Anandamakaranda

Taittiriya: Difference between revisions

← Older edit
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Tag: Manual revert
 
(2 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 9: Line 9:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V01" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V01">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V01" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V01">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V01_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V01" data-block-id="TTB_C01_S01_V01_B01">सत्यं ज्ञानमनन्तमानन्दं ब्रह्म सर्वशक्त्येकम् ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V01
सर्वैर्देवैरीड्यं विष्ण्वाख्यं सर्वदैमि सुप्रेष्ठम् ॥</div>
| id       = TTB_C01_S01_V01_B01
| text    = सत्यं ज्ञानमनन्तमानन्दं ब्रह्म सर्वशक्त्येकम् ।
सर्वैर्देवैरीड्यं विष्ण्वाख्यं सर्वदैमि सुप्रेष्ठम् ॥
}}


</div>
</div>
Line 20: Line 16:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V02" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V02">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V02" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V02">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V02_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V02" data-block-id="TTB_C01_S01_V02_B01">वरणीयो वर्णः । स्वरतेस्तु स्वरः । मानात् त्राता मात्रा । बलरूपः । समश्च सर्वरूपेषु । सन्ततश्च ।</div>
| verse_id = TTB_C01_S01_V02
| id       = TTB_C01_S01_V02_B01
| text    = वरणीयो वर्णः । स्वरतेस्तु स्वरः । मानात् त्राता मात्रा । बलरूपः । समश्च सर्वरूपेषु । सन्ततश्च ।
}}


</div>
</div>
Line 30: Line 22:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V03" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V03">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V03" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V03">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V03_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V03" data-block-id="TTB_C01_S01_V03_B01">नारायणादिरूपाणि लोकादिषु च पञ्चसु ।</div>
| verse_id = TTB_C01_S01_V03
| id       = TTB_C01_S01_V03_B01
| text    = नारायणादिरूपाणि लोकादिषु च पञ्चसु ।
}}


</div>
</div>
Line 56: Line 44:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V12" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V12">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V12" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V12">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V12_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V12" data-block-id="TTB_C01_S01_V12_B01">यो विश्वरूपो भगवांश्च्छन्दसामधिपो हरिः ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V12
| id       = TTB_C01_S01_V12_B01
| text    = यो विश्वरूपो भगवांश्च्छन्दसामधिपो हरिः ।
छन्दोभ्योऽमृतरूपेभ्यस्सुव्यक्तस्तदुपासनात् ॥
छन्दोभ्योऽमृतरूपेभ्यस्सुव्यक्तस्तदुपासनात् ॥
मेधावी तत्त्वविज्ञानी भूत्वा क्षिप्रं विमुच्यते ॥ इति च ।
मेधावी तत्त्वविज्ञानी भूत्वा क्षिप्रं विमुच्यते ॥ इति च ।</div>
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V12_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V12" data-block-id="TTB_C01_S01_V12_B01">वेदावासत्वतो विष्णुर्ब्रह्मकोश इति स्मृतः ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V12
| id       = TTB_C01_S01_V12_B01
| text    = वेदावासत्वतो विष्णुर्ब्रह्मकोश इति स्मृतः ।
भगः षड्गुणपूर्णत्वाद् बहुरूपत्वतो विभुः ॥
भगः षड्गुणपूर्णत्वाद् बहुरूपत्वतो विभुः ॥
सहस्रशाख इत्युक्तस्तमुपास्य जनार्दनम् ।
सहस्रशाख इत्युक्तस्तमुपास्य जनार्दनम् ।
मुच्यते नात्र सन्देहस्सर्वभोगैश्च युज्यते ॥ इति प्रक्लृप्ते ।
मुच्यते नात्र सन्देहस्सर्वभोगैश्च युज्यते ॥ इति प्रक्लृप्ते ।</div>
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V12_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V12" data-block-id="TTB_C01_S01_V12_B01">आवहन्ती चिरं सर्वभोगान् या श्रीस्सनातनी ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V12
तां मय्यावह गोविन्द सुशिखण्डोपशोभिताम् ॥ इति च॥ १२ ॥</div>
| id       = TTB_C01_S01_V12_B01
| text    = आवहन्ती चिरं सर्वभोगान् या श्रीस्सनातनी ।
तां मय्यावह गोविन्द सुशिखण्डोपशोभिताम् ॥ इति च॥ १२ ॥
}}


</div>
</div>
Line 84: Line 60:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V13" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V13">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V13" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V13">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V13_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V13" data-block-id="TTB_C01_S01_V13_B01">भूरादिव्याहृतीभिस्तु वाच्यं मूर्तिचतुष्टयम् ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V13
| id       = TTB_C01_S01_V13_B01
| text    = भूरादिव्याहृतीभिस्तु वाच्यं मूर्तिचतुष्टयम् ।
अनिरुद्धादिकं वासुदेवान्तं देहमध्यगः ॥
अनिरुद्धादिकं वासुदेवान्तं देहमध्यगः ॥
वासुदेवो महोनामा त्वनिरुद्धश्शिरो मतः ।
वासुदेवो महोनामा त्वनिरुद्धश्शिरो मतः ।
Line 93: Line 66:
सङ्कर्षणस्सुवर्नामा पादौ तस्य महात्मनः ।
सङ्कर्षणस्सुवर्नामा पादौ तस्य महात्मनः ।
अनन्योऽप्यन्यशब्देन चतुरात्मा प्रकीर्त्यते ॥
अनन्योऽप्यन्यशब्देन चतुरात्मा प्रकीर्त्यते ॥
निर्विशेषोऽपि भगवान् सङ्ख्यामात्रविशेषतः ॥ १३ ॥
निर्विशेषोऽपि भगवान् सङ्ख्यामात्रविशेषतः ॥ १३ ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 106: Line 78:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V17" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V17">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V17" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V17">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V17_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V17" data-block-id="TTB_C01_S01_V17_B01">लोकज्योतिःप्राणवेदेष्वेकस्स पुरुषोत्तमः ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V17
| id       = TTB_C01_S01_V17_B01
| text    = लोकज्योतिःप्राणवेदेष्वेकस्स पुरुषोत्तमः ।
प्रत्येकशश्चातुरात्म्यात् षोडशात्मा प्रकीर्तितः ॥
प्रत्येकशश्चातुरात्म्यात् षोडशात्मा प्रकीर्तितः ॥
महीयते महति च स्वयं स भगवान् हरिः ।
महीयते महति च स्वयं स भगवान् हरिः ।
Line 128: Line 97:
एवं षोडशरूपाणां ज्ञानयोग्यश्चतुर्मुखः ॥
एवं षोडशरूपाणां ज्ञानयोग्यश्चतुर्मुखः ॥
स एव ब्रह्मवित् तस्मात् पूज्यते मुक्तिगोऽपि सन् ।
स एव ब्रह्मवित् तस्मात् पूज्यते मुक्तिगोऽपि सन् ।
सर्वदेवैरतितरां यस्सम्यक् षोडशात्मवित् ॥ इति व्याहृतितत्त्वे ।
सर्वदेवैरतितरां यस्सम्यक् षोडशात्मवित् ॥ इति व्याहृतितत्त्वे ।</div>
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V17_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V17" data-block-id="TTB_C01_S01_V17_B01">तस्य भूरिति शिरः । एकं शिरः । एकमेतदक्षरम् । भुव इति बाहू । द्वौ बाहू । द्वे एते अक्षरे । सुवरिति प्रतिष्ठा । द्वे प्रतिष्ठे । द्वे एते अक्षरे इत्यादिश्रुतेः । सर्वव्याहृतीनां प्रवेत्ता माहाचमस्यश्चतुर्थीत्वेनेतां प्रवेदयत इति विशेषः ।</div>
| verse_id = TTB_C01_S01_V17
| id       = TTB_C01_S01_V17_B01
| text    = तस्य भूरिति शिरः । एकं शिरः । एकमेतदक्षरम् । भुव इति बाहू । द्वौ बाहू । द्वे एते अक्षरे । सुवरिति प्रतिष्ठा । द्वे प्रतिष्ठे । द्वे एते अक्षरे इत्यादिश्रुतेः । सर्वव्याहृतीनां प्रवेत्ता माहाचमस्यश्चतुर्थीत्वेनेतां प्रवेदयत इति विशेषः ।
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V17_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V17" data-block-id="TTB_C01_S01_V17_B01">भूर्नामा स्फूर्तिरूपत्वात् भूरिवीर्यत्वतो भुवः ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V17
| id       = TTB_C01_S01_V17_B01
| text    = भूर्नामा स्फूर्तिरूपत्वात् भूरिवीर्यत्वतो भुवः ।
सुवस्सुबलरूपत्वात् महः पूर्णत्वतो विभुः ॥
सुवस्सुबलरूपत्वात् महः पूर्णत्वतो विभुः ॥
तदेतच्चतुराकारं ब्रह्मोक्तं गुणबृंहणात् ।
तदेतच्चतुराकारं ब्रह्मोक्तं गुणबृंहणात् ।
Line 151: Line 112:
सम्यग्व्याहरणात् विष्णोः श्रुता व्याहृतयस्त्विति ॥
सम्यग्व्याहरणात् विष्णोः श्रुता व्याहृतयस्त्विति ॥
सर्ववेदोक्तसर्वस्वव्याहृतेर्व्याहृतित्वमु ।
सर्ववेदोक्तसर्वस्वव्याहृतेर्व्याहृतित्वमु ।
विशेषेणाहरन्तीमं विष्णुमित्यथवा स्मृताः ॥ इति व्याहृतिसारे ॥ १४ ॥
विशेषेणाहरन्तीमं विष्णुमित्यथवा स्मृताः ॥ इति व्याहृतिसारे ॥ १४ ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 158: Line 118:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V18" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V18">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V18" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V18">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V18_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V18" data-block-id="TTB_C01_S01_V18_B01">य एष हृदयाकाशस्त्वनिरुद्धस्तु तद्गतः ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V18
| id       = TTB_C01_S01_V18_B01
| text    = य एष हृदयाकाशस्त्वनिरुद्धस्तु तद्गतः ।
प्रद्युम्नस्तालुमध्यस्थो लम्बिन्यामिन्द्रनामकः ॥
प्रद्युम्नस्तालुमध्यस्थो लम्बिन्यामिन्द्रनामकः ॥
व्याख्यस्सुपर्णरूपत्वात् केशान्ते वर्तते तु यः ।
व्याख्यस्सुपर्णरूपत्वात् केशान्ते वर्तते तु यः ।
सङ्कर्षणस्सुपर्णात्मा वासुदेवो व्यपस्स्मृतः ॥
सङ्कर्षणस्सुपर्णात्मा वासुदेवो व्यपस्स्मृतः ॥
यस्माद्व्यपगतस्थाता जगति प्रलये विभुः ।
यस्माद्व्यपगतस्थाता जगति प्रलये विभुः ।
अशीर्षककपालोसौ कपालादुपरि स्थितः ॥ १५ ॥
अशीर्षककपालोसौ कपालादुपरि स्थितः ॥ १५ ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 175: Line 131:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V20" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V20">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V20" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V20">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V20_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V20" data-block-id="TTB_C01_S01_V20_B01">अनिरुद्धस्तु भूर्नामा हुताशे संव्यवस्थितः ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V20
| id       = TTB_C01_S01_V20_B01
| text    = अनिरुद्धस्तु भूर्नामा हुताशे संव्यवस्थितः ।
प्रद्युम्नो भगवान् वायौ भुव इत्येव कीर्तितः ॥
प्रद्युम्नो भगवान् वायौ भुव इत्येव कीर्तितः ॥
सङ्कर्षणस्सुवर्नामा सूर्ये तिष्ठति केशवः ।
सङ्कर्षणस्सुवर्नामा सूर्ये तिष्ठति केशवः ।
Line 191: Line 144:
अन्तगत्वात् स्वतः पूर्तेस्समृद्धं तत् प्रकीर्तितम् ॥
अन्तगत्वात् स्वतः पूर्तेस्समृद्धं तत् प्रकीर्तितम् ॥
इत्युपास्व प्राथमिको योग्यस्त्वं मदुपासने ।
इत्युपास्व प्राथमिको योग्यस्त्वं मदुपासने ।
प्राधान्यादिति पूर्वं हि प्राह विष्णुश्चतुर्मुखम् ॥ इति ब्रह्मसारे ॥
प्राधान्यादिति पूर्वं हि प्राह विष्णुश्चतुर्मुखम् ॥ इति ब्रह्मसारे ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 198: Line 150:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V21" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V21">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V21" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V21">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V21_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V21" data-block-id="TTB_C01_S01_V21_B01">पृथिव्याद्यं पाङ्क्तषट्कं पाङ्क्तेनैव स्वयं हरिः ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V21
| id       = TTB_C01_S01_V21_B01
| text    = पृथिव्याद्यं पाङ्क्तषट्कं पाङ्क्तेनैव स्वयं हरिः ।
नारायणादिरूपेण बलयत्यञ्जसा प्रभुः ॥
नारायणादिरूपेण बलयत्यञ्जसा प्रभुः ॥
इत्युवाच स्वयं विष्णुर्वेदद्रष्टा गुणाधिकः ॥ इति तत्त्वसंहितायाम् ॥
इत्युवाच स्वयं विष्णुर्वेदद्रष्टा गुणाधिकः ॥ इति तत्त्वसंहितायाम् ॥</div>
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V21_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V21" data-block-id="TTB_C01_S01_V21_B01">आत्मा अहङ्कारतत्त्वम् ॥ १८ ॥</div>
| verse_id = TTB_C01_S01_V21
| id       = TTB_C01_S01_V21_B01
| text    = आत्मा अहङ्कारतत्त्वम् ॥ १८ ॥
}}


</div>
</div>
Line 216: Line 160:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V22" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V22">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V22" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V22">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V22_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V22" data-block-id="TTB_C01_S01_V22_B01">ॐनामा भगवान् विष्णुरधिकोच्चगुणत्वतः ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V22
| id       = TTB_C01_S01_V22_B01
| text    = ॐनामा भगवान् विष्णुरधिकोच्चगुणत्वतः ।
यद्यद्रूपं भगवतस्तदिदं सर्वमेव च ॥
यद्यद्रूपं भगवतस्तदिदं सर्वमेव च ॥
ओमेवाधिकपूर्णत्वात् तस्माद्यज्ञेषु चर्त्विजः ।
ओमेवाधिकपूर्णत्वात् तस्माद्यज्ञेषु चर्त्विजः ।
Line 228: Line 169:
इत्याह होता शस्त्रेषु तथैवान्येऽपि चर्त्विजः ॥
इत्याह होता शस्त्रेषु तथैवान्येऽपि चर्त्विजः ॥
एवं स्वऽध्यायकृच्चाह ब्रह्मप्राप्त्यर्थमञ्जसा ।
एवं स्वऽध्यायकृच्चाह ब्रह्मप्राप्त्यर्थमञ्जसा ।
एवं जानन्त एते तु प्राप्नुवन्त्येव तत्परम् ॥ इति च ॥ १९ ॥
एवं जानन्त एते तु प्राप्नुवन्त्येव तत्परम् ॥ इति च ॥ १९ ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 235: Line 175:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V23" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V23">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V23" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V23">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V23_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V23" data-block-id="TTB_C01_S01_V23_B01">ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च कर्तव्यानि । प्रवचनं व्याख्यानम् । यथार्थज्ञानं ऋतम् । तत्पूर्वकं यथार्थवचनं करणं च सत्यम् ।</div>
| verse_id = TTB_C01_S01_V23
| id       = TTB_C01_S01_V23_B01
| text    = ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च कर्तव्यानि । प्रवचनं व्याख्यानम् । यथार्थज्ञानं ऋतम् । तत्पूर्वकं यथार्थवचनं करणं च सत्यम् ।
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V23_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V23" data-block-id="TTB_C01_S01_V23_B01">ऋतं यथार्थविज्ञानं सत्यं तत्पूर्विका कृतिः ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V23
ध्यानसत्ये पूज्यपूजा तप इत्यभिधीयते ॥ इति शब्दनिर्णये ॥</div>
| id       = TTB_C01_S01_V23_B01
| text    = ऋतं यथार्थविज्ञानं सत्यं तत्पूर्विका कृतिः ।
ध्यानसत्ये पूज्यपूजा तप इत्यभिधीयते ॥ इति शब्दनिर्णये ॥
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V23_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V23" data-block-id="TTB_C01_S01_V23_B01">सर्वकर्मकृतिकालेष्वपि स्वाध्यायप्रवचनयोः कर्तव्यत्वात् तयोः सर्वत्र अनुषङ्गः ।</div>
| verse_id = TTB_C01_S01_V23
| id       = TTB_C01_S01_V23_B01
| text    = सर्वकर्मकृतिकालेष्वपि स्वाध्यायप्रवचनयोः कर्तव्यत्वात् तयोः सर्वत्र अनुषङ्गः ।
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V23_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V23" data-block-id="TTB_C01_S01_V23_B01">मन्त्रो मन्त्रार्थवचनमन्यस्य स्वात्मनोऽपि वा ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V23
सर्वकर्मसु कर्तव्यौ सर्वकर्मात्मकौ ततः ॥ इति कर्मतत्त्वे ।</div>
| id       = TTB_C01_S01_V23_B01
| text    = मन्त्रो मन्त्रार्थवचनमन्यस्य स्वात्मनोऽपि वा ।
सर्वकर्मसु कर्तव्यौ सर्वकर्मात्मकौ ततः ॥ इति कर्मतत्त्वे ।
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V23_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V23" data-block-id="TTB_C01_S01_V23_B01">आत्मनश्चेन्मनसैवार्थवचनम् ।</div>
| verse_id = TTB_C01_S01_V23
| id       = TTB_C01_S01_V23_B01
| text    = आत्मनश्चेन्मनसैवार्थवचनम् ।
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V23_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V23" data-block-id="TTB_C01_S01_V23_B01">मानुषं मानुषो धर्मो देवा अपि हि मानुषे ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V23
मनुष्यवत् प्रवर्तन्ते नैवैश्वर्यप्रकाशिनः ॥ इति च ।</div>
| id       = TTB_C01_S01_V23_B01
| text    = मानुषं मानुषो धर्मो देवा अपि हि मानुषे ।
मनुष्यवत् प्रवर्तन्ते नैवैश्वर्यप्रकाशिनः ॥ इति च ।
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V23_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V23" data-block-id="TTB_C01_S01_V23_B01">प्रजाया रक्षणं चैव पुनः प्रजननं तथा ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V23
प्रकृष्टजातिकरणं कर्मभिस्तनये पितुः ॥ इति च ।</div>
| id       = TTB_C01_S01_V23_B01
| text    = प्रजाया रक्षणं चैव पुनः प्रजननं तथा ।
प्रकृष्टजातिकरणं कर्मभिस्तनये पितुः ॥ इति च ।
}}


</div>
</div>
Line 285: Line 197:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V24" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V24">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V24" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V24">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V24_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V24" data-block-id="TTB_C01_S01_V24_B01">सत्ये तपसि वा चीर्णे सर्वकर्म कृतं भवेत् ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V24
स्वाध्याये च प्रवचने ह्यन्तर्भावो विशेषतः ॥ इति च ॥</div>
| id       = TTB_C01_S01_V24_B01
| text    = सत्ये तपसि वा चीर्णे सर्वकर्म कृतं भवेत् ।
स्वाध्याये च प्रवचने ह्यन्तर्भावो विशेषतः ॥ इति च ॥
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V24_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V24" data-block-id="TTB_C01_S01_V24_B01">यं यं क्रतुमधीते तेन तेनास्येष्टं भवति इति च श्रुतिः ।</div>
| verse_id = TTB_C01_S01_V24
| id       = TTB_C01_S01_V24_B01
| text    = यं यं क्रतुमधीते तेन तेनास्येष्टं भवति इति च श्रुतिः ।
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V24_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V24" data-block-id="TTB_C01_S01_V24_B01">जप्येनैव तु संसिद्ध्येद् ब्राह्मणो नात्र संशयः । कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥ इति भारते ॥</div>
| verse_id = TTB_C01_S01_V24
| id       = TTB_C01_S01_V24_B01
| text    = जप्येनैव तु संसिद्ध्येद् ब्राह्मणो नात्र संशयः । कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥ इति भारते ॥
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V24_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V24" data-block-id="TTB_C01_S01_V24_B01">सम्यग्ज्ञात्वा तु यो विष्णुं व्याख्यायीत जपेत च ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V24
न तस्य किञ्चिदकृतं कर्तव्यं मुच्यते च सः ॥ इति कर्मतत्त्वे ।</div>
| id       = TTB_C01_S01_V24_B01
| text    = सम्यग्ज्ञात्वा तु यो विष्णुं व्याख्यायीत जपेत च ।
न तस्य किञ्चिदकृतं कर्तव्यं मुच्यते च सः ॥ इति कर्मतत्त्वे ।
}}


</div>
</div>
Line 315: Line 211:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V25" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V25">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S01_V25" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S01_V25">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S01_V25_B01" data-verse="TTB_C01_S01_V25" data-block-id="TTB_C01_S01_V25_B01">संसारवृक्षच्छेत्ताऽहं मत्कीर्तिः पर्वतोपमा ।
| verse_id = TTB_C01_S01_V25
| id       = TTB_C01_S01_V25_B01
| text    = संसारवृक्षच्छेत्ताऽहं मत्कीर्तिः पर्वतोपमा ।
अत्युत्कृष्टेन हरिणा पावितोऽस्मि यतः स्फुटम् ॥
अत्युत्कृष्टेन हरिणा पावितोऽस्मि यतः स्फुटम् ॥
वाजिरूपश्च नेता च वाजिनी सूर्य उच्यते ।
वाजिरूपश्च नेता च वाजिनी सूर्य उच्यते ।
Line 324: Line 217:
तेनामृतोऽस्मि द्रविणं नित्यानन्दस्वरूपतः ।
तेनामृतोऽस्मि द्रविणं नित्यानन्दस्वरूपतः ।
तेनामृतेन सिक्तोहं तेन व्याप्तो यतस्सदा ॥
तेनामृतेन सिक्तोहं तेन व्याप्तो यतस्सदा ॥
इत्याह मन्त्रदृक् पूर्वं त्रिशङ्कुर्मानवो नृपः ॥ इति यजुर्विवेके ॥
इत्याह मन्त्रदृक् पूर्वं त्रिशङ्कुर्मानवो नृपः ॥ इति यजुर्विवेके ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 339: Line 231:
=== ब्रह्मवल्ली ===
=== ब्रह्मवल्ली ===
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V01" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V01">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V01" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V01">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S02_V01_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V01" data-block-id="TTB_C01_S02_V01_B01">संहितायाः पञ्चाधिकरणाभिमानित्वं प्राणादिरूपस्य वायोरपि भवति । पृथिव्यन्तरिक्षमित्युक्तपाङ्क्तत्वं च । अत उपक्रमोपसंहारयोः त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् इति युज्यते ॥</div>
| verse_id = TTB_C01_S02_V01
| id       = TTB_C01_S02_V01_B01
| text    = संहितायाः पञ्चाधिकरणाभिमानित्वं प्राणादिरूपस्य वायोरपि भवति । पृथिव्यन्तरिक्षमित्युक्तपाङ्क्तत्वं च । अत उपक्रमोपसंहारयोः त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् इति युज्यते ॥
}}


</div>
</div>
Line 351: Line 239:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V03" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V03">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V03" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V03">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S02_V03_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V03" data-block-id="TTB_C01_S02_V03_B01">स्वयोग्यं ब्रह्मवित् भुङ्क्ते विरिञ्चेन परेण च ।
| verse_id = TTB_C01_S02_V03
ब्रह्मणा सह तद्वश्यः सुखमेव न दुष्कृतम् ॥ इति च ॥ २ ॥</div>
| id       = TTB_C01_S02_V03_B01
| text    = स्वयोग्यं ब्रह्मवित् भुङ्क्ते विरिञ्चेन परेण च ।
ब्रह्मणा सह तद्वश्यः सुखमेव न दुष्कृतम् ॥ इति च ॥ २ ॥
}}


</div>
</div>
Line 366: Line 250:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V06" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V06">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V06" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V06">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S02_V06_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V06" data-block-id="TTB_C01_S02_V06_B01">स एष भगवान् विष्णुर्भूतस्रष्टा गुणाधिकः ।
| verse_id = TTB_C01_S02_V06
| id       = TTB_C01_S02_V06_B01
| text    = स एष भगवान् विष्णुर्भूतस्रष्टा गुणाधिकः ।
स एवान्नात् पुनर्जातो ह्यजातोऽपि यतो विभुः ॥
स एवान्नात् पुनर्जातो ह्यजातोऽपि यतो विभुः ॥
अन्नात्मनि शरीरेऽसौ व्यज्यते सुविवेकिभिः ।
अन्नात्मनि शरीरेऽसौ व्यज्यते सुविवेकिभिः ।
Line 382: Line 263:
देहस्यैव शिरस्यस्य शिरो विष्णोः प्रतिष्ठितम् ॥
देहस्यैव शिरस्यस्य शिरो विष्णोः प्रतिष्ठितम् ॥
बाह्वोः पक्षौ तथा मध्ये मध्यं पश्चात्तनौ तथा ॥
बाह्वोः पक्षौ तथा मध्ये मध्यं पश्चात्तनौ तथा ॥
पुच्छमित्येष भगवाननिरुद्धः स्वयं हरिः ॥ ५ ॥
पुच्छमित्येष भगवाननिरुद्धः स्वयं हरिः ॥ ५ ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 393: Line 273:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V09" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V09">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V09" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V09">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S02_V09_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V09" data-block-id="TTB_C01_S02_V09_B01">.... तस्मिन् सङ्कर्षणः स्थितः ॥
| verse_id = TTB_C01_S02_V09
| id       = TTB_C01_S02_V09_B01
| text    = .... तस्मिन् सङ्कर्षणः स्थितः ॥
शिरस्तस्य यजुर्नाम यज्ञानां हरणात् स्मृतम् ।
शिरस्तस्य यजुर्नाम यज्ञानां हरणात् स्मृतम् ।
यजुःसंस्थं च बाहू तु ऋक्सामान्तःस्थितौ सदा ॥
यजुःसंस्थं च बाहू तु ऋक्सामान्तःस्थितौ सदा ॥
Line 403: Line 280:
अथर्वाख्यं तथा पुच्छमधरं चाङ्गिनां रसः ।
अथर्वाख्यं तथा पुच्छमधरं चाङ्गिनां रसः ।
मनोवाचामगम्यं तं ज्ञात्वाऽऽनन्दस्वरूपिणम् ॥
मनोवाचामगम्यं तं ज्ञात्वाऽऽनन्दस्वरूपिणम् ॥
कुतश्चिन्न बिभेत्येव ..
कुतश्चिन्न बिभेत्येव ..</div>
}}


</div>
</div>
Line 412: Line 288:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V11" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V11">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V11" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V11">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S02_V11_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V11" data-block-id="TTB_C01_S02_V11_B01">....वासुदेवोऽन्तरस्ततः ॥ ९ ॥
| verse_id = TTB_C01_S02_V11
| id       = TTB_C01_S02_V11_B01
| text    = ....वासुदेवोऽन्तरस्ततः ॥ ९ ॥
श्रद्धाख्यं श्रुतिधर्तृत्वाच्छ्रद्धायां तच्छिरः स्मृतम् ।
श्रद्धाख्यं श्रुतिधर्तृत्वाच्छ्रद्धायां तच्छिरः स्मृतम् ।
ऋतं ज्ञानततेर्दाता चर्तस्थो दक्षिणः करः ॥
ऋतं ज्ञानततेर्दाता चर्तस्थो दक्षिणः करः ॥
वामः सत्यस्थितः सत्यं सतां यस्मान्नियामकः ।
वामः सत्यस्थितः सत्यं सतां यस्मान्नियामकः ।
योगाख्यं सर्वलोकस्य योगादत्रैव योगगम् ॥
योगाख्यं सर्वलोकस्य योगादत्रैव योगगम् ॥
मध्यं पुच्छं महोनाम महनीयत्वतस्सदा ॥ ११ ॥
मध्यं पुच्छं महोनाम महनीयत्वतस्सदा ॥ ११ ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 429: Line 301:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V13" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V13">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V13" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V13">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S02_V13_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V13" data-block-id="TTB_C01_S02_V13_B01">तस्मिन्नानन्दरूपोऽसौ स्थितो नारायणस्सदा ।
| verse_id = TTB_C01_S02_V13
| id       = TTB_C01_S02_V13_B01
| text    = तस्मिन्नानन्दरूपोऽसौ स्थितो नारायणस्सदा ।
शिरः प्रिये स्थितं तस्य परेयं प्रियनामकम् ।
शिरः प्रिये स्थितं तस्य परेयं प्रियनामकम् ।
मोदप्रमोदयोर्बाहू मोदनाच्च प्रमोदनात् ॥
मोदप्रमोदयोर्बाहू मोदनाच्च प्रमोदनात् ॥
Line 451: Line 320:
इति ये तु विजानन्ति तेऽसन्तस्तमआलयाः ।
इति ये तु विजानन्ति तेऽसन्तस्तमआलयाः ।
जीवादन्यत् परं ब्रह्म पञ्चरूपं च ये विदुः ॥
जीवादन्यत् परं ब्रह्म पञ्चरूपं च ये विदुः ॥
सन्तस्त इति विज्ञेया मोक्षयोग्या हि ते ध्रुवम् ॥ १२ ॥
सन्तस्त इति विज्ञेया मोक्षयोग्या हि ते ध्रुवम् ॥ १२ ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 458: Line 326:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V14" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V14">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V14" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V14">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S02_V14_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V14" data-block-id="TTB_C01_S02_V14_B01">इत्युक्ते ब्रह्मणा पूर्वं पप्रच्छवरुणो विभुम् ।
| verse_id = TTB_C01_S02_V14
| id       = TTB_C01_S02_V14_B01
| text    = इत्युक्ते ब्रह्मणा पूर्वं पप्रच्छवरुणो विभुम् ।
अविद्वानपि यः कश्चिद् ब्रह्माप्नोति कथञ्चन ॥
अविद्वानपि यः कश्चिद् ब्रह्माप्नोति कथञ्चन ॥
विद्वानेवोत तत्रापि सर्वे वाऽथैव केचन ।
विद्वानेवोत तत्रापि सर्वे वाऽथैव केचन ।
Line 473: Line 338:
उक्त्वा प्रश्नोत्तरं पश्चाद्विस्तरेण जगाद ह ।
उक्त्वा प्रश्नोत्तरं पश्चाद्विस्तरेण जगाद ह ।
कश्चिदेवोत सम्यक् तदाप्नुयादिति वाक्यतः ॥
कश्चिदेवोत सम्यक् तदाप्नुयादिति वाक्यतः ॥
अनन्तरं तथैवेति ब्रह्मोङ्कारमुवाच ह ॥ १३ ॥
अनन्तरं तथैवेति ब्रह्मोङ्कारमुवाच ह ॥ १३ ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 480: Line 344:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V15" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V15">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V15" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V15">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S02_V15_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V15" data-block-id="TTB_C01_S02_V15_B01">अज्ञो नैव तदाप्नोति ज्ञान्येवैतदवाप्नुते ।
| verse_id = TTB_C01_S02_V15
| id       = TTB_C01_S02_V15_B01
| text    = अज्ञो नैव तदाप्नोति ज्ञान्येवैतदवाप्नुते ।
इति ज्ञापयितुं विष्णोः स्वातन्त्र्यज्ञापनाय तु ॥
इति ज्ञापयितुं विष्णोः स्वातन्त्र्यज्ञापनाय तु ॥
आह सृष्टिं प्रवेशं च माहात्म्यज्ञानतो यतः ।
आह सृष्टिं प्रवेशं च माहात्म्यज्ञानतो यतः ।
Line 511: Line 372:
सन्निरुक्तादिशब्देन तत् सर्वं साधुतैव हि ।
सन्निरुक्तादिशब्देन तत् सर्वं साधुतैव हि ।
अवसादनादिहेतुत्वं साधुतैव हि सर्वशः ॥
अवसादनादिहेतुत्वं साधुतैव हि सर्वशः ॥
असाधुताऽवसादादिस्तत्कर्तृत्वं हि भाषितम् ॥ १४ ॥
असाधुताऽवसादादिस्तत्कर्तृत्वं हि भाषितम् ॥ १४ ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 518: Line 378:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V16" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V16">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V16" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V16">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S02_V16_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V16" data-block-id="TTB_C01_S02_V16_B01">अनासाद्यस्त्वसन्नामा पूर्वं नारायणाभिधः ।
| verse_id = TTB_C01_S02_V16
| id       = TTB_C01_S02_V16_B01
| text    = अनासाद्यस्त्वसन्नामा पूर्वं नारायणाभिधः ।
स आसाद्यश्च सन्नामा वासुदेवोऽभवत् प्रभुः ॥
स आसाद्यश्च सन्नामा वासुदेवोऽभवत् प्रभुः ॥
स वासुदेवः स्वात्मानं चक्रे सङ्कर्षणादिकम् ।
स वासुदेवः स्वात्मानं चक्रे सङ्कर्षणादिकम् ।
Line 536: Line 393:
अलब्ध्वा तु सुखं नैव करोतीत्यपि सादरम् ॥
अलब्ध्वा तु सुखं नैव करोतीत्यपि सादरम् ॥
तत् पूर्णानन्ददेवेन कारितः प्राणिति स्फुटम् ।
तत् पूर्णानन्ददेवेन कारितः प्राणिति स्फुटम् ।
सर्वलोकः स एवैक आनन्दयति चाखिलम् ॥ १५ ॥
सर्वलोकः स एवैक आनन्दयति चाखिलम् ॥ १५ ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 543: Line 399:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V17" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V17">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V17" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V17">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S02_V17_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V17" data-block-id="TTB_C01_S02_V17_B01">तस्माददृश्ये जैवानां गुणानामप्यसङ्गतेः ।
| verse_id = TTB_C01_S02_V17
| id       = TTB_C01_S02_V17_B01
| text    = तस्माददृश्ये जैवानां गुणानामप्यसङ्गतेः ।
अनात्म्येऽथ गुणानन्त्यादनिरुक्ते निराश्रयात् ॥
अनात्म्येऽथ गुणानन्त्यादनिरुक्ते निराश्रयात् ॥
अनिलयनेऽभयत्वेन यदा ज्ञानेन तिष्ठति ।
अनिलयनेऽभयत्वेन यदा ज्ञानेन तिष्ठति ।
Line 560: Line 413:
भीताः स्वकर्म कुर्वन्ति विष्णोः प्रीत्यर्थमञ्जसा ।
भीताः स्वकर्म कुर्वन्ति विष्णोः प्रीत्यर्थमञ्जसा ।
अमन्वानस्य नुर्विष्णुः कुर्यान्नित्यं महद्भयम् ॥
अमन्वानस्य नुर्विष्णुः कुर्यान्नित्यं महद्भयम् ॥
तमआख्यमनुत्थानम् .... .... ॥ १६ ॥
तमआख्यमनुत्थानम् .... .... ॥ १६ ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 567: Line 419:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V18" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V18">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V18" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V18">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S02_V18_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V18" data-block-id="TTB_C01_S02_V18_B01">..... विदुषां नियमेन तु ।
| verse_id = TTB_C01_S02_V18
| id       = TTB_C01_S02_V18_B01
| text    = ..... विदुषां नियमेन तु ।
स्यादेव मोक्षस्तत्रापि ह्यानन्दस्य विचित्रता ॥
स्यादेव मोक्षस्तत्रापि ह्यानन्दस्य विचित्रता ॥
यस्तु साधुगुणैर्युक्तस्तस्यैवाप्यखिला मही ।
यस्तु साधुगुणैर्युक्तस्तस्यैवाप्यखिला मही ।
Line 578: Line 427:
एकानन्दस्वरूपोऽसौ मानुषो मुक्त इष्यते ।
एकानन्दस्वरूपोऽसौ मानुषो मुक्त इष्यते ।
तस्माच्छतगुणानन्दा गन्धर्वा मानुषात्मकाः ॥
तस्माच्छतगुणानन्दा गन्धर्वा मानुषात्मकाः ॥
मुक्ताः श्रुतिफलं प्राप्तास्ततः कामाहतास्तथा ॥ १७ ॥
मुक्ताः श्रुतिफलं प्राप्तास्ततः कामाहतास्तथा ॥ १७ ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 601: Line 449:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V27" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V27">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S02_V27" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S02_V27">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S02_V27_B01" data-verse="TTB_C01_S02_V27" data-block-id="TTB_C01_S02_V27_B01">तेभ्यः शतगुणानन्दा देवप्रेष्यास्तु मुख्यतः ।
| verse_id = TTB_C01_S02_V27
| id       = TTB_C01_S02_V27_B01
| text    = तेभ्यः शतगुणानन्दा देवप्रेष्यास्तु मुख्यतः ।
ये ते हि देवगन्धर्वा मुक्तेभ्यस्तेभ्य एव च ॥
ये ते हि देवगन्धर्वा मुक्तेभ्यस्तेभ्य एव च ॥
शताधिका हि पितरस्तेभ्य आजानदेवताः ।
शताधिका हि पितरस्तेभ्य आजानदेवताः ।
Line 624: Line 469:
उत्तरेषामुत्तरेषां गुणा एवमतिस्फुटाः ।
उत्तरेषामुत्तरेषां गुणा एवमतिस्फुटाः ।
प्रतिबिम्बा यतः पूर्वे ब्रह्मान्तानां नरादयः ॥
प्रतिबिम्बा यतः पूर्वे ब्रह्मान्तानां नरादयः ॥
अतोऽस्पष्टस्वरूपास्ते स्फुटरूपास्तथोत्तराः ॥ १८-२६ ॥
अतोऽस्पष्टस्वरूपास्ते स्फुटरूपास्तथोत्तराः ॥ १८-२६ ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 639: Line 483:
=== भुगुवल्ली ===
=== भुगुवल्ली ===
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V01" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S03_V01">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V01" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S03_V01">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V01_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V01" data-block-id="TTB_C01_S03_V01_B01">यत्प्रसादात् स्वरूपाप्तिर्ब्रह्मादीनां समन्ततः ।
| verse_id = TTB_C01_S03_V01
| id       = TTB_C01_S03_V01_B01
| text    = यत्प्रसादात् स्वरूपाप्तिर्ब्रह्मादीनां समन्ततः ।
स विष्णुः सर्वजीवेषु नृषु देवेषु च स्थितः ।
स विष्णुः सर्वजीवेषु नृषु देवेषु च स्थितः ।
एक एव महायोगी निर्विशेषोऽखिलैर्गुणैः ॥
एक एव महायोगी निर्विशेषोऽखिलैर्गुणैः ॥
Line 651: Line 492:
अगोचरं वाङ्मनसोरानन्त्यात् पुरुषोत्तमम् ।
अगोचरं वाङ्मनसोरानन्त्यात् पुरुषोत्तमम् ।
ज्ञात्वा मुक्तस्य भीर्नैव कुतश्चन भविष्यति ॥
ज्ञात्वा मुक्तस्य भीर्नैव कुतश्चन भविष्यति ॥
इत्यादि यजुःसंहितायाम् ।
इत्यादि यजुःसंहितायाम् ।</div>
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V01_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V01" data-block-id="TTB_C01_S03_V01_B01">न च सह ब्रह्मणा इत्यादेरन्योऽर्थः कल्प्यः । अप्रामाणिकत्वात् । अनाश्वासाच्च । न चौषधीभ्योऽन्नमन्नरसमय इत्यत्रोभयार्थत्वेन विरोधः । अन्नस्यान्नम् मध्यमः प्राणः प्राणः स्थूणा इत्यादिवद् विशेषितत्वादुपपत्तेः ।</div>
| verse_id = TTB_C01_S03_V01
| id       = TTB_C01_S03_V01_B01
| text    = न च सह ब्रह्मणा इत्यादेरन्योऽर्थः कल्प्यः । अप्रामाणिकत्वात् । अनाश्वासाच्च । न चौषधीभ्योऽन्नमन्नरसमय इत्यत्रोभयार्थत्वेन विरोधः । अन्नस्यान्नम् मध्यमः प्राणः प्राणः स्थूणा इत्यादिवद् विशेषितत्वादुपपत्तेः ।
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V01_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V01" data-block-id="TTB_C01_S03_V01_B01">न चान्नमयदीनामब्रह्मत्वे किञ्चिन्मानम् । येऽन्नं ब्रह्मोपासते ये प्राणं ब्रह्मोपासते आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् विज्ञानं ब्रह्म चेद् वेद अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तस्मा एतत् प्रोवाच । अन्नं प्राणं चक्षुः श्रोत्रं मनो वाचम् इत्यादिना ब्रह्मशब्देनोक्तत्वाच्च । न च लौकिकान्नस्यात्तृत्वमस्ति । येऽन्यथा विदुस्तेऽन्यराजानस्ते क्षय्यलोका भवन्ति इति श्रुतेरविद्यमानोपासनाद् दोषावगतेश्च ।</div>
| verse_id = TTB_C01_S03_V01
| id       = TTB_C01_S03_V01_B01
| text    = न चान्नमयदीनामब्रह्मत्वे किञ्चिन्मानम् । येऽन्नं ब्रह्मोपासते ये प्राणं ब्रह्मोपासते आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् विज्ञानं ब्रह्म चेद् वेद अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तस्मा एतत् प्रोवाच । अन्नं प्राणं चक्षुः श्रोत्रं मनो वाचम् इत्यादिना ब्रह्मशब्देनोक्तत्वाच्च । न च लौकिकान्नस्यात्तृत्वमस्ति । येऽन्यथा विदुस्तेऽन्यराजानस्ते क्षय्यलोका भवन्ति इति श्रुतेरविद्यमानोपासनाद् दोषावगतेश्च ।
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V01_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V01" data-block-id="TTB_C01_S03_V01_B01">न च रमन्त्यहो असदुपासनयाऽऽत्महनः इति च भागवते ।</div>
| verse_id = TTB_C01_S03_V01
| id       = TTB_C01_S03_V01_B01
| text    = न च रमन्त्यहो असदुपासनयाऽऽत्महनः इति च भागवते ।
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V01_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V01" data-block-id="TTB_C01_S03_V01_B01">.नाविद्यमानं ब्रुवते वेदा ध्यातुं न वैदिकाः ।
| verse_id = TTB_C01_S03_V01
| id       = TTB_C01_S03_V01_B01
| text    = .नाविद्यमानं ब्रुवते वेदा ध्यातुं न वैदिकाः ।
अविद्यमानं ध्यायन्तो यान्ति सर्वेऽधरं तमः ॥
अविद्यमानं ध्यायन्तो यान्ति सर्वेऽधरं तमः ॥
तस्मात् सत्यार्थतां ब्रूयात् वेदानामपि सर्वशः ।
तस्मात् सत्यार्थतां ब्रूयात् वेदानामपि सर्वशः ।
य एवं वेद स ज्ञानी ज्ञानवान् नान्यथा भवेत् ॥
य एवं वेद स ज्ञानी ज्ञानवान् नान्यथा भवेत् ॥
इति वेदार्थविवेके ।
इति वेदार्थविवेके ।</div>
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V01_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V01" data-block-id="TTB_C01_S03_V01_B01">. स यश्चायं पुरुषे यश्चासावादित्ये इत्यधिकरणत्वेन भेद एव जीवस्य परमादुक्तः । एतस्मिन्नदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता एतमानन्दमयमात्मानमुसङ्क्रम्य । इमान् लोकान् कामान्नी कामरूप्यनुसञ्चरन् इत्यादिना मुक्तस्यापि भेद एवाभ्यस्यते । अथ सोऽभयं गतो भवति इति मुक्तिप्रस्तावात् । सैषानन्दस्य मीमांसा इति मुक्तानन्दो मीमांस्यते । श्रोत्रियस्य चाकामाहतस्येति सर्वत्र विशेषणाच्च । न ह्यमुक्तस्याकामहतत्वं मुख्यं भवति । न च मुख्या श्रोत्रियता ।</div>
| verse_id = TTB_C01_S03_V01
| id       = TTB_C01_S03_V01_B01
| text    = . स यश्चायं पुरुषे यश्चासावादित्ये इत्यधिकरणत्वेन भेद एव जीवस्य परमादुक्तः । एतस्मिन्नदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता एतमानन्दमयमात्मानमुसङ्क्रम्य । इमान् लोकान् कामान्नी कामरूप्यनुसञ्चरन् इत्यादिना मुक्तस्यापि भेद एवाभ्यस्यते । अथ सोऽभयं गतो भवति इति मुक्तिप्रस्तावात् । सैषानन्दस्य मीमांसा इति मुक्तानन्दो मीमांस्यते । श्रोत्रियस्य चाकामाहतस्येति सर्वत्र विशेषणाच्च । न ह्यमुक्तस्याकामहतत्वं मुख्यं भवति । न च मुख्या श्रोत्रियता ।
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V01_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V01" data-block-id="TTB_C01_S03_V01_B01">यस्य श्रुतिफलं पूर्णं स श्रोत्रिय उदाहृतः ।
| verse_id = TTB_C01_S03_V01
| id       = TTB_C01_S03_V01_B01
| text    = यस्य श्रुतिफलं पूर्णं स श्रोत्रिय उदाहृतः ।
स हि मुक्तोऽकामहतः स हि कामैर्न हन्यते ॥
स हि मुक्तोऽकामहतः स हि कामैर्न हन्यते ॥
यस्य कामास्तु सत्याः स्युस्सहि कामैर्न हन्यते ।
यस्य कामास्तु सत्याः स्युस्सहि कामैर्न हन्यते ।
न ह्यकामः क्वचित् कश्चित् दृश्यते श्रूयतेऽपि च ॥ इति ब्रह्माण्डे ।
न ह्यकामः क्वचित् कश्चित् दृश्यते श्रूयतेऽपि च ॥ इति ब्रह्माण्डे ।</div>
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V01_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V01" data-block-id="TTB_C01_S03_V01_B01">.न च देवपदाकामस्य सकाशादिन्द्रपदाकामस्य शतगुणानन्दो दृश्यते सति च प्राजापत्यादिकामे । न च मानुषाः प्रायस्तदिच्छवः । चक्रवर्तिनस्तु युवशब्देनैव मुक्तत्वमुक्तम् । तस्मान्मुक्तविषयेयं मीमांसा । यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा येऽस्य हृदि स्थिताः इत्यत्राप्यन्तःकरणस्थानामेव कामानां विमोक्ष उक्तः । न तु स्वरूपभूतानाम् । यं यमन्तमभिकामो भवति सोऽस्य सङ्कल्पादेव भवति इति मुक्तानामपि स्वरूपभूतः कामः प्रतीयते ।</div>
| verse_id = TTB_C01_S03_V01
| id       = TTB_C01_S03_V01_B01
| text    = .न च देवपदाकामस्य सकाशादिन्द्रपदाकामस्य शतगुणानन्दो दृश्यते सति च प्राजापत्यादिकामे । न च मानुषाः प्रायस्तदिच्छवः । चक्रवर्तिनस्तु युवशब्देनैव मुक्तत्वमुक्तम् । तस्मान्मुक्तविषयेयं मीमांसा । यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा येऽस्य हृदि स्थिताः इत्यत्राप्यन्तःकरणस्थानामेव कामानां विमोक्ष उक्तः । न तु स्वरूपभूतानाम् । यं यमन्तमभिकामो भवति सोऽस्य सङ्कल्पादेव भवति इति मुक्तानामपि स्वरूपभूतः कामः प्रतीयते ।
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V01_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V01" data-block-id="TTB_C01_S03_V01_B01">कामाः सङ्कल्प आनन्दो मुक्तानां तारतम्यतः ।
| verse_id = TTB_C01_S03_V01
स्वरूपभूतास्ते सर्वे निर्दोषा गुणरूपकाः ॥ इति पाद्मे ।</div>
| id       = TTB_C01_S03_V01_B01
| text    = कामाः सङ्कल्प आनन्दो मुक्तानां तारतम्यतः ।
स्वरूपभूतास्ते सर्वे निर्दोषा गुणरूपकाः ॥ इति पाद्मे ।
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V01_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V01" data-block-id="TTB_C01_S03_V01_B01">सङ्कल्पादेव च तच्छ्रुतेः इति सूत्रम् । भेदव्यपदेशात् इति जीवेशयोर्भेदश्चोक्तो भगवता ।</div>
| verse_id = TTB_C01_S03_V01
| id       = TTB_C01_S03_V01_B01
| text    = सङ्कल्पादेव च तच्छ्रुतेः इति सूत्रम् । भेदव्यपदेशात् इति जीवेशयोर्भेदश्चोक्तो भगवता ।
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V01_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V01" data-block-id="TTB_C01_S03_V01_B01">न च भेददर्शनमसुकरम् । स्वरूपत्वात् भेदस्य । सर्वव्यावृत्तं हि सर्वस्य स्वरूपं सर्वैरनुभूयते । अन्यथाऽहं वा दृष्टोऽन्यो वा दृष्ट इत्यपि संशयः स्यात् । न च पश्चात् भेदो ज्ञायत इत्यत्र किञ्चिन्मानम् । न हि दृष्टवस्तुनः पुरुषस्य तस्य वस्त्वन्तराद् भेदे संशयः क्वचिद् दृष्टः । न च सर्वतो व्यावृत्यनुभवे सर्वज्ञताऽपेक्षितेति दोषः । सामान्यतः सर्वस्य सर्वैरपि ज्ञातत्वात् । यावत्तु सर्वतो भेदो विशेषतो न ज्ञायते तावत् स्वरूपमेव विशेषतो न ज्ञातम् । न हि ज्ञाताद्वस्तुनोऽव्यावृत्तिः केनचित् शङ्क्यते । यदा तु संशीयते तदापि कुतश्चिद् व्यावृत्तमेव ज्ञायते । न हि सर्वमिदं भवति वा न वेति कस्यचित् संशयः । अतो व्यावृत्तिरेव स्वरूपम् । अस्य भेद इति विशेष्यत्वमस्य स्वरूपमितिवत् । यथाऽस्तीति वर्तमानः कालो वस्तुना सहैवानुभूयते एवमन्यस्मात् व्यावृत्तमित्यत्रान्यदपि सामान्यतः सहैवानुभूयते । न ह्यस्तीति वर्तमानकालापेक्षयानुभूयत इत्येतावता विद्यमानता नाम वस्तुनोऽन्या । सदित्यपि शत्रन्तत्वात् कालसम्बन्ध्येवाऽनुभूयते तिष्ठन्नितिवत् । एवमन्यस्मात् व्यावृत्तमित्यन्येन सह प्रतीयमानमपि न स्वरूपादन्यत् । अस्माद् व्यावृत्तिरन्यस्य स्वरूपमन्यस्माद् व्यावृत्तिरस्य स्वरूपमिति नैकस्वरूपता । ज्ञानानन्दादिवत् स्वरूपत्वेऽपि व्यवहारविशेषो भवति । न च स्वरूपत्वेन भेदस्याभावो भवति । ज्ञानान्दादिवदेव । अन्यप्रतियोगिकत्वाद् भेदस्य न स्वस्मादपि भवति ।</div>
| verse_id = TTB_C01_S03_V01
| id       = TTB_C01_S03_V01_B01
| text    = न च भेददर्शनमसुकरम् । स्वरूपत्वात् भेदस्य । सर्वव्यावृत्तं हि सर्वस्य स्वरूपं सर्वैरनुभूयते । अन्यथाऽहं वा दृष्टोऽन्यो वा दृष्ट इत्यपि संशयः स्यात् । न च पश्चात् भेदो ज्ञायत इत्यत्र किञ्चिन्मानम् । न हि दृष्टवस्तुनः पुरुषस्य तस्य वस्त्वन्तराद् भेदे संशयः क्वचिद् दृष्टः । न च सर्वतो व्यावृत्यनुभवे सर्वज्ञताऽपेक्षितेति दोषः । सामान्यतः सर्वस्य सर्वैरपि ज्ञातत्वात् । यावत्तु सर्वतो भेदो विशेषतो न ज्ञायते तावत् स्वरूपमेव विशेषतो न ज्ञातम् । न हि ज्ञाताद्वस्तुनोऽव्यावृत्तिः केनचित् शङ्क्यते । यदा तु संशीयते तदापि कुतश्चिद् व्यावृत्तमेव ज्ञायते । न हि सर्वमिदं भवति वा न वेति कस्यचित् संशयः । अतो व्यावृत्तिरेव स्वरूपम् । अस्य भेद इति विशेष्यत्वमस्य स्वरूपमितिवत् । यथाऽस्तीति वर्तमानः कालो वस्तुना सहैवानुभूयते एवमन्यस्मात् व्यावृत्तमित्यत्रान्यदपि सामान्यतः सहैवानुभूयते । न ह्यस्तीति वर्तमानकालापेक्षयानुभूयत इत्येतावता विद्यमानता नाम वस्तुनोऽन्या । सदित्यपि शत्रन्तत्वात् कालसम्बन्ध्येवाऽनुभूयते तिष्ठन्नितिवत् । एवमन्यस्मात् व्यावृत्तमित्यन्येन सह प्रतीयमानमपि न स्वरूपादन्यत् । अस्माद् व्यावृत्तिरन्यस्य स्वरूपमन्यस्माद् व्यावृत्तिरस्य स्वरूपमिति नैकस्वरूपता । ज्ञानानन्दादिवत् स्वरूपत्वेऽपि व्यवहारविशेषो भवति । न च स्वरूपत्वेन भेदस्याभावो भवति । ज्ञानान्दादिवदेव । अन्यप्रतियोगिकत्वाद् भेदस्य न स्वस्मादपि भवति ।
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V01_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V01" data-block-id="TTB_C01_S03_V01_B01">भेदस्तु सर्ववस्तूनां स्वरूपं नैजमव्ययम् ।
| verse_id = TTB_C01_S03_V01
| id       = TTB_C01_S03_V01_B01
| text    = भेदस्तु सर्ववस्तूनां स्वरूपं नैजमव्ययम् ।
नष्टानामपि वस्तूनां भेदो नैव विनश्यति ॥
नष्टानामपि वस्तूनां भेदो नैव विनश्यति ॥
अवस्तुनोऽपि रूपं स्वं भेद एव न चान्यथा ।
अवस्तुनोऽपि रूपं स्वं भेद एव न चान्यथा ।
Line 746: Line 543:
अतः स सर्वव्यावृत्तस्वरूपो भगवान् परः ॥
अतः स सर्वव्यावृत्तस्वरूपो भगवान् परः ॥
येन ज्ञातः स तु ज्ञानी मुच्यते नात्र संशयः ॥
येन ज्ञातः स तु ज्ञानी मुच्यते नात्र संशयः ॥
इति तत्त्वनिर्णये ॥
इति तत्त्वनिर्णये ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 767: Line 563:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V09" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S03_V09">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V09" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S03_V09">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V09_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V09" data-block-id="TTB_C01_S03_V09_B01">चक्षुः स चष्टे यद् विष्णुः श्रोत्रं श्रोतृत्वतो विभुः ।
| verse_id = TTB_C01_S03_V09
| id       = TTB_C01_S03_V09_B01
| text    = चक्षुः स चष्टे यद् विष्णुः श्रोत्रं श्रोतृत्वतो विभुः ।
वाक् च वक्तृत्वतो नित्यं मनो मन्तृत्वतस्तथा ॥
वाक् च वक्तृत्वतो नित्यं मनो मन्तृत्वतस्तथा ॥
तपो ज्ञानस्वरूपत्वाद् विज्ञानं तु विवेचनात् ।
तपो ज्ञानस्वरूपत्वाद् विज्ञानं तु विवेचनात् ।
Line 778: Line 571:
मुक्तो भूत्वाऽन्नवांश्च स्यादन्नादश्च सदैव तु ।
मुक्तो भूत्वाऽन्नवांश्च स्यादन्नादश्च सदैव तु ।
अन्ननामा तु भगवान् विद्वांस्तमुपजीवति ॥
अन्ननामा तु भगवान् विद्वांस्तमुपजीवति ॥
तद्वांश्च तेन गुप्तत्वात् .... ॥ १८ ॥
तद्वांश्च तेन गुप्तत्वात् .... ॥ १८ ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 789: Line 581:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V12" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S03_V12">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V12" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S03_V12">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V12_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V12" data-block-id="TTB_C01_S03_V12_B01">..... विद्यार्थे वसतीच्छया ।
| verse_id = TTB_C01_S03_V12
| id       = TTB_C01_S03_V12_B01
| text    = ..... विद्यार्थे वसतीच्छया ।
आगतं नेति न ब्रूयात् तदेतद् विदुषो व्रतम् ॥
आगतं नेति न ब्रूयात् तदेतद् विदुषो व्रतम् ॥
स विष्णुः पृथिवीनामा पृथुत्वात् प्राणनामकः ।
स विष्णुः पृथिवीनामा पृथुत्वात् प्राणनामकः ।
Line 813: Line 602:
वार्धके चेद् विजानाति मुक्तः पादौ प्रपश्यति ॥
वार्धके चेद् विजानाति मुक्तः पादौ प्रपश्यति ॥
तेजोमण्डलमेवान्यत् अङ्गं विष्णोः प्रपश्यति ।
तेजोमण्डलमेवान्यत् अङ्गं विष्णोः प्रपश्यति ।
पूर्वे वयसि बोद्धव्यमामुखात् सर्वदृष्टये ॥ ११ ॥
पूर्वे वयसि बोद्धव्यमामुखात् सर्वदृष्टये ॥ ११ ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 820: Line 608:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V13" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S03_V13">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V13" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S03_V13">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V13_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V13" data-block-id="TTB_C01_S03_V13_B01">क्षेमकृत्वात् क्षेमनामा वाचिस्थः स परो हरिः ।
| verse_id = TTB_C01_S03_V13
| id       = TTB_C01_S03_V13_B01
| text    = क्षेमकृत्वात् क्षेमनामा वाचिस्थः स परो हरिः ।
योगनामा तथा प्राणे सर्वकामनियोजनात् ॥
योगनामा तथा प्राणे सर्वकामनियोजनात् ॥
क्षेमनामा क्षेमकृत्त्वादपानेऽपि हरिः स्वयम् ।
क्षेमनामा क्षेमकृत्त्वादपानेऽपि हरिः स्वयम् ।
Line 836: Line 621:
उपस्थमानिनि शिवे प्रजात्यानन्दसन्ततेः ॥
उपस्थमानिनि शिवे प्रजात्यानन्दसन्ततेः ॥
दातृत्वात् तत्तदाख्योऽसौ सन्ततिस्त्वमृतं स्मृतम् ।
दातृत्वात् तत्तदाख्योऽसौ सन्ततिस्त्वमृतं स्मृतम् ।
सर्वः सर्वप्रदत्वात् तु प्रकृतौ पुरुषोत्तमः ॥ १२ ॥
सर्वः सर्वप्रदत्वात् तु प्रकृतौ पुरुषोत्तमः ॥ १२ ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 843: Line 627:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V14" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S03_V14">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V14" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S03_V14">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V14_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V14" data-block-id="TTB_C01_S03_V14_B01">स प्रतिष्ठा स्थापकत्वात् मनो मान्यत्वतो हरिः ।
| verse_id = TTB_C01_S03_V14
| id       = TTB_C01_S03_V14_B01
| text    = स प्रतिष्ठा स्थापकत्वात् मनो मान्यत्वतो हरिः ।
नमो नम्यत्वतो नित्यं महश्चापि महत्त्वतः ॥
नमो नम्यत्वतो नित्यं महश्चापि महत्त्वतः ॥
विरिञ्चमारकश्चासौ ब्रह्म पूर्णगुणत्वतः ॥ १३ ॥
विरिञ्चमारकश्चासौ ब्रह्म पूर्णगुणत्वतः ॥ १३ ॥</div>
}}


</div>
</div>
Line 865: Line 645:


<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V16" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S03_V16">
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-TTB_C01_S03_V16" data-block-id="bhashya-TTB_C01_S03_V16">
{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V16_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V16" data-block-id="TTB_C01_S03_V16_B01">वेदैनं तत्त्वतो ब्रह्मा स एनं पञ्चरूपिणम् ॥
| verse_id = TTB_C01_S03_V16
| id       = TTB_C01_S03_V16_B01
| text    = वेदैनं तत्त्वतो ब्रह्मा स एनं पञ्चरूपिणम् ॥
प्राप्य गायति मुक्तः सन्नन्ननामाऽस्मि भोग्यतः ।
प्राप्य गायति मुक्तः सन्नन्ननामाऽस्मि भोग्यतः ।
यथेष्टमन्नभोक्ता च कीर्तिकर्ता हरेस्तथा ॥
यथेष्टमन्नभोक्ता च कीर्तिकर्ता हरेस्तथा ॥
Line 880: Line 657:
योऽहमेवंविदभवं तस्य मे माधवः पतिः ॥
योऽहमेवंविदभवं तस्य मे माधवः पतिः ॥
इति ब्रह्मा गायमानो मुक्तश्चरति सर्वदा ॥
इति ब्रह्मा गायमानो मुक्तश्चरति सर्वदा ॥
इति यजुःसंहितायाम् ॥
इति यजुःसंहितायाम् ॥</div>
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V16_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V16" data-block-id="TTB_C01_S03_V16_B01">अन्नं भगवन्तं न परिचक्षीत । न निराकुर्यात् । तद्गुणांस्तत्कर्माणि वा कुत्रापि बहु कुर्वीत । बहुगुणत्वेन प्रतिपादयेत् भगवन्तम् । यया कया च विधया बह्वन्नं प्राप्नुयात् । अतिप्रयत्नेनापि विहितप्रकारेण बहुतरां भगवद्विद्यां प्राप्नुयात् ।</div>
| verse_id = TTB_C01_S03_V16
| id       = TTB_C01_S03_V16_B01
| text    = अन्नं भगवन्तं न परिचक्षीत । न निराकुर्यात् । तद्गुणांस्तत्कर्माणि वा कुत्रापि बहु कुर्वीत । बहुगुणत्वेन प्रतिपादयेत् भगवन्तम् । यया कया च विधया बह्वन्नं प्राप्नुयात् । अतिप्रयत्नेनापि विहितप्रकारेण बहुतरां भगवद्विद्यां प्राप्नुयात् ।
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V16_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V16" data-block-id="TTB_C01_S03_V16_B01">प्रजापतिः प्रथमजा ऋतस्यात्मनाऽऽत्मानमभिसम्बभूव ।
| verse_id = TTB_C01_S03_V16
प्रजापते न त्वदेतान्यन्यो विश्वा जातानि परि ता बभूव इत्यादिना विरिञ्चस्यैवैतद् गानम् । अन्यो न परि बभूवेति निषेधात् ।</div>
| id       = TTB_C01_S03_V16_B01
| text    = प्रजापतिः प्रथमजा ऋतस्यात्मनाऽऽत्मानमभिसम्बभूव ।
प्रजापते न त्वदेतान्यन्यो विश्वा जातानि परि ता बभूव इत्यादिना विरिञ्चस्यैवैतद् गानम् । अन्यो न परि बभूवेति निषेधात् ।
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V16_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V16" data-block-id="TTB_C01_S03_V16_B01">विद्युद्वन्मानुषा विद्युः सूर्यमण्डलवत् सुराः ।
| verse_id = TTB_C01_S03_V16
| id       = TTB_C01_S03_V16_B01
| text    = विद्युद्वन्मानुषा विद्युः सूर्यमण्डलवत् सुराः ।
प्रतिबिम्बवच्च गिरिशो ब्रह्मैनं पश्यति स्फुटम् ॥
प्रतिबिम्बवच्च गिरिशो ब्रह्मैनं पश्यति स्फुटम् ॥
ब्रह्मा हि स्थिरचिद्रूपो बहुलात्मा विशेषतः ।
ब्रह्मा हि स्थिरचिद्रूपो बहुलात्मा विशेषतः ।
अन्ये क्रमादबहुलास्तथा चञ्चलचेतसः ॥
अन्ये क्रमादबहुलास्तथा चञ्चलचेतसः ॥
तस्मात् सम्यङ् न पश्यन्ति हरिं ब्रह्मा तु पश्यति ॥
तस्मात् सम्यङ् न पश्यन्ति हरिं ब्रह्मा तु पश्यति ॥
इति हरिवंशवचनाच्च ब्रह्मैवैनं सम्यग् वेद ।
इति हरिवंशवचनाच्च ब्रह्मैवैनं सम्यग् वेद ।</div>
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V16_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V16" data-block-id="TTB_C01_S03_V16_B01">यस्योच्चोथ समो वा कश्चिन्नैवास्त्यनन्तसच्छक्तेः ।
| verse_id = TTB_C01_S03_V16
तं वन्दे परमेशं प्रेयांसं प्रेयसश्च मे विष्णुम् ॥</div>
| id       = TTB_C01_S03_V16_B01
| text    = यस्योच्चोथ समो वा कश्चिन्नैवास्त्यनन्तसच्छक्तेः ।
तं वन्दे परमेशं प्रेयांसं प्रेयसश्च मे विष्णुम् ॥
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V16_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V16" data-block-id="TTB_C01_S03_V16_B01">यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं बट् तद्दर्शतमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।
| verse_id = TTB_C01_S03_V16
वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः मध्वो यत्तु तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हि तेन प्रभौ ॥</div>
| id       = TTB_C01_S03_V16_B01
| text    = यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं बट् तद्दर्शतमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।
वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः मध्वो यत्तु तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हि तेन प्रभौ ॥
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V16_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V16" data-block-id="TTB_C01_S03_V16_B01">हनुशब्दो ज्ञानवाची हनूमान् मतिशब्दितः ।
| verse_id = TTB_C01_S03_V16
| id       = TTB_C01_S03_V16_B01
| text    = हनुशब्दो ज्ञानवाची हनूमान् मतिशब्दितः ।
रामस्य स्वृतरूपस्य वाचस्तेनानयन्त हि ॥
रामस्य स्वृतरूपस्य वाचस्तेनानयन्त हि ॥
भृतमो भीम इत्युक्तो वाचो मा मातरः स्मृताः ।
भृतमो भीम इत्युक्तो वाचो मा मातरः स्मृताः ।
Line 932: Line 685:
मध्व आनन्दतीर्थः स्यात् तृतीया मारुती तनुः ।
मध्व आनन्दतीर्थः स्यात् तृतीया मारुती तनुः ।
इति सूक्तगतं रूपत्रयमेतन्महात्मनः ।
इति सूक्तगतं रूपत्रयमेतन्महात्मनः ।
यो वेद वेदवित् स स्यात् तत्त्ववित् तत्प्रसादतः ॥ इति च ।
यो वेद वेदवित् स स्यात् तत्त्ववित् तत्प्रसादतः ॥ इति च ।</div>
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V16_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V16" data-block-id="TTB_C01_S03_V16_B01">साधको रामवाक्यानां तत्समीपगतः सदा ।
| verse_id = TTB_C01_S03_V16
| id       = TTB_C01_S03_V16_B01
| text    = साधको रामवाक्यानां तत्समीपगतः सदा ।
हनूमान् प्रथमो ज्ञेयो भीमस्तु बहुभुक् पितोः ॥
हनूमान् प्रथमो ज्ञेयो भीमस्तु बहुभुक् पितोः ॥
पृतनाक्षयकारी च द्वितीयस्तु तृतीयकः ।
पृतनाक्षयकारी च द्वितीयस्तु तृतीयकः ।
Line 951: Line 700:
त्रेतायां द्वापरे चैव कलौ चैते क्रमात् त्रयः ॥
त्रेतायां द्वापरे चैव कलौ चैते क्रमात् त्रयः ॥
एतेषां परमो विष्णुर्नेता सर्वेश्वरेश्वरः ।
एतेषां परमो विष्णुर्नेता सर्वेश्वरेश्वरः ।
स्वयम्भुब्रह्मसञ्ज्ञोऽसौ परस्मै ब्रह्मणे नमः ॥ इति च ।
स्वयम्भुब्रह्मसञ्ज्ञोऽसौ परस्मै ब्रह्मणे नमः ॥ इति च ।</div>
}}


{{Bhashyam
<div class="bhashyam-block" id="TTB_C01_S03_V16_B01" data-verse="TTB_C01_S03_V16" data-block-id="TTB_C01_S03_V16_B01">पूर्णागण्यगुणोदारधाम्ने नित्याय वेधसे ।
| verse_id = TTB_C01_S03_V16
अमन्दानन्दसान्द्राय प्रेयसे विष्णवे नमः ॥</div>
| id       = TTB_C01_S03_V16_B01
| text    = पूर्णागण्यगुणोदारधाम्ने नित्याय वेधसे ।
अमन्दानन्दसान्द्राय प्रेयसे विष्णवे नमः ॥
}}


</div>
</div>
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Taittiriya"