Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha/C2: Difference between revisions

=== पादः 1 ===

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S01_I01">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S01_I01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">यद्यपि स्मृतेरित्यस्य न नञर्थेन सम्बन्धो घटते, विरोधश्च समासे गुणभूतः, तथाऽपि बुद्ध्या विविक्तेन तेन सम्बन्धः सम्भवति ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S01_I02">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S01_I02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

। बृहत्तन्त्रादेरित्यर्थः ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S01_I04">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S01_I04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">समाधानमपीदमयुक्तम्, सकलशास्त्रप्रमाणकत्वमुक्तार्थस्याभिधाय इदानीं स्मृतिमात्रोपादाने कारणाभावात् । पराभिधित्सितं दोषमवबुध्य श्रुतिपरित्यागस्त्वयुक्तः, किन्तु स परिहर्तव्यः, अन्यथा प्रागपि श्रुतिः अनादेया स्यात् ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S01_A001">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S01_A001"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">अनभ्यासदशापन्ने तु विषये प्रमाणान्तरसंवादात्प्रवृत्तिसामर्थ्याद्वा मोहविप्रलिप्सयोर्निवृत्तिः; इत्यतो म्लेच्छा अप्याप्ता भवन्ति, किमुत महानुभावा रुद्रादय इति ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S01_A001_B2">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S01_A001_B2"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">कपालं भस्मना स्नानं लकुटं (च कला)कलशार्चनम् ॥ इत्यादि ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S01_A001_B7">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S01_A001_B7"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">तदेवं पाशुपतादीनाम् अपस्मृतित्वान्न तद्विरोधेनोक्तार्थासम्भवः शङ्कनीय इति स्थितम् ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S01_A002">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S01_A002"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">३२सु०- पौरुषेयतामपि श्रुतयोऽभिदधतीति चेन्न, आप्तोक्तत्वस्य दुरवधारणतायाः प्रागुक्तत्वेन पौरुषेयत्वे प्रामाण्यावधारणानुपपत्तिप्रसङ्गेन दुर्बलत्वात् । प्रामाण्यस्य स्वतस्त्वेन, अपौरुषेयत्वेऽपि कारणाभावात्प्रामाण्यं न स्यादि ति प्रसङ्गस्याभासत्वात् । प्रबलश्रुत्यनुसारेण तत्तत्पुरुषप्रवर्तितत्वमेव तासामर्थोऽवगन्तव्यः । तथा च ऋचः सामानि जज्ञिरे , ऋग्वेद एवाग्नेरजायते त्याद्युपपन्नं भवति । न ह्येकं वाक्यमनेककर्तृकमिति सम्भवति, सम्भवति त्वनेकप्रवर्तितमिति ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S01_A003">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S01_A003"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

प्रकारो, द्रष्टव्य इति ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S01_A004">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S01_A004"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">५७सु०- एतेनास्मदनुमानेऽकार्यत्वमुपाधिरित्यपि निरस्तः(म्) । (स्वातन्त्र्येण) जीवाद्यकृतेऽपि घटादावकार्यत्वाभावात्, प्रतिपक्षे बाधादिदोषानुषङ्गाच्चेति सर्वं सुस्थम् ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S01_A005">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S01_A005"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">यद्वैतदर्थप्रतिपादनाय कथं चेत्याद्युत्तरवाक्यमत्रापि संयोज्य व्याख्येयमित्युक्त एव सूत्रार्थ इति ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S01_A006">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S01_A006"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

इत्यादिना वास्तवस्यैव तस्य साधयिष्यमाणत्वात् ॥ अतो दुर्घटमेतदधिकरणम्  इति ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S01_A007">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S01_A007"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">किञ्च विरुद्धश्च स्वभावश्चेति कथम्, न हि स्वयमेव स्वेन सद्वितीय इति युक्तम्, प्रमितत्वान्न विरोध इति तु प्रत्युक्तम् । चैतन्यसामर्थ्यादिदं घटत इति चेत्, धूमवानपि कश्चिन्निरग्निको घटताम् । अथ विशेषशक्त्येदमुपपद्यत इति चेत्, घटेऽप्युपपद्यताम्, न हि तत्र विशेषो नास्ति । विशेषवैचित्र्यान्नेति चेत्, तदेव कुतः । तस्माद्भगवानेव स्वरूपस्वभावविशेषाणां नियामकश्चैतन्यमवच्छेदकं विधाय विशेषं निमित्तीकृत्य विरुद्धे अप्यभेदबहुत्वे समावेश्याभेदेन निरवयवत्वशब्दकोपमपास्य बहुत्वेन कृत्स्नप्रसक्तिं न्यक्कृत्य कार्यानुरूपं सामर्थ्यविशेषं (नि)योजयञ्जीवेन कारयतीत्यङ्गीकर्तव्यमिति ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S01_A008">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S01_A008"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">यद्वा कर्तृत्वेन प्रयोजनस्य तेन चापूर्णत्वस्य इदं साधनं विवक्षितमुतापादनमिति सिद्धान्ती विकल्प्याद्यमाद्येन निराचष्टे, न कर्तृत्वेन प्रयोजनवत्त्वं साध्यम्, कृतकृत्यत्वेन प्रयोजनाभावस्यैव निश्चितत्वात् । न चासिद्धो हेतुः, अथैष एव परम आनन्दो निरनिष्टो निरवद्य इति श्रुतेः । प्रयोजनवत्त्वेनापूर्णतानुमानं तु गर्भस्रावेणैव ग(लि)तमि  ति । आद्यस्य दूषणान्तरं वदन् द्वितीयं द्वितीयेन निराकरोतीति ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S01_A009">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S01_A009"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">तथा चायमर्थः । नावान्तरविषयप्रयोजनाभ्यां वाक्यस्य प्रामाण्यं सम्भवति, किन्नाम यद्वाक्यं यन्म(हा)हत्प्रयोजनमुद्दिश्य यं प्रधानं विषयं प्रतिपादयितुं प्रवृत्तं तत्ताभ्यां(एव) प्रयोजनविषयाभ्यामुपेतं प्रामाण्यमश्नुते, तदभावेऽवान्तरप्रयोजनादेरप्यसिद्धेः, सिद्धौ वा तस्यैव प्राधान्यप्राप्तेः । वेदवाक्यं च मोक्षोद्देशेन परमेश्वरे महातात्पर्योपेतमित्युक्तम् । तत्तयोरेव विषयप्रयोजनयोरुपपत्तौ प्रमाणं स्यान्नान्यथेति ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S01_A010">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S01_A010"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">अतोऽदूषणत्वादङ्गीकृतं सूत्रकृतेति न कश्चिद्दोषः । तथा च भाष्यम् न च पुनर्वैषम्याद्यापातेन दोष इति ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S01_A011">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S01_A011"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः</p>

}}

</div>

=== पादः 2 ===

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S02_I01">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S02_I01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">एतदुक्तं भवति । यद्यपि परमतसाधकानामस्मन्मतबाधकानां च स्मृत्यादीनामाभासत्वव्युत्पादनेन स्वपरपक्षसाधनोपालम्भौ कृतावेवेति परमार्थः, तथाऽप्युक्तेऽर्थे पुनः पुरुषस्य आशङ्का भवत्येव, किमेतदेवमन्यथा वेति । कस्मात् । अभियोगतो (दर्शनान•ं) मतानां प्रवृत्तत्वात् तदुपलम्भादिति ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S02_I04">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S02_I04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">एतेन पूर्वपादेनास्य पादस्य प्रपञ्च्यप्रपञ्चकभावलक्षणा सङ्गतिः, प्रपञ्चने प्रयोजनं चोक्तं भवति । तदिदमुक्तमितरेषामित्यादि भाष्येण ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S02_I08">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S02_I08"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">यद्यप्येतत्पादान्ते वक्तव्यम्; तथाऽप्यत्र प्रसङ्गा(दा)गतं बुद्धिसमाधानायोक्तमिति ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S02_I09">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S02_I09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">तदेवं समर्थितः पादारम्भः ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S02_A001">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S02_A001"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">तथा हि । परमचेतनस्य भगवत एव सर्वकर्तृत्वं प्रागुक्तम् । तस्य केवलप्रकृतिकर्तृकत्ववादः साक्षाद्विरोधीति प्रथममपाकृतः । तत्र मा भूत् केवलस्याचेतनस्य प्रधानस्य जगत्कर्तृत्वम्, ईश्वरानुगृहीतस्य तु भविष्यतीत्याशङ्का द्वितीयाधिकरणे (निरस्ता) निराकृता । मा भूदचेतनस्य कर्तृत्वं किन्तु शरीरस्यैव चैतन्याश्रयस्य कर्तृत्वमस्त्वित्याशङ्क्य शरीरस्य चैतन्याश्रयताऽयोगात् पुनस्तदवस्थः कर्तृत्वायोग इति तृतीयेऽभिहितम् । इदानीं तु केवलस्याचेतनस्य कर्तृत्वायोगेऽपि चेतनसन्निधानेन तदुपपत्तेः किमीश्वरे(णेत्या)णेत्येषा शङ्का निराक्रियते ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S02_A004">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S02_A004"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

प्रमाणं योगिप्रत्यक्षानुमानागमात्मकं सर्वकर्तारमीश्वरं प्रतिपादयति, तस्मादिति पूर्वेण सम्बन्धः ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S02_A005">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S02_A005"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">१२८सु०- नन्वेवं तर्हि उत्तराधिकरणानामनारम्भ एव, निराकरिष्यमाणै(रु)रप्युक्तविशेषणस्येश्वरस्यानभ्युपगतत्वादिति चेत् । सत्यम् । तथाऽपि तन्मतानामत्यन्तहेयताप्रदर्शनाय दूषणान्तराणि व्युत्पादयितुमुत्तरो ग्रन्थः ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S02_A006">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S02_A006"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

न वैशेषिकादिमतविरोधेनासमञ्जसो मन्तव्य इति भावः ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S02_A007">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S02_A007"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">॥ इति समुदायाधिकरणम् ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S02_A008">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S02_A008"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">॥ इति असदधिकरणम् ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S02_A009">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S02_A009"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">॥ इति अनुपलब्ध्यधिकरणम् ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S02_A010">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S02_A010"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">॥ इति नैकस्मिन्नधिकरणम् ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S02_A011">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S02_A011"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">॥ इति पत्त्युरधिकरणम् ॥ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S02_A012">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S02_A012"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">॥ इति द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥</p>

}}

</div>

=== पादः 3 ===

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S03_I09">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S03_I09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अनूभूतियुक्तिबहुवाग्वैलोम्यं च ततोऽधिकम् ।  एतत्सर्वं ततः साम्यं द्वारवैयर्थ्यमेव च । दृष्टयुक्त्यनुसारित्वमुक्तान्यार्थाविरोधतः ।  प्रसिद्धनामस्वीकारो बहुवाक्यानुवर्तिता । लोकदृष्टानुसारित्वं जीवसाम्यमनादिता ।  तत्र तत्र परिज्ञानं गुणसाम्यश्रुती तथा । उत्पत्तिमत्त्वं स्वगुणाननुभूत्यल्पकल्पने । नानाश्रुतिश्च वैचित्र्यं युक्तयः पूर्वपक्षगाः । व्यवस्थाऽनुपपत्तिश्च स्वातन्त्र्यमनुसारिता ।  मुख्यता शक्तिमत्त्वं च वैरूप्यं सर्वसङ्ग्रहः । गत्यादिरीशशक्तिश्च सर्वमानविरोधिता । अभीष्टासिद्धिसुव्यक्त शास्त्रसिद्धिर्विपर्ययः ॥ विशेषकारणं चेति सिद्धान्तस्यैव साधिकाः ।</div>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S03_A001">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S03_A001"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

इत्यादिकमपि व्याख्यातं वेदितव्यम् ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S03_A002">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S03_A002"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

श्रुतिसूत्रयोः ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S03_A003">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S03_A003"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">प्रमाणाभावात् । भावे वा तदेवास्माभिः परमात्मतयाऽङ्गीकरिष्यत इति भावः ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S03_A013">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S03_A013"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

तस्मात् सूत्रेणाप्येवमेवमभिधीयते; प्रतिज्ञाप्रमाणयोरेकार्थताया आवश्यकत्वादिति ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S03_A014">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S03_A014"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

नाम ग्रन्थविशेषः ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S03_A018">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S03_A018"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">॥ इति द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</p>

}}

</div>

=== पादः 4 ===

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C02_S04_I04">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C02_S04_I04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

{{Teeka

<p class="gr-vyakhya-para">॥ इति द्वितीयाध्यायः ॥</p>

}}

</div>