Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha/C3: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| (7 intermediate revisions by the same user not shown) | |||
| Line 3: | Line 3: | ||
<div class="gr-teeka-page" data-primary="Anuvyakhyana" data-slug="Nyayasudha"> | <div class="gr-teeka-page" data-primary="Anuvyakhyana" data-slug="Nyayasudha"> | ||
<span id="gr-C3" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="अध्यायः 3"></span> | <span id="gr-C3" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="अध्यायः 3"></span> | ||
<div class="gr-part-nav">[[Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha/C2|← अध्यायः 2]] · [[Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha|अनुक्रमणिका]] · [[Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha/C4|अध्यायः 4 →]]</div> | |||
=== पादः 1 === | === पादः 1 === | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S01_I04"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S01_I04"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S01_I04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S01_I04 | |||
| id = AV_C03_S01_I04_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायः</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायः</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः</p> | <p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१सु०-कुपिताहिफणच्छाया समीकृत्यापरं सुखम् । | <p class="gr-vyakhya-para">१सु०-कुपिताहिफणच्छाया समीकृत्यापरं सुखम् । | ||
| Line 68: | Line 71: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">इति श्रीमत्पूर्णप्रमतिभगवत्पादसुकृतेरनुव्याख्यानस्य प्रगुणजयतीर्थाख्ययतिना । कृतायां टीकायां विषमपदवाक्यार्थविवृतौ तृतीयेऽध्यायेऽयं प्रथमचरणः पर्यवसितः ।। ३१ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">इति श्रीमत्पूर्णप्रमतिभगवत्पादसुकृतेरनुव्याख्यानस्य प्रगुणजयतीर्थाख्ययतिना । कृतायां टीकायां विषमपदवाक्यार्थविवृतौ तृतीयेऽध्यायेऽयं प्रथमचरणः पर्यवसितः ।। ३१ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति श्रीमन्न्यायसुधायां तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति श्रीमन्न्यायसुधायां तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
=== पादः 2 === | === पादः 2 === | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_I04"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_I04"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_I04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S02_I04 | |||
| id = AV_C03_S02_I04_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">१सु०- भक्तिरस्मिन्पाद उच्यते । भक्तयर्थं हि भगवन्महिमोक्तिरि ति पादप्रतिपाद्यं भाष्य एव स्फुटम् । सङ्गतिं तु उत्तरत्र वक्ष्याम इत्याशयवानेतत्पादाधिकरणेषु पूर्वपक्षसिद्धान्तयुक्तः सङ्ग्रहेणाह | <p class="gr-vyakhya-para">१सु०- भक्तिरस्मिन्पाद उच्यते । भक्तयर्थं हि भगवन्महिमोक्तिरि ति पादप्रतिपाद्यं भाष्य एव स्फुटम् । सङ्गतिं तु उत्तरत्र वक्ष्याम इत्याशयवानेतत्पादाधिकरणेषु पूर्वपक्षसिद्धान्तयुक्तः सङ्ग्रहेणाह | ||
| Line 93: | Line 96: | ||
सिद्धान्तनिर्णयार्थानि प्रमाणानि ।</p> | सिद्धान्तनिर्णयार्थानि प्रमाणानि ।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A001"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A001"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A001"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A001 | |||
| id = AV_C03_S02_A001_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">२सु०- योनेः शरीरमित्येतदवसानैः सूत्रैर्जीवस्य जन्मावगतम् । जातस्य च स्वप्नाद्यवस्थासम्बन्धः प्रसिद्धः । तत्र स्वप्नावस्थाप्रवर्तकत्वलक्षणो महिमा भगवतोऽत्राधिकरणे निर्णीयते । तथा हि । स्वप्नो नामार्थज्ञानात्मकः । तत्र तावत् स्वाप्नार्थानां करितुरगादीनां परमेश्वरायत्तता नोपपद्यते । असत्यत्वात् । न तावदिमेऽनादिनित्याः । स्वप्नावस्थातः प्रागूर्ध्वं चोपलब्धिप्रसङ्गात् । न हि विद्यमाना अपि उपलब्धिसाधनेषु चक्षुरादिष्वनुपरतेषु नोपलभ्यन्ते, उपलभ्यन्ते च उपरतेष्विति सम्भवति । न चान्यत्र गताः । अन्यैरप्यनुपलम्भात् । मध्यमपरिमाणाश्चैते दृश्यन्ते । न च तथाविधमनादिनित्यं किमपि दृष्टम् ।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">२सु०- योनेः शरीरमित्येतदवसानैः सूत्रैर्जीवस्य जन्मावगतम् । जातस्य च स्वप्नाद्यवस्थासम्बन्धः प्रसिद्धः । तत्र स्वप्नावस्थाप्रवर्तकत्वलक्षणो महिमा भगवतोऽत्राधिकरणे निर्णीयते । तथा हि । स्वप्नो नामार्थज्ञानात्मकः । तत्र तावत् स्वाप्नार्थानां करितुरगादीनां परमेश्वरायत्तता नोपपद्यते । असत्यत्वात् । न तावदिमेऽनादिनित्याः । स्वप्नावस्थातः प्रागूर्ध्वं चोपलब्धिप्रसङ्गात् । न हि विद्यमाना अपि उपलब्धिसाधनेषु चक्षुरादिष्वनुपरतेषु नोपलभ्यन्ते, उपलभ्यन्ते च उपरतेष्विति सम्भवति । न चान्यत्र गताः । अन्यैरप्यनुपलम्भात् । मध्यमपरिमाणाश्चैते दृश्यन्ते । न च तथाविधमनादिनित्यं किमपि दृष्टम् ।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">नाप्युत्पत्तिनाशवन्तः । तथात्वेऽपि प्रागूर्ध्वमुपलम्भप्रसक्तेः । न च वाच्यं विद्युदादिवत्तदैवोत्पत्तिर्विनाशश्चेति । इत्थम्भावे प्रमाणाभावात् प्राङ्मृदादीनामूर्ध्वं कपालादीनां चोपलम्भापत्तेश्च । न चैतेषां (तात्कालिक)तत्कालीनजन्मन्युपादानं निमित्तं च पश्यामः ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">नाप्युत्पत्तिनाशवन्तः । तथात्वेऽपि प्रागूर्ध्वमुपलम्भप्रसक्तेः । न च वाच्यं विद्युदादिवत्तदैवोत्पत्तिर्विनाशश्चेति । इत्थम्भावे प्रमाणाभावात् प्राङ्मृदादीनामूर्ध्वं कपालादीनां चोपलम्भापत्तेश्च । न चैतेषां (तात्कालिक)तत्कालीनजन्मन्युपादानं निमित्तं च पश्यामः ।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">कर्ता च न तावज्जीवात्मा । द्रष्टुर्निर्व्यापारत्वात् । अपरस्य चादर्शनात् ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">कर्ता च न तावज्जीवात्मा । द्रष्टुर्निर्व्यापारत्वात् । अपरस्य चादर्शनात् ।</p> | ||
| Line 2,208: | Line 2,211: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">सा च मानसी वासना सिद्धा । अस्पष्टताऽभावेऽप्यस्थूलत्वस्य सत्त्वादिति भावः । अत एव सौत्रो हेतुर्द्वेधा व्याख्यातः । तदनेन देशकालनिमित्तसम्पत्तिः स्वप्ने नास्तीति यदुक्तं तद्वासनामयोक्तया निरस्तम् । अत एव सृष्टिश्रुतेर्भाक्तत्ववर्णनमपास्तम् । प्राज्ञस्य निर्मातृत्वं च न वृथा त्याज्यम् । स्वयं विहृत्येत्याद्यपीश्वरविषयमन्यत्र व्याख्यातम् । स्वप्ननिर्माणे शुभाशुभयोगापत्तिरिति चासङ्गतम् । व्याप्त्यभावात् । जीवस्य ब्रह्मभावोपदेश इति च सार्वज्ञादेः पारमार्थिकत्वसमर्थनादयुक्तम् । वियदादिप्रपञ्चस्य मिथ्यात्वकथनं च तत्सत्यत्वोपपादनात् निरस्तम् ।। ३२१ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">सा च मानसी वासना सिद्धा । अस्पष्टताऽभावेऽप्यस्थूलत्वस्य सत्त्वादिति भावः । अत एव सौत्रो हेतुर्द्वेधा व्याख्यातः । तदनेन देशकालनिमित्तसम्पत्तिः स्वप्ने नास्तीति यदुक्तं तद्वासनामयोक्तया निरस्तम् । अत एव सृष्टिश्रुतेर्भाक्तत्ववर्णनमपास्तम् । प्राज्ञस्य निर्मातृत्वं च न वृथा त्याज्यम् । स्वयं विहृत्येत्याद्यपीश्वरविषयमन्यत्र व्याख्यातम् । स्वप्ननिर्माणे शुभाशुभयोगापत्तिरिति चासङ्गतम् । व्याप्त्यभावात् । जीवस्य ब्रह्मभावोपदेश इति च सार्वज्ञादेः पारमार्थिकत्वसमर्थनादयुक्तम् । वियदादिप्रपञ्चस्य मिथ्यात्वकथनं च तत्सत्यत्वोपपादनात् निरस्तम् ।। ३२१ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति सन्ध्य(स्वप्न•धिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति सन्ध्य(स्वप्न•धिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A001_B101"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A001_B101"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A001_B101"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A001_B101 | |||
| id = AV_C03_S02_A001_B101_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ पराभिध्यानाधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ पराभिध्यानाधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-ॐ पराभिध्यानात्तु तिरोहितं ततो ह्यस्य बन्धविपर्ययौ ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-ॐ पराभिध्यानात्तु तिरोहितं ततो ह्यस्य बन्धविपर्ययौ ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१६०सु०- परकृतस्य अपव्याख्यानतां प्रतिपादयितुं पराभिध्यानादिति सूत्रतात्पर्यमाह | <p class="gr-vyakhya-para">१६०सु०- परकृतस्य अपव्याख्यानतां प्रतिपादयितुं पराभिध्यानादिति सूत्रतात्पर्यमाह | ||
| Line 2,248: | Line 2,251: | ||
अदर्शनं गमयति । तस्य जीवस्य वासनाभिरिति वा । तस्यान्तर्धापयतीति वा ।। ३२२ ।।</p> | अदर्शनं गमयति । तस्य जीवस्य वासनाभिरिति वा । तस्यान्तर्धापयतीति वा ।। ३२२ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति पराभिध्यानाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति पराभिध्यानाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A007"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A007"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A007"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A007 | |||
| id = AV_C03_S02_A007_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ सुषुप्तिबोधमोहाधिकरणानि ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ सुषुप्तिबोधमोहाधिकरणानि ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-ॐ तदभावो नाडीषु तच्छतेरात्मनि ह ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-ॐ तदभावो नाडीषु तच्छतेरात्मनि ह ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ॐ अतः प्रबोधोऽस्मात् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ॐ अतः प्रबोधोऽस्मात् ॐ ।।</p> | ||
| Line 2,274: | Line 2,277: | ||
स्वतन्त्रोऽपीश्वरो लीलया तानि कारणान्युपादाय जीवं तद्वशतां नीत्वा सुषुप्त्यादिकं प्रापयतीत्यर्थः । एतच्च भाष्यादौ स्पष्टम् ।। ३२४,५,७ ।।</p> | स्वतन्त्रोऽपीश्वरो लीलया तानि कारणान्युपादाय जीवं तद्वशतां नीत्वा सुषुप्त्यादिकं प्रापयतीत्यर्थः । एतच्च भाष्यादौ स्पष्टम् ।। ३२४,५,७ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति सुषुप्तिबोधमोहाधिकरणानि ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति सुषुप्तिबोधमोहाधिकरणानि ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A007_B"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A007_B"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A007_B"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A007_B | |||
| id = AV_C03_S02_A007_B_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ कर्मानुस्मृत्यधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ कर्मानुस्मृत्यधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ स एव च कर्मानुस्मृतिशब्दविधिभ्यः ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ स एव च कर्मानुस्मृतिशब्दविधिभ्यः ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१६२सु०- केचिदेवं व्याचक्षते । सुषुप्तौ ब्रह्मसम्पन्नो य एव जीवः (किं) स एवोत्तिष्ठति</p> | <p class="gr-vyakhya-para">१६२सु०- केचिदेवं व्याचक्षते । सुषुप्तौ ब्रह्मसम्पन्नो य एव जीवः (किं) स एवोत्तिष्ठति</p> | ||
| Line 2,295: | Line 2,298: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">स्वप्नादीनां परमेश्वरकृतत्वेऽभिहिते किं देशकालान्तरेऽन्योऽपि कर्ताऽस्त्युतेश्वर एवेति संशये लौकिकेश्वराणां देशकालव्यवस्थयैश्वर्यदर्शनादयमपि तथाविध इति प्राप्ते । स एव ईश्वरोऽस्य स्वप्नादेः कर्ता न तु देशकालान्तरेऽन्यः कश्चनेत्येष एवार्थोऽत्र प्रतिपाद्यत इति । न हि यः सुप्तः स एवोत्तिष्ठत्यन्यो वेति कस्यचित्संशयोऽस्ति । न च सुप्तस्य ब्रह्मणैक्यं प्रमाणदृष्टमिष्टं वा परस्येति यत्किञ्चिदेतत् । लाघवार्थं क्रमोल-लङ्घनेन व्याख्यानमिति बो(द्धव्य)ध्यम् । सूत्रकृता च स्वप्नादिवन्न मोहः स्वतन्त्रावस्थेति ज्ञापनाय व्यवधानं कृतमिति ।। ३२६ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">स्वप्नादीनां परमेश्वरकृतत्वेऽभिहिते किं देशकालान्तरेऽन्योऽपि कर्ताऽस्त्युतेश्वर एवेति संशये लौकिकेश्वराणां देशकालव्यवस्थयैश्वर्यदर्शनादयमपि तथाविध इति प्राप्ते । स एव ईश्वरोऽस्य स्वप्नादेः कर्ता न तु देशकालान्तरेऽन्यः कश्चनेत्येष एवार्थोऽत्र प्रतिपाद्यत इति । न हि यः सुप्तः स एवोत्तिष्ठत्यन्यो वेति कस्यचित्संशयोऽस्ति । न च सुप्तस्य ब्रह्मणैक्यं प्रमाणदृष्टमिष्टं वा परस्येति यत्किञ्चिदेतत् । लाघवार्थं क्रमोल-लङ्घनेन व्याख्यानमिति बो(द्धव्य)ध्यम् । सूत्रकृता च स्वप्नादिवन्न मोहः स्वतन्त्रावस्थेति ज्ञापनाय व्यवधानं कृतमिति ।। ३२६ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति कर्मानुस्मृत्यधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति कर्मानुस्मृत्यधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A008"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A008"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A008"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A008 | |||
| id = AV_C03_S02_A008_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ न स्थानतोऽपि परस्योभयलिङ्गं सर्वत्र हि ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ न स्थानतोऽपि परस्योभयलिङ्गं सर्वत्र हि ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१६३सु०- केचिदिदमित्थं व्याचक्षते । द्विरूपं ब्रह्म श्रूयते सर्वकर्मा सर्वकाम इत्यादौ सविशेषमस्थूलमनण्वित्यादौ निर्विशेषम् । तत्र किमुभयरूपं ब्रह्म प्रतिपत्तव्यमुतान्यतररूपम् । यदाऽप्यन्यतररूपं तदा(ऽपि) किं सविशेषमुत निर्विशेषमिति संशये द्विविधश्रुत्यनुरोधादुभयरूपमेव ब्रह्मेति प्राप्ते इदमुच्यते ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">१६३सु०- केचिदिदमित्थं व्याचक्षते । द्विरूपं ब्रह्म श्रूयते सर्वकर्मा सर्वकाम इत्यादौ सविशेषमस्थूलमनण्वित्यादौ निर्विशेषम् । तत्र किमुभयरूपं ब्रह्म प्रतिपत्तव्यमुतान्यतररूपम् । यदाऽप्यन्यतररूपं तदा(ऽपि) किं सविशेषमुत निर्विशेषमिति संशये द्विविधश्रुत्यनुरोधादुभयरूपमेव ब्रह्मेति प्राप्ते इदमुच्यते ।</p> | ||
| Line 2,532: | Line 2,535: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">सच्छब्दो निर्दोषार्थः । निर्भेद इत्युपसंहर्तव्ये तत्फलोपसंहारोऽयमपव्याख्याननिरासमप्युपसंहर्तुम् ।। ३२८ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">सच्छब्दो निर्दोषार्थः । निर्भेद इत्युपसंहर्तव्ये तत्फलोपसंहारोऽयमपव्याख्याननिरासमप्युपसंहर्तुम् ।। ३२८ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A010_B39"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A010_B39"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A010_B39"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A010_B39 | |||
| id = AV_C03_S02_A010_B39_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ उपमाधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ उपमाधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-।। ॐ अत एव चोपमा सूर्यकादिवत् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-।। ॐ अत एव चोपमा सूर्यकादिवत् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१७१सु०- इह परमेश्वरे जीवस्यात्यन्तिकभक्तिसिद्धये भेदाभेदमतं निराक्रियते । तथा हि । जीवब्रह्मणोर्भेदस्तावत्सिद्धान्तिनाऽङ्गीक्रियत एव । अभेदस्त्वनुमानतः सिद्धः । जीवो ब्रह्माभिन्नश्चेतनत्वाद्ब्रह्मवत्; ब्रह्मांशत्वात् । यो यदंशः स तदभिन्नो यथेश्वरांशो मत्स्यादिस्तदभिन्न इति । अतो भिन्नाभिन्नो ब्रह्मणा जीव इत्येवं प्राप्ते प्रतिविहितं सूत्रकृता सूर्यकादिवदिति सूत्रखण्डेन । तदेतद्दृष्टान्तवचनमात्रं न कस्यचिदर्थस्य साधकं बाधकं वेत्यतः पूर्वपक्षनिषेधपूर्वकं प्रतिज्ञाहेतू दर्शयति | <p class="gr-vyakhya-para">१७१सु०- इह परमेश्वरे जीवस्यात्यन्तिकभक्तिसिद्धये भेदाभेदमतं निराक्रियते । तथा हि । जीवब्रह्मणोर्भेदस्तावत्सिद्धान्तिनाऽङ्गीक्रियत एव । अभेदस्त्वनुमानतः सिद्धः । जीवो ब्रह्माभिन्नश्चेतनत्वाद्ब्रह्मवत्; ब्रह्मांशत्वात् । यो यदंशः स तदभिन्नो यथेश्वरांशो मत्स्यादिस्तदभिन्न इति । अतो भिन्नाभिन्नो ब्रह्मणा जीव इत्येवं प्राप्ते प्रतिविहितं सूत्रकृता सूर्यकादिवदिति सूत्रखण्डेन । तदेतद्दृष्टान्तवचनमात्रं न कस्यचिदर्थस्य साधकं बाधकं वेत्यतः पूर्वपक्षनिषेधपूर्वकं प्रतिज्ञाहेतू दर्शयति | ||
| Line 3,256: | Line 3,259: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">तस्मादत्यन्तभिन्न एव ब्रह्मणा जीव इति स्थितम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">तस्मादत्यन्तभिन्न एव ब्रह्मणा जीव इति स्थितम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति उपमाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति उपमाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A010_B42"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A010_B42"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A010_B42"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A010_B42 | |||
| id = AV_C03_S02_A010_B42_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अरूपाधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अरूपाधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ अरूपवदेव हि तत्प्रधानत्वात् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ अरूपवदेव हि तत्प्रधानत्वात् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">२०५सु०- अत्राधिकरणे प्रथमसूत्रेण ब्रह्मणो रूपराहित्यमुपपाद्य प्रकाशवच्चावैयर्थ्यमिति (द्वितीय)सूत्रेण रूपवत्त्वविषयाणां श्रुतीनां वैयर्थ्यमाशङ्क्य विलक्षणरूपवत्त्वाङ्गीकारेण परिहृतम् ।। विलक्षणरूपवत्त्वं च, | <p class="gr-vyakhya-para">२०५सु०- अत्राधिकरणे प्रथमसूत्रेण ब्रह्मणो रूपराहित्यमुपपाद्य प्रकाशवच्चावैयर्थ्यमिति (द्वितीय)सूत्रेण रूपवत्त्वविषयाणां श्रुतीनां वैयर्थ्यमाशङ्क्य विलक्षणरूपवत्त्वाङ्गीकारेण परिहृतम् ।। विलक्षणरूपवत्त्वं च, | ||
| Line 3,302: | Line 3,305: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">अथ तदनन्तरमेव किन्न कृतमरूपवत्त्वाधिकरणार्थस्य अत एव चे ति सूत्रार्थं प्रति हेतुत्वेनोपोद्घातलक्षणया सङ्गत्या वर्णितस्याव्यवधायकत्वात् । हेतुत्वमपि प्रपञ्चयितुमाचार्येण स चाप्राकृतरूपत्वादि ति चशब्दो निबद्धः । कालत्रयेऽप्यशरीरात्परमात्मनो जीवस्य अत्यन्तभेद एव ह्युपपन्न इति ।। ३२९ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">अथ तदनन्तरमेव किन्न कृतमरूपवत्त्वाधिकरणार्थस्य अत एव चे ति सूत्रार्थं प्रति हेतुत्वेनोपोद्घातलक्षणया सङ्गत्या वर्णितस्याव्यवधायकत्वात् । हेतुत्वमपि प्रपञ्चयितुमाचार्येण स चाप्राकृतरूपत्वादि ति चशब्दो निबद्धः । कालत्रयेऽप्यशरीरात्परमात्मनो जीवस्य अत्यन्तभेद एव ह्युपपन्न इति ।। ३२९ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति अरूपाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति अरूपाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A010_B42"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A010_B42"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A010_B42"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A010_B42 | |||
| id = AV_C03_S02_A010_B42_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ वृदि्धह्रासाधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ वृदि्धह्रासाधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ वृदि्धह्रासभाक्तवमन्तर्भावादुभयसामञ्जस्यादेवम् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ वृदि्धह्रासभाक्तवमन्तर्भावादुभयसामञ्जस्यादेवम् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">२०८सु०- यदर्थं भगवन्महिमाऽत्रोच्यते सा भक्तिः पुरुषेषु तारतम्येन तिष्ठतीत्येतदिहोपपाद्यते । तथा हि । अस्ति भक्तेर्वृदि्धह्रासभाक्तवम् । कुतः । ब्रह्मादीनामस्मदादीनां च भक्तत्वेऽन्तर्भावात् । एवं भक्तितारतम्येऽङ्गीकृते एवेश्वरस्योभयान्प्रति सामञ्जस्यसम्भवादिति । तदेतदसङ्गतम् । युक्तेः प्रतिज्ञातार्थेन सह सम्बन्धाप्रतीतेरि(त्यत)ति तत्र आह | <p class="gr-vyakhya-para">२०८सु०- यदर्थं भगवन्महिमाऽत्रोच्यते सा भक्तिः पुरुषेषु तारतम्येन तिष्ठतीत्येतदिहोपपाद्यते । तथा हि । अस्ति भक्तेर्वृदि्धह्रासभाक्तवम् । कुतः । ब्रह्मादीनामस्मदादीनां च भक्तत्वेऽन्तर्भावात् । एवं भक्तितारतम्येऽङ्गीकृते एवेश्वरस्योभयान्प्रति सामञ्जस्यसम्भवादिति । तदेतदसङ्गतम् । युक्तेः प्रतिज्ञातार्थेन सह सम्बन्धाप्रतीतेरि(त्यत)ति तत्र आह | ||
| Line 3,321: | Line 3,324: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">एतदुक्तं भवति । साधितं तावन्मौक्तस्यानन्दादेः फलस्य भक्तिसाध्यत्वमम्बुवदग्रहणात्तु न तथात्वमिति सूत्रेण । तच्च अथात आनन्दस्य मीमांसे त्यादिश्रुत्या तारतम्यवदवगम्यते । साध्यतारतम्ये (च) साधनतारतम्यमावश्यकम् । अन्यथा तस्य आकस्मिकत्वप्रसङ्गात् । फलदातुरीश्वरस्यासामञ्जस्यप्रसक्तेश्च । न चैवम् । अतोऽस्ति भक्तेर्वृदि्धह्रासभाक्तव(मिति)म् ।। ३२१२ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">एतदुक्तं भवति । साधितं तावन्मौक्तस्यानन्दादेः फलस्य भक्तिसाध्यत्वमम्बुवदग्रहणात्तु न तथात्वमिति सूत्रेण । तच्च अथात आनन्दस्य मीमांसे त्यादिश्रुत्या तारतम्यवदवगम्यते । साध्यतारतम्ये (च) साधनतारतम्यमावश्यकम् । अन्यथा तस्य आकस्मिकत्वप्रसङ्गात् । फलदातुरीश्वरस्यासामञ्जस्यप्रसक्तेश्च । न चैवम् । अतोऽस्ति भक्तेर्वृदि्धह्रासभाक्तव(मिति)म् ।। ३२१२ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति वृदि्धह्रासाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति वृदि्धह्रासाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A017"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A017 | |||
| id = AV_C03_S02_A017_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ स्थानविशेषाधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ स्थानविशेषाधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-ॐ स्थानविशेषात्प्रकाशादिवत् ॐ ।। (ॐ उपपत्तेश्च ॐ)</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-ॐ स्थानविशेषात्प्रकाशादिवत् ॐ ।। (ॐ उपपत्तेश्च ॐ)</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">२०९सु०- यद्यप्येतदधिकरणं परमत इत्यतोऽनन्तरम् । तथाऽपि तेनेवानेनापि सङ्गति</p> | <p class="gr-vyakhya-para">२०९सु०- यद्यप्येतदधिकरणं परमत इत्यतोऽनन्तरम् । तथाऽपि तेनेवानेनापि सङ्गति</p> | ||
| Line 3,383: | Line 3,386: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">अन्य आनन्दः परस्य जीवानां चेति सम्बन्धः । एवमीशतेत्यपि योज्यम् । मुख्येशतेत्युपलक्षणया हेतुमाह । इति श्रुतेरिति पूर्वेण सम्बन्धः ।। ३२१७ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">अन्य आनन्दः परस्य जीवानां चेति सम्बन्धः । एवमीशतेत्यपि योज्यम् । मुख्येशतेत्युपलक्षणया हेतुमाह । इति श्रुतेरिति पूर्वेण सम्बन्धः ।। ३२१७ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति स्थानविशेषाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति स्थानविशेषाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017_B4"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017_B4"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A017_B4"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A017_B4 | |||
| id = AV_C03_S02_A017_B4_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ पालकत्वाधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ पालकत्वाधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ प्रकृतैतावत्त्वं हि प्रतिषेधति ततो ब्रवीति च भूयः ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ प्रकृतैतावत्त्वं हि प्रतिषेधति ततो ब्रवीति च भूयः ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">२१०सु०- अत्र पूर्वपक्षप्रदर्शनपरं भाष्यं सृष्टिसंहारकर्तृत्वमेवास्य न पालकत्वम् । स्वतःसिद्धेरि ति । तदयुक्तम् । सृष्टिसंहारकर्तृत्वाभ्युपगमस्य व्यर्थत्वात् । स्वतःसिद्धेरित्यत्र अस्येत्यप्रतीतेश्च । स्थितेरित्यध्याहारेऽपि स्वभाववादाश्रयणस्य सृष्टिसंहारयोरपि साम्येन तत्कर्तृत्वाभ्युपगमानुपपत्तेरित्यतः पूर्वपक्षं विशदयति | <p class="gr-vyakhya-para">२१०सु०- अत्र पूर्वपक्षप्रदर्शनपरं भाष्यं सृष्टिसंहारकर्तृत्वमेवास्य न पालकत्वम् । स्वतःसिद्धेरि ति । तदयुक्तम् । सृष्टिसंहारकर्तृत्वाभ्युपगमस्य व्यर्थत्वात् । स्वतःसिद्धेरित्यत्र अस्येत्यप्रतीतेश्च । स्थितेरित्यध्याहारेऽपि स्वभाववादाश्रयणस्य सृष्टिसंहारयोरपि साम्येन तत्कर्तृत्वाभ्युपगमानुपपत्तेरित्यतः पूर्वपक्षं विशदयति | ||
| Line 3,412: | Line 3,415: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">परानपेक्षतया प्रतीयमानं स्वरूपं धर्मो वा स्वभाव इत्युच्यते । स सर्वेषां पदार्थानाम् । (स) सर्वोऽपीशायत्त एव । अन्यथा तेषां स्वातन्त्र्यप्रसङ्गेनास्येशत्वानुपपत्तेः । सर्वं खल्वित्यादिश्रुतिविरोधापत्तेश्च । अन्नदानादौ व्यापारश्च स्फुट एवेति ।। ३२१३ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">परानपेक्षतया प्रतीयमानं स्वरूपं धर्मो वा स्वभाव इत्युच्यते । स सर्वेषां पदार्थानाम् । (स) सर्वोऽपीशायत्त एव । अन्यथा तेषां स्वातन्त्र्यप्रसङ्गेनास्येशत्वानुपपत्तेः । सर्वं खल्वित्यादिश्रुतिविरोधापत्तेश्च । अन्नदानादौ व्यापारश्च स्फुट एवेति ।। ३२१३ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति पालकत्वाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति पालकत्वाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017_B5"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017_B5"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A017_B5"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A017_B5 | |||
| id = AV_C03_S02_A017_B5_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अव्यक्ताधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अव्यक्ताधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ तदव्यक्तमाह हि ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ तदव्यक्तमाह हि ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">२११सु०- अत्र परमात्मनोऽव्यक्तत्वमादौ विस्तरेण समर्थितम् । ततस्तर्हि भक्तयादिसाधनवैयर्थ्यमित्याशङ्क्य प्रकाशश्च कर्मण्यभासादि ति दृश्यत्वं चोक्तम् । तदेतदुभयं विरुद्धमित्याशङ्क्य | <p class="gr-vyakhya-para">२११सु०- अत्र परमात्मनोऽव्यक्तत्वमादौ विस्तरेण समर्थितम् । ततस्तर्हि भक्तयादिसाधनवैयर्थ्यमित्याशङ्क्य प्रकाशश्च कर्मण्यभासादि ति दृश्यत्वं चोक्तम् । तदेतदुभयं विरुद्धमित्याशङ्क्य | ||
| Line 3,436: | Line 3,439: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">भक्तानामव्यक्तोऽपीत्यन्वयः । भक्तानामनुग्रहायेत्यध्याहारो वा । जीवशक्तयपेक्षया अव्यक्तोऽपि स्वशक्तयैव दृश्यत इत्यविरोध इति ।। ३२१४ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">भक्तानामव्यक्तोऽपीत्यन्वयः । भक्तानामनुग्रहायेत्यध्याहारो वा । जीवशक्तयपेक्षया अव्यक्तोऽपि स्वशक्तयैव दृश्यत इत्यविरोध इति ।। ३२१४ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति अव्यक्ताधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति अव्यक्ताधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017_B46"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017_B46"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A017_B46"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A017_B46 | |||
| id = AV_C03_S02_A017_B46_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ उभयव्यपदेशाधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ उभयव्यपदेशाधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-।। ॐ उभयव्यपदेशात्त्वहिकुण्डलवत् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-।। ॐ उभयव्यपदेशात्त्वहिकुण्डलवत् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१२१सु०- यदीश्वरस्य गुणक्रियादयो धर्माः ततो भिन्नाः तदा समवायस्य निराकृतत्वात् तद्वत्त्वमनुपपन्नम् । यदि च अभिन्नाः तदा ज्ञानादिमत्त्वमानन्दादिभोक्तृत्वमित्याद्ययुक्तमित्युभयथा तत्र भक्तयनुपपत्तिरिति पूर्वपक्षप्राप्ताविदमारभ्यते । तत्र हेतुदृष्टान्तावेव सूचितौ । न तु पक्षपरिग्रहरूपा प्रतिज्ञा । अध्याहारोऽपि हेतुदृष्टान्तबलेन भेदाभेदपक्षपरिग्रहस्येति प्रतिभाति । अतः प्रतिज्ञां दर्शयति | <p class="gr-vyakhya-para">१२१सु०- यदीश्वरस्य गुणक्रियादयो धर्माः ततो भिन्नाः तदा समवायस्य निराकृतत्वात् तद्वत्त्वमनुपपन्नम् । यदि च अभिन्नाः तदा ज्ञानादिमत्त्वमानन्दादिभोक्तृत्वमित्याद्ययुक्तमित्युभयथा तत्र भक्तयनुपपत्तिरिति पूर्वपक्षप्राप्ताविदमारभ्यते । तत्र हेतुदृष्टान्तावेव सूचितौ । न तु पक्षपरिग्रहरूपा प्रतिज्ञा । अध्याहारोऽपि हेतुदृष्टान्तबलेन भेदाभेदपक्षपरिग्रहस्येति प्रतिभाति । अतः प्रतिज्ञां दर्शयति | ||
| Line 4,205: | Line 4,208: | ||
शब्देन सकलधर्मान्वित इति सूचयति ।। ३२१५ ।।</p> | शब्देन सकलधर्मान्वित इति सूचयति ।। ३२१५ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति उभयव्यपदेशाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति उभयव्यपदेशाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017_B47"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A017_B47"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A017_B47"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A017_B47 | |||
| id = AV_C03_S02_A017_B47_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ परानन्दा(परमता)धिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ परानन्दा(परमता)धिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ परमतः सेतून्मानसम्बन्धभेदव्यपदेशेभ्यः ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ परमतः सेतून्मानसम्बन्धभेदव्यपदेशेभ्यः ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">२५०सु०- परमेश्वरस्यानन्दादयो गुणाः किं लौकिकानन्दादिसलक्षणाः किंवा तद्विलक्षणाः । आद्ये न तत्र बहुमानः सम्भवति । न द्वितीयः । प्रकारप्रमाणाभावात् । विमता लौकिकसलक्षणा आनन्दादिशब्दवाच्यत्वादिति बाधकसद्भावाच्च । अन्यथा तत्रानन्दादिशब्दप्रवृत्तिर्न स्यात् । व्युत्पत्त्यभावात् । अतीन्द्रियत्वेन तत्रोपदेशा(द्युपायाद्य)भावे सादृश्यानुमानस्यैवानुसरणीयत्वात् । तस्य चासिद्धत्वात् । ततश्च वेदवेद्यत्वं न स्यादित्यस्य समाधानार्थमिदमारभ्यते । तत्राशङ्कितसकलदोषपरिहारो न स्फुटः प्रतीयत इत्यतो व्याचष्टे | <p class="gr-vyakhya-para">२५०सु०- परमेश्वरस्यानन्दादयो गुणाः किं लौकिकानन्दादिसलक्षणाः किंवा तद्विलक्षणाः । आद्ये न तत्र बहुमानः सम्भवति । न द्वितीयः । प्रकारप्रमाणाभावात् । विमता लौकिकसलक्षणा आनन्दादिशब्दवाच्यत्वादिति बाधकसद्भावाच्च । अन्यथा तत्रानन्दादिशब्दप्रवृत्तिर्न स्यात् । व्युत्पत्त्यभावात् । अतीन्द्रियत्वेन तत्रोपदेशा(द्युपायाद्य)भावे सादृश्यानुमानस्यैवानुसरणीयत्वात् । तस्य चासिद्धत्वात् । ततश्च वेदवेद्यत्वं न स्यादित्यस्य समाधानार्थमिदमारभ्यते । तत्राशङ्कितसकलदोषपरिहारो न स्फुटः प्रतीयत इत्यतो व्याचष्टे | ||
| Line 4,317: | Line 4,320: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">२५२सु०- एतेषामधिकरणानामपव्याख्यानं न स्थानतोऽपीत्यत्रैव निराकृतमिति न पुनः प्रक्रान्तम् ।। ३२१६ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">२५२सु०- एतेषामधिकरणानामपव्याख्यानं न स्थानतोऽपीत्यत्रैव निराकृतमिति न पुनः प्रक्रान्तम् ।। ३२१६ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">इति परानन्दा(परमता)धिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">इति परानन्दा(परमता)धिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A020"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S02_A020"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S02_A020"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S02_A020 | |||
| id = AV_C03_S02_A020_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। फलदानाधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। फलदानाधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ फलमत उपपत्तेः ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ फलमत उपपत्तेः ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">२५३सु०- अत्रादौ तावत् स्वर्गनरकादिकं फलं प्राणिनामीश्वरादेव भवतीति श्रुत्युपपत्तिभ्यामुपपादितम् । तदाक्षेपार्थं सूत्रं धर्मं जैमिनिरत एवे ति । तस्यार्थः । ईश्वरः फलकारणं चेद्धर्माधर्मावपेक्षते न वा । नेति पक्षे वैषम्याद्यापत्तिर्वेदाप्रामाण्यप्रसक्तिश्च । आद्ये किमीश्वरेण तदपेक्षणीयेनैव कर्मणा फलसिद्धेः । अन्यथा गौरवापत्तेः । न चाचेतनत्वोपपत्तिविरोधः । न हि राजादिरिव कर्म फलं ददातीति ब्रूमो येनाचेतनत्वं बाधेत । किन्तु कारणमात्रम् । न च श्रुतिविरोधः । फलकारणयोर्धर्माधर्मयोरीश्वरकारितत्वेन तत्स्तुतये तस्य फलकारणत्वोपचारादिति ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">२५३सु०- अत्रादौ तावत् स्वर्गनरकादिकं फलं प्राणिनामीश्वरादेव भवतीति श्रुत्युपपत्तिभ्यामुपपादितम् । तदाक्षेपार्थं सूत्रं धर्मं जैमिनिरत एवे ति । तस्यार्थः । ईश्वरः फलकारणं चेद्धर्माधर्मावपेक्षते न वा । नेति पक्षे वैषम्याद्यापत्तिर्वेदाप्रामाण्यप्रसक्तिश्च । आद्ये किमीश्वरेण तदपेक्षणीयेनैव कर्मणा फलसिद्धेः । अन्यथा गौरवापत्तेः । न चाचेतनत्वोपपत्तिविरोधः । न हि राजादिरिव कर्म फलं ददातीति ब्रूमो येनाचेतनत्वं बाधेत । किन्तु कारणमात्रम् । न च श्रुतिविरोधः । फलकारणयोर्धर्माधर्मयोरीश्वरकारितत्वेन तत्स्तुतये तस्य फलकारणत्वोपचारादिति ।</p> | ||
| Line 4,420: | Line 4,423: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">सु०-इति श्रीमत्पूर्णप्रमतिभगवत्पादसुकृतेरनुव्याख्यानस्य प्रगुणजयतीर्थाख्ययतिना ।४४४कृतायां टीकायां विषमपदवाक्यार्थविवृतौ तृतीयेऽध्यायेऽस्मिन् भजनचरणः पर्यवसितः ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">सु०-इति श्रीमत्पूर्णप्रमतिभगवत्पादसुकृतेरनुव्याख्यानस्य प्रगुणजयतीर्थाख्ययतिना ।४४४कृतायां टीकायां विषमपदवाक्यार्थविवृतौ तृतीयेऽध्यायेऽस्मिन् भजनचरणः पर्यवसितः ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">इति श्रीमन्न्यायसुधायां तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">इति श्रीमन्न्यायसुधायां तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
=== पादः 3 === | === पादः 3 === | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_I67"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_I67"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_I67"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S03_I67 | |||
| id = AV_C03_S03_I67_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">१सु०- उपासनाऽस्मिन्पाद उच्यत इति भाष्यम् । तत्रोपासनार्थस्यास्य पादस्य का पूर्वेणोत्तरेण वा सङ्गतिरित्यतोऽस्य पादस्य सङ्गतिं वदन् प्रसङ्गादेतदध्यायगतपादचतुष्टयस्याप्याह | <p class="gr-vyakhya-para">१सु०- उपासनाऽस्मिन्पाद उच्यत इति भाष्यम् । तत्रोपासनार्थस्यास्य पादस्य का पूर्वेणोत्तरेण वा सङ्गतिरित्यतोऽस्य पादस्य सङ्गतिं वदन् प्रसङ्गादेतदध्यायगतपादचतुष्टयस्याप्याह | ||
| Line 5,264: | Line 5,267: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">अव्याहताः सदेति सिद्धान्तयुक्तित्वसमर्थनम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">अव्याहताः सदेति सिद्धान्तयुक्तित्वसमर्थनम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति न्यायमालास्थलानि ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति न्यायमालास्थलानि ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A001"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A001"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A001"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A001 | |||
| id = AV_C03_S03_A001_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ सर्ववेदा(न्तप्रत्यया)धिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ सर्ववेदा(न्तप्रत्यया)धिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ सर्ववेदान्तप्रत्ययं चोदनाद्यविशेषात् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ सर्ववेदान्तप्रत्ययं चोदनाद्यविशेषात् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">३४सु०- अत्र ध्यानोपासनार्थिभिः किं स्वस्वशाखा एवाध्ययनश्रवणमननैर्ज्ञातव्याः किंवा सर्वेऽपि वेदा इति संशये शाखाभेदस्य सुप्रसिद्धत्वादन्यथा तदनुपपत्तेः प्रथमपक्ष एव ज्यायानिति प्राप्ते सिद्धान्तितं | <p class="gr-vyakhya-para">३४सु०- अत्र ध्यानोपासनार्थिभिः किं स्वस्वशाखा एवाध्ययनश्रवणमननैर्ज्ञातव्याः किंवा सर्वेऽपि वेदा इति संशये शाखाभेदस्य सुप्रसिद्धत्वादन्यथा तदनुपपत्तेः प्रथमपक्ष एव ज्यायानिति प्राप्ते सिद्धान्तितं | ||
| Line 5,864: | Line 5,867: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">अथवा यथाशब्दस्यात्मशब्देनाव्ययीभावः । ततः शक्तिशब्देन कर्मधारयः । योग्यतानुसारिण्या शक्तयेत्यर्थः । अत्र यथाऽऽत्मशक्तयैव श्रवणं मननं तथाऽऽचरेदित्येतावतैवोपसंहारे कर्तव्येऽधिकमुच्यते यत्तच्छ्रवणमननयोरुक्तस्य निदिध्यासनाङ्गत्वस्यापि उपसंहारार्थम् । कृत्वा अथवा कुर्वन्नपीति विशेषज्ञापनार्थं च । अयं च विकल्पो गुरूपदेशानुरोधेन व्यवतिष्ठते । अथवा पूर्वार्ध एवाधिकरणार्थोपसंहारः । तत्राचरेदिति वक्ष्यमाणं सिंहावलोकनेन सम्बध्यते । इति सिद्धमिति शेषः ।। ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">अथवा यथाशब्दस्यात्मशब्देनाव्ययीभावः । ततः शक्तिशब्देन कर्मधारयः । योग्यतानुसारिण्या शक्तयेत्यर्थः । अत्र यथाऽऽत्मशक्तयैव श्रवणं मननं तथाऽऽचरेदित्येतावतैवोपसंहारे कर्तव्येऽधिकमुच्यते यत्तच्छ्रवणमननयोरुक्तस्य निदिध्यासनाङ्गत्वस्यापि उपसंहारार्थम् । कृत्वा अथवा कुर्वन्नपीति विशेषज्ञापनार्थं च । अयं च विकल्पो गुरूपदेशानुरोधेन व्यवतिष्ठते । अथवा पूर्वार्ध एवाधिकरणार्थोपसंहारः । तत्राचरेदिति वक्ष्यमाणं सिंहावलोकनेन सम्बध्यते । इति सिद्धमिति शेषः ।। ।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति सर्वदा(न्तप्रत्यया)धिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति सर्वदा(न्तप्रत्यया)धिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A002"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A002"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A002"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A002 | |||
| id = AV_C03_S03_A002_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ उपसंहाराधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ उपसंहाराधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेषवत्समाने च ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेषवत्समाने च ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">६३सु०- अत्र सर्ववेदोक्तान् गुणान् दोषाभावांश्चोपसंहृत्यैव परमात्मा उपास्य इत्युक्तम् । इहापि सर्वशब्दो नासङ्कुचितवृत्तिरुक्तन्यायादित्याशयवांस्तात्पर्यमाह | <p class="gr-vyakhya-para">६३सु०- अत्र सर्ववेदोक्तान् गुणान् दोषाभावांश्चोपसंहृत्यैव परमात्मा उपास्य इत्युक्तम् । इहापि सर्वशब्दो नासङ्कुचितवृत्तिरुक्तन्यायादित्याशयवांस्तात्पर्यमाह | ||
| Line 5,884: | Line 5,887: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">श्रवणं मननं तथेति वर्तते । यथाऽऽत्मशक्तयैवेति च । अनेन प्राप्तेश्च समञ्जसमि त्यादीनां सूत्राणामपि तात्पर्यमुक्तं वेदितव्यम् । तथा तन्निर्धारणार्थनियम इत्यादीनां, प्रथमाधिकरणव्याख्यानेनेति ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">श्रवणं मननं तथेति वर्तते । यथाऽऽत्मशक्तयैवेति च । अनेन प्राप्तेश्च समञ्जसमि त्यादीनां सूत्राणामपि तात्पर्यमुक्तं वेदितव्यम् । तथा तन्निर्धारणार्थनियम इत्यादीनां, प्रथमाधिकरणव्याख्यानेनेति ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति उपसंहाराधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति उपसंहाराधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A042"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A042 | |||
| id = AV_C03_S03_A042_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अनुबन्धाद्यधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अनुबन्धाद्यधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ अनुबन्धादिभ्यश्च ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ अनुबन्धादिभ्यश्च ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">६४सु०- योगशास्त्रे यमादिकमुपासनाङ्गतयोपदिश्यते । तत्र पूर्वपक्षवादी मन्यते । यमानुष्ठानं तावदसत् । विष्णुभक्तयादिगुणसम्पत्तिर्विषयसंसर्गादिदोषवर्जनं च यमशब्दाभिधेयम् । देशकालावस्थाव्यवस्थया विनाऽनुष्ठेयस्य तथात्वात् । अहिंसादिपरिगणनं तु तत्प्रदर्शनार्थमिति हि योगानुशासनानि । तत्र यमानां किमुपासनोत्पत्तावुपयोगः । किंवा तत्फलज्ञानोत्पत्तौ । नाद्यः । विद्वेषिणामपि सततानुचिन्तनदर्शनात् । तन्मात्रत्वाच्चोपासनायाः । न द्वितीयः । भक्तयादिसहितमेवोपासनं ब्रह्मसाक्षात्कारं जनयति नान्यथेत्यत्र प्रमाणाभावात् । किञ्च द्वेषाच्चैद्यादयो नृपाः , वैरेण यन्नृपतय इत्यादौ द्वेषस्य तावन्मोक्षसाधनत्वं प्रतीयते । दृष्ट्वैव तं मुच्यते नापरेण इति मोक्षस्य दर्शनैकसाध्यत्वं च । तदुभयपर्यालोचनया द्वेषस्य दर्शनसाधनत्वमवगम्यते । एवं नियमासनप्राणायामप्रत्याहाराणामप्यङ्गता निरसनीयेति । तत्र समाधानमनुबन्धादिभ्य इति । तस्यार्थो भक्तयादिभ्य इति । तत्र न ज्ञायते कः पक्षोऽङ्गीकृतः कथं च तत्रोक्तदोषः परिहृत इति । अतो व्याचष्टे | <p class="gr-vyakhya-para">६४सु०- योगशास्त्रे यमादिकमुपासनाङ्गतयोपदिश्यते । तत्र पूर्वपक्षवादी मन्यते । यमानुष्ठानं तावदसत् । विष्णुभक्तयादिगुणसम्पत्तिर्विषयसंसर्गादिदोषवर्जनं च यमशब्दाभिधेयम् । देशकालावस्थाव्यवस्थया विनाऽनुष्ठेयस्य तथात्वात् । अहिंसादिपरिगणनं तु तत्प्रदर्शनार्थमिति हि योगानुशासनानि । तत्र यमानां किमुपासनोत्पत्तावुपयोगः । किंवा तत्फलज्ञानोत्पत्तौ । नाद्यः । विद्वेषिणामपि सततानुचिन्तनदर्शनात् । तन्मात्रत्वाच्चोपासनायाः । न द्वितीयः । भक्तयादिसहितमेवोपासनं ब्रह्मसाक्षात्कारं जनयति नान्यथेत्यत्र प्रमाणाभावात् । किञ्च द्वेषाच्चैद्यादयो नृपाः , वैरेण यन्नृपतय इत्यादौ द्वेषस्य तावन्मोक्षसाधनत्वं प्रतीयते । दृष्ट्वैव तं मुच्यते नापरेण इति मोक्षस्य दर्शनैकसाध्यत्वं च । तदुभयपर्यालोचनया द्वेषस्य दर्शनसाधनत्वमवगम्यते । एवं नियमासनप्राणायामप्रत्याहाराणामप्यङ्गता निरसनीयेति । तत्र समाधानमनुबन्धादिभ्य इति । तस्यार्थो भक्तयादिभ्य इति । तत्र न ज्ञायते कः पक्षोऽङ्गीकृतः कथं च तत्रोक्तदोषः परिहृत इति । अतो व्याचष्टे | ||
| Line 6,133: | Line 6,136: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">अतो यमाद्यङ्गमवश्यानुष्ठेयमिति सिद्धम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">अतो यमाद्यङ्गमवश्यानुष्ठेयमिति सिद्धम् ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति अनुबन्धाद्यधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति अनुबन्धाद्यधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_AV_C03_S03_A042_B25"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_AV_C03_S03_A042_B25"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_AV_C03_S03_A042_B25"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_AV_C03_S03_A042_B25 | |||
| id = AV_AV_C03_S03_A042_B25_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ विद्याधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ विद्याधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ विद्यैव तु निर्धारणात् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ विद्यैव तु निर्धारणात् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">७६सु०- यद्यपीदमधिकरणमनुबन्धादिभ्य इत्यतः पूर्वं तथाऽप्युपासनस्वरूपावगमे सत्येव तत्सार्थक्यसमर्थनस्यावसरो नान्यथेति व्युत्क्रमेण व्याख्यातम् । तथा हि । न भगवदुपासनं कर्तव्यम् वैयर्थ्यात् । न च साक्षात्कारार्थम् । तस्यापि व्यर्थत्वात् । न च मोक्षप्रयोजनोऽसाविति वाच्यम् । चार्वाकदिशा मोक्षस्यैवाभावात् । भावे वा जैनादिमतानुसारेण साधनान्तरसाध्यत्वादिति प्राप्ते मोक्षसद्भावं तस्यापि भगवद्दर्शनसाध्यत्वं च साधयितुमिदमारभ्यते । यद्यपि समयपादे चार्वाकादिमतानि निराकृतानि । तथाऽपि मोक्षतत्साधनविषयदूषणविशेषव्युत्पादनार्थोऽयं प्रयत्नः । तत्र चार्वाकमतं तावदनुवदति | <p class="gr-vyakhya-para">७६सु०- यद्यपीदमधिकरणमनुबन्धादिभ्य इत्यतः पूर्वं तथाऽप्युपासनस्वरूपावगमे सत्येव तत्सार्थक्यसमर्थनस्यावसरो नान्यथेति व्युत्क्रमेण व्याख्यातम् । तथा हि । न भगवदुपासनं कर्तव्यम् वैयर्थ्यात् । न च साक्षात्कारार्थम् । तस्यापि व्यर्थत्वात् । न च मोक्षप्रयोजनोऽसाविति वाच्यम् । चार्वाकदिशा मोक्षस्यैवाभावात् । भावे वा जैनादिमतानुसारेण साधनान्तरसाध्यत्वादिति प्राप्ते मोक्षसद्भावं तस्यापि भगवद्दर्शनसाध्यत्वं च साधयितुमिदमारभ्यते । यद्यपि समयपादे चार्वाकादिमतानि निराकृतानि । तथाऽपि मोक्षतत्साधनविषयदूषणविशेषव्युत्पादनार्थोऽयं प्रयत्नः । तत्र चार्वाकमतं तावदनुवदति | ||
| Line 7,389: | Line 7,392: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">उच्यते । प्रकरणशुद्धौ प्रमेयं सुग्रहं भवतीत्यतः क्रमभङ्गः । तथा हि । उपासनस्वरूपानिश्चये न कोऽपि विचारोऽवकाशं लभत इति तत्स्वरूपमादौ दर्शितम् । ततस्तस्य कर्तव्यता समर्थिता । अनन्तरं तदितिकर्तव्यताजिज्ञासायां योग्यतादिविचार इति ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">उच्यते । प्रकरणशुद्धौ प्रमेयं सुग्रहं भवतीत्यतः क्रमभङ्गः । तथा हि । उपासनस्वरूपानिश्चये न कोऽपि विचारोऽवकाशं लभत इति तत्स्वरूपमादौ दर्शितम् । ततस्तस्य कर्तव्यता समर्थिता । अनन्तरं तदितिकर्तव्यताजिज्ञासायां योग्यतादिविचार इति ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति विद्याधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति विद्याधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B90"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B90"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A042_B90"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A042_B90 | |||
| id = AV_C03_S03_A042_B90_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ यावदधिकाराधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ यावदधिकाराधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१६८सु०- एतद्यथा यथेत्यादिना भाष्ये व्याख्यातम् । तदविस्पष्टम् । अधिकारविशेषस्य कारणत्वानभिधानात् । मुक्तावित्युक्तया संसारे नैवमिति प्रतीतेः । आनन्दमात्रग्रहणाद्गुणानन्तरव्यावृत्तिप्राप्तेः । धर्मिणामनिर्देशाच्च । अतः स्पष्टं व्याचष्टे | <p class="gr-vyakhya-para">१६८सु०- एतद्यथा यथेत्यादिना भाष्ये व्याख्यातम् । तदविस्पष्टम् । अधिकारविशेषस्य कारणत्वानभिधानात् । मुक्तावित्युक्तया संसारे नैवमिति प्रतीतेः । आनन्दमात्रग्रहणाद्गुणानन्तरव्यावृत्तिप्राप्तेः । धर्मिणामनिर्देशाच्च । अतः स्पष्टं व्याचष्टे | ||
| Line 7,471: | Line 7,474: | ||
।।</p> | ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति यावदधिकाराधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति यावदधिकाराधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B95"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B95"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A042_B95"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A042_B95 | |||
| id = AV_C03_S03_A042_B95_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ इयदामननाधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ इयदामननाधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ इयदामननात् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ इयदामननात् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१७२सु०- येषां ज्ञानयोग्यानामिदं मुक्तिसंसारयोस्तारतम्यं समर्थितम् । ते छन्दोगानामुपनिषदि नामवागादिक्रमेण प्राणान्ता उक्ताः । तत्र किं प्राण एवाधिकारितारतम्यस्यावधिः उताधिकोऽप्यस्तीति संशये सतीयदेव देवतातारतम्यमिति सिद्धान्तितम् । तत्र न ज्ञायते कास्ता नामाद्या देवता इति । कथं च पञ्चदशैव अधिकानामपि भावादित्याशङ्कानिरासार्थं बृहत्संहितावचनमेव पठति | <p class="gr-vyakhya-para">१७२सु०- येषां ज्ञानयोग्यानामिदं मुक्तिसंसारयोस्तारतम्यं समर्थितम् । ते छन्दोगानामुपनिषदि नामवागादिक्रमेण प्राणान्ता उक्ताः । तत्र किं प्राण एवाधिकारितारतम्यस्यावधिः उताधिकोऽप्यस्तीति संशये सतीयदेव देवतातारतम्यमिति सिद्धान्तितम् । तत्र न ज्ञायते कास्ता नामाद्या देवता इति । कथं च पञ्चदशैव अधिकानामपि भावादित्याशङ्कानिरासार्थं बृहत्संहितावचनमेव पठति | ||
| Line 7,556: | Line 7,559: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ततो भगवानिति ।। ३३२१ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ततो भगवानिति ।। ३३२१ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति इयदामननाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति इयदामननाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B97"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B97"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A042_B97"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A042_B97 | |||
| id = AV_C03_S03_A042_B97_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ दर्शनभेदाधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ दर्शनभेदाधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ प्रज्ञान्तरपृथक्तववद्दृष्टिश्च तदुक्तम् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ प्रज्ञान्तरपृथक्तववद्दृष्टिश्च तदुक्तम् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१७७सु०- एतद्व्याख्यातं भाष्ये उपासनाभेदवद्दर्शनभेद इति । तदस्पष्टम् । दर्शनभेदे मूलकारणस्यानुक्तत्वात् । ततो व्याख्याति | <p class="gr-vyakhya-para">१७७सु०- एतद्व्याख्यातं भाष्ये उपासनाभेदवद्दर्शनभेद इति । तदस्पष्टम् । दर्शनभेदे मूलकारणस्यानुक्तत्वात् । ततो व्याख्याति | ||
| Line 7,576: | Line 7,579: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">नानाविधेति शेषः ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">नानाविधेति शेषः ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति दर्शनभेदाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति दर्शनभेदाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B107"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B107"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A042_B107"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A042_B107 | |||
| id = AV_C03_S03_A042_B107_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ प्रदानाधिकरणगुरुप्रसादाधिकरणौ ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ प्रदानाधिकरणगुरुप्रसादाधिकरणौ ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ प्रदानवदेव तदुक्तम् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ प्रदानवदेव तदुक्तम् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१७८सु०- अत्र प्रकृष्टं दानं प्रदानम् । प्रशब्दो न स्फुटं व्याख्यातो भाष्ये । अतः सूत्रार्थमाह | <p class="gr-vyakhya-para">१७८सु०- अत्र प्रकृष्टं दानं प्रदानम् । प्रशब्दो न स्फुटं व्याख्यातो भाष्ये । अतः सूत्रार्थमाह | ||
| Line 7,615: | Line 7,618: | ||
। अन्वयव्यतिरेकाभ्यां श्रुत्या च प्रमाणानामेव प्रमेयाधिगतिसाधनत्वनिश्चयादिति भावः । आख्यायिकास्वपि श्रवणादीनामनुक्तिमात्रम् । न पुनरभावोक्तिरस्ति ।। ३३२७ ।।</p> | । अन्वयव्यतिरेकाभ्यां श्रुत्या च प्रमाणानामेव प्रमेयाधिगतिसाधनत्वनिश्चयादिति भावः । आख्यायिकास्वपि श्रवणादीनामनुक्तिमात्रम् । न पुनरभावोक्तिरस्ति ।। ३३२७ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति प्रदानाधिकरणगुरुप्रसादाधिकरणौ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति प्रदानाधिकरणगुरुप्रसादाधिकरणौ ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B108"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B108"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A042_B108"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A042_B108 | |||
| id = AV_C03_S03_A042_B108_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ पूर्वविकल्पाधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ पूर्वविकल्पाधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ पूर्वविकल्पः प्रकरणात्स्यात्क्रियामानसवत् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ पूर्वविकल्पः प्रकरणात्स्यात्क्रियामानसवत् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१७९सु०- किं प्रथमप्राप्त एव गुरुरुत तं परित्यज्यान्योऽपि स्वीकर्तुं शक्यत इति संशये गुरुमन्त्रपरित्यागी रौरवं नरकं व्रजेदि ति गुरुपरित्यागे दोषस्मरणात् प्रथमप्राप्त एवेति प्राप्ते विकल्प उच्यते । स हीनसमोत्तमेषु किं विषय इति न ज्ञायते । दोषस्मरणस्य का गतिरित्यतो व्यक्तं व्याख्याति | <p class="gr-vyakhya-para">१७९सु०- किं प्रथमप्राप्त एव गुरुरुत तं परित्यज्यान्योऽपि स्वीकर्तुं शक्यत इति संशये गुरुमन्त्रपरित्यागी रौरवं नरकं व्रजेदि ति गुरुपरित्यागे दोषस्मरणात् प्रथमप्राप्त एवेति प्राप्ते विकल्प उच्यते । स हीनसमोत्तमेषु किं विषय इति न ज्ञायते । दोषस्मरणस्य का गतिरित्यतो व्यक्तं व्याख्याति | ||
| Line 7,689: | Line 7,692: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">इह जन्मान्तरे वा हिरण्यगर्भोपदेशेन विना न कस्यापि मुक्तिरित्यतस्तस्य गुरुत्वमुपपन्नम् । तदितरेषामप्युत्तमानां विद्यासम्प्रदायप्रवर्तकत्वात् गुरुत्वम् अप्रवर्तकानां तु अनुग्राहकत्वादिनेति ।। ३३२८ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">इह जन्मान्तरे वा हिरण्यगर्भोपदेशेन विना न कस्यापि मुक्तिरित्यतस्तस्य गुरुत्वमुपपन्नम् । तदितरेषामप्युत्तमानां विद्यासम्प्रदायप्रवर्तकत्वात् गुरुत्वम् अप्रवर्तकानां तु अनुग्राहकत्वादिनेति ।। ३३२८ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति पूर्वविकल्पाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति पूर्वविकल्पाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B112"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S03_A042_B112"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S03_A042_B112"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S03_A042_B112 | |||
| id = AV_C03_S03_A042_B112_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ ताद्विद्याधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ ताद्विद्याधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ परेण च शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात्त्वनुबन्धः ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ परेण च शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात्त्वनुबन्धः ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">१८६सु०- भक्तिरेवैनं नयतीत्यादिश्रुतेर्भक्तिरेव मोक्षादिसाधनं न परमात्मा । यथैकलव्यस्य गुरुभक्तिरेव विद्याप्राप्तिसाधनं न गुरुरित्येवं प्राप्ते इदमुक्तम् । तत्र भाष्यम् । प्रधानसाधनत्वाद्भक्तिः करणत्वेनोच्यत इति । तत्र प्रकृतत्वाद्भगवदपेक्षयैव भक्तेः प्राधान्यमिति प्रतीतिः स्यात् तां निवारयितुमाह | <p class="gr-vyakhya-para">१८६सु०- भक्तिरेवैनं नयतीत्यादिश्रुतेर्भक्तिरेव मोक्षादिसाधनं न परमात्मा । यथैकलव्यस्य गुरुभक्तिरेव विद्याप्राप्तिसाधनं न गुरुरित्येवं प्राप्ते इदमुक्तम् । तत्र भाष्यम् । प्रधानसाधनत्वाद्भक्तिः करणत्वेनोच्यत इति । तत्र प्रकृतत्वाद्भगवदपेक्षयैव भक्तेः प्राधान्यमिति प्रतीतिः स्यात् तां निवारयितुमाह | ||
| Line 7,749: | Line 7,752: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति श्रीमज्जयतीर्थविरचितायां श्रीमन्न्यायसुधायां तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः समाप्तः ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति श्रीमज्जयतीर्थविरचितायां श्रीमन्न्यायसुधायां तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः समाप्तः ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः</p> | <p class="gr-vyakhya-para">अथ तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
=== पादः 4 === | === पादः 4 === | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_I03"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_I03"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S04_I03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S04_I03 | |||
| id = AV_C03_S04_I03_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ पुरुषार्थाधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ पुरुषार्थाधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">१सु०- ज्ञानसामर्थ्यमस्मिन्पाद उच्यत इति पादप्रतिपाद्यं भाष्येऽभिहितम् । सङ्गतिस्तु प्रागुक्तैव । ननु च ज्ञानस्य स्वातन्त्र्येण मोक्षसाधनत्वं सामर्थ्यम् । तच्च विद्यैव इत्युक्तम् । किमपरमवशिष्यते । यदर्थं पादारम्भः ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">१सु०- ज्ञानसामर्थ्यमस्मिन्पाद उच्यत इति पादप्रतिपाद्यं भाष्येऽभिहितम् । सङ्गतिस्तु प्रागुक्तैव । ननु च ज्ञानस्य स्वातन्त्र्येण मोक्षसाधनत्वं सामर्थ्यम् । तच्च विद्यैव इत्युक्तम् । किमपरमवशिष्यते । यदर्थं पादारम्भः ।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">उच्यते । सिद्धे(द्धं) स्वतन्त्रस्यैव ज्ञानस्य मोक्षसाधनत्वे(त्वम्) । विषयान्तरे तु सामर्थ्यमत्र समर्थ्यते । यद्यपि साधकेन मोक्षार्थमेव इदं साधितं तथाऽपि स्वभावबलायातं तत्सामर्थ्यमुपपद्यते । यथा दहनार्थमुत्पादितोऽपि दहनः स्वभाववशात् प्रकाशयत्यपीति ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">उच्यते । सिद्धे(द्धं) स्वतन्त्रस्यैव ज्ञानस्य मोक्षसाधनत्वे(त्वम्) । विषयान्तरे तु सामर्थ्यमत्र समर्थ्यते । यद्यपि साधकेन मोक्षार्थमेव इदं साधितं तथाऽपि स्वभावबलायातं तत्सामर्थ्यमुपपद्यते । यथा दहनार्थमुत्पादितोऽपि दहनः स्वभाववशात् प्रकाशयत्यपीति ।।</p> | ||
| Line 7,841: | Line 7,844: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ननु नायं जैमिन्यादिमतस्य विषयो वक्तुं शक्यते । बलवद्विरोधसद्भावे कर्मणोऽपि स्वर्गादिसाधनत्वानुपपत्तेः । मैवम् । न हि यज्ज्ञानस्य प्रतिबन्धकं कर्म तत्कर्मणोऽपीत्यस्ति नियमः । लोकेऽन्यथा दर्शनात् । फलप्रतिबन्धककर्मसद्भावे कथमिति चेत् । तदा स्वर्गादिसाधनं कर्मैव नोत्पद्यते । उत्पन्नं वा प्रतिबद्धं तिष्ठतीति को विरोधः । न हि बलवद्विरोधिसद्भावे सर्वत्रैव जैमिन्याद्युक्तिरिष्यत इत्युक्तम् । इयं च व्यवस्था पूर्वव्यवस्थयोपस्कर्तव्या । अन्यथा विरोधापत्तेरिति ।। ३४१ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ननु नायं जैमिन्यादिमतस्य विषयो वक्तुं शक्यते । बलवद्विरोधसद्भावे कर्मणोऽपि स्वर्गादिसाधनत्वानुपपत्तेः । मैवम् । न हि यज्ज्ञानस्य प्रतिबन्धकं कर्म तत्कर्मणोऽपीत्यस्ति नियमः । लोकेऽन्यथा दर्शनात् । फलप्रतिबन्धककर्मसद्भावे कथमिति चेत् । तदा स्वर्गादिसाधनं कर्मैव नोत्पद्यते । उत्पन्नं वा प्रतिबद्धं तिष्ठतीति को विरोधः । न हि बलवद्विरोधिसद्भावे सर्वत्रैव जैमिन्याद्युक्तिरिष्यत इत्युक्तम् । इयं च व्यवस्था पूर्वव्यवस्थयोपस्कर्तव्या । अन्यथा विरोधापत्तेरिति ।। ३४१ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति पुरुषार्थाधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति पुरुषार्थाधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A001"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A001"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S04_A001"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S04_A001 | |||
| id = AV_C03_S04_A001_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ कामचाराधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ कामचाराधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ स्तुतयेऽनुमतिर्वा ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ स्तुतयेऽनुमतिर्वा ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">६सु०- अत्राधिकरणे ज्ञानिनः सदसत्प्रवृत्तिभ्यां विशेषसद्भावः समर्थ्यते । तथा च अज्ञानिसामान्यसमर्थनार्थस्यास्य न ज्ञानसामर्थ्यप्रतिपादनार्थेऽस्मिन्पादेऽन्तर्भावः सम्भवतीत्यतः अधिकरणस्य तात्पर्यमाह | <p class="gr-vyakhya-para">६सु०- अत्राधिकरणे ज्ञानिनः सदसत्प्रवृत्तिभ्यां विशेषसद्भावः समर्थ्यते । तथा च अज्ञानिसामान्यसमर्थनार्थस्यास्य न ज्ञानसामर्थ्यप्रतिपादनार्थेऽस्मिन्पादेऽन्तर्भावः सम्भवतीत्यतः अधिकरणस्य तात्पर्यमाह | ||
| Line 9,414: | Line 9,417: | ||
मुक्ततारतम्यविषये ।।</p> | मुक्ततारतम्यविषये ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति कामचाराधिकरणम् ।। ३४४ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति कामचाराधिकरणम् ।। ३४४ ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A002"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A002"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S04_A002"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S04_A002 | |||
| id = AV_C03_S04_A002_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ उभयलिङ्ग-आधिकारिकाधिकरणे ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ उभयलिङ्ग-आधिकारिकाधिकरणे ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">सु०-</p> | <p class="gr-vyakhya-para">सु०-</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ सर्वथाऽपि तु त एवोभयलिङ्गात् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ सर्वथाऽपि तु त एवोभयलिङ्गात् ॐ ।।</p> | ||
| Line 12,005: | Line 12,008: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">उत्तमत्वतारम्यानुसारिणी रमादिषु भक्तिः हरेः प्रीतिदैव । यस्मात् सोत्तमा भक्तिः । शास्त्रविहितभक्तित्वादित्यर्थः । स्वोपगा सा विष्णुविषया भक्तिर्यथेत्यर्थः । इति वा अनुमातव्यमिति शेषः । अत्रापि पूर्ववद्विशिष्टसाधनात् पृथक्प्रयोगद्वयेन वा साध्यद्वयसिदि्धः ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">उत्तमत्वतारम्यानुसारिणी रमादिषु भक्तिः हरेः प्रीतिदैव । यस्मात् सोत्तमा भक्तिः । शास्त्रविहितभक्तित्वादित्यर्थः । स्वोपगा सा विष्णुविषया भक्तिर्यथेत्यर्थः । इति वा अनुमातव्यमिति शेषः । अत्रापि पूर्ववद्विशिष्टसाधनात् पृथक्प्रयोगद्वयेन वा साध्यद्वयसिदि्धः ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति उभयलिङ्गआधिकारिकाधिकरणे ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति उभयलिङ्गआधिकारिकाधिकरणे ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A003"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A003"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S04_A003"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S04_A003 | |||
| id = AV_C03_S04_A003_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ फलश्रुत्यधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ फलश्रुत्यधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ स्वामिनः फलश्रुतेरित्यात्रेयः ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ।। ॐ स्वामिनः फलश्रुतेरित्यात्रेयः ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">८५सु०- ज्ञानं महाफलकारणमिति पुरुषार्थाधिकरणे प्रतिपादितम् । ज्ञानोत्तरमनुष्ठितं वर्णाश्रमकर्म शमदमादिकं चानन्दातिशयकारणमिति स्तुत्यधिकरणे । तदेतज्ज्ञानकर्मादिफलं किं प्रेरकत्वादीनां भवति उत कर्तृत्वाद्देवदत्तस्येति संशये प्रथमसूत्रेण देवानामेवेति पूर्वपक्षयित्वा ।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">८५सु०- ज्ञानं महाफलकारणमिति पुरुषार्थाधिकरणे प्रतिपादितम् । ज्ञानोत्तरमनुष्ठितं वर्णाश्रमकर्म शमदमादिकं चानन्दातिशयकारणमिति स्तुत्यधिकरणे । तदेतज्ज्ञानकर्मादिफलं किं प्रेरकत्वादीनां भवति उत कर्तृत्वाद्देवदत्तस्येति संशये प्रथमसूत्रेण देवानामेवेति पूर्वपक्षयित्वा ।</p> | ||
| Line 12,225: | Line 12,228: | ||
मनुष्योत्तमानामादित्वोक्तया, निरयाद्यनेकफलोक्तया च । वचोऽस्तीति शेषः ।।</p> | मनुष्योत्तमानामादित्वोक्तया, निरयाद्यनेकफलोक्तया च । वचोऽस्तीति शेषः ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति फलश्रुत्यधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति फलश्रुत्यधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A004"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A004"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S04_A004"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S04_A004 | |||
| id = AV_C03_S04_A004_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अनाविष्काराधिकरणम् ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अनाविष्काराधिकरणम् ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-।।ॐ अनाविष्कुर्वन्नन्वयात् ॐ ।। | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-।।ॐ अनाविष्कुर्वन्नन्वयात् ॐ ।। | ||
| Line 12,316: | Line 12,319: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">दानफलेनेति शेषः । पात्रे क्रियमाणं खलु दानं फलायालम् । नापात्रे । प्रत्युत प्रत्यवायस्यैव हेतुः । आविष्कारेज्ञानदाने चायोग्यानामपि तत्प्राप्तिर्भवति । सा च प्रतिषिद्धेति भावः ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">दानफलेनेति शेषः । पात्रे क्रियमाणं खलु दानं फलायालम् । नापात्रे । प्रत्युत प्रत्यवायस्यैव हेतुः । आविष्कारेज्ञानदाने चायोग्यानामपि तत्प्राप्तिर्भवति । सा च प्रतिषिद्धेति भावः ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति अनाविष्काराधिकरणम् ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति अनाविष्काराधिकरणम् ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A004_B7"> | <div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C03_S04_A004_B7"> | ||
{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C03_S04_A004_B7"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}} | |||
{{Teeka | |||
| verse_id = AV_C03_S04_A004_B7 | |||
| id = AV_C03_S04_A004_B7_Nyayasudha | |||
<p class="gr-vyakhya-para">।। ऐहिकाधिकरणमुक्तिफलाधिकरणे ।।</p> | | name = Nyayasudha | ||
| label = न्यायसुधा | |||
| text = <p class="gr-vyakhya-para">।। ऐहिकाधिकरणमुक्तिफलाधिकरणे ।।</p> | |||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ ऐहिकमप्रस्तुतप्रतिबन्धे तद्दर्शनात् ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ ऐहिकमप्रस्तुतप्रतिबन्धे तद्दर्शनात् ॐ ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-ॐ एवं मुक्तिफलानियमस्तदवस्थावधृतेस्तदवस्थावधृतेः ॐ ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-ॐ एवं मुक्तिफलानियमस्तदवस्थावधृतेस्तदवस्थावधृतेः ॐ ।।</p> | ||
| Line 12,348: | Line 12,351: | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति श्रीमन्न्यायसुधायां तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पाद ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति श्रीमन्न्यायसुधायां तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पाद ।।</p> | ||
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति तृतीयाध्यायः ।।</p> | <p class="gr-vyakhya-para">।। इति तृतीयाध्यायः ।।</p> | ||
}} | |||
</div> | </div> | ||
<div class="gr-part-nav">[[Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha/C2|← अध्यायः 2]] · [[Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha|अनुक्रमणिका]] · [[Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha/C4|अध्यायः 4 →]]</div> | |||
</div> | </div> | ||
[[Category:Vyakhya]] | [[Category:Vyakhya]] | ||
[[Category:Anuvyakhyana]] | [[Category:Anuvyakhyana]] | ||