्षात् सत्त्वमेव च ।
+| verse_lines  = न चोपमा भवेदत्र प्रत्यक्षात् सत्त्वमेव च ।;शास्त्रगम्यपरेशानाद्भेदः स्वात्मन ईयते ॥53॥
+| verse_line2  = शास्त्रगम्यपरेशानाद्भेदः स्वात्मन ईयते ॥53॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनुभूतिविरोधेन कथमेकत्वमुच्यते ।
+| verse_lines  = अनुभूतिविरोधेन कथमेकत्वमुच्यते ।;किञ्चित् कर्ता च दुःखीति सर्वैरेवानुभूयते ॥54॥
+| verse_line2  = किञ्चित् कर्ता च दुःखीति सर्वैरेवानुभूयते ॥54॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वज्ञो भगवान् विष्णुः सर्वशक्तिरिति श्रुतः ।
+| verse_lines  = सर्वज्ञो भगवान् विष्णुः सर्वशक्तिरिति श्रुतः ।;अनुभूताद्धि भेदेन श्रुतिरेषा वदत्यमुम् ॥55॥
+| verse_line2  = अनुभूताद्धि भेदेन श्रुतिरेषा वदत्यमुम् ॥55॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उपजीव्यविरुद्धं तु कथमैक्यं श्रुतिर्वदेत् ।
+| verse_lines  = उपजीव्यविरुद्धं तु कथमैक्यं श्रुतिर्वदेत् ।;अप्रामाण्यं यदा भेदवाचकस्य भविष्यति ॥56॥
+| verse_line2  = अप्रामाण्यं यदा भेदवाचकस्य भविष्यति ॥56॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स एव धर्मिणी ग्राही तदभेदः कथं भवेत् ।
+| verse_lines  = स एव धर्मिणी ग्राही तदभेदः कथं भवेत् ।;यत् स्वरूपग्रहे मानं तद्धर्मे न कथं भवेत् ॥57॥
+| verse_line2  = यत् स्वरूपग्रहे मानं तद्धर्मे न कथं भवेत् ॥57॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एकविज्ञानविज्ञप्त्या द्वयं मानं भविष्यति ।
+| verse_lines  = एकविज्ञानविज्ञप्त्या द्वयं मानं भविष्यति ।;न चेदेकं प्रमाणं तद्द्वयमप्यत्र नो भवेत् ॥58॥
+| verse_line2  = न चेदेकं प्रमाणं तद्द्वयमप्यत्र नो भवेत् ॥58॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = धर्मिग्राहिविरोधस्तु तस्मान्मानस्य दूषणम् ।
+| verse_lines  = धर्मिग्राहिविरोधस्तु तस्मान्मानस्य दूषणम् ।;नोपजीव्यो ह्यभेदोऽत्र क्वचिद्भेदश्रुतेर्बलात् ॥59॥
+| verse_line2  = नोपजीव्यो ह्यभेदोऽत्र क्वचिद्भेदश्रुतेर्बलात् ॥59॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न च मानान्तरोपेयं ब्रह्म तद्भवति क्वचित् ।
+| verse_lines  = न च मानान्तरोपेयं ब्रह्म तद्भवति क्वचित् ।;येन मानेन चोपेयं भेदस्तेनावगम्यते ॥60॥
+| verse_line2  = येन मानेन चोपेयं भेदस्तेनावगम्यते ॥60॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वज्ञानुमयैवेशो यद्युपेयः कथञ्चन ।
+| verse_lines  = सर्वज्ञानुमयैवेशो यद्युपेयः कथञ्चन ।;सर्वज्ञत्वगुणेनैव तया भेदोऽवगम्यते ॥61॥
+| verse_line2  = सर्वज्ञत्वगुणेनैव तया भेदोऽवगम्यते ॥61॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न दुःखानुभवः क्वापि मिथ्यानुभवतां व्रजेत् ।
+| verse_lines  = न दुःखानुभवः क्वापि मिथ्यानुभवतां व्रजेत् ।;न हि बाधः क्वचिद् दृष्टो दुःखाद्यनुभवस्य तु ॥62॥
+| verse_line2  = न हि बाधः क्वचिद् दृष्टो दुःखाद्यनुभवस्य तु ॥62॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदि दुःखानुभूतिश्च भ्रान्तिरित्यवसीयते ।
+| verse_lines  = यदि दुःखानुभूतिश्च भ्रान्तिरित्यवसीयते ।;अदुःखिताश्रुतिः केन न भ्रान्तिरिति गम्यते ॥63॥
+| verse_line2  = अदुःखिताश्रुतिः केन न भ्रान्तिरिति गम्यते ॥63॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = श्रुतिस्वरूपमर्थश्च मानेनैवावसीयते ।
+| verse_lines  = श्रुतिस्वरूपमर्थश्च मानेनैवावसीयते ।;तच्चेन्मानं गृहीतं ते किं दुःखानुभवे भ्रमः ॥64॥
+| verse_line2  = तच्चेन्मानं गृहीतं ते किं दुःखानुभवे भ्रमः ॥64॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न च बाधविशेषोऽस्ति यदबाधितमेव तत् ।
+| verse_lines  = न च बाधविशेषोऽस्ति यदबाधितमेव तत् ।;बाधो यद्यनुभूतेऽर्थे कथं निर्णय ईयते ॥65॥
+| verse_line2  = बाधो यद्यनुभूतेऽर्थे कथं निर्णय ईयते ॥65॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कोऽपि ह्यर्थो न निश्चेतुं शक्यते भ्रमवादिना ।
+| verse_lines  = कोऽपि ह्यर्थो न निश्चेतुं शक्यते भ्रमवादिना ।;भ्रमत्वमभ्रमत्वं च यदैवानुभवोपगम् ॥66॥
+| verse_line2  = भ्रमत्वमभ्रमत्वं च यदैवानुभवोपगम् ॥66॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एकस्य भ्रमता तत्र परस्याभ्रमता कुतः ।
+| verse_lines  = एकस्य भ्रमता तत्र परस्याभ्रमता कुतः ।;भ्रमत्वमभ्रमत्वं च सर्वं वेद्यं हि साक्षिणा ॥67॥
+| verse_line2  = भ्रमत्वमभ्रमत्वं च सर्वं वेद्यं हि साक्षिणा ॥67॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स चेत् साक्षी क्वचिद्दुष्टः कथं निर्णय ईयते ।
+| verse_lines  = स चेत् साक्षी क्वचिद्दुष्टः कथं निर्णय ईयते ।;विशेषाः सर्व एवैते साक्षिप्रत्यक्षगोचराः(साक्षिप्रत्ययगोचराः) ॥68॥
+| verse_line2  = विशेषाः सर्व एवैते साक्षिप्रत्यक्षगोचराः(साक्षिप्रत्ययगोचराः) ॥68॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ऊरीकृत्य च तान् सर्वान् व्यवहारः प्रवर्तते ।
+| verse_lines  = ऊरीकृत्य च तान् सर्वान् व्यवहारः प्रवर्तते ।;साक्षिणो व्यवसायी तु व्यवहारोऽभिधीयते ॥69॥
+| verse_line2  = साक्षिणो व्यवसायी तु व्यवहारोऽभिधीयते ॥69॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्मात् सर्वप्रसिद्धस्य व्यवहारस्य सिद्धये ।
+| verse_lines  = तस्मात् सर्वप्रसिद्धस्य व्यवहारस्य सिद्धये ।;साक्षी निर्दोष एवैकः सदाऽङ्गीकार्य एव नः ॥70॥
+| verse_line2  = साक्षी निर्दोष एवैकः सदाऽङ्गीकार्य एव नः ॥70॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शुद्धः साक्षी यदा सिद्धो दुःखित्वं वार्यते कथम् ।
+| verse_lines  = शुद्धः साक्षी यदा सिद्धो दुःखित्वं वार्यते कथम् ।;उपजीव्यप्रमाणं तद्भेदग्राहकमेव हि ॥71॥
+| verse_line2  = उपजीव्यप्रमाणं तद्भेदग्राहकमेव हि ॥71॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतो जीवेशयोर्भेदः श्रुतिसामर्थ्यसुस्थिरः ।
+| verse_lines  = अतो जीवेशयोर्भेदः श्रुतिसामर्थ्यसुस्थिरः ।;तथापि तु चिदानन्दपूर्वास्तत्सदृशा गुणाः ॥72॥
+| verse_line2  = तथापि तु चिदानन्दपूर्वास्तत्सदृशा गुणाः ॥72॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सारस्वरूपमस्यापि मुक्तावप्यवशिष्यते ।
+| verse_lines  = सारस्वरूपमस्यापि मुक्तावप्यवशिष्यते ।;अतोऽभेदवदेवैताः श्रुतयः प्रवदन्ति हि ॥73॥
+| verse_line2  = अतोऽभेदवदेवैताः श्रुतयः प्रवदन्ति हि ॥73॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पौराणानि च वाक्यानि सादृश्याभेदसंश्रयात् ।
+| verse_lines  = पौराणानि च वाक्यानि सादृश्याभेदसंश्रयात् ।;सादृश्याच्च प्रधानत्वात् स्वातन्त्र्यादपि चाभिदाम् ॥74॥
+| verse_line2  = सादृश्याच्च प्रधानत्वात् स्वातन्त्र्यादपि चाभिदाम् ॥74॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आहुरीशेन जीवस्य न स्वरूपाभिदां क्वचित् ।
+| verse_lines  = आहुरीशेन जीवस्य न स्वरूपाभिदां क्वचित् ।;स्थानैक्यमैकमत्यं च मुक्तस्य तु विशिष्यते ॥75॥
+| verse_line2  = स्थानैक्यमैकमत्यं च मुक्तस्य तु विशिष्यते ॥75॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सादृश्यं च विशेषेण जडानां द्वयमेव तु ।
+| verse_lines  = सादृश्यं च विशेषेण जडानां द्वयमेव तु ।;भवेत् सादृश्यमत्यल्पं तृतीयं परमात्मना ॥76॥
+| verse_line2  = भवेत् सादृश्यमत्यल्पं तृतीयं परमात्मना ॥76॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ईशरूपक्रियाणां च गुणानामपि सर्वशः ।
+| verse_lines  = ईशरूपक्रियाणां च गुणानामपि सर्वशः ।;तथैवावयवानां तत्स्वरूपैक्यं तु मुख्यतः ॥77॥
+| verse_line2  = तथैवावयवानां तत्स्वरूपैक्यं तु मुख्यतः ॥77॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।
+| verse_lines  = ‘‘यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।;एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानुविधावति’’ ॥78॥
+| verse_line2  = एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तानेवानुविधावति’’ ॥78॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति श्रुतेः नोभयं च भेदाभेदाख्यमिष्यते ।
+| verse_lines  = इति श्रुतेः नोभयं च भेदाभेदाख्यमिष्यते ।;‘‘एकमेवाद्वितीयं(एकमेवाद्वितीयं नेह) तन्नेह नानास्ति किञ्चन ॥79॥
+| verse_line2  = ‘‘एकमेवाद्वितीयं(एकमेवाद्वितीयं नेह) तन्नेह नानास्ति किञ्चन ॥79॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति’’ ।
+| verse_lines  = मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति’’ ।;इति श्रुताविवेत्यस्माद्भेदाभेदनिराकृतिः ॥80॥
+| verse_line2  = इति श्रुताविवेत्यस्माद्भेदाभेदनिराकृतिः ॥80॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V14
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इवोभये च सादृश्य इति वाक् शब्दनिर्णये ।
+| verse_lines  = इवोभये च सादृश्य इति वाक् शब्दनिर्णये ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C02_S03_A018" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अंशाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C02_S03_A018"></span><h4 class="gr-section-head">अंशाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भेदस्य मुक्तौ वचनादापि तत्पक्षनिग्रहः ॥81॥
+| verse_lines  = भेदस्य मुक्तौ वचनादापि तत्पक्षनिग्रहः ॥81॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = चेतनत्वादि सादृश्यं यद्यभेद इतीष्यते ।
+| verse_lines  = चेतनत्वादि सादृश्यं यद्यभेद इतीष्यते ।;अङ्गीकृतं तदस्माभिर्न स्वरूपैकता क्वचित् ॥82॥
+| verse_line2  = अङ्गीकृतं तदस्माभिर्न स्वरूपैकता क्वचित् ॥82॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न केनचिदभेदोऽस्ति भेदाभेदोऽपि वा क्वचित् ।
+| verse_lines  = न केनचिदभेदोऽस्ति भेदाभेदोऽपि वा क्वचित् ।;समुदायमृते विष्णोः स्वगुणादीन् विनाऽपि वा ॥83॥
+| verse_line2  = समुदायमृते विष्णोः स्वगुणादीन् विनाऽपि वा ॥83॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति श्रुतेर्न तस्यास्ति भेदाभेदोऽपि केनचित् ।
+| verse_lines  = इति श्रुतेर्न तस्यास्ति भेदाभेदोऽपि केनचित् ।;अभेदश्रुतयोंऽशत्वात् सादृश्यं चांशताऽस्य तु ॥84॥
+| verse_line2  = अभेदश्रुतयोंऽशत्वात् सादृश्यं चांशताऽस्य तु ॥84॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अंशस्तु द्विविधो ज्ञेयः स्वरूपांशोऽन्य एव च ।
+| verse_lines  = अंशस्तु द्विविधो ज्ञेयः स्वरूपांशोऽन्य एव च ।;विभिन्नांशोऽल्पशक्तिः स्यात् किञ्चित् सादृश्यमात्रयुक् ॥85॥
+| verse_line2  = विभिन्नांशोऽल्पशक्तिः स्यात् किञ्चित् सादृश्यमात्रयुक् ॥85॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अंशिनो यत्तु सामर्थ्यं यत्स्वरूपं यथा स्थितिः ।
+| verse_lines  = अंशिनो यत्तु सामर्थ्यं यत्स्वरूपं यथा स्थितिः ।;स एव चेत् स्वरूपांशः प्रादुर्भावा हरेर्यथा ॥86॥
+| verse_line2  = स एव चेत् स्वरूपांशः प्रादुर्भावा हरेर्यथा ॥86॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सूर्यमण्डलमान्येकस्तत्प्रकाशाभिमानवान् ।
+| verse_lines  = सूर्यमण्डलमान्येकस्तत्प्रकाशाभिमानवान् ।;सूर्योऽथ सप्तमाब्धेश्च बाह्योदस्य च वारिपः ॥87॥
+| verse_line2  = सूर्योऽथ सप्तमाब्धेश्च बाह्योदस्य च वारिपः ॥87॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कठिनत्वेन मेर्वादेः पृथिव्या अपि देवता ।
+| verse_lines  = कठिनत्वेन मेर्वादेः पृथिव्या अपि देवता ।;धरादेव्येवमेवैको भगवान् विष्णुरव्ययः ॥88॥
+| verse_line2  = धरादेव्येवमेवैको भगवान् विष्णुरव्ययः ॥88॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नानावताररूपेण स्थितः पूर्णगुणः सदा ।
+| verse_lines  = नानावताररूपेण स्थितः पूर्णगुणः सदा ।;विण्मूत्राद्यभिमानिन्यो(विण्मूत्राक्ष्यादिमानिन्यो) यथाऽपभ्रष्टदेवताः ॥89॥
+| verse_line2  = विण्मूत्राद्यभिमानिन्यो(विण्मूत्राक्ष्यादिमानिन्यो) यथाऽपभ्रष्टदेवताः ॥89॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सूर्यादिभ्यस्तथैवायं संसारी परमात् पृथक् ।
+| verse_lines  = सूर्यादिभ्यस्तथैवायं संसारी परमात् पृथक् ।;देहदोषैश्च दृष्टत्वादपभ्रष्टाख्यदेवताः ॥90॥
+| verse_line2  = देहदोषैश्च दृष्टत्वादपभ्रष्टाख्यदेवताः ॥90॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्याः सूर्यादिदेवेभ्यो ह्यनुग्राह्याश्च तैः सदा ।
+| verse_lines  = अन्याः सूर्यादिदेवेभ्यो ह्यनुग्राह्याश्च तैः सदा ।;एवमेवं पराद्विष्णोः पृथक् संसारिणो मताः ॥91॥
+| verse_line2  = एवमेवं पराद्विष्णोः पृथक् संसारिणो मताः ॥91॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनुग्राह्याश्च तेनैव तत्प्रसादाच्च मोक्षिणः ।
+| verse_lines  = अनुग्राह्याश्च तेनैव तत्प्रसादाच्च मोक्षिणः ।;न तु मत्स्यादिरूपाणामनुग्राह्यत्वमिष्यते ॥92॥
+| verse_line2  = न तु मत्स्यादिरूपाणामनुग्राह्यत्वमिष्यते ॥92॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = गुणैरशेषैः पूर्णत्वान्मुख्याभेदो परैर्न च ।
+| verse_lines  = गुणैरशेषैः पूर्णत्वान्मुख्याभेदो परैर्न च ।;अंशाभासाश्च सर्वेऽपि परस्यांशा न मुख्यतः ॥93॥
+| verse_line2  = अंशाभासाश्च सर्वेऽपि परस्यांशा न मुख्यतः ॥93॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम् ।
+| verse_lines  = यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम् ।;न तु पुम्पादवत् पादा जीवा एते परात्मनः ॥94॥
+| verse_line2  = न तु पुम्पादवत् पादा जीवा एते परात्मनः ॥94॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पूर्णास्तस्य गुणा एव प्रादुर्भावतया स्थिताः ।
+| verse_lines  = पूर्णास्तस्य गुणा एव प्रादुर्भावतया स्थिताः ।;एवं जगाद परमा श्रुति(परमश्रुति)र्नारायणं परम् ॥95॥
+| verse_line2  = एवं जगाद परमा श्रुति(परमश्रुति)र्नारायणं परम् ॥95॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अक्षयो भगवान् विष्णुर्लक्ष्म्यावासो लये स्थितः ।
+| verse_lines  = अक्षयो भगवान् विष्णुर्लक्ष्म्यावासो लये स्थितः ।;मुक्तैः सदा चिन्त्यमानो ब्रह्माद्यैस्तारतम्यगैः ॥96॥
+| verse_line2  = मुक्तैः सदा चिन्त्यमानो ब्रह्माद्यैस्तारतम्यगैः ॥96॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रकृतिः पुरुषः कालो वेदाश्चेति चतुष्टयम् ।
+| verse_lines  = प्रकृतिः पुरुषः कालो वेदाश्चेति चतुष्टयम् ।;नित्यं स्वरूपतो विष्णोर्विशेषावाप्तिमात्रतः ॥97॥
+| verse_line2  = नित्यं स्वरूपतो विष्णोर्विशेषावाप्तिमात्रतः ॥97॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उत्पत्तिमदिति प्रोक्तं लक्ष्मीस्तदभिमानिनी ।
+| verse_lines  = उत्पत्तिमदिति प्रोक्तं लक्ष्मीस्तदभिमानिनी ।;ततो जातः पुमान्नाम ब्रह्मास्यां वासुदेवतः ॥98॥
+| verse_line2  = ततो जातः पुमान्नाम ब्रह्मास्यां वासुदेवतः ॥98॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सूत्रात्मा प्राणनामा च देव्यौ प्रकृतिमानिनी ।
+| verse_lines  = सूत्रात्मा प्राणनामा च देव्यौ प्रकृतिमानिनी ।;ततो रूपं महन्नाम ब्रह्मणोऽहङ्कृतिः शिवः ॥99॥
+| verse_line2  = ततो रूपं महन्नाम ब्रह्मणोऽहङ्कृतिः शिवः ॥99॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ब्रह्मणो बुद्धिनाम्नोमा तत इन्द्रो मनोऽभिधः ।
+| verse_lines  = ब्रह्मणो बुद्धिनाम्नोमा तत इन्द्रो मनोऽभिधः ।;स्कन्दश्च तत एवान्ये सर्वे देवाः प्रजज्ञिरे ॥100॥
+| verse_line2  = स्कन्दश्च तत एवान्ये सर्वे देवाः प्रजज्ञिरे ॥100॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तत्र पूर्वतनः श्रेयान् गुणैः सर्वैः समस्तशः ।
+| verse_lines  = तत्र पूर्वतनः श्रेयान् गुणैः सर्वैः समस्तशः ।;तेभ्यश्च भगवान् विष्णुस्तदधीना इमे सदा ॥101॥
+| verse_line2  = तेभ्यश्च भगवान् विष्णुस्तदधीना इमे सदा ॥101॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = जन्मस्थितिलयाज्ञाननियतिज्ञानसंसृतिः ।
+| verse_lines  = जन्मस्थितिलयाज्ञाननियतिज्ञानसंसृतिः ।;मोक्षश्च तदधीनत्वमेतेषां नैव हीयते ॥102॥
+| verse_line2  = मोक्षश्च तदधीनत्वमेतेषां नैव हीयते ॥102॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C02_S03_V18
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C02
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मुक्तावपि स एवैकः स्वतन्त्रः पूर्णसद्गुणः ।
+| verse_lines  = मुक्तावपि स एवैकः स्वतन्त्रः पूर्णसद्गुणः ।;इति श्रुत्युपपत्तिभ्यां पादेऽस्मिन् प्रभुणोदितम् ॥103॥
+| verse_line2  = इति श्रुत्युपपत्तिभ्यां पादेऽस्मिन् प्रभुणोदितम् ॥103॥
+}}
+<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>
+<span id="gr-C2-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>
+=== चतुर्थः पादः ===
+<div class="introduction" id="AV_C02_S04_I01" data-block-id="AV_C02_S04_I01" data-verse="AV_C02_S04">
+<div class="introduction-line">श्रुत्यर्थः श्रुतियुक्तिभ्यां विरुद्ध इव दृश्यते ।</div>
+<div class="introduction-line">यत्र तन्निर्णयं देवः सुविशिष्टोपपत्तिभिः ॥1॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S04_I02" data-block-id="AV_C02_S04_I02" data-verse="AV_C02_S04">
+<div class="introduction-line">करोत्यनेन पादेन तत्र स्पष्टार्थवच्छ्रुतिः ।</div>
+<div class="introduction-line">विशेषश्रुतिवैरूप्यं माहात्म्यं व्यक्तसद्गुणाः ॥2॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C02_S04_I03" data-block-id="AV_C02_S04_I03" data-verse="AV_C02_S04">
+<div class="introduction-line">दृष्टायुक्तिः समानत्वं कर्तृशक्तिर्विमिश्रिता ।</div>
+<div class="introduction-line">युक्तयः पूर्वपक्षेषु सुनिर्णीतास्तु तादृशाः ॥</div>
+<div class="introduction-line">युक्तयो निर्णयस्यैव स्वयं भगवतोदिताः ॥3॥</div>
+</div>
+<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥</div>
+<span id="gr-C3" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="तृतीयाध्यायस्य"></span>
+== तृतीयाध्यायस्य ==
+<span id="gr-C3-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>
+=== प्रथमः पादः ===
+<div class="introduction" id="AV_C03_S01_I01" data-block-id="AV_C03_S01_I01" data-verse="AV_C03_S01">
+<div class="introduction-line">स्वाभाविकान्यथानामसहभावान्ययोक्तयः ॥1॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S01_I02" data-block-id="AV_C03_S01_I02" data-verse="AV_C03_S01">
+<div class="introduction-line">अविशेषविशेषौ च सहभाIो विमिश्रता ।</div>
+<div class="introduction-line">विरुद्धोक्तिः सहस्थानं वैयर्थ्यं चान्यथागतिः ॥ 2 ॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S01_I03" data-block-id="AV_C03_S01_I03" data-verse="AV_C03_S01">
+<div class="introduction-line">युक्तयः पूर्वपक्षस्य गुणाधिक्यर्थतो भवौ ।</div>
+<div class="introduction-line">उपपत्तिद्विरूपत्वमाधिक्यमनुरूपता ॥3॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S01_I04" data-block-id="AV_C03_S01_I04" data-verse="AV_C03_S01">
+<div class="introduction-line">योग्यता बलवत्त्वं च विभागः कारणाभवः ।</div>
+<div class="introduction-line">क्लृप्तिरन्या गतिश्चैव सिद्धान्तस्यैव साधकाः ॥4॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S01_I05" data-block-id="AV_C03_S01_I05" data-verse="AV_C03_S01">
+<div class="introduction-line">बीजपूरुषयोनीनां सङ्गातिनियमोज्झितिम् ।</div>
+<div class="introduction-line">अथशब्देन भगवानाह कारणतश्च ताम् ॥4॥</div>
+</div>
+<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥</div>
+<span id="gr-C3-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>
+=== द्वितीयः पादः ===
+<div class="introduction" id="AV_C03_S02_I01" data-block-id="AV_C03_S02_I01" data-verse="AV_C03_S02">
+<div class="introduction-line">पश्चाददृष्ट्यविज्ञानकालदुःखपृथग्भवाः ।</div>
+<div class="introduction-line">स्थानभेदो विरुद्धत्वं न्यायसाम्यं स्वतो भवः ॥1॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S02_I02" data-block-id="AV_C03_S02_I02" data-verse="AV_C03_S02">
+<div class="introduction-line">गुणसाम्यमयोगश्च तर्कबाधो विलोमता ।</div>
+<div class="introduction-line">नानाभावः प्रलोभश्च युक्तयः पूर्वपक्षगाः ॥2॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S02_I03" data-block-id="AV_C03_S02_I03" data-verse="AV_C03_S02">
+<div class="introduction-line">अशक्यकर्तृताशक्तिः स्वतोऽबोधस्तदेव च ।</div>
+<div class="introduction-line">अमानक्लृप्तिसन्मानव्यवस्थात्यल्पताभवाः ॥3॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S02_I04" data-block-id="AV_C03_S02_I04" data-verse="AV_C03_S02">
+<div class="introduction-line">विशेषदृष्टिवाक्ये च पुंशक्तिः सुनिर्दशनम् ।</div>
+<div class="introduction-line">अलौकिकत्वमाधिक्यं स्वातन्त्र्यं निर्णयप्रमाः ॥4॥</div>
+</div>
+<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सन्ध्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A001"></span><h4 class="gr-section-head">सन्ध्याधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वासनाः सर्ववस्तूनामनाद्यनुभवागताः ।
+| verse_lines  = वासनाः सर्ववस्तूनामनाद्यनुभवागताः ।;सन्त्येवाशेषजीवानामनादिमनसि स्थिताः ॥5॥
+| verse_line2  = सन्त्येवाशेषजीवानामनादिमनसि स्थिताः ॥5॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = त्रिगुणात्मकं मनोस्त्येव यावन्मुक्तिः सदातनम् ।
+| verse_lines  = त्रिगुणात्मकं मनोस्त्येव यावन्मुक्तिः सदातनम् ।;तत्रैवाशेषसंस्काराः सञ्चीयन्ते सदैव च ॥6॥
+| verse_line2  = तत्रैवाशेषसंस्काराः सञ्चीयन्ते सदैव च ॥6॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सूक्ष्मत्वेन लये सच्च प्राकृतैरुपचीयते ।
+| verse_lines  = सूक्ष्मत्वेन लये सच्च प्राकृतैरुपचीयते ।;सृष्टिकाले यदा तन्न कुतः संसारसंस्थितिः ॥7॥
+| verse_line2  = सृष्टिकाले यदा तन्न कुतः संसारसंस्थितिः ॥7॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = संस्कारैर्भगवानेव सृष्ट्वा नानाविधं जगत् ।
+| verse_lines  = संस्कारैर्भगवानेव सृष्ट्वा नानाविधं जगत् ।;स्वप्नकाले दर्शयति भ्रान्तिर्जाग्रत्त्वमेव हि ॥8॥
+| verse_line2  = स्वप्नकाले दर्शयति भ्रान्तिर्जाग्रत्त्वमेव हि ॥8॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अदृष्टे चाश्रुते भावे न भाव उपजायते ।
+| verse_lines  = अदृष्टे चाश्रुते भावे न भाव उपजायते ।;अदृष्टादश्रुताद्भावान्न भाव उपजायते ॥9॥
+| verse_line2  = अदृष्टादश्रुताद्भावान्न भाव उपजायते ॥9॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति श्रुतिपुराणोक्तिरनादित्वात्तु युज्यते ।
+| verse_lines  = इति श्रुतिपुराणोक्तिरनादित्वात्तु युज्यते ।;कदाचिद्दर्शनायोग्यं यत्तत्रापि विभागतः ॥10॥
+| verse_line2  = कदाचिद्दर्शनायोग्यं यत्तत्रापि विभागतः ॥10॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दृष्टं समाधिकरणं दृश्यतेऽत्र स च भ्रमः(दृश्यते च स च भ्रमः) ।
+| verse_lines  = दृष्टं समाधिकरणं दृश्यतेऽत्र स च भ्रमः(दृश्यते च स च भ्रमः) ।;वासनामात्रमूलत्वाज्जाग्रद्वत् स्पष्टता न च ॥11॥
+| verse_line2  = वासनामात्रमूलत्वाज्जाग्रद्वत् स्पष्टता न च ॥11॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भेदोऽभेदोऽथवा द्वन्द्वमिति प्रश्नो न युज्यते ।
+| verse_lines  = भेदोऽभेदोऽथवा द्वन्द्वमिति प्रश्नो न युज्यते ।;द्रष्टुः स्वप्नस्य दृष्टत्वाद्भेदस्यैवाखिलैर्जनैः ॥12॥
+| verse_line2  = द्रष्टुः स्वप्नस्य दृष्टत्वाद्भेदस्यैवाखिलैर्जनैः ॥12॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रश्नदोषा हि चत्वारः स्वव्याहतिरसङ्गतिः ।
+| verse_lines  = प्रश्नदोषा हि चत्वारः स्वव्याहतिरसङ्गतिः ।;सिद्धार्थता च वैफल्यं न तैः स्यात् तत्त्वनिर्णयः ॥13॥
+| verse_line2  = सिद्धार्थता च वैफल्यं न तैः स्यात् तत्त्वनिर्णयः ॥13॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तत्त्वनिर्णयवैलोम्यं स्याद्वादेऽपि हि निग्रहः ।
+| verse_lines  = तत्त्वनिर्णयवैलोम्यं स्याद्वादेऽपि हि निग्रहः ।;उद्भावनीयमेव स्यान्न कथावसितिर्भवेत् ॥14॥
+| verse_line2  = उद्भावनीयमेव स्यान्न कथावसितिर्भवेत् ॥14॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विजिगीषुकथायां तु कथावसितिकारणम् ।
+| verse_lines  = विजिगीषुकथायां तु कथावसितिकारणम् ।;परिहारेऽपि सिद्धत्वं दूषणं प्रतिवादिनः ॥ 15 ॥
+| verse_line2  = परिहारेऽपि सिद्धत्वं दूषणं प्रतिवादिनः ॥ 15 ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रतिज्ञायां तदन्यस्य सिद्धतैव हि साधिका(साधका) ।
+| verse_lines  = प्रतिज्ञायां तदन्यस्य सिद्धतैव हि साधिका(साधका) ।;आश्रयव्याश्रयासिद्धी साध्यासिद्धिश्च दूषणम् ॥16॥
+| verse_line2  = आश्रयव्याश्रयासिद्धी साध्यासिद्धिश्च दूषणम् ॥16॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = केषाञ्चिन्न च ते दोषा व्याप्तौ सत्यां कथञ्चन ।
+| verse_lines  = केषाञ्चिन्न च ते दोषा व्याप्तौ सत्यां कथञ्चन ।;दोषो व्याहतिरेवास्ति नृशृङ्गस्तित्वसाधने ॥16॥
+| verse_line2  = दोषो व्याहतिरेवास्ति नृशृङ्गस्तित्वसाधने ॥16॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यत्र व्याहतता नास्ति कोऽतिसङ्गोऽस्य साधने ।
+| verse_lines  = यत्र व्याहतता नास्ति कोऽतिसङ्गोऽस्य साधने ।;प्रत्यक्षागममूलास्तु न्यायाः सर्वे भवन्ति हि ॥17॥
+| verse_line2  = प्रत्यक्षागममूलास्तु न्यायाः सर्वे भवन्ति हि ॥17॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न्यायाभासा अमूलाः स्युः न्यायस्यान्यस्य तौ पुनः ।
+| verse_lines  = न्यायाभासा अमूलाः स्युः न्यायस्यान्यस्य तौ पुनः ।;अदृष्टे व्यभिचारे तु साधकं तदिति स्फुटम् ॥18॥
+| verse_line2  = अदृष्टे व्यभिचारे तु साधकं तदिति स्फुटम् ॥18॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ज्ञायते साक्षिणैवाद्धा मानबाधे तु तद्भवेत् ।
+| verse_lines  = ज्ञायते साक्षिणैवाद्धा मानबाधे तु तद्भवेत् ।;यत्साक्षिणैव मानत्वं मानानामवसीयते ॥20॥
+| verse_line2  = यत्साक्षिणैव मानत्वं मानानामवसीयते ॥20॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अमानस्य तु मानत्वं मानसत्वाचलं भवेत् ।
+| verse_lines  = अमानस्य तु मानत्वं मानसत्वाचलं भवेत् ।;उत्सर्गतोऽपि यत्प्राप्तमपवादविवर्जितम् ॥21॥
+| verse_line2  = उत्सर्गतोऽपि यत्प्राप्तमपवादविवर्जितम् ॥21॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = व्यभिचार्यपवादेन मानमेव भविष्यति ।
+| verse_lines  = व्यभिचार्यपवादेन मानमेव भविष्यति ।;अतो हि भोजनादीनामिष्टसाधनतानुमा ॥22॥
+| verse_line2  = अतो हि भोजनादीनामिष्टसाधनतानुमा ॥22॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मानं व्यवहृतौ नित्यं व्यभिचारो हि तत्र च ।
+| verse_lines  = मानं व्यवहृतौ नित्यं व्यभिचारो हि तत्र च ।;व्याप्तत्वे व्याश्रयत्वं तु कथमेव हि दूषणम् ॥23॥
+| verse_line2  = व्याप्तत्वे व्याश्रयत्वं तु कथमेव हि दूषणम् ॥23॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = रोहिण्युदय आसन्नः कृत्तिकाभ्युदिता यतः ।
+| verse_lines  = रोहिण्युदय आसन्नः कृत्तिकाभ्युदिता यतः ।;इत्युक्ते साधनं नो किं न ह्याज्ञैवात्र साधिका(साधका) ॥24॥
+| verse_line2  = इत्युक्ते साधनं नो किं न ह्याज्ञैवात्र साधिका(साधका) ॥24॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्यत् सदसतोर्विश्वमिति च व्याहतेरमा ।
+| verse_lines  = अन्यत् सदसतोर्विश्वमिति च व्याहतेरमा ।;असिद्धसाधने दोषः को व्याप्तिर्यदि विद्यते ॥25॥
+| verse_line2  = असिद्धसाधने दोषः को व्याप्तिर्यदि विद्यते ॥25॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = व्याप्तिश्च व्यतिरेकेण तत्र तैश्चावगम्यते(तत्र तैश्चैव गम्यते) ।
+| verse_lines  = व्याप्तिश्च व्यतिरेकेण तत्र तैश्चावगम्यते(तत्र तैश्चैव गम्यते) ।;अप्रसिद्धस्य साध्यस्य साधकत्वं यदेष्यते ॥26॥
+| verse_line2  = अप्रसिद्धस्य साध्यस्य साधकत्वं यदेष्यते ॥26॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = लिङ्गस्योक्तौ विशेषोऽयं केन मानेन गम्यते ।
+| verse_lines  = लिङ्गस्योक्तौ विशेषोऽयं केन मानेन गम्यते ।;साधनं परमाण्वादेर्यदासिद्धस्य चेष्यते ॥27॥
+| verse_line2  = साधनं परमाण्वादेर्यदासिद्धस्य चेष्यते ॥27॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यथानुभवमेवैतन्नाङ्गीकार्यं कुतस्तदा ।
+| verse_lines  = यथानुभवमेवैतन्नाङ्गीकार्यं कुतस्तदा ।;यत्र नातिप्रसङ्गोऽस्ति मानं न च विपर्यये ॥28॥
+| verse_line2  = यत्र नातिप्रसङ्गोऽस्ति मानं न च विपर्यये ॥28॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = क्लिष्टकल्पनयैवात्र साध्यमित्यतिदुर्वचः ।
+| verse_lines  = क्लिष्टकल्पनयैवात्र साध्यमित्यतिदुर्वचः ।;परिशेषो मिथःसिद्धिचक्रकास्वाश्रयादयः ॥29॥
+| verse_line2  = परिशेषो मिथःसिद्धिचक्रकास्वाश्रयादयः ॥29॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = असिद्धसाधकत्वेन पञ्चावयवतां विना ।
+| verse_lines  = असिद्धसाधकत्वेन पञ्चावयवतां विना ।;अङ्गीकार्याः समस्तैस्तन्नियमः किं निबन्धनः ॥30॥
+| verse_line2  = अङ्गीकार्याः समस्तैस्तन्नियमः किं निबन्धनः ॥30॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सिद्धसाधनतायां च न कथावसितिर्भवेत् ।
+| verse_lines  = सिद्धसाधनतायां च न कथावसितिर्भवेत् ।;व्यभिचारो हेत्वसिद्धिरेकपक्षेऽपि दूषणम् ॥31॥
+| verse_line2  = व्यभिचारो हेत्वसिद्धिरेकपक्षेऽपि दूषणम् ॥31॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = साध्यसाधनवैकल्यं दृष्टान्तस्य विशेषणे ।
+| verse_lines  = साध्यसाधनवैकल्यं दृष्टान्तस्य विशेषणे ।;वैय्यर्थ्यमेकासिद्धौ च विशिष्टासिद्धिरेव हि ॥32॥
+| verse_line2  = वैय्यर्थ्यमेकासिद्धौ च विशिष्टासिद्धिरेव हि ॥32॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अप्रयोजनता(अप्रयोजकता) तत्र प्रथमप्रश्नदूषणम् ।
+| verse_lines  = अप्रयोजनता(अप्रयोजकता) तत्र प्रथमप्रश्नदूषणम् ।;सिद्धप्रश्नादिकं यत् तदाधिक्यान्तर्गतं भवेत् ॥33॥
+| verse_line2  = सिद्धप्रश्नादिकं यत् तदाधिक्यान्तर्गतं भवेत् ॥33॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अर्थापत्त्युपमाभावा अनुमानान्तर्गताः क्वचित् ।
+| verse_lines  = अर्थापत्त्युपमाभावा अनुमानान्तर्गताः क्वचित् ।;प्रत्यक्षान्तर्गतोऽभावः सुखादेर्नियमेन च ॥34॥
+| verse_line2  = प्रत्यक्षान्तर्गतोऽभावः सुखादेर्नियमेन च ॥34॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्यत्र झटिति प्राप्ताः प्रारम्भाद्याश्च युक्तयः ।
+| verse_lines  = अन्यत्र झटिति प्राप्ताः प्रारम्भाद्याश्च युक्तयः ।;आगमार्थावसित्यर्था नियतव्याप्तयोऽखिलाः ॥35॥
+| verse_line2  = आगमार्थावसित्यर्था नियतव्याप्तयोऽखिलाः ॥35॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वाक्यं प्रकरणं स्थानं समाख्या च तथाविधाः ।
+| verse_lines  = वाक्यं प्रकरणं स्थानं समाख्या च तथाविधाः ।;कुरुपाण्डववत् तेषामुपपत्तेः पृथग्वचः ॥36॥
+| verse_line2  = कुरुपाण्डववत् तेषामुपपत्तेः पृथग्वचः ॥36॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वन्यायैः साधनं कार्यं परन्यायैस्तु दूषणम् ।
+| verse_lines  = स्वन्यायैः साधनं कार्यं परन्यायैस्तु दूषणम् ।;स्वन्यायैर्दूषणं च स्यात् साधितैः प्रतिवादिनः ॥37॥
+| verse_line2  = स्वन्यायैर्दूषणं च स्यात् साधितैः प्रतिवादिनः ॥37॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रसङ्गार्थतया प्रोक्ता न सिद्धान्तस्य दूषकाः ।
+| verse_lines  = प्रसङ्गार्थतया प्रोक्ता न सिद्धान्तस्य दूषकाः ।;छलं जातिरिति द्वेधा व्याहत्यन्तरमिष्यते ॥38॥
+| verse_line2  = छलं जातिरिति द्वेधा व्याहत्यन्तरमिष्यते ॥38॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = जातिः स्वव्याहतिर्ज्ञेया छलमर्थान्तरोत्तरम् ।
+| verse_lines  = जातिः स्वव्याहतिर्ज्ञेया छलमर्थान्तरोत्तरम् ।;एवं संशोधितन्यायसदागमविरोधतः ॥39॥
+| verse_line2  = एवं संशोधितन्यायसदागमविरोधतः ॥39॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नानिर्वाच्यमिह प्रोक्तं मायामात्रपदेन हि ।
+| verse_lines  = नानिर्वाच्यमिह प्रोक्तं मायामात्रपदेन हि ।;वलिक्षणं सदसतोरिति हि व्याहतं स्वतः ॥40॥
+| verse_line2  = वलिक्षणं सदसतोरिति हि व्याहतं स्वतः ॥40॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रतियोगित्वमप्यस्य ब्रह्मणोऽङ्गीकृतं भवेत् ।
+| verse_lines  = प्रतियोगित्वमप्यस्य ब्रह्मणोऽङ्गीकृतं भवेत् ।;मिथ्या चेत् प्रतियोगित्वं वैलक्ष्ण्यं ततो न हि ॥41॥
+| verse_line2  = मिथ्या चेत् प्रतियोगित्वं वैलक्ष्ण्यं ततो न हि ॥41॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अवलिक्षणत्वं सत्यं स्यान्मिथ्यात्वं ब्रह्मणस्ततः ।
+| verse_lines  = अवलिक्षणत्वं सत्यं स्यान्मिथ्यात्वं ब्रह्मणस्ततः ।;अनिर्वाच्यस्य सत्त्वं वा यदि धर्मा न केचन ॥42॥
+| verse_line2  = अनिर्वाच्यस्य सत्त्वं वा यदि धर्मा न केचन ॥42॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ब्रह्मणो नैव जिज्ञास्यं जिज्ञासा धर्मनिर्णयः ।
+| verse_lines  = ब्रह्मणो नैव जिज्ञास्यं जिज्ञासा धर्मनिर्णयः ।;इदमित्थमिति ज्ञानं जिज्ञासायाः प्रयोजनम् ॥43॥
+| verse_line2  = इदमित्थमिति ज्ञानं जिज्ञासायाः प्रयोजनम् ॥43॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्थम्भावो हि धर्मोऽस्य न चेन्न प्रतियोगिता ।
+| verse_lines  = इत्थम्भावो हि धर्मोऽस्य न चेन्न प्रतियोगिता ।;इत्थम्भावात्मकान् धर्मानाहुश्च श्रुतयोऽखिलाः ॥44॥
+| verse_line2  = इत्थम्भावात्मकान् धर्मानाहुश्च श्रुतयोऽखिलाः ॥44॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अदृश्यत्वादयोऽप्यस्य गुणा हि प्रभुणोदिताः ।
+| verse_lines  = अदृश्यत्वादयोऽप्यस्य गुणा हि प्रभुणोदिताः ।;यदि स्युस्तादृशाः धर्माः सर्वज्ञत्वादयो न किम् ॥45॥
+| verse_line2  = यदि स्युस्तादृशाः धर्माः सर्वज्ञत्वादयो न किम् ॥45॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्यापेक्षा यदि स्युष्टे सत्तैवं देशकालगा ।
+| verse_lines  = अन्यापेक्षा यदि स्युष्टे सत्तैवं देशकालगा ।;देशकालानपेक्षा हि न सत्ता क्वापि दृश्यते ॥46॥
+| verse_line2  = देशकालानपेक्षा हि न सत्ता क्वापि दृश्यते ॥46॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वधर्मोज्झितस्यास्य किं शास्त्रेणाधिगम्यते ।
+| verse_lines  = सर्वधर्मोज्झितस्यास्य किं शास्त्रेणाधिगम्यते ।;मिथ्याधर्मविधातुश्च वेदस्यैवाप्रमाणता ॥47॥
+| verse_line2  = मिथ्याधर्मविधातुश्च वेदस्यैवाप्रमाणता ॥47॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अप्राप्तां भ्रान्तिमापाद्य किं वेदो मानतां व्रजेत् ।
+| verse_lines  = अप्राप्तां भ्रान्तिमापाद्य किं वेदो मानतां व्रजेत् ।;न हि वेदं विना ब्रह्म वेद्यं धर्माश्च तद्गताः ॥48॥
+| verse_line2  = न हि वेदं विना ब्रह्म वेद्यं धर्माश्च तद्गताः ॥48॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वेदवेद्यस्य मिथ्यात्वं यदि नैक्यस्य तत्कथम् ।
+| verse_lines  = वेदवेद्यस्य मिथ्यात्वं यदि नैक्यस्य तत्कथम् ।;धर्मारोपोऽपि सामान्यधर्मादीनां हि दर्शने ॥49॥
+| verse_line2  = धर्मारोपोऽपि सामान्यधर्मादीनां हि दर्शने ॥49॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इदन्तदादिधर्मित्वे धर्मोऽन्यः कल्प्यतेऽत्र हि ।
+| verse_lines  = इदन्तदादिधर्मित्वे धर्मोऽन्यः कल्प्यतेऽत्र हि ।;सर्वधर्मविहीनस्य धर्मारोपः क्व दृश्यते ॥50॥
+| verse_line2  = सर्वधर्मविहीनस्य धर्मारोपः क्व दृश्यते ॥50॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तदर्थं यदि धर्माणामारोपः साऽनवस्थितिः ।
+| verse_lines  = तदर्थं यदि धर्माणामारोपः साऽनवस्थितिः ।;ईशतज्ज्ञानवेदाक्षजानुमामातृपूर्विणः ॥51॥
+| verse_line2  = ईशतज्ज्ञानवेदाक्षजानुमामातृपूर्विणः ॥51॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भ्रान्तिर्विश्वस्य येनैव मानाभासेन कल्प्यते ।
+| verse_lines  = भ्रान्तिर्विश्वस्य येनैव मानाभासेन कल्प्यते ।;तन्मात्रस्यान्यथाभावे(तन्मात्रस्यान्यथाभावात्) किं न स्याद्विश्वसत्यता ॥52॥
+| verse_line2  = तन्मात्रस्यान्यथाभावे(तन्मात्रस्यान्यथाभावात्) किं न स्याद्विश्वसत्यता ॥52॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = येनेदं कल्प्यते भ्रान्तं भ्रान्तिस्तस्यैव किं न सा ।
+| verse_lines  = येनेदं कल्प्यते भ्रान्तं भ्रान्तिस्तस्यैव किं न सा ।;भ्रान्तत्वे तस्य विश्वारेरीशाद्यभ्रान्तमेव हि ॥53॥
+| verse_line2  = भ्रान्तत्वे तस्य विश्वारेरीशाद्यभ्रान्तमेव हि ॥53॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भवेयुर्भ्रान्तयो नॄणां नैवेशादेः कथञ्चन ।
+| verse_lines  = भवेयुर्भ्रान्तयो नॄणां नैवेशादेः कथञ्चन ।;सत्यत्वमक्षजप्राप्तं यदि भ्रान्तमितीष्यते ॥54॥
+| verse_line2  = सत्यत्वमक्षजप्राप्तं यदि भ्रान्तमितीष्यते ॥54॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रामाण्यमागमस्यापि प्रत्यक्षादन्यतः कुतः ।
+| verse_lines  = प्रामाण्यमागमस्यापि प्रत्यक्षादन्यतः कुतः ।;साक्षिप्रत्यक्षतो ह्येव मानानां मानतेयते ॥55॥
+| verse_line2  = साक्षिप्रत्यक्षतो ह्येव मानानां मानतेयते ॥55॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = साक्षिणः स्वप्रकाशत्वमनवस्था ततो न हि ।
+| verse_lines  = साक्षिणः स्वप्रकाशत्वमनवस्था ततो न हि ।;तात्कालिकं प्रमाणत्वमक्षजस्य यदा भवेत् ॥56॥
+| verse_line2  = तात्कालिकं प्रमाणत्वमक्षजस्य यदा भवेत् ॥56॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ऐक्यागमस्य किं न स्यात् तस्याप्येतादृशं यदि ।
+| verse_lines  = ऐक्यागमस्य किं न स्यात् तस्याप्येतादृशं यदि ।;ऐक्यप्रमाणमिथ्यात्वं यदा विश्वस्य सत्यता ॥57॥
+| verse_line2  = ऐक्यप्रमाणमिथ्यात्वं यदा विश्वस्य सत्यता ॥57॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ऐक्यवाक्यस्य मानत्वं यद्यबाध्यमितीष्यते ।
+| verse_lines  = ऐक्यवाक्यस्य मानत्वं यद्यबाध्यमितीष्यते ।;अक्षजस्यापि मानत्वं नाबाध्यं किमितीष्यते ॥58॥
+| verse_line2  = अक्षजस्यापि मानत्वं नाबाध्यं किमितीष्यते ॥58॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अद्वैतहानिसामान्यान्न विशेषश्च कश्चन ।
+| verse_lines  = अद्वैतहानिसामान्यान्न विशेषश्च कश्चन ।;यदि स्वतस्त्वं प्रामाण्ये विश्वसत्ता कथं न ते ॥59॥
+| verse_line2  = यदि स्वतस्त्वं प्रामाण्ये विश्वसत्ता कथं न ते ॥59॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रामाण्यस्य च मर्यादा कालतो व्याहता भवेत् ।
+| verse_lines  = प्रामाण्यस्य च मर्यादा कालतो व्याहता भवेत् ।;कालान्तरेऽप्यमानं चेदिदानीं मानता कुतः ॥60॥
+| verse_line2  = कालान्तरेऽप्यमानं चेदिदानीं मानता कुतः ॥60॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मिथ्यात्वमानं मोक्षेऽपि मानं किं नेति भण्यताम् ।
+| verse_lines  = मिथ्यात्वमानं मोक्षेऽपि मानं किं नेति भण्यताम् ।;मानत्वेऽद्वैतहानिः स्यादमानत्वेऽप्यमोक्षता ॥61॥
+| verse_line2  = मानत्वेऽद्वैतहानिः स्यादमानत्वेऽप्यमोक्षता ॥61॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विश्वस्य पुनरापत्तिर्मिथ्यामानं यदा न मा ।
+| verse_lines  = विश्वस्य पुनरापत्तिर्मिथ्यामानं यदा न मा ।;अस्ति चेन्मुक्त्यवस्था च द्वैतपत्तिरतोऽन्यथा ॥62॥
+| verse_line2  = अस्ति चेन्मुक्त्यवस्था च द्वैतपत्तिरतोऽन्यथा ॥62॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अमुक्तत्वं तथा काले कालाधीना हि मुक्तता ।
+| verse_lines  = अमुक्तत्वं तथा काले कालाधीना हि मुक्तता ।;काल एवागमोऽप्याह मुक्तिं कालनिवर्तने ॥63॥
+| verse_line2  = काल एवागमोऽप्याह मुक्तिं कालनिवर्तने ॥63॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मुक्तेरपि निवृत्तिः स्यात् संसारित्वमतो भवेत् ।
+| verse_lines  = मुक्तेरपि निवृत्तिः स्यात् संसारित्वमतो भवेत् ।;क्व च प्रत्यक्षतः प्राप्तमनुमागमबाधितम् ॥64॥
+| verse_line2  = क्व च प्रत्यक्षतः प्राप्तमनुमागमबाधितम् ॥64॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = देहात्मत्वं यदि न तत्प्राप्तं प्रत्यक्षतः क्वचित् ।
+| verse_lines  = देहात्मत्वं यदि न तत्प्राप्तं प्रत्यक्षतः क्वचित् ।;मम देह इति ह्येव न देहोऽहमिति प्रमा ॥65॥
+| verse_line2  = मम देह इति ह्येव न देहोऽहमिति प्रमा ॥65॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उपचारश्च कृष्णोऽहमिति कर्दमलेपने ।
+| verse_lines  = उपचारश्च कृष्णोऽहमिति कर्दमलेपने ।;वस्त्रस्य यद्वदेवं स्यात् यद्युपाधिकृतं तदा ॥66॥
+| verse_line2  = वस्त्रस्य यद्वदेवं स्यात् यद्युपाधिकृतं तदा ॥66॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वतः शुक्लत्ववत् कार्ष्ण्यं न ममेति प्रतीयते ।
+| verse_lines  = स्वतः शुक्लत्ववत् कार्ष्ण्यं न ममेति प्रतीयते ।;कथं च भेदो देहादेरात्मनो न प्रतीयते(प्रमीयते) ॥67॥
+| verse_line2  = कथं च भेदो देहादेरात्मनो न प्रतीयते(प्रमीयते) ॥67॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = जातमात्रा मृगा गावो हस्तिनो पक्षिणो झषाः ।
+| verse_lines  = जातमात्रा मृगा गावो हस्तिनो पक्षिणो झषाः ।;भयाभयस्वभोगादौ कारणानि विजातने ॥68॥
+| verse_line2  = भयाभयस्वभोगादौ कारणानि विजातने ॥68॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अस्मृतौ पूर्वदेहस्य विज्ञानं तत्कथं भवेत् ।
+| verse_lines  = अस्मृतौ पूर्वदेहस्य विज्ञानं तत्कथं भवेत् ।;अन्वयव्यतिरेकादेरनुसन्धानविस्मृतौ ॥69॥
+| verse_line2  = अन्वयव्यतिरेकादेरनुसन्धानविस्मृतौ ॥69॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदा देहान्तरज्ञानं देहैक्यावसितिः कुतः ।
+| verse_lines  = यदा देहान्तरज्ञानं देहैक्यावसितिः कुतः ।;व्याप्तत्वादात्मनो देहे व्यवहारेष्वपाटवात् ॥70॥
+| verse_line2  = व्याप्तत्वादात्मनो देहे व्यवहारेष्वपाटवात् ॥70॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भेदज्ञानेऽपि चाङ्गारवह्निवत् स्वाविविक्तवत् ।
+| verse_lines  = भेदज्ञानेऽपि चाङ्गारवह्निवत् स्वाविविक्तवत् ।;भवन्ति व्यवहाराश्च न हि प्रत्यक्षगानपि ॥71॥
+| verse_line2  = भवन्ति व्यवहाराश्च न हि प्रत्यक्षगानपि ॥71॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अर्थान्यथानुभवतः प्रतिपादयितुं क्षमाः ।
+| verse_lines  = अर्थान्यथानुभवतः प्रतिपादयितुं क्षमाः ।;लोकाः ततो हि प्रत्यक्षसिद्धं नान्येन केनचित् ॥72॥
+| verse_line2  = लोकाः ततो हि प्रत्यक्षसिद्धं नान्येन केनचित् ॥72॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शक्यं वारयितुं क्वापि तच्चेन्नोत्तरगोचरम् ।
+| verse_lines  = शक्यं वारयितुं क्वापि तच्चेन्नोत्तरगोचरम् ।;कथमेवोत्तरः कालस्तद्गो मोक्षश्च गम्यते ॥73॥
+| verse_line2  = कथमेवोत्तरः कालस्तद्गो मोक्षश्च गम्यते ॥73॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आगमोऽपि हि सामान्ये सिद्धे प्रत्यक्षतः पुनः ।
+| verse_lines  = आगमोऽपि हि सामान्ये सिद्धे प्रत्यक्षतः पुनः ।;विशेषं ज्ञापयेदेव कथं शक्तिग्रहोऽन्यथा ॥74॥
+| verse_line2  = विशेषं ज्ञापयेदेव कथं शक्तिग्रहोऽन्यथा ॥74॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतीतानागतार्थेषु जाते शक्तिग्रहेऽखिलम् ।
+| verse_lines  = अतीतानागतार्थेषु जाते शक्तिग्रहेऽखिलम् ।;विशेषं गमयेद्वाक्यं न तदज्ञानशक्तिके ॥75॥
+| verse_line2  = विशेषं गमयेद्वाक्यं न तदज्ञानशक्तिके ॥75॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शक्तिश्चेद्वर्तमाने स्यान्नतीतानागतं वदेत् ।
+| verse_lines  = शक्तिश्चेद्वर्तमाने स्यान्नतीतानागतं वदेत् ।;यदि शक्तिग्रहोऽन्यत्र कथं स स्यात् तदग्रहे ॥76॥
+| verse_line2  = यदि शक्तिग्रहोऽन्यत्र कथं स स्यात् तदग्रहे ॥76॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सामान्यं दृष्टमेवासावन्यत्र गमयेद्यदि ।
+| verse_lines  = सामान्यं दृष्टमेवासावन्यत्र गमयेद्यदि ।;सामान्यवर्जितं वस्तु स्वरूपं गमयेत् कथम् ॥77॥
+| verse_line2  = सामान्यवर्जितं वस्तु स्वरूपं गमयेत् कथम् ॥77॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न स्वरूपत्वसामान्यं केनाप्यङ्गीकृतं क्वचित् ।
+| verse_lines  = न स्वरूपत्वसामान्यं केनाप्यङ्गीकृतं क्वचित् ।;स्वरूपं चेदनुगतं व्यावृत्तं तत्र किं भवेत् ॥78॥
+| verse_line2  = स्वरूपं चेदनुगतं व्यावृत्तं तत्र किं भवेत् ॥78॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वानुगतधर्माणामन्ते हि स्वत्वमिष्यते ।
+| verse_lines  = सर्वानुगतधर्माणामन्ते हि स्वत्वमिष्यते ।;किं व्यावृत्तमिति प्रश्ने स्वरूपमिति केवलम् ॥79॥
+| verse_line2  = किं व्यावृत्तमिति प्रश्ने स्वरूपमिति केवलम् ॥79॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्यादुत्तरं ततोऽन्यच्चेत् तदेव स्वयमेव नः ।
+| verse_lines  = स्यादुत्तरं ततोऽन्यच्चेत् तदेव स्वयमेव नः ।;एवं व्यावृत्तरूपेऽपि यदा शक्तिग्रहो भवेत् ॥80॥
+| verse_line2  = एवं व्यावृत्तरूपेऽपि यदा शक्तिग्रहो भवेत् ॥80॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्य सामान्यतो ज्ञानं विना स च भवेत् कुतः ।
+| verse_lines  = तस्य सामान्यतो ज्ञानं विना स च भवेत् कुतः ।;अतो विशेषसामान्यरूपं सर्वमपीष्यते ॥81॥
+| verse_line2  = अतो विशेषसामान्यरूपं सर्वमपीष्यते ॥81॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = व्यावृत्तं यच्च सामान्यं तदेव स्याद्विशेषतः ।
+| verse_lines  = व्यावृत्तं यच्च सामान्यं तदेव स्याद्विशेषतः ।;न चैकधर्मता तेन पदार्थानां परस्परम् ॥82॥
+| verse_line2  = न चैकधर्मता तेन पदार्थानां परस्परम् ॥82॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = धर्माणां भेददृष्ट्यैव तत्सादृश्यस्य दर्शनात् ।
+| verse_lines  = धर्माणां भेददृष्ट्यैव तत्सादृश्यस्य दर्शनात् ।;अतः सर्वपदार्थाश्च सामान्यात् साक्षिगोचराः ॥83॥
+| verse_line2  = अतः सर्वपदार्थाश्च सामान्यात् साक्षिगोचराः ॥83॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वमित्येव विज्ञानं सर्वेषां कथमन्यथा ।
+| verse_lines  = सर्वमित्येव विज्ञानं सर्वेषां कथमन्यथा ।;किञ्चित् सादृश्यविज्ञानादखिलस्यापि वस्तुनः ॥84॥
+| verse_line2  = किञ्चित् सादृश्यविज्ञानादखिलस्यापि वस्तुनः ॥84॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शब्दशक्तिग्रहश्च स्यात् तत्तत्सादृश्यमानतः ।
+| verse_lines  = शब्दशक्तिग्रहश्च स्यात् तत्तत्सादृश्यमानतः ।;प्रत्यक्षं मानसं चैव यदातीतार्थगोचरम् ॥85॥
+| verse_line2  = प्रत्यक्षं मानसं चैव यदातीतार्थगोचरम् ॥85॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तदा स्मृतिप्रमाणत्वमतीतत्वविशेषितम् ।
+| verse_lines  = तदा स्मृतिप्रमाणत्वमतीतत्वविशेषितम् ।;आधिक्यमनुभूतात् तु यदातीतत्वमिष्यते ॥86॥
+| verse_line2  = आधिक्यमनुभूतात् तु यदातीतत्वमिष्यते ॥86॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मानता च कथं न स्यात् स्मृतेर्बाधश्च नात्र हि ।
+| verse_lines  = मानता च कथं न स्यात् स्मृतेर्बाधश्च नात्र हि ।;मानत्वं प्रत्यभिज्ञाया अपि सर्वानुभूतिगम् ॥87॥
+| verse_line2  = मानत्वं प्रत्यभिज्ञाया अपि सर्वानुभूतिगम् ॥87॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतीतवर्तमानत्वधर्मिणी सा च दृश्यते ।
+| verse_lines  = अतीतवर्तमानत्वधर्मिणी सा च दृश्यते ।;न च सा स्मृतिमात्रार्धा तदितन्त्वग्रहैकतः ॥88॥
+| verse_line2  = न च सा स्मृतिमात्रार्धा तदितन्त्वग्रहैकतः ॥88॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतो न वर्तमानैकनियमः स्याद्ग्रहेऽक्षजे ।
+| verse_lines  = अतो न वर्तमानैकनियमः स्याद्ग्रहेऽक्षजे ।;न च प्रमाणतोऽन्या स्यात् प्रमितिर्नाम कुत्रचित् ॥89॥
+| verse_line2  = न च प्रमाणतोऽन्या स्यात् प्रमितिर्नाम कुत्रचित् ॥89॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मानाभावाद् गौरवाच्च कल्पनायाः किमेतया ।
+| verse_lines  = मानाभावाद् गौरवाच्च कल्पनायाः किमेतया ।;मयैतज्ज्ञातमिति तु साक्षिगं ज्ञानगोचरम् ॥90॥
+| verse_line2  = मयैतज्ज्ञातमिति तु साक्षिगं ज्ञानगोचरम् ॥90॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ज्ञानमेव ततोऽन्या न प्रमितिर्नाम दृश्यते ।
+| verse_lines  = ज्ञानमेव ततोऽन्या न प्रमितिर्नाम दृश्यते ।;मानमातृप्रमेयाणां तदुच्छित्तिर्न हि क्वचित् ॥91॥
+| verse_line2  = मानमातृप्रमेयाणां तदुच्छित्तिर्न हि क्वचित् ॥91॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वाप्नानामपि चैतेषां न बाधो दृश्यते क्वचित् ।
+| verse_lines  = स्वाप्नानामपि चैतेषां न बाधो दृश्यते क्वचित् ।;जाग्रत्वमात्रमत्रैकमन्यथा दृश्यते स्फुटम् ॥92॥
+| verse_line2  = जाग्रत्वमात्रमत्रैकमन्यथा दृश्यते स्फुटम् ॥92॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतो मिथ्या न च स्वप्नो जाग्रद्वज्जाग्रदेव च ।
+| verse_lines  = अतो मिथ्या न च स्वप्नो जाग्रद्वज्जाग्रदेव च ।;आत्मवत् क्वचिदात्मा च स्यादेव भ्रमगोचरः ॥93॥
+| verse_line2  = आत्मवत् क्वचिदात्मा च स्यादेव भ्रमगोचरः ॥93॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एतावता न मिथ्याऽऽसौ स्वप्ने जागरिते तथा ।
+| verse_lines  = एतावता न मिथ्याऽऽसौ स्वप्ने जागरिते तथा ।;यद्यात्मन्यन्यथा दृश्यं भ्रान्तमत्रापि तद्भवेत् ॥94॥
+| verse_line2  = यद्यात्मन्यन्यथा दृश्यं भ्रान्तमत्रापि तद्भवेत् ॥94॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अबाधितानुवृत्तेस्तु स्वप्नादेर्भ्रान्तता कुतः ।
+| verse_lines  = अबाधितानुवृत्तेस्तु स्वप्नादेर्भ्रान्तता कुतः ।;न च काचित् प्रमा विश्वभ्रान्तत्वे सर्वमेव च ॥95॥
+| verse_line2  = न च काचित् प्रमा विश्वभ्रान्तत्वे सर्वमेव च ॥95॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अभ्रान्तत्वे प्रमाणं तु कथं तद्भ्रान्तिता भवेत् ।
+| verse_lines  = अभ्रान्तत्वे प्रमाणं तु कथं तद्भ्रान्तिता भवेत् ।;किञ्च भ्रान्तत्ववादी स भ्रान्तत्वं स्वमतस्य च ॥96॥
+| verse_line2  = किञ्च भ्रान्तत्ववादी स भ्रान्तत्वं स्वमतस्य च ॥96॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अङ्गीकरोति नियतं तत्र सम्प्रतिपन्नता ।
+| verse_lines  = अङ्गीकरोति नियतं तत्र सम्प्रतिपन्नता ।;वादिनोस्तेन चाभ्रान्तं विश्वमेव भविष्यति ॥97॥
+| verse_line2  = वादिनोस्तेन चाभ्रान्तं विश्वमेव भविष्यति ॥97॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भ्रान्तत्वभ्रान्तता(भ्रान्तिभ्रान्तता) चेत् स्यात् कथं नाभ्रान्तिसत्यता ।
+| verse_lines  = भ्रान्तत्वभ्रान्तता(भ्रान्तिभ्रान्तता) चेत् स्यात् कथं नाभ्रान्तिसत्यता ।;अशेषदोषदूरं तन्मतं हेयं बुभूषुभिः ॥98॥
+| verse_line2  = अशेषदोषदूरं तन्मतं हेयं बुभूषुभिः ॥98॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = येन स्वमतहेयत्वं स्वयमङ्गीकृतं सदा ।
+| verse_lines  = येन स्वमतहेयत्वं स्वयमङ्गीकृतं सदा ।;भ्रान्तित्वाद् दुर्घटत्वस्य भूषणत्वाच्च केवलम् ॥99॥
+| verse_line2  = भ्रान्तित्वाद् दुर्घटत्वस्य भूषणत्वाच्च केवलम् ॥99॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उन्मत्तोऽपि कथं तस्य मतं स्वीकर्तुमिच्छति ।
+| verse_lines  = उन्मत्तोऽपि कथं तस्य मतं स्वीकर्तुमिच्छति ।;ईशशक्तेरचिन्त्यत्वात् महोन्मत्तैः प्रवर्तितम् ॥100॥
+| verse_line2  = ईशशक्तेरचिन्त्यत्वात् महोन्मत्तैः प्रवर्तितम् ॥100॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतः प्रज्ञाऽत्र मायोक्ता जैव्युपादानमेव सा ।
+| verse_lines  = अतः प्रज्ञाऽत्र मायोक्ता जैव्युपादानमेव सा ।;निमित्तमैश्वरी मुख्या(मुख्यं) निर्मितं त्रातमेव च ॥101॥
+| verse_line2  = निमित्तमैश्वरी मुख्या(मुख्यं) निर्मितं त्रातमेव च ॥101॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ताभ्यां सह पृथक् चैव मायामात्रमितीर्यते ।
+| verse_lines  = ताभ्यां सह पृथक् चैव मायामात्रमितीर्यते ।;उभाभ्यां मातमैश्वर्या त्रातं सह पृथक् ततः ॥102॥
+| verse_line2  = उभाभ्यां मातमैश्वर्या त्रातं सह पृथक् ततः ॥102॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रज्ञात्मकं मनो येन मनोरूपाश्च वासनाः ।
+| verse_lines  = प्रज्ञात्मकं मनो येन मनोरूपाश्च वासनाः ।;धीर्भीरिति मनस्त्वेवेत्याह च श्रुतिरञ्जसा ॥103॥
+| verse_line2  = धीर्भीरिति मनस्त्वेवेत्याह च श्रुतिरञ्जसा ॥103॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = चिदचिन्मिश्रमेवैतन्मनो यावच्च संसृतिः ।
+| verse_lines  = चिदचिन्मिश्रमेवैतन्मनो यावच्च संसृतिः ।;तेनावस्था इमाः सर्वा जीवः पश्यति सर्वदा ॥104॥
+| verse_line2  = तेनावस्था इमाः सर्वा जीवः पश्यति सर्वदा ॥104॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मनोविकारा विषयाः स्वाप्ना यद्बाह्यवन्न ते ।
+| verse_lines  = मनोविकारा विषयाः स्वाप्ना यद्बाह्यवन्न ते ।;स्थूला भवन्त्यतस्तेषां स्पष्टता न तथा क्वचित् ॥105॥
+| verse_line2  = स्थूला भवन्त्यतस्तेषां स्पष्टता न तथा क्वचित् ॥105॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = क्वचित् स्पष्टा स्युष्टे वासना मानसी च सा ।
+| verse_lines  = क्वचित् स्पष्टा स्युष्टे वासना मानसी च सा ।;ईशेच्छयाऽन्तर्दधाति व्यज्यते च पुनस्तया ॥106॥
+| verse_line2  = ईशेच्छयाऽन्तर्दधाति व्यज्यते च पुनस्तया ॥106॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="देहयोगाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A003"></span><h4 class="gr-section-head">देहयोगाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सृष्ट्वैव वासनाभिश्च प्रपञ्चं स्वाप्नमीश्वरः ।
+| verse_lines  = सृष्ट्वैव वासनाभिश्च प्रपञ्चं स्वाप्नमीश्वरः ।;वासनामात्रतां तस्य नीत्वाऽन्तर्धापयत्यजः ॥107॥
+| verse_line2  = वासनामात्रतां तस्य नीत्वाऽन्तर्धापयत्यजः ॥107॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सम्पत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A007"></span><h4 class="gr-section-head">सम्पत्त्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V07
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सुषुप्तिबोधमोहांश्च स्ववशस्तद्वशं सदा ।
+| verse_lines  = सुषुप्तिबोधमोहांश्च स्ववशस्तद्वशं सदा ।;जीवं नयति देवेशः नान्यः कर्ताऽस्य कश्चन ॥108॥
+| verse_line2  = जीवं नयति देवेशः नान्यः कर्ताऽस्य कश्चन ॥108॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नस्थानतोऽप्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A008"></span><h4 class="gr-section-head">नस्थानतोऽप्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न स्थानतोभेदतोऽप्यस्य भेदः कश्चित् परेशितुः ।
+| verse_lines  = न स्थानतोभेदतोऽप्यस्य भेदः कश्चित् परेशितुः ।;सर्वत्राशेषदोषोज्झपूर्णकल्याणचिद्गुणः ॥109॥
+| verse_line2  = सर्वत्राशेषदोषोज्झपूर्णकल्याणचिद्गुणः ॥109॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तद्विरुद्धं तु यत्तत्र मानं नैव क्वचिद्भवेत् ।
+| verse_lines  = तद्विरुद्धं तु यत्तत्र मानं नैव क्वचिद्भवेत् ।;महातात्पर्यरोधेन कथं तन्मानमत्र तु ॥110॥
+| verse_line2  = महातात्पर्यरोधेन कथं तन्मानमत्र तु ॥110॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दुःखाप्ययसुखावाप्तिहेतुत्वेनैव वेदवाक् ।
+| verse_lines  = दुःखाप्ययसुखावाप्तिहेतुत्वेनैव वेदवाक् ।;भवेन्मानं तदीशानात् प्रसन्नादेव नान्यथा ॥111॥
+| verse_line2  = भवेन्मानं तदीशानात् प्रसन्नादेव नान्यथा ॥111॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रसन्नता गुणोत्कर्षज्ञानादेव हि केवलम् ।
+| verse_lines  = प्रसन्नता गुणोत्कर्षज्ञानादेव हि केवलम् ।;निर्दोषतापरिज्ञानादपि नान्येन केनचित् ॥112॥
+| verse_line2  = निर्दोषतापरिज्ञानादपि नान्येन केनचित् ॥112॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘यो मामशेषदोषोज्झं गुणसर्वस्य बृंहितम् ।
+| verse_lines  = ‘‘यो मामशेषदोषोज्झं गुणसर्वस्य बृंहितम् ।;जानात्यस्मै प्रसन्नोऽहं दद्यां मुक्तिं न चान्यथा’’ ॥113॥
+| verse_line2  = जानात्यस्मै प्रसन्नोऽहं दद्यां मुक्तिं न चान्यथा’’ ॥113॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘यो मामशेषाभ्यधिकं विजानाति स एव माम् ।
+| verse_lines  = ‘‘यो मामशेषाभ्यधिकं विजानाति स एव माम् ।;विजानात्यखिलांस्तस्य दद्यां कामान् परं पदम्’’ ॥114॥
+| verse_line2  = विजानात्यखिलांस्तस्य दद्यां कामान् परं पदम्’’ ॥114॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘यो मामेवमसम्मूढः’ ‘किं मां निन्दन्ति शत्रवः’(किं मा निन्दन्ति शत्रवः) ।
+| verse_lines  = ‘यो मामेवमसम्मूढः’ ‘किं मां निन्दन्ति शत्रवः’(किं मा निन्दन्ति शत्रवः) ।;इत्यादिवेदस्मृतिगवाक्यैरेवावसीयते ॥115॥
+| verse_line2  = इत्यादिवेदस्मृतिगवाक्यैरेवावसीयते ॥115॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = लोकतश्च प्रसादेन मुक्तिः सगुणवेदनात् ।
+| verse_lines  = लोकतश्च प्रसादेन मुक्तिः सगुणवेदनात् ।;महातात्पर्यमुख्यस्य विरोधादत एव हि ॥116॥
+| verse_line2  = महातात्पर्यमुख्यस्य विरोधादत एव हि ॥116॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दोषित्वनिर्गुणत्वाल्पगुणत्वादि कथञ्चन ।
+| verse_lines  = दोषित्वनिर्गुणत्वाल्पगुणत्वादि कथञ्चन ।;नार्थः श्रुतिपुराणादेः तद्विरुद्धोऽखिलस्य च ॥117॥
+| verse_line2  = नार्थः श्रुतिपुराणादेः तद्विरुद्धोऽखिलस्य च ॥117॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अर्थः स्वयं विनिर्णीतो वासुदेवेन सादरम् ।
+| verse_lines  = अर्थः स्वयं विनिर्णीतो वासुदेवेन सादरम् ।;‘‘इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ ॥118॥
+| verse_line2  = ‘‘इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ ॥118॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एतद् बुद्ध्वा बुद्धिमान् स्यात् कृतकृत्यश्च भारत’’ ।
+| verse_lines  = एतद् बुद्ध्वा बुद्धिमान् स्यात् कृतकृत्यश्च भारत’’ ।;इत्यतोखिलिसच्छास्त्रविरुद्धत्वेन नानुमा ॥119॥
+| verse_line2  = इत्यतोखिलिसच्छास्त्रविरुद्धत्वेन नानुमा ॥119॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V08
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वर्तते तत्र तेनेशो निर्णीतोऽखिलसद्गुणः ।
+| verse_lines  = वर्तते तत्र तेनेशो निर्णीतोऽखिलसद्गुणः ।;न च चित्त्वादभिन्नत्वं जीवस्येशवदाप्यते ॥120॥
+| verse_line2  = न च चित्त्वादभिन्नत्वं जीवस्येशवदाप्यते ॥120॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उपमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A010"></span><h4 class="gr-section-head">उपमाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यत आभासतामेव श्रुतिरस्य वदत्यलम् ।
+| verse_lines  = यत आभासतामेव श्रुतिरस्य वदत्यलम् ।;‘‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’’ ॥121॥
+| verse_line2  = ‘‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’’ ॥121॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘छाया यथा पुंसदृशा पुमधीना च दृश्यते ।
+| verse_lines  = ‘‘छाया यथा पुंसदृशा पुमधीना च दृश्यते ।;एवमेवात्मकाः सर्वे ब्रह्माद्याः परमात्मनः’’ ॥122॥
+| verse_line2  = एवमेवात्मकाः सर्वे ब्रह्माद्याः परमात्मनः’’ ॥122॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘सत्ताप्रतीतिकार्येषु पुमधीनो यथेयते ।
+| verse_lines  = ‘‘सत्ताप्रतीतिकार्येषु पुमधीनो यथेयते ।;आभास एवं पुरुषा मुक्ताश्च परमात्मनः ॥123॥
+| verse_line2  = आभास एवं पुरुषा मुक्ताश्च परमात्मनः ॥123॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘छाया विष्णो रमा तस्याश्छाया धाता विशेषकौ ।
+| verse_lines  = ‘‘छाया विष्णो रमा तस्याश्छाया धाता विशेषकौ ।;तस्येन्द्रकामौ च तयोस्तयोरन्येऽखिला अपि’’ ॥124॥
+| verse_line2  = तस्येन्द्रकामौ च तयोस्तयोरन्येऽखिला अपि’’ ॥124॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = हरेर्ब्रह्माऽस्य गीस्तस्या विशेषाविन्द्र एतयोः ।
+| verse_lines  = हरेर्ब्रह्माऽस्य गीस्तस्या विशेषाविन्द्र एतयोः ।;मारश्चाभासकाः सर्व एतयोस्तदधीनतः ॥125॥
+| verse_line2  = मारश्चाभासकाः सर्व एतयोस्तदधीनतः ॥125॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वेऽल्पशक्तयश्चैव पूर्णशक्तिः परो हरिः ।
+| verse_lines  = सर्वेऽल्पशक्तयश्चैव पूर्णशक्तिः परो हरिः ।;चेतनत्वेऽपि भिन्नास्ते तस्मादेतेन सर्वदा’’ ॥126॥
+| verse_line2  = चेतनत्वेऽपि भिन्नास्ते तस्मादेतेन सर्वदा’’ ॥126॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यादिश्रुतिवाक्येभ्यो ज्ञायते भेद एव हि ।
+| verse_lines  = इत्यादिश्रुतिवाक्येभ्यो ज्ञायते भेद एव हि ।;आभासत्वं हि निर्णीतं जीवस्य परमात्मनः ॥127॥
+| verse_line2  = आभासत्वं हि निर्णीतं जीवस्य परमात्मनः ॥127॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तन्न युक्तं यदाभास उपाध्यायत्त ईयते ।
+| verse_lines  = तन्न युक्तं यदाभास उपाध्यायत्त ईयते ।;उपाध्यायत्तताभावादाभासत्वविरोधतः ॥128॥
+| verse_line2  = उपाध्यायत्तताभावादाभासत्वविरोधतः ॥128॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = चेतनत्वेन चांशत्वात् समुदायैक्यमापतेत् ।
+| verse_lines  = चेतनत्वेन चांशत्वात् समुदायैक्यमापतेत् ।;अतः पृथक्त्वमुदितं समुदायांशयोर्भवेत् ॥129॥
+| verse_line2  = अतः पृथक्त्वमुदितं समुदायांशयोर्भवेत् ॥129॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ईशाख्या समुदाये स्यादीशरूपेष्विवोदिता ।
+| verse_lines  = ईशाख्या समुदाये स्यादीशरूपेष्विवोदिता ।;अतो देहाद्युपाधीनामपाये समता भवेत् ॥130॥
+| verse_line2  = अतो देहाद्युपाधीनामपाये समता भवेत् ॥130॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ईशरूपैरथाभासा मुख्यतः सूर्यकादिवत् ।
+| verse_lines  = ईशरूपैरथाभासा मुख्यतः सूर्यकादिवत् ।;यदा तदोपाध्यायत्तरूपाणां नांशिता भवेत् ॥131॥
+| verse_line2  = यदा तदोपाध्यायत्तरूपाणां नांशिता भवेत् ॥131॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्याशङ्कानिवृत्त्यर्थमाह वेदाधिपः प्रभुः ।
+| verse_lines  = इत्याशङ्कानिवृत्त्यर्थमाह वेदाधिपः प्रभुः ।;अत एवोपमेत्येव चान्याभासविशेषिताम् ॥132॥
+| verse_line2  = अत एवोपमेत्येव चान्याभासविशेषिताम् ॥132॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदुक्तं तदधीनत्वं सर्वावस्थास्वशेषतः ।
+| verse_lines  = यदुक्तं तदधीनत्वं सर्वावस्थास्वशेषतः ।;जीवस्य सदृशत्वं च चित्त्वमात्रं न चापरम् ॥133॥
+| verse_line2  = जीवस्य सदृशत्वं च चित्त्वमात्रं न चापरम् ॥133॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तावन्मात्रेण चाभासो रूपमेषां चिदात्मनाम् ।
+| verse_lines  = तावन्मात्रेण चाभासो रूपमेषां चिदात्मनाम् ।;नोपाध्यधीनताद्यैश्च नातिसाम्यं निदर्शने ॥134॥
+| verse_line2  = नोपाध्यधीनताद्यैश्च नातिसाम्यं निदर्शने ॥134॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = किञ्चित् सुखादिसादृश्यमपीशेनासुरानृते ।
+| verse_lines  = किञ्चित् सुखादिसादृश्यमपीशेनासुरानृते ।;तत आभासते नित्यं तद्वदाभासतेऽपि च ॥135॥
+| verse_line2  = तत आभासते नित्यं तद्वदाभासतेऽपि च ॥135॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भानमस्तित्वमपि चैवा समन्ताद्यतस्ततः ।
+| verse_lines  = भानमस्तित्वमपि चैवा समन्ताद्यतस्ततः ।;जीव आभास उद्दिष्टः सदैव परमात्मनः ॥136॥
+| verse_line2  = जीव आभास उद्दिष्टः सदैव परमात्मनः ॥136॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न जलायत्तसूर्यादिप्रतिबिम्बोपमत्वतः ।
+| verse_lines  = न जलायत्तसूर्यादिप्रतिबिम्बोपमत्वतः ।;तदधीनत्वमेवेति किञ्चिद् सादृश्यमेव च ॥137॥
+| verse_line2  = तदधीनत्वमेवेति किञ्चिद् सादृश्यमेव च ॥137॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सम्प्रकाशयतः सूत्रगतावखिलमानतः ।
+| verse_lines  = सम्प्रकाशयतः सूत्रगतावखिलमानतः ।;जीवेशभेददृष्ट्यैव समुदायैकता कुतः ॥138॥
+| verse_line2  = जीवेशभेददृष्ट्यैव समुदायैकता कुतः ॥138॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अशेषदोषराहित्यं सर्वशक्तित्वतो हरेः ।
+| verse_lines  = अशेषदोषराहित्यं सर्वशक्तित्वतो हरेः ।;‘‘सर्वोपेता’’ इति कथितमत ऐक्यं क्व दोषिणा ॥139॥
+| verse_line2  = ‘‘सर्वोपेता’’ इति कथितमत ऐक्यं क्व दोषिणा ॥139॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अशेषशक्तियुक्तश्चेत् स्वातन्त्र्याद्दोषवान् कथम् ।
+| verse_lines  = अशेषशक्तियुक्तश्चेत् स्वातन्त्र्याद्दोषवान् कथम् ।;अनुसन्धानरहितमैक्यं चेदेकता न तत् ॥140॥
+| verse_line2  = अनुसन्धानरहितमैक्यं चेदेकता न तत् ॥140॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = चेतनैक्येऽनुसन्धानं प्रमाणं नैव चापरम् ।
+| verse_lines  = चेतनैक्येऽनुसन्धानं प्रमाणं नैव चापरम् ।;अनुसन्धानरहितं समुदायैक्यमेव चेत्(अनुसन्धानरहितसमुदायैक्यमेव चेत्) ॥141॥
+| verse_line2  = अनुसन्धानरहितं समुदायैक्यमेव चेत्(अनुसन्धानरहितसमुदायैक्यमेव चेत्) ॥141॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = चेतनेष्वस्तु तन्नाममात्रमेव यतस्ततः ।
+| verse_lines  = चेतनेष्वस्तु तन्नाममात्रमेव यतस्ततः ।;मुक्तौ स्यादनुसन्धानमित्यपि स्यात् सुदुष्करम् ॥142॥
+| verse_line2  = मुक्तौ स्यादनुसन्धानमित्यपि स्यात् सुदुष्करम् ॥142॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वज्ञ एकतां नानुसन्धत्ते नैव सा यतः ।
+| verse_lines  = सर्वज्ञ एकतां नानुसन्धत्ते नैव सा यतः ।;पश्चात् स्यादनुसन्धानं चेन्मिथ्याज्ञानिनां भवेत् ॥143॥
+| verse_line2  = पश्चात् स्यादनुसन्धानं चेन्मिथ्याज्ञानिनां भवेत् ॥143॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विद्यमानानुसन्धानंं न चेदज्ञत्वमापतेत् ।
+| verse_lines  = विद्यमानानुसन्धानंं न चेदज्ञत्वमापतेत् ।;असदैक्यं भवेत् पश्चाद्यदि स्यात् सप्तमो रसः ॥144॥
+| verse_line2  = असदैक्यं भवेत् पश्चाद्यदि स्यात् सप्तमो रसः ॥144॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = समुदायैक्यमेतस्माद् दूरतोऽपाकृतं सदा ।
+| verse_lines  = समुदायैक्यमेतस्माद् दूरतोऽपाकृतं सदा ।;अतोऽशेषगुणोन्नद्धं निर्दोषं यावदेव हि ॥145॥
+| verse_line2  = अतोऽशेषगुणोन्नद्धं निर्दोषं यावदेव हि ॥145॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तावदेवेश्वरो नाम तत्र भेदोऽपि न क्वचित् ।
+| verse_lines  = तावदेवेश्वरो नाम तत्र भेदोऽपि न क्वचित् ।;‘‘नेह नानास्ति किमपि हरयोऽयमयं हि सः’’ ॥146॥
+| verse_line2  = ‘‘नेह नानास्ति किमपि हरयोऽयमयं हि सः’’ ॥146॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यादिश्रुतिमानेन जीवांशः सर्व एव च ।
+| verse_lines  = इत्यादिश्रुतिमानेन जीवांशः सर्व एव च ।;नियमेनानुसन्धानवन्तो यद्येकता स्वतः ॥147॥
+| verse_line2  = नियमेनानुसन्धानवन्तो यद्येकता स्वतः ॥147॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अंशिनोऽशेषसन्धानमत्यल्पस्यापि विद्यते ।
+| verse_lines  = अंशिनोऽशेषसन्धानमत्यल्पस्यापि विद्यते ।;भुवि जातेन चांशेन सुखदुःखादि तद्गतम् ॥148॥
+| verse_line2  = भुवि जातेन चांशेन सुखदुःखादि तद्गतम् ॥148॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनुभूयते विशेषस्तु कश्चिदीशकृतो भवेत् ।
+| verse_lines  = अनुभूयते विशेषस्तु कश्चिदीशकृतो भवेत् ।;ईशस्याचिन्त्यशक्तित्वान्नाशक्यं क्वापि विद्यते ॥149॥
+| verse_line2  = ईशस्याचिन्त्यशक्तित्वान्नाशक्यं क्वापि विद्यते ॥149॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सेशताऽनुपपन्नैव यदि जीवैकताऽस्य हि ।
+| verse_lines  = सेशताऽनुपपन्नैव यदि जीवैकताऽस्य हि ।;अनीशस्येशतेत्येव विरुद्धं सर्वमानतः ॥150॥
+| verse_line2  = अनीशस्येशतेत्येव विरुद्धं सर्वमानतः ॥150॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ईशत्वेनैव विज्ञातमनीशत्वेन चेच्छ्रुतिः ।
+| verse_lines  = ईशत्वेनैव विज्ञातमनीशत्वेन चेच्छ्रुतिः ।;अनीशत्वेन विज्ञातमीशत्वेनाथवाऽदिशेत् ॥151॥
+| verse_line2  = अनीशत्वेन विज्ञातमीशत्वेनाथवाऽदिशेत् ॥151॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उपजीव्यविरोधेन नैव मानत्वमेष्यति ।
+| verse_lines  = उपजीव्यविरोधेन नैव मानत्वमेष्यति ।;अत एवेशतासिद्धेर्न किञ्चिच्छक्यमस्य च ॥152॥
+| verse_line2  = अत एवेशतासिद्धेर्न किञ्चिच्छक्यमस्य च ॥152॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ईशत्वेऽनीशभेदेन श्रुत्या सम्यक्प्रकाशिते ।
+| verse_lines  = ईशत्वेऽनीशभेदेन श्रुत्या सम्यक्प्रकाशिते ।;अयुक्तमपि चान्यत्र युक्तं भवति तद्बलात् ॥153॥
+| verse_line2  = अयुक्तमपि चान्यत्र युक्तं भवति तद्बलात् ॥153॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतोऽन्यत्रापि यद्दृष्टं तदीशेनैव कल्प्यते ।
+| verse_lines  = अतोऽन्यत्रापि यद्दृष्टं तदीशेनैव कल्प्यते ।;श्रुत्याभासाप्तमपि न हीशत्वपरिपन्थि यत् ॥154॥
+| verse_line2  = श्रुत्याभासाप्तमपि न हीशत्वपरिपन्थि यत् ॥154॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ईशोऽनीशो जगन्मिथ्या दुःखी मुक्तो भिदा न हि ।
+| verse_lines  = ईशोऽनीशो जगन्मिथ्या दुःखी मुक्तो भिदा न हि ।;इति प्रतिज्ञाव्याघातः सर्वदोषाधिकाधिकः ॥155॥
+| verse_line2  = इति प्रतिज्ञाव्याघातः सर्वदोषाधिकाधिकः ॥155॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति हि ब्रह्मतर्कोक्तिरतिहेयमतोऽखिलैः ।
+| verse_lines  = इति हि ब्रह्मतर्कोक्तिरतिहेयमतोऽखिलैः ।;बुभूषुभिर्मतमिदं जीवेशाभेदवादिनः ॥156॥
+| verse_line2  = बुभूषुभिर्मतमिदं जीवेशाभेदवादिनः ॥156॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नायुक्तमीशितुः किञ्चिदीशत्वस्याविरोधि यत् ।
+| verse_lines  = नायुक्तमीशितुः किञ्चिदीशत्वस्याविरोधि यत् ।;यदीशत्वविरोधि स्यात्(यदीशित्वविरोधि स्यात्) तदेवायुक्तमञ्जसा ॥157॥
+| verse_line2  = यदीशत्वविरोधि स्यात्(यदीशित्वविरोधि स्यात्) तदेवायुक्तमञ्जसा ॥157॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ईशत्वस्याविरोधेन(ईशित्वस्याविरोधेन) योजयित्वाऽखिलाः प्रमाः ।
+| verse_lines  = ईशत्वस्याविरोधेन(ईशित्वस्याविरोधेन) योजयित्वाऽखिलाः प्रमाः ।;सिद्धेशत्वेन(सिद्धेशित्वेन) चायुक्तमपि हीशेन योजयेत् ॥158॥
+| verse_line2  = सिद्धेशत्वेन(सिद्धेशित्वेन) चायुक्तमपि हीशेन योजयेत् ॥158॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मानतः प्राप्तमखिलं नामानं योजयेत् क्वचित् ।
+| verse_lines  = मानतः प्राप्तमखिलं नामानं योजयेत् क्वचित् ।;इति हि ब्रह्मतर्कोक्तिरतो युक्तमिहोदितम् ॥ 159॥
+| verse_line2  = इति हि ब्रह्मतर्कोक्तिरतो युक्तमिहोदितम् ॥ 159॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स चाप्राकृतरूपत्वादरूपः स्वगुणात्मकम् ।
+| verse_lines  = स चाप्राकृतरूपत्वादरूपः स्वगुणात्मकम् ।;रूपमस्य शिरःपाणिपादाद्यात्मकमिष्यते ॥160॥
+| verse_line2  = रूपमस्य शिरःपाणिपादाद्यात्मकमिष्यते ॥160॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतो नानित्यता नैव श्रुतिद्वयविरोधिता ।
+| verse_lines  = अतो नानित्यता नैव श्रुतिद्वयविरोधिता ।;यथा हि तैजसस्यैव प्रकाशस्योज्झितावपि ॥161॥
+| verse_line2  = यथा हि तैजसस्यैव प्रकाशस्योज्झितावपि ॥161॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आत्मैव ज्योतिरित्याह जीवस्येशं श्रुतिस्तथा ।
+| verse_lines  = आत्मैव ज्योतिरित्याह जीवस्येशं श्रुतिस्तथा ।;तद्भक्तितारतम्येन तारतम्यं विमुक्तिगम् ॥162॥
+| verse_line2  = तद्भक्तितारतम्येन तारतम्यं विमुक्तिगम् ॥162॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V10
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ब्रह्मादीनां च सर्वेषामानन्दादेर्यथाक्रमम् ।
+| verse_lines  = ब्रह्मादीनां च सर्वेषामानन्दादेर्यथाक्रमम् ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="स्थानविशेषाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A017"></span><h4 class="gr-section-head">स्थानविशेषाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रतिबिम्बवदप्येषामानन्दोऽन्यगुणा यथा ॥163॥
+| verse_lines  = प्रतिबिम्बवदप्येषामानन्दोऽन्यगुणा यथा ॥163॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नारायणगुणाधीनश्चात्यल्पस्तदपेक्षया ।
+| verse_lines  = नारायणगुणाधीनश्चात्यल्पस्तदपेक्षया ।;तस्माद्भिन्नस्य सततं ‘‘अन्यज्ज्ञानं परस्य च ॥164॥
+| verse_line2  = तस्माद्भिन्नस्य सततं ‘‘अन्यज्ज्ञानं परस्य च ॥164॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्यज्ज्ञानं च जीवानामन्य आनन्द ईशता ।
+| verse_lines  = अन्यज्ज्ञानं च जीवानामन्य आनन्द ईशता ।;मुख्येशता परेशस्य गौणी जीवस्य सा यतः’’ ॥165॥
+| verse_line2  = मुख्येशता परेशस्य गौणी जीवस्य सा यतः’’ ॥165॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति श्रुतेः ....... ।
+| verse_lines  = इति श्रुतेः ....... ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पालकत्वाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A017"></span><h4 class="gr-section-head">पालकत्वाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ..... सृष्टिनाशौ तदधीनावितीरिते ।
+| verse_lines  = ..... सृष्टिनाशौ तदधीनावितीरिते ।;स्वभावत्वात् स्थितेर्नैतदपेक्षेति न युज्यते ॥166॥
+| verse_line2  = स्वभावत्वात् स्थितेर्नैतदपेक्षेति न युज्यते ॥166॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यतः स्वभावोऽप्यखलि ईशायत्तोऽखिलस्य च ।
+| verse_lines  = यतः स्वभावोऽप्यखलि ईशायत्तोऽखिलस्य च ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अव्यक्ताधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A017"></span><h4 class="gr-section-head">अव्यक्ताधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अव्यक्तोऽपि स्वशक्यैव भक्तानां दृश्यते हरिः ॥167॥
+| verse_lines  = अव्यक्तोऽपि स्वशक्यैव भक्तानां दृश्यते हरिः ॥167॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A017"></span><h4 class="gr-section-head">उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्)</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तदभिन्ना गुणा नित्यमपि सर्वे विशेषतः ।
+| verse_lines  = तदभिन्ना गुणा नित्यमपि सर्वे विशेषतः ।;गुणत्वेन गुणित्वेन भोक्तृभोग्यतया स्थिताः ॥168॥
+| verse_line2  = गुणत्वेन गुणित्वेन भोक्तृभोग्यतया स्थिताः ॥168॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विशेषात्मतया तेषां नित्यशक्त्यात्मना तथा ।
+| verse_lines  = विशेषात्मतया तेषां नित्यशक्त्यात्मना तथा ।;नित्यं स्थितेर्न(नित्यस्थितेर्न) धर्माणां क्रियादीनामनित्यता ॥169॥
+| verse_line2  = नित्यं स्थितेर्न(नित्यस्थितेर्न) धर्माणां क्रियादीनामनित्यता ॥169॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न विशेषात्मता चेयमनित्या शक्तिरूपता ।
+| verse_lines  = न विशेषात्मता चेयमनित्या शक्तिरूपता ।;सैव यत्सविशेषा स्याद् विशेषोऽन्यो न चाप्ययम् ॥170॥
+| verse_line2  = सैव यत्सविशेषा स्याद् विशेषोऽन्यो न चाप्ययम् ॥170॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वनिर्वाहकताहेतोस्तथापि स्याद्विशेषता(स्याद्विशेषतः) ।
+| verse_lines  = स्वनिर्वाहकताहेतोस्तथापि स्याद्विशेषता(स्याद्विशेषतः) ।;विशेषत्वेन विज्ञातेः प्रमाणैरखिलैरपि ॥171॥
+| verse_line2  = विशेषत्वेन विज्ञातेः प्रमाणैरखिलैरपि ॥171॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ससर्ज सञ्जहारेति विशेषो ह्यवगम्यते ।
+| verse_lines  = ससर्ज सञ्जहारेति विशेषो ह्यवगम्यते ।;श्रुत्यैव स स एवेति तदभेदश्च गम्यते ॥172॥
+| verse_line2  = श्रुत्यैव स स एवेति तदभेदश्च गम्यते ॥172॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भेदो यदि विशेषस्य स भेदो भेदिना कथम् ।
+| verse_lines  = भेदो यदि विशेषस्य स भेदो भेदिना कथम् ।;भिन्नश्चेदनवस्था स्यादभिन्नश्चेत् पुरा न किम् ॥173॥
+| verse_line2  = भिन्नश्चेदनवस्था स्यादभिन्नश्चेत् पुरा न किम् ॥173॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विशेषोऽभिन्न एवेति तेन नाभ्युपगम्यते ।
+| verse_lines  = विशेषोऽभिन्न एवेति तेन नाभ्युपगम्यते ।;अभिन्नो निर्विशेषश्चेद्भेदस्तद्भेदता कुतः ॥174॥
+| verse_line2  = अभिन्नो निर्विशेषश्चेद्भेदस्तद्भेदता कुतः ॥174॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनेनानेन भिन्नोऽयमिति यत्सविशेषतः ।
+| verse_lines  = अनेनानेन भिन्नोऽयमिति यत्सविशेषतः ।;भेद एवैष बहुधा दृश्यते तत्किमुत्तरम् ॥175॥
+| verse_line2  = भेद एवैष बहुधा दृश्यते तत्किमुत्तरम् ॥175॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अभेदभेदयोश्चैव स्वरूपत्वं हि भेदिनः(भेदिना) ।
+| verse_lines  = अभेदभेदयोश्चैव स्वरूपत्वं हि भेदिनः(भेदिना) ।;तयोरप्यविशेषत्वे पर्यायत्वं हि शब्दयोः ॥176॥
+| verse_line2  = तयोरप्यविशेषत्वे पर्यायत्वं हि शब्दयोः ॥176॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अभेदभेदशब्दौ च पर्यायाविति को वदेत् ।
+| verse_lines  = अभेदभेदशब्दौ च पर्यायाविति को वदेत् ।;भेदोऽन्योन्यमभेदश्च भेदिना चेद्विशेषिता ॥177॥
+| verse_line2  = भेदोऽन्योन्यमभेदश्च भेदिना चेद्विशेषिता ॥177॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अविशेषे कथं भेदो भेदिनैकस्तथा भिदा ।
+| verse_lines  = अविशेषे कथं भेदो भेदिनैकस्तथा भिदा ।;पुनस्तयोर्विभेदश्च भेदिमात्रत्वतो भवेत् ॥178॥
+| verse_line2  = पुनस्तयोर्विभेदश्च भेदिमात्रत्वतो भवेत् ॥178॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भेदिनश्चैव भेदस्य विशेषो यदि गम्यते ।
+| verse_lines  = भेदिनश्चैव भेदस्य विशेषो यदि गम्यते ।;अभेदाभेदिनोश्चैव किं भेदोऽभेदभेदयोः ॥179॥
+| verse_line2  = अभेदाभेदिनोश्चैव किं भेदोऽभेदभेदयोः ॥179॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विशेषेणैव सर्वत्र यदि व्यवहृतिर्भवेत् ।
+| verse_lines  = विशेषेणैव सर्वत्र यदि व्यवहृतिर्भवेत् ।;कल्पनागौरवायैव किं भेदः कल्प्यते तदा ॥180॥
+| verse_line2  = कल्पनागौरवायैव किं भेदः कल्प्यते तदा ॥180॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ऐक्यप्रतीत्यभावेन भेद एव गवाश्वयोः(गवश्वयोः) ।
+| verse_lines  = ऐक्यप्रतीत्यभावेन भेद एव गवाश्वयोः(गवश्वयोः) ।;स एवेति प्रतीतौ हि विशेषो नाम भण्यते ॥181॥
+| verse_line2  = स एवेति प्रतीतौ हि विशेषो नाम भण्यते ॥181॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सच्चिदादेरपर्यायसिद्ध्यर्थं मायिनाऽपि हि ।
+| verse_lines  = सच्चिदादेरपर्यायसिद्ध्यर्थं मायिनाऽपि हि ।;अङ्गीकार्यो विशेषोऽयं यद्यसत्यविशेषणम् ॥182॥
+| verse_line2  = अङ्गीकार्यो विशेषोऽयं यद्यसत्यविशेषणम् ॥182॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पृथक्पृथग्वारयितुं शब्दान्तरमितीष्यते ।
+| verse_lines  = पृथक्पृथग्वारयितुं शब्दान्तरमितीष्यते ।;मायाविशेषराहित्यविशेषणविशेषिता(विशेषेण विशेषिता) ॥183॥
+| verse_line2  = मायाविशेषराहित्यविशेषणविशेषिता(विशेषेण विशेषिता) ॥183॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सत्यस्यापि भवेत् सा च तथा चेदनवस्थितिः ।
+| verse_lines  = सत्यस्यापि भवेत् सा च तथा चेदनवस्थितिः ।;यदि सत्ये विशेषो न न तदुक्तिर्भवेत् तदा ॥184॥
+| verse_line2  = यदि सत्ये विशेषो न न तदुक्तिर्भवेत् तदा ॥184॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = लक्ष्यते चेत् तेन लक्ष्यमित्यपि स्याद्विशेषिता ।
+| verse_lines  = लक्ष्यते चेत् तेन लक्ष्यमित्यपि स्याद्विशेषिता ।;पुनः पुनर्लक्षणायामपि स्यादनवस्थितिः ॥185॥
+| verse_line2  = पुनः पुनर्लक्षणायामपि स्यादनवस्थितिः ॥185॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यद्यभावविशेषित्वं स्यादङ्गीकृतमेव ते ।
+| verse_lines  = यद्यभावविशेषित्वं स्यादङ्गीकृतमेव ते ।;असार्वज्ञादिराहित्यमप्येवं ते भविष्यति ॥186॥
+| verse_line2  = असार्वज्ञादिराहित्यमप्येवं ते भविष्यति ॥186॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तदा सार्वज्ञमेव स्याद्भावार्थत्वान्नञोर्द्वयोः ।
+| verse_lines  = तदा सार्वज्ञमेव स्याद्भावार्थत्वान्नञोर्द्वयोः ।;यदि नैतादृशं ग्राह्यमसुखत्वानिवर्तनात् ॥187॥
+| verse_line2  = यदि नैतादृशं ग्राह्यमसुखत्वानिवर्तनात् ॥187॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = असत्त्वाज्ञानतादेश्च स्यादसत्त्वादिकं तदा ।
+| verse_lines  = असत्त्वाज्ञानतादेश्च स्यादसत्त्वादिकं तदा ।;अनृतादिविरोधित्वं यद्यस्याभ्युपगम्यते ॥188॥
+| verse_line2  = अनृतादिविरोधित्वं यद्यस्याभ्युपगम्यते ॥188॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनैश्वर्यविरोधित्वमप्येवं किं निवार्यते ।
+| verse_lines  = अनैश्वर्यविरोधित्वमप्येवं किं निवार्यते ।;अखण्डखण्डनादेवं विशेषोऽखण्डवादिना ॥189॥
+| verse_line2  = अखण्डखण्डनादेवं विशेषोऽखण्डवादिना ॥189॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = खण्डितेनापि मनसा स्वीकार्योऽनन्यथागतेः ।
+| verse_lines  = खण्डितेनापि मनसा स्वीकार्योऽनन्यथागतेः ।;अखण्डखण्डवादिभ्यां खण्डाखण्डेन चैव तत् ॥190॥
+| verse_line2  = अखण्डखण्डवादिभ्यां खण्डाखण्डेन चैव तत् ॥190॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = महादरेण शिरसि विशेषो धार्य एव हि ।
+| verse_lines  = महादरेण शिरसि विशेषो धार्य एव हि ।;निदर्शनत्रयेणातो भगवानत्यभिन्नताम् ॥191॥
+| verse_line2  = निदर्शनत्रयेणातो भगवानत्यभिन्नताम् ॥191॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = गुणानामादरेणाह तच्च नाभिहितान्वयः ।
+| verse_lines  = गुणानामादरेणाह तच्च नाभिहितान्वयः ।;यदाशेषविशेषाणामुक्तिः सामान्यतो भवेत् ॥192॥
+| verse_line2  = यदाशेषविशेषाणामुक्तिः सामान्यतो भवेत् ॥192॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पदैकेनाप्युत्तरेण विशेषावगतिर्भवेत् ।
+| verse_lines  = पदैकेनाप्युत्तरेण विशेषावगतिर्भवेत् ।;यतोऽशेषविशेषाणां वस्तुनाऽस्त्येव चैकता ॥193॥
+| verse_line2  = यतोऽशेषविशेषाणां वस्तुनाऽस्त्येव चैकता ॥193॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतः सामान्यतो ज्ञातः पदान्तरबलात् पुनः ।
+| verse_lines  = अतः सामान्यतो ज्ञातः पदान्तरबलात् पुनः ।;भवेत् विशेषतो ज्ञातस्तेन स्यादन्वितोक्तिता ॥194॥
+| verse_line2  = भवेत् विशेषतो ज्ञातस्तेन स्यादन्वितोक्तिता ॥194॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वार्थ एवान्वितो यस्मात् केनचित् तद्विशेषतः ।
+| verse_lines  = स्वार्थ एवान्वितो यस्मात् केनचित् तद्विशेषतः ।;अनेनेति तदुक्त्यैव ज्ञायतेऽनुभवेन हि ॥195॥
+| verse_line2  = अनेनेति तदुक्त्यैव ज्ञायतेऽनुभवेन हि ॥195॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यद्यनन्वितमेवैतत्पदं स्वार्थं वदेदिह ।
+| verse_lines  = यद्यनन्वितमेवैतत्पदं स्वार्थं वदेदिह ।;तथाऽन्यान्यपि सर्वाणि कः कुर्यादन्वयं पुनः ॥196॥
+| verse_line2  = तथाऽन्यान्यपि सर्वाणि कः कुर्यादन्वयं पुनः ॥196॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = व्यापारो न हि शब्दस्य परः स्वार्थप्रकाशनात्‌।
+| verse_lines  = व्यापारो न हि शब्दस्य परः स्वार्थप्रकाशनात्‌।;पुमानप्येकवारोक्त्या कृतकृत्यो यदा भवेत् ॥197॥
+| verse_line2  = पुमानप्येकवारोक्त्या कृतकृत्यो यदा भवेत् ॥197॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्वयस्य कथं ज्ञानं शब्दार्थत्वं यदाऽस्य न ।
+| verse_lines  = अन्वयस्य कथं ज्ञानं शब्दार्थत्वं यदाऽस्य न ।;यदैवानन्वितार्थस्य वचनं तैः पदैर्भवेत् ॥198॥
+| verse_line2  = यदैवानन्वितार्थस्य वचनं तैः पदैर्भवेत् ॥198॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनन्वितः स्याच्छब्दार्थो न तदर्थो हि सोऽन्वयः ।
+| verse_lines  = अनन्वितः स्याच्छब्दार्थो न तदर्थो हि सोऽन्वयः ।;निराकाङ्क्षपदान्येव वाक्यमित्युच्यते बुधैः ॥199॥
+| verse_line2  = निराकाङ्क्षपदान्येव वाक्यमित्युच्यते बुधैः ॥199॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तत्तदर्थाभिधानेन स्यान्निराकाङ्क्षता च सा ।
+| verse_lines  = तत्तदर्थाभिधानेन स्यान्निराकाङ्क्षता च सा ।;अपूर्तेस्तावदर्थानामकाङ्क्षा पूर्वमिष्यते ॥200॥
+| verse_line2  = अपूर्तेस्तावदर्थानामकाङ्क्षा पूर्वमिष्यते ॥200॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कर्मकर्तृक्रियाणां तु पूर्वो कोऽन्योऽन्वयो भवेत् ।
+| verse_lines  = कर्मकर्तृक्रियाणां तु पूर्वो कोऽन्योऽन्वयो भवेत् ।;अपूर्तिश्चेत् पदैरुक्तैः किं नृशृङ्गेण पूर्यते ॥201॥
+| verse_line2  = अपूर्तिश्चेत् पदैरुक्तैः किं नृशृङ्गेण पूर्यते ॥201॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = व्यापारश्चेत् पुनस्तेषामनुक्तावपि किं न सः ।
+| verse_lines  = व्यापारश्चेत् पुनस्तेषामनुक्तावपि किं न सः ।;उक्ते बुद्धिस्थताहेतोर्यदि व्यापार इष्यते ॥202॥
+| verse_line2  = उक्ते बुद्धिस्थताहेतोर्यदि व्यापार इष्यते ॥202॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = बुद्धिस्थत्वाय यत्नं न कथं कुर्युः पुरैव च ।
+| verse_lines  = बुद्धिस्थत्वाय यत्नं न कथं कुर्युः पुरैव च ।;पुरुषाधीनता तेषां यदि पश्चाच्च सा समा ॥203॥
+| verse_line2  = पुरुषाधीनता तेषां यदि पश्चाच्च सा समा ॥203॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पुमानेवान्वयायैषां यदि पश्चाद्विचेष्टते ।
+| verse_lines  = पुमानेवान्वयायैषां यदि पश्चाद्विचेष्टते ।;अनन्विताभिधानानां स एवार्थान्तरोक्तिषु ॥204॥
+| verse_line2  = अनन्विताभिधानानां स एवार्थान्तरोक्तिषु ॥204॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यततां शब्दशक्तिश्चेत् तत्र नैवान्वये कथम् ।
+| verse_lines  = यततां शब्दशक्तिश्चेत् तत्र नैवान्वये कथम् ।;तत्कल्पनागुरुत्वादिदोषेतोऽभिहितान्वयः ॥205॥
+| verse_line2  = तत्कल्पनागुरुत्वादिदोषेतोऽभिहितान्वयः ॥205॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनुभूतिविरुद्धश्च त्याज्य एव मनीषिभिः ।
+| verse_lines  = अनुभूतिविरुद्धश्च त्याज्य एव मनीषिभिः ।;कर्तृशब्दे ह्यभिहिते धर्मसामान्यवेदनात् ॥206॥
+| verse_line2  = कर्तृशब्दे ह्यभिहिते धर्मसामान्यवेदनात् ॥206॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विशेषधर्ममन्विच्छन् किमित्येव हि पृच्छति ।
+| verse_lines  = विशेषधर्ममन्विच्छन् किमित्येव हि पृच्छति ।;गुणक्रियादिधर्माणां विशेषे कथिते पुनः ॥207॥
+| verse_line2  = गुणक्रियादिधर्माणां विशेषे कथिते पुनः ॥207॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निराकाङ्क्षो भवेद्यस्माच्छब्दा अन्वितवाचकाः ।
+| verse_lines  = निराकाङ्क्षो भवेद्यस्माच्छब्दा अन्वितवाचकाः ।;अतोऽनन्तगुणात्मैको भगवानेक एव तु ॥208॥
+| verse_line2  = अतोऽनन्तगुणात्मैको भगवानेक एव तु ॥208॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उच्यते सर्ववेदैश्च ........ ।
+| verse_lines  = उच्यते सर्ववेदैश्च ........ ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A017" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="परानन्दाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A017"></span><h4 class="gr-section-head">परानन्दाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = .... ते चाखलिवलिक्षणाः ।
+| verse_lines  = .... ते चाखलिवलिक्षणाः ।;सर्वे सर्वगुणात्मानः सर्वकर्तार एव तु ॥209॥
+| verse_line2  = सर्वे सर्वगुणात्मानः सर्वकर्तार एव तु ॥209॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तथापि सविशेषाश्च विद्वद्य्वुत्पत्तितोऽपि च ।
+| verse_lines  = तथापि सविशेषाश्च विद्वद्य्वुत्पत्तितोऽपि च ।;तैस्तैः शब्दैश्च भण्यन्ते युज्यते चोपदेशतः ॥210॥
+| verse_line2  = तैस्तैः शब्दैश्च भण्यन्ते युज्यते चोपदेशतः ॥210॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्यानन्दादिसादृश्यमानुकूल्यादि नापरम् ।
+| verse_lines  = अन्यानन्दादिसादृश्यमानुकूल्यादि नापरम् ।;पूर्णत्वादि महत्तेषां वैलक्षण्यं श्रुतौ श्रुतम् ॥211॥
+| verse_line2  = पूर्णत्वादि महत्तेषां वैलक्षण्यं श्रुतौ श्रुतम् ॥211॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पूर्णोऽशेषनियन्ता च सुस्वादुतम(सुखादुतम) एकलः ।
+| verse_lines  = पूर्णोऽशेषनियन्ता च सुस्वादुतम(सुखादुतम) एकलः ।;गुणोरुसमुदायोऽयं वासुदेवः सुनिष्कलः(स निष्कळः) ॥212॥
+| verse_line2  = गुणोरुसमुदायोऽयं वासुदेवः सुनिष्कलः(स निष्कळः) ॥212॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V17
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वासुदेवश्रुतिः सैषा गुणान् वक्ति हरेः परान् ।
+| verse_lines  = वासुदेवश्रुतिः सैषा गुणान् वक्ति हरेः परान् ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S02_A020" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="फलाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S02_A020"></span><h4 class="gr-section-head">फलाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V20
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स एवाशेषजीवस्थनिःसङ्ख्यानादिकालिकान् ॥213॥
+| verse_lines  = स एवाशेषजीवस्थनिःसङ्ख्यानादिकालिकान् ॥213॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V20
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = धर्माऽधर्मान् सदा पश्यन् स्वेच्छया बोधयत्यजः ।
+| verse_lines  = धर्माऽधर्मान् सदा पश्यन् स्वेच्छया बोधयत्यजः ।;कांश्चित् तेषां फलं चैव ददाति स्वयमच्युतः ॥214॥
+| verse_line2  = कांश्चित् तेषां फलं चैव ददाति स्वयमच्युतः ॥214॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V20
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न ते विशेषं कमपि प्रेरणादिकमुच्यते ।
+| verse_lines  = न ते विशेषं कमपि प्रेरणादिकमुच्यते ।;कुर्युः कदाऽपि तेनायं स्वतन्त्रोऽनुपचारतः ॥215॥
+| verse_line2  = कुर्युः कदाऽपि तेनायं स्वतन्त्रोऽनुपचारतः ॥215॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V20
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कर्माणि तानि च पृथक् चेतनान्येव सर्वशः ।
+| verse_lines  = कर्माणि तानि च पृथक् चेतनान्येव सर्वशः ।;अचेतनशरीराणि स्वकर्मफलभाञ्जि च ॥216॥
+| verse_line2  = अचेतनशरीराणि स्वकर्मफलभाञ्जि च ॥216॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V20
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रत्येकं तेषु चानन्तकर्माण्येवंविधानि च ।
+| verse_lines  = प्रत्येकं तेषु चानन्तकर्माण्येवंविधानि च ।;तानि चैवमितीशस्य निःसीमा शक्तिरुत्तमा ॥217॥
+| verse_line2  = तानि चैवमितीशस्य निःसीमा शक्तिरुत्तमा ॥217॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V20
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एकैव ब्रह्महत्या हि वराहहरिणोदिता ।
+| verse_lines  = एकैव ब्रह्महत्या हि वराहहरिणोदिता ।;ब्रह्मपारस्तवेनैव निष्क्रान्ता राजदेहतः ॥218॥
+| verse_line2  = ब्रह्मपारस्तवेनैव निष्क्रान्ता राजदेहतः ॥218॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V20
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्तोत्रस्य तस्य माहात्म्यात् व्याधत्वं गमिता पुनः ।
+| verse_lines  = स्तोत्रस्य तस्य माहात्म्यात् व्याधत्वं गमिता पुनः ।;प्राप्य ज्ञानं परं चाप तथाऽन्यान्यपि सर्वशः(सर्वदा) ॥219॥
+| verse_line2  = प्राप्य ज्ञानं परं चाप तथाऽन्यान्यपि सर्वशः(सर्वदा) ॥219॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V20
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनन्तान्युदितान्येवं प्रभुणा कपिलेन हि ।
+| verse_lines  = अनन्तान्युदितान्येवं प्रभुणा कपिलेन हि ।;संसारे पच्यमानानि कर्माण्यपि पृथक् पृथक् ॥220॥
+| verse_line2  = संसारे पच्यमानानि कर्माण्यपि पृथक् पृथक् ॥220॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S02_V20
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्मादनन्तमाहात्म्यगुणपूर्णो(गुणपूगो) जनार्दनः ।
+| verse_lines  = तस्मादनन्तमाहात्म्यगुणपूर्णो(गुणपूगो) जनार्दनः ।;भक्त्या परमयाऽऽराध्य इति पादार्थ ईयते ॥221॥
+| verse_line2  = भक्त्या परमयाऽऽराध्य इति पादार्थ ईयते ॥221॥
+}}
+<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥</div>
+<span id="gr-C3-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>
+=== तृतीयः पादः ===
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I1" data-block-id="AV_C03_S03_I1" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">वैराग्यतो भक्तिदार्ढ्यं तेनोपासा यदा भवेत् ।</div>
+<div class="introduction-line">आपरोक्ष्यं भवेत् विष्णोरिति पादक्रमो भवेत् ॥1॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I2" data-block-id="AV_C03_S03_I2" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">युक्तितो ज्ञातवेदार्थो निरस्य समयान् परान् ।</div>
+<div class="introduction-line">परस्परविरोधं(धे) च प्रणुद्याशेषवाक्यगम् ॥2॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I3" data-block-id="AV_C03_S03_I3" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">अध्यात्मप्रवणो भूत्वा तस्य सन्निहितत्वतः ।</div>
+<div class="introduction-line">बहुयुक्तिविरोधानां भानात् तत्सहितश्रुतेः ॥3॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I4" data-block-id="AV_C03_S03_I4" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">विरोधं च निराकृत्य श्रुतीनां प्राणतत्वगान् ।</div>
+<div class="introduction-line">परिहृत्य विरोधांश्च तत्प्रसादानुरञ्जितः ॥4॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I5" data-block-id="AV_C03_S03_I5" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">देहकर्तृत्वमीशस्य ज्ञात्वा तत्पितृतास्मृतेः ।</div>
+<div class="introduction-line">विशेषस्नेहमापाद्य सर्वकर्तृत्वतोऽधिकम् ॥5॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I6" data-block-id="AV_C03_S03_I6" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">निष्पाद्य बहुमानं च तदन्यत्रातिदुःखतः ।</div>
+<div class="introduction-line">उत्पाद्याधिकवैराग्यं तद्गुणाधिक्यवेदनात् ॥6॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I7" data-block-id="AV_C03_S03_I7" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">सर्वस्य तद्वशत्वाच्च दार्ढ्यं भक्तेरवाप्य च ।</div>
+<div class="introduction-line">यतेतोपासनायैव विशिष्टाचार्यसम्पदा ॥7॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I8" data-block-id="AV_C03_S03_I8" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">कर्तव्या ब्रह्मजिज्ञासेत्युक्ते किमिति संशये ।</div>
+<div class="introduction-line">अत इत्युदितेऽप्यस्य विशेषानुक्तितः पुनः ॥8॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I9" data-block-id="AV_C03_S03_I9" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">सृष्टिबन्धनमोक्षादिकर्तृत्वस्य श्रुतत्वतः ।</div>
+<div class="introduction-line">यतो मोक्षादिदाताऽसावतो जिज्ञास्य एव वः ॥9॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I10" data-block-id="AV_C03_S03_I10" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">इत्याह तत्परं ब्रह्म व्यासाख्यं ज्ञानरश्मिमत् ।</div>
+<div class="introduction-line">येनैव बन्धमोक्षः स्यात् स च जिज्ञासया गतः ॥10॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I11" data-block-id="AV_C03_S03_I11" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">सुप्रसन्नो भवेदीशो जिज्ञासाऽतोऽस्य मुक्तिदा ।</div>
+<div class="introduction-line">मोक्षादिदत्वमीशस्य कथमेवावगम्यते ॥11॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I12" data-block-id="AV_C03_S03_I12" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">इति चेच्छास्त्रयोनित्वात् शास्त्रगम्यो हि मोक्षदः ।</div>
+<div class="introduction-line">प्रत्यक्षावसितेभ्यः स्याद्यदि मोक्षः कथञ्चन ॥12॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I13" data-block-id="AV_C03_S03_I13" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">किमित्यनादिसंसारमग्नाः सर्वा इमाः प्रजाः ।</div>
+<div class="introduction-line">यस्मान्नियमतो दुःखहानिः प्रत्यक्षतो भवेत् ॥13॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I14" data-block-id="AV_C03_S03_I14" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">धावन्त्येव तमुद्दिश्य राजाद्यमखिलाः प्रजाः ।</div>
+<div class="introduction-line">अनुमागम्यतो मोक्षो यदि स्यादनुमैव हि ॥14॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I15" data-block-id="AV_C03_S03_I15" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">दृष्टपूरुषवन्मोक्षदातृतां विनिवारयेत् ।</div>
+<div class="introduction-line">तच्छास्त्रगम्य एवैको मोक्षदो भवति ध्रुवम् ॥15॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I16" data-block-id="AV_C03_S03_I16" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">शास्त्रगम्यश्च नान्योऽस्ति मोक्षदत्वेन केशवात् ।</div>
+<div class="introduction-line">मोक्षदो हि स्वतन्त्रः स्यात् परतन्त्रः स्वयं सृतौ ॥16॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I17" data-block-id="AV_C03_S03_I17" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">वर्तमानः कथं शक्तः परमोक्षाय केवलम् ।</div>
+<div class="introduction-line">अन्याश्रयेण यद्येष दद्यान्मोक्षं स एव हि ॥17॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I18" data-block-id="AV_C03_S03_I18" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">तेन नानुसृतो मोक्षं न दद्यादन्यवाक्यतः ।</div>
+<div class="introduction-line">अतस्तदर्थमपि स ज्ञेयो विष्णुर्मुमुक्षुभिः ॥18॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I19" data-block-id="AV_C03_S03_I19" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">‘यमेवैष’ इति श्रुत्या ‘तमेवे’ति च सादरम् ।</div>
+<div class="introduction-line">शास्त्रयोनित्वमस्यैव ज्ञायते वेदवादिभिः ॥19॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I20" data-block-id="AV_C03_S03_I20" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">‘य एनं विदुरमृता’ इत्युक्तस्तु समुद्रगः ।</div>
+<div class="introduction-line">‘तदेव ब्रह्म परममि’ति श्रुत्यावधारितः ॥20॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I21" data-block-id="AV_C03_S03_I21" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">‘यतः प्रसूते’ति ततः सृष्टिमाह ततो हरिः ।</div>
+<div class="introduction-line">शास्त्रयोनिर्न चान्योऽस्ति मुख्यतस्त्विति गम्यते ॥21॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I22" data-block-id="AV_C03_S03_I22" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">शास्त्रयोनित्वमेतस्य ज्ञायते हि समन्वयात् ।</div>
+<div class="introduction-line">समिति ह्युपसर्गेन परमुख्यार्थतोच्यते ॥22॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I23" data-block-id="AV_C03_S03_I23" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">एवं परममुख्यार्थो नारायण इति श्रुतेः ।</div>
+<div class="introduction-line">निर्धारणाय नाशब्दमिति वेदपतिर्जगौ ॥23॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I24" data-block-id="AV_C03_S03_I24" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">कथं समन्वयो ज्ञेयः स्वल्पशाखाविदां नृणाम् ।</div>
+<div class="introduction-line">‘वेदा ह्यनन्ता’ इति हि श्रुतिराहाप्यनन्ताम् ॥24॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I25" data-block-id="AV_C03_S03_I25" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">अनन्तवेदनिर्णीतिर्महाप्रलयवारिधेः ।</div>
+<div class="introduction-line">उत्तारणोपमेत्यस्मान्न ज्ञेयोऽत्र समन्वयः ॥25॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I26" data-block-id="AV_C03_S03_I26" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">इत्याशङ्कापनोदार्थं(इति शङ्कापनोदार्थं) स आह करुणाकरः ।</div>
+<div class="introduction-line">अशक्योत्तारणत्वेऽपि(अशक्योत्तरणत्वेऽपि) ह्यागमापारवारिधेः ॥26॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I27" data-block-id="AV_C03_S03_I27" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">निर्णीयते मयैवायं रोमकूपलयोदिना ।</div>
+<div class="introduction-line">यद्यप्यशेषवेदार्थो दुर्गमोऽखलिमानवैः ॥27॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I28" data-block-id="AV_C03_S03_I28" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">मज्ज्ञानाव्याकृताकाशे प्राप्नोति परमाणुताम् ।</div>
+<div class="introduction-line">इति प्रकाशयन् (वेद)विश्वपतिराह प्रमेयताम् ॥28॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I29" data-block-id="AV_C03_S03_I29" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">निखलिस्यापि वेदस्य गतिसामान्यमञ्जसा ।</div>
+<div class="introduction-line">को नाम गतिसामान्यमनन्तागमसम्पदः ॥29॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I30" data-block-id="AV_C03_S03_I30" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">ज्ञानसूर्यमृते ब्रूयात् तमेकं बादरायणम् ।</div>
+<div class="introduction-line">अन्योऽप्यल्पमतिः शाखाचतुष्पञ्चगतं वसु ॥30॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I31" data-block-id="AV_C03_S03_I31" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">जानन्ननुमितत्वेन ब्रूयात् तस्य प्रसादतः ।</div>
+<div class="introduction-line">इति मुख्यतयाऽशेषगतिसामान्यवित् प्रभुः ॥31॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I32" data-block-id="AV_C03_S03_I32" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">प्रतिजज्ञे दृढं यस्माद्देवानामपि पूर्यते ।</div>
+<div class="introduction-line">अतो निखलिवेदानां सिद्ध एव समन्वयः ॥32॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I33" data-block-id="AV_C03_S03_I33" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">इति सुज्ञापितार्थोऽपि पृथक् चाह समन्वयम् ।</div>
+<div class="introduction-line">तत्र प्रथमतोऽन्यत्र प्रसिद्धानां समन्वयः ॥33॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I34" data-block-id="AV_C03_S03_I34" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">शब्दानां वाच्य एवात्र महामल्लेशभङ्गवत् ।</div>
+<div class="introduction-line">इतोऽत्यभ्यधिकत्वेऽपि तुर्यपादोदितस्य तु ॥34॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I35" data-block-id="AV_C03_S03_I35" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">महासमन्वये तस्मिन्नाधिकारोऽखिलस्य हि ।</div>
+<div class="introduction-line">ब्रह्मैवाधिकृतस्तत्र मुख्यतोऽन्ये यथाक्रमम् ॥35॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I36" data-block-id="AV_C03_S03_I36" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">दुर्गमत्वाच्च नैवात्र प्राथम्येनोदितोऽञ्जसा ।</div>
+<div class="introduction-line">अतोऽन्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां निर्णयाय तु ॥36॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I37" data-block-id="AV_C03_S03_I37" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">प्रवृत्तः प्रथमं देवः तत्रानन्दादयो गुणाः ।</div>
+<div class="introduction-line">ईशस्यैवेति निर्णीताः श्रुतियुक्तिसमाश्रयात् ॥37॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I38" data-block-id="AV_C03_S03_I38" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">देवतान्तरगाः सर्वे शब्दवृत्तिनिमित्ततः ।</div>
+<div class="introduction-line">विष्णुमेव वदन्त्यद्धा तत्सङ्गादुपचारतः ॥38॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I39" data-block-id="AV_C03_S03_I39" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">अन्यदेवान् वदन्तीह विशेषगुणवक्तृतः ।</div>
+<div class="introduction-line">विष्णुमेव परं ब्रूयुरेवमन्येऽप्यशेषतः ॥39॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I40" data-block-id="AV_C03_S03_I40" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">इत्यन्यत्र प्रसिद्धोरुशब्दराशेरशेषतः ।</div>
+<div class="introduction-line">ज्ञाते समन्वये विष्णौ लिङ्गैर्ह्येष समन्वयः ॥40॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I41" data-block-id="AV_C03_S03_I41" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">तेषामन्यगतत्वे तु न स्यात् सम्यक्समन्वयः ।</div>
+<div class="introduction-line">इत्येवाशेषलिङ्गानां ब्रह्मण्येव समन्वयम् ॥41॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I42" data-block-id="AV_C03_S03_I42" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">आह उभयगतत्वं च स्यादतो लिङ्गशब्दयोः ।</div>
+<div class="introduction-line">इति संशयनुत्त्यर्थमुभयत्र प्रतीतितः ॥42॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I43" data-block-id="AV_C03_S03_I43" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">शब्दानां वर्तमानानां सलिङ्गानां विशेषतः ।</div>
+<div class="introduction-line">समन्वयो हरावेव यन्नैवान्यत्र मुख्यतः ॥43॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I44" data-block-id="AV_C03_S03_I44" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">शब्दा लिङ्गानि च यतो नैवान्यत्र स्वतन्त्रता ।</div>
+<div class="introduction-line">अस्वतन्त्रेषु शब्दस्य वृत्तिहेतुर्न मुख्यतः ॥44॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I45" data-block-id="AV_C03_S03_I45" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">यतोऽतो यदधीनास्ते शब्दार्थत्वमुपागतः ।</div>
+<div class="introduction-line">अत्यल्पेनैव शब्दस्य वृत्तिहेतुगुणेन तु ॥45॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I46" data-block-id="AV_C03_S03_I46" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">अयो यथा दाहकत्वं स एवेशः स्वतन्त्रतः ।</div>
+<div class="introduction-line">मुख्यशब्दार्थ इति हि स्वीकर्तव्यो मनीषिभिः ॥46॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I47" data-block-id="AV_C03_S03_I47" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">इत्याह एवं च शब्दानां नारायणसमन्वये ।</div>
+<div class="introduction-line">सिद्धेऽप्यशेषशब्दानां न कथञ्चन युज्यते ॥47॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I48" data-block-id="AV_C03_S03_I48" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">विरोधादवरत्वादेरपि प्राप्तिर्यतो भवेत् ।</div>
+<div class="introduction-line">इति चेदवरत्वादि द्विविधं ह्युपलभ्यते ॥48॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I49" data-block-id="AV_C03_S03_I49" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">परस्यावरताहेतुर्यः स्वयं पर एव सन् ।</div>
+<div class="introduction-line">सोऽपि ह्यवरशब्दार्थो यथा राजा जयी भवेत् ॥49॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I50" data-block-id="AV_C03_S03_I50" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">अन्योऽवरत्वानुभवी तयोः पूर्वोऽस्ति केशवे ।</div>
+<div class="introduction-line">द्वितीयो जीव एवास्ति स्वातन्त्र्यान्न तु(च) दूषणम् ॥50॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I51" data-block-id="AV_C03_S03_I51" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">हरेरेवमशेषेण सर्वशब्दसमन्वये ।</div>
+<div class="introduction-line">उक्ते विरोधहीनस्य स्यात् समन्वयता यतः ॥51॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I52" data-block-id="AV_C03_S03_I52" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">अतोऽशेषविरोधानां कृतेशेन निराकृतिः ।</div>
+<div class="introduction-line">समन्वयाविरोधाभ्यां सञ्जाते वस्तुनिर्णये ॥52॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I53" data-block-id="AV_C03_S03_I53" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">किं मया कार्यमित्येव स्याद्बुद्धिरधिकारिणः ।</div>
+<div class="introduction-line">तत्र भक्तिविधानार्थमभक्तानर्थसन्ततौ ॥53॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I54" data-block-id="AV_C03_S03_I54" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">उक्तायां भक्तिदार्ढ्याय प्रोक्तेऽशेषगुणोच्चये ।</div>
+<div class="introduction-line">वक्तव्योपासना नित्यं कर्तव्येत्यादरेण हि ॥54॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I55" data-block-id="AV_C03_S03_I55" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">सोपासना च द्विविधा शास्त्राभ्यासस्वरूपिणी ।</div>
+<div class="introduction-line">ध्यानरूपा परा चैव तदङ्गं धारणादिकम् ॥55॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I56" data-block-id="AV_C03_S03_I56" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">तथोभयात्मकं चैव पादेऽस्मिन् बादरायणः ।</div>
+<div class="introduction-line">आहोपासनमद्धैव विस्तरात् श्रुतिपूर्वकम् ॥56॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I57" data-block-id="AV_C03_S03_I57" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">पृथग्दृष्टिरशक्यत्वमनिर्णीतिः समुच्चयः ।</div>
+<div class="introduction-line">विशेषदर्शनं कार्यलोपो नानोक्तिराशुता ॥57॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I58" data-block-id="AV_C03_S03_I58" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">विभ्रमोपाकृतिर्लिङ्गमनवस्थाविशेषिता ।</div>
+<div class="introduction-line">अप्रयोजनता चातिप्रसङ्गोऽदूरसंश्रयः ॥58॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I59" data-block-id="AV_C03_S03_I59" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">विशिष्टकारणं चेष्टां दृष्टवैरूप्यमुन्नतिः ।</div>
+<div class="introduction-line">अनुक्तिरप्रयत्नत्वं दृढबन्धपराभवौ ॥59॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I60" data-block-id="AV_C03_S03_I60" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">पुंसाम्यं प्राप्तसन्त्यागः कारणानिर्णयो भ्रमः ।</div>
+<div class="introduction-line">विशेषदर्शितालापो गुणसाम्यं पृथग्दृशिः ॥60॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I61" data-block-id="AV_C03_S03_I61" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">अगम्यवर्त्म सन्धानमिष्टं फलमकल्पना ।</div>
+<div class="introduction-line">शुद्धवैरूप्यमङ्गत्वमविशेषदृशिः क्रिया ॥61॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I62" data-block-id="AV_C03_S03_I62" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">युक्तयः पूर्वपक्षस्थाः सुज्ञेयत्वं विधिक्रिया ।</div>
+<div class="introduction-line">माहात्म्यमल्पशक्तित्वं यथायोग्यफलं भवः ॥62॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I63" data-block-id="AV_C03_S03_I63" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">फलसाम्यं विशेषश्च गुणाधिक्यं प्रधानता ।</div>
+<div class="introduction-line">यथाशक्तिक्रिया सन्धिः प्रमाणबलमानतिः ॥63॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I64" data-block-id="AV_C03_S03_I64" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">कारणं कार्यवैशेष्यं स्वभावो वस्तुदूषणम् ।</div>
+<div class="introduction-line">प्रतिक्रियाविरोधश्च प्रतिसन्धिरनूनता ॥64॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I65" data-block-id="AV_C03_S03_I65" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">संस्कारपाटवं स्वेच्छानियतिर्वस्तुवैभवम् ।</div>
+<div class="introduction-line">विशेषोक्तिरमानत्वं प्राधान्यं प्रीतिरागमः ॥65॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I66" data-block-id="AV_C03_S03_I66" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">सुस्थिरत्वं कृतप्राप्तिरनादिगुणविस्तरः ।</div>
+<div class="introduction-line">साधनोत्तमता नानादृष्टिः शिष्टिरनूनता ॥66॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S03_I67" data-block-id="AV_C03_S03_I67" data-verse="AV_C03_S03">
+<div class="introduction-line">अविघ्नत्वाविरोधौ च गुणवैशेष्यमागमः ।</div>
+<div class="introduction-line">सिद्धान्तनिर्णया ह्येता युक्तयो व्याहृताः सदा ॥67॥</div>
+</div>
+<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="सर्ववेदान्तप्रत्ययाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A001"></span><h4 class="gr-section-head">सर्ववेदान्तप्रत्ययाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यथाशक्त्यखिलान् वेदान् विज्ञायोपासनं भवेत् ।
+| verse_lines  = यथाशक्त्यखिलान् वेदान् विज्ञायोपासनं भवेत् ।;तत्राखिलस्य विज्ञप्तिः सम्यग्ब्रह्मणः एव हि ॥68॥
+| verse_line2  = तत्राखिलस्य विज्ञप्तिः सम्यग्ब्रह्मणः एव हि ॥68॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तदन्येषां (यथायोग्यं)यथायोगमखिलज्ञप्तिरिष्यते ।
+| verse_lines  = तदन्येषां (यथायोग्यं)यथायोगमखिलज्ञप्तिरिष्यते ।;तावतोपासने योग्यो भवेदेवाखिलः पुमान् ॥69॥
+| verse_line2  = तावतोपासने योग्यो भवेदेवाखिलः पुमान् ॥69॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = महत्त्वस्य परं पारं विदित्वैव जनार्दनः ।
+| verse_lines  = महत्त्वस्य परं पारं विदित्वैव जनार्दनः ।;स्तोष्यतामेति तुष्टत्वमिति नास्त्येव नारद ॥70॥
+| verse_line2  = स्तोष्यतामेति तुष्टत्वमिति नास्त्येव नारद ॥70॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = किन्तु निश्चलया भक्त्या ह्यात्मज्ञानानुरूपतः ।
+| verse_lines  = किन्तु निश्चलया भक्त्या ह्यात्मज्ञानानुरूपतः ।;यः स्तोष्यति सदा भक्तस्तुष्टस्तस्य सदा हरिः ॥71॥
+| verse_line2  = यः स्तोष्यति सदा भक्तस्तुष्टस्तस्य सदा हरिः ॥71॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यादिवाक्यसन्दर्भाद्यथायोग्याखिलज्ञता ।
+| verse_lines  = इत्यादिवाक्यसन्दर्भाद्यथायोग्याखिलज्ञता ।;आत्मज्ञानानुरूपत्वं यथाशक्ति विचारणम् ॥72॥
+| verse_line2  = आत्मज्ञानानुरूपत्वं यथाशक्ति विचारणम् ॥72॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘वेदः कृत्स्नोऽधिगन्तव्यः’ ‘स्वाध्यायाध्ययनं भवेत्’ ।
+| verse_lines  = ‘वेदः कृत्स्नोऽधिगन्तव्यः’ ‘स्वाध्यायाध्ययनं भवेत्’ ।;इत्यादिवाक्यवैयर्थ्यमन्यथा न निवार्यते ॥73॥
+| verse_line2  = इत्यादिवाक्यवैयर्थ्यमन्यथा न निवार्यते ॥73॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अद्यापि तेन देवाद्याः शृण्वते मन्वते सदा ।
+| verse_lines  = अद्यापि तेन देवाद्याः शृण्वते मन्वते सदा ।;ध्यायन्ति च यथायोगं तथाप्यावस्तुनिर्णयात् ॥74॥
+| verse_line2  = ध्यायन्ति च यथायोगं तथाप्यावस्तुनिर्णयात् ॥74॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = श्रवणं मननं चैव कर्तव्यं सर्वदैव(सर्वथैव) हि ।
+| verse_lines  = श्रवणं मननं चैव कर्तव्यं सर्वदैव(सर्वथैव) हि ।;मतिश्रुतिध्यानकालविशेषं गुरुरुत्तमः ॥75॥
+| verse_line2  = मतिश्रुतिध्यानकालविशेषं गुरुरुत्तमः ॥75॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वेत्ति तस्योक्तिमार्गेण कुर्वतः स्याद्धि दर्शनम् ।
+| verse_lines  = वेत्ति तस्योक्तिमार्गेण कुर्वतः स्याद्धि दर्शनम् ।;श्रवणं दृष्टतत्त्वस्य मननं ध्यानमेव च ॥76॥
+| verse_line2  = श्रवणं दृष्टतत्त्वस्य मननं ध्यानमेव च ॥76॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विशेषानन्दसम्प्राप्त्या अन्यस्यैतानि दृष्टये ।
+| verse_lines  = विशेषानन्दसम्प्राप्त्या अन्यस्यैतानि दृष्टये ।;यदि तादृग्गुरुर्नास्ति निर्णीतश्रवणादिकम् ॥77॥
+| verse_line2  = यदि तादृग्गुरुर्नास्ति निर्णीतश्रवणादिकम् ॥77॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सत्सिद्धान्तानुसारेण निर्णयज्ञात् समाचरेत् ।
+| verse_lines  = सत्सिद्धान्तानुसारेण निर्णयज्ञात् समाचरेत् ।;श्रवणादि विना नैव क्षणं तिष्ठेदपि क्वचित् ॥78॥
+| verse_line2  = श्रवणादि विना नैव क्षणं तिष्ठेदपि क्वचित् ॥78॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अत्यशक्ये तु निद्रादौ पुनरेव समाचरेत् ।
+| verse_lines  = अत्यशक्ये तु निद्रादौ पुनरेव समाचरेत् ।;अभावे निर्णयज्ञस्य सच्छास्त्राण्येव सर्वदा ॥79॥
+| verse_line2  = अभावे निर्णयज्ञस्य सच्छास्त्राण्येव सर्वदा ॥79॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शृणुयाद्यदि सज्ज्ञानप्राचुर्यमुपलभ्यते ।
+| verse_lines  = शृणुयाद्यदि सज्ज्ञानप्राचुर्यमुपलभ्यते ।;महद्भ्यो विष्णुभक्तेभ्यो यथाशक्ति च संशयम् ॥80॥
+| verse_line2  = महद्भ्यो विष्णुभक्तेभ्यो यथाशक्ति च संशयम् ॥80॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = छिन्द्यात् स्वतोऽधिकाभावे स्वयमेव समभ्यसेत् ।
+| verse_lines  = छिन्द्यात् स्वतोऽधिकाभावे स्वयमेव समभ्यसेत् ।;ब्रूयादपि च शिष्येभ्यः सत्सिद्धान्तमहापयन् ॥81॥
+| verse_line2  = ब्रूयादपि च शिष्येभ्यः सत्सिद्धान्तमहापयन् ॥81॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अशेषगुणपूर्णत्वं सर्वदोषसमुज्झितिः ।
+| verse_lines  = अशेषगुणपूर्णत्वं सर्वदोषसमुज्झितिः ।;विष्णोरन्यच्च तत्तन्त्रमिति सम्यग्विनिर्णयः ॥82॥
+| verse_line2  = विष्णोरन्यच्च तत्तन्त्रमिति सम्यग्विनिर्णयः ॥82॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वतन्त्रत्वं सदा तस्य तस्य भेदश्च सर्वतः ।
+| verse_lines  = स्वतन्त्रत्वं सदा तस्य तस्य भेदश्च सर्वतः ।;अदोषत्वस्य सिद्ध्यर्थं यदभेदे तदन्वयः ॥83॥
+| verse_line2  = अदोषत्वस्य सिद्ध्यर्थं यदभेदे तदन्वयः ॥83॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तत्तन्त्रत्वं च मुक्तानामपि तद्गुणपूर्तये ।
+| verse_lines  = तत्तन्त्रत्वं च मुक्तानामपि तद्गुणपूर्तये ।;मुक्तानामपि भेदश्च न हि भिन्नमभिन्नताम् ॥84॥
+| verse_line2  = मुक्तानामपि भेदश्च न हि भिन्नमभिन्नताम् ॥84॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = गच्छद्दृष्टं क्वचित् तस्याप्यभावोऽनुभवोपगः ।
+| verse_lines  = गच्छद्दृष्टं क्वचित् तस्याप्यभावोऽनुभवोपगः ।;पूर्वाभेदे दोषवत्त्वमीशस्येत्यतिभिन्नता ॥85॥
+| verse_line2  = पूर्वाभेदे दोषवत्त्वमीशस्येत्यतिभिन्नता ॥85॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नारायणेन मुक्तानामपि सम्यगिति स्थितिः ।
+| verse_lines  = नारायणेन मुक्तानामपि सम्यगिति स्थितिः ।;भेदाभेदेऽप्यभेदेन दोषाणामपि सम्भवः ॥86॥
+| verse_line2  = भेदाभेदेऽप्यभेदेन दोषाणामपि सम्भवः ॥86॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निर्दोषत्वं रमायाश्च तदनन्तरता तथा ।
+| verse_lines  = निर्दोषत्वं रमायाश्च तदनन्तरता तथा ।;ब्रह्मा सरस्वती वीन्द्रशेषरुद्राश्च तत्स्त्रियः ॥87॥
+| verse_line2  = ब्रह्मा सरस्वती वीन्द्रशेषरुद्राश्च तत्स्त्रियः ॥87॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शक्रकामौ तदन्ये च क्रमान्मुक्तावपीति च ।
+| verse_lines  = शक्रकामौ तदन्ये च क्रमान्मुक्तावपीति च ।;सत्सिद्धान्त इति ज्ञेयो निर्णीतो हरिणा स्वयम् ॥88॥
+| verse_line2  = सत्सिद्धान्त इति ज्ञेयो निर्णीतो हरिणा स्वयम् ॥88॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एतद्विरोधे यत्सर्वं तमसेन्धाय केवलम् ।
+| verse_lines  = एतद्विरोधे यत्सर्वं तमसेन्धाय केवलम् ।;अन्धन्तमो विशन्तीति प्राह श्रुतिरतिस्फुटम् ॥89॥
+| verse_line2  = अन्धन्तमो विशन्तीति प्राह श्रुतिरतिस्फुटम् ॥89॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्येव श्रुतयोऽशेषाः पञ्चरात्रमथाखिलम् ।
+| verse_lines  = इत्येव श्रुतयोऽशेषाः पञ्चरात्रमथाखिलम् ।;मूलरामायणं चैव भारतं स्मृतयोऽखिलाः ॥90॥
+| verse_line2  = मूलरामायणं चैव भारतं स्मृतयोऽखिलाः ॥90॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वैष्णवानि पुराणानि साङ्ख्ययोगौ परावपि ।
+| verse_lines  = वैष्णवानि पुराणानि साङ्ख्ययोगौ परावपि ।;ब्रह्मतर्कश्च मीमांसेत्यनन्तः शब्दसागरः ॥91॥
+| verse_line2  = ब्रह्मतर्कश्च मीमांसेत्यनन्तः शब्दसागरः ॥91॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनन्ता युक्तयश्चैव प्रत्यक्षागममूलकाः ।
+| verse_lines  = अनन्ता युक्तयश्चैव प्रत्यक्षागममूलकाः ।;प्रत्यक्षमैश्वरं चैव रमादीनामशेषतः ॥92॥
+| verse_line2  = प्रत्यक्षमैश्वरं चैव रमादीनामशेषतः ॥92॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मुक्तानामप्यमुक्तानामेतमेवार्थमुत्तमम् ।
+| verse_lines  = मुक्तानामप्यमुक्तानामेतमेवार्थमुत्तमम् ।;अन्यावकाशरहितं प्रकाशयति सादरम् ॥93॥
+| verse_line2  = अन्यावकाशरहितं प्रकाशयति सादरम् ॥93॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एतदेव च सच्छास्त्रं दुःशास्त्रं तु ततः परम् ।
+| verse_lines  = एतदेव च सच्छास्त्रं दुःशास्त्रं तु ततः परम् ।;सच्छास्त्रमभ्यसेन्नित्यं दुःशास्त्रं च परित्यजेत् ॥94॥
+| verse_line2  = सच्छास्त्रमभ्यसेन्नित्यं दुःशास्त्रं च परित्यजेत् ॥94॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = असंशयेन तत्त्वस्य निर्णये ब्रह्मदर्शनम् ।
+| verse_lines  = असंशयेन तत्त्वस्य निर्णये ब्रह्मदर्शनम् ।;सम्यग्विषमविज्ञानतारतम्यानुसारतः ॥95॥
+| verse_line2  = सम्यग्विषमविज्ञानतारतम्यानुसारतः ॥95॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = फलं भवेत् तारतम्यात् सुखदुःखात्मकं नृणाम् ।
+| verse_lines  = फलं भवेत् तारतम्यात् सुखदुःखात्मकं नृणाम् ।;सम्यक् चाधिकविज्ञानात् सुखाधिक्यं भवेन्नृणाम् ॥96॥
+| verse_line2  = सम्यक् चाधिकविज्ञानात् सुखाधिक्यं भवेन्नृणाम् ॥96॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतो यथाऽऽत्मशक्त्यैव श्रवणं मननं तथा ।
+| verse_lines  = अतो यथाऽऽत्मशक्त्यैव श्रवणं मननं तथा ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="उपसंहाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A002"></span><h4 class="gr-section-head">उपसंहाराधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कृत्वाऽथ कुर्वन्नपि वा निदिध्यासनमाचरेत् ॥97॥
+| verse_lines  = कृत्वाऽथ कुर्वन्नपि वा निदिध्यासनमाचरेत् ॥97॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A042" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नवाधिकरणम्(अनुबन्धाद्यधिकरणम्)" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A042"></span><h4 class="gr-section-head">नवाधिकरणम्(अनुबन्धाद्यधिकरणम्)</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विषयेषु च संसर्गात् शाश्वतस्य च संशयात् ।
+| verse_lines  = विषयेषु च संसर्गात् शाश्वतस्य च संशयात् ।;मनसा चान्यदाकाङ्क्षात् परं न प्रतिपद्यते ॥98॥
+| verse_line2  = मनसा चान्यदाकाङ्क्षात् परं न प्रतिपद्यते ॥98॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति भारतवाक्यं हि तेनैतद्दोषवर्जितः ।
+| verse_lines  = इति भारतवाक्यं हि तेनैतद्दोषवर्जितः ।;सदोपासनया युक्तो वासुदेवं प्रपश्यति ॥99॥
+| verse_line2  = सदोपासनया युक्तो वासुदेवं प्रपश्यति ॥99॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दोषा अनादिसम्बद्धास्ते मुक्तिपरिपन्थिनः ।
+| verse_lines  = दोषा अनादिसम्बद्धास्ते मुक्तिपरिपन्थिनः ।;सन्त्येव प्रायशः पुंस्सु तेन मोक्षो न जायते ॥100॥
+| verse_line2  = सन्त्येव प्रायशः पुंस्सु तेन मोक्षो न जायते ॥100॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वे त एते जीवेषु दृश्यन्ते तारतम्यतः ।
+| verse_lines  = सर्वे त एते जीवेषु दृश्यन्ते तारतम्यतः ।;ऋजूनामेक एवास्ति परमोत्साहवर्जनम् ॥101॥
+| verse_line2  = ऋजूनामेक एवास्ति परमोत्साहवर्जनम् ॥101॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स गुणाल्पत्वमात्रत्वान्नर्जुत्वेन विरुद्ध्यते ।
+| verse_lines  = स गुणाल्पत्वमात्रत्वान्नर्जुत्वेन विरुद्ध्यते ।;अतो विष्णौ परा भक्तिस्तद्भक्तेषु रमादिषु ॥102॥
+| verse_line2  = अतो विष्णौ परा भक्तिस्तद्भक्तेषु रमादिषु ॥102॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तारतम्येन कर्तव्या पुरुषार्थमभीप्सता ।
+| verse_lines  = तारतम्येन कर्तव्या पुरुषार्थमभीप्सता ।;स्वादरः सर्वजन्तूनां संसिद्धो हि स्वभावतः ॥103॥
+| verse_line2  = स्वादरः सर्वजन्तूनां संसिद्धो हि स्वभावतः ॥103॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ततोऽधिकः स्वोत्तमेषु तदाधिक्यानुसारतः ।
+| verse_lines  = ततोऽधिकः स्वोत्तमेषु तदाधिक्यानुसारतः ।;कर्तव्यो वासुदेवान्तं सर्वथा शुभमिच्छता ॥104॥
+| verse_line2  = कर्तव्यो वासुदेवान्तं सर्वथा शुभमिच्छता ॥104॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न कदाचित् त्यजेत् तं च क्रमेणैनं विवर्धयेत् ।
+| verse_lines  = न कदाचित् त्यजेत् तं च क्रमेणैनं विवर्धयेत् ।;समेषु स्वात्मवत् स्नेहः सत्स्वन्यत्र ततो दया ॥105॥
+| verse_line2  = समेषु स्वात्मवत् स्नेहः सत्स्वन्यत्र ततो दया ॥105॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कार्यैवमापरोक्ष्येण दृश्यते क्षिप्रमीश्वरः ।
+| verse_lines  = कार्यैवमापरोक्ष्येण दृश्यते क्षिप्रमीश्वरः ।;तत्तमोऽन्धं व्रजेत् विष्णुसमत्वं योऽनुपश्यति ॥106॥
+| verse_line2  = तत्तमोऽन्धं व्रजेत् विष्णुसमत्वं योऽनुपश्यति ॥106॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = रमाब्रह्मशिवादीनामपि मुक्तौ कथञ्चन ।
+| verse_lines  = रमाब्रह्मशिवादीनामपि मुक्तौ कथञ्चन ।;किमुताधिक्यदृष्टेस्तु गुणाभावमतेरपि ॥107॥
+| verse_line2  = किमुताधिक्यदृष्टेस्तु गुणाभावमतेरपि ॥107॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दोषवेत्तुरभेदस्य द्रष्टुर्द्रष्टुस्तथोभयोः ।
+| verse_lines  = दोषवेत्तुरभेदस्य द्रष्टुर्द्रष्टुस्तथोभयोः ।;इत्याह सच्छ्रुतिस्तेन सम्प्रोक्तगुणसंयुतः(संयुतम्) ॥108॥
+| verse_line2  = इत्याह सच्छ्रुतिस्तेन सम्प्रोक्तगुणसंयुतः(संयुतम्) ॥108॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उपासीत हरिं दृष्ट्वा मुक्तिस्तेनैव जायते ।
+| verse_lines  = उपासीत हरिं दृष्ट्वा मुक्तिस्तेनैव जायते ।;द्वेषाद्यन्मुक्तिकथनं श्रुतिवाक्यविरोधि तत् ॥109॥
+| verse_line2  = द्वेषाद्यन्मुक्तिकथनं श्रुतिवाक्यविरोधि तत् ॥109॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = रिपवो ये तु रामस्य विमुखत्वान्निरामिणः ।
+| verse_lines  = रिपवो ये तु रामस्य विमुखत्वान्निरामिणः ।;अभिद्रोहपदे नित्यमन्धे तमसि ते स्थिताः ॥110॥
+| verse_line2  = अभिद्रोहपदे नित्यमन्धे तमसि ते स्थिताः ॥110॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = हरिद्विषस्तमो यान्ति ये चैव तदभेदिनः ।
+| verse_lines  = हरिद्विषस्तमो यान्ति ये चैव तदभेदिनः ।;तन्निर्गुणत्ववेत्तारस्तस्य दोषविदोऽपि च ॥111॥
+| verse_line2  = तन्निर्गुणत्ववेत्तारस्तस्य दोषविदोऽपि च ॥111॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यादिश्रुतिसन्दर्भाद् द्वेषिणस्तम ईयते ।
+| verse_lines  = इत्यादिश्रुतिसन्दर्भाद् द्वेषिणस्तम ईयते ।;‘हिरण्यकशिपुश्चापि भगवन्निन्दया तमः ॥112॥
+| verse_line2  = ‘हिरण्यकशिपुश्चापि भगवन्निन्दया तमः ॥112॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विविक्षुरत्यगात् सूनोः प्रह्लादस्यानुभावतः’(भाग.४.२१.४७) ।
+| verse_lines  = विविक्षुरत्यगात् सूनोः प्रह्लादस्यानुभावतः’(भाग.४.२१.४७) ।;‘यदनिन्दत् पिता मह्यं त्वद्भक्ते मयि चाघवान् ॥113॥
+| verse_line2  = ‘यदनिन्दत् पिता मह्यं त्वद्भक्ते मयि चाघवान् ॥113॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्मात् पिता मे पूयेत दुरन्ताद् दुस्तरादघात्’(भाग.७.१०.१५) ।
+| verse_lines  = तस्मात् पिता मे पूयेत दुरन्ताद् दुस्तरादघात्’(भाग.७.१०.१५) ।;‘निन्दां भगवतः शृण्वन् तत्परस्य जनस्य वा ॥114॥
+| verse_line2  = ‘निन्दां भगवतः शृण्वन् तत्परस्य जनस्य वा ॥114॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ततो नापैति यः सोऽपि यात्यधः सुकृताच्च्युतः’(भाग.१०.७४.४०) ।
+| verse_lines  = ततो नापैति यः सोऽपि यात्यधः सुकृताच्च्युतः’(भाग.१०.७४.४०) ।;‘अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् ॥115॥
+| verse_line2  = ‘अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् ॥115॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्’(भ.गी.९.११) ।
+| verse_lines  = परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्’(भ.गी.९.११) ।;‘मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ॥116॥
+| verse_line2  = ‘मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ॥116॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः’(भ.गी.९.१२) ।
+| verse_lines  = राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः’(भ.गी.९.१२) ।;‘मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः’(भ.गी.१६.१८) ॥117॥
+| verse_line2  = ‘मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः’(भ.गी.१६.१८) ॥117॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘तानहं द्विषतः क्रूरान् संसारेषु नराधमान् ।
+| verse_lines  = ‘तानहं द्विषतः क्रूरान् संसारेषु नराधमान् ।;क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु’(भ.गी.१६.१९) ॥118॥
+| verse_line2  = क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु’(भ.गी.१६.१९) ॥118॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि ।
+| verse_lines  = ‘आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि ।;मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्’(भ.गी.१६.२८) ॥119॥
+| verse_line2  = मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्’(भ.गी.१६.२८) ॥119॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘यो द्विष्याद् विबुधश्रेष्ठं देवं नारायणं प्रभुम् ।
+| verse_lines  = ‘यो द्विष्याद् विबुधश्रेष्ठं देवं नारायणं प्रभुम् ।;कथं स न भवेद् द्वेष्य आलोकान्तस्य कस्यचित्’(म.भा.१२.३४६.७) ॥120॥
+| verse_line2  = कथं स न भवेद् द्वेष्य आलोकान्तस्य कस्यचित्’(म.भा.१२.३४६.७) ॥120॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘यो द्विष्याद् विबुधश्रेष्ठं देवं नारायणं प्रभुम् ।
+| verse_lines  = ‘यो द्विष्याद् विबुधश्रेष्ठं देवं नारायणं प्रभुम् ।;मज्जन्ति पितरस्तस्य नरके शाश्वतीः समाः’(म.भा.१२.३४६.६) ॥121॥
+| verse_line2  = मज्जन्ति पितरस्तस्य नरके शाश्वतीः समाः’(म.भा.१२.३४६.६) ॥121॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V42
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यादिवाक्यसन्दोहाद् द्वेषिणस्तम एव तु ।
+| verse_lines  = इत्यादिवाक्यसन्दोहाद् द्वेषिणस्तम एव तु ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="विद्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A003"></span><h4 class="gr-section-head">विद्याधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नैव मोक्ष इति प्राहुर्लोकायतमते स्थिताः ॥122॥
+| verse_lines  = नैव मोक्ष इति प्राहुर्लोकायतमते स्थिताः ॥122॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भोगः शरीरपर्यन्तं भस्मीभावस्ततो भवेत् ।
+| verse_lines  = भोगः शरीरपर्यन्तं भस्मीभावस्ततो भवेत् ।;इति तत्केन मानेन दृष्टं प्रत्यक्षवादिना ॥123॥
+| verse_line2  = इति तत्केन मानेन दृष्टं प्रत्यक्षवादिना ॥123॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न हि प्रत्यक्षमानेन मोक्षाभावोऽवसीयते ।
+| verse_lines  = न हि प्रत्यक्षमानेन मोक्षाभावोऽवसीयते ।;घटते मुक्तिदृष्टिस्तु पुरुषेण महीयसा ॥124॥
+| verse_line2  = घटते मुक्तिदृष्टिस्तु पुरुषेण महीयसा ॥124॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नेति वक्तुमर्हत्त्वं तु कथञ्चन न विद्यते ।
+| verse_lines  = नेति वक्तुमर्हत्त्वं तु कथञ्चन न विद्यते ।;साधयन् सर्वसामान्यं कथमेव विशेषवान् ॥125॥
+| verse_line2  = साधयन् सर्वसामान्यं कथमेव विशेषवान् ॥125॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दृश्यन्ते पुरुषा लोके परापरविदोऽपि च(परावरविदोऽपि च) ।
+| verse_lines  = दृश्यन्ते पुरुषा लोके परापरविदोऽपि च(परावरविदोऽपि च) ।;अपरोक्षदृशो योगनिष्ठाश्चामलचक्षुषः ॥126॥
+| verse_line2  = अपरोक्षदृशो योगनिष्ठाश्चामलचक्षुषः ॥126॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रत्यक्षं देवतां दृष्ट्वा तत्प्रसादाप्तभूतयः ।
+| verse_lines  = प्रत्यक्षं देवतां दृष्ट्वा तत्प्रसादाप्तभूतयः ।;ज्ञानविज्ञानपारज्ञा निषिध्यन्ते कथं नृभिः ॥127॥
+| verse_line2  = ज्ञानविज्ञानपारज्ञा निषिध्यन्ते कथं नृभिः ॥127॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दृश्यते चातिमाहात्म्यं तेषामतिमहौजसाम् ।
+| verse_lines  = दृश्यते चातिमाहात्म्यं तेषामतिमहौजसाम् ।;यदि तेऽपि निषिद्ध्यन्ते किं नोक्तिस्ते निषिद्ध्यते ॥128॥
+| verse_line2  = यदि तेऽपि निषिद्ध्यन्ते किं नोक्तिस्ते निषिद्ध्यते ॥128॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदुक्तवाक्यप्रामाण्यं प्रत्यक्षेणोपलभ्यते ।
+| verse_lines  = यदुक्तवाक्यप्रामाण्यं प्रत्यक्षेणोपलभ्यते ।;वरादयोऽपि तद्दत्ताः सदा सत्या भवन्ति हि ॥129॥
+| verse_line2  = वरादयोऽपि तद्दत्ताः सदा सत्या भवन्ति हि ॥129॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अप्रामाण्यं तदुक्तेश्च वृथा वाचाऽवसीयते ।
+| verse_lines  = अप्रामाण्यं तदुक्तेश्च वृथा वाचाऽवसीयते ।;न हि प्रयोजनं किञ्चित् परलोकनिवारणात् ॥130॥
+| verse_line2  = न हि प्रयोजनं किञ्चित् परलोकनिवारणात् ॥130॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वृथावाचं वृथा हन्याद्यदि तस्य किमुत्तरम् ।
+| verse_lines  = वृथावाचं वृथा हन्याद्यदि तस्य किमुत्तरम् ।;स्वजीवनविरोधाय वदन् किं नाम बुद्धिमान् ॥131॥
+| verse_line2  = स्वजीवनविरोधाय वदन् किं नाम बुद्धिमान् ॥131॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रामाण्ये संशयः किं स्यात् तयोः पुरुषयोरपि ।
+| verse_lines  = प्रामाण्ये संशयः किं स्यात् तयोः पुरुषयोरपि ।;स्वजीवनविरुद्धोक्तिरज्ञो दृष्टस्य चापि यः ॥132॥
+| verse_line2  = स्वजीवनविरुद्धोक्तिरज्ञो दृष्टस्य चापि यः ॥132॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यश्चातीन्द्रियदेवोक्तिश्रोता दृष्टपरावरः ।
+| verse_lines  = यश्चातीन्द्रियदेवोक्तिश्रोता दृष्टपरावरः ।;अतीतानागतं सर्वं लोकानुभवमापयन् ॥133॥
+| verse_line2  = अतीतानागतं सर्वं लोकानुभवमापयन् ॥133॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतः प्रत्यक्षगम्यत्वाद् वेदमात्वस्य च स्फुटम् ।
+| verse_lines  = अतः प्रत्यक्षगम्यत्वाद् वेदमात्वस्य च स्फुटम् ।;यद्यागमस्य नो मात्वमक्षजस्य तथा भवेत् ॥134॥
+| verse_line2  = यद्यागमस्य नो मात्वमक्षजस्य तथा भवेत् ॥134॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यद्यक्षजस्य मात्वं स्यादागमस्य कथं न तत् ।
+| verse_lines  = यद्यक्षजस्य मात्वं स्यादागमस्य कथं न तत् ।;लोकवाक्याद् विशेषश्चाव्यभिचारेण सिद्ध्यति ॥135॥
+| verse_line2  = लोकवाक्याद् विशेषश्चाव्यभिचारेण सिद्ध्यति ॥135॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अस्ति मोक्षोऽपि धर्मेण यथार्थज्ञानतोऽपि च ।
+| verse_lines  = अस्ति मोक्षोऽपि धर्मेण यथार्थज्ञानतोऽपि च ।;प्रामाण्यमनुमायाश्च जिनस्याप्तत्वसाधने ॥136॥
+| verse_line2  = प्रामाण्यमनुमायाश्च जिनस्याप्तत्वसाधने ॥136॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तद्वाक्याद् धर्मसज्ज्ञानविज्ञप्तिर्भवतीति च ।
+| verse_lines  = तद्वाक्याद् धर्मसज्ज्ञानविज्ञप्तिर्भवतीति च ।;धर्मोऽहिंसापरो नान्यो ज्ञानं पुद्गलदर्शनम् ॥137॥
+| verse_line2  = धर्मोऽहिंसापरो नान्यो ज्ञानं पुद्गलदर्शनम् ॥137॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति जैनाः कथं तत्स्यात् प्रमाणमनुमानतः ।
+| verse_lines  = इति जैनाः कथं तत्स्यात् प्रमाणमनुमानतः ।;विषयान् प्रति स्थितं ह्यक्षं प्रत्यक्षमिति गीयते ॥138॥
+| verse_line2  = विषयान् प्रति स्थितं ह्यक्षं प्रत्यक्षमिति गीयते ॥138॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रत्यक्षशब्दानुसारादनुमेति प्रकीर्तिता ।
+| verse_lines  = प्रत्यक्षशब्दानुसारादनुमेति प्रकीर्तिता ।;आसमन्ताद् गमयति धर्माधर्मौ परं पदम् ॥139॥
+| verse_line2  = आसमन्ताद् गमयति धर्माधर्मौ परं पदम् ॥139॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यच्चाप्यतीन्द्रियं त्वन्यत् तेनासावागमः स्मृतः ।
+| verse_lines  = यच्चाप्यतीन्द्रियं त्वन्यत् तेनासावागमः स्मृतः ।;एतेन कारणेनैव तत्तन्मानत्वमिष्यते ॥140॥
+| verse_line2  = एतेन कारणेनैव तत्तन्मानत्वमिष्यते ॥140॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वरूपं हि तदेतेषामन्यथाऽसिद्धिमानतः ।
+| verse_lines  = स्वरूपं हि तदेतेषामन्यथाऽसिद्धिमानतः ।;अतोऽनुमा कथं धर्मं पुद्गलं चापि दर्शयेत् ॥141॥
+| verse_line2  = अतोऽनुमा कथं धर्मं पुद्गलं चापि दर्शयेत् ॥141॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वरूपे पुद्गलस्योक्ता दोषा आनन्दमेव च ।
+| verse_lines  = स्वरूपे पुद्गलस्योक्ता दोषा आनन्दमेव च ।;न मन्यते पुद्गलं स दुःखाभावः सुखं त्विति ॥142॥
+| verse_line2  = न मन्यते पुद्गलं स दुःखाभावः सुखं त्विति ॥142॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मात्राभोगातिरेकेण सुखाधिक्यस्य दर्शनात् ।
+| verse_lines  = मात्राभोगातिरेकेण सुखाधिक्यस्य दर्शनात् ।;सुखस्याभावता केन न च स्यात् किं विपर्ययः ॥143॥
+| verse_line2  = सुखस्याभावता केन न च स्यात् किं विपर्ययः ॥143॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदि भावोऽपि कश्चित् स्यात् तस्यैवाभावता कुतः ।
+| verse_lines  = यदि भावोऽपि कश्चित् स्यात् तस्यैवाभावता कुतः ।;यदि सर्वेऽप्यभावाः स्युरन्योन्यमिति भावना ॥144॥
+| verse_line2  = यदि सर्वेऽप्यभावाः स्युरन्योन्यमिति भावना ॥144॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अभावाभावतैव स्यात् किं नश्छिन्नं तदा भवेत् ।
+| verse_lines  = अभावाभावतैव स्यात् किं नश्छिन्नं तदा भवेत् ।;भावत्वं विधिरूपत्वं निषेधत्वमभावता ॥145॥
+| verse_line2  = भावत्वं विधिरूपत्वं निषेधत्वमभावता ॥145॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निषेधस्य निषेधोऽपि भाव एव बलाद्भवेत् ।
+| verse_lines  = निषेधस्य निषेधोऽपि भाव एव बलाद्भवेत् ।;प्रथमप्रतिपत्तिस्तु भावाभावनियामिका ॥146॥
+| verse_line2  = प्रथमप्रतिपत्तिस्तु भावाभावनियामिका ॥146॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न च पुद्गलविज्ञानं मोक्षदं भवति क्‍वचित् ।
+| verse_lines  = न च पुद्गलविज्ञानं मोक्षदं भवति क्‍वचित् ।;अस्वातन्त्र्यात् पुद्गलस्य ज्ञातोऽपि सुखदो न हि ॥147॥
+| verse_line2  = अस्वातन्त्र्यात् पुद्गलस्य ज्ञातोऽपि सुखदो न हि ॥147॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न हि दुःखिपरिज्ञानाद्दुःखित्वं विनिवर्तते ।
+| verse_lines  = न हि दुःखिपरिज्ञानाद्दुःखित्वं विनिवर्तते ।;यदि पुद्गलविज्ञानाद् दुःखी स्यात् कथञ्चन ॥148॥
+| verse_line2  = यदि पुद्गलविज्ञानाद् दुःखी स्यात् कथञ्चन ॥148॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = देहवानपि नादुःखी किं ज्ञानादुत्तरं सदा ।
+| verse_lines  = देहवानपि नादुःखी किं ज्ञानादुत्तरं सदा ।;ईशक्लृप्त्यनुसारेण स्यात् कालादीशवादिनः ॥149॥
+| verse_line2  = ईशक्लृप्त्यनुसारेण स्यात् कालादीशवादिनः ॥149॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कर्महेतुत्वमपि तु निश्चैतन्यान्न हि क्वचित् ।
+| verse_lines  = कर्महेतुत्वमपि तु निश्चैतन्यान्न हि क्वचित् ।;अशेषदुःखविलये नेदानीं कारणं यथा ॥150॥
+| verse_line2  = अशेषदुःखविलये नेदानीं कारणं यथा ॥150॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तथोत्तरं च नैव स्यात् दृष्टिपूर्वानुमा यतः ।
+| verse_lines  = तथोत्तरं च नैव स्यात् दृष्टिपूर्वानुमा यतः ।;शक्तस्यान्यस्य विज्ञानं तत्प्रीतिजनकं यदि ॥151॥
+| verse_line2  = शक्तस्यान्यस्य विज्ञानं तत्प्रीतिजनकं यदि ॥151॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तयैव बन्धहानिः स्यादिति किं नाम दूषणम् ।
+| verse_lines  = तयैव बन्धहानिः स्यादिति किं नाम दूषणम् ।;स्वज्ञानाद् बन्धहानिस्तु दृश्यते कस्य कुत्रचित् ॥152॥
+| verse_line2  = स्वज्ञानाद् बन्धहानिस्तु दृश्यते कस्य कुत्रचित् ॥152॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अहिंसायाश्च धर्मत्वं केन मानेन गम्यते ।
+| verse_lines  = अहिंसायाश्च धर्मत्वं केन मानेन गम्यते ।;हिंसाया एव धर्मत्वमित्युक्ते स्यात् किमुत्तरम् ॥153॥
+| verse_line2  = हिंसाया एव धर्मत्वमित्युक्ते स्यात् किमुत्तरम् ॥153॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = धर्मस्य सुखहेतुत्वमपि केनावगम्यते ।
+| verse_lines  = धर्मस्य सुखहेतुत्वमपि केनावगम्यते ।;हत्याया मोक्षहेतुत्वं कुतो मानान्निवार्यते ॥154॥
+| verse_line2  = हत्याया मोक्षहेतुत्वं कुतो मानान्निवार्यते ॥154॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न च शून्यपरिज्ञानाच्छून्यभावनयाऽपि च ।
+| verse_lines  = न च शून्यपरिज्ञानाच्छून्यभावनयाऽपि च ।;मोक्षः कथञ्चन भवेत् यदीदानीं कथं न सः ॥155॥
+| verse_line2  = मोक्षः कथञ्चन भवेत् यदीदानीं कथं न सः ॥155॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = परप्रसादनेच्छोस्तु विलम्बो नाम युज्यते ।
+| verse_lines  = परप्रसादनेच्छोस्तु विलम्बो नाम युज्यते ।;पुमिच्छाधीनता नो चेद्विलम्बः किं कृतो भवेत् ॥156॥
+| verse_line2  = पुमिच्छाधीनता नो चेद्विलम्बः किं कृतो भवेत् ॥156॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्यत्रापि विलम्बास्तु स्युरीशेच्छानिमित्ततः ।
+| verse_lines  = अन्यत्रापि विलम्बास्तु स्युरीशेच्छानिमित्ततः ।;अन्यथा कारणं चेत् स्यात् किं कार्यं नोपजायते ॥157॥
+| verse_line2  = अन्यथा कारणं चेत् स्यात् किं कार्यं नोपजायते ॥157॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कारणे सति कार्यस्य भावः सुनियतोऽस्य हि ।
+| verse_lines  = कारणे सति कार्यस्य भावः सुनियतोऽस्य हि ।;विज्ञानवादिनश्चैव विज्ञानाद्वैतवेदनात् ॥158॥
+| verse_line2  = विज्ञानवादिनश्चैव विज्ञानाद्वैतवेदनात् ॥158॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विज्ञानभावनाच्चैव मोक्षो न घटते क्वचित् ।
+| verse_lines  = विज्ञानभावनाच्चैव मोक्षो न घटते क्वचित् ।;अन्तर्ज्ञानस्य बाह्ये च क्षणिकत्वस्य वेदनात् ॥159॥
+| verse_line2  = अन्तर्ज्ञानस्य बाह्ये च क्षणिकत्वस्य वेदनात् ॥159॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भावनाच्चोक्तमार्गेण मानाभावान्न मुच्यते ।
+| verse_lines  = भावनाच्चोक्तमार्गेण मानाभावान्न मुच्यते ।;प्रकृतेः पुरुषस्यापि विवेको मुक्तिसाधनम् ॥160॥
+| verse_line2  = प्रकृतेः पुरुषस्यापि विवेको मुक्तिसाधनम् ॥160॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति साङ्ख्या न चैतस्मिन् मानमीशाप्रसादतः ।
+| verse_lines  = इति साङ्ख्या न चैतस्मिन् मानमीशाप्रसादतः ।;श्रुतयः स्मृतयश्चैव यदेशस्य(यदीशस्य) प्रसादतः ॥161॥
+| verse_line2  = श्रुतयः स्मृतयश्चैव यदेशस्य(यदीशस्य) प्रसादतः ॥161॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वदन्ति नियमान्मुक्तिं तमृतेऽतः कुतो भवेत् ।
+| verse_lines  = वदन्ति नियमान्मुक्तिं तमृतेऽतः कुतो भवेत् ।;कणादयोगाक्षपादा अपीशस्य प्रसादतः ॥162॥
+| verse_line2  = कणादयोगाक्षपादा अपीशस्य प्रसादतः ॥162॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मुक्तिं ब्रुवाणा अप्याहुः भोगादेव च कर्मणाम् ।
+| verse_lines  = मुक्तिं ब्रुवाणा अप्याहुः भोगादेव च कर्मणाम् ।;क्षयं प्राहुः कुतश्चैतत् प्रसन्ने जगदीश्वरे ॥163॥
+| verse_line2  = क्षयं प्राहुः कुतश्चैतत् प्रसन्ने जगदीश्वरे ॥163॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।
+| verse_lines  = भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।;क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥164॥
+| verse_line2  = क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परावरे ॥164॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।
+| verse_lines  = ‘भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।;क्षीयन्ते चास्य कर्माणि दृष्ट आत्मनीश्वरे’(भाग.१.२.२१/११.२०.३०) ॥165॥
+| verse_line2  = क्षीयन्ते चास्य कर्माणि दृष्ट आत्मनीश्वरे’(भाग.१.२.२१/११.२०.३०) ॥165॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति श्रुतिपुराणादिवचनेभ्योऽन्यथागतेः ।
+| verse_lines  = इति श्रुतिपुराणादिवचनेभ्योऽन्यथागतेः ।;न च पाशुपताद्युक्तशिवादीनामनुग्रहात् ॥166॥
+| verse_line2  = न च पाशुपताद्युक्तशिवादीनामनुग्रहात् ॥166॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘नान्यः पन्था’ इति ह्युक्तं पुरुषज्ञानतः श्रुतौ ।
+| verse_lines  = ‘नान्यः पन्था’ इति ह्युक्तं पुरुषज्ञानतः श्रुतौ ।;‘सर्वे निमेषा जज्ञिरे विद्युतः पुरुषादधि’ ॥167॥
+| verse_line2  = ‘सर्वे निमेषा जज्ञिरे विद्युतः पुरुषादधि’ ॥167॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एवं पुरुषशब्दश्च प्रयुक्तोऽब्धिशये हरौ ।
+| verse_lines  = एवं पुरुषशब्दश्च प्रयुक्तोऽब्धिशये हरौ ।;‘न तस्यैशे कश्चन तस्य नाम महद्यशः’ ॥168॥
+| verse_line2  = ‘न तस्यैशे कश्चन तस्य नाम महद्यशः’ ॥168॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति चाधिपतिस्तस्य प्रतिषिद्धः स्वयं श्रुतौ ।
+| verse_lines  = इति चाधिपतिस्तस्य प्रतिषिद्धः स्वयं श्रुतौ ।;‘विश्वतः परमां नित्यं विश्वं नारायणं हरिम्’ ॥169॥
+| verse_line2  = ‘विश्वतः परमां नित्यं विश्वं नारायणं हरिम्’ ॥169॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति सर्वाधिकत्वोक्त्या समोऽपि विनिवारितः ।
+| verse_lines  = इति सर्वाधिकत्वोक्त्या समोऽपि विनिवारितः ।;समाधिकस्य राहित्यान्नोपचारपुमानसौ ॥170॥
+| verse_line2  = समाधिकस्य राहित्यान्नोपचारपुमानसौ ॥170॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘पुरुष एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यम् ।
+| verse_lines  = ‘पुरुष एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यम् ।;उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति’ ॥171॥
+| verse_line2  = उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति’ ॥171॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मुक्तामुक्तपरेशत्वमिति तस्याह सा श्रुतिः ।
+| verse_lines  = मुक्तामुक्तपरेशत्वमिति तस्याह सा श्रुतिः ।;अमृतेशानवचनात् सर्वस्येशानतोदिता ॥172॥
+| verse_line2  = अमृतेशानवचनात् सर्वस्येशानतोदिता ॥172॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदि सर्वत्वमुदितमुतेश इति तद्वृथा ।
+| verse_lines  = यदि सर्वत्वमुदितमुतेश इति तद्वृथा ।;उतशब्दो वदेदेष हीशत्वस्य समुच्चयम् ॥173॥
+| verse_line2  = उतशब्दो वदेदेष हीशत्वस्य समुच्चयम् ॥173॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पुरुषेणैवेदं(पुरुषेणेदं) व्याप्तमिति ब्राह्मणं चाह तं प्रति ।
+| verse_lines  = पुरुषेणैवेदं(पुरुषेणेदं) व्याप्तमिति ब्राह्मणं चाह तं प्रति ।;‘एतावानस्य महिमे’ति महिम्नो वचो हि यत् ॥174॥
+| verse_line2  = ‘एतावानस्य महिमे’ति महिम्नो वचो हि यत् ॥174॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सोमृतस्याभयस्येशो मर्त्यमन्नं यदत्यगात् ।
+| verse_lines  = सोमृतस्याभयस्येशो मर्त्यमन्नं यदत्यगात् ।;इत्यमुक्ताधिपत्यं तु पूर्वार्धोक्तमनूद्य च ॥175॥
+| verse_line2  = इत्यमुक्ताधिपत्यं तु पूर्वार्धोक्तमनूद्य च ॥175॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘उतामृतस्येश’ इति विधत्ते मुक्तिगेशताम् ।
+| verse_lines  = ‘उतामृतस्येश’ इति विधत्ते मुक्तिगेशताम् ।;अतो विष्णुपरिज्ञानादेव मुक्तिर्न चान्यतः ॥176॥
+| verse_line2  = अतो विष्णुपरिज्ञानादेव मुक्तिर्न चान्यतः ॥176॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तद्यथेति श्रुतेश्चैव ततः कर्मक्षयो भवेत् ।
+| verse_lines  = तद्यथेति श्रुतेश्चैव ततः कर्मक्षयो भवेत् ।;‘यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात् कुरुतेऽर्जुन ॥177॥
+| verse_line2  = ‘यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात् कुरुतेऽर्जुन ॥177॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मासात् कुरुते तथा’(भ.गी.४.३७) ।
+| verse_lines  = ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मासात् कुरुते तथा’(भ.गी.४.३७) ।;‘सर्वधर्मान् परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज ॥178॥
+| verse_line2  = ‘सर्वधर्मान् परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज ॥178॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अहं त्वां सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः’(भ.गी.१८.६६) ।
+| verse_lines  = अहं त्वां सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः’(भ.गी.१८.६६) ।;इत्यादिभगवद्वाक्यैरुक्तार्थश्चावसीयते ॥179॥
+| verse_line2  = इत्यादिभगवद्वाक्यैरुक्तार्थश्चावसीयते ॥179॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नित्यनैमित्तिकं कर्म कुर्वन्नन्यत् परित्यजन् ।
+| verse_lines  = नित्यनैमित्तिकं कर्म कुर्वन्नन्यत् परित्यजन् ।;मुच्यते संसृतेश्चैतदप्येतेन निराकृतम् ॥180॥
+| verse_line2  = मुच्यते संसृतेश्चैतदप्येतेन निराकृतम् ॥180॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विद्यैवेतीममेवार्थं स्वयमेवाह वेदराट् ।
+| verse_lines  = विद्यैवेतीममेवार्थं स्वयमेवाह वेदराट् ।;विना कर्म न मोक्षः स्याज्ज्ञानेनेत्यपि सा श्रुतिः ॥181॥
+| verse_line2  = विना कर्म न मोक्षः स्याज्ज्ञानेनेत्यपि सा श्रुतिः ॥181॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘नान्यः पन्था’ इति ह्येव निवारयति सादरम् ।
+| verse_lines  = ‘नान्यः पन्था’ इति ह्येव निवारयति सादरम् ।;अन्यथोपासनमपि तमेवमिति वादिनी ॥182॥
+| verse_line2  = अन्यथोपासनमपि तमेवमिति वादिनी ॥182॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निवारयत्यादरेण न प्रतीक इति प्रभुः ।
+| verse_lines  = निवारयत्यादरेण न प्रतीक इति प्रभुः ।;‘अन्धन्तमः प्रविशन्ति ये त्वविद्यामुपासते’(ई.उ.१२) ॥183॥
+| verse_line2  = ‘अन्धन्तमः प्रविशन्ति ये त्वविद्यामुपासते’(ई.उ.१२) ॥183॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति श्रुतिविरोधाच्च नान्यथोपासनं भवेत् ।
+| verse_lines  = इति श्रुतिविरोधाच्च नान्यथोपासनं भवेत् ।;न चाप्येकत्वविज्ञानादुक्तन्यायेन मुच्यते ॥184॥
+| verse_line2  = न चाप्येकत्वविज्ञानादुक्तन्यायेन मुच्यते ॥184॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति सर्वं प्रविज्ञाय सर्वैस्तर्कैः सदागमैः ।
+| verse_lines  = इति सर्वं प्रविज्ञाय सर्वैस्तर्कैः सदागमैः ।;उपासीत हरिं नित्यं गुणैरेव स्वयोग्यतः ॥185॥
+| verse_line2  = उपासीत हरिं नित्यं गुणैरेव स्वयोग्यतः ॥185॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ब्रह्मा सर्वगुणैश्चैव क्रियासामान्यतश्च गीः ।
+| verse_lines  = ब्रह्मा सर्वगुणैश्चैव क्रियासामान्यतश्च गीः ।;गुणसामान्यतो रुद्रो द्रव्यसामान्यतः परे ॥186॥
+| verse_line2  = गुणसामान्यतो रुद्रो द्रव्यसामान्यतः परे ॥186॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="यावदधिकाराधिकरणम् " data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A004"></span><h4 class="gr-section-head">यावदधिकाराधिकरणम् </h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अधिकारविशेषेण भक्तिज्ञानसुखादिभिः ।
+| verse_lines  = अधिकारविशेषेण भक्तिज्ञानसुखादिभिः ।;विशेषो देवतादीनां मोक्षे चैव विशेषतः ॥187॥
+| verse_line2  = विशेषो देवतादीनां मोक्षे चैव विशेषतः ॥187॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न तावता विरोधोऽस्ति निर्दोषत्वात् समस्तशः ।
+| verse_lines  = न तावता विरोधोऽस्ति निर्दोषत्वात् समस्तशः ।;आभासत्वात् परेषां तदवराणां च सर्वशः ॥188॥
+| verse_line2  = आभासत्वात् परेषां तदवराणां च सर्वशः ॥188॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यतोऽवराणां सर्वेऽपि गुणाः सर्वाः क्रिया अपि ।
+| verse_lines  = यतोऽवराणां सर्वेऽपि गुणाः सर्वाः क्रिया अपि ।;नियमेनैव पूर्वेषां सुप्रसादनिबन्धनाः ॥189॥
+| verse_line2  = नियमेनैव पूर्वेषां सुप्रसादनिबन्धनाः ॥189॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतः सच्छिष्यवत् तेषां नैवेर्ष्यादिः कथञ्चन ।
+| verse_lines  = अतः सच्छिष्यवत् तेषां नैवेर्ष्यादिः कथञ्चन ।;न च संसारिदेवानां कालेयत्तापरे इमे ॥190॥
+| verse_line2  = न च संसारिदेवानां कालेयत्तापरे इमे ॥190॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सूत्रे ह्यारब्धमात्रस्य भोगेनैव क्षयो ध्रुवः ।
+| verse_lines  = सूत्रे ह्यारब्धमात्रस्य भोगेनैव क्षयो ध्रुवः ।;अनारब्धस्य भोगेन त्वितरे इति चोदिताः ॥191॥
+| verse_line2  = अनारब्धस्य भोगेन त्वितरे इति चोदिताः ॥191॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पौनरुक्त्येन तेनैते उक्तार्थे इति निश्चयः ।
+| verse_lines  = पौनरुक्त्येन तेनैते उक्तार्थे इति निश्चयः ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A005" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="इयदामननाधिकरणम्  " data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A005"></span><h4 class="gr-section-head">इयदामननाधिकरणम्  </h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उषाः स्वाहा च पर्जन्यो मित्रोऽग्निर्वरुणो विधुः ॥192॥
+| verse_lines  = उषाः स्वाहा च पर्जन्यो मित्रोऽग्निर्वरुणो विधुः ॥192॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रवहोऽनिरुद्ध इन्द्रोमे रुद्रो वाणी च मारुतः ।
+| verse_lines  = प्रवहोऽनिरुद्ध इन्द्रोमे रुद्रो वाणी च मारुतः ।;उत्तरोत्तरतस्त्वेते गुणैः सवैश्च मुक्तिगाः ॥193॥
+| verse_line2  = उत्तरोत्तरतस्त्वेते गुणैः सवैश्च मुक्तिगाः ॥193॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सूर्यधर्मौ यथा सोमो मनुर्दक्षो बृहस्पतिः ।
+| verse_lines  = सूर्यधर्मौ यथा सोमो मनुर्दक्षो बृहस्पतिः ।;शची रतिश्चानिरुद्धसमास्तारा च मित्रवत् ॥194॥
+| verse_line2  = शची रतिश्चानिरुद्धसमास्तारा च मित्रवत् ॥194॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सोमवच्छतरूपा तु प्रसूतिर्वह्निवद्विराट् ।
+| verse_lines  = सोमवच्छतरूपा तु प्रसूतिर्वह्निवद्विराट् ।;पर्जन्यवद्वारुणी च तथा सञ्ज्ञा च रोहिणी ॥195॥
+| verse_line2  = पर्जन्यवद्वारुणी च तथा सञ्ज्ञा च रोहिणी ॥195॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = धार्मी च मित्रवत्त्वेव प्रावही परिकीर्तिता ।
+| verse_lines  = धार्मी च मित्रवत्त्वेव प्रावही परिकीर्तिता ।;मित्रपर्जन्यमध्यस्थावश्विनौ विघ्नवित्तपौ ॥196॥
+| verse_line2  = मित्रपर्जन्यमध्यस्थावश्विनौ विघ्नवित्तपौ ॥196॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भृगुरग्निसमो मित्रस्तन्मध्ये ब्रह्मपुत्रकाः ।
+| verse_lines  = भृगुरग्निसमो मित्रस्तन्मध्ये ब्रह्मपुत्रकाः ।;वरुणाग्न्यन्तरा तत्र नारदः प्राय इन्द्रवत् ॥197॥
+| verse_line2  = वरुणाग्न्यन्तरा तत्र नारदः प्राय इन्द्रवत् ॥197॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कामः सुपर्णी चोमावद्वीन्द्रो रुद्रवदीरितः ।
+| verse_lines  = कामः सुपर्णी चोमावद्वीन्द्रो रुद्रवदीरितः ।;निर्ऋतिर्मित्रसदृशो विश्वामित्रः कसूनुवत् ॥198॥
+| verse_line2  = निर्ऋतिर्मित्रसदृशो विश्वामित्रः कसूनुवत् ॥198॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वैवस्वतो मनुश्चाश्विपश्चादन्ये ततोऽवराः ।
+| verse_lines  = वैवस्वतो मनुश्चाश्विपश्चादन्ये ततोऽवराः ।;च्यवनोचथ्यवैन्याश्च शशबिन्दुश्च हैहयः ॥199॥
+| verse_line2  = च्यवनोचथ्यवैन्याश्च शशबिन्दुश्च हैहयः ॥199॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तद्वच्च विप्रराजन्यविशेषोऽत्रापि कश्चन ।
+| verse_lines  = तद्वच्च विप्रराजन्यविशेषोऽत्रापि कश्चन ।;तद्वत् प्रियव्रतश्चापि तदन्याः शतदेवताः ॥200॥
+| verse_line2  = तद्वत् प्रियव्रतश्चापि तदन्याः शतदेवताः ॥200॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पर्जन्यमित्रान्तराले तदन्ये तु ततोऽवराः ।
+| verse_lines  = पर्जन्यमित्रान्तराले तदन्ये तु ततोऽवराः ।;एतेभ्योऽभ्यधिका श्रीस्तु सदा मुक्ता विशेषतः ॥201॥
+| verse_line2  = एतेभ्योऽभ्यधिका श्रीस्तु सदा मुक्ता विशेषतः ॥201॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तत्समो नास्ति परमो हरिरेव न चापरः ।
+| verse_lines  = तत्समो नास्ति परमो हरिरेव न चापरः ।;संहितायां बृहत्यां तु स्वयं भगवतोदितम् ॥202॥
+| verse_line2  = संहितायां बृहत्यां तु स्वयं भगवतोदितम् ॥202॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तदेतदखिलं प्राण आहङ्कारिक एव च ।
+| verse_lines  = तदेतदखिलं प्राण आहङ्कारिक एव च ।;इन्द्रादनन्तरो ..... ॥
+| verse_line2  = इन्द्रादनन्तरो ..... ॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A006" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="दर्शनभेदाधिकरणम्  " data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A006"></span><h4 class="gr-section-head">दर्शनभेदाधिकरणम्  </h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ..... दृष्टिरिति योग्यानुसारतः ॥203॥
+| verse_lines  = ..... दृष्टिरिति योग्यानुसारतः ॥203॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A007" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title=" प्रदानाधिकरणम्   " data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A007"></span><h4 class="gr-section-head"> प्रदानाधिकरणम्   </h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सम्यग्गुरुप्रसादश्च मुख्यतो दृष्टिकारणम् ।
+| verse_lines  = सम्यग्गुरुप्रसादश्च मुख्यतो दृष्टिकारणम् ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A008" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title=" गुरुप्रसादाधिकरणम्   " data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A008"></span><h4 class="gr-section-head"> गुरुप्रसादाधिकरणम्   </h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = श्रवणादि च कर्तव्यं नान्यथा दर्शनं क्वचित् ॥204॥
+| verse_lines  = श्रवणादि च कर्तव्यं नान्यथा दर्शनं क्वचित् ॥204॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A009" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पूर्वविकल्पाधिकरणम्   " data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A009"></span><h4 class="gr-section-head">पूर्वविकल्पाधिकरणम्   </h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = गुणाधिकं गुरुं प्राप्य तद्धीनं नाप्नुयात् क्वचित् ।
+| verse_lines  = गुणाधिकं गुरुं प्राप्य तद्धीनं नाप्नुयात् क्वचित् ।;विपर्ययस्तु कर्तव्यः सर्वथा शुभ(मुक्ति)मिच्छता ॥205॥
+| verse_line2  = विपर्ययस्तु कर्तव्यः सर्वथा शुभ(मुक्ति)मिच्छता ॥205॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = समे विकल्प एव स्यात् पूर्वानुज्ञा च सर्वथा ।
+| verse_lines  = समे विकल्प एव स्यात् पूर्वानुज्ञा च सर्वथा ।;तदुत्तमगुरुप्राप्त्यै पूर्वानुज्ञा न मृग्यते ॥206॥
+| verse_line2  = तदुत्तमगुरुप्राप्त्यै पूर्वानुज्ञा न मृग्यते ॥206॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = गुरुर्ब्रह्माऽखिलानां च विद्या चैव सरस्वती ।
+| verse_lines  = गुरुर्ब्रह्माऽखिलानां च विद्या चैव सरस्वती ।;देवता भगवान् विष्णुः सर्वेषामविशेषतः ॥207॥
+| verse_line2  = देवता भगवान् विष्णुः सर्वेषामविशेषतः ॥207॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तत्प्रसादेन मुक्तिः स्यान्नान्यथा तु कथञ्चन ।
+| verse_lines  = तत्प्रसादेन मुक्तिः स्यान्नान्यथा तु कथञ्चन ।;स्वोत्तमास्तु क्रमेणैव सर्वेषां गुरवः स्मृताः ॥208॥
+| verse_line2  = स्वोत्तमास्तु क्रमेणैव सर्वेषां गुरवः स्मृताः ॥208॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उपदेशो ब्रह्मणस्तु सर्वेषामेव मुक्तये ।
+| verse_lines  = उपदेशो ब्रह्मणस्तु सर्वेषामेव मुक्तये ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S03_A0010" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="  ताद्विद्याधिकरणम्  " data-block-id="gr-adh-AV_C03_S03_A0010"></span><h4 class="gr-section-head">  ताद्विद्याधिकरणम्  </h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = साधनेभ्योऽधिका भक्तिर्नैवान्यत् तादृशं क्वचित् ॥209॥
+| verse_lines  = साधनेभ्योऽधिका भक्तिर्नैवान्यत् तादृशं क्वचित् ॥209॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भक्तिश्चैव हरावेव मुख्याऽन्यत्र यथाक्रमम् ।
+| verse_lines  = भक्तिश्चैव हरावेव मुख्याऽन्यत्र यथाक्रमम् ।;स्वाधिका त्वेव सर्वत्र स्वोत्तमेषु क्रमेण च ॥210॥
+| verse_line2  = स्वाधिका त्वेव सर्वत्र स्वोत्तमेषु क्रमेण च ॥210॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S03_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनुवर्तते च सा भक्तिर्मुक्तावानन्दरूपिणी ।
+| verse_lines  = अनुवर्तते च सा भक्तिर्मुक्तावानन्दरूपिणी ।;तत्पूर्वकोपासनैवं कर्तव्या मुक्तये गुणैः ॥211॥
+| verse_line2  = तत्पूर्वकोपासनैवं कर्तव्या मुक्तये गुणैः ॥211॥
+}}
+<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>
+<span id="gr-C3-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>
+=== चतुर्थः पादः ===
+<div class="introduction" id="AV_C03_S04_I01" data-block-id="AV_C03_S04_I01" data-verse="AV_C03_S04">
+<div class="introduction-line">एवमुत्पन्ननिर्दोषभगवद्दर्शनात् सदा ।</div>
+<div class="introduction-line">अपेक्षितफलप्राप्तिरारब्धस्यानतिक्रमात् ॥1॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S04_I02" data-block-id="AV_C03_S04_I02" data-verse="AV_C03_S04">
+<div class="introduction-line">देवर्षिमानुषादीनां तत्तज्जात्यनुसारतः ।</div>
+<div class="introduction-line">जैमिन्युक्तं मानुषाणां तद्विशेषाश्च केचन ॥2॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C03_S04_I03" data-block-id="AV_C03_S04_I03" data-verse="AV_C03_S04">
+<div class="introduction-line">सामान्यं भगवत्प्रोक्तं देवादीनां विशेषतः ।</div>
+<div class="introduction-line">बलवद्विरोधिसद्भावे जैमिन्याद्युक्तिरिष्यते ॥3॥</div>
+</div>
+<span id="gr-adh-AV_C03_S04_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कामचाराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S04_A001"></span><h4 class="gr-section-head">कामचाराधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विकर्मलेपो नैवस्ति सम्यग्दृष्टिमतां क्वचित् ।
+| verse_lines  = विकर्मलेपो नैवस्ति सम्यग्दृष्टिमतां क्वचित् ।;गुणहानिश्च नैवास्ति ब्रह्मणस्त्वविकर्मतः ॥4॥
+| verse_line2  = गुणहानिश्च नैवास्ति ब्रह्मणस्त्वविकर्मतः ॥4॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = देवानामपि न प्रायः क्लृप्तस्य तु कथञ्चन ।
+| verse_lines  = देवानामपि न प्रायः क्लृप्तस्य तु कथञ्चन ।;प्राप्तह्रासो भवेत् क्वापि महता तु विकर्मणा ॥5॥
+| verse_line2  = प्राप्तह्रासो भवेत् क्वापि महता तु विकर्मणा ॥5॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तथापि तत्क्लृप्तमेव तस्मान्न नियमोज्झितिः ।
+| verse_lines  = तथापि तत्क्लृप्तमेव तस्मान्न नियमोज्झितिः ।;चन्द्रसुग्रीवयोश्चैव स्वोच्चदारपरिग्रहात् ॥6॥
+| verse_line2  = चन्द्रसुग्रीवयोश्चैव स्वोच्चदारपरिग्रहात् ॥6॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्राप्ताहानिरभून्नैव क्लृप्तहानिः कथञ्चन ।
+| verse_lines  = प्राप्ताहानिरभून्नैव क्लृप्तहानिः कथञ्चन ।;ह्रासोऽपि मानुषादीनामानन्दस्य विकर्मणा ॥7॥
+| verse_line2  = ह्रासोऽपि मानुषादीनामानन्दस्य विकर्मणा ॥7॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भवेन्मुक्तौ विशेषेण स्वोच्चानामपराधतः ।
+| verse_lines  = भवेन्मुक्तौ विशेषेण स्वोच्चानामपराधतः ।;ज्ञानोत्तरस्य पापस्य चतुर्थेऽलेप उच्यते ॥8॥
+| verse_line2  = ज्ञानोत्तरस्य पापस्य चतुर्थेऽलेप उच्यते ॥8॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अशुचित्वादिकं चास्य(तस्य) न भवेदिति तत्फलम् ।
+| verse_lines  = अशुचित्वादिकं चास्य(तस्य) न भवेदिति तत्फलम् ।;अत्र ज्ञानफलस्यैव मुक्तेर्नियततोच्यते ॥9॥
+| verse_line2  = अत्र ज्ञानफलस्यैव मुक्तेर्नियततोच्यते ॥9॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रारब्धकर्मजस्यैव विषभक्षान्मृतेरिव ।
+| verse_lines  = प्रारब्धकर्मजस्यैव विषभक्षान्मृतेरिव ।;प्राप्तस्याप्यनिवर्त्यस्य किञ्चिद्भुक्तस्य संविदा ॥10॥
+| verse_line2  = प्राप्तस्याप्यनिवर्त्यस्य किञ्चिद्भुक्तस्य संविदा ॥10॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उपमर्द इह प्रोक्तः देवादीनां यथाक्रमम् ।
+| verse_lines  = उपमर्द इह प्रोक्तः देवादीनां यथाक्रमम् ।;सर्वात्मना त्वभोगो हि प्रारब्धस्यैव कर्मणः ॥11॥
+| verse_line2  = सर्वात्मना त्वभोगो हि प्रारब्धस्यैव कर्मणः ॥11॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न ब्रह्मदर्शिनोऽपि स्यात् फलह्रासस्तु विद्यते ।
+| verse_lines  = न ब्रह्मदर्शिनोऽपि स्यात् फलह्रासस्तु विद्यते ।;सर्वात्मना फलह्रासो यदि नारब्धकर्मणः ॥12॥
+| verse_line2  = सर्वात्मना फलह्रासो यदि नारब्धकर्मणः ॥12॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्यात् काम्यविधिवैयर्थ्यमित्युक्तनियमो भवेत् ।
+| verse_lines  = स्यात् काम्यविधिवैयर्थ्यमित्युक्तनियमो भवेत् ।;एवमाद्यपि सम्प्रोक्ते तन्त्रभागवते स्फुटम् ॥13॥
+| verse_line2  = एवमाद्यपि सम्प्रोक्ते तन्त्रभागवते स्फुटम् ॥13॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तारतम्यं फले नो चेद् ब्रह्मादीनां कथं श्रुतिः ।
+| verse_lines  = तारतम्यं फले नो चेद् ब्रह्मादीनां कथं श्रुतिः ।;अवृजिनोऽकामहत इति मुक्तिं निगद्य च ॥14॥
+| verse_line2  = अवृजिनोऽकामहत इति मुक्तिं निगद्य च ॥14॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आनन्दतारतम्यं च तेषां ब्रूयात् पृथक् पृथक् ।
+| verse_lines  = आनन्दतारतम्यं च तेषां ब्रूयात् पृथक् पृथक् ।;संसार एव चेदेतत् तारतम्यं न मुख्यतः ॥15॥
+| verse_line2  = संसार एव चेदेतत् तारतम्यं न मुख्यतः ॥15॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अकामहतशब्दार्थोऽवृजिनत्वं च नो भवेत् ।
+| verse_lines  = अकामहतशब्दार्थोऽवृजिनत्वं च नो भवेत् ।;‘‘कामस्य यत्राप्ताः कामास्तत्र माममृतं कृधि’’ ॥16॥
+| verse_line2  = ‘‘कामस्य यत्राप्ताः कामास्तत्र माममृतं कृधि’’ ॥16॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति यल्लक्षणं मुक्तेः श्रुतिराह बलीयसी ।
+| verse_lines  = इति यल्लक्षणं मुक्तेः श्रुतिराह बलीयसी ।;कामाहतिः कुतोऽन्यत्र प्राप्तकामस्य सा भवेत् ॥17॥
+| verse_line2  = कामाहतिः कुतोऽन्यत्र प्राप्तकामस्य सा भवेत् ॥17॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अप्रयत्नेन कामानामवाप्तिः सा यदा भवेत् ।
+| verse_lines  = अप्रयत्नेन कामानामवाप्तिः सा यदा भवेत् ।;तदैवाकामहतता कुत एवान्यथा भवेत् ॥18॥
+| verse_line2  = तदैवाकामहतता कुत एवान्यथा भवेत् ॥18॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = चेतनस्य त्वसुप्तस्य कुत्र दृष्टा ह्यकामता ।
+| verse_lines  = चेतनस्य त्वसुप्तस्य कुत्र दृष्टा ह्यकामता ।;अव्यक्तिरेव कामानां न नाशो मोहसुप्तयोः ॥19॥
+| verse_line2  = अव्यक्तिरेव कामानां न नाशो मोहसुप्तयोः ॥19॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यत्कामः स्वापमाप्नोति तदेवोत्थापितः पुनः ।
+| verse_lines  = यत्कामः स्वापमाप्नोति तदेवोत्थापितः पुनः ।;अवशोऽपि व्याहरति कुतः सुप्तावकामता ॥20॥
+| verse_line2  = अवशोऽपि व्याहरति कुतः सुप्तावकामता ॥20॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वकामानवाप्नोति ब्रह्मणा सह मुक्तिगः ।
+| verse_lines  = सर्वकामानवाप्नोति ब्रह्मणा सह मुक्तिगः ।;पर्येति तत्र जक्षंश्च क्रीडन् (इत्युक्तेः)रतिमवाप्नुयात् ॥21॥
+| verse_line2  = पर्येति तत्र जक्षंश्च क्रीडन् (इत्युक्तेः)रतिमवाप्नुयात् ॥21॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कामान्नी कामरूपी सन्निमान् लोकांश्च सञ्चरन् ।
+| verse_lines  = कामान्नी कामरूपी सन्निमान् लोकांश्च सञ्चरन् ।;आस्ते गायन् साम मुक्त इत्यादिश्रुतिसद्बलात् ॥22॥
+| verse_line2  = आस्ते गायन् साम मुक्त इत्यादिश्रुतिसद्बलात् ॥22॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अकामः स्यात् कथं मुक्तः कामा येऽस्य हृदि श्रिताः ।
+| verse_lines  = अकामः स्यात् कथं मुक्तः कामा येऽस्य हृदि श्रिताः ।;इत्यन्तःकरणस्थानां कामानां मोक्षमेव हि ॥23॥
+| verse_line2  = इत्यन्तःकरणस्थानां कामानां मोक्षमेव हि ॥23॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आह श्रुतिर्हृदीत्येव न चेद् व्यर्थं विशेषणम् ।
+| verse_lines  = आह श्रुतिर्हृदीत्येव न चेद् व्यर्थं विशेषणम् ।;हृद्येव तेषां श्रयणमिति पक्षो न भासते ॥24॥
+| verse_line2  = हृद्येव तेषां श्रयणमिति पक्षो न भासते ॥24॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मुक्तानां कामितामाह पृथक् शाखासु यच्छ्रुतिः ।
+| verse_lines  = मुक्तानां कामितामाह पृथक् शाखासु यच्छ्रुतिः ।;अतोऽकामहतत्वं तु मुक्तानामेव मुख्यतः ॥25॥
+| verse_line2  = अतोऽकामहतत्वं तु मुक्तानामेव मुख्यतः ॥25॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मुख्यार्थस्य वृथा त्यागो मायिनामेव भूषणम् ।
+| verse_lines  = मुख्यार्थस्य वृथा त्यागो मायिनामेव भूषणम् ।;अपापत्वमदुःखत्वं चावृजिनत्वमिहोदितम् ॥26॥
+| verse_line2  = अपापत्वमदुःखत्वं चावृजिनत्वमिहोदितम् ॥26॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अप्रियं वृजिनं दुःखमकं तोद इतीर्यते ।
+| verse_lines  = अप्रियं वृजिनं दुःखमकं तोद इतीर्यते ।;तत्कारणत्वात् पापं वा वृजिनं नाम कथ्यते ॥27॥
+| verse_line2  = तत्कारणत्वात् पापं वा वृजिनं नाम कथ्यते ॥27॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्युक्तः स्वयमीशेन नामार्थः शब्दनिर्णये ।
+| verse_lines  = इत्युक्तः स्वयमीशेन नामार्थः शब्दनिर्णये ।;अपापत्वं च नैवास्ति यावत् संसारमस्य हि ॥28॥
+| verse_line2  = अपापत्वं च नैवास्ति यावत् संसारमस्य हि ॥28॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आरब्धपापमस्त्येव दुःखं च ज्ञानिनोऽपि हि ।
+| verse_lines  = आरब्धपापमस्त्येव दुःखं च ज्ञानिनोऽपि हि ।;तस्मात् तस्मादकामत्वमिति चाश्रुतकल्पना ॥29॥
+| verse_line2  = तस्मात् तस्मादकामत्वमिति चाश्रुतकल्पना ॥29॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अकामहत इत्युक्ते(इत्युक्तेः) श्रुतहानिरपि स्फुटा ।
+| verse_lines  = अकामहत इत्युक्ते(इत्युक्तेः) श्रुतहानिरपि स्फुटा ।;कुत्रचित् कामिनः पुंसः कामाभावात् क्वचित् क्वचित् ॥30॥
+| verse_line2  = कुत्रचित् कामिनः पुंसः कामाभावात् क्वचित् क्वचित् ॥30॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इन्द्रादिसुखभोगोऽस्तीत्यनुभूतिर्हि कुप्यति ।
+| verse_lines  = इन्द्रादिसुखभोगोऽस्तीत्यनुभूतिर्हि कुप्यति ।;तस्मादमुक्तसुखगं तारतम्यं पृथक् पृथक् ॥31॥
+| verse_line2  = तस्मादमुक्तसुखगं तारतम्यं पृथक् पृथक् ॥31॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उक्त्वा यश्चेति मुक्तानां तारतम्यं सुखे श्रुतिः ।
+| verse_lines  = उक्त्वा यश्चेति मुक्तानां तारतम्यं सुखे श्रुतिः ।;आहेति पेशलं तच्च चशब्दादेव गम्यते ॥32॥
+| verse_line2  = आहेति पेशलं तच्च चशब्दादेव गम्यते ॥32॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = राद्धः संसिद्ध इत्येव मुक्त एवावगम्यते ।
+| verse_lines  = राद्धः संसिद्ध इत्येव मुक्त एवावगम्यते ।;साधुना विष्णुना युक्तो मुक्तः साधुयुवा मतः ॥33॥
+| verse_line2  = साधुना विष्णुना युक्तो मुक्तः साधुयुवा मतः ॥33॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यौवनं नित्यमेतस्य मुक्तस्येति युवा स च ।
+| verse_lines  = यौवनं नित्यमेतस्य मुक्तस्येति युवा स च ।;फलमध्ययनस्याप्तं तेनाध्यायक ईरितः ॥34॥
+| verse_line2  = फलमध्ययनस्याप्तं तेनाध्यायक ईरितः ॥34॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निर्ह्रासानन्दसम्प्राप्त्या चाशिष्ठ इति गीयते ।
+| verse_lines  = निर्ह्रासानन्दसम्प्राप्त्या चाशिष्ठ इति गीयते ।;स्थितस्यानन्यथाप्राप्तेर्द्रढिष्ठ इति चोदितः ॥35॥
+| verse_line2  = स्थितस्यानन्यथाप्राप्तेर्द्रढिष्ठ इति चोदितः ॥35॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = बलिष्ठस्य स्वभावेन मुक्तो भवति केवलम् ।
+| verse_lines  = बलिष्ठस्य स्वभावेन मुक्तो भवति केवलम् ।;तस्येयं पृथिवीत्यादि पूर्वभावव्यपेक्षया ॥36॥
+| verse_line2  = तस्येयं पृथिवीत्यादि पूर्वभावव्यपेक्षया ॥36॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स एक इति संसारगतमुक्त्वा सुखं पुनः ।
+| verse_lines  = स एक इति संसारगतमुक्त्वा सुखं पुनः ।;श्रोत्रियस्येति वदति मुक्ताञ्छतगुणात्मताम् ॥37॥
+| verse_line2  = श्रोत्रियस्येति वदति मुक्ताञ्छतगुणात्मताम् ॥37॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = संसारगाच्च संसारगतस्यैव शताधिकम् ।
+| verse_lines  = संसारगाच्च संसारगतस्यैव शताधिकम् ।;मुक्तान्मुक्तस्य युक्तं स्याच्छ्रुत्युक्तमभिवीक्षतः ॥38॥
+| verse_line2  = मुक्तान्मुक्तस्य युक्तं स्याच्छ्रुत्युक्तमभिवीक्षतः ॥38॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = युक्तं च साधनाधिक्यात् साध्याधिक्यं सुरादिषु ।
+| verse_lines  = युक्तं च साधनाधिक्यात् साध्याधिक्यं सुरादिषु ।;नाधिक्यं यदि साध्ये स्यात् प्रयत्नः साधने कुतः ॥39॥
+| verse_line2  = नाधिक्यं यदि साध्ये स्यात् प्रयत्नः साधने कुतः ॥39॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यत्नश्च दृश्यते तेषां महानेव महात्मनाम् ।
+| verse_lines  = यत्नश्च दृश्यते तेषां महानेव महात्मनाम् ।;यत्र साधनबाहुल्यं साध्यबाहुल्यमत्र च ॥40॥
+| verse_line2  = यत्र साधनबाहुल्यं साध्यबाहुल्यमत्र च ॥40॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दृष्टं नियमतो नो चेन्न यत्नं कुर्युरञ्जसा ।
+| verse_lines  = दृष्टं नियमतो नो चेन्न यत्नं कुर्युरञ्जसा ।;कृच्छ्रेण साधनादेव न मुक्तवदुदीर्यते ॥41॥
+| verse_line2  = कृच्छ्रेण साधनादेव न मुक्तवदुदीर्यते ॥41॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘दशकल्पं तपश्चीर्णं रुद्रेण लवणार्णवे ।
+| verse_lines  = ‘‘दशकल्पं तपश्चीर्णं रुद्रेण लवणार्णवे ।;त्यक्त्वा सुखानि सर्वाणि क्लिष्टेन लवणाम्भसा ॥42॥
+| verse_line2  = त्यक्त्वा सुखानि सर्वाणि क्लिष्टेन लवणाम्भसा ॥42॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शक्रेण वर्षकोटीश्च धूमः पीतोऽतिदुःखतः ।
+| verse_lines  = शक्रेण वर्षकोटीश्च धूमः पीतोऽतिदुःखतः ।;वर्षायुतं च सूर्येण तपोऽवाक्शिरसा कृतम् ॥43॥
+| verse_line2  = वर्षायुतं च सूर्येण तपोऽवाक्शिरसा कृतम् ॥43॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सुदुःखेन सुखं त्यक्त्वा धर्मेमाकाशशायिना ।
+| verse_lines  = सुदुःखेन सुखं त्यक्त्वा धर्मेमाकाशशायिना ।;पीता मरीचयो वर्षसाहस्रमतिसादरम् ॥44॥
+| verse_line2  = पीता मरीचयो वर्षसाहस्रमतिसादरम् ॥44॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतिकृच्छ्रेण कुर्वन्ति यत्नं ब्रह्मविदोऽपि च’’(हि) ।
+| verse_lines  = अतिकृच्छ्रेण कुर्वन्ति यत्नं ब्रह्मविदोऽपि च’’(हि) ।;इत्येतदखिलं मोक्षे विशेषाभावतः कथम्(मोक्षविशेषाभावतः कथम्) ॥45॥
+| verse_line2  = इत्येतदखिलं मोक्षे विशेषाभावतः कथम्(मोक्षविशेषाभावतः कथम्) ॥45॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता’’(भ.गी.१६.५) ।
+| verse_lines  = ‘‘दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता’’(भ.गी.१६.५) ।;इति मोक्षविशेषश्च स्वयं भगवतोदितः ॥46॥
+| verse_line2  = इति मोक्षविशेषश्च स्वयं भगवतोदितः ॥46॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘तमेव यूयं भजतात्मवृत्तिभिर्मनोवचःकायगुणैः स्वकर्मभिः ।
+| verse_lines  = ‘‘तमेव यूयं भजतात्मवृत्तिभिर्मनोवचःकायगुणैः स्वकर्मभिः ।;अमायिनः कामदुघाङ्घ्रिपङ्कजं यथाधिकारावसितार्थसिद्धये’’(भाग.४.२१.३३) ॥47॥
+| verse_line2  = अमायिनः कामदुघाङ्घ्रिपङ्कजं यथाधिकारावसितार्थसिद्धये’’(भाग.४.२१.३३) ॥47॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘अक्षण्वन्तः कर्णवन्तः सखायो मनोजवेष्वसमा बभूवुः ।
+| verse_lines  = ‘‘अक्षण्वन्तः कर्णवन्तः सखायो मनोजवेष्वसमा बभूवुः ।;आदध्नास उपकक्षास उ त्वे ह्रदा इव स्नात्वा उ त्वे ददृश्रे’’(ऋ.सं.१०.७१.७) ॥48॥
+| verse_line2  = आदध्नास उपकक्षास उ त्वे ह्रदा इव स्नात्वा उ त्वे ददृश्रे’’(ऋ.सं.१०.७१.७) ॥48॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यादीनि च वाक्यानि तारतम्यं विमुक्तिगम् ।
+| verse_lines  = इत्यादीनि च वाक्यानि तारतम्यं विमुक्तिगम् ।;व्यक्तं वदन्ति तत्केन साम्यं मुक्तेषु गम्यते ॥49॥
+| verse_line2  = व्यक्तं वदन्ति तत्केन साम्यं मुक्तेषु गम्यते ॥49॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दुःखाद्यभावसाम्यं च साम्यवाक्यर्थ ईयते ।
+| verse_lines  = दुःखाद्यभावसाम्यं च साम्यवाक्यर्थ ईयते ।;भक्त्यादिगुणसद्भावे ह्यतुल्यत्वं च भारते ॥50॥
+| verse_line2  = भक्त्यादिगुणसद्भावे ह्यतुल्यत्वं च भारते ॥50॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उक्तं साधनवैशेष्यमपि सर्वत्र कथ्यते ।
+| verse_lines  = उक्तं साधनवैशेष्यमपि सर्वत्र कथ्यते ।;‘‘दुर्ज्ञेयं घोररूपस्य त्रैलोक्यध्वंसिनः प्रभोः ॥51॥
+| verse_line2  = ‘‘दुर्ज्ञेयं घोररूपस्य त्रैलोक्यध्वंसिनः प्रभोः ॥51॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दैवतैर्मुनिभिः सिद्धैर्महायोगिभिरेव च ।
+| verse_lines  = दैवतैर्मुनिभिः सिद्धैर्महायोगिभिरेव च ।;नित्ययुक्तैर्महाभागैविमोहक्लेशसाध्वसैः(विमुक्तक्लेशसाध्वसैः) ॥52॥
+| verse_line2  = नित्ययुक्तैर्महाभागैविमोहक्लेशसाध्वसैः(विमुक्तक्लेशसाध्वसैः) ॥52॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = महोत्साहैर्महाधैर्यैः सत्त्वस्थैर्व्यवसायिभिः ।
+| verse_lines  = महोत्साहैर्महाधैर्यैः सत्त्वस्थैर्व्यवसायिभिः ।;अतीतानागतज्ञानप्रभवाप्ययवेदिभिः ॥53॥
+| verse_line2  = अतीतानागतज्ञानप्रभवाप्ययवेदिभिः ॥53॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शौचस्वाध्यायसन्तोषतपःसत्यदायन्वितैः ।
+| verse_lines  = शौचस्वाध्यायसन्तोषतपःसत्यदायन्वितैः ।;किमु मर्त्यैर्भयभ्रान्तिध्वंसमोहरुजान्वितैः ।;अल्पायुर्वीर्यधीसत्त्वव्यवसायश्रुतिव्रतैः’’ ॥54॥
+| verse_line2  = किमु मर्त्यैर्भयभ्रान्तिध्वंसमोहरुजान्वितैः ।
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘कस्तं मदामदं देवं मदन्यो ज्ञातुमर्हति’’ ।
+| verse_lines  = ‘‘कस्तं मदामदं देवं मदन्यो ज्ञातुमर्हति’’ ।;‘‘ब्रह्मैव किञ्चिज्जानाति न तदन्यो हि कश्चन’’ ॥55॥
+| verse_line2  = ‘‘ब्रह्मैव किञ्चिज्जानाति न तदन्यो हि कश्चन’’ ॥55॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘मुक्तानामपि सिद्धानां नारायणपरायणः ।
+| verse_lines  = ‘‘मुक्तानामपि सिद्धानां नारायणपरायणः ।;सुदुर्लभः प्रशान्तात्मा कोटिष्वपि महामते’’(भाग.६.१४.५) ॥56॥
+| verse_line2  = सुदुर्लभः प्रशान्तात्मा कोटिष्वपि महामते’’(भाग.६.१४.५) ॥56॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘इयं विसृष्टिर्यत आ बभूव यदि वा दधे यदि वा न ।
+| verse_lines  = ‘‘इयं विसृष्टिर्यत आ बभूव यदि वा दधे यदि वा न ।;यो अस्याध्यक्षः परमे व्योमन् सो अङ्ग वेद यदि वा न वेद’’(आथर्वण.१०.१२९.७) ॥57॥
+| verse_line2  = यो अस्याध्यक्षः परमे व्योमन् सो अङ्ग वेद यदि वा न वेद’’(आथर्वण.१०.१२९.७) ॥57॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘यः स्वात्ममायाविभवं स्वयं गतो नाहं नभस्वांस्तमथापरे कुतः ।
+| verse_lines  = ‘‘यः स्वात्ममायाविभवं स्वयं गतो नाहं नभस्वांस्तमथापरे कुतः ।;ब्रह्माऽपि यं वेत्ति न वेद(न वेह/नैवेह) सम्यक् अन्ये कुतो देवमुनीन्द्रमर्त्याः’’ ॥58॥
+| verse_line2  = ब्रह्माऽपि यं वेत्ति न वेद(न वेह/नैवेह) सम्यक् अन्ये कुतो देवमुनीन्द्रमर्त्याः’’ ॥58॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘नमस्तेऽमिततत्त्वाय(धर्मादीनां) ब्रह्मादीनां च सूतये ।
+| verse_lines  = ‘‘नमस्तेऽमिततत्त्वाय(धर्मादीनां) ब्रह्मादीनां च सूतये ।;निर्गुणाय च सत्काष्टां नाहं वेदापरे कुतः’’ ॥59॥
+| verse_line2  = निर्गुणाय च सत्काष्टां नाहं वेदापरे कुतः’’ ॥59॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘नाहं परायुर्ऋषयो न मरीचिमुख्याः जानन्ति यद्विरचितं खलु सत्त्वसङ्घाः(तत्त्वसङ्घाः) ।
+| verse_lines  = ‘‘नाहं परायुर्ऋषयो न मरीचिमुख्याः जानन्ति यद्विरचितं खलु सत्त्वसङ्घाः(तत्त्वसङ्घाः) ।;यन्मायया मुषितचेतसा ईशदैत्यमर्त्यादयः किमुत शश्वदभद्रवृत्ताः’’(भाग.८.१२.१०) ॥60॥
+| verse_line2  = यन्मायया मुषितचेतसा ईशदैत्यमर्त्यादयः किमुत शश्वदभद्रवृत्ताः’’(भाग.८.१२.१०) ॥60॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘अहं महेन्द्रो निर्ऋतिः प्रचेताः सोमोऽग्निरीशः पवनोऽर्को विरिञ्चः ।
+| verse_lines  = ‘‘अहं महेन्द्रो निर्ऋतिः प्रचेताः सोमोऽग्निरीशः पवनोऽर्को विरिञ्चः ।;आदित्यविश्वे वसवोऽथ साध्यामरुद्गणा रुद्रगणाः ससिद्धाः(भाग.६.३.१४) ॥61॥
+| verse_line2  = आदित्यविश्वे वसवोऽथ साध्यामरुद्गणा रुद्रगणाः ससिद्धाः(भाग.६.३.१४) ॥61॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्ये च ये विश्वसृजोऽमरेशाभृग्वादयोस्पृष्टरजस्तमस्काः ।
+| verse_lines  = अन्ये च ये विश्वसृजोऽमरेशाभृग्वादयोस्पृष्टरजस्तमस्काः ।;यस्येहितं न विदुः स्पृष्टमायाः सत्त्वप्रधाना अपि किं ततोऽन्ये’’(भाग.६.३.१५) ॥62॥
+| verse_line2  = यस्येहितं न विदुः स्पृष्टमायाः सत्त्वप्रधाना अपि किं ततोऽन्ये’’(भाग.६.३.१५) ॥62॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘‘सर्वस्यादौ स्मृतौ ब्रह्मा तस्माद् देवादनन्तरः ।
+| verse_lines  = ‘‘सर्वस्यादौ स्मृतौ ब्रह्मा तस्माद् देवादनन्तरः ।;जातानि देवप्रवरं भूयश्चातोऽधिकं नृप’’ ॥63॥
+| verse_line2  = जातानि देवप्रवरं भूयश्चातोऽधिकं नृप’’ ॥63॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘न त्वामतिशयिष्यन्ति मुक्तावपि कथञ्चन ।
+| verse_lines  = ‘न त्वामतिशयिष्यन्ति मुक्तावपि कथञ्चन ।;मद्भक्तियोगाज्ज्ञानाच्च सर्वानतिशयिष्यसि’ ॥64॥
+| verse_line2  = मद्भक्तियोगाज्ज्ञानाच्च सर्वानतिशयिष्यसि’ ॥64॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘यथा भक्तिविशेषोऽत्र दृश्यते पुरुषोत्तमे ।
+| verse_lines  = ‘यथा भक्तिविशेषोऽत्र दृश्यते पुरुषोत्तमे ।;तथा मुक्तिविशेषोऽपि ज्ञानिनां लिङ्गेभेदने’ ॥65॥
+| verse_line2  = तथा मुक्तिविशेषोऽपि ज्ञानिनां लिङ्गेभेदने’ ॥65॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘सायुज्यं समनुप्राप्ता अपि देवादयोऽखिलाः ।
+| verse_lines  = ‘सायुज्यं समनुप्राप्ता अपि देवादयोऽखिलाः ।;तारतम्याद्धि तिष्ठन्ति तारतम्यं हि साधने’ ॥66॥
+| verse_line2  = तारतम्याद्धि तिष्ठन्ति तारतम्यं हि साधने’ ॥66॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये ।
+| verse_lines  = ‘मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये ।;यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्वतः’(भ.गी.७.३) ॥67॥
+| verse_line2  = यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्वतः’(भ.गी.७.३) ॥67॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘य इदं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ।
+| verse_lines  = ‘य इदं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ।;भक्ति मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥68॥
+| verse_line2  = भक्ति मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥68॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ।
+| verse_lines  = न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ।;भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥69॥
+| verse_line2  = भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥69॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः ।
+| verse_lines  = अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः ।;ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥70॥
+| verse_line2  = ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥70॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = श्रद्धावाननसूयश्च शृणुयादपि यो नरः ।
+| verse_lines  = श्रद्धावाननसूयश्च शृणुयादपि यो नरः ।;सोऽपि मुक्तः शुभाल्लोकान् प्राप्नुयात् पुण्यकर्मणाम्’(भ.गी.१८.६८-६९-७०-७१) ॥71॥
+| verse_line2  = सोऽपि मुक्तः शुभाल्लोकान् प्राप्नुयात् पुण्यकर्मणाम्’(भ.गी.१८.६८-६९-७०-७१) ॥71॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना ।
+| verse_lines  = ‘ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना ।;अन्ये साङ्ख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे ॥72॥
+| verse_line2  = अन्ये साङ्ख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे ॥72॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्ये त्वेवमजानन्तः श्रुत्वाऽन्येभ्यः उपासते ।
+| verse_lines  = अन्ये त्वेवमजानन्तः श्रुत्वाऽन्येभ्यः उपासते ।;तेऽपि चातितरन्त्येव मृत्युं श्रुतिपरायणाः’(भ.गी.१३.२५-२६) ॥73॥
+| verse_line2  = तेऽपि चातितरन्त्येव मृत्युं श्रुतिपरायणाः’(भ.गी.१३.२५-२६) ॥73॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘सुसूक्ष्मैरप्यशेषैश्च विशेषैः सह पश्यति ।
+| verse_lines  = ‘सुसूक्ष्मैरप्यशेषैश्च विशेषैः सह पश्यति ।;स्वात्मानं भगवान् विष्णुः सर्वरूपोऽपि सर्वदा ॥74॥
+| verse_line2  = स्वात्मानं भगवान् विष्णुः सर्वरूपोऽपि सर्वदा ॥74॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वत्र चान्यदप्येवं तेनादृष्टं न हि क्वचित् ।
+| verse_lines  = सर्वत्र चान्यदप्येवं तेनादृष्टं न हि क्वचित् ।;सर्वत्र सर्वदैवेशं पश्यत्येव रमापि तु ॥75॥
+| verse_line2  = सर्वत्र सर्वदैवेशं पश्यत्येव रमापि तु ॥75॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न तु सर्वैर्विशेषैस्तं पश्यन्त्यप्यन्यतोऽधिकम् ।
+| verse_lines  = न तु सर्वैर्विशेषैस्तं पश्यन्त्यप्यन्यतोऽधिकम् ।;स्वात्मानमन्यच्चाशेषं पश्यत्येव हि सर्वदा ॥76॥
+| verse_line2  = स्वात्मानमन्यच्चाशेषं पश्यत्येव हि सर्वदा ॥76॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ब्रह्मा तु सर्वगं पश्येद्गुणानप्यन्यतोऽधिकम् ।
+| verse_lines  = ब्रह्मा तु सर्वगं पश्येद्गुणानप्यन्यतोऽधिकम् ।;न तु सर्वेषु कालेषु तथा पश्यत्यमुक्तिगः ॥77॥
+| verse_line2  = न तु सर्वेषु कालेषु तथा पश्यत्यमुक्तिगः ॥77॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मुक्तस्तु सर्वदा पश्येत् सर्वगत्वेन चापि तु ।
+| verse_lines  = मुक्तस्तु सर्वदा पश्येत् सर्वगत्वेन चापि तु ।;न रमावद्विशेषाणां दर्शनं शक्नुयात् क्वचित् ॥78॥
+| verse_line2  = न रमावद्विशेषाणां दर्शनं शक्नुयात् क्वचित् ॥78॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वात्मानमन्यच्च सदा विशेषैरखिलैरपि ।
+| verse_lines  = स्वात्मानमन्यच्च सदा विशेषैरखिलैरपि ।;(पश्यन्त्यञ्जः)पश्यत्यञ्जस्तथा वाणी विशेषांस्तावतो न तु ॥79॥
+| verse_line2  = (पश्यन्त्यञ्जः)पश्यत्यञ्जस्तथा वाणी विशेषांस्तावतो न तु ॥79॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = त्रैगुण्यात् परतः पश्येद् व्याप्तं शतगुणं हरिम् ।
+| verse_lines  = त्रैगुण्यात् परतः पश्येद् व्याप्तं शतगुणं हरिम् ।;गिरिशो गरुडश्चैव तमोमात्रगतं हरिम् ॥80॥
+| verse_line2  = गिरिशो गरुडश्चैव तमोमात्रगतं हरिम् ॥80॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पश्येद्विशेषानपि हि वाणीदृष्टान्न पश्यति ।
+| verse_lines  = पश्येद्विशेषानपि हि वाणीदृष्टान्न पश्यति ।;उमा सुपर्णी च महत्तत्त्वं यावत्प्रपश्यति ॥81॥
+| verse_line2  = उमा सुपर्णी च महत्तत्त्वं यावत्प्रपश्यति ॥81॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = रुद्रदृष्टान् विशेषांश्च नैव पश्येत् कदाचन ।
+| verse_lines  = रुद्रदृष्टान् विशेषांश्च नैव पश्येत् कदाचन ।;स्वरूपमन्यरूपं च मुक्ता देवाः समस्तशः ॥82॥
+| verse_line2  = स्वरूपमन्यरूपं च मुक्ता देवाः समस्तशः ॥82॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = जानन्तीन्द्रश्च कामश्च ब्रह्म यावदहङ्कृतिः ।
+| verse_lines  = जानन्तीन्द्रश्च कामश्च ब्रह्म यावदहङ्कृतिः ।;पश्यन्तो मनुदक्षाद्या बुद्धितत्त्वस्थितं हरिम् ॥83॥
+| verse_line2  = पश्यन्तो मनुदक्षाद्या बुद्धितत्त्वस्थितं हरिम् ॥83॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पश्यन्ति सोमसूर्यौ तु मनःस्थं परमेश्वरम् ।
+| verse_lines  = पश्यन्ति सोमसूर्यौ तु मनःस्थं परमेश्वरम् ।;अन्ये भूतस्थितं विष्णुं देवाः पश्यन्ति सर्वदा ॥84॥
+| verse_line2  = अन्ये भूतस्थितं विष्णुं देवाः पश्यन्ति सर्वदा ॥84॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = बहुसाहस्रवर्षेण महत्तत्त्वे क्वचित् क्वचित् ।
+| verse_lines  = बहुसाहस्रवर्षेण महत्तत्त्वे क्वचित् क्वचित् ।;अन्ये चैव (यथायोगं)यथायोग्यमण्डान्तर्वतिनं हरिम् ॥85॥
+| verse_line2  = अन्ये चैव (यथायोगं)यथायोग्यमण्डान्तर्वतिनं हरिम् ॥85॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = श्वेतद्वीपपतिं चैव हृद्येवान्ये तु केचन ।
+| verse_lines  = श्वेतद्वीपपतिं चैव हृद्येवान्ये तु केचन ।;कदाचिदेव तत्रापि केचित् पश्यन्ति केशवम् ॥86॥
+| verse_line2  = कदाचिदेव तत्रापि केचित् पश्यन्ति केशवम् ॥86॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उमा यावदनन्तांशान् पूर्वदृष्टेभ्य एव तु ।
+| verse_lines  = उमा यावदनन्तांशान् पूर्वदृष्टेभ्य एव तु ।;विशेषान् वासुदेवस्य पश्चादुक्तान् विचक्षते ॥87॥
+| verse_line2  = विशेषान् वासुदेवस्य पश्चादुक्तान् विचक्षते ॥87॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शक्रकामादयश्चैव विशेषान् ब्रह्मणि स्थितान् ।
+| verse_lines  = शक्रकामादयश्चैव विशेषान् ब्रह्मणि स्थितान् ।;उमादिभिः प्रबुद्धेभ्यः शतांशानेव चक्षते’ ॥88॥
+| verse_line2  = उमादिभिः प्रबुद्धेभ्यः शतांशानेव चक्षते’ ॥88॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यादिवेदस्मृतिगवचनेभ्यो यथार्थतः ।
+| verse_lines  = इत्यादिवेदस्मृतिगवचनेभ्यो यथार्थतः ।;तारतम्यं च मुक्तानां(तारतम्यं विमुक्तानां) साधनानां च दृश्यते ॥89॥
+| verse_line2  = तारतम्यं च मुक्तानां(तारतम्यं विमुक्तानां) साधनानां च दृश्यते ॥89॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = साध्यसाधनवैरूप्यमदृष्टं केन कल्प्यते ।
+| verse_lines  = साध्यसाधनवैरूप्यमदृष्टं केन कल्प्यते ।;वैषम्यं निर्घृणत्वं च तेन स्यातां परस्य च ॥90॥
+| verse_line2  = वैषम्यं निर्घृणत्वं च तेन स्यातां परस्य च ॥90॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सापेक्षत्वादिति च तौ विद्याधीशेन वारितौ ।
+| verse_lines  = सापेक्षत्वादिति च तौ विद्याधीशेन वारितौ ।;तारतम्यात् साधनानां साध्यतादृक्त्वमीशतः ॥91॥
+| verse_line2  = तारतम्यात् साधनानां साध्यतादृक्त्वमीशतः ॥91॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अवैषम्यादिहेतुः स्यात् सदैव परमेश्वरे ।
+| verse_lines  = अवैषम्यादिहेतुः स्यात् सदैव परमेश्वरे ।;स्वातन्त्र्ये विद्यमानेऽपि साधनादौ परेशितुः ॥92॥
+| verse_line2  = स्वातन्त्र्ये विद्यमानेऽपि साधनादौ परेशितुः ॥92॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अपेक्ष्यानादिवैचित्र्यं न दोष इति तद्वचः ।
+| verse_lines  = अपेक्ष्यानादिवैचित्र्यं न दोष इति तद्वचः ।;नानादित्वादिति ह्युक्तमुपपद्यत इत्यपि ॥93॥
+| verse_line2  = नानादित्वादिति ह्युक्तमुपपद्यत इत्यपि ॥93॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अपेक्ष्योपायवैषम्यमुपेयस्य तथा स्थितिः ।
+| verse_lines  = अपेक्ष्योपायवैषम्यमुपेयस्य तथा स्थितिः ।;मया कया विरुद्धा स्यात् राजादावपि दृश्यते ॥94॥
+| verse_line2  = मया कया विरुद्धा स्यात् राजादावपि दृश्यते ॥94॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = त्यागो दृष्टस्य चादृष्टकल्पनेति सुदुष्करौ ।
+| verse_lines  = त्यागो दृष्टस्य चादृष्टकल्पनेति सुदुष्करौ ।;मायिभ्योऽन्येन केनापि तत्किमन्यैश्च वादिभिः ॥95॥
+| verse_line2  = मायिभ्योऽन्येन केनापि तत्किमन्यैश्च वादिभिः ॥95॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मायिनोऽत्रनुगम्यन्ते श्रुतहान्यश्रुतग्रहौ ।
+| verse_lines  = मायिनोऽत्रनुगम्यन्ते श्रुतहान्यश्रुतग्रहौ ।;अप्यत्र मायिनां लिङ्गे तत्के दोषास्ततोऽधिकाः ॥96॥
+| verse_line2  = अप्यत्र मायिनां लिङ्गे तत्के दोषास्ततोऽधिकाः ॥96॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निःशेषगतदोषाणां बहुभिर्जन्मभिः पुनः ।
+| verse_lines  = निःशेषगतदोषाणां बहुभिर्जन्मभिः पुनः ।;स्यादापरोक्ष्यं हि हरेर्द्वेषेर्ष्यादिस्ततः कुतः ॥97॥
+| verse_line2  = स्यादापरोक्ष्यं हि हरेर्द्वेषेर्ष्यादिस्ततः कुतः ॥97॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भवेयुर्यदि चेर्ष्याद्याः समेष्वपि कुतो न ते ।
+| verse_lines  = भवेयुर्यदि चेर्ष्याद्याः समेष्वपि कुतो न ते ।;तप्यमानाः समान् दृष्ट्वा द्वेषेर्ष्यादियुता अपि ॥98॥
+| verse_line2  = तप्यमानाः समान् दृष्ट्वा द्वेषेर्ष्यादियुता अपि ॥98॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दृश्यन्ते बहवो लोके दोषा एवात्र कारणम् ।
+| verse_lines  = दृश्यन्ते बहवो लोके दोषा एवात्र कारणम् ।;यदि निर्दोषता तत्र किमाधिक्येन दूष्यते ॥99॥
+| verse_line2  = यदि निर्दोषता तत्र किमाधिक्येन दूष्यते ॥99॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यद्यन्यदर्शनाभावादीर्ष्यादिर्विनिवार्यते ।
+| verse_lines  = यद्यन्यदर्शनाभावादीर्ष्यादिर्विनिवार्यते ।;अदर्शनादरत्यादिः कथं तेन निवार्यते ॥100॥
+| verse_line2  = अदर्शनादरत्यादिः कथं तेन निवार्यते ॥100॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ब्रह्मणोऽप्यरतिर्दृष्टा पूर्वमेकाकिनः श्रुतौ ।
+| verse_lines  = ब्रह्मणोऽप्यरतिर्दृष्टा पूर्वमेकाकिनः श्रुतौ ।;नैव रेमे स चैकाकी तस्मान्न रमते क्वचित् ॥101॥
+| verse_line2  = नैव रेमे स चैकाकी तस्मान्न रमते क्वचित् ॥101॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = द्वितीयमैच्छत् तेनासाविति श्रुतय ऊदिरे ।
+| verse_lines  = द्वितीयमैच्छत् तेनासाविति श्रुतय ऊदिरे ।;यदीच्छा तत्र नैवास्तीत्येव तत्कल्प्यते मृषा ॥102॥
+| verse_line2  = यदीच्छा तत्र नैवास्तीत्येव तत्कल्प्यते मृषा ॥102॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = श्रुत्युक्तनिर्दोषतैव किं नाङ्गीक्रियते स्वयम् ।
+| verse_lines  = श्रुत्युक्तनिर्दोषतैव किं नाङ्गीक्रियते स्वयम् ।;तारतम्यं च कामं च श्रुतमेवातिहाय तु ॥103॥
+| verse_line2  = तारतम्यं च कामं च श्रुतमेवातिहाय तु ॥103॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अश्रुता समता केन कल्प्यते युक्तिमानिना ।
+| verse_lines  = अश्रुता समता केन कल्प्यते युक्तिमानिना ।;किं तन्मानं समत्वे ते मुक्तानामुपलभ्यते ॥104॥
+| verse_line2  = किं तन्मानं समत्वे ते मुक्तानामुपलभ्यते ॥104॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वृथाऽयमाग्रहः केन श्रुतहान्यश्रुतग्रहे ।
+| verse_lines  = वृथाऽयमाग्रहः केन श्रुतहान्यश्रुतग्रहे ।;मोक्षेऽपि तारतम्येतश्चेतनत्वात् पुरा यथा(यथा पुरा) ॥105॥
+| verse_line2  = मोक्षेऽपि तारतम्येतश्चेतनत्वात् पुरा यथा(यथा पुरा) ॥105॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्युक्त उत्तरं किं ते कल्पनामात्रवादिनः ।
+| verse_lines  = इत्युक्त उत्तरं किं ते कल्पनामात्रवादिनः ।;न च दुःखादिकं कल्प्यं निर्दुःखत्वश्रुतेर्बलात् ॥106॥
+| verse_line2  = न च दुःखादिकं कल्प्यं निर्दुःखत्वश्रुतेर्बलात् ॥106॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शोकं तरत्यात्मवेत्ता तीर्णः सर्वानदुःखभाक् ।
+| verse_lines  = शोकं तरत्यात्मवेत्ता तीर्णः सर्वानदुःखभाक् ।;‘येनानन्द्येव भवति न शोचति कदाचन’ ॥107॥
+| verse_line2  = ‘येनानन्द्येव भवति न शोचति कदाचन’ ॥107॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘किल्बिषस्पृत्पिततुषणिररं हितं इहेश्वरः’ ।
+| verse_lines  = ‘किल्बिषस्पृत्पिततुषणिररं हितं इहेश्वरः’ ।;‘यं यमन्तमभिप्रेप्सुः स सङ्कल्पाद्भवेदिह’ ॥108॥
+| verse_line2  = ‘यं यमन्तमभिप्रेप्सुः स सङ्कल्पाद्भवेदिह’ ॥108॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यादिश्रुतयो मानं निर्दुःखत्वादिसम्पदि ।
+| verse_lines  = इत्यादिश्रुतयो मानं निर्दुःखत्वादिसम्पदि ।;अतो दुःखाद्यनुमया नावकाशोऽत्र लभ्यते ॥109॥
+| verse_line2  = अतो दुःखाद्यनुमया नावकाशोऽत्र लभ्यते ॥109॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तारतम्यानुमा तेन भवेन्नातिप्रसङ्गिनी ।
+| verse_lines  = तारतम्यानुमा तेन भवेन्नातिप्रसङ्गिनी ।;श्रुतियुक्तिबलादेवं तारतम्यं विभाव्यते ॥110॥
+| verse_line2  = श्रुतियुक्तिबलादेवं तारतम्यं विभाव्यते ॥110॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मुक्तावपि ततः केऽत्र विरोधं कर्तुमीशते ।
+| verse_lines  = मुक्तावपि ततः केऽत्र विरोधं कर्तुमीशते ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S04_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आधिकारिकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S04_A002"></span><h4 class="gr-section-head">आधिकारिकाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनादियोग्यता चैव कलिवाणीश्वरावधिम् ॥111॥
+| verse_lines  = अनादियोग्यता चैव कलिवाणीश्वरावधिम् ॥111॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = को निवारयितुं शक्तो युक्त्यागमबलोद्धताम् ।
+| verse_lines  = को निवारयितुं शक्तो युक्त्यागमबलोद्धताम् ।;ब्रह्मणोऽन्यत आधिक्ययुक्तः कालो विवादवान् ॥112॥
+| verse_line2  = ब्रह्मणोऽन्यत आधिक्ययुक्तः कालो विवादवान् ॥112॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कालो ह्ययं यथेत्यादि मानुमा मानिनो भवेत् ।
+| verse_lines  = कालो ह्ययं यथेत्यादि मानुमा मानिनो भवेत् ।;अन्यशब्दो हरिश्रीस्वसमेभ्योऽन्यविवक्षया ॥113॥
+| verse_line2  = अन्यशब्दो हरिश्रीस्वसमेभ्योऽन्यविवक्षया ॥113॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रयुक्तो नैव दोषाय रुद्रादिषु च युक्तितः ।
+| verse_lines  = प्रयुक्तो नैव दोषाय रुद्रादिषु च युक्तितः ।;उत्तमत्वं तु मुक्तानामपि न ब्रह्मणो भवेत् ॥114॥
+| verse_line2  = उत्तमत्वं तु मुक्तानामपि न ब्रह्मणो भवेत् ॥114॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = व्यक्तिः सुखस्य तु भवेन्न त्वाधिक्यं सुखस्य च ।
+| verse_lines  = व्यक्तिः सुखस्य तु भवेन्न त्वाधिक्यं सुखस्य च ।;बलज्ञानाधिकत्वं च तेभ्योऽपि ब्रह्मणो सदा ॥;आधिक्यस्य त्वनित्यत्वे न किञ्चिन्मानमीयते ॥115॥
+| verse_line2  = बलज्ञानाधिकत्वं च तेभ्योऽपि ब्रह्मणो सदा ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शृण्वे वीर उग्रमुग्रं दमायन् अन्यमन्यमतिनेनीयमानः ।
+| verse_lines  = शृण्वे वीर उग्रमुग्रं दमायन् अन्यमन्यमतिनेनीयमानः ।;एधमानद्विळुभयस्य राजा चोष्कूयते विश इन्द्रो मनुष्यान् ॥116॥
+| verse_line2  = एधमानद्विळुभयस्य राजा चोष्कूयते विश इन्द्रो मनुष्यान् ॥116॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = परा पूर्वेषां सख्या वृणक्ति वितर्तुराणो अपरेभिरेति ।
+| verse_lines  = परा पूर्वेषां सख्या वृणक्ति वितर्तुराणो अपरेभिरेति ।;अनानुभूतीरवधून्वानः पूर्वीरिन्द्रः शरदस्तर्तरीति ॥117॥
+| verse_line2  = अनानुभूतीरवधून्वानः पूर्वीरिन्द्रः शरदस्तर्तरीति ॥117॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दिवे दिवे सदृशीसन्यमर्धं कृष्णा असेधदप सद्मनोजाः ।
+| verse_lines  = दिवे दिवे सदृशीसन्यमर्धं कृष्णा असेधदप सद्मनोजाः ।;अहं दासा वृषभो वस्नयन्तोदव्रजे वर्चिनं शम्बरं च ॥118॥
+| verse_line2  = अहं दासा वृषभो वस्नयन्तोदव्रजे वर्चिनं शम्बरं च ॥118॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तं भूतिरिति देवा उपासाञ्चक्रिरे ते बभूवुस्तस्माद्धाप्येतर्हि सुप्तो भूभूरित्येव प्रश्वसित्यभूतिरित्यसुरास्ते ह पराबभूवुः ॥119॥
+| verse_lines  = तं भूतिरिति देवा उपासाञ्चक्रिरे ते बभूवुस्तस्माद्धाप्येतर्हि सुप्तो भूभूरित्येव प्रश्वसित्यभूतिरित्यसुरास्ते ह पराबभूवुः ॥119॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तद्यथा पेशस्करी पेशसो मात्रामुपादायान्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं तनुते एवमेवायमात्मेदं शरीरं निहत्याविद्यां गमयित्वाऽन्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं कुरुते पित्र्यं वा गान्धर्वं वा दैवं वा प्राजापत्यं वा ब्राह्मं वाऽन्येषां भूतानाम् ॥120॥
+| verse_lines  = तद्यथा पेशस्करी पेशसो मात्रामुपादायान्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं तनुते एवमेवायमात्मेदं शरीरं निहत्याविद्यां गमयित्वाऽन्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं कुरुते पित्र्यं वा गान्धर्वं वा दैवं वा प्राजापत्यं वा ब्राह्मं वाऽन्येषां भूतानाम् ॥120॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘प्रयान्ति परमां सिद्धिमैहिकामुष्मकीं द्रुतम् ।
+| verse_lines  = ‘प्रयान्ति परमां सिद्धिमैहिकामुष्मकीं द्रुतम् ।;या न प्राप्याऽसुरैः सर्वैरक्षय्या क्लेशवर्जिता ॥121॥
+| verse_line2  = या न प्राप्याऽसुरैः सर्वैरक्षय्या क्लेशवर्जिता ॥121॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न तां गतिं प्रपद्यन्ते विना भागवतान्नरान्’ ।
+| verse_lines  = न तां गतिं प्रपद्यन्ते विना भागवतान्नरान्’ ।;‘अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम्(भ.गी.९.११) ॥122॥
+| verse_line2  = ‘अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम्(भ.गी.९.११) ॥122॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्(भ.गी.९.१२) ।
+| verse_lines  = परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्(भ.गी.९.१२) ।;मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ॥123॥
+| verse_line2  = मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ॥123॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ।
+| verse_lines  = राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ।;महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः(भ.गी.९.१३) ॥124॥
+| verse_line2  = महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः(भ.गी.९.१३) ॥124॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ।
+| verse_lines  = भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ।;अभयं सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः(भ.गी.१६.१-४) ॥125॥
+| verse_line2  = अभयं सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः(भ.गी.१६.१-४) ॥125॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम् ।
+| verse_lines  = दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम् ।;अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम् ॥126॥
+| verse_line2  = अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम् ॥126॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दया भूतेष्वलोलुत्वं मार्दवं ह्रीरचापलम् ।
+| verse_lines  = दया भूतेष्वलोलुत्वं मार्दवं ह्रीरचापलम् ।;तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता ॥127॥
+| verse_line2  = तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता ॥127॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत ।
+| verse_lines  = भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत ।;दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च ॥128॥
+| verse_line2  = दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च ॥128॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम्’ ।
+| verse_lines  = अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम्’ ।;‘मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः ॥129॥
+| verse_line2  = ‘मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः ॥129॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तानहं द्विषतः क्रूरान् संसारेषु नराधमान् ।
+| verse_lines  = तानहं द्विषतः क्रूरान् संसारेषु नराधमान् ।;क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु ॥130॥
+| verse_line2  = क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु ॥130॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आसुरीं योनिमापन्नाः मूढा जन्मनि जन्मनि ।
+| verse_lines  = आसुरीं योनिमापन्नाः मूढा जन्मनि जन्मनि ।;मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्’(भ.गी.१६.१८-२०) ॥131॥
+| verse_line2  = मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्’(भ.गी.१६.१८-२०) ॥131॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘द्विविधो भूतसर्गोऽत्र दैव आसुर एव च ।
+| verse_lines  = ‘द्विविधो भूतसर्गोऽत्र दैव आसुर एव च ।;विष्णुभक्तिपरो दैवो विपरीतस्तथाऽऽसुरः ॥132॥
+| verse_line2  = विष्णुभक्तिपरो दैवो विपरीतस्तथाऽऽसुरः ॥132॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = देवानां परमो धर्मः सदा यज्ञादिकाः क्रियाः ।
+| verse_lines  = देवानां परमो धर्मः सदा यज्ञादिकाः क्रियाः ।;स्वाध्यायस्तत्त्ववेदित्वं विष्णुपूजारतिः स्मृतिः ॥133॥
+| verse_line2  = स्वाध्यायस्तत्त्ववेदित्वं विष्णुपूजारतिः स्मृतिः ॥133॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दैत्यानां बाहुशालित्वं मात्सर्यं युद्धसत्क्रिया ।
+| verse_lines  = दैत्यानां बाहुशालित्वं मात्सर्यं युद्धसत्क्रिया ।;नीतिशास्त्रप्रवेदित्वं शिवपूजारतिः स्मृतिः ॥134॥
+| verse_line2  = नीतिशास्त्रप्रवेदित्वं शिवपूजारतिः स्मृतिः ॥134॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वर्णाश्रमाचारवत्त्वं स्वाध्यायो भक्तिरच्युते ।
+| verse_lines  = वर्णाश्रमाचारवत्त्वं स्वाध्यायो भक्तिरच्युते ।;शिवे सूर्ये तथा देव्यां स्वभावो मानुषः स्मृतः ॥135॥
+| verse_line2  = शिवे सूर्ये तथा देव्यां स्वभावो मानुषः स्मृतः ॥135॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनादिवैष्णवा एव देवतास्तु स्वभावतः ।
+| verse_lines  = अनादिवैष्णवा एव देवतास्तु स्वभावतः ।;विपरीतास्ततो दैत्याः सदैवानादिकालतः ॥136॥
+| verse_line2  = विपरीतास्ततो दैत्याः सदैवानादिकालतः ॥136॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मानुषा मिश्रमतयो विमिश्रगतयोऽपि च’ ।
+| verse_lines  = मानुषा मिश्रमतयो विमिश्रगतयोऽपि च’ ।;इत्यादिवाक्यसन्दभै(इत्यादिवाक्यसन्दर्भे)र्ज्ञायतेऽनादियोग्यता ॥137॥
+| verse_line2  = इत्यादिवाक्यसन्दभै(इत्यादिवाक्यसन्दर्भे)र्ज्ञायतेऽनादियोग्यता ॥137॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यद्यनादिविशेषो(यद्यनादिर्विशेषो न) न साम्प्रतं कथमेव सः ।
+| verse_lines  = यद्यनादिविशेषो(यद्यनादिर्विशेषो न) न साम्प्रतं कथमेव सः ।;अदृष्टादेव चादृष्टं स्वीकृतं सर्ववादिभिः ॥138॥
+| verse_line2  = अदृष्टादेव चादृष्टं स्वीकृतं सर्ववादिभिः ॥138॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आकस्मिको विशेषश्चेददृष्टे क्वचिदिष्यते ।
+| verse_lines  = आकस्मिको विशेषश्चेददृष्टे क्वचिदिष्यते ।;सर्वत्राकस्मिकत्वं स्यान्नादृष्टापेक्षता भवेत् ॥139॥
+| verse_line2  = सर्वत्राकस्मिकत्वं स्यान्नादृष्टापेक्षता भवेत् ॥139॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अदृष्टाच्चेद्विशेषोऽयमनादित्वं कुतो न तत् ।
+| verse_lines  = अदृष्टाच्चेद्विशेषोऽयमनादित्वं कुतो न तत् ।;‘न चान्यभेदवद्विष्णौ भेदस्तद्दर्शिनामपि ॥140॥
+| verse_line2  = ‘न चान्यभेदवद्विष्णौ भेदस्तद्दर्शिनामपि ॥140॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दृश्यते प्रत्यभिज्ञैव बहुरूपेषु दृश्यते ।
+| verse_lines  = दृश्यते प्रत्यभिज्ञैव बहुरूपेषु दृश्यते ।;बहुत्वं च विशेषेण न भेदेन कथञ्चन ॥141॥
+| verse_line2  = बहुत्वं च विशेषेण न भेदेन कथञ्चन ॥141॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रत्यभिज्ञा च येषां न तेऽपि तन्मुष्टदृष्टयः ।
+| verse_lines  = प्रत्यभिज्ञा च येषां न तेऽपि तन्मुष्टदृष्टयः ।;भेदं नैव प्रपश्यन्ति भेदमन्येभ्य एव च ॥142॥
+| verse_line2  = भेदं नैव प्रपश्यन्ति भेदमन्येभ्य एव च ॥142॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पश्यन्त्येवं हरिस्तेषां सन्दर्शयति नान्यथा’ ।
+| verse_lines  = पश्यन्त्येवं हरिस्तेषां सन्दर्शयति नान्यथा’ ।;एवं बृहत्संहितायां वचनं न पुराणगम् ॥143॥
+| verse_line2  = एवं बृहत्संहितायां वचनं न पुराणगम् ॥143॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = लोकदर्शनवाद्येव वेदरोधाय शक्नुयात् ।
+| verse_lines  = लोकदर्शनवाद्येव वेदरोधाय शक्नुयात् ।;अपरीक्षितदृष्टिश्च परीक्षापूर्वदर्शनम् ॥144॥
+| verse_line2  = अपरीक्षितदृष्टिश्च परीक्षापूर्वदर्शनम् ॥144॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निषेद्धुं शक्नुयात् क्वापि देवदत्तादिदृष्टिवत् ।
+| verse_lines  = निषेद्धुं शक्नुयात् क्वापि देवदत्तादिदृष्टिवत् ।;न च निश्चितभेदस्य दर्शनेऽस्ति पुराणगम् ॥145॥
+| verse_line2  = न च निश्चितभेदस्य दर्शनेऽस्ति पुराणगम् ॥145॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वाक्यं कश्चिद्धि संमुग्धं दर्शनं(संमुग्धदर्शनं) तत्र गम्यते ।
+| verse_lines  = वाक्यं कश्चिद्धि संमुग्धं दर्शनं(संमुग्धदर्शनं) तत्र गम्यते ।;अपरीक्षितमेवात्र वेधादिकमधीशितुः ॥146॥
+| verse_line2  = अपरीक्षितमेवात्र वेधादिकमधीशितुः ॥146॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = परीक्षादर्शने नैव दृश्यते केनचित् क्वचित् ।
+| verse_lines  = परीक्षादर्शने नैव दृश्यते केनचित् क्वचित् ।;निर्दोषमेव तं ब्रह्मा ददर्शाशेषरूपिणम् ॥147॥
+| verse_line2  = निर्दोषमेव तं ब्रह्मा ददर्शाशेषरूपिणम् ॥147॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = निर्दोषमेव रुद्रोद्राङ्‍ निर्दोषं तं पुरन्दरः ।
+| verse_lines  = निर्दोषमेव रुद्रोद्राङ्‍ निर्दोषं तं पुरन्दरः ।;निर्दोषाण्यस्य रूपाणि दृष्टान्येवं सुरोत्तमैः ॥148॥
+| verse_line2  = निर्दोषाण्यस्य रूपाणि दृष्टान्येवं सुरोत्तमैः ॥148॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्ये सदोषाः सर्वेऽपि निर्दोषो हरिरेकलः’ ।
+| verse_lines  = अन्ये सदोषाः सर्वेऽपि निर्दोषो हरिरेकलः’ ।;इति बर्कश्रुतेश्चैव(बर्कुश्रुतेश्चैव) सदोषं नास्य दर्शनम् ॥149॥
+| verse_line2  = इति बर्कश्रुतेश्चैव(बर्कुश्रुतेश्चैव) सदोषं नास्य दर्शनम् ॥149॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘अविद्धो विद्धवद्विष्णुरजातो जातवन्मृषा ।
+| verse_lines  = ‘अविद्धो विद्धवद्विष्णुरजातो जातवन्मृषा ।;अबद्धो बद्धवच्चैव दर्शयत्यमितद्युतिः’ ॥150॥
+| verse_line2  = अबद्धो बद्धवच्चैव दर्शयत्यमितद्युतिः’ ॥150॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति पैङ्गिश्रुतिश्चैव प्राह निर्दोषतां हरेः ।
+| verse_lines  = इति पैङ्गिश्रुतिश्चैव प्राह निर्दोषतां हरेः ।;‘अपरीक्षितदृष्ट्यैव सदोषो दृश्यते हरिः ॥151॥
+| verse_line2  = ‘अपरीक्षितदृष्ट्यैव सदोषो दृश्यते हरिः ॥151॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = परीक्षादर्शने नैव दृश्यो दोषो हरेः क्वचित्’ ।
+| verse_lines  = परीक्षादर्शने नैव दृश्यो दोषो हरेः क्वचित्’ ।;इति पैङ्गिश्रुतिश्चाह प्रमाणं हि परीक्षितम् ॥152॥
+| verse_line2  = इति पैङ्गिश्रुतिश्चाह प्रमाणं हि परीक्षितम् ॥152॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न परीक्षाऽनवस्था स्यात् साक्षिसिद्धे त्वसंशयात् ।
+| verse_lines  = न परीक्षाऽनवस्था स्यात् साक्षिसिद्धे त्वसंशयात् ।;मानसे दर्शने दोषाः स्युर्न वै साक्षिदर्शने ॥153॥
+| verse_line2  = मानसे दर्शने दोषाः स्युर्न वै साक्षिदर्शने ॥153॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सुदृढो निर्णयो यत्र ज्ञेयं तत्साक्षिदर्शनम् ।
+| verse_lines  = सुदृढो निर्णयो यत्र ज्ञेयं तत्साक्षिदर्शनम् ।;इच्छा ज्ञानं सुखं दुःखं भयाभयकृपादयः(दुःखभयाभयकृपादयः) ॥154॥
+| verse_line2  = इच्छा ज्ञानं सुखं दुःखं भयाभयकृपादयः(दुःखभयाभयकृपादयः) ॥154॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = साक्षिसिद्धा न कश्चिद्धि तत्र संशयवान् क्वचित् ।
+| verse_lines  = साक्षिसिद्धा न कश्चिद्धि तत्र संशयवान् क्वचित् ।;यत्क्वचिद् व्यभिचारि स्याद्दर्शनं मानसं हि तत् ॥155॥
+| verse_line2  = यत्क्वचिद् व्यभिचारि स्याद्दर्शनं मानसं हि तत् ॥155॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मनश्चक्षुर्दर्शनादेरपि यत्रैव साक्षिणा ।
+| verse_lines  = मनश्चक्षुर्दर्शनादेरपि यत्रैव साक्षिणा ।;प्रामाण्यं सुगृहीतं स्यात् तत्परीक्षितदर्शनम् ॥156॥
+| verse_line2  = प्रामाण्यं सुगृहीतं स्यात् तत्परीक्षितदर्शनम् ॥156॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न ज्ञानदृष्टिमात्रेण प्रामाण्यं तस्य दृश्यते ।
+| verse_lines  = न ज्ञानदृष्टिमात्रेण प्रामाण्यं तस्य दृश्यते ।;नियमेन सुखाद्येषु प्रामाण्यं साक्षिगोचरम् ॥157॥
+| verse_line2  = नियमेन सुखाद्येषु प्रामाण्यं साक्षिगोचरम् ॥157॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वप्रामाण्यं सदा साक्षी पश्यत्येव सुनिश्चयात् ।
+| verse_lines  = स्वप्रामाण्यं सदा साक्षी पश्यत्येव सुनिश्चयात् ।;ज्ञानस्य ग्राहकेणैव साक्षिणा मानतामितेः ॥158॥
+| verse_line2  = ज्ञानस्य ग्राहकेणैव साक्षिणा मानतामितेः ॥158॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दोषाभावे प्रमाणत्वं दोषाभावस्य साक्षिणा ।
+| verse_lines  = दोषाभावे प्रमाणत्वं दोषाभावस्य साक्षिणा ।;निश्चितत्वं क्वचिच्चैव स्वतः प्रामाण्यमिष्यते ॥159॥
+| verse_line2  = निश्चितत्वं क्वचिच्चैव स्वतः प्रामाण्यमिष्यते ॥159॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतो न सर्वमानानां प्रामाण्यं निश्चितं भवेत् ।
+| verse_lines  = अतो न सर्वमानानां प्रामाण्यं निश्चितं भवेत् ।;साक्षिणा निश्चितं यत्र तत्प्रामाण्यस्वलक्षणम् ॥160॥
+| verse_line2  = साक्षिणा निश्चितं यत्र तत्प्रामाण्यस्वलक्षणम् ॥160॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न हि कश्चित् सुखाद्येषु संशयं कुरुते जनः ।
+| verse_lines  = न हि कश्चित् सुखाद्येषु संशयं कुरुते जनः ।;न चैवाखिलमानानि निश्चिनोत्यखिलो जनः ॥161॥
+| verse_line2  = न चैवाखिलमानानि निश्चिनोत्यखिलो जनः ॥161॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्मादनुभवारूढं किमर्थमपलप्यते ।
+| verse_lines  = तस्मादनुभवारूढं किमर्थमपलप्यते ।;दोषाभावादिकं चैव साक्षी सम्यक्प्रपश्यति ॥162॥
+| verse_line2  = दोषाभावादिकं चैव साक्षी सम्यक्प्रपश्यति ॥162॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तत्परीक्षितमानेन न दोषो विष्णवि क्वचित् ।
+| verse_lines  = तत्परीक्षितमानेन न दोषो विष्णवि क्वचित् ।;अपरीक्षितदृष्टिस्तु कस्मिन्नर्थे न विद्यते ॥163॥
+| verse_line2  = अपरीक्षितदृष्टिस्तु कस्मिन्नर्थे न विद्यते ॥163॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तत्प्रत्यक्षविरुद्धार्थे नागमस्यापि मानता ।
+| verse_lines  = तत्प्रत्यक्षविरुद्धार्थे नागमस्यापि मानता ।;उपजीव्यमक्षजं यत्र तदन्यत्र विपर्ययः ॥164॥
+| verse_line2  = उपजीव्यमक्षजं यत्र तदन्यत्र विपर्ययः ॥164॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = लौकिकव्यवहारेऽत्र प्रत्यक्षस्योपजीव्यता ।
+| verse_lines  = लौकिकव्यवहारेऽत्र प्रत्यक्षस्योपजीव्यता ।;अवतारादिदृष्टौ स्यादागमस्योपजीव्यता ॥165॥
+| verse_line2  = अवतारादिदृष्टौ स्यादागमस्योपजीव्यता ॥165॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आगमेन हि विष्णुत्वं ज्ञात्वा दोषोऽत्र कल्प्यते ।
+| verse_lines  = आगमेन हि विष्णुत्वं ज्ञात्वा दोषोऽत्र कल्प्यते ।;न चेत् स्याद्दोषवानन्यः शास्त्रसिद्धं हि लक्षणम् ॥166॥
+| verse_line2  = न चेत् स्याद्दोषवानन्यः शास्त्रसिद्धं हि लक्षणम् ॥166॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कस्यचिद्दोषवत्वं स्यादितिमात्रेऽक्षजं भवेत् ।
+| verse_lines  = कस्यचिद्दोषवत्वं स्यादितिमात्रेऽक्षजं भवेत् ।;न विष्णोर्दोषवत्त्वे हि प्रत्यक्षं वर्तते स्वतः ॥167॥
+| verse_line2  = न विष्णोर्दोषवत्त्वे हि प्रत्यक्षं वर्तते स्वतः ॥167॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = केचित् पश्यन्ति दोषानित्यत्रापि स्यान्न चाक्षजम् ।
+| verse_lines  = केचित् पश्यन्ति दोषानित्यत्रापि स्यान्न चाक्षजम् ।;पौराणं वाक्यमेवात्र तच्छ्रुत्यैव विरुद्ध्यते ॥168॥
+| verse_line2  = पौराणं वाक्यमेवात्र तच्छ्रुत्यैव विरुद्ध्यते ॥168॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पुराणस्योपजीव्यश्च वेद एव न चापरः ।
+| verse_lines  = पुराणस्योपजीव्यश्च वेद एव न चापरः ।;तद्विरोधे कथं मानं तत्तत्र च भविष्यति ॥169॥
+| verse_line2  = तद्विरोधे कथं मानं तत्तत्र च भविष्यति ॥169॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अपरीक्षितदृष्टिश्च कथमेवाक्षजं भवेत् ।
+| verse_lines  = अपरीक्षितदृष्टिश्च कथमेवाक्षजं भवेत् ।;यद्येवं देवदत्तादिभ्रमः किं नाक्षजं भवेत् ॥170॥
+| verse_line2  = यद्येवं देवदत्तादिभ्रमः किं नाक्षजं भवेत् ॥170॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यावच्छक्तिपरीक्षायामुपजीव्यस्य बाधने ।
+| verse_lines  = यावच्छक्तिपरीक्षायामुपजीव्यस्य बाधने ।;दोषो नाशोधिते दोष उपजीव्यत्वमस्त्वलम् ॥171॥
+| verse_line2  = दोषो नाशोधिते दोष उपजीव्यत्वमस्त्वलम् ॥171॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भ्रमेऽप्यभ्रमभागोऽस्ति तन्मात्रमुपजीव्य हि ।
+| verse_lines  = भ्रमेऽप्यभ्रमभागोऽस्ति तन्मात्रमुपजीव्य हि ।;बाधकज्ञानवृत्तिः स्यान्न चैवं सुपरीक्षिते ॥172॥
+| verse_line2  = बाधकज्ञानवृत्तिः स्यान्न चैवं सुपरीक्षिते ॥172॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वं तदुपजीव्य प्रमाणं वर्तते यतः ।
+| verse_lines  = सर्वं तदुपजीव्य प्रमाणं वर्तते यतः ।;कथं ब्रह्मेति तज्ज्ञेयं सर्वज्ञत्वादलिक्षणम् ॥173॥
+| verse_line2  = कथं ब्रह्मेति तज्ज्ञेयं सर्वज्ञत्वादलिक्षणम् ॥173॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विहाय यस्मात् कस्माच्चित्स्वरूपस्यैव चेद्यदि ।
+| verse_lines  = विहाय यस्मात् कस्माच्चित्स्वरूपस्यैव चेद्यदि ।;उपजीव्यत्वमेतस्मात् व्यावृत्तं यावता भवेत् ॥174॥
+| verse_line2  = उपजीव्यत्वमेतस्मात् व्यावृत्तं यावता भवेत् ॥174॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तावतैवोपजीव्यत्वं स्वरूपस्यैव न क्वचित् ।
+| verse_lines  = तावतैवोपजीव्यत्वं स्वरूपस्यैव न क्वचित् ।;सर्वलक्षणयुक्तं च(तु) स्वरूपं यदि भण्यते ॥175॥
+| verse_line2  = सर्वलक्षणयुक्तं च(तु) स्वरूपं यदि भण्यते ॥175॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अस्तु नो नैव हानिः स्यात् स्वपक्षश्चायमञ्जसा ।
+| verse_lines  = अस्तु नो नैव हानिः स्यात् स्वपक्षश्चायमञ्जसा ।;यस्मादन्वित एवार्थः शब्दानामपि सर्वशः ॥176॥
+| verse_line2  = यस्मादन्वित एवार्थः शब्दानामपि सर्वशः ॥176॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विशेषसामान्यतया स्वरूपमखिलं भवेत् ।
+| verse_lines  = विशेषसामान्यतया स्वरूपमखिलं भवेत् ।;पुरोवर्तित्वपूर्वाणि देवदत्तादिकभ्रमे ॥177॥
+| verse_line2  = पुरोवर्तित्वपूर्वाणि देवदत्तादिकभ्रमे ॥177॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = व्यावर्तयन्ति तद्रूपं चैवमात्राद्विनैव हि ।
+| verse_lines  = व्यावर्तयन्ति तद्रूपं चैवमात्राद्विनैव हि ।;ब्रह्मणो निर्विशेषत्वात् व्यावर्तयति किं पुनः ॥178॥
+| verse_line2  = ब्रह्मणो निर्विशेषत्वात् व्यावर्तयति किं पुनः ॥178॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यस्मात् कस्माच्चिदप्यर्थात्तावच्चेत् सिद्धसाधनम् ।
+| verse_lines  = यस्मात् कस्माच्चिदप्यर्थात्तावच्चेत् सिद्धसाधनम् ।;चिन्मात्रत्वं च नैवेष्टमविशेषत्ववादिनः ॥179॥
+| verse_line2  = चिन्मात्रत्वं च नैवेष्टमविशेषत्ववादिनः ॥179॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तावन्मात्रं यदीष्टं स्यात् सर्वज्ञत्वं कुतो न तत् ।
+| verse_lines  = तावन्मात्रं यदीष्टं स्यात् सर्वज्ञत्वं कुतो न तत् ।;चिन्मात्राभेदसाध्येऽपि सिद्धं तत्प्रतिवादिनः ॥180॥
+| verse_line2  = चिन्मात्राभेदसाध्येऽपि सिद्धं तत्प्रतिवादिनः ॥180॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वाभेदाङ्गीकृतेरेव चित्त्वं स्वस्यापि यन्मतम् ।
+| verse_lines  = स्वाभेदाङ्गीकृतेरेव चित्त्वं स्वस्यापि यन्मतम् ।;सर्वापेक्षतया सर्वज्ञत्वमित्येव तन्न हि ॥181॥
+| verse_line2  = सर्वापेक्षतया सर्वज्ञत्वमित्येव तन्न हि ॥181॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति चेच्चेतनत्वं च ज्ञत्वं न ज्ञेयवर्जितम् ।
+| verse_lines  = इति चेच्चेतनत्वं च ज्ञत्वं न ज्ञेयवर्जितम् ।;स्वज्ञेयत्वं च नैवासौ मन्यते सविशेषतः ॥182॥
+| verse_line2  = स्वज्ञेयत्वं च नैवासौ मन्यते सविशेषतः ॥182॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वशब्दोऽपि परापेक्षस्तस्मात् व्यावृत्तिरेव हि ।
+| verse_lines  = स्वशब्दोऽपि परापेक्षस्तस्मात् व्यावृत्तिरेव हि ।;स्वशब्दार्थ इति प्रोक्तः स्वरूपं नाम किं न चेत् ॥183॥
+| verse_line2  = स्वशब्दार्थ इति प्रोक्तः स्वरूपं नाम किं न चेत् ॥183॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = रूपशब्देन पूर्णत्वात् तच्च सामान्यतावचः ।
+| verse_lines  = रूपशब्देन पूर्णत्वात् तच्च सामान्यतावचः ।;न स्वरूपाभिधायि स्यात् वैयर्थ्यं स्वरवस्य यत् ॥184॥
+| verse_line2  = न स्वरूपाभिधायि स्यात् वैयर्थ्यं स्वरवस्य यत् ॥184॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = चेतनस्य स्वभावो हि चैतन्यमिति गीयते ।
+| verse_lines  = चेतनस्य स्वभावो हि चैतन्यमिति गीयते ।;तस्माद् विशेषबाहुल्यं चैतन्यस्य विशेषतः ॥185॥
+| verse_line2  = तस्माद् विशेषबाहुल्यं चैतन्यस्य विशेषतः ॥185॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न ज्ञेयज्ञातृहीनं हि ज्ञानं नाम क्वचिद्भवेत् ।
+| verse_lines  = न ज्ञेयज्ञातृहीनं हि ज्ञानं नाम क्वचिद्भवेत् ।;ज्ञेयज्ञानविहीनश्च ज्ञ इत्यत्र न च प्रमा(इत्यत्र च न प्रमा) ॥186॥
+| verse_line2  = ज्ञेयज्ञानविहीनश्च ज्ञ इत्यत्र न च प्रमा(इत्यत्र च न प्रमा) ॥186॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ज्ञातृज्ञेयविहीनं च ज्ञानं चेद्भोक्तृभोग्यतः(भोक्तृभोज्यतः) ।
+| verse_lines  = ज्ञातृज्ञेयविहीनं च ज्ञानं चेद्भोक्तृभोग्यतः(भोक्तृभोज्यतः) ।;हीनं भोजनमेव स्यात् ताडनं कर्तृताड्यतः ॥187॥
+| verse_line2  = हीनं भोजनमेव स्यात् ताडनं कर्तृताड्यतः ॥187॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नित्यत्वात् तादृशं च स्यादिति चेन्नित्यवागपि ।
+| verse_lines  = नित्यत्वात् तादृशं च स्यादिति चेन्नित्यवागपि ।;वाक्यवक्तृविहीना स्यान्न हि सा चैव तादृशी ॥188॥
+| verse_line2  = वाक्यवक्तृविहीना स्यान्न हि सा चैव तादृशी ॥188॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = द्रष्टारो वेदवाचो हि सन्ति वाच्यानि चाञ्जसा ।
+| verse_lines  = द्रष्टारो वेदवाचो हि सन्ति वाच्यानि चाञ्जसा ।;नित्यो द्रष्टा च वाच्यश्च भगवानेव च स्वयम् ॥189॥
+| verse_line2  = नित्यो द्रष्टा च वाच्यश्च भगवानेव च स्वयम् ॥189॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न हि वक्तृविहीना च वाच्यहीनाऽपि वाक् क्वचित् ।
+| verse_lines  = न हि वक्तृविहीना च वाच्यहीनाऽपि वाक् क्वचित् ।;ज्ञातृज्ञेयविहीनं च ज्ञानमेव(ज्ञानमेवं) न तद्भवेत् ॥190॥
+| verse_line2  = ज्ञातृज्ञेयविहीनं च ज्ञानमेव(ज्ञानमेवं) न तद्भवेत् ॥190॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न हि नित्योऽपि वक्ताऽस्ति वाक्यवाच्यविवर्जितः ।
+| verse_lines  = न हि नित्योऽपि वक्ताऽस्ति वाक्यवाच्यविवर्जितः ।;ज्ञानज्ञेयविहीनश्च ज्ञोऽप्येवं नैव विद्यते ॥191॥
+| verse_line2  = ज्ञानज्ञेयविहीनश्च ज्ञोऽप्येवं नैव विद्यते ॥191॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = किञ्च सर्वविलोपश्च केन मानेन गम्यते ।
+| verse_lines  = किञ्च सर्वविलोपश्च केन मानेन गम्यते ।;सर्वेण सह तद्वाक्यमर्थश्च यदि गृह्यते ॥192॥
+| verse_line2  = सर्वेण सह तद्वाक्यमर्थश्च यदि गृह्यते ॥192॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तदभावे न सर्वस्य नापलापो भवेत् तदा ।
+| verse_lines  = तदभावे न सर्वस्य नापलापो भवेत् तदा ।;न गृह्यते चेत् तन्न्यायादपलापो न हि क्वचित् ॥193॥
+| verse_line2  = न गृह्यते चेत् तन्न्यायादपलापो न हि क्वचित् ॥193॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उपपत्तिविहीनस्य वाक्यस्यार्थो न गम्यते ।
+| verse_lines  = उपपत्तिविहीनस्य वाक्यस्यार्थो न गम्यते ।;उपक्रमादिलिङ्गानां बलीयो ह्युत्तरोत्तरम् ॥194॥
+| verse_line2  = उपक्रमादिलिङ्गानां बलीयो ह्युत्तरोत्तरम् ॥194॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = श्रुत्यादौ पूर्वपूर्वं च ब्रह्मतर्कविनिर्णयात् ।
+| verse_lines  = श्रुत्यादौ पूर्वपूर्वं च ब्रह्मतर्कविनिर्णयात् ।;प्रत्यक्षमुपपत्तिश्च बहवश्चागमा यदा ॥195॥
+| verse_line2  = प्रत्यक्षमुपपत्तिश्च बहवश्चागमा यदा ॥195॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विरुध्यन्ते न चार्थोऽस्ति यत्र लिङ्गविरोधिता ।
+| verse_lines  = विरुध्यन्ते न चार्थोऽस्ति यत्र लिङ्गविरोधिता ।;स एवार्थः कथं ग्राह्य उपपन्नेऽविरोधिनी ॥196॥
+| verse_line2  = स एवार्थः कथं ग्राह्य उपपन्नेऽविरोधिनी ॥196॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मुख्यार्थे विद्यमाने तु क्व सार्वज्ञं निषिध्यते ।
+| verse_lines  = मुख्यार्थे विद्यमाने तु क्व सार्वज्ञं निषिध्यते ।;अतः सर्वगुणैर्युक्तं ब्रह्माङ्गीकार्यमेव हि ॥197॥
+| verse_line2  = अतः सर्वगुणैर्युक्तं ब्रह्माङ्गीकार्यमेव हि ॥197॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अपलापोऽपि सर्वस्य न कथञ्चन युज्यते ।
+| verse_lines  = अपलापोऽपि सर्वस्य न कथञ्चन युज्यते ।;अनादियोग्यता चोक्ता तेन ग्राह्यैव सर्वथा ॥198॥
+| verse_line2  = अनादियोग्यता चोक्ता तेन ग्राह्यैव सर्वथा ॥198॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मुक्तानां तारतम्यं च मानैरुक्तैर्न चाल्यते ।
+| verse_lines  = मुक्तानां तारतम्यं च मानैरुक्तैर्न चाल्यते ।;ज्ञानिनोऽपि यतो नित्यं कुर्वन्ति शुभमेव हि ॥199॥
+| verse_line2  = ज्ञानिनोऽपि यतो नित्यं कुर्वन्ति शुभमेव हि ॥199॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तारतम्यं तु मुक्तौ च तेनैवाध्यवसीयते ।
+| verse_lines  = तारतम्यं तु मुक्तौ च तेनैवाध्यवसीयते ।;तारतम्यं न चेन्मुक्तौ कुतः कुर्युः शुभं पुनः ॥200॥
+| verse_line2  = तारतम्यं न चेन्मुक्तौ कुतः कुर्युः शुभं पुनः ॥200॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कृच्छ्रेणापि तपो ज्ञानं कर्माप्येते चरन्ति हि ।
+| verse_lines  = कृच्छ्रेणापि तपो ज्ञानं कर्माप्येते चरन्ति हि ।;बिभ्यति स्माशुभान्नित्यं सकामाश्च शुभे सदा ॥201॥
+| verse_line2  = बिभ्यति स्माशुभान्नित्यं सकामाश्च शुभे सदा ॥201॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न च स्वभाव एवायं भयपूर्वप्रवृत्तितः ।
+| verse_lines  = न च स्वभाव एवायं भयपूर्वप्रवृत्तितः ।;कृच्छ्रेणाचरणाच्चैव शुभस्यैव पुनः पुनः ॥202॥
+| verse_line2  = कृच्छ्रेणाचरणाच्चैव शुभस्यैव पुनः पुनः ॥202॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तादृशोऽपि स्वभावश्चेदज्ञस्यापि भवेत् तथा ।
+| verse_lines  = तादृशोऽपि स्वभावश्चेदज्ञस्यापि भवेत् तथा ।;फलवत्त्वे प्रमाणं चेत् तत्र ज्ञस्य समं हि तत् ॥203॥
+| verse_line2  = फलवत्त्वे प्रमाणं चेत् तत्र ज्ञस्य समं हि तत् ॥203॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘निष्कामं ज्ञानपूर्वं च निवृत्तमिह चोच्यते ।
+| verse_lines  = ‘निष्कामं ज्ञानपूर्वं च निवृत्तमिह चोच्यते ।;निवृत्ते सेवमानस्तु ब्रह्माभ्येति सनातनम्’ ॥204॥
+| verse_line2  = निवृत्ते सेवमानस्तु ब्रह्माभ्येति सनातनम्’ ॥204॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘शुभेनानन्दवृद्धिः स्यात् ह्रासश्चैवाशुभेन हि ।
+| verse_lines  = ‘शुभेनानन्दवृद्धिः स्यात् ह्रासश्चैवाशुभेन हि ।;ज्ञानिनोऽपि यतस्तेन कर्तव्यं शुभमेव तैः’ ॥205॥
+| verse_line2  = ज्ञानिनोऽपि यतस्तेन कर्तव्यं शुभमेव तैः’ ॥205॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘उपास्ते स य आत्मानं क्षीयते नास्य कर्म हि(ह) ।
+| verse_lines  = ‘उपास्ते स य आत्मानं क्षीयते नास्य कर्म हि(ह) ।;अस्माद्ध्येवात्मनो यद्यत् कामयेत् सृजते च तत् ॥206॥
+| verse_line2  = अस्माद्ध्येवात्मनो यद्यत् कामयेत् सृजते च तत् ॥206॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अविद्वान् बहुकर्माऽपि ह्यन्तवत् फलमाप्नुयात् ।
+| verse_lines  = अविद्वान् बहुकर्माऽपि ह्यन्तवत् फलमाप्नुयात् ।;यदेव विद्यया कुर्यात् तदेव ह्यतिवीर्यवत्’ ॥207॥
+| verse_line2  = यदेव विद्यया कुर्यात् तदेव ह्यतिवीर्यवत्’ ॥207॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यादिवाक्यसामर्थ्यात् तारतम्यं विमुक्तिगम् ।
+| verse_lines  = इत्यादिवाक्यसामर्थ्यात् तारतम्यं विमुक्तिगम् ।;न चात्रोपासकस्यैव फलमक्षयमुच्यते ॥208॥
+| verse_line2  = न चात्रोपासकस्यैव फलमक्षयमुच्यते ॥208॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न हि ज्ञानं विना क्वापि फलस्याक्षयता भवेत् ।
+| verse_lines  = न हि ज्ञानं विना क्वापि फलस्याक्षयता भवेत् ।;ज्ञानद्वारेण चेत् तस्य नास्मत्पक्षप्रतीपता ॥209॥
+| verse_line2  = ज्ञानद्वारेण चेत् तस्य नास्मत्पक्षप्रतीपता ॥209॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ज्ञानोत्तरस्यैवमपि ह्यक्षयत्वं न चान्यथा ।
+| verse_lines  = ज्ञानोत्तरस्यैवमपि ह्यक्षयत्वं न चान्यथा ।;पूर्वभाविशुभानां हि ज्ञानेनैव कृतार्थता ॥210॥
+| verse_line2  = पूर्वभाविशुभानां हि ज्ञानेनैव कृतार्थता ॥210॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रारब्धानां तु भोगेन तज्ज्ञानोत्तरकर्मणाम् ।
+| verse_lines  = प्रारब्धानां तु भोगेन तज्ज्ञानोत्तरकर्मणाम् ।;मुक्तावनुप्रवेशः स्यादन्यथा तत्कृतिर्न हि ॥211॥
+| verse_line2  = मुक्तावनुप्रवेशः स्यादन्यथा तत्कृतिर्न हि ॥211॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ज्ञानात् पूर्वाणि कर्माणि(सर्वाणि) शुभानि ज्ञानसिद्धये ।
+| verse_lines  = ज्ञानात् पूर्वाणि कर्माणि(सर्वाणि) शुभानि ज्ञानसिद्धये ।;अकाम्यानि निषिद्धानि ज्ञानरोधाय भुक्तये ॥212॥
+| verse_line2  = अकाम्यानि निषिद्धानि ज्ञानरोधाय भुक्तये ॥212॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = योग्यताया बलाद्यच्च शुभबाहुल्यमादितः ।
+| verse_lines  = योग्यताया बलाद्यच्च शुभबाहुल्यमादितः ।;ज्ञानबाहुल्यमेवैतत् कुर्यान्नान्यस्य कारणम् ॥213॥
+| verse_line2  = ज्ञानबाहुल्यमेवैतत् कुर्यान्नान्यस्य कारणम् ॥213॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ज्ञानस्य भक्तिभागत्वाद् भक्तिर्ज्ञानमितीर्यते ।
+| verse_lines  = ज्ञानस्य भक्तिभागत्वाद् भक्तिर्ज्ञानमितीर्यते ।;ज्ञानस्यैव विशेषो यद्भक्तिरित्यभिधीयते ॥214॥
+| verse_line2  = ज्ञानस्यैव विशेषो यद्भक्तिरित्यभिधीयते ॥214॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = परोक्षत्वापरोक्षत्वे विशेषो ज्ञानगौ यथा ।
+| verse_lines  = परोक्षत्वापरोक्षत्वे विशेषो ज्ञानगौ यथा ।;स्नेहयोगोऽपि तद्वत् स्याद् विशेषो ज्ञानगोऽपरः(ज्ञानगोचरः) ॥215॥
+| verse_line2  = स्नेहयोगोऽपि तद्वत् स्याद् विशेषो ज्ञानगोऽपरः(ज्ञानगोचरः) ॥215॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यभिप्रायतः प्रायो ज्ञानमेव विमुक्तये ।
+| verse_lines  = इत्यभिप्रायतः प्रायो ज्ञानमेव विमुक्तये ।;वदन्ति श्रुतयः सोऽयं विशेषोऽपि ह्युदीर्यते ॥216॥
+| verse_line2  = वदन्ति श्रुतयः सोऽयं विशेषोऽपि ह्युदीर्यते ॥216॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भक्तिर्ज्ञानमिति क्वापि न हि द्वेषयुता दृशिः ।
+| verse_lines  = भक्तिर्ज्ञानमिति क्वापि न हि द्वेषयुता दृशिः ।;पुरुषार्थाय भवति सर्वश्रुतिविरोधतः ॥217॥
+| verse_line2  = पुरुषार्थाय भवति सर्वश्रुतिविरोधतः ॥217॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘चेतनस्य द्वयं भोग्यं संसारो मुक्तिरेव च ।
+| verse_lines  = ‘चेतनस्य द्वयं भोग्यं संसारो मुक्तिरेव च ।;संसारस्त्रिविधस्तत्र स्वर्गो मध्यमधस्तथा ॥218॥
+| verse_line2  = संसारस्त्रिविधस्तत्र स्वर्गो मध्यमधस्तथा ॥218॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मुक्तिश्च द्विविधा तत्र सुखं नित्यं तथाऽपरम् ।
+| verse_lines  = मुक्तिश्च द्विविधा तत्र सुखं नित्यं तथाऽपरम् ।;नित्यदुःखमिति ज्ञेयं साधनं संसृतावपि ॥219॥
+| verse_line2  = नित्यदुःखमिति ज्ञेयं साधनं संसृतावपि ॥219॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = काम्यं कर्म निषिद्धं च साज्ञानमिति निश्चयः ।
+| verse_lines  = काम्यं कर्म निषिद्धं च साज्ञानमिति निश्चयः ।;द्वेषो भक्तिश्च मुक्तौ तु मुक्तिद्वयविधायकम्’ ॥220॥
+| verse_line2  = द्वेषो भक्तिश्च मुक्तौ तु मुक्तिद्वयविधायकम्’ ॥220॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति पैङ्गिश्रुतेर्द्वेषो नैव सन्मुक्तिकारणम् ।
+| verse_lines  = इति पैङ्गिश्रुतेर्द्वेषो नैव सन्मुक्तिकारणम् ।;असन्मुक्तेः कारणं च मुक्तावित्यत्र केशवः ॥221॥
+| verse_line2  = असन्मुक्तेः कारणं च मुक्तावित्यत्र केशवः ॥221॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = मुक्तिशब्दोदितो मोक्षं स्वभक्तानां करोति यत् ।
+| verse_lines  = मुक्तिशब्दोदितो मोक्षं स्वभक्तानां करोति यत् ।;द्वेषतोऽपि विमुक्तिश्चेन्महातात्पर्यरोधनम् ॥222॥
+| verse_line2  = द्वेषतोऽपि विमुक्तिश्चेन्महातात्पर्यरोधनम् ॥222॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भक्त्या प्रसन्नतो देवान्मुक्तिरित्येव तद्गुणान् ।
+| verse_lines  = भक्त्या प्रसन्नतो देवान्मुक्तिरित्येव तद्गुणान् ।;वदन्ति श्रुतयः सर्वाः पुराणान्यागमा अपि ॥223॥
+| verse_line2  = वदन्ति श्रुतयः सर्वाः पुराणान्यागमा अपि ॥223॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदि द्वेषेण मुक्तिः स्याद्वक्तव्यो दोषसञ्चयः ।
+| verse_lines  = यदि द्वेषेण मुक्तिः स्याद्वक्तव्यो दोषसञ्चयः ।;स्मर्तव्यो भगवान्नित्यमित्यर्थेनैव हि क्वचित् ॥224॥
+| verse_line2  = स्मर्तव्यो भगवान्नित्यमित्यर्थेनैव हि क्वचित् ॥224॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = द्वेषादिव गुणानाह पुराणे क्रुद्धवाक्यवत् ।
+| verse_lines  = द्वेषादिव गुणानाह पुराणे क्रुद्धवाक्यवत् ।;यथा क्रुद्धः पिता पुत्रं मरेत्याक्षेपपूर्वकम् ॥225॥
+| verse_line2  = यथा क्रुद्धः पिता पुत्रं मरेत्याक्षेपपूर्वकम् ॥225॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रोक्तस्यान्यस्य कृत्यर्थं वदत्येवं पुराणगम् ।
+| verse_lines  = प्रोक्तस्यान्यस्य कृत्यर्थं वदत्येवं पुराणगम् ।;वाक्यं श्रुतिविरोधेन स्वविरोधेन चाञ्जसा ॥226॥
+| verse_line2  = वाक्यं श्रुतिविरोधेन स्वविरोधेन चाञ्जसा ॥226॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = बह्वागमविरोधाच्च न द्वेषान्मुक्तिवाचकम् ।
+| verse_lines  = बह्वागमविरोधाच्च न द्वेषान्मुक्तिवाचकम् ।;‘तमो द्वेषेण संयान्ति भक्त्या मुक्तिं तयैव च ॥227॥
+| verse_line2  = ‘तमो द्वेषेण संयान्ति भक्त्या मुक्तिं तयैव च ॥227॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विष्णौ विष्णुप्रसादेन वलिमत्वेन चाञ्जसा’ ।
+| verse_lines  = विष्णौ विष्णुप्रसादेन वलिमत्वेन चाञ्जसा’ ।;इति षाड्गुण्यवचनमप्युक्तार्थनियामकम् ॥228॥
+| verse_line2  = इति षाड्गुण्यवचनमप्युक्तार्थनियामकम् ॥228॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = महातात्पर्यरोधे च कथं वाक्यं प्रमाणताम् ।
+| verse_lines  = महातात्पर्यरोधे च कथं वाक्यं प्रमाणताम् ।;याति सर्वार्थरूपं हि महातात्पर्यमिष्यते ॥229॥
+| verse_line2  = याति सर्वार्थरूपं हि महातात्पर्यमिष्यते ॥229॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वाचकत्वं हि तात्पर्यं यदर्था अखिला रवाः ।
+| verse_lines  = वाचकत्वं हि तात्पर्यं यदर्था अखिला रवाः ।;सोऽर्थः कथं परित्याज्य एकशब्दस्य संशये ॥230॥
+| verse_line2  = सोऽर्थः कथं परित्याज्य एकशब्दस्य संशये ॥230॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अतो विज्ञानभक्तिभ्यां पुरुषार्थः परो भवेत् ।
+| verse_lines  = अतो विज्ञानभक्तिभ्यां पुरुषार्थः परो भवेत् ।;‘यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ॥231॥
+| verse_line2  = ‘यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ॥231॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्यैते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः’(श्वे.उ.भा.ता.१०.९४.३४) ।
+| verse_lines  = तस्यैते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः’(श्वे.उ.भा.ता.१०.९४.३४) ।;‘भक्त्या ज्ञानं ततो भक्तिस्ततो दृष्टिस्ततश्च सा ॥232॥
+| verse_line2  = ‘भक्त्या ज्ञानं ततो भक्तिस्ततो दृष्टिस्ततश्च सा ॥232॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ततो मुक्तिस्ततो भक्तिः सैव स्यात् सुखरूपिणी’ ।
+| verse_lines  = ततो मुक्तिस्ततो भक्तिः सैव स्यात् सुखरूपिणी’ ।;‘भक्त्या प्रसन्नो भगवान् दद्यात् ज्ञानमनाकुलम् ॥233॥
+| verse_line2  = ‘भक्त्या प्रसन्नो भगवान् दद्यात् ज्ञानमनाकुलम् ॥233॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तयैव दर्शनं यातः प्रदद्यान्मुक्तिमेतया’ ।
+| verse_lines  = तयैव दर्शनं यातः प्रदद्यान्मुक्तिमेतया’ ।;‘नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया(भ.गी.११.५३) ॥234॥
+| verse_line2  = ‘नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया(भ.गी.११.५३) ॥234॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा ।
+| verse_lines  = शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा ।;भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवविधोऽर्जुन(भ.गी.११.५४)) ॥235॥
+| verse_line2  = भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवविधोऽर्जुन(भ.गी.११.५४)) ॥235॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परंतप’ ।
+| verse_lines  = ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परंतप’ ।;इत्यादिवाक्यतश्चैव सोऽयमुक्तार्थ ईयते ॥236॥
+| verse_line2  = इत्यादिवाक्यतश्चैव सोऽयमुक्तार्थ ईयते ॥236॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न च प्रसादमाप्नोति द्वेषाद् भक्त्या तमाप्नुयात् ।
+| verse_lines  = न च प्रसादमाप्नोति द्वेषाद् भक्त्या तमाप्नुयात् ।;इति दृष्टानुसारित्वमप्यस्मिन्नर्थ ईयते ॥237॥
+| verse_line2  = इति दृष्टानुसारित्वमप्यस्मिन्नर्थ ईयते ॥237॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘ये पृथग्विहिता विष्णोर्गुणा वेदेन सादरम् ।
+| verse_lines  = ‘ये पृथग्विहिता विष्णोर्गुणा वेदेन सादरम् ।;त एव दृष्टवैलोम्यादङ्गीकार्या न चापरम् ॥238॥
+| verse_line2  = त एव दृष्टवैलोम्यादङ्गीकार्या न चापरम् ॥238॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्यद्दृष्टानुसारेण वासुदेवेऽपि गृह्यते ।
+| verse_lines  = अन्यद्दृष्टानुसारेण वासुदेवेऽपि गृह्यते ।;दोषाभावाश्च ये वेदैरुदिता अविहाय तान् ॥239॥
+| verse_line2  = दोषाभावाश्च ये वेदैरुदिता अविहाय तान् ॥239॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनुक्ता अपि च ग्राह्या महातात्पर्यशक्तितः’ ।
+| verse_lines  = अनुक्ता अपि च ग्राह्या महातात्पर्यशक्तितः’ ।;एवं बृहत्संहितावाक् सिद्धान्तो हि तदीरितः ॥240॥
+| verse_line2  = एवं बृहत्संहितावाक् सिद्धान्तो हि तदीरितः ॥240॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तारतम्येन तद्भक्तेष्वपि भक्तिर्विनिश्चयात् ।
+| verse_lines  = तारतम्येन तद्भक्तेष्वपि भक्तिर्विनिश्चयात् ।;कर्तव्यैषाऽपि तद्भक्तिर्लोकवेदानुसारतः ॥241॥
+| verse_line2  = कर्तव्यैषाऽपि तद्भक्तिर्लोकवेदानुसारतः ॥241॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यो हि भक्तः प्रधाने स्यात् तदीयेष्वपि भक्तिमान् ।
+| verse_lines  = यो हि भक्तः प्रधाने स्यात् तदीयेष्वपि भक्तिमान् ।;दृश्यतेऽसौ नियमतो विपरीतो विपर्यये ॥242॥
+| verse_line2  = दृश्यतेऽसौ नियमतो विपरीतो विपर्यये ॥242॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = व्यभिचारो यदि क्वापि भक्तिह्रासोऽत्र कल्प्यते ।
+| verse_lines  = व्यभिचारो यदि क्वापि भक्तिह्रासोऽत्र कल्प्यते ।;भक्तिदोषो ह्यसौ यन्न तद्भक्तेष्वपि भक्तिमान् ॥243॥
+| verse_line2  = भक्तिदोषो ह्यसौ यन्न तद्भक्तेष्वपि भक्तिमान् ॥243॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तारतम्येन तेष्वद्धा भक्तिर्दृष्टानुसारतः ।
+| verse_lines  = तारतम्येन तेष्वद्धा भक्तिर्दृष्टानुसारतः ।;विष्णुप्रसादानुसारात् कार्या दोषस्तदन्यथा ॥244॥
+| verse_line2  = विष्णुप्रसादानुसारात् कार्या दोषस्तदन्यथा ॥244॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वप्रीत्यनुसृतौ प्रीतिर्लोकेऽप्यद्धैव दृश्यते ।
+| verse_lines  = स्वप्रीत्यनुसृतौ प्रीतिर्लोकेऽप्यद्धैव दृश्यते ।;तारतम्यपरिज्ञानमप्येतेनैव साधनम् ॥245॥
+| verse_line2  = तारतम्यपरिज्ञानमप्येतेनैव साधनम् ॥245॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘लक्ष्मीविरिञ्चवाणी’(गिरिजेन्दाङ्गिरस्सुताः)शगिरीजेन्द्रा गिरां पतिः ।
+| verse_lines  = ‘लक्ष्मीविरिञ्चवाणी’(गिरिजेन्दाङ्गिरस्सुताः)शगिरीजेन्द्रा गिरां पतिः ।;सूर्यादयश्च क्रमशो भगवत्प्रीतिगोचराः ॥246॥
+| verse_line2  = सूर्यादयश्च क्रमशो भगवत्प्रीतिगोचराः ॥246॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तेषुः भक्तिः क्रमेणैव कार्या नित्यं मुमुक्षुभिः ।
+| verse_lines  = तेषुः भक्तिः क्रमेणैव कार्या नित्यं मुमुक्षुभिः ।;सर्वेऽपि गुरवश्चैते पुरुषस्य सदैव हि ॥247॥
+| verse_line2  = सर्वेऽपि गुरवश्चैते पुरुषस्य सदैव हि ॥247॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्मात् पूज्याश्च नम्याश्च ध्येयाश्च परितो हरिम्’ ।
+| verse_lines  = तस्मात् पूज्याश्च नम्याश्च ध्येयाश्च परितो हरिम्’ ।;इति षाड्गुण्यवचनादप्येषोऽर्थोवसीयते ॥248॥
+| verse_line2  = इति षाड्गुण्यवचनादप्येषोऽर्थोवसीयते ॥248॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘हरिभक्तिः क्रमेणैव तदीयेषु हरिस्मृतिः ।
+| verse_lines  = ‘हरिभक्तिः क्रमेणैव तदीयेषु हरिस्मृतिः ।;हरिस्तुतिस्तत्स्मृतिश्च तत्स्तुतिर्हरिपूजनम् ॥249॥
+| verse_line2  = हरिस्तुतिस्तत्स्मृतिश्च तत्स्तुतिर्हरिपूजनम् ॥249॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तत्पूजा विहितात्याग(तत्पूजाऽविहितत्यागः) इति मुक्तेः क्रमेण हि ।
+| verse_lines  = तत्पूजा विहितात्याग(तत्पूजाऽविहितत्यागः) इति मुक्तेः क्रमेण हि ।;नियमात् साधनान्येव नित्यसाध्यानि चाखिलैः’ ॥250॥
+| verse_line2  = नियमात् साधनान्येव नित्यसाध्यानि चाखिलैः’ ॥250॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘इति प्रवृत्तवचनं साधनस्य विनिर्णये ।
+| verse_lines  = ‘इति प्रवृत्तवचनं साधनस्य विनिर्णये ।;प्रवृत्ते पञ्चरात्रे हि साधनस्य विनिर्णयः(साधनस्याति निश्चयः) ॥251॥
+| verse_line2  = प्रवृत्ते पञ्चरात्रे हि साधनस्य विनिर्णयः(साधनस्याति निश्चयः) ॥251॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = हरिद्वेषो न शुभदः सद्द्वेषात्वाद्यथा गुरोः ।
+| verse_lines  = हरिद्वेषो न शुभदः सद्द्वेषात्वाद्यथा गुरोः ।;क्रमाद् भक्तिः हरिप्रीतिकारणं तत्प्रियोपगा ॥252॥
+| verse_line2  = क्रमाद् भक्तिः हरिप्रीतिकारणं तत्प्रियोपगा ॥252॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भक्तिर्यतो यथा स्वस्मिन्नित्याद्या युक्तिरत्र च ।
+| verse_lines  = भक्तिर्यतो यथा स्वस्मिन्नित्याद्या युक्तिरत्र च ।;प्राधान्यतारतम्यानुसारिणी भक्तिरुत्तमा ॥253॥
+| verse_line2  = प्राधान्यतारतम्यानुसारिणी भक्तिरुत्तमा ॥253॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रीतिदैव हरेर्यस्माद् भक्तिः सा स्वोपगा यथा ।
+| verse_lines  = प्रीतिदैव हरेर्यस्माद् भक्तिः सा स्वोपगा यथा ।;इति वा ज्ञानकर्मादिफलं चैषु क्रमोपगम् ॥254॥
+| verse_line2  = इति वा ज्ञानकर्मादिफलं चैषु क्रमोपगम् ॥254॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S04_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="फलश्रुत्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S04_A003"></span><h4 class="gr-section-head">फलश्रुत्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स्वातन्त्र्यतारतम्येन फलं हि फलिनां भवेत् ।
+| verse_lines  = स्वातन्त्र्यतारतम्येन फलं हि फलिनां भवेत् ।;अशुभं त्वशुभेऽप्येषां स्वातन्त्र्यात् प्रीतितो हरेः ॥255॥
+| verse_line2  = अशुभं त्वशुभेऽप्येषां स्वातन्त्र्यात् प्रीतितो हरेः ॥255॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आज्ञया चान्यगं नैव भोगाय भवति क्वचित् ।
+| verse_lines  = आज्ञया चान्यगं नैव भोगाय भवति क्वचित् ।;‘पुण्यमेवामुमाप्नोति न देवान् पापमाप्नुयात्’ ॥256॥
+| verse_line2  = ‘पुण्यमेवामुमाप्नोति न देवान् पापमाप्नुयात्’ ॥256॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यादिश्रुतयो मानमुक्तेऽर्थे युक्तयोऽपराः ।
+| verse_lines  = इत्यादिश्रुतयो मानमुक्तेऽर्थे युक्तयोऽपराः ।;‘उपासनाधर्मफलं यतो देहान्तरे स्थितिः ॥257॥
+| verse_line2  = ‘उपासनाधर्मफलं यतो देहान्तरे स्थितिः ॥257॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = वासुदेवाज्ञया चैव पूर्वकर्मानुसारतः ।
+| verse_lines  = वासुदेवाज्ञया चैव पूर्वकर्मानुसारतः ।;प्रेरयन्ति हि ते जीवान् पुण्यपापेषु नित्यशः ॥258॥
+| verse_line2  = प्रेरयन्ति हि ते जीवान् पुण्यपापेषु नित्यशः ॥258॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अरागद्वेषतश्चैव कथं दोषानवाप्नुयुः ।
+| verse_lines  = अरागद्वेषतश्चैव कथं दोषानवाप्नुयुः ।;हर्याज्ञाकरणादेव पुण्यमेभिरवाप्यते ॥259॥
+| verse_line2  = हर्याज्ञाकरणादेव पुण्यमेभिरवाप्यते ॥259॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = हरिपूजेति चोद्देशात् कथं न शुभमाप्नुयुः ।
+| verse_lines  = हरिपूजेति चोद्देशात् कथं न शुभमाप्नुयुः ।;अतो यथाक्रमं धर्मज्ञानयोः फलमञ्जसा ॥260॥
+| verse_line2  = अतो यथाक्रमं धर्मज्ञानयोः फलमञ्जसा ॥260॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वप्राणिगतं देवाः प्राप्नुवन्त्या विरिञ्चतः ।
+| verse_lines  = सर्वप्राणिगतं देवाः प्राप्नुवन्त्या विरिञ्चतः ।;देवा एव हि देवानां विशिष्टा विनियामकाः ॥261॥
+| verse_line2  = देवा एव हि देवानां विशिष्टा विनियामकाः ॥261॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ब्रह्मा त्वखलिदेवानां नराणां च नियामकः ।
+| verse_lines  = ब्रह्मा त्वखलिदेवानां नराणां च नियामकः ।;अतः सर्वगुणानेष प्राप्नोत्यधिकमन्यतः ॥262॥
+| verse_line2  = अतः सर्वगुणानेष प्राप्नोत्यधिकमन्यतः ॥262॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = द्रव्यस्वातन्त्र्यविज्ञानप्रयत्नैरधिकं फलम् ।
+| verse_lines  = द्रव्यस्वातन्त्र्यविज्ञानप्रयत्नैरधिकं फलम् ।;देवानामन्यगं चापि तेषु हि ब्रह्मणोधिकम्’(तेषु यद् ब्रह्मणो हि तत्) ॥263॥
+| verse_line2  = देवानामन्यगं चापि तेषु हि ब्रह्मणोधिकम्’(तेषु यद् ब्रह्मणो हि तत्) ॥263॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = बृहत्तन्त्रोदितं वाक्यं हरिणा फलनिर्णये ।
+| verse_lines  = बृहत्तन्त्रोदितं वाक्यं हरिणा फलनिर्णये ।;लोकेऽप्येतादृशगुणैः फलाधिक्यं हि दृश्यते ॥264॥
+| verse_line2  = लोकेऽप्येतादृशगुणैः फलाधिक्यं हि दृश्यते ॥264॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एवं च कलिपूर्वाणामसुराणां महत्फलम् ।
+| verse_lines  = एवं च कलिपूर्वाणामसुराणां महत्फलम् ।;अशुभेषु सदैव स्यान्मिथ्याज्ञानादिकेषु हि ॥265॥
+| verse_line2  = अशुभेषु सदैव स्यान्मिथ्याज्ञानादिकेषु हि ॥265॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘शुभाशुभफलं देवा असुराश्च समाप्नुयुः ।
+| verse_lines  = ‘शुभाशुभफलं देवा असुराश्च समाप्नुयुः ।;क्रमेणैव यथाशक्ति यथा चे ये प्रयोजकाः ॥266॥
+| verse_line2  = क्रमेणैव यथाशक्ति यथा चे ये प्रयोजकाः ॥266॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रेरका अपि पापानां न देवाः पापमाप्नुयुः’ ।
+| verse_lines  = प्रेरका अपि पापानां न देवाः पापमाप्नुयुः’ ।;इति प्रकाशिकायां हि प्रोवाच हरिरञ्जसा ॥267॥
+| verse_line2  = इति प्रकाशिकायां हि प्रोवाच हरिरञ्जसा ॥267॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘यद्यप्येवं सुराणां च दैत्यानां च महत्फलम् ।
+| verse_lines  = ‘यद्यप्येवं सुराणां च दैत्यानां च महत्फलम् ।;शुभाशुभेभ्य एवं च कर्तुश्च स्याद्यथोदितम् ॥268॥
+| verse_line2  = शुभाशुभेभ्य एवं च कर्तुश्च स्याद्यथोदितम् ॥268॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्मान्निरयमानुष्यस्वर्गमुक्त्युपभोगिनः ।
+| verse_lines  = तस्मान्निरयमानुष्यस्वर्गमुक्त्युपभोगिनः ।;मानुषोत्तममारभ्य देवास्तु निरयं विना ॥269॥
+| verse_line2  = मानुषोत्तममारभ्य देवास्तु निरयं विना ॥269॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = असुरास्तु विना मुक्तिं तमोऽन्धमपि चाप्नुयुः’ ।
+| verse_lines  = असुरास्तु विना मुक्तिं तमोऽन्धमपि चाप्नुयुः’ ।;इति तत्त्वविवेकोक्तं स्वयं भगवता वचः ॥270॥
+| verse_line2  = इति तत्त्वविवेकोक्तं स्वयं भगवता वचः ॥270॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C03_S04_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अन्वयाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C03_S04_A004"></span><h4 class="gr-section-head">अन्वयाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ज्ञानदा अपि चाचार्या विशेषात् फलमाप्नुयुः ।
+| verse_lines  = ज्ञानदा अपि चाचार्या विशेषात् फलमाप्नुयुः ।;‘मुक्तावष्टगुणं शिष्याद् गुरुराप्नोति शोचनम् ॥271॥
+| verse_line2  = ‘मुक्तावष्टगुणं शिष्याद् गुरुराप्नोति शोचनम् ॥271॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तद्गुरुर्द्विगुणं तस्मात् सार्धं तावत् ततोऽपरे ।
+| verse_lines  = तद्गुरुर्द्विगुणं तस्मात् सार्धं तावत् ततोऽपरे ।;देवाः सहस्रगुणितं क्रमात् तस्माद्यथोत्तरम् ॥272॥
+| verse_line2  = देवाः सहस्रगुणितं क्रमात् तस्माद्यथोत्तरम् ॥272॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ब्रह्मा महौघगुणितमेवं फलविनिर्णयः’ ।
+| verse_lines  = ब्रह्मा महौघगुणितमेवं फलविनिर्णयः’ ।;इत्याह भगवांश्छास्त्रे गुरुवृत्ताभिधे स्वयम् ॥273॥
+| verse_line2  = इत्याह भगवांश्छास्त्रे गुरुवृत्ताभिधे स्वयम् ॥273॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = युक्तं च तन्न गोदाता गोमात्रफलमाप्नुयात् ।
+| verse_lines  = युक्तं च तन्न गोदाता गोमात्रफलमाप्नुयात् ।;‘य इमं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ॥274॥
+| verse_line2  = ‘य इमं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ॥274॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ।
+| verse_lines  = भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ।;न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ॥275॥
+| verse_line2  = न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ॥275॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि’ ।
+| verse_lines  = भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि’ ।;इत्याह भगवानेवमपि पात्रमपेक्ष्यते ॥276॥
+| verse_line2  = इत्याह भगवानेवमपि पात्रमपेक्ष्यते ॥276॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C03_S04_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C03
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एवमेवाविरोधेन प्रारब्धस्यैव कर्मणः ।
+| verse_lines  = एवमेवाविरोधेन प्रारब्धस्यैव कर्मणः ।;ज्ञानं दृष्टफलं प्रोक्तं मुक्तिश्चेहैव लभ्यते ॥277॥
+| verse_line2  = ज्ञानं दृष्टफलं प्रोक्तं मुक्तिश्चेहैव लभ्यते ॥277॥
+}}
+<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥</div>
+<span id="gr-C4" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="चतुर्थाध्यायस्य"></span>
+== चतुर्थाध्यायस्य ==
+<span id="gr-C4-S1" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="प्रथमः पादः"></span>
+=== प्रथमः पादः ===
+<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I01" data-block-id="AV_C04_S01_I01" data-verse="AV_C04_S01">
+<div class="introduction-line">समन्वयाविरोधाभ्यां सिद्धे वस्तुनि साधने ।</div>
+<div class="introduction-line">विचारितेष्वशेषेषु साधनेषु विशेषतः ॥1॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I02" data-block-id="AV_C04_S01_I02" data-verse="AV_C04_S01">
+<div class="introduction-line">नित्यशः कार्यमत्यन्तमवश्यम्भावि साधनम् ।</div>
+<div class="introduction-line">चिन्त्यते प्रथमं तत्र श्रवणादिसकृत्क्रिया ॥2॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I03" data-block-id="AV_C04_S01_I03" data-verse="AV_C04_S01">
+<div class="introduction-line">आवृत्तिर्वेति सन्देहे कर्तव्यावृत्तिरेव हि ।</div>
+<div class="introduction-line">उपदेशोऽतत्त्वमसीत्यादि ह्यसकृदेव यत् ॥3॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I04" data-block-id="AV_C04_S01_I04" data-verse="AV_C04_S01">
+<div class="introduction-line">‘लिङ्गाल्लातव्यतः पूर्वमृजोर्ब्रह्मत्वतः शतात् ।</div>
+<div class="introduction-line">शुश्रावोग्रतपा नाम योग्यो रुद्रपदस्य यः ॥4॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I05" data-block-id="AV_C04_S01_I05" data-verse="AV_C04_S01">
+<div class="introduction-line">सार्धं परार्धं विष्णोस्तु गुणान् भक्त्या सदोद्यतः ।</div>
+<div class="introduction-line">तत्त्रिभागमुपासां च चक्रे सम्भृतमानसः ॥5॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I06" data-block-id="AV_C04_S01_I06" data-verse="AV_C04_S01">
+<div class="introduction-line">दशमन्वन्तरं शक्रपदयोग्यो गरुत्मतः ।</div>
+<div class="introduction-line">पदयोग्यात्सुमनसः सुनन्दो नाम चाशृणोत् ॥6॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I07" data-block-id="AV_C04_S01_I07" data-verse="AV_C04_S01">
+<div class="introduction-line">उपासां चक्र उद्युक्तो मन्वन्तरचतुष्टयम् ।</div>
+<div class="introduction-line">सूर्याचन्द्रमसोश्चैव पदयोग्यौ सुतेजसौ ॥7॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I08" data-block-id="AV_C04_S01_I08" data-verse="AV_C04_S01">
+<div class="introduction-line">सुरूपः शान्तरूपश्च मन्वन्तरचतुष्टयम् ।</div>
+<div class="introduction-line">अशृण्वतां सुमनसो मन्वन्तरमुपासताम् ॥8॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I09" data-block-id="AV_C04_S01_I09" data-verse="AV_C04_S01">
+<div class="introduction-line">ततः प्रोक्तास्तु ते सर्वे भक्त्योग्रतपआदयः ।</div>
+<div class="introduction-line">अपश्यन् परमं विष्णुं तत्प्रसादैधिताः(तत्प्रसादेधिताः) सदा ॥9॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S01_I10" data-block-id="AV_C04_S01_I10" data-verse="AV_C04_S01">
+<div class="introduction-line">इत्युक्तं विष्णुना साक्षात् ग्रन्थे सत्तत्त्वसञ्ज्ञिते ।</div>
+<div class="introduction-line">आत्मेति नाम कथितं साक्षान्नारायणस्य हि ॥10॥</div>
+</div>
+<span id="gr-adh-AV_C04_S01_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="आत्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C04_S01_A001"></span><h4 class="gr-section-head">आत्माधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘आत्मा ब्रह्म महांस्तारः परमेशः शुचिश्रवाः ।
+| verse_lines  = ‘आत्मा ब्रह्म महांस्तारः परमेशः शुचिश्रवाः ।;विष्णुर्नारायणोऽनन्त इति श्रीपतिरीर्यते’ ॥11॥
+| verse_line2  = विष्णुर्नारायणोऽनन्त इति श्रीपतिरीर्यते’ ॥11॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति पैङ्गिश्रुतिश्चैव(इति पिङ्गश्रुतिश्चैव) तथैव परमश्रुतिः ।
+| verse_lines  = इति पैङ्गिश्रुतिश्चैव(इति पिङ्गश्रुतिश्चैव) तथैव परमश्रुतिः ।;‘ओमात्मा भगवान् विष्णुरात्मानन्दोऽक्षरः स्वराट् ॥12॥
+| verse_line2  = ‘ओमात्मा भगवान् विष्णुरात्मानन्दोऽक्षरः स्वराट् ॥12॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विश्वत्राता नृसिंहोऽजो नारायण उरुक्रमः ।
+| verse_lines  = विश्वत्राता नृसिंहोऽजो नारायण उरुक्रमः ।;‘अनसूया तथैवात्रेर्जज्ञे पुत्रानकल्मषान्(भागवतवचनम्.४.१.१५) ॥13॥
+| verse_line2  = ‘अनसूया तथैवात्रेर्जज्ञे पुत्रानकल्मषान्(भागवतवचनम्.४.१.१५) ॥13॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = दत्तं दुर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान्’ ।
+| verse_lines  = दत्तं दुर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान्’ ।;इति भागवते चैव तस्मादात्मा जनार्दनः ॥14॥
+| verse_line2  = इति भागवते चैव तस्मादात्मा जनार्दनः ॥14॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्मादुपास्यो विष्णुरिति ज्ञातव्यः सज्जनैः सदा ।
+| verse_lines  = तस्मादुपास्यो विष्णुरिति ज्ञातव्यः सज्जनैः सदा ।;तथैवोपासते सन्तस्तथैवोपदिशन्ति च ॥15॥
+| verse_line2  = तथैवोपासते सन्तस्तथैवोपदिशन्ति च ॥15॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आदानर्थत्वततश्चायमात्माशब्दः पतिं वदेत् ।
+| verse_lines  = आदानर्थत्वततश्चायमात्माशब्दः पतिं वदेत् ।;स्वामी मे विष्णुरित्येव नित्यदोपास्यमञ्जसा ॥16॥
+| verse_line2  = स्वामी मे विष्णुरित्येव नित्यदोपास्यमञ्जसा ॥16॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘स्वामी विष्णुरिति ध्यानं विशेषणविशेष्यतः ।
+| verse_lines  = ‘स्वामी विष्णुरिति ध्यानं विशेषणविशेष्यतः ।;कर्तव्यं सर्वथैवैतन्न कथञ्चन विस्मरेत्’ ॥17॥
+| verse_line2  = कर्तव्यं सर्वथैवैतन्न कथञ्चन विस्मरेत्’ ॥17॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति सत्तत्ववचनं षाड्गुण्यवचनं परम् ।
+| verse_lines  = इति सत्तत्ववचनं षाड्गुण्यवचनं परम् ।;‘मम स्वामी हरिर्नित्यं सर्वस्य पतिरेव च ॥18॥
+| verse_line2  = ‘मम स्वामी हरिर्नित्यं सर्वस्य पतिरेव च ॥18॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति ध्येयः सर्वदैव भगवान् विष्णुरव्ययः ।
+| verse_lines  = इति ध्येयः सर्वदैव भगवान् विष्णुरव्ययः ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C04_S01_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="न प्रतीकाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C04_S01_A002"></span><h4 class="gr-section-head">न प्रतीकाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रतीकविषयत्वेन न कार्या विष्णुभावना ॥19॥
+| verse_lines  = प्रतीकविषयत्वेन न कार्या विष्णुभावना ॥19॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रतीकं नैव विष्णुर्यन्मिथ्योपासा ह्यनर्थदा ।
+| verse_lines  = प्रतीकं नैव विष्णुर्यन्मिथ्योपासा ह्यनर्थदा ।;योऽन्यथा सन्तमात्मेशमन्यथा प्रतिपद्यते ॥20॥
+| verse_line2  = योऽन्यथा सन्तमात्मेशमन्यथा प्रतिपद्यते ॥20॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा(म.भा.७४.२७.) ।
+| verse_lines  = किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा(म.भा.७४.२७.) ।;‘योऽन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ॥21॥
+| verse_line2  = ‘योऽन्यथा सन्तमात्मानमन्यथा प्रतिपद्यते ॥21॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा’ ।
+| verse_lines  = किं तेन न कृतं पापं चोरेणात्मापहारिणा’ ।;‘योऽन्यथैव स्थितं विष्णुमन्यथा प्रतिपद्यते ॥22॥
+| verse_line2  = ‘योऽन्यथैव स्थितं विष्णुमन्यथा प्रतिपद्यते ॥22॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = किं तेन न कृतं पापं चोरेण ब्रह्महारिणा’ ।
+| verse_lines  = किं तेन न कृतं पापं चोरेण ब्रह्महारिणा’ ।;‘स्वात्मानं प्रतिमां वाऽपि देवतान्तरमेव वा ॥23॥
+| verse_line2  = ‘स्वात्मानं प्रतिमां वाऽपि देवतान्तरमेव वा ॥23॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = चेतनाचेतनं वाऽन्यत् ध्यायेद्यः केशवस्त्विति ।
+| verse_lines  = चेतनाचेतनं वाऽन्यत् ध्यायेद्यः केशवस्त्विति ।;किं तेन न कृतं पापं चोरेणेशापहारिणा’ ॥24॥
+| verse_line2  = किं तेन न कृतं पापं चोरेणेशापहारिणा’ ॥24॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘योऽन्यद्विष्णुरिति ध्यायेज्जानीयाद्वा हरिं तथा ।
+| verse_lines  = ‘योऽन्यद्विष्णुरिति ध्यायेज्जानीयाद्वा हरिं तथा ।;अन्धे तमसि मज्जेत् स यत्र नैवोत्थितिः क्वचित्’ ॥25॥
+| verse_line2  = अन्धे तमसि मज्जेत् स यत्र नैवोत्थितिः क्वचित्’ ॥25॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘योऽन्यद्विणुरिति ध्यायेत् विष्णुरन्यदिति स्म वा ।
+| verse_lines  = ‘योऽन्यद्विणुरिति ध्यायेत् विष्णुरन्यदिति स्म वा ।;अन्यथाध्यानदोषेण सोऽन्धे तमसि मज्जति(महातमसि मज्जति) ॥26॥
+| verse_line2  = अन्यथाध्यानदोषेण सोऽन्धे तमसि मज्जति(महातमसि मज्जति) ॥26॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘योऽन्यद्विष्णुरिति ध्यायेद् विष्णुरन्यदिति स्म वा ।
+| verse_lines  = ‘योऽन्यद्विष्णुरिति ध्यायेद् विष्णुरन्यदिति स्म वा ।;महातमसि मग्नस्य तस्य नैवोत्थितिः क्वचित्’ ॥27॥
+| verse_line2  = महातमसि मग्नस्य तस्य नैवोत्थितिः क्वचित्’ ॥27॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘यत्किञ्चिदन्यथासंस्थमन्यथाध्यातमञ्जसा ।
+| verse_lines  = ‘यत्किञ्चिदन्यथासंस्थमन्यथाध्यातमञ्जसा ।;ध्यातुर्महादोषकरं किमु सर्वेश्वरो हरिः’ ॥28॥
+| verse_line2  = ध्यातुर्महादोषकरं किमु सर्वेश्वरो हरिः’ ॥28॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘यत्किञ्चिदन्यथासंस्थमन्यथाध्यातमञ्जसा ।
+| verse_lines  = ‘यत्किञ्चिदन्यथासंस्थमन्यथाध्यातमञ्जसा ।;महादोषकरं विष्णुः किमु सर्वेश्वरेश्वरः’ ॥29॥
+| verse_line2  = महादोषकरं विष्णुः किमु सर्वेश्वरेश्वरः’ ॥29॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘यत्किञ्चिदन्यथासंस्थमन्यथाज्ञातमञ्जसा ।
+| verse_lines  = ‘यत्किञ्चिदन्यथासंस्थमन्यथाज्ञातमञ्जसा ।;अनर्थकारणं लोके किमु सर्वेश्वरेश्वरः ॥30॥
+| verse_line2  = अनर्थकारणं लोके किमु सर्वेश्वरेश्वरः ॥30॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न किञ्चिदन्यथा ज्ञेयं ध्येयं वा तेन कुत्रचित् ।
+| verse_lines  = न किञ्चिदन्यथा ज्ञेयं ध्येयं वा तेन कुत्रचित् ।;किमु सर्वोत्तमो विष्णुर्ज्ञेयो नीचतया क्वचित् ॥31॥
+| verse_line2  = किमु सर्वोत्तमो विष्णुर्ज्ञेयो नीचतया क्वचित् ॥31॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्माद्वस्तु यथारूपं ज्ञेयं ध्येयं च सर्वदा ।
+| verse_lines  = तस्माद्वस्तु यथारूपं ज्ञेयं ध्येयं च सर्वदा ।;कारणं पुरुषार्थस्य नान्यथा भवति क्वचित्’ ॥32॥
+| verse_line2  = कारणं पुरुषार्थस्य नान्यथा भवति क्वचित्’ ॥32॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति श्रुतिपुराणोक्तिबलतो न प्रतीकता ।
+| verse_lines  = इति श्रुतिपुराणोक्तिबलतो न प्रतीकता ।;ध्येया विष्णोः क्वचिद्यस्मात् मिथ्याज्ञानमनर्थदम् ॥33॥
+| verse_line2  = ध्येया विष्णोः क्वचिद्यस्मात् मिथ्याज्ञानमनर्थदम् ॥33॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इत्यभिप्रेत्य ‘न हि स’ इत्याह भगवान् प्रभुः ।
+| verse_lines  = इत्यभिप्रेत्य ‘न हि स’ इत्याह भगवान् प्रभुः ।;प्रतीकसंस्थितत्वेन ध्येयो विष्णुर्न चान्यथा ॥34॥
+| verse_line2  = प्रतीकसंस्थितत्वेन ध्येयो विष्णुर्न चान्यथा ॥34॥
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C04_S01_A003" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="ब्रह्माधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C04_S01_A003"></span><h4 class="gr-section-head">ब्रह्माधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ब्रह्मेति च सदा ध्येयो भगवान् विष्णुरञ्जसा ।
+| verse_lines  = ब्रह्मेति च सदा ध्येयो भगवान् विष्णुरञ्जसा ।;उत्कृष्टो ब्रह्मशब्दार्थः पूर्णत्वं ब्रह्मतां यतः ॥35॥
+| verse_line2  = उत्कृष्टो ब्रह्मशब्दार्थः पूर्णत्वं ब्रह्मतां यतः ॥35॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आधिव्याधिनिमित्तेन विक्षिप्तमनसोऽपि तु ।
+| verse_lines  = आधिव्याधिनिमित्तेन विक्षिप्तमनसोऽपि तु ।;ध्येयैव ब्रह्मता नित्यं विष्णोर्भक्त्या निरन्तरम् ॥36॥
+| verse_line2  = ध्येयैव ब्रह्मता नित्यं विष्णोर्भक्त्या निरन्तरम् ॥36॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति प्रकाशिकायां च वचनं विष्णुनेरितम् ।
+| verse_lines  = इति प्रकाशिकायां च वचनं विष्णुनेरितम् ।;नात्मेति सूत्रमीशस्य जीवत्वप्रतिपादकम् ॥37॥
+| verse_line2  = नात्मेति सूत्रमीशस्य जीवत्वप्रतिपादकम् ॥37॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आत्मशब्दं यतो हेतुं कृत्वा जीवं न्यवारयत् ।
+| verse_lines  = आत्मशब्दं यतो हेतुं कृत्वा जीवं न्यवारयत् ।;स्वशब्दात् प्राणभृच्चैव नोक्त इत्येव वेदराट् ॥38॥
+| verse_line2  = स्वशब्दात् प्राणभृच्चैव नोक्त इत्येव वेदराट् ॥38॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यद्यात्मशब्दो जीवेऽपि कथं स विनिवारयेत् ।
+| verse_lines  = यद्यात्मशब्दो जीवेऽपि कथं स विनिवारयेत् ।;आत्मशब्दोदितस्तस्माद्विष्णुरेव न चापरः ॥39॥
+| verse_line2  = आत्मशब्दोदितस्तस्माद्विष्णुरेव न चापरः ॥39॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ‘आत्मब्रह्मादयः शब्दास्तमृते विष्णुमव्ययम् ।
+| verse_lines  = ‘आत्मब्रह्मादयः शब्दास्तमृते विष्णुमव्ययम् ।;न वदन्ति यतो नाप्ता क्वापि तैर्गुणपूर्णता’ ॥40॥
+| verse_line2  = न वदन्ति यतो नाप्ता क्वापि तैर्गुणपूर्णता’ ॥40॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नारायणाध्यात्मगतमिति यद्वैष्णवं वचः ।
+| verse_lines  = नारायणाध्यात्मगतमिति यद्वैष्णवं वचः ।;यदि जीवेशयोर्वेदपतिरैक्यं च मन्यते ॥41॥
+| verse_line2  = यदि जीवेशयोर्वेदपतिरैक्यं च मन्यते ॥41॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आत्मशब्दं कथं तस्मान्निवारयति युक्तितः ।
+| verse_lines  = आत्मशब्दं कथं तस्मान्निवारयति युक्तितः ।;भेदस्य व्यपदेशं च स्थितिं चादनमेव च ॥42॥
+| verse_line2  = भेदस्य व्यपदेशं च स्थितिं चादनमेव च ॥42॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भेददार्ढ्ये हेतुमाह तात्पर्यं स जगत्पतिः ।
+| verse_lines  = भेददार्ढ्ये हेतुमाह तात्पर्यं स जगत्पतिः ।;व्यावहारिकभेदश्चेत् क्वासावव्याहारिकः ॥43॥
+| verse_line2  = व्यावहारिकभेदश्चेत् क्वासावव्याहारिकः ॥43॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = व्यावहारिकमित्येव वचनं व्यावहारिकम् ।
+| verse_lines  = व्यावहारिकमित्येव वचनं व्यावहारिकम् ।;उत नेति विकल्पे तु यदि स्याद् व्यावहारिकम् ॥44॥
+| verse_line2  = उत नेति विकल्पे तु यदि स्याद् व्यावहारिकम् ॥44॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्यापि बाध्यता चेत् स्यात् भेदः स्यात् पारमार्थिकः ।
+| verse_lines  = तस्यापि बाध्यता चेत् स्यात् भेदः स्यात् पारमार्थिकः ।;अव्यवहारिकत्वं चेद्भेदोऽयं सत्यतां गतः ॥45॥
+| verse_line2  = अव्यवहारिकत्वं चेद्भेदोऽयं सत्यतां गतः ॥45॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = एकस्यासत्यतायां हि द्वयोरेव विरुद्धयोः ।
+| verse_lines  = एकस्यासत्यतायां हि द्वयोरेव विरुद्धयोः ।;अन्यस्य सत्यतैव स्यादिति केन निवार्यते ॥46॥
+| verse_line2  = अन्यस्य सत्यतैव स्यादिति केन निवार्यते ॥46॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = असत्यं नोक्तमित्युक्तं सत्यमुक्तमिति प्रजाः ।
+| verse_lines  = असत्यं नोक्तमित्युक्तं सत्यमुक्तमिति प्रजाः ।;जानन्त्युक्तं तु नो सत्यमित्युक्तेऽसत्यतामपि ॥47॥
+| verse_line2  = जानन्त्युक्तं तु नो सत्यमित्युक्तेऽसत्यतामपि ॥47॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न स्वप्नेऽपि द्वयं मिथ्या तत्रैकं सत्यमेव हि ।
+| verse_lines  = न स्वप्नेऽपि द्वयं मिथ्या तत्रैकं सत्यमेव हि ।;भावाभावावुभौ तत्र कथं मिथ्या भविष्यतः ॥48॥
+| verse_line2  = भावाभावावुभौ तत्र कथं मिथ्या भविष्यतः ॥48॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भावस्य हि निषेधे तु नाभावस्य निषेधनम् ।
+| verse_lines  = भावस्य हि निषेधे तु नाभावस्य निषेधनम् ।;स्ववाचोऽसत्यता चेत् स्यात् तस्माद्भेदस्य सत्यता ॥49॥
+| verse_line2  = स्ववाचोऽसत्यता चेत् स्यात् तस्माद्भेदस्य सत्यता ॥49॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्माज्जीवेशयोर्भेद उक्तन्यायेन गम्यते ।
+| verse_lines  = तस्माज्जीवेशयोर्भेद उक्तन्यायेन गम्यते ।;एतस्मादात्मशब्दोऽयं परमात्माभिधा भवेत् ॥50॥
+| verse_line2  = एतस्मादात्मशब्दोऽयं परमात्माभिधा भवेत् ॥50॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रतीकविषयत्वेन विष्णुदृष्टिर्न तद्भवेत् ।
+| verse_lines  = प्रतीकविषयत्वेन विष्णुदृष्टिर्न तद्भवेत् ।;प्रतीके विष्णुरित्यैव तस्मात् कार्या ह्युपासना ॥51॥
+| verse_line2  = प्रतीके विष्णुरित्यैव तस्मात् कार्या ह्युपासना ॥51॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न च विष्णुः प्रतीकं यत् तस्मात् नात्मेत्युपासना ।
+| verse_lines  = न च विष्णुः प्रतीकं यत् तस्मात् नात्मेत्युपासना ।;इति पक्षो यदा ब्रह्मदृष्टिश्चात्र विरुध्यते ॥52॥
+| verse_line2  = इति पक्षो यदा ब्रह्मदृष्टिश्चात्र विरुध्यते ॥52॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = स नेति युक्तिस्तत्रापि समेत्युक्तविरुद्धता ।
+| verse_lines  = स नेति युक्तिस्तत्रापि समेत्युक्तविरुद्धता ।;यद्यप्युत्कर्षमात्रेण ह्यतद्भावेऽप्युपासना ॥53॥
+| verse_line2  = यद्यप्युत्कर्षमात्रेण ह्यतद्भावेऽप्युपासना ॥53॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उत्कर्ष आत्मनोऽपि स्याच्चेतनत्वादचेतनात् ।
+| verse_lines  = उत्कर्ष आत्मनोऽपि स्याच्चेतनत्वादचेतनात् ।;तस्मादतत्त्वं नोपास्यमिति वेदविदो मतम् ॥54॥
+| verse_line2  = तस्मादतत्त्वं नोपास्यमिति वेदविदो मतम् ॥54॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उत्कर्षाद्ब्रह्मताध्याने यदि स्यात् फलमञ्जसा ।
+| verse_lines  = उत्कर्षाद्ब्रह्मताध्याने यदि स्यात् फलमञ्जसा ।;ब्रह्मणो (स्वात्मताज्ञानात्) नीचताध्यानादनर्थः किं न जायते ॥55॥
+| verse_line2  = ब्रह्मणो (स्वात्मताज्ञानात्) नीचताध्यानादनर्थः किं न जायते ॥55॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अचेतनस्य ब्रह्मत्वध्याने तुष्टिर्न हि क्वचित् ।
+| verse_lines  = अचेतनस्य ब्रह्मत्वध्याने तुष्टिर्न हि क्वचित् ।;नीचस्य स्वात्मताध्यानात् कुप्यति ब्रह्म लोकवत् ॥56॥
+| verse_line2  = नीचस्य स्वात्मताध्यानात् कुप्यति ब्रह्म लोकवत् ॥56॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = चण्डालो नृप इत्युक्ते नृपश्चण्डाल इत्यपि ।
+| verse_lines  = चण्डालो नृप इत्युक्ते नृपश्चण्डाल इत्यपि ।;को विशेषः परिज्ञाते नृपेण स्यात् कथञ्चन ॥57॥
+| verse_line2  = को विशेषः परिज्ञाते नृपेण स्यात् कथञ्चन ॥57॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = पुरतो नरदेवस्य चाण्डालो यदि पूज्यते ।
+| verse_lines  = पुरतो नरदेवस्य चाण्डालो यदि पूज्यते ।;राजवत् किं न कोपः स्याद्राज्ञो लोकेऽभिपश्यति(लोके हि पश्यति) ॥58॥
+| verse_line2  = राजवत् किं न कोपः स्याद्राज्ञो लोकेऽभिपश्यति(लोके हि पश्यति) ॥58॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = राज्ञस्तु पुरतः प्रोक्ते चण्डाले नृप इत्यपि(चण्डालं नृप इत्यपि) ।
+| verse_lines  = राज्ञस्तु पुरतः प्रोक्ते चण्डाले नृप इत्यपि(चण्डालं नृप इत्यपि) ।;आत्मानं स इति प्रोक्तमितिवद्ध्येव कुप्यति ॥59॥
+| verse_line2  = आत्मानं स इति प्रोक्तमितिवद्ध्येव कुप्यति ॥59॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अभेदेनैतयोर्ध्याने को विशेषो वचस्यपि ।
+| verse_lines  = अभेदेनैतयोर्ध्याने को विशेषो वचस्यपि ।;अयं राजा त्वमित्युक्ते चण्डालेऽथ नृपेऽपि च ॥60॥
+| verse_line2  = अयं राजा त्वमित्युक्ते चण्डालेऽथ नृपेऽपि च ॥60॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = चण्डाल इति तु प्रोक्ते सममेव हि दूषणम् ।
+| verse_lines  = चण्डाल इति तु प्रोक्ते सममेव हि दूषणम् ।;ध्यातेऽप्येकस्य तद्भावे तद्भावोऽन्यस्य किं न तत् ॥61॥
+| verse_line2  = ध्यातेऽप्येकस्य तद्भावे तद्भावोऽन्यस्य किं न तत् ॥61॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = न चैव तदविज्ञातं सर्वज्ञब्रह्मणा क्वचित् ।
+| verse_lines  = न चैव तदविज्ञातं सर्वज्ञब्रह्मणा क्वचित् ।;तस्मादपेशलं सर्वमन्यस्य ब्रह्मतावचः ॥62॥
+| verse_line2  = तस्मादपेशलं सर्वमन्यस्य ब्रह्मतावचः ॥62॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V03
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्माद्यथोक्तमार्गेण ब्रह्मोपास्यं मुमुक्षुभिः ।
+| verse_lines  = तस्माद्यथोक्तमार्गेण ब्रह्मोपास्यं मुमुक्षुभिः ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C04_S01_A004" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="तदधिगमाधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C04_S01_A004"></span><h4 class="gr-section-head">तदधिगमाधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तथोपास्यञ्जसा दृष्टं ब्रह्म पापं च भस्मसात् ॥63॥
+| verse_lines  = तथोपास्यञ्जसा दृष्टं ब्रह्म पापं च भस्मसात् ॥63॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = करोति निखिलं पूर्वं पाश्चात्यस्याप्यसङ्गताम् ।
+| verse_lines  = करोति निखिलं पूर्वं पाश्चात्यस्याप्यसङ्गताम् ।;करोति तद्द्विषश्चैवं पुण्यनाशोऽप्यसङ्गता ॥64॥
+| verse_line2  = करोति तद्द्विषश्चैवं पुण्यनाशोऽप्यसङ्गता ॥64॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यदेव विद्ययेत्यत्र पूर्वोक्ताद्धि विशिष्यते ।
+| verse_lines  = यदेव विद्ययेत्यत्र पूर्वोक्ताद्धि विशिष्यते ।;पूर्वं स्वर्गादलिब्ध्यर्थं वीयवत्वेन चोदितम् ॥65॥
+| verse_line2  = पूर्वं स्वर्गादलिब्ध्यर्थं वीयवत्वेन चोदितम् ॥65॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = कर्म विद्यायुतं पश्चान्मोक्षे वीर्यप्रदं त्विति ।
+| verse_lines  = कर्म विद्यायुतं पश्चान्मोक्षे वीर्यप्रदं त्विति ।;ततो भोगेन पुण्यं च क्षपयित्वेतरत् तथा ॥66॥
+| verse_line2  = ततो भोगेन पुण्यं च क्षपयित्वेतरत् तथा ॥66॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ब्रह्मद्विट् ब्रह्मदर्शी च तमोमोक्षाववाप्नुतः ।
+| verse_lines  = ब्रह्मद्विट् ब्रह्मदर्शी च तमोमोक्षाववाप्नुतः ।;‘ब्रह्मणां शतकालात् तु पूर्वमारब्धसङ्क्षयः ॥67॥
+| verse_line2  = ‘ब्रह्मणां शतकालात् तु पूर्वमारब्धसङ्क्षयः ॥67॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ब्रह्मणस्त्वेव तावत्वं पञ्चाशद्ब्रह्मणस्तथा ।
+| verse_lines  = ब्रह्मणस्त्वेव तावत्वं पञ्चाशद्ब्रह्मणस्तथा ।;रुद्रस्य विंशदेव स्यादिन्द्रस्यार्कादिके दश ॥68॥
+| verse_line2  = रुद्रस्य विंशदेव स्यादिन्द्रस्यार्कादिके दश ॥68॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अन्येषां ब्रह्ममात्रस्य त्वन्त आरब्धसङ्क्षयः ।
+| verse_lines  = अन्येषां ब्रह्ममात्रस्य त्वन्त आरब्धसङ्क्षयः ।;ब्रह्मणैव सहातश्च परं नारायणं व्रजेत्’ ॥69॥
+| verse_line2  = ब्रह्मणैव सहातश्च परं नारायणं व्रजेत्’ ॥69॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S01_V04
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इति सत्तत्ववचनं स्वयं भगवतोदितम् ।
+| verse_lines  = इति सत्तत्ववचनं स्वयं भगवतोदितम् ।
+}}
+<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥</div>
+<span id="gr-C4-S2" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="द्वितीयः पादः"></span>
+=== द्वितीयः पादः ===
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I01" data-block-id="AV_C04_S02_I01" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">देवानां च मनुष्याणामेतावत्सममेव हि ॥1॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I02" data-block-id="AV_C04_S02_I02" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">उत्क्रान्तिमार्गौ देवानां न प्रायेण भविष्यतः ।</div>
+<div class="introduction-line">कर्मक्षयस्तथोत्क्रान्तिर्मार्गो भोगश्चतुष्टयम् ॥2॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I03" data-block-id="AV_C04_S02_I03" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">फलं मोक्ष इति प्रोक्तः क्रमात् पादेषु चोदितः ।</div>
+<div class="introduction-line">स्रष्टृष्वेव च(तु) सृज्यानां प्रवेशो ब्रह्मणो लये ॥3॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I04" data-block-id="AV_C04_S02_I04" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">देवानां मार्ग उद्दिष्टो नार्चिरादिर्न चोत्क्रमः ।</div>
+<div class="introduction-line">स्रष्टुस्तु ग्रासभूतस्य देहस्तत्र लयं व्रजेत् ॥4॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I05" data-block-id="AV_C04_S02_I05" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">यतः सृज्यस्य देवस्य नैवोत्क्रान्तिस्ततो भवेत् ।</div>
+<div class="introduction-line">लयाच्चैवार्चिरादीनां लोकानामपि सर्वशः ॥5॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I06" data-block-id="AV_C04_S02_I06" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">कथं मार्गो भवेत् तेषां विशतामुत्तरं(विशतामुत्तमं) स्वतः ।</div>
+<div class="introduction-line">जातानां मानुषे लोके देवानां तु(च) कदाचन ॥6॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I07" data-block-id="AV_C04_S02_I07" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">उत्क्रान्तिमार्गौ भवतो न तदा मुक्तिरिष्यते ।</div>
+<div class="introduction-line">अन्येषामपि साक्षाततु मुक्तिः प्राप्यापि तं हरिम् ॥</div>
+<div class="introduction-line">सहैव ब्रह्मणा भूयादिति शास्त्रस्य निर्णयः ॥7॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I08" data-block-id="AV_C04_S02_I08" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">‘क्ष्माम्भोऽनलानलिवियन्मनइन्द्रियार्थभूतादिभिः परिवृतः प्रतिसञ्जिघृक्षुः ।</div>
+<div class="introduction-line">अव्याकृतं विशति यर्हि गुणत्रयात्मा कालं परं स्वमनुभूय परः स्वयम्भूः(भाग.३.३२.९) ॥8॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I09" data-block-id="AV_C04_S02_I09" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">एवं परेत्य भगवन्तमनुप्रविष्टाः ये योगिनो जितमरुन्मनसो विरागाः ।</div>
+<div class="introduction-line">तेनैव साकममृतं पुरुषं पुराणं ब्रह्म प्रधानमुपयान्त्यगताभिमानाः(भाग.३.३२.१०) ॥9॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I10" data-block-id="AV_C04_S02_I10" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">‘भगवन्तमनुप्राप्ता अपि तु ब्रह्मणा सह ।</div>
+<div class="introduction-line">परमं मोक्षमायान्ति लिङ्गभङ्गेन योगिनः’ ॥10॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I11" data-block-id="AV_C04_S02_I11" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">‘प्राप्ता अपि परं देवं सहैव ब्रह्मणा पुनः ।</div>
+<div class="introduction-line">आनन्दव्यक्तिमायान्ति पूर्णा लिङ्गस्य भङ्गतः’ ॥11 ॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I12" data-block-id="AV_C04_S02_I12" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">इति श्रुतिपुराणोक्तिबलाद्विज्ञायते च तत् ।</div>
+<div class="introduction-line">भोगस्तु सर्वदेवानां नरादीनां च विद्यते ॥12॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I13" data-block-id="AV_C04_S02_I13" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">तत्र प्रवेशो देवानामुत्तरोत्तरतः क्रमात् ।</div>
+<div class="introduction-line">उच्यते देहगानां च वृत्तीनामेवमेव तु ॥13॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I14" data-block-id="AV_C04_S02_I14" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">तत्र मोक्षस्वरूपं तु वादिनः प्रतिभाश्रयात् ।</div>
+<div class="introduction-line">नाना वदन्ति पुंसां हि मतयो गुणभेदतः ॥14॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I15" data-block-id="AV_C04_S02_I15" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">पृथक् पृथक् प्रजायन्ते तमसैवान्यथामतिः ।</div>
+<div class="introduction-line">रजसा मिश्रबुद्धित्वं सत्त्वेनैव यथामतिः ॥15॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I16" data-block-id="AV_C04_S02_I16" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">गुणातीता विमुक्तानां मतिः शुद्धिचितिर्यतः ।</div>
+<div class="introduction-line">सम्यगेवाथ नित्या च तत्तन्माहात्म्ययोगतः ॥16॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I17" data-block-id="AV_C04_S02_I17" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">बहुला चातिविशदा स्पष्टा चैव श्रियो मतिः ।</div>
+<div class="introduction-line">महाशुद्धचितित्वेन ततोऽप्यतिमहाचितिः ॥17॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I18" data-block-id="AV_C04_S02_I18" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">अशेषोरुविशेषाणामतिस्पष्टतया दृशिः ।</div>
+<div class="introduction-line">नित्यमेकप्रकारा च नारायणमतिः परा ॥18॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I19" data-block-id="AV_C04_S02_I19" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">सूर्यप्रभावदखिलं भासयन्ती निरन्तरा ।</div>
+<div class="introduction-line">निर्लेपा वीतदोषा च नित्यमेवाविकारिणी ॥19॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I20" data-block-id="AV_C04_S02_I20" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">विशेषांस्तद्गतांस्त्यक्त्वा प्रायस्तल्लक्षणा श्रियः ।</div>
+<div class="introduction-line">तथैव स्पष्टताभावात् तत्तन्त्रत्वात् तु(च) केवलम् ॥20॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I21" data-block-id="AV_C04_S02_I21" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">न तादृशी ब्रह्मणस्तु एवं श्रियो यथा ।</div>
+<div class="introduction-line">मुक्तानां तु तदन्येषां समुद्रतरलोपमा ॥21॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I22" data-block-id="AV_C04_S02_I22" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">अग्निज्वालावदेव स्यात् सृतिगानां दृशो भवः ।</div>
+<div class="introduction-line">एवंविधेषु ज्ञानेषु तमसा मुष्टदृष्टयः ॥22 ॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I23" data-block-id="AV_C04_S02_I23" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">खद्योतसदृशात्यल्पज्ञानत्वादन्यथादृशः ।</div>
+<div class="introduction-line">वदन्ति वादिनो मोक्षं नानामतसमाश्रयात् ॥23॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I24" data-block-id="AV_C04_S02_I24" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">आश्रित्य प्रतिभामाह जिनस्तत्रातितामसीम् ।</div>
+<div class="introduction-line">ज्ञानात् कर्मक्षयान्मोक्षो भवेद्देहाख्यपञ्जरात् ॥24॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I25" data-block-id="AV_C04_S02_I25" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">पञ्जरोन्मुक्तखगवदलोकाकाशगोचरः ।</div>
+<div class="introduction-line">नित्यमूर्ध्वं व्रजत्येव पुद्गलो हस्तपादवान् ॥25॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I26" data-block-id="AV_C04_S02_I26" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">इति तत्केन मानेन मोक्षरूपं प्रदर्श्यते(प्रदृश्यते) ।</div>
+<div class="introduction-line">गतिरूर्ध्वा च दुःखेता गतित्वाल्लौकिकी यथा ॥26॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I27" data-block-id="AV_C04_S02_I27" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">इत्युक्ते चानुमानैकशरणस्य किमुत्तरम् ।</div>
+<div class="introduction-line">अनूर्ध्वगतिता तत्र यद्युपाधिः खगस्य च ॥27॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I28" data-block-id="AV_C04_S02_I28" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">दूरोर्ध्वगमने दुःखमिति साध्यानुगो न सः ।</div>
+<div class="introduction-line">प्रतिसाधनरूपस्य नानुमानस्य दूषणम् ॥28॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I29" data-block-id="AV_C04_S02_I29" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">उपाधिः प्रतिरूपं हि साधनं तन्न चापरम् ।</div>
+<div class="introduction-line">अथापि सशरीरत्वं चात्रोपाधिर्न वै भवेत् ॥29॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I30" data-block-id="AV_C04_S02_I30" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">गतित्वं यत्र देहित्वमिति यत्साधनानुगम् ।</div>
+<div class="introduction-line">आगमाननुसारित्वे प्रसङ्गोऽयं यतस्ततः ॥30॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I31" data-block-id="AV_C04_S02_I31" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">नापसिद्धन्तता दोषः प्रसङ्गे यदि सा भवेत् ।</div>
+<div class="introduction-line">तदैवातिप्रसङ्गः स्यान्न प्रसङ्गः क्वचिद्भवेत् ॥31॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I32" data-block-id="AV_C04_S02_I32" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">लोकाकाशगतित्वं चेदुपाधिः साधनानुगः ।</div>
+<div class="introduction-line">सोऽपीत्युक्ते वदेत् किं स तस्माद्वेदोदितो भवेत् ॥32॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I33" data-block-id="AV_C04_S02_I33" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">मोक्ष एवं स्वयं विष्णुर्यद्यपीशो ह्यशेषवित् ।</div>
+<div class="introduction-line">चकार सौगतमतं मोहायैव चकार यत् ॥33॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I34" data-block-id="AV_C04_S02_I34" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">असुराणामयोग्यानां वेदमार्गे प्रवर्तताम् ।</div>
+<div class="introduction-line">अतोऽसुराधिकारत्वान्न ग्राह्यं तन्मतं क्वचित् ॥34॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I35" data-block-id="AV_C04_S02_I35" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">चतुष्प्रकारं तच्चोक्तं शून्यं विज्ञानमेकलम् ।</div>
+<div class="introduction-line">अनुमेयबहिस्तत्त्वं तथा प्रत्यक्षबाह्यगम् ॥35॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I36" data-block-id="AV_C04_S02_I36" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">इति तत्र तु ये शून्यं वदन्त्यज्ञानमोहिताः ।</div>
+<div class="introduction-line">ते मोक्षं तादृशं ब्रूयुर्निःशङ्कं मायिनो यथा ॥36॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I37" data-block-id="AV_C04_S02_I37" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">न किञ्चिन्मुक्त्यवस्थायामात्मात्मीयमथापि वा ।</div>
+<div class="introduction-line">एकस्मिन् संसृतेर्मुक्ते न किञ्चिदवशिष्यते ॥37॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I38" data-block-id="AV_C04_S02_I38" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">तत्संवृत्यैव भेदोऽयं चेतनाचेतनात्मकः ।</div>
+<div class="introduction-line">दृश्यते संसृतेर्ध्वंसे निर्विशेषैव शून्यता ॥38॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I39" data-block-id="AV_C04_S02_I39" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">न सत्त्वं नैव चासत्त्वं शून्यतत्त्वस्य विद्यते ।</div>
+<div class="introduction-line">न सुखत्वं न दुःखत्वं न विशेषोऽपि कश्चन ॥39॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I40" data-block-id="AV_C04_S02_I40" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">निर्विशेषं स्वयम्भातं विर्लेपमजरामरम् ।</div>
+<div class="introduction-line">शून्यं तत्त्वमसम्बाधं नानासंवृतिवर्जितम् ॥40॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I41" data-block-id="AV_C04_S02_I41" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">अशेषदोषरहितं मनोवाचामगोचरम् ।</div>
+<div class="introduction-line">मोक्ष इत्युच्यतेऽसद्भिर्नानासंवृतिवर्जितम् ॥41॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I42" data-block-id="AV_C04_S02_I42" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">संसृत्यवस्था विज्ञेया(विज्ञेयं) संवृत्यैव विशिष्यते(विशेष्यते) ।</div>
+<div class="introduction-line">स्थितया ध्वस्तया चैव संसृतिर्मोक्ष इत्यपि ॥42॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I43" data-block-id="AV_C04_S02_I43" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">केचित् तेष्वन्यथा प्राहुः संवृत्यैव त्वनेकधा ।</div>
+<div class="introduction-line">अवच्छिन्नं महाशून्यं नाना पुद्गलशब्दितम् ॥43॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I44" data-block-id="AV_C04_S02_I44" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">यस्य शून्यैकरसता ज्ञानात्मा त्वपगच्छति ।</div>
+<div class="introduction-line">स पुद्गलत्वनिर्मुक्तो महाशून्यत्वमेष्यति ॥44॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I45" data-block-id="AV_C04_S02_I45" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">संवृत्त्या यस्त्ववच्छिन्नो(संवृत्याऽन्यस्त्ववच्छिन्नः) दुःखान्यनुभवत्यलम् ।</div>
+<div class="introduction-line">इत्येवं मायिनश्चाहुरेकजीवत्ववादिनः ॥45॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I46" data-block-id="AV_C04_S02_I46" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">बहुजीवमताश्चेति माया तेषां तु संवृतिः ।</div>
+<div class="introduction-line">निर्विशेषत्ववाचैव शून्यं ब्रह्मेति नो भिदा(ब्रह्मैव तो भिदा) ॥46॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I47" data-block-id="AV_C04_S02_I47" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">सच्चित्यसुखादिकं चैव किं कुतोऽखण्डवादिनः ।</div>
+<div class="introduction-line">व्यावर्त्यमात्रभेदस्तु विद्यते शून्यवादिनः ॥47॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I48" data-block-id="AV_C04_S02_I48" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">अनृतादेरपोहं तु स्वयमेव हि मन्यते ।</div>
+<div class="introduction-line">निर्विशेषत्वतो नैव विशेषो ब्रह्मशून्ययोः ॥48॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I49" data-block-id="AV_C04_S02_I49" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">प्रामाण्यादि च वेदस्य फलतः सममेव हि ।</div>
+<div class="introduction-line">अतत्त्वावेदकं यस्मात् प्रमाणं तेन कथ्यते ॥49॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I50" data-block-id="AV_C04_S02_I50" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">अतत्त्वावेदकं यदप्रामाण्यं सतां मतम् ।</div>
+<div class="introduction-line">दीर्घभ्रान्तिकरी चेत् स्यादतत्त्वावेदकप्रमा ॥50॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I51" data-block-id="AV_C04_S02_I51" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">रज्जुसर्पादिविज्ञानादप्याधिक्यादमानता ।</div>
+<div class="introduction-line">स्यादागमस्यानिवर्त्यमहामोहप्रदत्वतः ॥51॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I52" data-block-id="AV_C04_S02_I52" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">तलनैल्यादिविज्ञानमाकाशे मानतां व्रजेत् ।</div>
+<div class="introduction-line">छत्राकारत्वविज्ञानं चन्द्रप्रादेशतामतिः ॥52॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I53" data-block-id="AV_C04_S02_I53" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">निर्भेदत्वं तु शून्यस्य तेनाप्यङ्गीकृतं सदा ।</div>
+<div class="introduction-line">सत्त्वासत्त्वादिधर्माणामभाव उभयोर्मतः ॥53॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I54" data-block-id="AV_C04_S02_I54" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">न हि सत्प्रतियोगित्वं शून्यत्वं तेन चेष्यते ।</div>
+<div class="introduction-line">न च दुःखविरोधित्वादन्या ह्यानन्दतेष्यते ॥54॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I55" data-block-id="AV_C04_S02_I55" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">मायिना शून्यपक्षेऽपि ज्ञानं जाड्यविरोधि च ।</div>
+<div class="introduction-line">धर्माः केऽपि(धर्मास्तेऽपि) न सन्त्येव को विशेषस्ततस्तयोः ॥55॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I56" data-block-id="AV_C04_S02_I56" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">एतादृशानां पक्षाणां दूषणं प्रभुणा कृतम् ।</div>
+<div class="introduction-line">स्वपक्षसाधनेनैव ‘नाभाव’ इति चोक्तितः ॥56॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I57" data-block-id="AV_C04_S02_I57" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">आत्माभावे पुमर्थः क इष्टस्यात्माऽऽवधिर्यतः ।</div>
+<div class="introduction-line">यदि नात्मावधिर्मोक्षो मोक्षः स्याद्धटशून्यता ॥57॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I58" data-block-id="AV_C04_S02_I58" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">कल्पितत्वाद्विशेषाणां मायिनोऽपि समं हि तत् ।</div>
+<div class="introduction-line">दृश्यमाने विशेषेऽपि यदि चेदविशेषता ॥58॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I59" data-block-id="AV_C04_S02_I59" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">घटाभावोऽविशेषः स्यात् पाश्चात्यश्चेदनागतः ।</div>
+<div class="introduction-line">न मोक्षो विमतो यस्माददेहो घटशून्यता ॥59॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I60" data-block-id="AV_C04_S02_I60" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">यथेत्युक्तो वदेत् किं स योनुमामात्रमानकः ।</div>
+<div class="introduction-line">न च मायी वदेत् तत्र पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना ॥60॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I61" data-block-id="AV_C04_S02_I61" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">अमानत्वात् श्रुतेस्तस्य न चादेहत्ववादिनी ।</div>
+<div class="introduction-line">श्रुतिः काचिददेहत्वमप्राकृतशरीरताम् ॥61॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I62" data-block-id="AV_C04_S02_I62" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">मोक्षे भोगं यतो ब्रूते जक्षन् क्रीडन्निति श्रुतिः ।</div>
+<div class="introduction-line">निर्दुःखत्वान्न तन्मोक्षः प्रतिपन्नं यथेति च ॥62॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I63" data-block-id="AV_C04_S02_I63" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">अनुमादूषणं किं स्याद्वादिनोः शून्यमायिनोः ।</div>
+<div class="introduction-line">दुःखं दुःखादभिन्नत्वान्मोक्षोऽपि स्यादसंशयम् ॥63॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I64" data-block-id="AV_C04_S02_I64" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">भेदे सद्द्वैततैव स्यादित्याद्यमितदोषतः ।</div>
+<div class="introduction-line">हेयं मायामतेनैव सह शून्यमतं बुधैः ॥64॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I65" data-block-id="AV_C04_S02_I65" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">एवं विज्ञानवादोऽपि ज्ञानमात्रविशेषतः ।</div>
+<div class="introduction-line">तस्यापि भङ्गुरत्वादिविशेषमपहाय हि ॥65॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I66" data-block-id="AV_C04_S02_I66" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">अद्वैततामतं साक्षादुक्तदोषस्ततो भवेत् ।</div>
+<div class="introduction-line">कालो न केवलज्ञानी कालत्वात् प्रतिपन्नवत् ॥66॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I67" data-block-id="AV_C04_S02_I67" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">एतयाऽनुमया रोधान्न तादृङ्मोक्षरूपता ।</div>
+<div class="introduction-line">यदि कालोऽपि नेत्याह कदेति प्रश्न उत्तरम् ॥67॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I68" data-block-id="AV_C04_S02_I68" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">किं वक्ष्यति यदावस्थां वदेत् सा पक्षतां व्रजेत् ।</div>
+<div class="introduction-line">अवस्थात्वादिति ह्येव हेतुः साऽपि कदेति च ॥68॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I69" data-block-id="AV_C04_S02_I69" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">पृष्टे कालश्च वक्तव्यो नाकालत्वं ततो भवेत् ।</div>
+<div class="introduction-line">न काल इति सामान्यनिषेधे कालगप्रमा ॥69॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I70" data-block-id="AV_C04_S02_I70" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">निरुणद्धि समश्चायं त्रयाणामुक्तवादिनाम् ।</div>
+<div class="introduction-line">एकजीवत्वपक्षे तु कालाभावादियं प्रमा ॥70॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I71" data-block-id="AV_C04_S02_I71" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">कुपिता कालमाधाय द्वैतमेवोपपादयेत् ।</div>
+<div class="introduction-line">विमतः प्रपञ्चवान् कालः कालत्वात् प्रतिपन्नवत् ॥71॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I72" data-block-id="AV_C04_S02_I72" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">इति चान्यानुमैकत्वं जीवस्य विनिवारयेत् ।</div>
+<div class="introduction-line">कालशब्देश्वरैकत्वमतान्यप्येवमेव हि ॥72॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I73" data-block-id="AV_C04_S02_I73" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">निराकृतानि तेषां च समत्वात् पक्षदोषयोः ।</div>
+<div class="introduction-line">ज्ञानं स्वरसभङ्ग्येव नित्यसन्तानमिष्यते ॥73॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I74" data-block-id="AV_C04_S02_I74" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">बौद्धाभ्यामपराभ्यां तु तत्राप्युक्तानुमा रिपुः ।</div>
+<div class="introduction-line">मोक्षो न शुद्धविज्ञानसन्तानी कालगत्वतः ॥74॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I75" data-block-id="AV_C04_S02_I75" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">प्रतिपन्नो यथेत्येतदनुमानं तदुत्तरम् ।</div>
+<div class="introduction-line">अनुमानानि सर्वाणि प्रतिसाधनयोगतः ॥75॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I76" data-block-id="AV_C04_S02_I76" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">निषिद्धान्युक्तभङ्ग्यैव श्रुतयश्चास्मदुक्तिगाः ।</div>
+<div class="introduction-line">साङ्ख्यनैयायिकाद्याश्च प्राहुर्मोक्षं च(तु) निःसुखम् ॥76॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I77" data-block-id="AV_C04_S02_I77" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">इच्छाद्वेषप्रयत्नादेरपि सर्वात्मना लयम् ।</div>
+<div class="introduction-line">तत्राहुर्नैतदप्यत्र शोभनं श्रुतयो यतः ॥77॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I78" data-block-id="AV_C04_S02_I78" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">महानन्दं च भोगं च नियमेन वदन्ति हि ।</div>
+<div class="introduction-line">प्राकृतप्रियहानिस्तु प्रियास्पृष्टिरितीर्यते ॥78॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I79" data-block-id="AV_C04_S02_I79" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">अप्रियं प्रतिकूलं तदविशेषेण शब्दितम् ।</div>
+<div class="introduction-line">नास्ति ह्यप्राकृतं दुःखं सतो जीवस्य कुत्रचित् ॥79॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I80" data-block-id="AV_C04_S02_I80" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">प्रियं स्वरूपमेवास्य बलानन्दादिवाक्यतः ।</div>
+<div class="introduction-line">हेयत्वादप्रियस्यैव प्रियहानेरनिष्टतः ॥80॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I81" data-block-id="AV_C04_S02_I81" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">न समस्तप्रियाभावो मोक्षे प्रोक्ते तु युज्यते ।</div>
+<div class="introduction-line">अप्रियस्य स्वरूपत्वमसुरेष्वेव हि श्रुतम् ॥81॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I82" data-block-id="AV_C04_S02_I82" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">असुरा नैवमेवं च नैवं चाखलिमानुषाः ।</div>
+<div class="introduction-line">इत्यात्मप्रियहानाय को यतेत च बुद्धिमान् ॥82॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I83" data-block-id="AV_C04_S02_I83" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">सञ्ज्ञा नास्तीत्यपि ह्यस्य नामुक्तज्ञेयतेति हि ।</div>
+<div class="introduction-line">धर्मानुच्छित्तिमेवास्य यतो वक्त्युत्तरश्रुतिः ॥83॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I84" data-block-id="AV_C04_S02_I84" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">आशङ्क्यास्य ज्ञानहानिं मैत्रेय्या मोहमाह माम् ।</div>
+<div class="introduction-line">भवानित्युक्तवत्या हि नाहं मोहं वदामि ते ॥84॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I85" data-block-id="AV_C04_S02_I85" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">इत्युक्त्वा याज्ञवल्क्यो हि स्वरूपानाशमूचिवान् ।</div>
+<div class="introduction-line">ज्ञानरूपस्य विज्ञाननाशस्तन्नाश एव यत् ॥85॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I86" data-block-id="AV_C04_S02_I86" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">इति शून्यमतोच्छित्त्यै पुनरानन्दपूर्वकान् ।</div>
+<div class="introduction-line">धर्मानाहाप्यनुच्छिन्नांस्तार्किकैर्विनिवारितान् ॥86॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I87" data-block-id="AV_C04_S02_I87" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">मात्रासंसर्गमप्याह तथा माध्यन्दिनश्रुतिः ।</div>
+<div class="introduction-line">आचिक्षेप मतं तच्च यस्मिन्न विषयादनम् ॥87॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I88" data-block-id="AV_C04_S02_I88" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">घ्राणादिभोगाभावस्य त्वनिष्टत्वहृदा श्रुतिः ।</div>
+<div class="introduction-line">येनेदमखिलं वेद विज्ञातारं स्वमेव च ॥88॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I89" data-block-id="AV_C04_S02_I89" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">केन तं च विजानीयादित्यनिष्टं हि सर्वथा ।</div>
+<div class="introduction-line">नाखिलज्ञापको विष्णुरज्ञेयो नियमेन हि ॥89॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I90" data-block-id="AV_C04_S02_I90" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">तज्ज्ञानार्थं हि वेदानामखिलानां प्रवर्तनम् ।</div>
+<div class="introduction-line">प्रत्यक्षमात्मविज्ञानाविरोधानुभवादपि ॥90॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I91" data-block-id="AV_C04_S02_I91" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">न स्वविज्ञानितायां च विरोधः कश्चनेष्यते ।</div>
+<div class="introduction-line">कर्तृकर्मविरोधश्च नित्यानुभवरोधतः ॥91॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I92" data-block-id="AV_C04_S02_I92" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">कथमेव पदं गच्छेद्विरोधोऽदृष्टबाधनम् ।</div>
+<div class="introduction-line">‘सोऽश्नुते सर्वकामांश्च’ ‘कामान्नी कामरूप्यथ’ ॥92॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I93" data-block-id="AV_C04_S02_I93" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">इत्यादिश्रुतयश्चोक्तमर्थमेव वदन्ति हि ।</div>
+<div class="introduction-line">अस्वातन्त्र्यादिवेत्युक्तं न द्वैताभावतः क्वचित् ॥93॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I94" data-block-id="AV_C04_S02_I94" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">आत्मैवाभूदिति ह्यस्मादविशेषप्रसङ्गतः ।</div>
+<div class="introduction-line">‘अस्वातन्त्र्योपमाभेदभेदेष्विव उदीरितः’ ॥94॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I95" data-block-id="AV_C04_S02_I95" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">शब्दतत्त्व इति प्रोक्तं मैत्रेय्युक्तोत्तरं च किम् ।</div>
+<div class="introduction-line">सुखादिधर्महानौ तु मुक्तेः किं च प्रयोजनम् ॥95॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I96" data-block-id="AV_C04_S02_I96" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">यद्यर्थो दुःखहानिः स्यादनर्थः सुखनाशनम् ।</div>
+<div class="introduction-line">तयोश्च दुःखहानाद्धि सुखनाशोऽधिको भवेत् ॥96॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I97" data-block-id="AV_C04_S02_I97" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">प्राप्यापि दुःखं सुमहत्सुखलेशाप्तये जनः ।</div>
+<div class="introduction-line">यतते सुखहानौ हि को मोक्षाय यतेत् पुमान् ॥97॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I98" data-block-id="AV_C04_S02_I98" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">अल्पाच्च सुखनाशाद्धि बिभेत्यतितरां जनः ।</div>
+<div class="introduction-line">महच्च दुःखमाप्नोति सुखनाशनिवृत्तये ॥98॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I99" data-block-id="AV_C04_S02_I99" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">न च रागनिमित्तं तद्वीतरागा अपि स्फुटम् ।</div>
+<div class="introduction-line">नारदाद्याः सुखार्थाय सहन्ते दुःखमञ्जसा ॥99॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I100" data-block-id="AV_C04_S02_I100" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">युद्धादिदर्शनं यस्मात् सुदुःखेनापि कुर्वते ।</div>
+<div class="introduction-line">‘यदेन्द्रवैरोचनयोर्ब्रह्मास्त्राभ्यां सुतापिताः ॥100 ॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I101" data-block-id="AV_C04_S02_I101" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">अपि नैवाजहुर्युद्धरसात् ते नारदादयः’ ।</div>
+<div class="introduction-line">इति स्कान्दवचनस्तस्मात् सुखाभावाय को यतेत् ॥101॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I102" data-block-id="AV_C04_S02_I102" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">विमतो दुःखयुग् यस्माच्चेतनः सन् सुखोज्झितः ।</div>
+<div class="introduction-line">प्रतिपन्नो यथेत्येव चानुमा केन वार्यते ॥102॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I103" data-block-id="AV_C04_S02_I103" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">सर्वश्रुतिपुराणेषु सुखभावोक्तितस्तथा ।</div>
+<div class="introduction-line">मुक्तौ न ग्राह्यमेवैतत्सुखाभावमतं बुधैः ॥103॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I104" data-block-id="AV_C04_S02_I104" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">‘सोऽनानन्दाद्विमुक्तः सन्नानन्दी भवति स्फुटम्’ ।</div>
+<div class="introduction-line">‘निर्गुणे ब्रह्मणि मयि धारयन् विशदं मनः ॥104॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I105" data-block-id="AV_C04_S02_I105" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">परमानन्दमाप्नोति यत्र कामोऽवसीयते’(भाग.११.१५.१७) ।</div>
+<div class="introduction-line">‘न विष्णुसदृशं दैवं न मोक्षसदृशं सुखम् ॥105॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I106" data-block-id="AV_C04_S02_I106" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">न वेदसदृशं वाक्यं न वर्णोङ्कारसंमितः’ ।</div>
+<div class="introduction-line">‘यत्रानन्दाश्च मोदाश्च मुदः प्रमुद आसते ॥106॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I107" data-block-id="AV_C04_S02_I107" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">कामस्य यत्राप्ताः कामास्तत्र माममृतं कृधि’ ।</div>
+<div class="introduction-line">इति श्रुतिपुराणानि तत्र तत्र वदन्ति हि ॥107॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I108" data-block-id="AV_C04_S02_I108" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">अतो मोक्षे सुखाभाव इति यत्किञ्चिदेव हि ।</div>
+<div class="introduction-line">शिरःकराद्यभावश्च न मुक्तस्य भवेत् क्वचित् ॥108॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I109" data-block-id="AV_C04_S02_I109" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">श्रुतयश्च पुराणानि मानमत्र बहूनि च ॥109॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I110" data-block-id="AV_C04_S02_I110" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">‘न वर्तते यत्र रजस्तमस्तयोः सत्त्वं च मिश्रं न च कालविक्रमः ।</div>
+<div class="introduction-line">न यत्र माया किमुतापरे हरेरनुव्रता यत्र सुरासुरार्चिताः ॥110॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I111" data-block-id="AV_C04_S02_I111" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">श्यामावदाताः शतपत्रलोचनाः पिशङ्गवस्त्राः सुरुचः सुपेशसः ।</div>
+<div class="introduction-line">सर्वे चतुर्बाहव उन्मिषन्मणिप्रवेकनिष्काभरणाः सुवर्चसः ॥111॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I112" data-block-id="AV_C04_S02_I112" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">प्रवालवैदूर्यमृणालवर्चसां परिस्फुरत्कुण्डलमौलिमालिनाम् ।</div>
+<div class="introduction-line">भ्राजिष्णुभिर्यः परितो विराजते लसद्विमानावलिभिर्महात्मनाम् ॥112॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I113" data-block-id="AV_C04_S02_I113" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">विद्योतमानप्रमदोत्तमाभिः सविद्युदभ्रवलिभिर्यथा नभः ।</div>
+<div class="introduction-line">श्रीर्यत्र रूपिण्युरुगायपादयोः करोति मानं बहुधा विभूतिभिः’(भाग.२.९.१०-१३) ॥113॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I114" data-block-id="AV_C04_S02_I114" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">‘ऋचां त्वः पोषमास्ते पुपुष्वान् गायत्रं त्वो गायति शक्वरीषु ।</div>
+<div class="introduction-line">ब्रह्मा त्वो वदति जातविद्यां यज्ञस्य मात्रां विमिमीत उ त्वः’(ऋ.सं.१०.७१.११) ॥114॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I115" data-block-id="AV_C04_S02_I115" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">कामान्नरूपी चरतीतिपूर्व श्रुत्या पुराणोक्तिभिरप्यदोषः ।</div>
+<div class="introduction-line">देहः स्वरूपात्मक एव तेषां मुक्तिं गतानामपि चेयते हि ॥115॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I116" data-block-id="AV_C04_S02_I116" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">शिरःकराद्यैरपि मुक्तिभाजो युक्ता यतस्ते पुरुषा इदानीम् ।</div>
+<div class="introduction-line">यथेति पूर्वा अनुमाश्च जीव स्वरूपमङ्गादिकमावयन्ति(आपयन्ति) ॥116॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I117" data-block-id="AV_C04_S02_I117" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">न ब्रह्मरूपत्वममुष्य देहिनो मुक्तावपि स्यात् प्रमया कथञ्चित् ।</div>
+<div class="introduction-line">स ब्रह्मणा सहितोऽशेषभोगान् भुङ्क्ते तथोपेत्य सुखार्णवं तम् ॥117॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I118" data-block-id="AV_C04_S02_I118" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">यत्तत्परं ज्योतिरुपेत्य जीवो निजस्वरूपत्वमवाप्य कामान् ।</div>
+<div class="introduction-line">भुङ्क्ते स देवः(दैवं) पुरुषोत्तमोऽजः आत्मेति चोक्तो गुणपूर्तिहेतोः ॥118॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I119" data-block-id="AV_C04_S02_I119" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">सेतुः स देवोऽखिलमुक्तिभाजामुतामृतस्येष्ट इहेशिता यत् ।</div>
+<div class="introduction-line">इत्यादिवाक्यैर्भगवद्वशः सन् भुङ्क्तेऽखिलान् मुक्तिगतोऽपि भोगान् ॥119॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I120" data-block-id="AV_C04_S02_I120" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">कालोऽप्यसौ नैक्ययुतः परेण जीवस्य कालो यत एष यद्वत् ।</div>
+<div class="introduction-line">इत्यादिका अप्यनुमाः प्रमाणं मुक्तौ च जीवस्य परत्वरोधे ॥120॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I121" data-block-id="AV_C04_S02_I121" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">कथं च यः पूर्वमसौ न पश्चाद्भवेत् स एवेत्यपि युक्तिमेति ।</div>
+<div class="introduction-line">यतो न दृष्टं यदभून्न पूर्वं पश्चात् तदासेति कुतश्च किञ्चित् ॥121॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I122" data-block-id="AV_C04_S02_I122" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">न चैव मुक्तौ न(तु) हरेः पृथक्त्वमैक्यं तथा स्यादिति युक्तिमेति ।</div>
+<div class="introduction-line">यतो न कुत्रापि भिदाभिदा च दृष्टा चितश्चेतनया कुतश्चित् ॥122॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I123" data-block-id="AV_C04_S02_I123" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">इत्थं मतानि भ्रमजानि यस्मात् मोक्षं समुद्देश्यमपि भ्रमेण ।</div>
+<div class="introduction-line">विदुर्न सम्यग्यदपीह लौकिकाः सुखं मम स्याच्च सदेति जानते ॥123॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I124" data-block-id="AV_C04_S02_I124" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">औदार्यमुच्चावचशक्तिरात्मस्वरूपदार्ढ्यं च निजस्वभावः ।</div>
+<div class="introduction-line">स्वातन्त्र्यमापूर्णविशेषयोग्यता विरोधहानिश्च चतुर्थपादे ॥124॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I125" data-block-id="AV_C04_S02_I125" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">व्यवस्थितिस्त्वविशेषस्थितिश्च निषेधसामान्यविधिक्रियाणाम् ।</div>
+<div class="introduction-line">विभक्तता चात्वरयैव सिद्धिर्विपक्षसम्प्राप्तिविरुद्धहेतवः ॥125॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I126" data-block-id="AV_C04_S02_I126" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">सुशक्यता शश्वदतिप्रसिद्धिर्विवेक(प्रसिद्धिविवेक)विन्यासविचारसञ्ज्ञाः ।</div>
+<div class="introduction-line">नानाप्रवृत्तिः कृतकृत्यता च विपक्षतर्काः समतीतपादे ॥126॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I127" data-block-id="AV_C04_S02_I127" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">महाफलत्वं प्रविविक्तता च सन्धिग्रहः साधनमाप्तकृत्यम् ।</div>
+<div class="introduction-line">विशेषकार्यं कृतिसंस्थितिश्च(कृतसंस्थितिश्च) सुयुक्तयो निर्णयगाः स्वपक्षे ॥127॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I128" data-block-id="AV_C04_S02_I128" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">व्यामिश्रता कार्यकरत्वमर्थक्लृप्तिः सुदार्ढ्यं परतन्त्रता च ।</div>
+<div class="introduction-line">समानधर्मः कृतशेषता च लोकोपमा पूर्वमतानुसाराः ॥128॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I129" data-block-id="AV_C04_S02_I129" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction-line">विशेषसाम्यश्रुतिराढ्यता च समानलोपो महिमाविशेषः ।</div>
+<div class="introduction-line">कृतार्थता शश्वदनुप्रवृत्तिः सिद्धान्तनिर्णीतिविशिष्टहेतवः ॥129॥</div>
+</div>
+<span id="gr-adh-AV_C04_S02_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नैकस्मिन्नधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C04_S02_A001"></span><h4 class="gr-section-head">नैकस्मिन्नधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रधानवायुस्त्विह वायुनामा भूतेष्विति प्रोक्तगतोऽपि युक्त्या ।
+| verse_lines  = प्रधानवायुस्त्विह वायुनामा भूतेष्विति प्रोक्तगतोऽपि युक्त्या ।;यस्मात् श्रुतौ पवते चेति भूरिप्रोक्तो यतो भूतमानी च सोऽपि ॥130॥
+| verse_line2  = यस्मात् श्रुतौ पवते चेति भूरिप्रोक्तो यतो भूतमानी च सोऽपि ॥130॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = महामानी त्वल्पमानी च यस्मात् तच्छब्देनाप्युच्यते तेन सोऽपि ।
+| verse_lines  = महामानी त्वल्पमानी च यस्मात् तच्छब्देनाप्युच्यते तेन सोऽपि ।
+}}
+<span id="gr-adh-AV_C04_S02_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पराधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C04_S02_A002"></span><h4 class="gr-section-head">पराधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तस्मिन् लयं यान्ति भूतान्यशेषक्रमाविरोधेन स एव विष्णौ ॥131॥
+| verse_lines  = तस्मिन् लयं यान्ति भूतान्यशेषक्रमाविरोधेन स एव विष्णौ ॥131॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = इन्द्रदीनां तत्र लयः क्रमं तु प्रोक्तं विशेषादनुसृत्य नान्यत् ।
+| verse_lines  = इन्द्रदीनां तत्र लयः क्रमं तु प्रोक्तं विशेषादनुसृत्य नान्यत् ।;तस्मादशेषा गिरिजां प्रविश्य तयैव रुद्रं सह तेन वाणीम् ॥132॥
+| verse_line2  = तस्मादशेषा गिरिजां प्रविश्य तयैव रुद्रं सह तेन वाणीम् ॥132॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तया पतिं प्राप्य सहैव तेन लयं हरौ यान्ति समस्तजीवाः ।
+| verse_lines  = तया पतिं प्राप्य सहैव तेन लयं हरौ यान्ति समस्तजीवाः ।;सोमस्तु वारीशयुतोऽनिरुद्धं विशत्यसौ काममसौ तु वारुणीम् ॥133॥
+| verse_line2  = सोमस्तु वारीशयुतोऽनिरुद्धं विशत्यसौ काममसौ तु वारुणीम् ॥133॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सा शेषदेवं स गिरं च सैव वायुं विशत्यञ्ज इतीह निर्णयः ।
+| verse_lines  = सा शेषदेवं स गिरं च सैव वायुं विशत्यञ्ज इतीह निर्णयः ।;उमागिरीशाविति भारतीराविति स्म वाग्वेदता ब्रवीति ॥134॥
+| verse_line2  = उमागिरीशाविति भारतीराविति स्म वाग्वेदता ब्रवीति ॥134॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अहीन्द्रपत्नीमहिपं विरिञ्चपत्नीं विरिञ्चं च विमुक्तिकाले ।
+| verse_lines  = अहीन्द्रपत्नीमहिपं विरिञ्चपत्नीं विरिञ्चं च विमुक्तिकाले ।;त एव यत्तत्पदमाप्नुवन्ति तत्काल एतान् समुपास्य जीवाः ॥135॥
+| verse_line2  = त एव यत्तत्पदमाप्नुवन्ति तत्काल एतान् समुपास्य जीवाः ॥135॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = ब्रह्मत्वकाले प्रविशन्ति चैतानिति स्म वाक् तादृशतामुपैति ।
+| verse_lines  = ब्रह्मत्वकाले प्रविशन्ति चैतानिति स्म वाक् तादृशतामुपैति ।;सूर्योऽग्नियुक्तो गुरुमाप्य तेन शक्रं सहैतेन सुपर्णपत्नीम् ॥136॥
+| verse_line2  = सूर्योऽग्नियुक्तो गुरुमाप्य तेन शक्रं सहैतेन सुपर्णपत्नीम् ॥136॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तया सुपर्णं सह तेन वाणीं ब्रह्माणमेतद्गत एव याति ।
+| verse_lines  = तया सुपर्णं सह तेन वाणीं ब्रह्माणमेतद्गत एव याति ।;इन्द्रप्रवेशस्तु यदोच्यतेऽत्र तदा ह्युमेत्येव सुपर्णपत्नी ॥137॥
+| verse_line2  = इन्द्रप्रवेशस्तु यदोच्यतेऽत्र तदा ह्युमेत्येव सुपर्णपत्नी ॥137॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उक्ता सुपर्णश्च गिरीशनाम्ना ततो विरोधश्च न कश्चनात्र ।
+| verse_lines  = उक्ता सुपर्णश्च गिरीशनाम्ना ततो विरोधश्च न कश्चनात्र ।;भृग्वादयो दक्षमवाप्य तेन प्राप्येन्द्रमेतेन सुपर्णपत्नीम् ॥138॥
+| verse_line2  = भृग्वादयो दक्षमवाप्य तेन प्राप्येन्द्रमेतेन सुपर्णपत्नीम् ॥138॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = विशन्ति ये मनवो राजमुख्या मनुं प्रविश्याथ गता महेन्द्रम् ।
+| verse_lines  = विशन्ति ये मनवो राजमुख्या मनुं प्रविश्याथ गता महेन्द्रम् ।;आकाश उर्वी च गुरुं प्रविश्य तेनैव यातः पुरुहूतदेवम् ॥139॥
+| verse_line2  = आकाश उर्वी च गुरुं प्रविश्य तेनैव यातः पुरुहूतदेवम् ॥139॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सनादयो यतयः काममेव विशन्ति शिष्टा अपि हव्यवाहम् ।
+| verse_lines  = सनादयो यतयः काममेव विशन्ति शिष्टा अपि हव्यवाहम् ।;वर्णाश्रमाचाररता मनुष्या धर्मं मनुं सोऽपि समेति काले ॥140॥
+| verse_line2  = वर्णाश्रमाचाररता मनुष्या धर्मं मनुं सोऽपि समेति काले ॥140॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तमेव सर्वे पितरः सुरानुगाः सर्वे कुबेरं स च सोममेव ।
+| verse_lines  = तमेव सर्वे पितरः सुरानुगाः सर्वे कुबेरं स च सोममेव ।;विमुक्तिकाले प्रविशन्त्यभीक्ष्णं भोगाश्च तद्देहगताः प्रभुञ्जते ॥141॥
+| verse_line2  = विमुक्तिकाले प्रविशन्त्यभीक्ष्णं भोगाश्च तद्देहगताः प्रभुञ्जते ॥141॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आनन्दसुव्यक्तिरमुत्र तेषां भवत्यतश्चेष्टत एव निर्गताः ।
+| verse_lines  = आनन्दसुव्यक्तिरमुत्र तेषां भवत्यतश्चेष्टत एव निर्गताः ।;क्रीडन्ति भूयश्च समाविशन्ति तानेव सायुज्यमिदं वदन्ति ॥142॥
+| verse_line2  = क्रीडन्ति भूयश्च समाविशन्ति तानेव सायुज्यमिदं वदन्ति ॥142॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सायुज्यहीनास्तु(हीनाश्च) लये तु सर्वे प्रोक्तेन मार्गेण विशन्ति सृष्टौ ।
+| verse_lines  = सायुज्यहीनास्तु(हीनाश्च) लये तु सर्वे प्रोक्तेन मार्गेण विशन्ति सृष्टौ ।;बहिश्च निर्यान्ति ततोऽन्यदाऽपि सायुज्यभाजां भवति प्रवेशः ॥143॥
+| verse_line2  = बहिश्च निर्यान्ति ततोऽन्यदाऽपि सायुज्यभाजां भवति प्रवेशः ॥143॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = उक्तं समस्तं परमश्रुतौ हि प्रोक्तं च(तु) सर्गक्रमतो विपर्ययः ।
+| verse_lines  = उक्तं समस्तं परमश्रुतौ हि प्रोक्तं च(तु) सर्गक्रमतो विपर्ययः ।;मुक्तौ लये यद्वदथो लयश्च विपर्ययेणेत्यवदद्गिरां प्रभुः(पतिः) ॥144॥
+| verse_line2  = मुक्तौ लये यद्वदथो लयश्च विपर्ययेणेत्यवदद्गिरां प्रभुः(पतिः) ॥144॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = लये यतो मुक्तिरियं सुराणां भोगो विशेषेण च यं वदिष्यति ।
+| verse_lines  = लये यतो मुक्तिरियं सुराणां भोगो विशेषेण च यं वदिष्यति ।;उक्तश्च बिम्बप्रतिबिम्बभावः पिङ्गश्रुतावुक्तलयानुसारतः ॥145॥
+| verse_line2  = उक्तश्च बिम्बप्रतिबिम्बभावः पिङ्गश्रुतावुक्तलयानुसारतः ॥145॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = बिम्बे लयो यन्नियतश्च मुक्तौ चिदात्मनां तद्वशता च सर्वदा ।
+| verse_lines  = बिम्बे लयो यन्नियतश्च मुक्तौ चिदात्मनां तद्वशता च सर्वदा ।;तेजोऽभिधां तु श्रियमाप्य विष्णुमग्रे ततः पुत्रतयैव वायुः ॥146॥
+| verse_line2  = तेजोऽभिधां तु श्रियमाप्य विष्णुमग्रे ततः पुत्रतयैव वायुः ॥146॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = आप्तः प्रसूतः पुनरेव विष्णुं प्रविश्य मुक्तः प्रलयेऽत्र तिष्ठति ।
+| verse_lines  = आप्तः प्रसूतः पुनरेव विष्णुं प्रविश्य मुक्तः प्रलयेऽत्र तिष्ठति ।;सर्वेऽपि ते मुक्तगणा अमन्दसान्द्रं निजानन्दमशेषतोऽपि ॥147॥
+| verse_line2  = सर्वेऽपि ते मुक्तगणा अमन्दसान्द्रं निजानन्दमशेषतोऽपि ॥147॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = भुञ्जन्त एवासत ईशदेहे लयेऽथ सर्गे बहिरेव यान्ति ।
+| verse_lines  = भुञ्जन्त एवासत ईशदेहे लयेऽथ सर्गे बहिरेव यान्ति ।;प्रयाति धर्मं निर्ऋतिस्तु शक्रं मरुद्गणाः पार्षदास्तथैव ॥148॥
+| verse_line2  = प्रयाति धर्मं निर्ऋतिस्तु शक्रं मरुद्गणाः पार्षदास्तथैव ॥148॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S02_V02
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सर्वेऽनिरुद्धं पृतनाधिपाद्यास्तुरश्रुतिर्हीत्थमियं विमुक्तिः ।
+| verse_lines  = सर्वेऽनिरुद्धं पृतनाधिपाद्यास्तुरश्रुतिर्हीत्थमियं विमुक्तिः ।
+}}
+<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥</div>
+<span id="gr-C4-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>
+=== तृतीयः पादः ===
+<div class="introduction" id="AV_C04_S03_I1" data-block-id="AV_C04_S03_I1" data-verse="AV_C04_S03">
+<div class="introduction-line">उत्क्रान्तमार्गश्च विमुक्तगम्यं पादोदितं सुक्रमविक्रमौ च ॥1॥</div>
+</div>
+<div class="introduction" id="AV_C04_S03_I1" data-block-id="AV_C04_S03_I1" data-verse="AV_C04_S03">
+<div class="introduction-line">सान्तनिकप्राप्तिरभीष्टता च सौकर्यमित्यन्यमतस्य तर्काः ।</div>
+<div class="introduction-line">विशेषसमप्राप्तिरुरुत्वमाप्तिः क्रमानुरागः कथितानुवृत्तिः ॥2॥</div>
+</div>
+<span id="gr-adh-AV_C04_S03_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कार्याधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C04_S03_A001"></span><h4 class="gr-section-head">कार्याधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = सिद्धान्तनिर्णीतिकराः प्रतीकं देहादिकं तद्गतमेव ये नराः ।
+| verse_lines  = सिद्धान्तनिर्णीतिकराः प्रतीकं देहादिकं तद्गतमेव ये नराः ।;उपासते ते पुरतः समाप्नुयुर्ब्रह्माणमस्मान्मतिमाप्य विष्णुम् ॥3॥
+| verse_line2  = उपासते ते पुरतः समाप्नुयुर्ब्रह्माणमस्मान्मतिमाप्य विष्णुम् ॥3॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S03_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्राप्स्यन्त्यतोऽन्येऽपि तमाप्य तस्मात् हरिं गता मुक्तिभाजः परान्ते ॥
+| verse_lines  = प्राप्स्यन्त्यतोऽन्येऽपि तमाप्य तस्मात् हरिं गता मुक्तिभाजः परान्ते ॥
+}}
+<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>
+<span id="gr-C4-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>
+=== चतुर्थः पादः ===
+<div class="introduction" id="AV_C04_S04_I01" data-block-id="AV_C04_S04_I01" data-verse="AV_C04_S04">
+<div class="introduction-line">अतिक्रमोक्तिः कृतिरर्थलाभः परागतिः पारगतिस्तदोकः ॥1॥</div>
 </div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I128" data-verse="AV_C04_S02">
+<div class="introduction" id="AV_C04_S04_I02" data-block-id="AV_C04_S04_I02" data-verse="AV_C04_S04">
-<p>व्यामिश्रता कार्यकरत्वमर्थक्लृप्तिः सुदार्ढ्यं परतन्त्रता च ।</p>
+<div class="introduction-line">समस्तकार्यं वशिता च विश्वसम्भावना युक्तयस्त्वन्यपक्षके ।</div>
-<p>समानधर्मः कृतशेषता च लोकोपमा पूर्वमतानुसाराः ॥128॥</p>
+<div class="introduction-line">सामान्यरूपं प्रतिभानमुक्तिराश्चर्यता कृत्रिमतास्तदोषः ॥2॥</div>
+<div class="introduction-line">विशेषक्लृतिः कृतनिश्चयश्च माहात्म्यमित्येव सुनिर्णयार्थाः ।</div>
 </div>
-<div class="introduction" id="AV_C04_S02_I129" data-verse="AV_C04_S02">
+<span id="gr-adh-AV_C04_S04_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनन्याधिपत्त्यधिकरणम्" data-block-id="gr-adh-AV_C04_S04_A001"></span><h4 class="gr-section-head">अनन्याधिपत्त्यधिकरणम्</h4>
-<p>विशेषसाम्यश्रुतिराढ्यता च समानलोपो महिमाविशेषः ।</p>
-<p>कृतार्थता शश्वदनुप्रवृत्तिः सिद्धान्तनिर्णीतिविशिष्टहेतवः ॥129॥</p>
-</div>
-<span id="gr-adh-AV_C04_S02_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="नैकस्मिन्नधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">नैकस्मिन्नधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = अनन्यभृत्यत्वमिहोदितेभ्यस्त्वन्यस्य भृत्यत्वनिवारणाय ॥3॥
+| verse_lines  = अनन्यभृत्यत्वमिहोदितेभ्यस्त्वन्यस्य भृत्यत्वनिवारणाय ॥3॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C04_S02_V01" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C04_S04_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">प्रधानवायुस्त्विह वायुनामा भूतेष्विति प्रोक्तगतोऽपि युक्त्या ।</span>
+| chapter_id   = AV_C04
-<span class="shloka-line">यस्मात् श्रुतौ पवते चेति भूरिप्रोक्तो यतो भूतमानी च सोऽपि ॥130॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = पतिं यदेषामपि विष्णुमाह ह्युतामृतत्त्वस्य पतित्ववाग्घरेः ।
-</div>
+| verse_lines  = पतिं यदेषामपि विष्णुमाह ह्युतामृतत्त्वस्य पतित्ववाग्घरेः ।;एतेऽपि चान्याधिपतित्वयुक्ता विष्ण्वन्यचित्वेन यथा पुमांसः ॥4॥
-</div>
+| verse_line2  = एतेऽपि चान्याधिपतित्वयुक्ता विष्ण्वन्यचित्वेन यथा पुमांसः ॥4॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C04_S02_A002" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="पराधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">पराधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = प्रसिद्धिभाजस्त्विति चानुमैव ह्यभीष्टसिद्ध्यै भवतीह निश्चयात् ।
+| verse_lines  = प्रसिद्धिभाजस्त्विति चानुमैव ह्यभीष्टसिद्ध्यै भवतीह निश्चयात् ।;मुक्तस्वकीयावरयन्तृताऽस्ति मुक्तावपि ब्रह्मपुरस्सराणाम् ॥5॥
+| verse_line2  = मुक्तस्वकीयावरयन्तृताऽस्ति मुक्तावपि ब्रह्मपुरस्सराणाम् ॥5॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C04_S02_V02" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C04_S04_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">तस्मिन् लयं यान्ति भूतान्यशेषक्रमाविरोधेन स एव विष्णौ ॥131॥</span>
+| chapter_id   = AV_C04
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = अनेन देवेन तथाऽमुना च हीष्टे परार्वाक्तनलोकिनामिति ।
-</div>
+| verse_lines  = अनेन देवेन तथाऽमुना च हीष्टे परार्वाक्तनलोकिनामिति ।;फलं श्रुतिर्ज्ञानत आह मुक्तावेतच्च सर्वाशुभनाशलिङ्गात् ॥6॥
+| verse_line2  = फलं श्रुतिर्ज्ञानत आह मुक्तावेतच्च सर्वाशुभनाशलिङ्गात् ॥6॥
+}}
-<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥</div>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = लोकाधिपत्यं च विधातुरेव सर्वात्मनेत्याह तुरश्रुतिश्च ।
+| verse_lines  = लोकाधिपत्यं च विधातुरेव सर्वात्मनेत्याह तुरश्रुतिश्च ।;सर्वे बलिं देवगणा वहन्तीत्येतच्च नान्यस्य तु युक्तिमेति ॥7॥
+| verse_line2  = सर्वे बलिं देवगणा वहन्तीत्येतच्च नान्यस्य तु युक्तिमेति ॥7॥
+}}
-<span id="gr-C4-S3" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="तृतीयः पादः"></span>
+{{VerseBlock
-=== तृतीयः पादः ===
+| verse_id     = AV_C04_S04_V01
-<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="4" data-sec="3">
+| document_id  = AV
-<p class="adhyaya-trans">तृतीयः पादः</p>
+| chapter_id   = AV_C04
-</div>
+| verse_type   = shloka
-<div class="introduction" id="AV_C04_S03_I1" data-verse="AV_C04_S03">
+| verse_line1  = लोका इतीहापि तु लोकितां वचो लोका इति ह्येव रवः प्रजासु ।
-<p>उत्क्रान्तमार्गश्च विमुक्तगम्यं पादोदितं सुक्रमविक्रमौ च ॥1॥</p>
+| verse_lines  = लोका इतीहापि तु लोकितां वचो लोका इति ह्येव रवः प्रजासु ।;प्रयुज्यते सर्वजनैः सदैव तन्मानिनो लोकपदेन चोक्ताः ॥8॥
-</div>
+| verse_line2  = प्रयुज्यते सर्वजनैः सदैव तन्मानिनो लोकपदेन चोक्ताः ॥8॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S03_I1" data-verse="AV_C04_S03">
+{{VerseBlock
-<p>सान्तनिकप्राप्तिरभीष्टता च सौकर्यमित्यन्यमतस्य तर्काः ।</p>
+| verse_id     = AV_C04_S04_V01
-<p>विशेषसमप्राप्तिरुरुत्वमाप्तिः क्रमानुरागः कथितानुवृत्तिः ॥2॥</p>
+| document_id  = AV
-</div>
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = तद्गास्तु मुक्ता इह लोकशब्दाः अन्योन्यनाथा इति पैङ्गिनां श्रुतिः ।
+| verse_lines  = तद्गास्तु मुक्ता इह लोकशब्दाः अन्योन्यनाथा इति पैङ्गिनां श्रुतिः ।;अलोकशब्देन विमुक्तिभाजो वाच्याः पदं तादृगपीह युक्तम् ॥9॥
+| verse_line2  = अलोकशब्देन विमुक्तिभाजो वाच्याः पदं तादृगपीह युक्तम् ॥9॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C04_S03_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="कार्याधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">कार्याधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = लोकाभिधाश्चापि यतो हि मुक्ताः प्रकाशरूपाः सततं च सर्वे ।
+| verse_lines  = लोकाभिधाश्चापि यतो हि मुक्ताः प्रकाशरूपाः सततं च सर्वे ।;ब्रह्मैव लोकाधिपतिर्विमुक्तो भवेदिति प्राह तुरश्रुतिश्च ॥10॥
+| verse_line2  = ब्रह्मैव लोकाधिपतिर्विमुक्तो भवेदिति प्राह तुरश्रुतिश्च ॥10॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C04_S03_V01" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C04_S04_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">सिद्धान्तनिर्णीतिकराः प्रतीकं देहादिकं तद्गतमेव ये नराः ।</span>
+| chapter_id   = AV_C04
-<span class="shloka-line">उपासते ते पुरतः समाप्नुयुर्ब्रह्माणमस्मान्मतिमाप्य विष्णुम् ॥3॥</span>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = न चेह विज्ञानफलं समुक्तं लोकाधिपत्यं रविबिम्बगे हरौ ।
-</div>
+| verse_lines  = न चेह विज्ञानफलं समुक्तं लोकाधिपत्यं रविबिम्बगे हरौ ।;उक्तं पृथक् तच्च पुरैव यस्मात् भेदोऽमुनेत्यादि च सम्यगुक्तः ॥11॥
-</div>
+| verse_line2  = उक्तं पृथक् तच्च पुरैव यस्मात् भेदोऽमुनेत्यादि च सम्यगुक्तः ॥11॥
+}}
-<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = त्वप्रत्ययं चाप्यतिहाय नैव रूपेण तेनेति भवेदिहार्थः ।
+| verse_lines  = त्वप्रत्ययं चाप्यतिहाय नैव रूपेण तेनेति भवेदिहार्थः ।;भवत्यसावित्यणुशब्दमत्र विहाय वाक्यानि बहूनि दोषः ॥12॥
+| verse_line2  = भवत्यसावित्यणुशब्दमत्र विहाय वाक्यानि बहूनि दोषः ॥12॥
+}}
-<span id="gr-C4-S4" class="gr-toc-anchor" data-level="2" data-title="चतुर्थः पादः"></span>
+{{VerseBlock
-=== चतुर्थः पादः ===
+| verse_id     = AV_C04_S04_V01
-<div class="adhyaya-block" data-doc="AV" data-chap="4" data-sec="4">
+| document_id  = AV
-<p class="adhyaya-trans">चतुर्थः पादः</p>
+| chapter_id   = AV_C04
-</div>
+| verse_type   = shloka
-<div class="introduction" id="AV_C04_S04_I01" data-verse="AV_C04_S04">
+| verse_line1  = अतो जगद्य्वापृतिमन्त एव ब्रह्मादयः पूर्णगुणाः क्रमेण ।
-<p>अतिक्रमोक्तिः कृतिरर्थलाभः परागतिः पारगतिस्तदोकः ॥1॥</p>
+| verse_lines  = अतो जगद्य्वापृतिमन्त एव ब्रह्मादयः पूर्णगुणाः क्रमेण ।;अमन्दमानन्दमजस्रमेव भुञ्जन्त आत्मीयमजात्समासते ॥13॥
-</div>
+| verse_line2  = अमन्दमानन्दमजस्रमेव भुञ्जन्त आत्मीयमजात्समासते ॥13॥
+}}
-<div class="introduction" id="AV_C04_S04_I02" data-verse="AV_C04_S04">
+{{VerseBlock
-<p>समस्तकार्यं वशिता च विश्वसम्भावना युक्तयस्त्वन्यपक्षके ।</p>
+| verse_id     = AV_C04_S04_V01
-<p>सामान्यरूपं प्रतिभानमुक्तिराश्चर्यता कृत्रिमतास्तदोषः ॥2॥</p>
+| document_id  = AV
-<p>विशेषक्लृतिः कृतनिश्चयश्च माहात्म्यमित्येव सुनिर्णयार्थाः ।</p>
+| chapter_id   = AV_C04
-</div>
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = नमो नमोऽशेषविशेषपूर्णगुणैकधाम्ने पुरुषोत्तमाय ।
+| verse_lines  = नमो नमोऽशेषविशेषपूर्णगुणैकधाम्ने पुरुषोत्तमाय ।;भक्तानुकम्पादतिशुद्धसंविद्दात्रेऽनुपाधिप्रियसद्गुणात्मने ॥14॥
+| verse_line2  = भक्तानुकम्पादतिशुद्धसंविद्दात्रेऽनुपाधिप्रियसद्गुणात्मने ॥14॥
+}}
-<span id="gr-adh-AV_C04_S04_A001" class="gr-toc-anchor" data-level="3" data-title="अनन्याधिपत्त्यधिकरणम्"></span><h4 class="gr-section-head">अनन्याधिपत्त्यधिकरणम्</h4>
+{{VerseBlock
+| verse_id     = AV_C04_S04_V01
+| document_id  = AV
+| chapter_id   = AV_C04
+| verse_type   = shloka
+| verse_line1  = यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं बट् तद्दर्शनमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।
+| verse_lines  = यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं बट् तद्दर्शनमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।;वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुर्मध्वो यत्तु तृतीयमेतदमुना ग्रन्थः कृतः केशवे ॥15॥
+| verse_line2  = वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुर्मध्वो यत्तु तृतीयमेतदमुना ग्रन्थः कृतः केशवे ॥15॥
+}}
-<div class="verse" id="AV_C04_S04_V01" type="sutra" data-doc="AV">
+{{VerseBlock
-<div class="verse-text">
+| verse_id     = AV_C04_S04_V01
-<div class="shloka">
+| document_id  = AV
-<span class="shloka-line">अनन्यभृत्यत्वमिहोदितेभ्यस्त्वन्यस्य भृत्यत्वनिवारणाय ॥3॥</span>
+| chapter_id   = AV_C04
-</div>
+| verse_type   = shloka
-</div>
+| verse_line1  = निःशेषदोषरहित कल्याणाखिलसद्गुण ।
-</div>
+| verse_lines  = निःशेषदोषरहित कल्याणाखिलसद्गुण ।;भूतिस्वयम्भुशर्वादिवन्द्यं त्वां नौमि मे प्रियम् ॥16॥
+| verse_line2  = भूतिस्वयम्भुशर्वादिवन्द्यं त्वां नौमि मे प्रियम् ॥16॥
+}}
 <div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने चतुर्थाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥</div>