Anandamakaranda

JSON:Bruhadaranyaka: Difference between revisions

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
(2 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 1: Line 1:
__NOINDEX__
__NOTOC__
<pre class="gr-json-meta">
{
{
  "schema": 1,
"schema": 3,
  "doc": {
"doc": {
    "slug": "Bruhadaranyaka",
"slug": "Bruhadaranyaka",
    "title": "बृहदारण्यकोपनिषत्",
"title": "बृहदारण्यकोपनिषत्",
    "type": "bruhadaranyaka",
"type": "bruhadaranyaka",
    "docId": "BR",
"docId": "BR",
    "parent": null,
"parent": null,
    "related": [],
"related": [],
    "nextId": 713
"nextId": 1079
  },
},
  "blocks": [
"blocks": [
    {
{
      "id": "Bruhadaranyaka-1",
"id": "Bruhadaranyaka-1",
      "oldKey": "BR_C01_S01",
"oldKey": "BR_C01_S01",
      "type": "section",
"type": "section",
      "parent": null,
"parent": null,
      "chapter": "BR_C01",
"chapter": "BR_C01",
      "verseType": "brahmanam",
"verseType": "brahmanam",
      "text": "अश्वब्राह्मणम्"
"lines": [
    },
"अश्वब्राह्मणम्"
    {
]
      "id": "Bruhadaranyaka-2",
},
      "oldKey": "BR_C01_S01_V01",
{
      "type": "verse",
"id": "Bruhadaranyaka-2",
      "parent": "BR_C01_S01",
"oldKey": "BR_C01_S01_V01",
      "chapter": "BR_C01",
"type": "verse",
      "verseType": "mantra",
"parent": "BR_C01_S01",
      "text": "ॐ उषा वा अश्वस्य मेध्यस्य शिरः सूर्यश्चक्षुर्वातः प्राणो व्यात्तमग्निर्वैश्वानरः । संवत्सरः आत्मा अश्वस्य मेध्यस्य । द्यौः पृष्ठमन्तरिक्षमुदरं, पृथिवी पाजस्यं, दिशः पार्श्वे । अवान्तरदिशः पर्शवः । ऋतवोऽङ्गानि मासाश्चार्धमासाश्च पर्वाण्यहोरात्राणि प्रतिष्ठा । नक्षत्राण्यस्थीनि नभो मांसान्युवध्यं सिकताः सिन्धवो गुदा यकृच्च क्लोमानश्च पर्वता ओषधयश्च वनस्पतयश्च लोमान्युद्यन् पूर्वार्धो निम्लोचन् जघनार्धो यद्विजृम्भते तद्विद्योतते यद्विधूनुते तत्स्तनयति यन्मेहति तद्वर्षति वागेवास्य वाक् ॥ १ ॥"
"chapter": "BR_C01",
    },
"verseType": "mantra",
    {
"lines": [
      "id": "Bruhadaranyaka-3",
"ॐ उषा वा अश्वस्य मेध्यस्य शिरः सूर्यश्चक्षुर्वातः प्राणो व्यात्तमग्निर्वैश्वानरः । संवत्सरः आत्मा अश्वस्य मेध्यस्य । द्यौः पृष्ठमन्तरिक्षमुदरं, पृथिवी पाजस्यं, दिशः पार्श्वे । अवान्तरदिशः पर्शवः । ऋतवोऽङ्गानि मासाश्चार्धमासाश्च पर्वाण्यहोरात्राणि प्रतिष्ठा । नक्षत्राण्यस्थीनि नभो मांसान्युवध्यं सिकताः सिन्धवो गुदा यकृच्च क्लोमानश्च पर्वता ओषधयश्च वनस्पतयश्च लोमान्युद्यन् पूर्वार्धो निम्लोचन् जघनार्धो यद्विजृम्भते तद्विद्योतते यद्विधूनुते तत्स्तनयति यन्मेहति तद्वर्षति वागेवास्य वाक् ॥ १ ॥"
      "oldKey": "BR_C01_S01_V01_B01",
]
      "type": "bhashya",
},
      "parent": "BR_C01_S01",
{
      "chapter": "BR_C01",
"id": "Bruhadaranyaka-3",
      "verseType": null,
"oldKey": "BR_C01_S01_V01_B01",
      "text": "श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यप्रणीतं बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्यम्\nप्राणादेरीशितारं परमसुखनिधिं सर्वदोषव्यपेतं सर्वान्तस्थं सुपूर्णं प्रकृतिपतिमजं सर्वबाह्यं सुनित्यम् ।\nसर्वज्ञं सर्वशक्तिं सुरमुनिमनुजाद्यैः सदा सेव्यमानं विष्णुं वन्दे सदाऽहं सकलजगदनाद्यन्तमानन्ददं तम् ॥ १ ॥"
"type": "bhashya",
    },
"parent": "BR_C01_S01",
    {
"chapter": "BR_C01",
      "id": "Bruhadaranyaka-4",
"verseType": null,
      "oldKey": "BR_C01_S01_V02",
"lines": [
      "type": "verse",
"श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यप्रणीतं बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्यम्",
      "parent": "BR_C01_S01",
"प्राणादेरीशितारं परमसुखनिधिं सर्वदोषव्यपेतं सर्वान्तस्थं सुपूर्णं प्रकृतिपतिमजं सर्वबाह्यं सुनित्यम् ।",
      "chapter": "BR_C01",
"सर्वज्ञं सर्वशक्तिं सुरमुनिमनुजाद्यैः सदा सेव्यमानं विष्णुं वन्दे सदाऽहं सकलजगदनाद्यन्तमानन्ददं तम् ॥ १ ॥"
      "verseType": "mantra",
]
      "text": "अहर्वा अश्वं पुरस्ताद् महिमाऽन्वजायत । तस्य पूर्वे समुद्रे योनौ रात्रिरेनं पश्चान्महिमाऽन्वजायत तस्यापरे समुद्रे योनिरेतौ वा अश्वं महिमानावभितः सम्बभूवतुर्हयो भूत्वा देवानवहद् वाजी गन्धर्वानर्वाऽसुरानश्वो मनुष्यान् समुद्र एवास्य बन्धुः समुद्रो योनिः ॥ २ ॥॥ इति अश्वब्राह्मणम् ॥"
},
    },
{
    {
"id": "Bruhadaranyaka-4",
      "id": "Bruhadaranyaka-5",
"oldKey": "BR_C01_S01_V01_B01",
      "oldKey": "BR_C01_S01_V02_B01",
"type": "bhashya",
      "type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S01",
      "parent": "BR_C01_S01",
"chapter": "BR_C01",
      "chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
      "verseType": null,
"lines": [
      "text": "अश्वपूर्वापरौ होम्यौ महिमानौ ग्रहौ स्मृतौ ।\nअहोरात्राभिमन्तारौ तयोरप्यभिमानिनौ ॥\nकामश्चाथ रतिश्चैव विष्णुब्रह्मशरीरजौ ।\nसमुद्रेकात् समुद्रस्तु विष्णुः पूर्वमुदाहृतः ॥\nउपचारेण तूद्रेकादपरश्च चतुर्मुखः ।\nस विष्णुर्हयनामा सन् देववाह्येषु संस्थितः ॥\nवाजिनामा तु गन्धर्वेष्वर्वनामाऽसुरेषु च ।\nमनुष्येष्वश्वनामाऽसौ तद्बन्धुः स्वयमेव सः ॥\nतस्मादेवोत्थितिस्तस्य रूपभेदो न तस्य च ।\nऐश्वर्यात् स तथापीशो व्यक्तिभावं गमिष्यति ॥\nहत्वा याति यतः शत्रून् हरिस्तस्मात् हयः स्मृतः ।\nसर्वदा युद्धकर्तृत्वाद्वाजी चापि प्रकीर्तितः ॥\nअर्वाऽभिगमनादुक्त आशुत्वादश्व उच्यते ॥ इति वैहायसे ।"
"यथा तुष्टाव लक्ष्मीशं सर्गादौ चतुराननः ।",
    },
"तथा जगाद सूर्याय याज्ञवल्क्याय सोऽब्रवीत् ॥ २ ॥"
    {
]
      "id": "Bruhadaranyaka-6",
},
      "oldKey": "BR_C01_S02",
{
      "type": "section",
"id": "Bruhadaranyaka-5",
      "parent": null,
"oldKey": "BR_C01_S01_V01_B01",
      "chapter": "BR_C01",
"type": "bhashya",
      "verseType": "brahmanam",
"parent": "BR_C01_S01",
      "text": "अश्वमेधब्राह्मणम्"
"chapter": "BR_C01",
    },
"verseType": null,
    {
"lines": [
      "id": "Bruhadaranyaka-7",
"वाजिरूपेण सूर्येण प्रोक्तं वाजसनेयकम् ।",
      "oldKey": "BR_C01_S02_V01",
"कण्वाय याज्ञवल्क्योऽदात् काण्वं तेन प्रकीर्तितम् ॥ इति वाराहे ।"
      "type": "verse",
]
      "parent": "BR_C01_S02",
},
      "chapter": "BR_C01",
{
      "verseType": "mantra",
"id": "Bruhadaranyaka-6",
      "text": "नैवेह किञ्चनाग्र आसीत् मृत्युनैवेदमावृतमासीद् अशनाया हि मृत्युस्तन्मनोऽकुरुतात्मन्वी स्यामिति । सोऽर्चन्नचरत् तस्यार्चत आपोऽजायन्तार्चतो ह वै मे कमभूदिति तदेवार्कस्यार्कत्वं कंह वा अस्मै भवति य एवमेतदर्कस्यार्कत्वं वेद ॥ १ ॥"
"oldKey": "BR_C01_S01_V01_B01",
    },
"type": "bhashya",
    {
"parent": "BR_C01_S01",
      "id": "Bruhadaranyaka-8",
"chapter": "BR_C01",
      "oldKey": "BR_C01_S02_V01_B01",
"verseType": null,
      "type": "bhashya",
"lines": [
      "parent": "BR_C01_S02",
"अश्वस्वरूपो ब्रह्माऽभूदश्वरूपाज्जनार्दनात् ।",
      "chapter": "BR_C01",
"तत्र सन्निहितो विष्णुरश्वरूपः स्वयं प्रभुः ॥",
      "verseType": null,
"तयोश्च प्रतिमा मेध्यो यतोऽश्वोऽयं श्रुतौ श्रुतः ।",
      "text": "सर्वसंहारकं विष्णुं देवीं जीवांस्तथैव च ।\nकालं त्रिगुणसाम्यं च कर्माणि प्राणमिन्द्रियम् ॥ संस्कारं चैव वेदांश्च नर्ते किञ्चिल्लये त्वभूत् ॥ इति ब्रह्मतर्के ।"
"सर्वं जगत्तदङ्गेषु तस्मात् सन्निहितं स्मृतम् ॥",
    },
"तयोरङ्गेष्विदं यस्मात् जगत्सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ इति प्रध्याने ।"
    {
]
      "id": "Bruhadaranyaka-9",
},
      "oldKey": "BR_C01_S02_V02",
{
      "type": "verse",
"id": "Bruhadaranyaka-7",
      "parent": "BR_C01_S02",
"oldKey": "BR_C01_S01_V01_B01",
      "chapter": "BR_C01",
"type": "bhashya",
      "verseType": "mantra",
"parent": "BR_C01_S01",
      "text": "आपो वा अर्कस्तद्यदपांशर आसीत् तत्समहन्यत । सा पृथिव्यभवत् । तस्यामश्राम्यत् । तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य तेजो रसो निरवर्तताग्निः ॥ २ ॥"
"chapter": "BR_C01",
    },
"verseType": null,
    {
"lines": [
      "id": "Bruhadaranyaka-10",
"उच्चैःश्रवाः सन्निहितो मेध्येऽश्वे तत्र केशवः ।",
      "oldKey": "BR_C01_S02_V02_B01",
"तस्मिन्निदं जगत्सर्वं ब्रह्मा चोच्चैःश्रवःस्थितः ॥ इति सौपर्णे ।"
      "type": "bhashya",
]
      "parent": "BR_C01_S02",
},
      "chapter": "BR_C01",
{
      "verseType": null,
"id": "Bruhadaranyaka-8",
      "text": "अर्कशब्दस्यादित्ये प्रसिद्धत्वादप्शब्दोऽपि तत्रेत्याशङ्कां निवर्तयितुमापो वा अर्क इति पुनर्वचनम् । नादित्येऽर्कशब्दः किन्त्वप्स्वेवार्कशब्द इत्यर्थः । शरो मण्डः ।"
"oldKey": "BR_C01_S01_V01_B01",
    },
"type": "bhashya",
    {
"parent": "BR_C01_S01",
      "id": "Bruhadaranyaka-11",
"chapter": "BR_C01",
      "oldKey": "BR_C01_S02_V03",
"verseType": null,
      "type": "verse",
"lines": [
      "parent": "BR_C01_S02",
"पर्वताः सिकताश्चैव नद्यः कूपाः सरांसि च ।",
      "chapter": "BR_C01",
"हविः कपालयूपाद्या देवता एव सर्वशः ॥",
      "verseType": "mantra",
"तत्तन्नामैव नामैषां भिन्नानामभिमानतः ।",
      "text": "स त्रेधाऽऽत्मानं व्यकुरुतादित्यं तृतीयं वायुं तृतीयं अग्निं तृतीयम् । स एष प्राणस्त्रेधा विहितस्तस्य प्राची दिक् शिरोऽसौ चासौ चेर्मावथास्य प्रतीची दिक् पुच्छमसौ चासौ च सक्थ्यौ दक्षिणा चोदीची च पार्श्वे, द्यौः पृष्ठमन्तरिक्षमुदरमियमुरस्स एषोऽप्सु प्रतिष्ठितो यत्र क्व चैति तदेव प्रतितिष्ठत्येवं विद्वान् ॥३॥"
"नामानि तान्यपि हरेः स हि सर्वगुणाधिकः ॥ इति नारदीये ।"
    },
]
    {
},
      "id": "Bruhadaranyaka-12",
{
      "oldKey": "BR_C01_S02_V03_B01",
"id": "Bruhadaranyaka-9",
      "type": "bhashya",
"oldKey": "BR_C01_S01_V01_B01",
      "parent": "BR_C01_S02",
"type": "bhashya",
      "chapter": "BR_C01",
"parent": "BR_C01_S01",
      "verseType": null,
"chapter": "BR_C01",
      "text": "वायुरग्निरिति प्रोक्तो ह्यग्रणीत्वादथाङ्गिनाम् ।\nनेतृत्वाददनाच्चापि तस्य स्रष्टा जनार्दनः ॥\nस वायुर्वायुरूपेण जगत्पाति शरीरगः ।\nआदित्यस्थेन रूपेण जगद्याति प्रकाशयन् ॥\nअग्निस्थेन तु रूपेण हूयते सर्वयष्टृभिः ।\nआदाय यात्यायुरिति स एवादित्य उच्यते ॥॥\nतत्सम्बन्धात्तु तन्नाम सूर्यस्याग्नेस्तथैव च ।\nस एष कूर्मरूपेण वायुरण्डोदके स्थितः ॥॥\nविष्णुना कूर्मरूपेण धारितोऽनन्तधारकः ।\nअस्य पादा हि चत्वारो ह्यण्डोदे कोणसंस्थिताः ॥\nउरस्तु भूमिसंश्लिष्टमतिरिच्य भुवं पुनः ।\nपार्श्वतः पृष्ठतश्चैव शिरश्चोदकसंस्थितम् ॥\nआकाशमुदरे तस्य द्यौः पृष्ठे संस्थिता विभोः ।\nएवंविद्वांस्तु यत्रैति तत्रैव प्रतितिष्ठति ॥ इति प्रभञ्जने ।"
"verseType": null,
    },
"lines": [
    {
"उषाः शिरो ब्रह्मनाम तत्त्वमस्यादयोऽखिलाः ।",
      "id": "Bruhadaranyaka-13",
"सप्तम्यर्थाः समुद्दिष्टाः पञ्चम्यर्थास्तथा श्रुताः ॥",
      "oldKey": "BR_C01_S02_V04",
"षष्ठ्यर्थाश्च चतुर्थ्यर्थास्तृतीयार्थाश्च सर्वशः ।",
      "type": "verse",
"तदैक्यवाचिवच्छब्दाः अपि तद्गत्ववाचकाः ॥",
      "parent": "BR_C01_S02",
"ऐक्यार्था नैव ते सर्वे भिन्नरूपाः यतः सदा ।",
      "chapter": "BR_C01",
"ईशाङ्गवाचिनो वा स्युस्तेषामेव तदर्थतः ॥",
      "verseType": "mantra",
"सप्तसु प्रथमा यस्मात् तत्तद्योग्यार्थता भवेत् ॥ इति ब्रह्मतर्के ।"
      "text": "सोऽकामयत द्वितीयो म आत्मा जायेतेति स मनसा वाचं मिथुनं समभवदशनायां मृत्युस्तद्यद्रेत आसीत् स संवत्सरोऽभवन्न ह पुरा ततः संवत्सर आस तमेतावन्तं कालमबिभर्यावान् संवत्सरस्तमेतावतः कालस्य परस्तादसृजत । तं जातमभिव्याददात् स भाणमकरोत् सैव वागभवत् ॥ ४ ॥"
]
    },
},
    {
{
      "id": "Bruhadaranyaka-14",
"id": "Bruhadaranyaka-10",
      "oldKey": "BR_C01_S02_V04_B01",
"oldKey": "BR_C01_S01_V01_B01",
      "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
      "parent": "BR_C01_S02",
"parent": "BR_C01_S01",
      "chapter": "BR_C01",
"chapter": "BR_C01",
      "verseType": null,
"verseType": null,
      "text": "आत्मा, ब्रह्मा मे द्वितीयो जायेतेत्यकामयत । वायुरेव ब्रह्मा भवतीति दर्शयितुं वायोः सृष्टिः प्रथममुक्ता ।"
"lines": [
    },
"अङ्गप्रत्यङ्गशो व्याप्तो विष्णुरेव तुरङ्गमे ।",
    {
"अतो विष्ण्वङ्गगं सर्वं मेध्याङ्गस्थमुदीरितम् ॥ इति च ।"
      "id": "Bruhadaranyaka-15",
]
      "oldKey": "BR_C01_S02_V05",
},
      "type": "verse",
{
      "parent": "BR_C01_S02",
"id": "Bruhadaranyaka-11",
      "chapter": "BR_C01",
"oldKey": "BR_C01_S01_V01_B01",
      "verseType": "mantra",
"type": "bhashya",
      "text": "स ऐक्षत यदि ह वा इमभिमंस्ये कनीयोऽन्नं करिष्य इति स तथा वाचा तेनात्मनेदं सर्वमसृजत यदिदं किञ्चर्चो यजूंषि सामानि च्छन्दां सि यज्ञान् प्रजाः पशून् । स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत सर्वं वा अत्तीति तददितेरदितित्वं सर्वस्यैतस्यात्ता भवति सर्वमस्यान्नं भवति य एवमेतददितेरदितित्वं वेद ॥ ५ ॥"
"parent": "BR_C01_S01",
    },
"chapter": "BR_C01",
    {
"verseType": null,
      "id": "Bruhadaranyaka-16",
"lines": [
      "oldKey": "BR_C01_S02_V05_B01",
"पुनरप्यश्वस्य मेध्यस्येतिवचनं कस्यचिदश्वस्यैवमासीदितीतिहासरूपेण नोच्यते किन्तु सर्वमेध्यानामेवमिति ज्ञापनार्थम् ।"
      "type": "bhashya",
]
      "parent": "BR_C01_S02",
},
      "chapter": "BR_C01",
{
      "verseType": null,
"id": "Bruhadaranyaka-12",
      "text": "अभिमंस्ये लीनं करिष्ये चेत् ।"
"oldKey": "BR_C01_S01_V01_B01",
    },
"type": "bhashya",
    {
"parent": "BR_C01_S01",
      "id": "Bruhadaranyaka-17",
"chapter": "BR_C01",
      "oldKey": "BR_C01_S02_V06",
"verseType": null,
      "type": "verse",
"lines": [
      "parent": "BR_C01_S02",
"सर्वव्यक्तिष्वभिव्याप्त्यै तात्पर्याधिक्यवित्तये ।",
      "chapter": "BR_C01",
"प्रतीतानुपपत्तेरप्यभासत्वविवक्षया ॥",
      "verseType": "mantra",
"पुनर्वचनमुद्दिष्टं शतशोऽपि पृथक् पृथक् ॥ इति च ।"
      "text": "सोऽकामयत भूयसा यज्ञेन भूमो यजेयेति । सोऽश्राम्यत् स तपोऽतप्यत तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य यशो वीर्यमुदक्रामत् । प्राणा वै यशो वीर्यं तत्प्राणेषूत्क्रान्तेषु शरीरं श्वयितुमध्रियत तस्य शरीर एव मन आसीत् ॥ ६ ॥"
]
    },
},
    {
{
      "id": "Bruhadaranyaka-18",
"id": "Bruhadaranyaka-13",
      "oldKey": "BR_C01_S02_V06_B01",
"oldKey": "BR_C01_S01_V01_B01",
      "type": "bhashya",
"type": "bhashya",
      "parent": "BR_C01_S02",
"parent": "BR_C01_S01",
      "chapter": "BR_C01",
"chapter": "BR_C01",
      "verseType": null,
"verseType": null,
      "text": "इच्छतो विष्णुयजनं ब्रह्मणः साधनास्मृतेः ।\nश्रमात् तापाच्च देहं तं त्यक्तुमिच्छा बभूव ह ॥\nइच्छया चाप्युदक्रामत् प्राणैः सह पितामहः ।\nयशोवीर्यनिमित्तत्वात् प्राणास्तन्नामकाः स्मृताः ॥\nअत्यल्पे चापि सञ्जाते श्रमेऽपि न तदिच्छया ।\nतापे प्राणा निःसरन्ति सा च क्रीडा विभोः स्मृता ॥\nबृंहमाणं शरीरं तु पुनर्दृष्ट्वा पितामहः ।\nप्रवेष्टुं तच्छरीरं च कामयामास स प्रभुः ॥"
"lines": [
    },
"विष्णोः पुरीषस्थानीया काठिन्यात् पृथिवी श्रुता ।",
    {
"तत्स्थत्वात् सिकताः सर्वा उवध्यस्थाः प्रकीर्तिताः ॥",
      "id": "Bruhadaranyaka-19",
"उर्व्यास्तु पादगत्वेऽपि नोवध्यत्वं विरुध्यते ।",
      "oldKey": "BR_C01_S02_V07",
"यतस्तदभिमानिन्यो देवता अनुकीर्तिताः ॥",
      "type": "verse",
"तासां च बहुरूपत्वादैश्वर्याच्च परेशितुः । इति च ।"
      "parent": "BR_C01_S02",
]
      "chapter": "BR_C01",
},
      "verseType": "mantra",
{
      "text": "सोऽकामयत मेध्यं म इदं स्यादात्मान्व्यनेन स्यामिति । ततोऽश्वः समभवत् यदश्वत् तन्मेध्यमभूदिति तदेवाश्वमेधस्याश्वमेधत्वम् । एष ह वा अश्वमेधं वेद य एनमेवं वेद ॥ ७ ॥"
"id": "Bruhadaranyaka-14",
    },
"oldKey": "BR_C01_S01_V01_B01",
    {
"type": "bhashya",
      "id": "Bruhadaranyaka-20",
"parent": "BR_C01_S01",
      "oldKey": "BR_C01_S02_V07_B01",
"chapter": "BR_C01",
      "type": "bhashya",
"verseType": null,
      "parent": "BR_C01_S02",
"lines": [
      "chapter": "BR_C01",
"अवान्तरदिशो विष्णोरस्थिपुच्छान्युदाहृताः ।",
      "verseType": null,
"पूर्वपश्चार्धभेदेन दिशः पार्श्वे प्रकीर्तिते ॥",
      "text": "पुनस्तस्मिन् प्रवेशाय शवरूपस्य मेध्यताम् ।\nऐच्छत् तेनैव देही स्यामिति तस्मिन् विवेश च ॥\nतस्मिन् प्रविश्य स ब्रह्मा द्वितीयं वपुरग्रहीत् ।\nदृष्ट्वोपायं महायज्ञेऽथाश्वाकारं पितामहः ॥\nश्वैतीभावात् परं यस्मात् तज्जज्ञेऽतोऽश्वनामकम् ।\nयदर्थं श्वेततामाप तद्देहो मेध्यतामपि ॥\nअश्वमेधः स यज्ञोऽभून्नाम्ना तेन तदा कृतः ।\nश्वैतीभावं गते देहे पुनर्मेध्ये यतः स्थितः ॥\nअतोऽश्वमेधनामाऽसौ ब्रह्मा शुभचतुर्मुखः ।\nअश्वो भूत्वा यतो मेध्यः सोऽभवत् तेन वा स्मृतः ॥\nमेधो यज्ञः समुद्दिष्टो याज्ञीयं मेध्यमुच्यते ।\nशुद्धं मेध्यमथापि स्यादेवंविद्योऽश्वमेधवित् ॥"
"शिरश्च पादमूलानि पुच्छं षडृतवः स्मृताः ।",
    },
"संवत्सराभिमानी च ब्रह्मा सर्वशरीरगः ॥",
    {
"क्लोमानश्च यकृच्चैव मांसी गिर्यभिमानिनः ।",
      "id": "Bruhadaranyaka-21",
"आन्त्रेषु नद्यः सर्वाश्च सोऽयं विष्णुः सनातनः ॥ इति च ।"
      "oldKey": "BR_C01_S02_V08",
]
      "type": "verse",
},
      "parent": "BR_C01_S02",
{
      "chapter": "BR_C01",
"id": "Bruhadaranyaka-15",
      "verseType": "mantra",
"oldKey": "BR_C01_S01_V01_B01",
      "text": "तमनवरुध्यैवामन्यत । तं संवत्सरस्य परस्तादात्मन आलभत । पशून् देवताभ्यः प्रत्यौहत् । तस्मात् सर्वदैवत्यं प्रोक्षितं प्राजात्पत्यमालभन्त । एष ह वा अश्वमेधो य एष तपति तस्य संवत्सर आत्माऽयमग्निरर्कस्तस्येमे लोका आत्मानस्तावेतावर्काश्वमेधौ । सो पुनरेकैव देवता भवति मृत्युरेव अप पुनर्मृत्युं जयति नैनं मृत्युराप्नोति मृत्युरस्यात्मा भवत्येतासां देवतानामेको भवति ॥ ८ ॥"
"type": "bhashya",
    },
"parent": "BR_C01_S01",
    {
"chapter": "BR_C01",
      "id": "Bruhadaranyaka-22",
"verseType": null,
      "oldKey": "BR_C01_S02_V08_B01",
"lines": [
      "type": "bhashya",
"नभोऽभिमानी विघ्नेशो विष्णोर्मांसाश्रितः सदा ।",
      "parent": "BR_C01_S02",
"अन्तरिक्षाभिमानी च तत्सूनुरुदरे स्थितः ॥ इति च ॥ १ ॥"
      "chapter": "BR_C01",
]
      "verseType": null,
},
      "text": "तमश्वरूपमात्मानमनिवारितवद्विभुः ।\nचारयामास रूपेण तदन्येन पुमात्मना ॥\nसर्वस्मिन् भुवने चाब्दं तदन्ते परमात्मने ।\nस्वस्मिन् स्थिताय सङ्कल्प्य यज्ञ आलभतात्मवान् ॥\nअजादिकान् पशूनन्यदेवस्थपरमात्मने ।\nकर्तृत्वेन पशुत्वेन यत्फलं तदशेषतः ॥\nमम स्यादिति मन्वानः सोऽश्वरूपमधारयत् ।\nअबुद्धिपूर्वमरणात् स्वर्गश्चापि पशोर्भवेत् ॥\nज्ञानपूर्वमृतेः पुंसः किमु वक्तव्यमित्यजः ।\nएवं सूर्योऽप्यश्वमेधनामा संवत्सराभिधः ॥\nसूर्ये स्थितो यतो ब्रह्मा ह्यश्वमेधाभिधः स्वयम् ।\nसूर्ये ततत्वात् सूर्यात्मा ब्रह्मासौ परिकीर्तितः ॥\nअग्नौ स्थितो यतः सोऽर्कस्तस्मादग्निरितीर्यते ।\nब्रह्मातता यतो लोकास्तदात्मानस्ततो मताः ॥\nब्रह्मसूर्याग्निलोकेषु व्याप्तैका देवता हरिः ।\nतादृशं नृहरिं ज्ञात्वा पुनर्मृत्युं जयन्नसौ ॥\nसदैव वर्तते ब्रह्मा पुनर्मृत्युर्मृतिः स्मृता ।\nनैनं मृत्व्यात्मको मृत्युः प्राप्नोति हरिसेवनात् ॥\nयस्मान्नृसिंहो मृत्योश्च मृत्युरात्माऽस्य वै भवेत् ।\nआततत्वात् तथात्तृत्वादात्मासौ ब्रह्मणः स्मृतः ॥\nआदानादात्तनिर्माणादात्तज्ञानात् तथैव च ।\nएतासां देवतानां च ब्रह्मेशत्वेन वर्तते ॥\nनृसिंहस्य सदा ज्ञानाद्ध्यानाच्च तदनुग्रहात् ॥ इति महासंहितायाम् ।"
{
    },
"id": "Bruhadaranyaka-16",
    {
"oldKey": "BR_C01_S01_V02",
      "id": "Bruhadaranyaka-23",
"type": "verse",
      "oldKey": "BR_C01_S03",
"parent": "BR_C01_S01",
      "type": "section",
"chapter": "BR_C01",
      "parent": null,
"verseType": "mantra",
      "chapter": "BR_C01",
"lines": [
      "verseType": "brahmanam",
"अहर्वा अश्वं पुरस्ताद् महिमाऽन्वजायत । तस्य पूर्वे समुद्रे योनौ रात्रिरेनं पश्चान्महिमाऽन्वजायत तस्यापरे समुद्रे योनिरेतौ वा अश्वं महिमानावभितः सम्बभूवतुर्हयो भूत्वा देवानवहद् वाजी गन्धर्वानर्वाऽसुरानश्वो मनुष्यान् समुद्र एवास्य बन्धुः समुद्रो योनिः ॥ २ ॥॥ इति अश्वब्राह्मणम् ॥"
      "text": "उद्गीथब्राह्मणम्"
]
    },
},
    {
{
      "id": "Bruhadaranyaka-24",
"id": "Bruhadaranyaka-17",
      "oldKey": "BR_C01_S03_V01",
"oldKey": "BR_C01_S01_V02_B01",
      "type": "verse",
"type": "bhashya",
      "parent": "BR_C01_S03",
"parent": "BR_C01_S01",
      "chapter": "BR_C01",
"chapter": "BR_C01",
      "verseType": "mantra",
"verseType": null,
      "text": "द्वया ह प्राजापत्या देवाश्चासुराश्च । ततः कानीयसा एव देवा जायसा असुरास्त एषु लोकेष्वस्पर्धन्त ते ह देवा ऊचुर्हन्तासुरान् यज्ञ उद्गीथेनात्ययामेति ॥ १ ॥"
"lines": [
    },
"अश्वपूर्वापरौ होम्यौ महिमानौ ग्रहौ स्मृतौ ।",
    {
"अहोरात्राभिमन्तारौ तयोरप्यभिमानिनौ ॥",
      "id": "Bruhadaranyaka-25",
"कामश्चाथ रतिश्चैव विष्णुब्रह्मशरीरजौ ।",
      "oldKey": "BR_C01_S03_V01_B01",
"समुद्रेकात् समुद्रस्तु विष्णुः पूर्वमुदाहृतः ॥",
      "type": "bhashya",
"उपचारेण तूद्रेकादपरश्च चतुर्मुखः ।",
      "parent": "BR_C01_S03",
"स विष्णुर्हयनामा सन् देववाह्येषु संस्थितः ॥",
      "chapter": "BR_C01",
"वाजिनामा तु गन्धर्वेष्वर्वनामाऽसुरेषु च ।",
      "verseType": null,
"मनुष्येष्वश्वनामाऽसौ तद्बन्धुः स्वयमेव सः ॥",
      "text": "द्वया ब्रह्मसुतास्तत्र दैतेया बहवः स्मृताः ।\nतमोरूपाः सत्वरूपाः अल्पसङ्ख्याः सुराः स्मृताः ॥\nबहुत्वात् तैर्जिता देवाः शङ्करस्य वरेण च ।\nयज्ञेन विष्णुमभ्यर्च्य तत्रोद्गातृबलेन च ॥\nजयामैनानिति स्मृत्वा वह्न्यादीनप्यचूचुदन् ।"
"तस्मादेवोत्थितिस्तस्य रूपभेदो न तस्य च ।",
    },
"ऐश्वर्यात् स तथापीशो व्यक्तिभावं गमिष्यति ॥",
    {
"हत्वा याति यतः शत्रून् हरिस्तस्मात् हयः स्मृतः ।",
      "id": "Bruhadaranyaka-26",
"सर्वदा युद्धकर्तृत्वाद्वाजी चापि प्रकीर्तितः ॥",
      "oldKey": "BR_C01_S03_V02",
"अर्वाऽभिगमनादुक्त आशुत्वादश्व उच्यते ॥ इति वैहायसे ।"
      "type": "verse",
]
      "parent": "BR_C01_S03",
},
      "chapter": "BR_C01",
{
      "verseType": "mantra",
"id": "Bruhadaranyaka-18",
      "text": "ते ह वाचमूचुस्त्वं न उद्गायेति तथेति तेभ्यो वागुदगायत् । यो वाचि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् यत्कल्याणं वदति तदात्मने । ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति ।तमभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन् । स यः पाप्मा। यदेवेदमप्रतिरूपं वदति स एव स पाप्मा ॥ २ ॥"
"oldKey": "BR_C01_S01_V02_B01",
    },
"type": "bhashya",
    {
"parent": "BR_C01_S01",
      "id": "Bruhadaranyaka-27",
"chapter": "BR_C01",
      "oldKey": "BR_C01_S03_V03",
"verseType": null,
      "type": "verse",
"lines": [
      "parent": "BR_C01_S03",
"तेषां तेषां वाहनेषु स्थित्वा तत्तत्कर्मकर्तृत्वात् तत्तन्नामा ।"
      "chapter": "BR_C01",
]
      "verseType": "mantra",
},
      "text": "अथ ह घ्राणमूचुस्त्वं न उद्गायेति तथेति तेभ्यो घ्राण उदगायत् । यो घ्राणे भोगस्तं देवेभ्य आगायत् यत्कल्याणं जिघ्रति तदात्मने । ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति। तमभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन् । स यः पाप्मा ।यदेवेदमप्रतिरूपं जिघ्रति स एव स पाप्मा ॥ ३ ॥"
{
    },
"id": "Bruhadaranyaka-19",
    {
"oldKey": "BR_C01_S01_V02_B01",
      "id": "Bruhadaranyaka-28",
"type": "bhashya",
      "oldKey": "BR_C01_S03_V04",
"parent": "BR_C01_S01",
      "type": "verse",
"chapter": "BR_C01",
      "parent": "BR_C01_S03",
"verseType": null,
      "chapter": "BR_C01",
"lines": [
      "verseType": "mantra",
"पतन्ति नियतं हन्तुं देवाश्वाः शत्रुमूर्धसु ।",
      "text": "अथ ह चक्षुरूचुः । त्वं न उद्गायेति । तथेति तेभ्यश्चक्षुरुदगायत् । यश्चक्षुषि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् यत्कल्याणं पश्यति तदात्मने । ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति। तमभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन्। स यः पाप्मा ।यदेवेदमप्रतिरूपं पश्यति स एव स पाप्मा ॥ ४ ॥"
"वेगाधिका आसुराश्वा वेगमात्रं नृवाहनः ॥ इति स्कान्दे ।"
    },
]
    {
},
      "id": "Bruhadaranyaka-29",
{
      "oldKey": "BR_C01_S03_V05",
"id": "Bruhadaranyaka-20",
      "type": "verse",
"oldKey": "BR_C01_S01_V02_B01",
      "parent": "BR_C01_S03",
"type": "bhashya",
      "chapter": "BR_C01",
"parent": "BR_C01_S01",
      "verseType": "mantra",
"chapter": "BR_C01",
      "text": "अथ ह श्रोत्रमूचुः । त्वं न उद्गायेति तथेति तेभ्यो श्रोत्रमुदगायत् । यो श्रोत्रे भोगस्तं देवेभ्य आगायत् यत्कल्याणं शृणोति तदात्मने । ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति ।तमभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन् ।स यः पाप्मा। यदेवेदमप्रतिरूपं शृणोति स एव स पाप्मा ॥ ५ ॥"
"verseType": null,
    },
"lines": [
    {
"गन्धर्वास्तु सदा युद्धरता देवानुगा यतः ।",
      "id": "Bruhadaranyaka-30",
"तदशक्तौ तु देवानां युध्यन्ते स्वामिनो यतः ॥",
      "oldKey": "BR_C01_S03_V06",
"केचिद् गानरता नित्यं गन्धर्वा नर्तकाः परे ।",
      "type": "verse",
"केचिद् वाद्यरता नित्यं चारणा देवचारकाः ॥ इति च ॥"
      "parent": "BR_C01_S03",
]
      "chapter": "BR_C01",
},
      "verseType": "mantra",
{
      "text": "अथ ह मन ऊचुसः । त्वं न उद्गायेति तथेति । तेभ्यो मन उदगायत् । यः मनसि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् । यत्कल्याणं सङ्कल्पयति तदात्मने । ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति ।तमभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन् । स यः पाप्मा ।यदेवेदमप्रतिरूपं सङ्कल्पयति स एव स पाप्मा । एवमु खल्वेता देवताः पाप्मभिरुपासृजन्नेवमेनाः पाप्मनाऽविध्यन् ॥ ६ ॥"
"id": "Bruhadaranyaka-21",
    },
"oldKey": "BR_C01_S02",
    {
"type": "section",
      "id": "Bruhadaranyaka-31",
"parent": null,
      "oldKey": "BR_C01_S03_V07",
"chapter": "BR_C01",
      "type": "verse",
"verseType": "brahmanam",
      "parent": "BR_C01_S03",
"lines": [
      "chapter": "BR_C01",
"अश्वमेधब्राह्मणम्"
      "verseType": "mantra",
]
      "text": "अथ हेममासन्यं प्राणमूचुस्त्वं न उद्गायेति तथेति तेभ्य एष प्राण उदगायत् ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति। तदभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन्। स यथाऽश्मानमृत्वा लोष्टो विध्वंसेतैवं हैव विध्वंसमाना विश्वञ्चो विनेशुः । ततो देवा अभवन् परासुरा भवत्यात्मना परास्य द्विषन् पाप्मा भ्रातृव्यो भवति। य एवं वेद ॥७॥"
},
    },
{
    {
"id": "Bruhadaranyaka-22",
      "id": "Bruhadaranyaka-32",
"oldKey": "BR_C01_S02_V01",
      "oldKey": "R_C03_S03_V07_B01",
"type": "verse",
      "type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
      "parent": "R_C03_S03",
"chapter": "BR_C01",
      "chapter": "R_C03",
"verseType": "mantra",
      "verseType": null,
"lines": [
      "text": "औद्गात्रेऽग्निमुखाः सर्वे इन्द्ररुद्रौ च वेधितौ ॥\nअसुरैः पापपूगेन मुख्यवायुं ततोऽब्रुवन् ।\nदैत्यास्तं वेद्धुमीप्सन्तो ध्वस्ता नेशुश्च सर्वशः ॥\nपांसुपिण्डो यथा वज्रशिलां प्राप्यैव नश्यति ।\nतस्मादखण्डशक्तिः स मुख्यवायुरुदाहृतः ॥\nशापैरथ वरैर्वापि नास्य प्रतिहतिर्भवेत् ।\nस्वेच्छयैवानुसारेण विना कुत्रापि पुत्रक ॥\nएवंविदपि पापेभ्यः शत्रुभ्योऽपि प्रमुच्यते ।"
"नैवेह किञ्चनाग्र आसीत् मृत्युनैवेदमावृतमासीद् अशनाया हि मृत्युस्तन्मनोऽकुरुतात्मन्वी स्यामिति । सोऽर्चन्नचरत् तस्यार्चत आपोऽजायन्तार्चतो ह वै मे कमभूदिति तदेवार्कस्यार्कत्वं कंह वा अस्मै भवति य एवमेतदर्कस्यार्कत्वं वेद ॥ १ ॥"
    },
]
    {
},
      "id": "Bruhadaranyaka-33",
{
      "oldKey": "BR_C01_S03_V08",
"id": "Bruhadaranyaka-23",
      "type": "verse",
"oldKey": "BR_C01_S02_V01_B01",
      "parent": "BR_C01_S03",
"type": "bhashya",
      "chapter": "BR_C01",
"parent": "BR_C01_S02",
      "verseType": "mantra",
"chapter": "BR_C01",
      "text": "ते होचुः । क्व नु सोऽभूद् यो न इत्थमसक्तेत्ययमास्येऽन्तरिति । सोऽयास्य आङ्गिरसोऽङ्गानां हि रसः ॥ ८ ॥"
"verseType": null,
    },
"lines": [
    {
"सर्वसंहारकं विष्णुं देवीं जीवांस्तथैव च ।",
      "id": "Bruhadaranyaka-34",
"कालं त्रिगुणसाम्यं च कर्माणि प्राणमिन्द्रियम् ॥ संस्कारं चैव वेदांश्च नर्ते किञ्चिल्लये त्वभूत् ॥ इति ब्रह्मतर्के ।"
      "oldKey": "BR_C01_S03_V09",
]
      "type": "verse",
},
      "parent": "BR_C01_S03",
{
      "chapter": "BR_C01",
"id": "Bruhadaranyaka-24",
      "verseType": "mantra",
"oldKey": "BR_C01_S02_V01_B01",
      "text": "सा वा एषा देवता दूर्नाम । दूरं ह्यस्या मृत्युर्दूरं ह वा अस्मान्मृत्युर्भवति । य एवं वेद ॥ ९ ॥"
"type": "bhashya",
    },
"parent": "BR_C01_S02",
    {
"chapter": "BR_C01",
      "id": "Bruhadaranyaka-35",
"verseType": null,
      "oldKey": "BR_C01_S03_V10",
"lines": [
      "type": "verse",
"लयकाले परमात्मनैवावृतमासीत् ।"
      "parent": "BR_C01_S03",
]
      "chapter": "BR_C01",
},
      "verseType": "mantra",
{
      "text": "सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्य यत्तासां दिशामन्तस्तद्गमयाञ्चकार तदासां पाप्मनो विन्यदधात् । तस्मान्न जनमियान्नान्तमियान्नेत्पाप्मानं मृत्युमन्ववायानीति ॥ १० ॥"
"id": "Bruhadaranyaka-25",
    },
"oldKey": "BR_C01_S02_V01_B01",
    {
"type": "bhashya",
      "id": "Bruhadaranyaka-36",
"parent": "BR_C01_S02",
      "oldKey": "BR_C01_S03_V11",
"chapter": "BR_C01",
      "type": "verse",
"verseType": null,
      "parent": "BR_C01_S03",
"lines": [
      "chapter": "BR_C01",
"अशनं जगदेतद्यन्नयत्यात्मेच्छया हरिः ।",
      "verseType": "mantra",
"अशनाया ततः प्रोक्त उदन्या कर्मनामकः ॥ इति ब्राह्मे ।"
      "text": "सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्याथैनां मृत्युमत्यवहत् ॥ ११ ॥"
]
    },
},
    {
{
      "id": "Bruhadaranyaka-37",
"id": "Bruhadaranyaka-26",
      "oldKey": "BR_C01_S03_V12",
"oldKey": "BR_C01_S02_V01_B01",
      "type": "verse",
"type": "bhashya",
      "parent": "BR_C01_S03",
"parent": "BR_C01_S02",
      "chapter": "BR_C01",
"chapter": "BR_C01",
      "verseType": "mantra",
"verseType": null,
      "text": "स वै वाचमेव प्रथमामत्यवहत् । सा या यदा मृत्युमत्यमुच्यत सोऽग्निरभवत् ।सोऽयमग्निः परेण मृत्युरतिक्रान्तो दीप्यते ॥ १२ ॥"
"lines": [
    },
"अन्यत्र नेतृत्वप्रतीतावपि श्रुतिप्रसिद्धेः स एव नेतेत्याह अशनाया हि मृत्युरिति ॥ तत्तत एव मनोऽकुरुत यतः स्वयमेवासीन्नान्यत् । आत्मवान् स्यामित्यैच्छत् । शरीरवान् त्स्यामिति । अप्सृष्ट्यर्थं मनोऽकुरुत ।"
    {
]
      "id": "Bruhadaranyaka-38",
},
      "oldKey": "BR_C01_S03_V13",
{
      "type": "verse",
"id": "Bruhadaranyaka-27",
      "parent": "BR_C01_S03",
"oldKey": "BR_C01_S02_V01_B01",
      "chapter": "BR_C01",
"type": "bhashya",
      "verseType": "mantra",
"parent": "BR_C01_S02",
      "text": "अथ घ्राणमत्यवहत्स यदा मृत्युमत्यमुच्यत ।स वायुरभवत् सोऽयं वायुः परेण मृत्युमतिक्रान्तः पवते ॥ १३ ॥"
"chapter": "BR_C01",
    },
"verseType": null,
    {
"lines": [
      "id": "Bruhadaranyaka-39",
"ऐच्छद्विष्णुरदेहः सन् देहवान्त्स्यामिति प्रभुः ।",
      "oldKey": "BR_C01_S03_V14",
"यतो देह इदं सर्वं तस्य विष्णोरदेहिनः ॥",
      "type": "verse",
"तद्वशत्वात् स्वयं देवश्चिदानन्दशरीरकः ।",
      "parent": "BR_C01_S03",
"सोऽत्मानमर्चन्नचरदप्सृष्ट्यर्थं जनार्दनः ॥",
      "chapter": "BR_C01",
"यत्कुर्वन् यत्सृजेदीशस्तद्भवेद्धि तदात्मकम् ।",
      "verseType": "mantra",
"अतोऽर्चतो यतो जाता आपोऽतोऽर्चनसाधनाः ॥",
      "text": "अथ चक्षुरत्यवहत् तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत। स आदित्योऽभवत् । सोऽसावादित्यः परेण मृत्युमतिक्रान्तः तपति ॥ १४ ॥"
"अन्यथा कर्तुमीशोऽपि क्रीडया तत्तदात्मकम् ।",
    },
"कर्तुं तत्तत्प्रवृत्तिः संस्तत्करोति स्वयं प्रभुः ॥ इति ब्रह्माण्डे ।"
    {
]
      "id": "Bruhadaranyaka-40",
},
      "oldKey": "BR_C01_S03_V15",
{
      "type": "verse",
"id": "Bruhadaranyaka-28",
      "parent": "BR_C01_S03",
"oldKey": "BR_C01_S02_V01_B01",
      "chapter": "BR_C01",
"type": "bhashya",
      "verseType": "mantra",
"parent": "BR_C01_S02",
      "text": "अथ श्रोत्रमत्यवहत् तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत। दिशोऽभवन् । ता इमा दिशः परेण मृत्युमतिक्रान्ताः ॥ १५ ॥"
"chapter": "BR_C01",
    },
"verseType": null,
    {
"lines": [
      "id": "Bruhadaranyaka-41",
"मे सर्वाहेयस्य विष्णोः ।"
      "oldKey": "BR_C01_S03_V16",
]
      "type": "verse",
},
      "parent": "BR_C01_S03",
{
      "chapter": "BR_C01",
"id": "Bruhadaranyaka-29",
      "verseType": "mantra",
"oldKey": "BR_C01_S02_V01_B01",
      "text": "अथ मनोऽत्यवहत् तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत ।स चन्द्रमा अभवत् सोऽसौ चन्द्रः परेण मृत्युमतिक्रान्तो भाति । एवं ह वा एनमेषा देवता मृत्युमतिवहति । य एवं वेद ॥ १६ ॥"
"type": "bhashya",
    },
"parent": "BR_C01_S02",
    {
"chapter": "BR_C01",
      "id": "Bruhadaranyaka-42",
"verseType": null,
      "oldKey": "BR_C01_S03_V16_B01",
"lines": [
      "type": "bhashya",
"अस्मच्छब्दगतैर्विष्णुर्वाच्यः सप्तविभक्तिभिः ।",
      "parent": "BR_C01_S03",
"सर्वाहेयत्वतस्त्वेकः सर्वस्य प्रतियोगितः ॥",
      "chapter": "BR_C01",
"युष्मच्छब्दाभिधेयश्च तच्छब्दैश्च परोक्षतः ।",
      "verseType": null,
"स एव बहुरूपत्वाद् बहुशब्दाभिधानवान् ॥",
      "text": "स वायू रुद्रशक्रादेर्वासुदेवबलाश्रयः ॥\nविमोच्य पापसङ्घात् तं दिशामन्तेष्वथाक्षिपत् ।\nउन्मुच्य मृत्योस्तांश्चैवाधोर्ध्वलोकेषु चावहत् ॥\nअग्निर्नासिक्यवायुश्च दिक्पा इन्द्रादयोऽखिलाः ।\nसूर्यः सोमश्च रुद्रश्च तेनैव स्वपदे स्थिताः ॥"
"जीवेस्थितेन रूपेण हृद्गतेन द्विधोच्यते ।",
    },
"भिन्नोऽपि सर्वजीवेभ्यः सर्ववस्तुभ्य एव च ॥",
    {
"पूर्णानन्दादिरूपस्य कुतोऽल्पसुखिनैकता ॥ इति ब्रह्मतर्के ।"
      "id": "Bruhadaranyaka-43",
]
      "oldKey": "BR_C01_S03_V17",
},
      "type": "verse",
{
      "parent": "BR_C01_S03",
"id": "Bruhadaranyaka-30",
      "chapter": "BR_C01",
"oldKey": "BR_C01_S02_V01_B01",
      "verseType": "mantra",
"type": "bhashya",
      "text": "अथ आत्मनेऽन्नाद् यमागायद् यद्धि किञ्चान्नमद्यतेऽनेनैव तदद्यत इह प्रतितिष्ठति ॥ १७ ॥"
"parent": "BR_C01_S02",
    },
"chapter": "BR_C01",
    {
"verseType": null,
      "id": "Bruhadaranyaka-44",
"lines": [
      "oldKey": "BR_C01_S03_V18",
"उदकं सुखहेतुत्वात् कमित्येवाभिधीयते ।",
      "type": "verse",
"तदेव ह्यर्चतो जातमतोऽर्क इति कीर्त्यते ॥ इति व्यासनिरुक्ते ।"
      "parent": "BR_C01_S03",
]
      "chapter": "BR_C01",
},
      "verseType": "mantra",
{
      "text": "ते देवा अब्रुवन् एतावद्वा इदं सर्व यदन्नं तदात्मन आगासीरनु नोऽस्मिन् अन्न आभजस्वेति । ते वै माऽभिसंविशतेति । तथेति तं समन्तं परिण्यविशन्त । तस्माद् यदनेनान्नमत्ति तेनैतास्तृप्यन्ति । एवं ह वा एनं स्वा अभिसंविशन्ति भर्ता स्वानां श्रेष्ठः पुर एता भवत्यन्नादोऽधिपतिर्य एवं वेद य उ हैवंविदं स्वेषु प्रति प्रति बुभूषति न हैवालं भार्येभ्यो भवत्यथ य एवैतमनुभवति यो वैतमनु भार्यान् बुभूषति स हैवालं भार्येभ्यो भवति ॥ १८ ॥"
"id": "Bruhadaranyaka-31",
    },
"oldKey": "BR_C01_S02_V01_B01",
    {
"type": "bhashya",
      "id": "Bruhadaranyaka-45",
"parent": "BR_C01_S02",
      "oldKey": "BR_C01_S03_V19",
"chapter": "BR_C01",
      "type": "verse",
"verseType": null,
      "parent": "BR_C01_S03",
"lines": [
      "chapter": "BR_C01",
"अर्चतो जातं सुखसाधनं चेत्यर्क इत्यर्थः । कं सुखमस्मै भवति ।"
      "verseType": "mantra",
]
      "text": "सोऽयास्य आङ्गिरसोऽङ्गानां हि रसः प्राणो वा अङ्गानां रसः प्राणो हि वा अङ्गानां रसस्तस्माद् यस्मात् कस्माच्चाङ्गात् प्राण उत्क्रामति तदेव तच्छुष्यत्येष ह वा अङ्गानां रसः ॥ १९ ॥"
},
    },
{
    {
"id": "Bruhadaranyaka-32",
      "id": "Bruhadaranyaka-46",
"oldKey": "BR_C01_S02_V01_B01",
      "oldKey": "BR_C01_S03_V20",
"type": "bhashya",
      "type": "verse",
"parent": "BR_C01_S02",
      "parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
      "chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
      "verseType": "mantra",
"lines": [
      "text": "एष उ एव बृहस्पतिर् वाग्वै बृहती तस्या एव पतिस्तस्मादु बृहस्पतिः ॥ २० ॥"
"अपां हि सुखहेतूनां वेद विष्णोर्जनिं हि सः ।",
    },
"स मुक्तः सुखभागेव स्याद्विष्णोस्तु प्रसादतः ॥ इति माहात्म्ये ॥ १"
    {
]
      "id": "Bruhadaranyaka-47",
},
      "oldKey": "BR_C01_S03_V20_B01",
{
      "type": "bhashya",
"id": "Bruhadaranyaka-33",
      "parent": "BR_C01_S03",
"oldKey": "BR_C01_S02_V02",
      "chapter": "BR_C01",
"type": "verse",
      "verseType": null,
"parent": "BR_C01_S02",
      "text": "स्त्रीगुणैः सर्वपूर्णत्वाद् बृहती तु सरस्वती ।\nअनन्तवेदरूपत्वाद् सैव ब्रह्मेति कीर्तिता ॥\nविष्णुना बृंहितत्वाद्वा तत्पतिर्वायुरीश्वरः ।"
"chapter": "BR_C01",
    },
"verseType": "mantra",
    {
"lines": [
      "id": "Bruhadaranyaka-48",
"आपो वा अर्कस्तद्यदपांशर आसीत् तत्समहन्यत । सा पृथिव्यभवत् । तस्यामश्राम्यत् । तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य तेजो रसो निरवर्तताग्निः ॥ २ ॥"
      "oldKey": "BR_C01_S03_V21",
]
      "type": "verse",
},
      "parent": "BR_C01_S03",
{
      "chapter": "BR_C01",
"id": "Bruhadaranyaka-34",
      "verseType": "mantra",
"oldKey": "BR_C01_S02_V02_B01",
      "text": "एष उ एव ब्रह्मणस्पतिर् वाग्वै ब्रह्म तस्या एष पतिस्तस्मादु ब्रह्मणस्पतिः ॥ २१ ॥"
"type": "bhashya",
    },
"parent": "BR_C01_S02",
    {
"chapter": "BR_C01",
      "id": "Bruhadaranyaka-49",
"verseType": null,
      "oldKey": "BR_C01_S03_V22",
"lines": [
      "type": "verse",
"अर्कशब्दस्यादित्ये प्रसिद्धत्वादप्शब्दोऽपि तत्रेत्याशङ्कां निवर्तयितुमापो वा अर्क इति पुनर्वचनम् । नादित्येऽर्कशब्दः किन्त्वप्स्वेवार्कशब्द इत्यर्थः । शरो मण्डः ।"
      "parent": "BR_C01_S03",
]
      "chapter": "BR_C01",
},
      "verseType": "mantra",
{
      "text": "एष उ एव साम । वाग् वै सामैष सा चामश्चेति तत्साम्नः सामत्वम् । यद्वैव समः प्लुषिणा समो मशकेन समो नागेन सम एभिस्त्रिभिर्लोकैः, समोऽनेन सर्वेण तस्मादेव साम, अश्नुते साम्नः सायुज्यं सलोकतां । य एवमेतत् साम वेद ॥ २२ ॥"
"id": "Bruhadaranyaka-35",
    },
"oldKey": "BR_C01_S02_V02_B01",
    {
"type": "bhashya",
      "id": "Bruhadaranyaka-50",
"parent": "BR_C01_S02",
      "oldKey": "BR_C01_S03_V23",
"chapter": "BR_C01",
      "type": "verse",
"verseType": null,
      "parent": "BR_C01_S03",
"lines": [
      "chapter": "BR_C01",
"फेनरूपस्तु यो मण्डो जलस्यासौ सुसंहतः ।",
      "verseType": "mantra",
"पृथिवीत्वं समापन्नस्तस्यां शिश्ये जनार्दनः ॥",
      "text": "एष उ वा उद्गीथः । प्राणो वा उत्प्राणेन हीदं सर्वमुत्तब्धं वागेव गीथोच्च गीथा चेति स उद्गीथः ॥ २३ ॥"
"ततः स चिन्तयामास स्यादग्निरिति देवराट् ।",
    },
"तच्चिन्तनात् समुत्पन्नो वायुरग्न्यभिधानवान् ॥",
    {
"अग्रजत्वादग्रणीत्वाद्वायोरग्नित्वमिष्यते ॥ इति प्रवृत्ते ॥"
      "id": "Bruhadaranyaka-51",
]
      "oldKey": "BR_C01_S03_V23_B01",
},
      "type": "bhashya",
{
      "parent": "BR_C01_S03",
"id": "Bruhadaranyaka-36",
      "chapter": "BR_C01",
"oldKey": "BR_C01_S02_V02_B01",
      "verseType": null,
"type": "bhashya",
      "text": "सारत्वात् स्त्रीषु सा देवी सेत्युक्ता सामरूपतः ॥\nगीथेत्युक्ता तदुद्गीथः सामाख्योऽर्धतनुस्तथा ।\nअर्धनारीनरवपुर्वायुः कुत्रचिदीरितः ॥"
"parent": "BR_C01_S02",
    },
"chapter": "BR_C01",
    {
"verseType": null,
      "id": "Bruhadaranyaka-52",
"lines": [
      "oldKey": "BR_C01_S03_V24",
"शक्तिविस्रंसने चापि शयने चापि कीर्तितः ।",
      "type": "verse",
"श्रमशब्दो हरेर्नैव शक्तिविस्रंसनं क्वचित् ॥",
      "parent": "BR_C01_S03",
"अतो हरेः श्रमो नाम शयनं सम्प्रकीर्तितम् ॥ इति ब्रह्मतर्के ।"
      "chapter": "BR_C01",
]
      "verseType": "mantra",
},
      "text": "तद्धापि ब्रह्मदत्तश्चैकितानेयो राजानं भक्षयन्नुवाचायं त्वस्य राजा मूर्धानं विपातयताद्यदीतोऽयास्य आङ्गिरसोऽन्येनोदगायदिति वाचा च ह्येव स प्राणेन चोदगायदिति ॥ २४ ॥"
{
    },
"id": "Bruhadaranyaka-37",
    {
"oldKey": "BR_C01_S02_V02_B01",
      "id": "Bruhadaranyaka-53",
"type": "bhashya",
      "oldKey": "BR_C01_S03_V24_B01",
"parent": "BR_C01_S02",
      "type": "bhashya",
"chapter": "BR_C01",
      "parent": "BR_C01_S03",
"verseType": null,
      "chapter": "BR_C01",
"lines": [
      "verseType": null,
"तस्यामश्राम्यदिति साधिकरणत्वाच्च शयनं युक्तम् । न हि पृथिव्यां श्रमो नामान्तःकरणधर्मो युज्यते । अधिकरणपरम्पराकल्पनं च क्लिष्टकल्पनम् ।"
      "text": "अयास्यो विश्वसृग्यज्ञे तेनाविष्टोऽन्वगायत ।"
]
    },
},
    {
{
      "id": "Bruhadaranyaka-54",
"id": "Bruhadaranyaka-38",
      "oldKey": "BR_C01_S03_V25",
"oldKey": "BR_C01_S02_V02_B01",
      "type": "verse",
"type": "bhashya",
      "parent": "BR_C01_S03",
"parent": "BR_C01_S02",
      "chapter": "BR_C01",
"chapter": "BR_C01",
      "verseType": "mantra",
"verseType": null,
      "text": "तस्य हैतस्य साम्नो यः स्वं वेद भवति हास्य स्वं ।तस्य वै स्वर एव स्वं ।तस्मादार्त्विज्यं करिष्यन् वाचि स्वरमिच्छेत । तया वाचा स्वरसम्पन्नयाऽर्त्विज्यं कुर्यात् ।तस्माद् यज्ञे स्वरवन्तं दिदृक्षन्त एव । अथो यस्य स्वं भवति भवति हास्य स्वं य एवमेतत्साम्नः स्वं वेद ॥ २५ ॥"
"lines": [
    },
"सृष्ट्वा स पृथिवीं विष्णुः शेतेऽनन्तेऽब्धिमध्यगः ।",
    {
"तस्यां पृथिव्यां श्वेताख्ये द्वीपे मुक्तैरुपासिते ॥ इति मुक्तिसंहितायाम् ।"
      "id": "Bruhadaranyaka-55",
]
      "oldKey": "BR_C01_S03_V26",
},
      "type": "verse",
{
      "parent": "BR_C01_S03",
"id": "Bruhadaranyaka-39",
      "chapter": "BR_C01",
"oldKey": "BR_C01_S02_V02_B01",
      "verseType": "mantra",
"type": "bhashya",
      "text": "तस्य हैतस्य साम्नो यः सुवर्णं वेद ।भवति हास्य सुवर्णं ।तस्य वै स्वर एव सुवर्णं भवति हास्य सुवर्णं च । एवमेतत्साम्नः सुवर्णं वेद ॥ २६ ॥"
"parent": "BR_C01_S02",
    },
"chapter": "BR_C01",
    {
"verseType": null,
      "id": "Bruhadaranyaka-56",
"lines": [
      "oldKey": "BR_C01_S03_V26_B01",
"तप्त आलोचनायुक्तस्तस्मात् कार्र्यार्थकामना ।",
      "type": "bhashya",
"तप्तता तु हरेरुक्ता कुतो दुःखं हरेः प्रभोः ॥ इति ब्रह्मतर्के ।"
      "parent": "BR_C01_S03",
]
      "chapter": "BR_C01",
},
      "verseType": null,
{
      "text": "गृहकोशादिकं यत्स्वं तद्रूप्यस्य स्वरस्थितः ॥\nभूषणस्वर्णरूपी च स एवापि स्वरस्थितः ।"
"id": "Bruhadaranyaka-40",
    },
"oldKey": "BR_C01_S02_V02_B01",
    {
"type": "bhashya",
      "id": "Bruhadaranyaka-57",
"parent": "BR_C01_S02",
      "oldKey": "BR_C01_S03_V27",
"chapter": "BR_C01",
      "type": "verse",
"verseType": null,
      "parent": "BR_C01_S03",
"lines": [
      "chapter": "BR_C01",
"तेजोरसः जगतः सामर्थ्यसारभूतः ॥ २ ॥"
      "verseType": "mantra",
]
      "text": "तस्य हैतस्य साम्नो यः प्रतिष्ठां वेद प्रति ह तिष्ठति तस्य वै वागेव प्रतिष्ठा वाचि हि खल्वेष एतत्प्राणः प्रतिष्ठितो गीयतेऽन्न इत्युहैक आहुः ॥ २७ ॥"
},
    },
{
    {
"id": "Bruhadaranyaka-41",
      "id": "Bruhadaranyaka-58",
"oldKey": "BR_C01_S02_V03",
      "oldKey": "BR_C01_S03_V27_B01",
"type": "verse",
      "type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
      "parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
      "chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
      "verseType": null,
"lines": [
      "text": "वागिन्द्रियं पीठरूपं तस्य देवस्य संस्थितम् ॥\nगानकालेऽन्यदा त्वन्नं प्राणपीठमिति स्मृतम् ।"
"स त्रेधाऽऽत्मानं व्यकुरुतादित्यं तृतीयं वायुं तृतीयं अग्निं तृतीयम् । स एष प्राणस्त्रेधा विहितस्तस्य प्राची दिक् शिरोऽसौ चासौ चेर्मावथास्य प्रतीची दिक् पुच्छमसौ चासौ च सक्थ्यौ दक्षिणा चोदीची च पार्श्वे, द्यौः पृष्ठमन्तरिक्षमुदरमियमुरस्स एषोऽप्सु प्रतिष्ठितो यत्र क्व चैति तदेव प्रतितिष्ठत्येवं विद्वान् ॥३॥"
    },
]
    {
},
      "id": "Bruhadaranyaka-59",
{
      "oldKey": "BR_C01_S03_V28",
"id": "Bruhadaranyaka-42",
      "type": "verse",
"oldKey": "BR_C01_S02_V03_B01",
      "parent": "BR_C01_S03",
"type": "bhashya",
      "chapter": "BR_C01",
"parent": "BR_C01_S02",
      "verseType": "mantra",
"chapter": "BR_C01",
      "text": "अथातः पवमानानामेवाभ्यारोहः स वै खलु प्रस्तोता साम प्रस्तौति स यत्र प्रस्तूयात् तदेतानि जपेदसतो मा सद्गमय तमसो मा ज्योतिर्गमय मृत्योर्माऽमृतं गमयेति स यदाहासतो मा सद्गमयेति मृत्युर्वा असत्सदमृतं मृत्योर्माऽमृतं गमयामृतं मां कुर्वित्येवैतदाह तमसो मा ज्योतिर्गमयेति मृत्युर्वै तमो ज्योतिरमृतं मृत्योर्माऽमृतं गमयामृतं मां कुर्वित्येवैतदाह ॥ २८ ॥"
"verseType": null,
    },
"lines": [
    {
"वायुरग्निरिति प्रोक्तो ह्यग्रणीत्वादथाङ्गिनाम् ।",
      "id
"नेतृत्वाददनाच्चापि तस्य स्रष्टा जनार्दनः ॥",
"स वायुर्वायुरूपेण जगत्पाति शरीरगः ।",
"आदित्यस्थेन रूपेण जगद्याति प्रकाशयन् ॥",
"अग्निस्थेन तु रूपेण हूयते सर्वयष्टृभिः ।",
"आदाय यात्यायुरिति स एवादित्य उच्यते ॥॥",
"तत्सम्बन्धात्तु तन्नाम सूर्यस्याग्नेस्तथैव च ।",
"स एष कूर्मरूपेण वायुरण्डोदके स्थितः ॥॥",
"विष्णुना कूर्मरूपेण धारितोऽनन्तधारकः ।",
"अस्य पादा हि चत्वारो ह्यण्डोदे कोणसंस्थिताः ॥",
"उरस्तु भूमिसंश्लिष्टमतिरिच्य भुवं पुनः ।",
"पार्श्वतः पृष्ठतश्चैव शिरश्चोदकसंस्थितम् ॥",
"आकाशमुदरे तस्य द्यौः पृष्ठे संस्थिता विभोः ।",
"एवंविद्वांस्तु यत्रैति तत्रैव प्रतितिष्ठति ॥ इति प्रभञ्जने ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-43",
"oldKey": "BR_C01_S02_V03_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"स्थानेच्छा चेत् तत्रैव प्रतितिष्ठति ।",
"उपास्ते कूर्मरूपं यो वायुं संस्थितिमाप्नुयात् ।",
"इच्छया विनिवृत्तिं वा लोकं चावृत्तिवर्जितम् ॥ इत्यध्यात्मे ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-44",
"oldKey": "BR_C01_S02_V03_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"स एष प्राणस्त्रेधा विहित इति वचनाच्च वायुः ।",
"बिभर्त्यण्डं हरिः कूर्मस्त्वण्डे चाप्युदकं महत् ।",
"उदके कूर्मरूपस्य वायुः पुच्छं समाश्रितः ॥",
"वायोः पुच्छं समाश्रित्य शेषस्तु पृथिवीमिमाम् ।",
"बिभर्ति तस्यां च जगदिदं सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ इति वैभवे ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-45",
"oldKey": "BR_C01_S02_V03_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"वायोस्तु कूर्मरूपस्य पूर्वतश्चोदके मुखम् ।",
"आग्नेयेशानगौ बाहू पादौ निर्ऋतिवायुगौ ॥ इति प्रकृष्टे ॥ ३ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-46",
"oldKey": "BR_C01_S02_V04",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"सोऽकामयत द्वितीयो म आत्मा जायेतेति स मनसा वाचं मिथुनं समभवदशनायां मृत्युस्तद्यद्रेत आसीत् स संवत्सरोऽभवन्न ह पुरा ततः संवत्सर आस तमेतावन्तं कालमबिभर्यावान् संवत्सरस्तमेतावतः कालस्य परस्तादसृजत । तं जातमभिव्याददात् स भाणमकरोत् सैव वागभवत् ॥ ४ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-47",
"oldKey": "BR_C01_S02_V04_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"आत्मा, ब्रह्मा मे द्वितीयो जायेतेत्यकामयत । वायुरेव ब्रह्मा भवतीति दर्शयितुं वायोः सृष्टिः प्रथममुक्ता ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-48",
"oldKey": "BR_C01_S02_V04_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"वायुरेव यतो ब्रह्मपदं नियमतो व्रजेत् ।",
"सहैव जननेऽप्यस्मात्पूर्वं वायोर्जनिं वदेत् ।",
"क्वचित्तु ब्रह्मणः पूर्वं प्राधान्यात् तत्पदस्य च ॥ इति ब्रह्मतर्के ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-49",
"oldKey": "BR_C01_S02_V04_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"आत्मा विरिञ्चः सुमनाः सुधौतश्चेति कथ्यते ।",
"ब्रह्मा चतुर्मुखश्चेति पूर्वजो यः प्रजापतिः ॥ इति शब्दनिर्णये ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-50",
"oldKey": "BR_C01_S02_V04_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"स मनसा स्वेच्छया वाचं श्रियं देवीं मिथुनं समभवत् ।",
"मम द्वितीयो जायेत ब्रह्मेति भगवान् परः ।",
"वेदाभिमानिनीं देवीं श्रियं समभवत् प्रभुः ॥",
"स्वेच्छयैव यतः शक्तिस्तां विनाऽपि हरेः सदा ।",
"ततः संवत्सरो नाम ब्रह्मा समभवत् प्रभोः ॥",
"तं गर्भमुदरे बिभ्रद्यावत्संवत्सरं रमा ।",
"तं जातमत्तुं स्वमुखं विदार्य पुरुषोत्तमः ॥",
"श्रुत्वा रावं पुनस्तस्य व्यदधात् सृष्टये प्रभुः ॥ इति कारणविवेके ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-51",
"oldKey": "BR_C01_S02_V04_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"बिन्दुलोपेनाशनाया मृत्युरित्यर्थः । अशनाया हि मृत्युः इत्युक्तम् । सर्वाशननेतेत्यर्थे बिन्दुः । आधिक्येऽधिकमिति सूत्रात् । सम्यगात्मनो वत्सभूतान् देवादीन् रमयतीति संवत्सरः ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-52",
"oldKey": "BR_C01_S02_V04_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"ब्रह्मणो भाणिति वचो निःसृतं भयतो मुखात् ।",
"तस्याभिमानिनी देवी तदैवोत्था चतुर्मुखात् ॥",
"वागीश्वरीति तामाहुर्वाचं चापि सरस्वतीम् ॥ इति भावतत्त्वे ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-53",
"oldKey": "BR_C01_S02_V04_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"तदभिमानित्वात् सैव वागित्युच्यते । भारूपो णरूपश्चेति भगवान् भाण् । तद्व्यञ्चकत्वाद् भणनं वाक् ॥ ४ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-54",
"oldKey": "BR_C01_S02_V05",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"स ऐक्षत यदि ह वा इमभिमंस्ये कनीयोऽन्नं करिष्य इति स तथा वाचा तेनात्मनेदं सर्वमसृजत यदिदं किञ्चर्चो यजूंषि सामानि च्छन्दां सि यज्ञान् प्रजाः पशून् । स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत सर्वं वा अत्तीति तददितेरदितित्वं सर्वस्यैतस्यात्ता भवति सर्वमस्यान्नं भवति य एवमेतददितेरदितित्वं वेद ॥ ५ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-55",
"oldKey": "BR_C01_S02_V05_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"अभिमंस्ये लीनं करिष्ये चेत् ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-56",
"oldKey": "BR_C01_S02_V05_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"मानं ज्ञानं लयश्चैव मर्यादा चैव कथ्यते ।",
"उत्पादनं च सङ्ख्यानं बलं च क्वचिदुच्यते ॥ इति शब्दनिर्णये ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-57",
"oldKey": "BR_C01_S02_V05_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"वेदाभिमानिनः सर्वास्तथा यज्ञाभिमानिनः ।",
"गायत्र्यामसृजद् ब्रह्मा स्वभार्यायां प्रजास्तथा ॥ इति प्रकाशिकायाम् ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-58",
"oldKey": "BR_C01_S02_V05_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"यद्यद्ब्रह्माऽसृजत् पूर्वं तत्तदत्ति जनार्दनः ।",
"अदितिर्नाम तेनासौ भगवान् पुरुषोत्तमः ॥",
"उपास्ते यः परं देवमेवमत्तीति सर्वदा ।",
"स्वयोग्यतानुसारेण सर्वात्ताऽसौ भवत्युत ॥",
"ब्रह्मरुद्रसुपर्णानां सर्वात्तृत्वं विशेषतः ।",
"प्रायेणात्तृत्वमिन्द्रादेरन्येषां दर्शनादिकम् ॥",
"बहुलस्येति योग्यत्वभेदादत्तृत्वमिष्यते ॥ इति मान्यसंहितायाम् ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-59",
"oldKey": "BR_C01_S02_V05_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"आत्मनो यादृशा भोगा भोक्तुं योग्या हि तादृशान् ।",
"भोक्ता विष्णुरिति ध्यायेत् सर्वात्तृत्वं हरेः स्मरेत् ॥",
"देवतानां च सर्वेषां सर्वात्तिध्यानमिष्यते ॥ इति प्रवृत्ते ॥ ५ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-60",
"oldKey": "BR_C01_S02_V06",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"सोऽकामयत भूयसा यज्ञेन भूमो यजेयेति । सोऽश्राम्यत् स तपोऽतप्यत तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य यशो वीर्यमुदक्रामत् । प्राणा वै यशो वीर्यं तत्प्राणेषूत्क्रान्तेषु शरीरं श्वयितुमध्रियत तस्य शरीर एव मन आसीत् ॥ ६ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-61",
"oldKey": "BR_C01_S02_V06_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"इच्छतो विष्णुयजनं ब्रह्मणः साधनास्मृतेः ।",
"श्रमात् तापाच्च देहं तं त्यक्तुमिच्छा बभूव ह ॥",
"इच्छया चाप्युदक्रामत् प्राणैः सह पितामहः ।",
"यशोवीर्यनिमित्तत्वात् प्राणास्तन्नामकाः स्मृताः ॥",
"अत्यल्पे चापि सञ्जाते श्रमेऽपि न तदिच्छया ।",
"तापे प्राणा निःसरन्ति सा च क्रीडा विभोः स्मृता ॥",
"बृंहमाणं शरीरं तु पुनर्दृष्ट्वा पितामहः ।",
"प्रवेष्टुं तच्छरीरं च कामयामास स प्रभुः ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-62",
"oldKey": "BR_C01_S02_V07",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"सोऽकामयत मेध्यं म इदं स्यादात्मान्व्यनेन स्यामिति । ततोऽश्वः समभवत् यदश्वत् तन्मेध्यमभूदिति तदेवाश्वमेधस्याश्वमेधत्वम् । एष ह वा अश्वमेधं वेद य एनमेवं वेद ॥ ७ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-63",
"oldKey": "BR_C01_S02_V07_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"पुनस्तस्मिन् प्रवेशाय शवरूपस्य मेध्यताम् ।",
"ऐच्छत् तेनैव देही स्यामिति तस्मिन् विवेश च ॥",
"तस्मिन् प्रविश्य स ब्रह्मा द्वितीयं वपुरग्रहीत् ।",
"दृष्ट्वोपायं महायज्ञेऽथाश्वाकारं पितामहः ॥",
"श्वैतीभावात् परं यस्मात् तज्जज्ञेऽतोऽश्वनामकम् ।",
"यदर्थं श्वेततामाप तद्देहो मेध्यतामपि ॥",
"अश्वमेधः स यज्ञोऽभून्नाम्ना तेन तदा कृतः ।",
"श्वैतीभावं गते देहे पुनर्मेध्ये यतः स्थितः ॥",
"अतोऽश्वमेधनामाऽसौ ब्रह्मा शुभचतुर्मुखः ।",
"अश्वो भूत्वा यतो मेध्यः सोऽभवत् तेन वा स्मृतः ॥",
"मेधो यज्ञः समुद्दिष्टो याज्ञीयं मेध्यमुच्यते ।",
"शुद्धं मेध्यमथापि स्यादेवंविद्योऽश्वमेधवित् ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-64",
"oldKey": "BR_C01_S02_V08",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"तमनवरुध्यैवामन्यत । तं संवत्सरस्य परस्तादात्मन आलभत । पशून् देवताभ्यः प्रत्यौहत् । तस्मात् सर्वदैवत्यं प्रोक्षितं प्राजात्पत्यमालभन्त । एष ह वा अश्वमेधो य एष तपति तस्य संवत्सर आत्माऽयमग्निरर्कस्तस्येमे लोका आत्मानस्तावेतावर्काश्वमेधौ । सो पुनरेकैव देवता भवति मृत्युरेव अप पुनर्मृत्युं जयति नैनं मृत्युराप्नोति मृत्युरस्यात्मा भवत्येतासां देवतानामेको भवति ॥ ८ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-65",
"oldKey": "BR_C01_S02_V08_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"तमश्वरूपमात्मानमनिवारितवद्विभुः ।",
"चारयामास रूपेण तदन्येन पुमात्मना ॥",
"सर्वस्मिन् भुवने चाब्दं तदन्ते परमात्मने ।",
"स्वस्मिन् स्थिताय सङ्कल्प्य यज्ञ आलभतात्मवान् ॥",
"अजादिकान् पशूनन्यदेवस्थपरमात्मने ।",
"कर्तृत्वेन पशुत्वेन यत्फलं तदशेषतः ॥",
"मम स्यादिति मन्वानः सोऽश्वरूपमधारयत् ।",
"अबुद्धिपूर्वमरणात् स्वर्गश्चापि पशोर्भवेत् ॥",
"ज्ञानपूर्वमृतेः पुंसः किमु वक्तव्यमित्यजः ।",
"एवं सूर्योऽप्यश्वमेधनामा संवत्सराभिधः ॥",
"सूर्ये स्थितो यतो ब्रह्मा ह्यश्वमेधाभिधः स्वयम् ।",
"सूर्ये ततत्वात् सूर्यात्मा ब्रह्मासौ परिकीर्तितः ॥",
"अग्नौ स्थितो यतः सोऽर्कस्तस्मादग्निरितीर्यते ।",
"ब्रह्मातता यतो लोकास्तदात्मानस्ततो मताः ॥",
"ब्रह्मसूर्याग्निलोकेषु व्याप्तैका देवता हरिः ।",
"तादृशं नृहरिं ज्ञात्वा पुनर्मृत्युं जयन्नसौ ॥",
"सदैव वर्तते ब्रह्मा पुनर्मृत्युर्मृतिः स्मृता ।",
"नैनं मृत्व्यात्मको मृत्युः प्राप्नोति हरिसेवनात् ॥",
"यस्मान्नृसिंहो मृत्योश्च मृत्युरात्माऽस्य वै भवेत् ।",
"आततत्वात् तथात्तृत्वादात्मासौ ब्रह्मणः स्मृतः ॥",
"आदानादात्तनिर्माणादात्तज्ञानात् तथैव च ।",
"एतासां देवतानां च ब्रह्मेशत्वेन वर्तते ॥",
"नृसिंहस्य सदा ज्ञानाद्ध्यानाच्च तदनुग्रहात् ॥ इति महासंहितायाम् ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-66",
"oldKey": "BR_C01_S02_V08_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S02",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"भूयःशब्दः पूर्णत्ववाची । परमेश्वरं परिपूर्णं यजेयेति । अश्वदित्यश्वोऽभवत् तदेव रूपं मेध्यं यज्ञ आलभनीयं चाभवदित्यश्वमेधः । तमनवरुध्येवामन्यतेत्यादिवाक्यशेषादश्वभावः प्रतीयते । अश्वद् बृंहितं पश्चान्मेध्यं चाभूद्यस्य शरीरं सोऽश्वमेध इति च । निरोधमकृत्वा चारयिष्यामीत्यमन्यत । स्वेच्छयैव स्वरूपान्तरत्वादश्वरूपस्य ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-67",
"oldKey": "BR_C01_S03",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "brahmanam",
"lines": [
"उद्गीथब्राह्मणम्"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-68",
"oldKey": "BR_C01_S03_V01",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"द्वया ह प्राजापत्या देवाश्चासुराश्च । ततः कानीयसा एव देवा जायसा असुरास्त एषु लोकेष्वस्पर्धन्त ते ह देवा ऊचुर्हन्तासुरान् यज्ञ उद्गीथेनात्ययामेति ॥ १ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-69",
"oldKey": "BR_C01_S03_V01_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"द्वया ब्रह्मसुतास्तत्र दैतेया बहवः स्मृताः ।",
"तमोरूपाः सत्वरूपाः अल्पसङ्ख्याः सुराः स्मृताः ॥",
"बहुत्वात् तैर्जिता देवाः शङ्करस्य वरेण च ।",
"यज्ञेन विष्णुमभ्यर्च्य तत्रोद्गातृबलेन च ॥",
"जयामैनानिति स्मृत्वा वह्न्यादीनप्यचूचुदन् ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-70",
"oldKey": "BR_C01_S03_V02",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"ते ह वाचमूचुस्त्वं न उद्गायेति तथेति तेभ्यो वागुदगायत् । यो वाचि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् यत्कल्याणं वदति तदात्मने । ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति ।तमभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन् । स यः पाप्मा। यदेवेदमप्रतिरूपं वदति स एव स पाप्मा ॥ २ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-71",
"oldKey": "BR_C01_S03_V03",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"अथ ह घ्राणमूचुस्त्वं न उद्गायेति तथेति तेभ्यो घ्राण उदगायत् । यो घ्राणे भोगस्तं देवेभ्य आगायत् यत्कल्याणं जिघ्रति तदात्मने । ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति। तमभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन् । स यः पाप्मा ।यदेवेदमप्रतिरूपं जिघ्रति स एव स पाप्मा ॥ ३ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-72",
"oldKey": "BR_C01_S03_V04",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"अथ ह चक्षुरूचुः । त्वं न उद्गायेति । तथेति तेभ्यश्चक्षुरुदगायत् । यश्चक्षुषि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् यत्कल्याणं पश्यति तदात्मने । ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति। तमभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन्। स यः पाप्मा ।यदेवेदमप्रतिरूपं पश्यति स एव स पाप्मा ॥ ४ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-73",
"oldKey": "BR_C01_S03_V05",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"अथ ह श्रोत्रमूचुः । त्वं न उद्गायेति तथेति तेभ्यो श्रोत्रमुदगायत् । यो श्रोत्रे भोगस्तं देवेभ्य आगायत् यत्कल्याणं शृणोति तदात्मने । ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति ।तमभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन् ।स यः पाप्मा। यदेवेदमप्रतिरूपं शृणोति स एव स पाप्मा ॥ ५ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-74",
"oldKey": "BR_C01_S03_V06",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"अथ ह मन ऊचुसः । त्वं न उद्गायेति तथेति । तेभ्यो मन उदगायत् । यः मनसि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् । यत्कल्याणं सङ्कल्पयति तदात्मने । ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति ।तमभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन् । स यः पाप्मा ।यदेवेदमप्रतिरूपं सङ्कल्पयति स एव स पाप्मा । एवमु खल्वेता देवताः पाप्मभिरुपासृजन्नेवमेनाः पाप्मनाऽविध्यन् ॥ ६ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-75",
"oldKey": "BR_C01_S03_V07",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"अथ हेममासन्यं प्राणमूचुस्त्वं न उद्गायेति तथेति तेभ्य एष प्राण उदगायत् ते विदुरनेन वै न उद्गात्राऽत्येष्यन्तीति। तदभिद्रुत्य पाप्मनाऽविध्यन्। स यथाऽश्मानमृत्वा लोष्टो विध्वंसेतैवं हैव विध्वंसमाना विश्वञ्चो विनेशुः । ततो देवा अभवन् परासुरा भवत्यात्मना परास्य द्विषन् पाप्मा भ्रातृव्यो भवति। य एवं वेद ॥७॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-76",
"oldKey": "R_C03_S03_V07_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "R_C03_S03",
"chapter": "R_C03",
"verseType": null,
"lines": [
"औद्गात्रेऽग्निमुखाः सर्वे इन्द्ररुद्रौ च वेधितौ ॥",
"असुरैः पापपूगेन मुख्यवायुं ततोऽब्रुवन् ।",
"दैत्यास्तं वेद्धुमीप्सन्तो ध्वस्ता नेशुश्च सर्वशः ॥",
"पांसुपिण्डो यथा वज्रशिलां प्राप्यैव नश्यति ।",
"तस्मादखण्डशक्तिः स मुख्यवायुरुदाहृतः ॥",
"शापैरथ वरैर्वापि नास्य प्रतिहतिर्भवेत् ।",
"स्वेच्छयैवानुसारेण विना कुत्रापि पुत्रक ॥",
"एवंविदपि पापेभ्यः शत्रुभ्योऽपि प्रमुच्यते ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-77",
"oldKey": "BR_C01_S03_V08",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"ते होचुः । क्व नु सोऽभूद् यो न इत्थमसक्तेत्ययमास्येऽन्तरिति । सोऽयास्य आङ्गिरसोऽङ्गानां हि रसः ॥ ८ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-78",
"oldKey": "BR_C01_S03_V09",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"सा वा एषा देवता दूर्नाम । दूरं ह्यस्या मृत्युर्दूरं ह वा अस्मान्मृत्युर्भवति । य एवं वेद ॥ ९ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-79",
"oldKey": "BR_C01_S03_V10",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्य यत्तासां दिशामन्तस्तद्गमयाञ्चकार तदासां पाप्मनो विन्यदधात् । तस्मान्न जनमियान्नान्तमियान्नेत्पाप्मानं मृत्युमन्ववायानीति ॥ १० ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-80",
"oldKey": "BR_C01_S03_V11",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्याथैनां मृत्युमत्यवहत् ॥ ११ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-81",
"oldKey": "BR_C01_S03_V12",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"स वै वाचमेव प्रथमामत्यवहत् । सा या यदा मृत्युमत्यमुच्यत सोऽग्निरभवत् ।सोऽयमग्निः परेण मृत्युरतिक्रान्तो दीप्यते ॥ १२ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-82",
"oldKey": "BR_C01_S03_V13",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"अथ घ्राणमत्यवहत्स यदा मृत्युमत्यमुच्यत ।स वायुरभवत् सोऽयं वायुः परेण मृत्युमतिक्रान्तः पवते ॥ १३ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-83",
"oldKey": "BR_C01_S03_V14",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"अथ चक्षुरत्यवहत् तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत। स आदित्योऽभवत् । सोऽसावादित्यः परेण मृत्युमतिक्रान्तः तपति ॥ १४ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-84",
"oldKey": "BR_C01_S03_V15",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"अथ श्रोत्रमत्यवहत् तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत। दिशोऽभवन् । ता इमा दिशः परेण मृत्युमतिक्रान्ताः ॥ १५ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-85",
"oldKey": "BR_C01_S03_V16",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"अथ मनोऽत्यवहत् तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत ।स चन्द्रमा अभवत् सोऽसौ चन्द्रः परेण मृत्युमतिक्रान्तो भाति । एवं ह वा एनमेषा देवता मृत्युमतिवहति । य एवं वेद ॥ १६ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-86",
"oldKey": "BR_C01_S03_V16_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"स वायू रुद्रशक्रादेर्वासुदेवबलाश्रयः ॥",
"विमोच्य पापसङ्घात् तं दिशामन्तेष्वथाक्षिपत् ।",
"उन्मुच्य मृत्योस्तांश्चैवाधोर्ध्वलोकेषु चावहत् ॥",
"अग्निर्नासिक्यवायुश्च दिक्पा इन्द्रादयोऽखिलाः ।",
"सूर्यः सोमश्च रुद्रश्च तेनैव स्वपदे स्थिताः ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-87",
"oldKey": "BR_C01_S03_V17",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"अथ आत्मनेऽन्नाद् यमागायद् यद्धि किञ्चान्नमद्यतेऽनेनैव तदद्यत इह प्रतितिष्ठति ॥ १७ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-88",
"oldKey": "BR_C01_S03_V18",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"ते देवा अब्रुवन् एतावद्वा इदं सर्व यदन्नं तदात्मन आगासीरनु नोऽस्मिन् अन्न आभजस्वेति । ते वै माऽभिसंविशतेति । तथेति तं समन्तं परिण्यविशन्त । तस्माद् यदनेनान्नमत्ति तेनैतास्तृप्यन्ति । एवं ह वा एनं स्वा अभिसंविशन्ति भर्ता स्वानां श्रेष्ठः पुर एता भवत्यन्नादोऽधिपतिर्य एवं वेद य उ हैवंविदं स्वेषु प्रति प्रति बुभूषति न हैवालं भार्येभ्यो भवत्यथ य एवैतमनुभवति यो वैतमनु भार्यान् बुभूषति स हैवालं भार्येभ्यो भवति ॥ १८ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-89",
"oldKey": "BR_C01_S03_V19",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"सोऽयास्य आङ्गिरसोऽङ्गानां हि रसः प्राणो वा अङ्गानां रसः प्राणो हि वा अङ्गानां रसस्तस्माद् यस्मात् कस्माच्चाङ्गात् प्राण उत्क्रामति तदेव तच्छुष्यत्येष ह वा अङ्गानां रसः ॥ १९ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-90",
"oldKey": "BR_C01_S03_V20",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"एष उ एव बृहस्पतिर् वाग्वै बृहती तस्या एव पतिस्तस्मादु बृहस्पतिः ॥ २० ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-91",
"oldKey": "BR_C01_S03_V20_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"स्त्रीगुणैः सर्वपूर्णत्वाद् बृहती तु सरस्वती ।",
"अनन्तवेदरूपत्वाद् सैव ब्रह्मेति कीर्तिता ॥",
"विष्णुना बृंहितत्वाद्वा तत्पतिर्वायुरीश्वरः ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-92",
"oldKey": "BR_C01_S03_V21",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"एष उ एव ब्रह्मणस्पतिर् वाग्वै ब्रह्म तस्या एष पतिस्तस्मादु ब्रह्मणस्पतिः ॥ २१ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-93",
"oldKey": "BR_C01_S03_V22",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"एष उ एव साम । वाग् वै सामैष सा चामश्चेति तत्साम्नः सामत्वम् । यद्वैव समः प्लुषिणा समो मशकेन समो नागेन सम एभिस्त्रिभिर्लोकैः, समोऽनेन सर्वेण तस्मादेव साम, अश्नुते साम्नः सायुज्यं सलोकतां । य एवमेतत् साम वेद ॥ २२ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-94",
"oldKey": "BR_C01_S03_V23",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"एष उ वा उद्गीथः । प्राणो वा उत्प्राणेन हीदं सर्वमुत्तब्धं वागेव गीथोच्च गीथा चेति स उद्गीथः ॥ २३ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-95",
"oldKey": "BR_C01_S03_V23_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"सारत्वात् स्त्रीषु सा देवी सेत्युक्ता सामरूपतः ॥",
"गीथेत्युक्ता तदुद्गीथः सामाख्योऽर्धतनुस्तथा ।",
"अर्धनारीनरवपुर्वायुः कुत्रचिदीरितः ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-96",
"oldKey": "BR_C01_S03_V24",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"तद्धापि ब्रह्मदत्तश्चैकितानेयो राजानं भक्षयन्नुवाचायं त्वस्य राजा मूर्धानं विपातयताद्यदीतोऽयास्य आङ्गिरसोऽन्येनोदगायदिति वाचा च ह्येव स प्राणेन चोदगायदिति ॥ २४ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-97",
"oldKey": "BR_C01_S03_V24_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"अयास्यो विश्वसृग्यज्ञे तेनाविष्टोऽन्वगायत ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-98",
"oldKey": "BR_C01_S03_V25",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"तस्य हैतस्य साम्नो यः स्वं वेद भवति हास्य स्वं ।तस्य वै स्वर एव स्वं ।तस्मादार्त्विज्यं करिष्यन् वाचि स्वरमिच्छेत । तया वाचा स्वरसम्पन्नयाऽर्त्विज्यं कुर्यात् ।तस्माद् यज्ञे स्वरवन्तं दिदृक्षन्त एव । अथो यस्य स्वं भवति भवति हास्य स्वं य एवमेतत्साम्नः स्वं वेद ॥ २५ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-99",
"oldKey": "BR_C01_S03_V26",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"तस्य हैतस्य साम्नो यः सुवर्णं वेद ।भवति हास्य सुवर्णं ।तस्य वै स्वर एव सुवर्णं भवति हास्य सुवर्णं च । एवमेतत्साम्नः सुवर्णं वेद ॥ २६ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-100",
"oldKey": "BR_C01_S03_V26_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"गृहकोशादिकं यत्स्वं तद्रूप्यस्य स्वरस्थितः ॥",
"भूषणस्वर्णरूपी च स एवापि स्वरस्थितः ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-101",
"oldKey": "BR_C01_S03_V27",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"तस्य हैतस्य साम्नो यः प्रतिष्ठां वेद प्रति ह तिष्ठति तस्य वै वागेव प्रतिष्ठा वाचि हि खल्वेष एतत्प्राणः प्रतिष्ठितो गीयतेऽन्न इत्युहैक आहुः ॥ २७ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-102",
"oldKey": "BR_C01_S03_V27_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"वागिन्द्रियं पीठरूपं तस्य देवस्य संस्थितम् ॥",
"गानकालेऽन्यदा त्वन्नं प्राणपीठमिति स्मृतम् ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-103",
"oldKey": "BR_C01_S03_V28",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"अथातः पवमानानामेवाभ्यारोहः स वै खलु प्रस्तोता साम प्रस्तौति स यत्र प्रस्तूयात् तदेतानि जपेदसतो मा सद्गमय तमसो मा ज्योतिर्गमय मृत्योर्माऽमृतं गमयेति स यदाहासतो मा सद्गमयेति मृत्युर्वा असत्सदमृतं मृत्योर्माऽमृतं गमयामृतं मां कुर्वित्येवैतदाह तमसो मा ज्योतिर्गमयेति मृत्युर्वै तमो ज्योतिरमृतं मृत्योर्माऽमृतं गमयामृतं मां कुर्वित्येवैतदाह ॥ २८ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-104",
"oldKey": "BR_C01_S03_V29",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"मृत्योर्मामृतं गमयेति नात्र तिरोहितमिवास्त्यथ यानीतराणि स्तोत्राणि तेष्वात्मनेऽन्नाद्यमागायेत् तस्मादु तेषु वरं वृणीत यं कामं कामयेत तं स एष एवं विदुद्गाताऽऽत्मने वा यजमानाय वा यं कामं कामयते तमागायति तद्धैतल्लोकजिदेव न हैवालोक्यताया आशास्ति य एवमेतत्साम वेद ॥ २९ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-105",
"oldKey": "BR_C01_S03_V29_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"पवमाना इति प्रोक्ता मुख्यवायुत्वयोगिनः ॥",
"अनादिकालसम्बद्धा योग्यता सा प्रकीर्तिता ।",
"सर्वाधिक्यारोहणं तु तेषामेव विमुक्तिगम् ॥",
"प्रस्तावकाले प्रस्तोतुं योग्यो वायुपदस्य यः ।",
"जपेद्यजूंषि त्वेतानि त्रीणि विष्णुं सदा स्मरन् ॥",
"असतो मा सदित्यादि विष्णुप्रार्थनभांिज च ।",
"द्वात्रिंशल्लक्षणैः सम्यग्युक्ता वायुत्वयोग्यकाः ॥",
"नियमेनैव विष्णोस्तु प्रादुर्भावा विशेषतः ।",
"सहस्रारेण चक्रेण चिह्निता दक्षिणे करे ॥",
"गदयाऽष्टाश्रया चैव शतावर्तेन कम्बुना ।",
"वामे करे तथाब्जेन सहस्रदलशोभिना ॥",
"अष्टाविंशल्लक्षणाश्च गिरीशपदयोगिनः ।",
"चतुविंशतिमारभ्य षोडशादासुराः स्मृताः ॥",
"अष्टकादृषयश्चोक्तास्तदूनाश्चक्रवर्तिनः ।",
"असद्दुःखात्मको मृत्युः सदानन्दोऽमृतं स्मृतम् ॥",
"तमोऽज्ञानात्मको मृत्युर्ज्योतिर्ज्ञानामृतं स्मृतम् ।",
"मृत्योर्माऽमृतमित्यत्र मृत्युर्मरणमेव च ॥",
"एवंविद्वायुपदयोग्या उद्गातार एव तु ।",
"यदा भवेयुस्तेषु तदा याजी तु वृणुयाद्वरम् ॥",
"आत्मने याजिने वापि ह्युद्गातैवंविधो यदि ।",
"आगायेत् तद्भवेन्नात्र कार्याऽभीष्टे विचारणा ॥",
"एवं तं सामनामानं वायुं यो वेद सादरम् ।",
"तस्येष्टलोकराहित्ये नाशा कार्याऽरिणा क्वचित् ॥",
"तस्माद्वायुत्वयोग्यैर्हि येषां लोकाः प्रकीर्तिताः ।",
"तेषामलोकाशङ्का च नैव कार्या कदाचन ॥",
"यस्मान्नारायणस्यातिप्रियाः प्राणत्वयोगिनः ॥ इत्यादि महासंहितायाम् ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-106",
"oldKey": "BR_C01_S03_V29_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"आस्यादयत इत्ययास्यः । प्रसिद्धमृत्व्यमृतत्वान्नात्र तिरोहितमिवास्ति । एष उद्गातेति वायुत्वयोग्यः । तद्धैतल्लोकजिदेवेति तस्माद्वराभियाचनम् ॥",
"॥  इति उद्गीथब्राह्मणम् ॥ ३३ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-107",
"oldKey": "BR_C01_S04",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "brahmanam",
"lines": [
"प्रजापतिब्राह्मणम्"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-108",
"oldKey": "BR_C01_S04_V01",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S04",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"आत्मैवेदमग्र आसीत् पुरुषविधः सोऽनुवीक्ष्य नान्यदात्मनोऽपश्यत् सोऽहमस्मीत्यग्रे व्याहरत् ततोऽहं नामाऽभवत् तस्मादप्येतर्ह्यामंत्रितोऽहमयमित्येवाग्र उक्त्वाऽथान्यन्नाम प्रब्रूते यदस्य भवति स यत्पूर्वोऽस्मात् सर्वस्मात् सर्वान् पाप्मन औषत् तस्मात् पुरुष ओषति ह वै स तं योऽस्मात् पूर्वो बुभूषति य एवं वेद ॥ १ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-109",
"oldKey": "BR_C01_S04_V01_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S04",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"इदमग्रे एतस्याग्रे परमात्मैवासीत् । ततः पुरुषविधो ब्रह्माऽऽसीत् । पुरुषो विष्णुस्तद्विधत्वात् पुरुषविधः ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-110",
"oldKey": "BR_C01_S04_V01_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S04",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"एतस्य जगतो ह्यग्र आसीन्नारायणः परः ।",
"एक एव श्रिया सार्धं तमात्मा पुरुषेत्यपि ॥",
"आहुस्तस्मात् पुरुषविधो ब्रह्मा समभवद्विभोः ।",
"ब्रह्मादेश्च श्रियश्चैव नित्यं विष्णुर्गुणाधिकः ॥",
"यथा तथैव रुद्रादेर्ब्रह्मा यस्माद् गुणाधिकः ।",
"एतस्मात् पुरुषविधता ब्रह्मणः सम्प्रकीर्तिता ॥",
"स तु सर्वा दिशो दृष्ट्वा नान्यद् दृष्ट्वा पितामहः ।",
"अब्रवीदहमस्मीति स्वाहेयत्वमनुस्मरन् ॥",
"हातुं शक्यमिदं सर्वमासीदेकोऽभवं यतः ।",
"ओयत्वं स्वरूपस्य स एवं समचिन्तयत् ॥",
"ततोऽभवदहंनामा स चाभूत् पुरुषाभिधः ।",
"ओषणात् सर्वपापानां पूर्वं पुरुष उच्यते ॥",
"नारायणप्रसादेन य एवं पुरुषाभिधम् ।",
"वेद स्वाभिमतं यस्तु पूर्वं प्राप्तुमभीप्सति ॥",
"ओषेत् स्वयमनुष्टः सन् ब्रह्मविष्णुप्रसादतः ॥ १ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-111",
"oldKey": "BR_C01_S04_V02",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S04",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"सोऽबिभेत् तस्मादेकाकी बिभेति सहायमीक्षाञ्चक्रे यन्मदन्यन्नास्ति कस्मान्नु बिभेमीति तत एवास्य भयं वीयाय कस्माद्ध्यभैष्यत् द्वितीयाद्वै भयं भवति ॥ २ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-112",
"oldKey": "BR_C01_S04_V02_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S04",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"तस्य त्वेकस्य सहसा यतो भीः समजायत ।",
"तस्मादद्यापि चैकस्य निर्विवेकं भयं भवेत् ॥",
"विममर्श ततो ब्रह्मा यस्मान्मद्बाधको न हि ।",
"मया सृज्या यतः सर्वे इतः पश्चात्तनो हरः ॥",
"अतः कस्माद्बिभेमीति तस्य भीतिरपोहिता ।",
"विष्णोरतिप्रियत्वात्तु तदन्येषां पितृत्वतः ॥",
"कस्माद्भयं भवेत् तस्य समानाद्धि भयं भवेत् ।",
"विरोधिनोऽधिकाद्वापि हीनाद्वा पारवश्यतः ॥",
"हीनमेव यतस्तस्य सर्वमेव जगद्वशे ।",
"न च जातं तदा सर्वं हरिरेव यतः परः ॥ २ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-113",
"oldKey": "BR_C01_S04_V03",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S04",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"स वै नैव रेमे तस्मादेकाकी न रमते स द्वितीयमैच्छत् स हैतावानास यथा स्त्रीपुमांसौ सम्परिष्वक्तौ स इममेवात्मानं द्वेधाऽपातयत् ततः पतिश्च पत्नी चाभवतां तस्मादिदमर्धबृगलमिव स्व इति ह स्माह याज्ञवल्क्यस्तस्मादयमाकाशः स्त्रिया पूर्यत एव तां समभवत् ततो मनुष्या अजायन्त ॥ ३ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-114",
"oldKey": "BR_C01_S04_V03_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S04",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"न रेमे स ततो ब्रह्मा तस्मादेकस्य नो रतिः ।",
"अथापि पत्नीमैच्छच्च स स्थूलत्वमुपागतः ॥",
"दम्पती सहितौ यावद्ब्रह्मा चैव सरस्वती ।",
"तावद्देहोऽभवद्ब्रह्मा तदा देहं द्विधाऽकरोत् ॥",
"पातनात् पतिपत्नीत्वशब्द एनोरजायत ।",
"तस्मात् तयोरेकसुखं भवत्येवार्धपात्रवत् ॥",
"ततस्तस्यामुमेशादीन् देवान् सर्वान् मनूनपि ।",
"जनयामास बोधस्य प्राधान्यं हि मनुष्यता ॥ ३ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-115",
"oldKey": "BR_C01_S04_V04",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S04",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"सोहेयमीक्षाञ्चक्रे कथं नु माऽऽत्मन एव जनयित्वा सम्भवति हन्त तिरोऽसानीति सा गौरभवदृषभ इतरस्तां समेवाभवत् । ततो गावो अजायन्त बडवेतराऽभवदश्ववृष इतरो गर्दभीतरा गर्दभ इतरस्तां समेवाभवत् तत एकशफमजायताऽजेतराभवद् वस्त इतरोऽविरितरा मेष इतरस्तां समेवाभवत् ततोऽजावयोऽजायन्तैवमेव यदिदं किञ्च मिथुनमा पिपीलिकाभ्यस्तत्सर्वमसृजत ॥ ४ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-116",
"oldKey": "BR_C01_S04_V05",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S04",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"सोऽवेदहं वाच सृष्टिरस्म्यहं हीदं सर्वमसृक्षीति ततः सृष्टिरभवत् सृष्ट्यां हास्यैतस्यां भवति य एवं वेद ॥ ५ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-117",
"oldKey": "BR_C01_S03_V05_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"सर्वज्ञाऽपि तु सा देवी विरिञ्चे भक्तिमत्यपि ।",
"तद्भार्यतामात्मनश्च नितरां धर्ममीक्षती ॥",
"अनाद्यनन्तसम्बन्धमुभयोरपि जानती ।",
"स्त्रीस्वभावं दर्शयन्ती साऽधर्ममिव चैक्षत ॥",
"नानासृष्टिप्रसिद्ध्यर्थं सा गोत्वादिकमाव्रजत् ।",
"वृषादिरूपतां सोऽपि प्राप्य सृष्ट्वेदमञ्जसा ॥",
"सर्जनात् सृष्टिनामाऽभूत् तद्वित्तत्पुत्रतां व्रजेत् ।",
"पिपीलिकान्तरुद्रादौ यथायोग्यत्वमात्मनः ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-118",
"oldKey": "BR_C01_S04_V06",
"type": "verse",
"parent": "BR_C01_S04",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "mantra",
"lines": [
"अथेत्यभ्यमन्थत् स मुखाच्च योनेर्हस्ताभ्यां चाग्निमसृजत । तस्मादेतदुभयमलोमकमन्तरतोऽलोमका हि योनिरन्तरतस्तद्यदिदमाहुरमुं यजामुं यजेत्येकैकं देवमेतस्यैव सा विसृष्टिरेष उ ह्येव सर्वे देवा अथ यत्किञ्चेदमार्द्रं तद्रेतसोऽसृजत तदु सोम एतावद्वा इदमन्नं चैवान्नादश्च सोम एवान्नमग्निरन्नादः सैषा ब्रह्मणोऽतिसृष्टिर्यच्छ्रेयसो देवानसृजताथ यन्मर्त्यः सन्नमृतानसृजत तस्मादतिसृष्टिरतिसृष्ट्यां हास्यैतस्यां भवति य एवं वेद ॥ ६ ॥"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-119",
"oldKey": "BR_C01_S03_V06_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "BR_C01_S03",
"chapter": "BR_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"अथान्नादमथाप्यन्नं स्रक्ष्यामीति विचिन्तयन् ।",
"ओष्ठद्वयं ममन्थान्तर्हस्तौ चैव परस्परम् ॥",
"तन्मुखाच्चैव हस्ताभ्यामन्तरग्निरजायत ।",
"एवं सर्वस्य हेतुत्वात् सर्वस्यापि पतित्वतः ॥",
"सर्वे देवा एष एवेत्याहुर्वेदविदो जनाः ।",
"स्वतन्त्रेषु यतः शब्दा वर्तेयुः सर्व एव च ॥",
"स रेतसः पुनः सोममसृजद्ब्रह्मविद्धरः ।",
"सर्वाधिकोऽपि योग्यत्वान्मर्त्यधर्मतया पुरा ॥",
"अवमो योग्यताहीनानप्यायुर्मात्रतोऽधिकान् ।",
"यतोऽस्रागतिसृष्टिस्तं देवं यो वेद पूरुषः ॥",
"विष्णोः प्रसादतः सृष्टिं देवलोके स जायते ।",
"आत्मयोग्यानुसारेण सुखज्ञानादियुक्तता ॥ इति ब्रह्मतर्के ।"
]
},
{
"id": "Bruhadaranyaka-120",
"oldKey": "BR_C01_S05",
"type": "section",
"parent": null,
"chapter": "BR_C01",
"verseType": "brahmanam",
"lines": [
"अव्याकृतब्राह्मणम्"
]
},
{
"id"
}
}
</pre>
[[Category:JSON]]
[[Category:Bruhadaranyaka]]
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/JSON:Bruhadaranyaka"