Jump to content

JSON:Taittiriya: Difference between revisions

From Anandamakaranda
← Older edit
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
(2 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 1: Line 1:
{
{
"schema": 1,
"schema": 3,
"doc": {
"doc": {
"slug": "Taittiriya",
"slug": "Taittiriya",
Line 8: Line 8:
"parent": null,
"parent": null,
"related": [],
"related": [],
"nextId": 107
"nextId": 140
},
},
"blocks": [
"blocks": [
Line 18: Line 18:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "paada",
"verseType": "paada",
"text": "शिक्षावल्ली"
"lines": [
"शिक्षावल्ली"
]
},
},
{
{
Line 27: Line 29:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "ॐ शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः ।\nनमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । ऋतं वदिष्यामि । सत्यं वदिष्यामि । तन्मामवतु । तद्वक्तारमवतु । अवतु माम् । अवतु वक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १ ॥"
"lines": [
"ॐ शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः ।",
"नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । ऋतं वदिष्यामि । सत्यं वदिष्यामि । तन्मामवतु । तद्वक्तारमवतु । अवतु माम् । अवतु वक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १ ॥"
]
},
},
{
{
Line 36: Line 41:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "सत्यं ज्ञानमनन्तमानन्दं ब्रह्म सर्वशक्त्येकम् ।\nसर्वैर्देवैरीड्यं विष्ण्वाख्यं सर्वदैमि सुप्रेष्ठम् ॥"
"lines": [
"सत्यं ज्ञानमनन्तमानन्दं ब्रह्म सर्वशक्त्येकम् ।",
"सर्वैर्देवैरीड्यं विष्ण्वाख्यं सर्वदैमि सुप्रेष्ठम् ॥"
]
},
},
{
{
Line 45: Line 53:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "ॐ शिक्षां व्याख्यास्यामः । वर्णः स्वरः । मात्रा बलम् । साम सन्तानः । इत्युक्तः शीक्षाध्यायः ॥ २ ॥"
"lines": [
"ॐ शिक्षां व्याख्यास्यामः । वर्णः स्वरः । मात्रा बलम् । साम सन्तानः । इत्युक्तः शीक्षाध्यायः ॥ २ ॥"
]
},
},
{
{
Line 54: Line 64:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "वरणीयो वर्णः । स्वरतेस्तु स्वरः । मानात् त्राता मात्रा । बलरूपः । समश्च सर्वरूपेषु । सन्ततश्च ।"
"lines": [
"वरणीयो वर्णः । स्वरतेस्तु स्वरः । मानात् त्राता मात्रा । बलरूपः । समश्च सर्वरूपेषु । सन्ततश्च ।"
]
},
},
{
{
Line 63: Line 75:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "सह नौ यशः । सह नौ ब्रह्मवर्चसम् । अथातः संहितायाः उपनिषदं व्याख्यास्यामः ।\nपञ्चस्वधिकरणेषु । अधिलोकमधिज्यौतिषमधिविद्यमधिप्रजमध्यात्मम् । ता महासंहिता इत्याचक्षते ॥ ३ ॥"
"lines": [
"सह नौ यशः । सह नौ ब्रह्मवर्चसम् । अथातः संहितायाः उपनिषदं व्याख्यास्यामः ।",
"पञ्चस्वधिकरणेषु । अधिलोकमधिज्यौतिषमधिविद्यमधिप्रजमध्यात्मम् । ता महासंहिता इत्याचक्षते ॥ ३ ॥"
]
},
},
{
{
Line 72: Line 87:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "नारायणादिरूपाणि लोकादिषु च पञ्चसु ।"
"lines": [
"नारायणादिरूपाणि लोकादिषु च पञ्चसु ।"
]
},
},
{
{
Line 81: Line 98:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "अथाधिलोकम् । पृथिवी पूर्वरूपम् । द्यौरुत्तररूपम् । आकाशः सन्धिः । वायुः सन्धानम् । इत्यधिलोकम् ॥ ४ ॥"
"lines": [
"अथाधिलोकम् । पृथिवी पूर्वरूपम् । द्यौरुत्तररूपम् । आकाशः सन्धिः । वायुः सन्धानम् । इत्यधिलोकम् ॥ ४ ॥"
]
},
},
{
{
Line 90: Line 109:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "अथाधिज्यौतिषम् । अग्निः पूर्वरूपम् । आदित्य उत्तररूपम् । आपः सन्धिः । वैद्युतः सन्धानम् । इत्यधिज्यौतिषम् ॥ ५ ॥"
"lines": [
"अथाधिज्यौतिषम् । अग्निः पूर्वरूपम् । आदित्य उत्तररूपम् । आपः सन्धिः । वैद्युतः सन्धानम् । इत्यधिज्यौतिषम् ॥ ५ ॥"
]
},
},
{
{
Line 99: Line 120:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "अथाधिविद्यम् । आचार्यः पूर्वरूपम् । अन्तेवास्युत्तररूपम् । विद्या सन्धिः । प्रवचनं सन्धानम् । इत्यधिविद्यम् ॥ ६ ॥"
"lines": [
"अथाधिविद्यम् । आचार्यः पूर्वरूपम् । अन्तेवास्युत्तररूपम् । विद्या सन्धिः । प्रवचनं सन्धानम् । इत्यधिविद्यम् ॥ ६ ॥"
]
},
},
{
{
Line 108: Line 131:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "अथाधिप्रजम् । माता पूर्वरूपम् । पितोत्तररूपम् । प्रजा सन्धिः । प्रजननं सन्धानम् । इत्यधिप्रजम् ॥ ७ ॥"
"lines": [
"अथाधिप्रजम् । माता पूर्वरूपम् । पितोत्तररूपम् । प्रजा सन्धिः । प्रजननं सन्धानम् । इत्यधिप्रजम् ॥ ७ ॥"
]
},
},
{
{
Line 117: Line 142:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "अथाध्यात्मम् । अधराहनुः पूर्वरूपम् । उत्तराहनुरुत्तररूपम् । वाक्सन्धिः । जिह्वा सन्धानम् । इत्यध्यात्मम् । इतीमा महासंहिताः । य एवमेता महासंहिता याख्याता वेद । सन्धीयते प्रजया पशुभिः । ब्रह्मवर्चसेनान्नाद्येन सुवर्ग्येण लोकेन ॥ ८ ॥"
"lines": [
"अथाध्यात्मम् । अधराहनुः पूर्वरूपम् । उत्तराहनुरुत्तररूपम् । वाक्सन्धिः । जिह्वा सन्धानम् । इत्यध्यात्मम् । इतीमा महासंहिताः । य एवमेता महासंहिता याख्याता वेद । सन्धीयते प्रजया पशुभिः । ब्रह्मवर्चसेनान्नाद्येन सुवर्ग्येण लोकेन ॥ ८ ॥"
]
},
},
{
{
Line 126: Line 153:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "यश्छन्दसामृषभो विश्वरूपः। छन्दोभ्योऽध्यमृतात् सम्बभूव । समेन्द्रो मेधया स्पृणोतु । अमृतस्य देव धारणो भूयासम् । शरीरं मे विचर्षणम् । जिह्वा मे मधुमत्तमा । कर्णाभ्यां भूरि विश्रुवम् । ब्रह्मणः कोशोऽसि मेधयाऽपिहितः । श्रुतं मे गोपाय ॥ ९ ॥"
"lines": [
"यश्छन्दसामृषभो विश्वरूपः। छन्दोभ्योऽध्यमृतात् सम्बभूव । समेन्द्रो मेधया स्पृणोतु । अमृतस्य देव धारणो भूयासम् । शरीरं मे विचर्षणम् । जिह्वा मे मधुमत्तमा । कर्णाभ्यां भूरि विश्रुवम् । ब्रह्मणः कोशोऽसि मेधयाऽपिहितः । श्रुतं मे गोपाय ॥ ९ ॥"
]
},
},
{
{
Line 135: Line 164:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "आवहन्ती वितन्वाना । कुर्वाणा चीरमात्मनः । वासांसि मम गावश्च । अन्नपाने च सर्वदा । ततो मे श्रियमावह । लोमशां पशुभिः सह स्वाहा ॥ १० ॥"
"lines": [
"आवहन्ती वितन्वाना । कुर्वाणा चीरमात्मनः । वासांसि मम गावश्च । अन्नपाने च सर्वदा । ततो मे श्रियमावह । लोमशां पशुभिः सह स्वाहा ॥ १० ॥"
]
},
},
{
{
Line 144: Line 175:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "आ मा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । वि मा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा ।\nप्र मा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । दमा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा ।\nशमा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । यशो जनेऽसानि स्वाहा ।\nश्रेयान् वस्यसोऽसानि स्वाहा । तं त्वा भग प्रविशानि स्वाहा । स मा भग प्रविश स्वाहा ।\nतस्मिन् सहस्रशाखे । नि भगाहं त्वयि मृजे स्वाहा ॥ ११ ॥"
"lines": [
"आ मा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । वि मा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा ।",
"प्र मा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । दमा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा ।",
"शमा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । यशो जनेऽसानि स्वाहा ।",
"श्रेयान् वस्यसोऽसानि स्वाहा । तं त्वा भग प्रविशानि स्वाहा । स मा भग प्रविश स्वाहा ।",
"तस्मिन् सहस्रशाखे । नि भगाहं त्वयि मृजे स्वाहा ॥ ११ ॥"
]
},
},
{
{
Line 153: Line 190:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "यथापः प्रवता यन्ति । यथा मासा अहर्जरम् । एवं मां ब्रह्मचारिणः । धातरा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । प्रतिवेशोऽसि प्र मा भाहि प्र मा पद्यस्व ॥ १२ ॥"
"lines": [
"यथापः प्रवता यन्ति । यथा मासा अहर्जरम् । एवं मां ब्रह्मचारिणः । धातरा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । प्रतिवेशोऽसि प्र मा भाहि प्र मा पद्यस्व ॥ १२ ॥"
]
},
},
{
{
Line 162: Line 201:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "यो विश्वरूपो भगवांश्च्छन्दसामधिपो हरिः ।\nछन्दोभ्योऽमृतरूपेभ्यस्सुव्यक्तस्तदुपासनात् ॥\nमेधावी तत्त्वविज्ञानी भूत्वा क्षिप्रं विमुच्यते ॥ इति च ।"
"lines": [
"यो विश्वरूपो भगवांश्च्छन्दसामधिपो हरिः ।",
"छन्दोभ्योऽमृतरूपेभ्यस्सुव्यक्तस्तदुपासनात् ॥",
"मेधावी तत्त्वविज्ञानी भूत्वा क्षिप्रं विमुच्यते ॥ इति च ।"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-18",
"id": "Taittiriya-18",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V12_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"वेदावासत्वतो विष्णुर्ब्रह्मकोश इति स्मृतः ।",
"भगः षड्गुणपूर्णत्वाद् बहुरूपत्वतो विभुः ॥",
"सहस्रशाख इत्युक्तस्तमुपास्य जनार्दनम् ।",
"मुच्यते नात्र सन्देहस्सर्वभोगैश्च युज्यते ॥ इति प्रक्लृप्ते ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-19",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V12_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"आवहन्ती चिरं सर्वभोगान् या श्रीस्सनातनी ।",
"तां मय्यावह गोविन्द सुशिखण्डोपशोभिताम् ॥ इति च॥ १२ ॥"
]
},
{
"id": "Taittiriya-20",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V13",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V13",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 171: Line 240:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "भूर्भुवः स्वरिति वा एतास्तिस्रो व्याहृतयः । तासामु ह स्मै तां चतुर्थीम् । माहाचमस्यः प्रवेदयते । मह इति । तद् ब्रह्म । स आत्मा । अङ्गान्यन्या देवताः ॥ १३ ॥"
"lines": [
"भूर्भुवः स्वरिति वा एतास्तिस्रो व्याहृतयः । तासामु ह स्मै तां चतुर्थीम् । माहाचमस्यः प्रवेदयते । मह इति । तद् ब्रह्म । स आत्मा । अङ्गान्यन्या देवताः ॥ १३ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-19",
"id": "Taittiriya-21",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V13_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V13_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 180: Line 251:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "भूरादिव्याहृतीभिस्तु वाच्यं मूर्तिचतुष्टयम् ।\nअनिरुद्धादिकं वासुदेवान्तं देहमध्यगः ॥\nवासुदेवो महोनामा त्वनिरुद्धश्शिरो मतः ।\nभूर्नामाथ भुवोनामा बाहू प्रद्युम्न ईरितः ॥\nसङ्कर्षणस्सुवर्नामा पादौ तस्य महात्मनः ।\nअनन्योऽप्यन्यशब्देन चतुरात्मा प्रकीर्त्यते ॥\nनिर्विशेषोऽपि भगवान् सङ्ख्यामात्रविशेषतः ॥ १३ ॥"
"lines": [
"भूरादिव्याहृतीभिस्तु वाच्यं मूर्तिचतुष्टयम् ।",
"अनिरुद्धादिकं वासुदेवान्तं देहमध्यगः ॥",
"वासुदेवो महोनामा त्वनिरुद्धश्शिरो मतः ।",
"भूर्नामाथ भुवोनामा बाहू प्रद्युम्न ईरितः ॥",
"सङ्कर्षणस्सुवर्नामा पादौ तस्य महात्मनः ।",
"अनन्योऽप्यन्यशब्देन चतुरात्मा प्रकीर्त्यते ॥",
"निर्विशेषोऽपि भगवान् सङ्ख्यामात्रविशेषतः ॥ १३ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-20",
"id": "Taittiriya-22",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V14",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V14",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 189: Line 268:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "भूरिति वा अयं लोकः । भुवः इत्यन्तरिक्षम् । सुवरित्यसौ लोकः । मह इत्यादित्यः । आदित्येन वा व सर्वे लोका महीयन्ते ।"
"lines": [
"भूरिति वा अयं लोकः । भुवः इत्यन्तरिक्षम् । सुवरित्यसौ लोकः । मह इत्यादित्यः । आदित्येन वा व सर्वे लोका महीयन्ते ।"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-21",
"id": "Taittiriya-23",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V15",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V15",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 198: Line 279:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "भूरिति वा अग्निः । भुव इति वायुः । सुवरित्यादित्यः । मह इति चन्द्रमाः । चन्द्रमसा वाव सर्वाणि ज्योतींषि महीयन्ते ।"
"lines": [
"भूरिति वा अग्निः । भुव इति वायुः । सुवरित्यादित्यः । मह इति चन्द्रमाः । चन्द्रमसा वाव सर्वाणि ज्योतींषि महीयन्ते ।"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-22",
"id": "Taittiriya-24",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V16",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V16",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 207: Line 290:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "भूरिति वा ऋचः । भुव इति सामानि । सुवरिति यजूंषि । मह इति ब्रह्म । ब्रह्मणा वाव सर्वे वेदा महीयन्ते ।"
"lines": [
"भूरिति वा ऋचः । भुव इति सामानि । सुवरिति यजूंषि । मह इति ब्रह्म । ब्रह्मणा वाव सर्वे वेदा महीयन्ते ।"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-23",
"id": "Taittiriya-25",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V17",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V17",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 216: Line 301:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "भूरिति वै प्राणः । भुव इत्यपानः । सुवरिति व्यानः । मह इत्यन्नम् । अन्नेन वाव सर्वे प्राणा महीयन्ते । ता वा एताश्चतस्रश्चतुर्धा । चतस्रश्चतस्रो व्याहृतयः । ता यो वेद । स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति ॥ १४ ॥"
"lines": [
"भूरिति वै प्राणः । भुव इत्यपानः । सुवरिति व्यानः । मह इत्यन्नम् । अन्नेन वाव सर्वे प्राणा महीयन्ते । ता वा एताश्चतस्रश्चतुर्धा । चतस्रश्चतस्रो व्याहृतयः । ता यो वेद । स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति ॥ १४ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-24",
"id": "Taittiriya-26",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V17_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"लोकज्योतिःप्राणवेदेष्वेकस्स पुरुषोत्तमः ।",
"प्रत्येकशश्चातुरात्म्यात् षोडशात्मा प्रकीर्तितः ॥",
"महीयते महति च स्वयं स भगवान् हरिः ।",
"पूज्यपूजकभेदोऽत्र नैव कश्चिदपीष्यते ॥",
"नामप्रवृत्तिहेतुत्वान्नाम लोकादिकं हरेः ।",
"अयं समीपस्थतया त्वसौ प्राणे स्थितत्वतः ॥",
"ईक्षणादन्तरिक्षं चाथादित्यस्थोऽदितेस्सुतः ।",
"अग्निरग्नौ स्थितत्वाच्च वायुर्वयति यज्जगत् ॥",
"चन्द्र आह्लादरूपत्वादृगर्च्यत्वाज्जनार्दनः ।",
"यजुर्याज्यस्वरूपत्वात् साम चासौ समत्वतः ॥",
"बृहत्वात् ब्रह्म वेदानां समुदायेऽखिले स्थितः ।",
"तत्सम्बन्धाद्वेदराशिर्ब्रह्मशब्देन कीर्तितः ॥",
"प्रकृष्टनयनात् प्राणोऽपानोऽवाङ्नयनाद्धरिः ।",
"विविधं नयनाद् व्यानस्सोऽन्नं सर्वोपजीव्यतः ॥",
"एवं षोडशरूपोऽसौ चतुरात्मा व्यवस्थितः ।",
"महाचमसनामासौ यस्मादतिचमत्कृतिः ॥",
"माहाचमस्यस्तज्ज्ञानी ब्रह्मा सम्परिकीर्तितः ।",
"एवं षोडशरूपाणां ज्ञानयोग्यश्चतुर्मुखः ॥",
"स एव ब्रह्मवित् तस्मात् पूज्यते मुक्तिगोऽपि सन् ।",
"सर्वदेवैरतितरां यस्सम्यक् षोडशात्मवित् ॥ इति व्याहृतितत्त्वे ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-27",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V17_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"तस्य भूरिति शिरः । एकं शिरः । एकमेतदक्षरम् । भुव इति बाहू । द्वौ बाहू । द्वे एते अक्षरे । सुवरिति प्रतिष्ठा । द्वे प्रतिष्ठे । द्वे एते अक्षरे इत्यादिश्रुतेः । सर्वव्याहृतीनां प्रवेत्ता माहाचमस्यश्चतुर्थीत्वेनेतां प्रवेदयत इति विशेषः ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-28",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V17_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V17_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 225: Line 353:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "लोकज्योतिःप्राणवेदेष्वेकस्स पुरुषोत्तमः ।\nप्रत्येकशश्चातुरात्म्यात् षोडशात्मा प्रकीर्तितः ॥\nमहीयते महति च स्वयं स भगवान् हरिः ।\nपूज्यपूजकभेदोऽत्र नैव कश्चिदपीष्यते ॥\nनामप्रवृत्तिहेतुत्वान्नाम लोकादिकं हरेः ।\nअयं समीपस्थतया त्वसौ प्राणे स्थितत्वतः ॥\nईक्षणादन्तरिक्षं चाथादित्यस्थोऽदितेस्सुतः ।\nअग्निरग्नौ स्थितत्वाच्च वायुर्वयति यज्जगत् ॥\nचन्द्र आह्लादरूपत्वादृगर्च्यत्वाज्जनार्दनः ।\nयजुर्याज्यस्वरूपत्वात् साम चासौ समत्वतः ॥\nबृहत्वात् ब्रह्म वेदानां समुदायेऽखिले स्थितः ।\nतत्सम्बन्धाद्वेदराशिर्ब्रह्मशब्देन कीर्तितः ॥\nप्रकृष्टनयनात् प्राणोऽपानोऽवाङ्नयनाद्धरिः ।\nविविधं नयनाद् व्यानस्सोऽन्नं सर्वोपजीव्यतः ॥\nएवं षोडशरूपोऽसौ चतुरात्मा व्यवस्थितः ।\nमहाचमसनामासौ यस्मादतिचमत्कृतिः ॥\nमाहाचमस्यस्तज्ज्ञानी ब्रह्मा सम्परिकीर्तितः ।\nएवं षोडशरूपाणां ज्ञानयोग्यश्चतुर्मुखः ॥\nस एव ब्रह्मवित् तस्मात् पूज्यते मुक्तिगोऽपि सन् ।\nसर्वदेवैरतितरां यस्सम्यक् षोडशात्मवित् ॥ इति व्याहृतितत्त्वे ।"
"lines": [
"भूर्नामा स्फूर्तिरूपत्वात् भूरिवीर्यत्वतो भुवः ।",
"सुवस्सुबलरूपत्वात् महः पूर्णत्वतो विभुः ॥",
"तदेतच्चतुराकारं ब्रह्मोक्तं गुणबृंहणात् ।",
"स आत्मा सर्वदेवानां चतुरात्मा जनार्दनः ॥",
"तस्य ब्रह्मादयो देवा अङ्गमागन्तुकत्वतः ।",
"वासुदेवादिरूपोऽसौ षोडशात्मा चतुश्चतुः ॥",
"स एव सर्ववेदोक्तस्सर्वविद्यासु चेश्वरः ।",
"प्रणवार्था व्याहृतयो व्याहृत्यर्था ऋगादयः ॥",
"इतिहासपुराणं च पञ्चरात्रं च सर्वशः ।",
"सम्यग्व्याहरणात् विष्णोः श्रुता व्याहृतयस्त्विति ॥",
"सर्ववेदोक्तसर्वस्वव्याहृतेर्व्याहृतित्वमु ।",
"विशेषेणाहरन्तीमं विष्णुमित्यथवा स्मृताः ॥ इति व्याहृतिसारे ॥ १४ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-25",
"id": "Taittiriya-29",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V18",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V18",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 234: Line 375:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "स य एषोऽन्तर्हृदय आकाशः । तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः । अमृतो हिरण्मयः । अन्तरेण तालुके । य एषस्तन इवावलम्बते । सेन्द्रयोनिः । यत्रासौ केशान्तो वि वर्तते । व्यपोह्य शीर्षकपाले ॥ १५ ॥"
"lines": [
"स य एषोऽन्तर्हृदय आकाशः । तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः । अमृतो हिरण्मयः । अन्तरेण तालुके । य एषस्तन इवावलम्बते । सेन्द्रयोनिः । यत्रासौ केशान्तो वि वर्तते । व्यपोह्य शीर्षकपाले ॥ १५ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-26",
"id": "Taittiriya-30",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V18_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V18_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 243: Line 386:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "य एष हृदयाकाशस्त्वनिरुद्धस्तु तद्गतः ।\nप्रद्युम्नस्तालुमध्यस्थो लम्बिन्यामिन्द्रनामकः ॥\nव्याख्यस्सुपर्णरूपत्वात् केशान्ते वर्तते तु यः ।\nसङ्कर्षणस्सुपर्णात्मा वासुदेवो व्यपस्स्मृतः ॥\nयस्माद्व्यपगतस्थाता जगति प्रलये विभुः ।\nअशीर्षककपालोसौ कपालादुपरि स्थितः ॥ १५ ॥"
"lines": [
"य एष हृदयाकाशस्त्वनिरुद्धस्तु तद्गतः ।",
"प्रद्युम्नस्तालुमध्यस्थो लम्बिन्यामिन्द्रनामकः ॥",
"व्याख्यस्सुपर्णरूपत्वात् केशान्ते वर्तते तु यः ।",
"सङ्कर्षणस्सुपर्णात्मा वासुदेवो व्यपस्स्मृतः ॥",
"यस्माद्व्यपगतस्थाता जगति प्रलये विभुः ।",
"अशीर्षककपालोसौ कपालादुपरि स्थितः ॥ १५ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-27",
"id": "Taittiriya-31",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V19",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V19",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 252: Line 402:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "भूरित्यग्नौ प्रतितिष्ठति । भुव इति वायौ । सुवरित्यादित्ये । मह इति ब्रह्मणि । आप्नोति स्वाराज्यम् । आप्नोति मनसस्पतिम् । वाक्पतिश्चक्षुष्पतिः । श्रोत्रपतिर्विज्ञानपतिः । एतत् ततो भवति ॥ १६ ॥"
"lines": [
"भूरित्यग्नौ प्रतितिष्ठति । भुव इति वायौ । सुवरित्यादित्ये । मह इति ब्रह्मणि । आप्नोति स्वाराज्यम् । आप्नोति मनसस्पतिम् । वाक्पतिश्चक्षुष्पतिः । श्रोत्रपतिर्विज्ञानपतिः । एतत् ततो भवति ॥ १६ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-28",
"id": "Taittiriya-32",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V20",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V20",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 261: Line 413:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "आकाशशरीरं ब्रह्म । सत्यात्म प्राणारामं मन आनन्दम् । शान्ति समृद्धममृतम् । इति प्राचीनयोग्योपास्व ॥ १७ ॥"
"lines": [
"आकाशशरीरं ब्रह्म । सत्यात्म प्राणारामं मन आनन्दम् । शान्ति समृद्धममृतम् । इति प्राचीनयोग्योपास्व ॥ १७ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-29",
"id": "Taittiriya-33",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V20_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V20_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 270: Line 424:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "अनिरुद्धस्तु भूर्नामा हुताशे संव्यवस्थितः ।\nप्रद्युम्नो भगवान् वायौ भुव इत्येव कीर्तितः ॥\nसङ्कर्षणस्सुवर्नामा सूर्ये तिष्ठति केशवः ।\nमहोनामा वासुदेवो ब्रह्मणिस्थश्चतुर्मुखे ॥\nस वासुदेवस्स्वाराज्यं व्याप्यास्मिन् मनसस्पतौ ।\nअनिरुद्धे च संव्याप्तः ततो वागादिनां पतिः ॥\nवागादिषु स्थितो नित्यं भवत्येष जनार्दनः ।\nस्वव्यापी च जगद्व्यापी नित्यैश्वर्यात् स ईश्वरः ॥\nआकाशवद्व्याप्तदेहस्सत्यात्मा गुणपूर्तितः ।\nवायोर्विशेषरमको बलानन्दस्वरूपवान् ॥\nज्ञानानन्दस्वरूपोऽसौ शान्तिनामा सुखोन्नतेः ।\nअन्तगत्वात् स्वतः पूर्तेस्समृद्धं तत् प्रकीर्तितम् ॥\nइत्युपास्व प्राथमिको योग्यस्त्वं मदुपासने ।\nप्राधान्यादिति पूर्वं हि प्राह विष्णुश्चतुर्मुखम् ॥ इति ब्रह्मसारे ॥"
"lines": [
"अनिरुद्धस्तु भूर्नामा हुताशे संव्यवस्थितः ।",
"प्रद्युम्नो भगवान् वायौ भुव इत्येव कीर्तितः ॥",
"सङ्कर्षणस्सुवर्नामा सूर्ये तिष्ठति केशवः ।",
"महोनामा वासुदेवो ब्रह्मणिस्थश्चतुर्मुखे ॥",
"स वासुदेवस्स्वाराज्यं व्याप्यास्मिन् मनसस्पतौ ।",
"अनिरुद्धे च संव्याप्तः ततो वागादिनां पतिः ॥",
"वागादिषु स्थितो नित्यं भवत्येष जनार्दनः ।",
"स्वव्यापी च जगद्व्यापी नित्यैश्वर्यात् स ईश्वरः ॥",
"आकाशवद्व्याप्तदेहस्सत्यात्मा गुणपूर्तितः ।",
"वायोर्विशेषरमको बलानन्दस्वरूपवान् ॥",
"ज्ञानानन्दस्वरूपोऽसौ शान्तिनामा सुखोन्नतेः ।",
"अन्तगत्वात् स्वतः पूर्तेस्समृद्धं तत् प्रकीर्तितम् ॥",
"इत्युपास्व प्राथमिको योग्यस्त्वं मदुपासने ।",
"प्राधान्यादिति पूर्वं हि प्राह विष्णुश्चतुर्मुखम् ॥ इति ब्रह्मसारे ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-30",
"id": "Taittiriya-34",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V21",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V21",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 279: Line 448:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "पृथिव्यन्तरिक्षं द्यौर्दिशोऽवान्तरदिशाः । अग्निर्वायुरादित्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आत्मा । इत्यधिभूतम् । अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपान उदानः समानः । चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् । चर्म मांसं स्नावास्थिमज्जा । एतदधि विधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इदं सर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तं स्पृणोतीति ॥ १८ ॥"
"lines": [
"पृथिव्यन्तरिक्षं द्यौर्दिशोऽवान्तरदिशाः । अग्निर्वायुरादित्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आत्मा । इत्यधिभूतम् । अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपान उदानः समानः । चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् । चर्म मांसं स्नावास्थिमज्जा । एतदधि विधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इदं सर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तं स्पृणोतीति ॥ १८ ॥"
]
},
{
"id": "Taittiriya-35",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V21_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"पृथिव्याद्यं पाङ्क्तषट्कं पाङ्क्तेनैव स्वयं हरिः ।",
"नारायणादिरूपेण बलयत्यञ्जसा प्रभुः ॥",
"इत्युवाच स्वयं विष्णुर्वेदद्रष्टा गुणाधिकः ॥ इति तत्त्वसंहितायाम् ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-31",
"id": "Taittiriya-36",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V21_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V21_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 288: Line 472:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "पृथिव्याद्यं पाङ्क्तषट्कं पाङ्क्तेनैव स्वयं हरिः ।\nनारायणादिरूपेण बलयत्यञ्जसा प्रभुः ॥\nइत्युवाच स्वयं विष्णुर्वेदद्रष्टा गुणाधिकः ॥ इति तत्त्वसंहितायाम् ॥"
"lines": [
"आत्मा अहङ्कारतत्त्वम् ॥ १८ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-32",
"id": "Taittiriya-37",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V22",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V22",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 297: Line 483:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "ॐ इति ब्रह्म । ॐ इतीदं सर्वम् । ओमित्येतदनुकृति ह स्म वा अप्यो श्रावयेत्या श्रावयन्ति । ओमिति सामानि गायन्ति । ओग्ंशोमिति शस्त्राणि शग्ंसन्ति । ओमित्यध्वर्युः प्रतिगरं प्रतिगृणाति । ओमिति ब्रह्मा प्रसौति । ओमित्यग्निहोत्रमनुजानाति । ओमिति ब्राह्मणः प्रवक्ष्यन्नाह ब्रह्मोपाप्नवानीति । ब्रह्मैवोपाप्नोति ॥ १९ ॥"
"lines": [
"ॐ इति ब्रह्म । ॐ इतीदं सर्वम् । ओमित्येतदनुकृति ह स्म वा अप्यो श्रावयेत्या श्रावयन्ति । ओमिति सामानि गायन्ति । ओग्ंशोमिति शस्त्राणि शग्ंसन्ति । ओमित्यध्वर्युः प्रतिगरं प्रतिगृणाति । ओमिति ब्रह्मा प्रसौति । ओमित्यग्निहोत्रमनुजानाति । ओमिति ब्राह्मणः प्रवक्ष्यन्नाह ब्रह्मोपाप्नवानीति । ब्रह्मैवोपाप्नोति ॥ १९ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-33",
"id": "Taittiriya-38",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V22_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V22_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 306: Line 494:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "ॐनामा भगवान् विष्णुरधिकोच्चगुणत्वतः ।\nयद्यद्रूपं भगवतस्तदिदं सर्वमेव च ॥\nओमेवाधिकपूर्णत्वात् तस्माद्यज्ञेषु चर्त्विजः ।\nओमित्येव स्वकर्माणि कुर्वन्त्युद्दिश्य केशवम् ॥\nअधिकोच्च शृणुष्वेति हरिमध्वर्युराह हि ।\nअधिकोच्च महाधाम सूच्च देवेति चादरात् ॥\nप्रति प्रति गृणात्येनं शंरूपात्युच्चशावन ।\nइत्याह होता शस्त्रेषु तथैवान्येऽपि चर्त्विजः ॥\nएवं स्वऽध्यायकृच्चाह ब्रह्मप्राप्त्यर्थमञ्जसा ।\nएवं जानन्त एते तु प्राप्नुवन्त्येव तत्परम् ॥ इति च ॥ १९ ॥"
"lines": [
"ॐनामा भगवान् विष्णुरधिकोच्चगुणत्वतः ।",
"यद्यद्रूपं भगवतस्तदिदं सर्वमेव च ॥",
"ओमेवाधिकपूर्णत्वात् तस्माद्यज्ञेषु चर्त्विजः ।",
"ओमित्येव स्वकर्माणि कुर्वन्त्युद्दिश्य केशवम् ॥",
"अधिकोच्च शृणुष्वेति हरिमध्वर्युराह हि ।",
"अधिकोच्च महाधाम सूच्च देवेति चादरात् ॥",
"प्रति प्रति गृणात्येनं शंरूपात्युच्चशावन ।",
"इत्याह होता शस्त्रेषु तथैवान्येऽपि चर्त्विजः ॥",
"एवं स्वऽध्यायकृच्चाह ब्रह्मप्राप्त्यर्थमञ्जसा ।",
"एवं जानन्त एते तु प्राप्नुवन्त्येव तत्परम् ॥ इति च ॥ १९ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-34",
"id": "Taittiriya-39",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V23",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V23",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 315: Line 514:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यं च स्वाध्यायप्रवचने च । तपश्च च स्वाध्यायप्रवचने च । दमश्च च स्वाध्यायप्रवचने च । शमश्च च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्नयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्निहोत्रं च स्वाध्यायप्रवचने च । अतिथयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । मानुषं च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजा च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजनश्च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजातिश्च स्वाध्यायप्रवचने च ॥ २० ॥"
"lines": [
"ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यं च स्वाध्यायप्रवचने च । तपश्च च स्वाध्यायप्रवचने च । दमश्च च स्वाध्यायप्रवचने च । शमश्च च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्नयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्निहोत्रं च स्वाध्यायप्रवचने च । अतिथयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । मानुषं च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजा च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजनश्च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजातिश्च स्वाध्यायप्रवचने च ॥ २० ॥"
]
},
{
"id": "Taittiriya-40",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V23_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च कर्तव्यानि । प्रवचनं व्याख्यानम् । यथार्थज्ञानं ऋतम् । तत्पूर्वकं यथार्थवचनं करणं च सत्यम् ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-41",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V23_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"ऋतं यथार्थविज्ञानं सत्यं तत्पूर्विका कृतिः ।",
"ध्यानसत्ये पूज्यपूजा तप इत्यभिधीयते ॥ इति शब्दनिर्णये ॥"
]
},
{
"id": "Taittiriya-42",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V23_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"सर्वकर्मकृतिकालेष्वपि स्वाध्यायप्रवचनयोः कर्तव्यत्वात् तयोः सर्वत्र अनुषङ्गः ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-43",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V23_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"मन्त्रो मन्त्रार्थवचनमन्यस्य स्वात्मनोऽपि वा ।",
"सर्वकर्मसु कर्तव्यौ सर्वकर्मात्मकौ ततः ॥ इति कर्मतत्त्वे ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-44",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V23_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"आत्मनश्चेन्मनसैवार्थवचनम् ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-45",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V23_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"मानुषं मानुषो धर्मो देवा अपि हि मानुषे ।",
"मनुष्यवत् प्रवर्तन्ते नैवैश्वर्यप्रकाशिनः ॥ इति च ।"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-35",
"id": "Taittiriya-46",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V23_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V23_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 324: Line 594:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च कर्तव्यानि । प्रवचनं व्याख्यानम् । यथार्थज्ञानं ऋतम् । तत्पूर्वकं यथार्थवचनं करणं च सत्यम् ।"
"lines": [
"प्रजाया रक्षणं चैव पुनः प्रजननं तथा ।",
"प्रकृष्टजातिकरणं कर्मभिस्तनये पितुः ॥ इति च ।"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-36",
"id": "Taittiriya-47",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V24",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V24",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 333: Line 606:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "सत्यमिति सत्यवचा राथीतरः । तप इति तपोनित्यः पौरुशिष्टिः । स्वाध्यायप्रवचने एवेति नाको मौद्गल्यः । तद्धि तपस्तद्धि तपः ॥ २१ ॥"
"lines": [
"सत्यमिति सत्यवचा राथीतरः । तप इति तपोनित्यः पौरुशिष्टिः । स्वाध्यायप्रवचने एवेति नाको मौद्गल्यः । तद्धि तपस्तद्धि तपः ॥ २१ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-37",
"id": "Taittiriya-48",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V24_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"सत्ये तपसि वा चीर्णे सर्वकर्म कृतं भवेत् ।",
"स्वाध्याये च प्रवचने ह्यन्तर्भावो विशेषतः ॥ इति च ॥"
]
},
{
"id": "Taittiriya-49",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V24_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"यं यं क्रतुमधीते तेन तेनास्येष्टं भवति इति च श्रुतिः ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-50",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V24_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"जप्येनैव तु संसिद्ध्येद् ब्राह्मणो नात्र संशयः । कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥ इति भारते ॥"
]
},
{
"id": "Taittiriya-51",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V24_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V24_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 342: Line 651:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "सत्ये तपसि वा चीर्णे सर्वकर्म कृतं भवेत् ।\nस्वाध्याये च प्रवचने ह्यन्तर्भावो विशेषतः ॥ इति च ॥"
"lines": [
"सम्यग्ज्ञात्वा तु यो विष्णुं व्याख्यायीत जपेत च ।",
"न तस्य किञ्चिदकृतं कर्तव्यं मुच्यते च सः ॥ इति कर्मतत्त्वे ।"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-38",
"id": "Taittiriya-52",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V25",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V25",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 351: Line 663:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "अहं वृक्षस्य रेरिवा । कीर्तिः पृष्ठं गिरेरिव । ऊर्ध्वपवित्रो वाजिनीवस्वमृतमस्मि । द्रविणग्ं सवर्चसम् । सुमेधा अमृतोक्षितः । इति त्रिशङ्कोर्वेदानुवचनम् ॥ २२ ॥"
"lines": [
"अहं वृक्षस्य रेरिवा । कीर्तिः पृष्ठं गिरेरिव । ऊर्ध्वपवित्रो वाजिनीवस्वमृतमस्मि । द्रविणग्ं सवर्चसम् । सुमेधा अमृतोक्षितः । इति त्रिशङ्कोर्वेदानुवचनम् ॥ २२ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-39",
"id": "Taittiriya-53",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V25_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V25_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 360: Line 674:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "संसारवृक्षच्छेत्ताऽहं मत्कीर्तिः पर्वतोपमा ।\nअत्युत्कृष्टेन हरिणा पावितोऽस्मि यतः स्फुटम् ॥\nवाजिरूपश्च नेता च वाजिनी सूर्य उच्यते ।\nतत्रस्थो भगवान् विष्णुस्सम्प्रोक्तो वाजिनीवसुः ॥\nतेनामृतोऽस्मि द्रविणं नित्यानन्दस्वरूपतः ।\nतेनामृतेन सिक्तोहं तेन व्याप्तो यतस्सदा ॥\nइत्याह मन्त्रदृक् पूर्वं त्रिशङ्कुर्मानवो नृपः ॥ इति यजुर्विवेके ॥"
"lines": [
"संसारवृक्षच्छेत्ताऽहं मत्कीर्तिः पर्वतोपमा ।",
"अत्युत्कृष्टेन हरिणा पावितोऽस्मि यतः स्फुटम् ॥",
"वाजिरूपश्च नेता च वाजिनी सूर्य उच्यते ।",
"तत्रस्थो भगवान् विष्णुस्सम्प्रोक्तो वाजिनीवसुः ॥",
"तेनामृतोऽस्मि द्रविणं नित्यानन्दस्वरूपतः ।",
"तेनामृतेन सिक्तोहं तेन व्याप्तो यतस्सदा ॥",
"इत्याह मन्त्रदृक् पूर्वं त्रिशङ्कुर्मानवो नृपः ॥ इति यजुर्विवेके ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-40",
"id": "Taittiriya-54",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V26",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V26",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 369: Line 691:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "वेदमनूच्याचार्योऽन्तेवासिनमनुशास्ति । सत्यं वद । धर्मं चर । स्वाध्यायान्मा प्रमदः । आचार्याय प्रियं धनमाहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः । सत्यान्न प्रमदितव्यम् । धर्मान्न प्रमदितव्यम् । कुशलान्न प्रमदितव्यम् । भूत्यै न प्रमदितव्यम् । स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां न प्रमदितव्यम् । देवपितृकार्याभ्यां न प्रमदितव्यम् । मातृदेवो भव । पितृदेवो भव । आचार्यदेवो भव । अतिथिदेवो भव । यान्यनवद्यानि कर्माणि । तानि सेवितव्यानि । नो इतराणि । यान्यस्माकग्ं सुचरितानि । तानि त्वयोपास्यानि । नो इतराणि । ये के चास्मच्छ्रेयाग्ंसो ब्राह्मणाः । तेषां त्वयासने न प्रश्वसितव्यम् । श्रद्धया देयम् । अश्रद्धया देयम् । श्रिया देयम् । ह्रिया देयम् । भिया देयम् । संविदा देयम् ॥ २३ ॥"
"lines": [
"वेदमनूच्याचार्योऽन्तेवासिनमनुशास्ति । सत्यं वद । धर्मं चर । स्वाध्यायान्मा प्रमदः । आचार्याय प्रियं धनमाहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः । सत्यान्न प्रमदितव्यम् । धर्मान्न प्रमदितव्यम् । कुशलान्न प्रमदितव्यम् । भूत्यै न प्रमदितव्यम् । स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां न प्रमदितव्यम् । देवपितृकार्याभ्यां न प्रमदितव्यम् । मातृदेवो भव । पितृदेवो भव । आचार्यदेवो भव । अतिथिदेवो भव । यान्यनवद्यानि कर्माणि । तानि सेवितव्यानि । नो इतराणि । यान्यस्माकग्ं सुचरितानि । तानि त्वयोपास्यानि । नो इतराणि । ये के चास्मच्छ्रेयाग्ंसो ब्राह्मणाः । तेषां त्वयासने न प्रश्वसितव्यम् । श्रद्धया देयम् । अश्रद्धया देयम् । श्रिया देयम् । ह्रिया देयम् । भिया देयम् । संविदा देयम् ॥ २३ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-41",
"id": "Taittiriya-55",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V27",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V27",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 378: Line 702:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "अथ यदि ते कर्मविचिकित्सा वा वृत्तविचिकित्सा वा स्यात् । ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ता अयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तत्र वर्तेरन् । तथा तत्र वर्तेथाः । अथाभ्याख्यातेषु । ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ताः अयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तेषु वर्तेरन् । तथा तेषु वर्तेथाः । एष आदेशः । एष उपदेशः । एषा वेदोपनिषत् । एतदनुशासनम् । एवमुपासितव्यम् । एवमु चैतदुपास्यम् ॥ २४ ॥"
"lines": [
"अथ यदि ते कर्मविचिकित्सा वा वृत्तविचिकित्सा वा स्यात् । ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ता अयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तत्र वर्तेरन् । तथा तत्र वर्तेथाः । अथाभ्याख्यातेषु । ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ताः अयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तेषु वर्तेरन् । तथा तेषु वर्तेथाः । एष आदेशः । एष उपदेशः । एषा वेदोपनिषत् । एतदनुशासनम् । एवमुपासितव्यम् । एवमु चैतदुपास्यम् ॥ २४ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-42",
"id": "Taittiriya-56",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V28",
"oldKey": "TTB_C01_S01_V28",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 387: Line 713:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् । ऋतमवादिषम् । सत्यमवादिषम् । तन्मामवीत् । तद्वक्तारमवीत् । अवीन्माम् । अवीद्वक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥"
"lines": [
"शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् । ऋतमवादिषम् । सत्यमवादिषम् । तन्मामवीत् । तद्वक्तारमवीत् । अवीन्माम् । अवीद्वक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-43",
"id": "Taittiriya-57",
"oldKey": "TTB_C01_S02",
"oldKey": "TTB_C01_S02",
"type": "section",
"type": "section",
Line 396: Line 724:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "paada",
"verseType": "paada",
"text": "ब्रह्मवल्ली"
"lines": [
"ब्रह्मवल्ली"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-44",
"id": "Taittiriya-58",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V01_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V01_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 405: Line 735:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "संहितायाः पञ्चाधिकरणाभिमानित्वं प्राणादिरूपस्य वायोरपि भवति । पृथिव्यन्तरिक्षमित्युक्तपाङ्क्तत्वं च । अत उपक्रमोपसंहारयोः त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् इति युज्यते ॥"
"lines": [
"संहितायाः पञ्चाधिकरणाभिमानित्वं प्राणादिरूपस्य वायोरपि भवति । पृथिव्यन्तरिक्षमित्युक्तपाङ्क्तत्वं च । अत उपक्रमोपसंहारयोः त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् इति युज्यते ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-45",
"id": "Taittiriya-59",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V02",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V02",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 414: Line 746:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १ ॥"
"lines": [
"ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-46",
"id": "Taittiriya-60",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V03",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V03",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 423: Line 757:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "ॐ ब्रह्मविदाप्नोति परम् । तदेषाऽभ्युक्ता । सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म । यो वेद निहितं गुहायां परमे व्योमन् । सोऽश्नुते सर्वान् कामान्त्सह । ब्रह्मणा विपश्चितेति ॥ २ ॥"
"lines": [
"ॐ ब्रह्मविदाप्नोति परम् । तदेषाऽभ्युक्ता । सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म । यो वेद निहितं गुहायां परमे व्योमन् । सोऽश्नुते सर्वान् कामान्त्सह । ब्रह्मणा विपश्चितेति ॥ २ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-47",
"id": "Taittiriya-61",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V03_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V03_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 432: Line 768:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "स्वयोग्यं ब्रह्मवित् भुङ्क्ते विरिञ्चेन परेण च ।\nब्रह्मणा सह तद्वश्यः सुखमेव न दुष्कृतम् ॥ इति च ॥ २ ॥"
"lines": [
"स्वयोग्यं ब्रह्मवित् भुङ्क्ते विरिञ्चेन परेण च ।",
"ब्रह्मणा सह तद्वश्यः सुखमेव न दुष्कृतम् ॥ इति च ॥ २ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-48",
"id": "Taittiriya-62",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V04",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V04",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 441: Line 780:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "तस्माद्वा एतस्मादात्मनः आकाशः सम्भूतः । आकाशाद्वायुः । वायोरग्निः । अग्नेरापः । अद्भ्यः पृथिवी । पृथिव्या ओषधयः । ओषधीभ्योऽन्नम् । अन्नात् पुरुषः ॥ ३ ॥"
"lines": [
"तस्माद्वा एतस्मादात्मनः आकाशः सम्भूतः । आकाशाद्वायुः । वायोरग्निः । अग्नेरापः । अद्भ्यः पृथिवी । पृथिव्या ओषधयः । ओषधीभ्योऽन्नम् । अन्नात् पुरुषः ॥ ३ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-49",
"id": "Taittiriya-63",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V05",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V05",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 450: Line 791:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः । तस्येदमेव शिरः । अयं दक्षिणः पक्षः । अयमुत्तरः पक्षः । अयमात्मा । इदं पुच्छं प्रतिष्ठा ॥ ४ ॥"
"lines": [
"स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः । तस्येदमेव शिरः । अयं दक्षिणः पक्षः । अयमुत्तरः पक्षः । अयमात्मा । इदं पुच्छं प्रतिष्ठा ॥ ४ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-50",
"id": "Taittiriya-64",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V06",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V06",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 459: Line 802:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "तदप्येष श्लोको भवति । अन्नाद्वै प्रजाः प्रजायन्ते । याः काश्च पृथिवीग्ग् श्रिताः । अथो अन्नेनैव जीवन्ति । अथैनदपियन्त्यन्ततः । अन्नग्ं हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । सर्वं वै तेऽन्नमाप्नुवन्ति येऽन्नं ब्रह्मोपासते । अन्नग्ं हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । अन्नाद् भूतानि जायन्ते । जातान्यन्नेन वर्धन्ते । अद्यतेत्ति च भूतानि । तस्मादन्नं तदुच्यत इति ॥ ५ ॥"
"lines": [
"तदप्येष श्लोको भवति । अन्नाद्वै प्रजाः प्रजायन्ते । याः काश्च पृथिवीग्ग् श्रिताः । अथो अन्नेनैव जीवन्ति । अथैनदपियन्त्यन्ततः । अन्नग्ं हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । सर्वं वै तेऽन्नमाप्नुवन्ति येऽन्नं ब्रह्मोपासते । अन्नग्ं हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । अन्नाद् भूतानि जायन्ते । जातान्यन्नेन वर्धन्ते । अद्यतेत्ति च भूतानि । तस्मादन्नं तदुच्यत इति ॥ ५ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-51",
"id": "Taittiriya-65",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V06_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V06_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 468: Line 813:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "स एष भगवान् विष्णुर्भूतस्रष्टा गुणाधिकः ।\nस एवान्नात् पुनर्जातो ह्यजातोऽपि यतो विभुः ॥\nअन्नात्मनि शरीरेऽसौ व्यज्यते सुविवेकिभिः ।\nअन्नस्य सारभूतोऽयं शरीरस्य च केशवः ॥\nअन्ननामा चान्नसंस्थः शरीरेषु च संस्थितः ।\nअत्तृत्वात् सर्वलोकानामन्नमित्युच्यते हरिः ॥\nउपजीव्यश्च भूतानामिति चान्नं जनार्दनः ।\nस ज्यायान् सर्वभूतेभ्यस्तस्मात् सर्वौषधं स्मृतः ॥\nसंसारे दह्यमानानामाश्रयत्वात् स औषधम् ।\nप्रचुरं मय इत्युक्तं प्रचुरात्ता यतो हरिः॥\nप्रचुरैस्सेव्यते नित्यमतोऽन्नमय ईरितः ।\nदेहस्यैव शिरस्यस्य शिरो विष्णोः प्रतिष्ठितम् ॥\nबाह्वोः पक्षौ तथा मध्ये मध्यं पश्चात्तनौ तथा ॥\nपुच्छमित्येष भगवाननिरुद्धः स्वयं हरिः ॥ ५ ॥"
"lines": [
"स एष भगवान् विष्णुर्भूतस्रष्टा गुणाधिकः ।",
"स एवान्नात् पुनर्जातो ह्यजातोऽपि यतो विभुः ॥",
"अन्नात्मनि शरीरेऽसौ व्यज्यते सुविवेकिभिः ।",
"अन्नस्य सारभूतोऽयं शरीरस्य च केशवः ॥",
"अन्ननामा चान्नसंस्थः शरीरेषु च संस्थितः ।",
"अत्तृत्वात् सर्वलोकानामन्नमित्युच्यते हरिः ॥",
"उपजीव्यश्च भूतानामिति चान्नं जनार्दनः ।",
"स ज्यायान् सर्वभूतेभ्यस्तस्मात् सर्वौषधं स्मृतः ॥",
"संसारे दह्यमानानामाश्रयत्वात् स औषधम् ।",
"प्रचुरं मय इत्युक्तं प्रचुरात्ता यतो हरिः॥",
"प्रचुरैस्सेव्यते नित्यमतोऽन्नमय ईरितः ।",
"देहस्यैव शिरस्यस्य शिरो विष्णोः प्रतिष्ठितम् ॥",
"बाह्वोः पक्षौ तथा मध्ये मध्यं पश्चात्तनौ तथा ॥",
"पुच्छमित्येष भगवाननिरुद्धः स्वयं हरिः ॥ ५ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-52",
"id": "Taittiriya-66",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V07",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V07",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 477: Line 837:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "तस्माद्वा एतस्मादन्नरसमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा प्राणमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्राण एव शिरः । व्यानो दक्षिणः पक्षः । अपान उत्तरः पक्षः । आकाश आत्मा । पृथिवी पुच्छं प्रतिष्ठा ॥ ६ ॥"
"lines": [
"तस्माद्वा एतस्मादन्नरसमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा प्राणमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्राण एव शिरः । व्यानो दक्षिणः पक्षः । अपान उत्तरः पक्षः । आकाश आत्मा । पृथिवी पुच्छं प्रतिष्ठा ॥ ६ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-53",
"id": "Taittiriya-67",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V08",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V08",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 486: Line 848:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "तस्माद्वा एतस्मात् प्राणमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा मनोमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य यजुरेव शिरः । ऋग् दक्षिणः पक्षः । सामोत्तरः पक्षः । आदेश आत्मा । अथर्वाङ्गिरसः पुच्छं प्रतिष्ठा ॥ ८ ॥"
"lines": [
"तस्माद्वा एतस्मात् प्राणमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा मनोमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य यजुरेव शिरः । ऋग् दक्षिणः पक्षः । सामोत्तरः पक्षः । आदेश आत्मा । अथर्वाङ्गिरसः पुच्छं प्रतिष्ठा ॥ ८ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-54",
"id": "Taittiriya-68",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V09",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V09",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 495: Line 859:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "तदप्येष श्लोको भवति । यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेति कदाचनेति ॥ तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥ ९ ॥"
"lines": [
"तदप्येष श्लोको भवति । यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेति कदाचनेति ॥ तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥ ९ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-55",
"id": "Taittiriya-69",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V09_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V09_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 504: Line 870:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": ".... तस्मिन् सङ्कर्षणः स्थितः ॥\nशिरस्तस्य यजुर्नाम यज्ञानां हरणात् स्मृतम् ।\nयजुःसंस्थं च बाहू तु ऋक्सामान्तःस्थितौ सदा ॥\nऋगर्चनायाः स्वीकारात् साम दोषात् समीकृतेः ।\nपञ्चरात्रगतं मध्यमादेशाख्यं सुविस्तृतेः ॥\nअथर्वाख्यं तथा पुच्छमधरं चाङ्गिनां रसः ।\nमनोवाचामगम्यं तं ज्ञात्वाऽऽनन्दस्वरूपिणम् ॥\nकुतश्चिन्न बिभेत्येव .."
"lines": [
".... तस्मिन् सङ्कर्षणः स्थितः ॥",
"शिरस्तस्य यजुर्नाम यज्ञानां हरणात् स्मृतम् ।",
"यजुःसंस्थं च बाहू तु ऋक्सामान्तःस्थितौ सदा ॥",
"ऋगर्चनायाः स्वीकारात् साम दोषात् समीकृतेः ।",
"पञ्चरात्रगतं मध्यमादेशाख्यं सुविस्तृतेः ॥",
"अथर्वाख्यं तथा पुच्छमधरं चाङ्गिनां रसः ।",
"मनोवाचामगम्यं तं ज्ञात्वाऽऽनन्दस्वरूपिणम् ॥",
"कुतश्चिन्न बिभेत्येव .."
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-56",
"id": "Taittiriya-70",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V10",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V10",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 513: Line 888:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "तस्माद्वा एतस्मात् मनोमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य श्रद्धैव शिरः । ऋतं दक्षिणः पक्षः । सत्यमुत्तरः पक्षः । योग आत्मा । महः पुच्छं प्रतिष्ठा ॥ १० ॥"
"lines": [
"तस्माद्वा एतस्मात् मनोमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य श्रद्धैव शिरः । ऋतं दक्षिणः पक्षः । सत्यमुत्तरः पक्षः । योग आत्मा । महः पुच्छं प्रतिष्ठा ॥ १० ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-57",
"id": "Taittiriya-71",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V11",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V11",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 522: Line 899:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "तदप्येष श्लोको भवति । विज्ञानं यज्ञं तनुते । कर्माणि तनुतेऽपि च । विज्ञानं देवाः सर्वे । ब्रह्म ज्येष्ठमुपासते । विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद । तस्माच्चेन्न प्रमाद्यति । शरीरे पाप्मनो हित्वा । सर्वान् कामान् समश्नुत इति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥ ११ ॥"
"lines": [
"तदप्येष श्लोको भवति । विज्ञानं यज्ञं तनुते । कर्माणि तनुतेऽपि च । विज्ञानं देवाः सर्वे । ब्रह्म ज्येष्ठमुपासते । विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद । तस्माच्चेन्न प्रमाद्यति । शरीरे पाप्मनो हित्वा । सर्वान् कामान् समश्नुत इति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥ ११ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-58",
"id": "Taittiriya-72",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V11_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V11_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 531: Line 910:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "....वासुदेवोऽन्तरस्ततः ॥ ९ ॥\nश्रद्धाख्यं श्रुतिधर्तृत्वाच्छ्रद्धायां तच्छिरः स्मृतम् ।\nऋतं ज्ञानततेर्दाता चर्तस्थो दक्षिणः करः ॥\nवामः सत्यस्थितः सत्यं सतां यस्मान्नियामकः ।\nयोगाख्यं सर्वलोकस्य योगादत्रैव योगगम् ॥\nमध्यं पुच्छं महोनाम महनीयत्वतस्सदा ॥ ११ ॥"
"lines": [
"....वासुदेवोऽन्तरस्ततः ॥ ९ ॥",
"श्रद्धाख्यं श्रुतिधर्तृत्वाच्छ्रद्धायां तच्छिरः स्मृतम् ।",
"ऋतं ज्ञानततेर्दाता चर्तस्थो दक्षिणः करः ॥",
"वामः सत्यस्थितः सत्यं सतां यस्मान्नियामकः ।",
"योगाख्यं सर्वलोकस्य योगादत्रैव योगगम् ॥",
"मध्यं पुच्छं महोनाम महनीयत्वतस्सदा ॥ ११ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-59",
"id": "Taittiriya-73",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V12",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V12",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 540: Line 926:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "तस्माद्वा एतस्मात् विज्ञानमयात् । अन्योऽन्तर आत्माऽऽ नन्दमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्रियमेव शिरः । मोदो दक्षिणः पक्षः । प्रमोद उत्तरः पक्षः । आनन्द आत्मा । ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा ॥"
"lines": [
"तस्माद्वा एतस्मात् विज्ञानमयात् । अन्योऽन्तर आत्माऽऽ नन्दमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्रियमेव शिरः । मोदो दक्षिणः पक्षः । प्रमोद उत्तरः पक्षः । आनन्द आत्मा । ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-60",
"id": "Taittiriya-74",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V13",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V13",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 549: Line 937:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "तदप्येष श्लोको भवति । असन्नेव स भवति । असद्ब्रह्मेति वेद चेत् । अस्ति ब्रह्मेति चेद्वेद । सन्तमेनं ततो विदुरिति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥ १२ ॥"
"lines": [
"तदप्येष श्लोको भवति । असन्नेव स भवति । असद्ब्रह्मेति वेद चेत् । अस्ति ब्रह्मेति चेद्वेद । सन्तमेनं ततो विदुरिति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥ १२ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-61",
"id": "Taittiriya-75",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V13_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V13_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 558: Line 948:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "तस्मिन्नानन्दरूपोऽसौ स्थितो नारायणस्सदा ।\nशिरः प्रिये स्थितं तस्य परेयं प्रियनामकम् ।\nमोदप्रमोदयोर्बाहू मोदनाच्च प्रमोदनात् ॥\nमोदप्रमोदनामानावानन्दस्त्वाततत्वतः ।\nमध्यमानन्दसंस्थं च ब्रह्म सृष्ट्या तु बृंहयेत् ॥\nपुच्छं प्रधानवायौ च ब्रह्माख्ये संस्थितं सदा ।\nअभेदोऽप्यविशेषोऽपि परमैश्वर्ययोगतः ॥\nदेहदेहिवदेवासौ पञ्चधाऽवस्थितो हरिः ।\nबहिःस्थो देहवद्विष्णुरन्तस्थो देहिवत् स्मृतः ॥\nअन्तर्व्याप्तिविशेषेण न त्वशक्तत्वतो बहिः ।\nसर्वेऽपि पुरुषाकाराः उत्तरात् पूर्वसम्भवाः ॥\nउत्तरैः पूरिताः पूर्वे निश्छिद्रत्वेन सर्वशः ।\nअत्तृत्वं च प्रणेतृत्वं बोधो विविधवेत्तृता ॥\nआनन्दश्च यतः पूर्णस्ततोऽन्नादिमयास्स्मृताः ।\nअत्त्यादिदास्ते प्रत्येकं सर्वे सर्वगुणा अपि ॥\nनामभेदस्ततस्तूक्तः सर्वनामवतामपि ।\nपञ्चरूपं च तद् ब्रह्म जीवादन्यन्न विद्यते ॥\nइति ये तु विजानन्ति तेऽसन्तस्तमआलयाः ।\nजीवादन्यत् परं ब्रह्म पञ्चरूपं च ये विदुः ॥\nसन्तस्त इति विज्ञेया मोक्षयोग्या हि ते ध्रुवम् ॥ १२ ॥"
"lines": [
"तस्मिन्नानन्दरूपोऽसौ स्थितो नारायणस्सदा ।",
"शिरः प्रिये स्थितं तस्य परेयं प्रियनामकम् ।",
"मोदप्रमोदयोर्बाहू मोदनाच्च प्रमोदनात् ॥",
"मोदप्रमोदनामानावानन्दस्त्वाततत्वतः ।",
"मध्यमानन्दसंस्थं च ब्रह्म सृष्ट्या तु बृंहयेत् ॥",
"पुच्छं प्रधानवायौ च ब्रह्माख्ये संस्थितं सदा ।",
"अभेदोऽप्यविशेषोऽपि परमैश्वर्ययोगतः ॥",
"देहदेहिवदेवासौ पञ्चधाऽवस्थितो हरिः ।",
"बहिःस्थो देहवद्विष्णुरन्तस्थो देहिवत् स्मृतः ॥",
"अन्तर्व्याप्तिविशेषेण न त्वशक्तत्वतो बहिः ।",
"सर्वेऽपि पुरुषाकाराः उत्तरात् पूर्वसम्भवाः ॥",
"उत्तरैः पूरिताः पूर्वे निश्छिद्रत्वेन सर्वशः ।",
"अत्तृत्वं च प्रणेतृत्वं बोधो विविधवेत्तृता ॥",
"आनन्दश्च यतः पूर्णस्ततोऽन्नादिमयास्स्मृताः ।",
"अत्त्यादिदास्ते प्रत्येकं सर्वे सर्वगुणा अपि ॥",
"नामभेदस्ततस्तूक्तः सर्वनामवतामपि ।",
"पञ्चरूपं च तद् ब्रह्म जीवादन्यन्न विद्यते ॥",
"इति ये तु विजानन्ति तेऽसन्तस्तमआलयाः ।",
"जीवादन्यत् परं ब्रह्म पञ्चरूपं च ये विदुः ॥",
"सन्तस्त इति विज्ञेया मोक्षयोग्या हि ते ध्रुवम् ॥ १२ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-62",
"id": "Taittiriya-76",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V14",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V14",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 567: Line 978:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "अथातोऽनुप्रश्नाः । उताविद्वानमुं लोकं प्रेत्य । कश्चन गच्छती३ । आहो विद्वानमुं लोकं प्रेत्य । कश्चित् समश्नुता३ उ ॥ १३ ॥"
"lines": [
"अथातोऽनुप्रश्नाः । उताविद्वानमुं लोकं प्रेत्य । कश्चन गच्छती३ । आहो विद्वानमुं लोकं प्रेत्य । कश्चित् समश्नुता३ उ ॥ १३ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-63",
"id": "Taittiriya-77",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V14_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V14_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 576: Line 989:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "इत्युक्ते ब्रह्मणा पूर्वं पप्रच्छवरुणो विभुम् ।\nअविद्वानपि यः कश्चिद् ब्रह्माप्नोति कथञ्चन ॥\nविद्वानेवोत तत्रापि सर्वे वाऽथैव केचन ।\nयदि सर्वेऽथ तत्रापि सर्वे सम्यक् समाप्नुयुः ॥\nकेचिदेवोत सम्यक् तदसम्यगपरे जनाः ।\nज्ञानिनोऽपीति पृष्टः सन् ब्रह्मा प्राह चतुर्मुखः ॥\nअज्ञा न प्राप्नुयुर्ब्रह्म प्राप्नुयुर्ज्ञानिनोऽखिलाः ।\nतत्रापि सम्यक् प्राप्तिस्तु विरिञ्चस्यैव सर्वदा ॥\nअन्येषां तारतम्येन प्राप्तिः सुखविशेषतः ।\nइत्यभिप्रायवान् ब्रह्मा ह्युकारेण समासतः ॥\nउक्त्वा प्रश्नोत्तरं पश्चाद्विस्तरेण जगाद ह ।\nकश्चिदेवोत सम्यक् तदाप्नुयादिति वाक्यतः ॥\nअनन्तरं तथैवेति ब्रह्मोङ्कारमुवाच ह ॥ १३ ॥"
"lines": [
"इत्युक्ते ब्रह्मणा पूर्वं पप्रच्छवरुणो विभुम् ।",
"अविद्वानपि यः कश्चिद् ब्रह्माप्नोति कथञ्चन ॥",
"विद्वानेवोत तत्रापि सर्वे वाऽथैव केचन ।",
"यदि सर्वेऽथ तत्रापि सर्वे सम्यक् समाप्नुयुः ॥",
"केचिदेवोत सम्यक् तदसम्यगपरे जनाः ।",
"ज्ञानिनोऽपीति पृष्टः सन् ब्रह्मा प्राह चतुर्मुखः ॥",
"अज्ञा न प्राप्नुयुर्ब्रह्म प्राप्नुयुर्ज्ञानिनोऽखिलाः ।",
"तत्रापि सम्यक् प्राप्तिस्तु विरिञ्चस्यैव सर्वदा ॥",
"अन्येषां तारतम्येन प्राप्तिः सुखविशेषतः ।",
"इत्यभिप्रायवान् ब्रह्मा ह्युकारेण समासतः ॥",
"उक्त्वा प्रश्नोत्तरं पश्चाद्विस्तरेण जगाद ह ।",
"कश्चिदेवोत सम्यक् तदाप्नुयादिति वाक्यतः ॥",
"अनन्तरं तथैवेति ब्रह्मोङ्कारमुवाच ह ॥ १३ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-64",
"id": "Taittiriya-78",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V15",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V15",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 585: Line 1,012:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "सोऽकामयत । बहु स्यां प्रजायेयेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । इदग्ं सर्वमसृजत । यदिदं किञ्च । तत्सृष्ट्वा । तदेवानु प्राविशत् । तदनु प्रविश्य । सच्च त्यच्चाभवत् । निरुक्तं चानिरुक्तं च । निलयनं चानिलयनं च । विज्ञानं चाविज्ञानं च । सत्यं चानृतं च सत्यमभवत् । यदिदं किञ्च । तत् सत्यमित्याचक्षते ॥ १४ ॥"
"lines": [
"सोऽकामयत । बहु स्यां प्रजायेयेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । इदग्ं सर्वमसृजत । यदिदं किञ्च । तत्सृष्ट्वा । तदेवानु प्राविशत् । तदनु प्रविश्य । सच्च त्यच्चाभवत् । निरुक्तं चानिरुक्तं च । निलयनं चानिलयनं च । विज्ञानं चाविज्ञानं च । सत्यं चानृतं च सत्यमभवत् । यदिदं किञ्च । तत् सत्यमित्याचक्षते ॥ १४ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-65",
"id": "Taittiriya-79",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V15_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V15_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 594: Line 1,023:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "अज्ञो नैव तदाप्नोति ज्ञान्येवैतदवाप्नुते ।\nइति ज्ञापयितुं विष्णोः स्वातन्त्र्यज्ञापनाय तु ॥\nआह सृष्टिं प्रवेशं च माहात्म्यज्ञानतो यतः ।\nप्रीतिं यान्ति महान्तस्तु तद्वशा एव चेश्वराः ॥\nअग्न्यादयोऽपि किमुत तदन्ये मुक्तिदस्ततः ।\nस एवैकस्स विज्ञेयः पूर्णैश्वर्यादिरूपवान् ॥\nइति तस्य महैश्वर्यमुच्यते स त्वकामयत् ।\nसृष्ट्वा जगदिदं सर्वं नियामकतयाऽस्य तु ॥\nबहुरूपो भवानीति स्याज्जगच्चेत्यचिन्तयत् ।\nस्यादित्यालोचनान्नान्यत् तपो विष्णोः कदाचन ॥\nअवतारेष्वनुकृतिर्बाह्यवृत्या तपस्विनाम् ।\nसृष्टिर्नाम स्वरूपात्तु बहिर्निष्क्रमणं स्मृतम् ॥\nयद्यपीदं जगत्सर्वं स्वोदरस्थं महात्मनः ।\nतथाऽप्येष द्वितीयेन रूपेण बहिराक्षिपेत् ॥\nरूपान्तरेणाविशच्च जगत्सर्वं जनार्दनः ।\nत्यच्चानिरुक्तं विज्ञानं तथा निलयनं महान् ॥\nसत्यं प्राणस्तथा श्रीश्च सन्निरुक्तं तथाऽनृतम् ।\nअविज्ञानं चानिलयनं प्रकृतिप्राणयोः परम् ॥\nतद्गविष्णोस्तु सम्बन्धात् स्वतस्तन्नामको हरिः ।\nततो नियामकश्चेति त्यदानन्त्यादवाच्यतः ॥\nअनिरुक्तं निलयनं सर्वाधारत्वतो हरिः ।\nविज्ञानं सर्वविज्ञानात् सत्यं साधुस्वरूपतः ॥\nअवसादसुवाच्यत्वदौर्बल्याज्ञप्त्यसाधुताः ।\nप्रकृतिप्राणतोऽन्यत्र कुर्वंस्तन्नामको हरिः ॥\nअतः साधुस्वरूपः सन् सत्यनामाऽनृतादिकम् ।\nनामानेन गतत्वादेर्यदिदं किञ्च भाषितम् ॥\nसन्निरुक्तादिशब्देन तत् सर्वं साधुतैव हि ।\nअवसादनादिहेतुत्वं साधुतैव हि सर्वशः ॥\nअसाधुताऽवसादादिस्तत्कर्तृत्वं हि भाषितम् ॥ १४ ॥"
"lines": [
"अज्ञो नैव तदाप्नोति ज्ञान्येवैतदवाप्नुते ।",
"इति ज्ञापयितुं विष्णोः स्वातन्त्र्यज्ञापनाय तु ॥",
"आह सृष्टिं प्रवेशं च माहात्म्यज्ञानतो यतः ।",
"प्रीतिं यान्ति महान्तस्तु तद्वशा एव चेश्वराः ॥",
"अग्न्यादयोऽपि किमुत तदन्ये मुक्तिदस्ततः ।",
"स एवैकस्स विज्ञेयः पूर्णैश्वर्यादिरूपवान् ॥",
"इति तस्य महैश्वर्यमुच्यते स त्वकामयत् ।",
"सृष्ट्वा जगदिदं सर्वं नियामकतयाऽस्य तु ॥",
"बहुरूपो भवानीति स्याज्जगच्चेत्यचिन्तयत् ।",
"स्यादित्यालोचनान्नान्यत् तपो विष्णोः कदाचन ॥",
"अवतारेष्वनुकृतिर्बाह्यवृत्या तपस्विनाम् ।",
"सृष्टिर्नाम स्वरूपात्तु बहिर्निष्क्रमणं स्मृतम् ॥",
"यद्यपीदं जगत्सर्वं स्वोदरस्थं महात्मनः ।",
"तथाऽप्येष द्वितीयेन रूपेण बहिराक्षिपेत् ॥",
"रूपान्तरेणाविशच्च जगत्सर्वं जनार्दनः ।",
"त्यच्चानिरुक्तं विज्ञानं तथा निलयनं महान् ॥",
"सत्यं प्राणस्तथा श्रीश्च सन्निरुक्तं तथाऽनृतम् ।",
"अविज्ञानं चानिलयनं प्रकृतिप्राणयोः परम् ॥",
"तद्गविष्णोस्तु सम्बन्धात् स्वतस्तन्नामको हरिः ।",
"ततो नियामकश्चेति त्यदानन्त्यादवाच्यतः ॥",
"अनिरुक्तं निलयनं सर्वाधारत्वतो हरिः ।",
"विज्ञानं सर्वविज्ञानात् सत्यं साधुस्वरूपतः ॥",
"अवसादसुवाच्यत्वदौर्बल्याज्ञप्त्यसाधुताः ।",
"प्रकृतिप्राणतोऽन्यत्र कुर्वंस्तन्नामको हरिः ॥",
"अतः साधुस्वरूपः सन् सत्यनामाऽनृतादिकम् ।",
"नामानेन गतत्वादेर्यदिदं किञ्च भाषितम् ॥",
"सन्निरुक्तादिशब्देन तत् सर्वं साधुतैव हि ।",
"अवसादनादिहेतुत्वं साधुतैव हि सर्वशः ॥",
"असाधुताऽवसादादिस्तत्कर्तृत्वं हि भाषितम् ॥ १४ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-66",
"id": "Taittiriya-80",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V16",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V16",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 603: Line 1,062:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "तदप्येष श्लोको भवति । असद्वा इदमग्र आसीत् । ततो वै सदजायत । तदात्मानग्ग् स्वयमकुरुत । तस्मात् तत् सुकृतमुच्यत इति ॥ यद्वै तत् सुकृतम् । रसो वै सः । रसग्ग् ह्येवायं लब्ध्वाऽऽनन्दीभवति । को ह्येवान्यात् कः प्राण्यात् । यदेष आकाश आनन्दो न स्यात् । एष ह्येवानन्दयाति ॥ १५ ॥"
"lines": [
"तदप्येष श्लोको भवति । असद्वा इदमग्र आसीत् । ततो वै सदजायत । तदात्मानग्ग् स्वयमकुरुत । तस्मात् तत् सुकृतमुच्यत इति ॥ यद्वै तत् सुकृतम् । रसो वै सः । रसग्ग् ह्येवायं लब्ध्वाऽऽनन्दीभवति । को ह्येवान्यात् कः प्राण्यात् । यदेष आकाश आनन्दो न स्यात् । एष ह्येवानन्दयाति ॥ १५ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-67",
"id": "Taittiriya-81",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V16_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V16_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 612: Line 1,073:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "अनासाद्यस्त्वसन्नामा पूर्वं नारायणाभिधः ।\nस आसाद्यश्च सन्नामा वासुदेवोऽभवत् प्रभुः ॥\nस वासुदेवः स्वात्मानं चक्रे सङ्कर्षणादिकम् ।\nतस्मात् तत् सुकृतं नाम स आनन्दो रसस्ततः ॥\nआनन्दमेनं सम्प्राप्य मुक्तो मोदेन्न चान्यथा ।\nआदीप्तस्त्वेष भगवान् यद्यानन्दो भवेन्न च ॥\nसामान्यचेष्टा धर्म्याश्च कस्य स्युस्तमृते प्रभुम् ।\nसुखं लब्ध्वा हि कुरुते लोकचेष्टां जनार्दनः ॥\nअल्पात् सुखादल्पकर्मा पूर्णानन्दाद्धि सर्वकृत् ।\nन ह्यार्ताः कर्म कुर्वन्ति मुग्धाश्चैव विशेषतः ॥\nतस्माद् यादृक् सुखं तादृक् कर्म पूर्णसुखत्वतः ।\nसर्वकृत्त्वात् परो विष्णुराह तस्मात् सनातनी ॥\nसुखं लब्ध्वा करोतीति च्छन्दोगानां श्रुतिः परा ।\nअलब्ध्वा तु सुखं नैव करोतीत्यपि सादरम् ॥\nतत् पूर्णानन्ददेवेन कारितः प्राणिति स्फुटम् ।\nसर्वलोकः स एवैक आनन्दयति चाखिलम् ॥ १५ ॥"
"lines": [
"अनासाद्यस्त्वसन्नामा पूर्वं नारायणाभिधः ।",
"स आसाद्यश्च सन्नामा वासुदेवोऽभवत् प्रभुः ॥",
"स वासुदेवः स्वात्मानं चक्रे सङ्कर्षणादिकम् ।",
"तस्मात् तत् सुकृतं नाम स आनन्दो रसस्ततः ॥",
"आनन्दमेनं सम्प्राप्य मुक्तो मोदेन्न चान्यथा ।",
"आदीप्तस्त्वेष भगवान् यद्यानन्दो भवेन्न च ॥",
"सामान्यचेष्टा धर्म्याश्च कस्य स्युस्तमृते प्रभुम् ।",
"सुखं लब्ध्वा हि कुरुते लोकचेष्टां जनार्दनः ॥",
"अल्पात् सुखादल्पकर्मा पूर्णानन्दाद्धि सर्वकृत् ।",
"न ह्यार्ताः कर्म कुर्वन्ति मुग्धाश्चैव विशेषतः ॥",
"तस्माद् यादृक् सुखं तादृक् कर्म पूर्णसुखत्वतः ।",
"सर्वकृत्त्वात् परो विष्णुराह तस्मात् सनातनी ॥",
"सुखं लब्ध्वा करोतीति च्छन्दोगानां श्रुतिः परा ।",
"अलब्ध्वा तु सुखं नैव करोतीत्यपि सादरम् ॥",
"तत् पूर्णानन्ददेवेन कारितः प्राणिति स्फुटम् ।",
"सर्वलोकः स एवैक आनन्दयति चाखिलम् ॥ १५ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-68",
"id": "Taittiriya-82",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V17",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V17",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 621: Line 1,099:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "यदा ह्येवैष एतस्मिन्नदृश्ये अनात्म्ये अनिरुक्ते अनिलयने अभयं प्रतिष्ठां विन्दते । अथ सोऽभयं गतो भवति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते । अथ तस्य भयं भवति । तत्त्वेव भयं विदुषोऽमन्वानस्य । तदप्येष श्लोको भवति । भीषास्माद् वातः पवते । भीषोदेति सूर्यः । भीषाऽस्मादग्निश्चेन्द्रश्च । मृत्युर्धावति पञ्चम इति ॥ १६ ॥"
"lines": [
"यदा ह्येवैष एतस्मिन्नदृश्ये अनात्म्ये अनिरुक्ते अनिलयने अभयं प्रतिष्ठां विन्दते । अथ सोऽभयं गतो भवति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते । अथ तस्य भयं भवति । तत्त्वेव भयं विदुषोऽमन्वानस्य । तदप्येष श्लोको भवति । भीषास्माद् वातः पवते । भीषोदेति सूर्यः । भीषाऽस्मादग्निश्चेन्द्रश्च । मृत्युर्धावति पञ्चम इति ॥ १६ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-69",
"id": "Taittiriya-83",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V17_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V17_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 630: Line 1,110:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "तस्माददृश्ये जैवानां गुणानामप्यसङ्गतेः ।\nअनात्म्येऽथ गुणानन्त्यादनिरुक्ते निराश्रयात् ॥\nअनिलयनेऽभयत्वेन यदा ज्ञानेन तिष्ठति ।\nतदाऽभयं हरिं गच्छेन्नैवाज्ञानी कथञ्चन ॥\nयदैतस्मिन् परे विष्णावुदरं जीवगत्वतः ।\nभेदं करोति तेनैव भयमस्य महद् भवेत् ॥\nअ इत्युक्तः परो विष्णुरेभ्य उच्च स एव तु ।\nत उदा जीवसङ्घाः स्युरुदरं तद्गतान्तरम् ॥\nतदेव ब्रह्म भयकृद् विदुषोऽविदुषस्तथा ।\nविदुषोऽल्पभयं कुर्याद् यावन्मुक्तिं व्रजत्यसौ ॥\nअथाभयं भवेद् ब्रह्म तस्य मुक्तस्य सर्वदा ।\nतस्माद् वाय्वादयो देवा विद्वांसोऽपि विशेषतः ॥\nभीताः स्वकर्म कुर्वन्ति विष्णोः प्रीत्यर्थमञ्जसा ।\nअमन्वानस्य नुर्विष्णुः कुर्यान्नित्यं महद्भयम् ॥\nतमआख्यमनुत्थानम् .... .... ॥ १६ ॥"
"lines": [
"तस्माददृश्ये जैवानां गुणानामप्यसङ्गतेः ।",
"अनात्म्येऽथ गुणानन्त्यादनिरुक्ते निराश्रयात् ॥",
"अनिलयनेऽभयत्वेन यदा ज्ञानेन तिष्ठति ।",
"तदाऽभयं हरिं गच्छेन्नैवाज्ञानी कथञ्चन ॥",
"यदैतस्मिन् परे विष्णावुदरं जीवगत्वतः ।",
"भेदं करोति तेनैव भयमस्य महद् भवेत् ॥",
"अ इत्युक्तः परो विष्णुरेभ्य उच्च स एव तु ।",
"त उदा जीवसङ्घाः स्युरुदरं तद्गतान्तरम् ॥",
"तदेव ब्रह्म भयकृद् विदुषोऽविदुषस्तथा ।",
"विदुषोऽल्पभयं कुर्याद् यावन्मुक्तिं व्रजत्यसौ ॥",
"अथाभयं भवेद् ब्रह्म तस्य मुक्तस्य सर्वदा ।",
"तस्माद् वाय्वादयो देवा विद्वांसोऽपि विशेषतः ॥",
"भीताः स्वकर्म कुर्वन्ति विष्णोः प्रीत्यर्थमञ्जसा ।",
"अमन्वानस्य नुर्विष्णुः कुर्यान्नित्यं महद्भयम् ॥",
"तमआख्यमनुत्थानम् .... .... ॥ १६ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-70",
"id": "Taittiriya-84",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V18",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V18",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 639: Line 1,135:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "सैषानन्दस्य मीमाग्ं सा भवति । युवा स्यात् साधु युवाऽध्यायकः । आशिष्ठो दृढिष्ठो बलिष्ठः । तस्येयं पृथिवी वित्तस्य पूर्णा स्यात् । स एको मानुष आनन्दः । ते ये शतं मानुषा आनन्दाः । स एको मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ १७ ॥"
"lines": [
"सैषानन्दस्य मीमाग्ं सा भवति । युवा स्यात् साधु युवाऽध्यायकः । आशिष्ठो दृढिष्ठो बलिष्ठः । तस्येयं पृथिवी वित्तस्य पूर्णा स्यात् । स एको मानुष आनन्दः । ते ये शतं मानुषा आनन्दाः । स एको मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ १७ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-71",
"id": "Taittiriya-85",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V18_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V18_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 648: Line 1,146:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "..... विदुषां नियमेन तु ।\nस्यादेव मोक्षस्तत्रापि ह्यानन्दस्य विचित्रता ॥\nयस्तु साधुगुणैर्युक्तस्तस्यैवाप्यखिला मही ।\nत्रेतायुगे चक्रवर्ती यदा मुक्तस्तु संसृतेः ॥\nअधीतिफलपूर्णत्वादाध्यायक इतीरितः ।\nस एव विष्णुना युक्तो गच्छतीति युवा स्मृतः ॥\nएकानन्दस्वरूपोऽसौ मानुषो मुक्त इष्यते ।\nतस्माच्छतगुणानन्दा गन्धर्वा मानुषात्मकाः ॥\nमुक्ताः श्रुतिफलं प्राप्तास्ततः कामाहतास्तथा ॥ १७ ॥"
"lines": [
"..... विदुषां नियमेन तु ।",
"स्यादेव मोक्षस्तत्रापि ह्यानन्दस्य विचित्रता ॥",
"यस्तु साधुगुणैर्युक्तस्तस्यैवाप्यखिला मही ।",
"त्रेतायुगे चक्रवर्ती यदा मुक्तस्तु संसृतेः ॥",
"अधीतिफलपूर्णत्वादाध्यायक इतीरितः ।",
"स एव विष्णुना युक्तो गच्छतीति युवा स्मृतः ॥",
"एकानन्दस्वरूपोऽसौ मानुषो मुक्त इष्यते ।",
"तस्माच्छतगुणानन्दा गन्धर्वा मानुषात्मकाः ॥",
"मुक्ताः श्रुतिफलं प्राप्तास्ततः कामाहतास्तथा ॥ १७ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-72",
"id": "Taittiriya-86",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V19",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V19",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 657: Line 1,165:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतं मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दाः । स एको देवगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ १८ ॥"
"lines": [
"ते ये शतं मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दाः । स एको देवगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ १८ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-73",
"id": "Taittiriya-87",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V20",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V20",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 666: Line 1,176:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतं देवगन्धर्वाणामानन्दाः । स एकः पितॄणां चिरलोकलोकानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ १९ ॥"
"lines": [
"ते ये शतं देवगन्धर्वाणामानन्दाः । स एकः पितॄणां चिरलोकलोकानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ १९ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-74",
"id": "Taittiriya-88",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V21",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V21",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 675: Line 1,187:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतं पितॄणां चिरलोकलोकानामानन्दाः । स एक आजानजानां देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २० ॥"
"lines": [
"ते ये शतं पितॄणां चिरलोकलोकानामानन्दाः । स एक आजानजानां देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २० ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-75",
"id": "Taittiriya-89",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V22",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V22",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 684: Line 1,198:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतमाजानजानां देवानामानन्दाः । स एकः कर्मदेवानामानन्दः ॥\nये कर्मणा देवानपियन्ति । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥२१॥"
"lines": [
"ते ये शतमाजानजानां देवानामानन्दाः । स एकः कर्मदेवानामानन्दः ॥",
"ये कर्मणा देवानपियन्ति । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥२१॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-76",
"id": "Taittiriya-90",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V23",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V23",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 693: Line 1,210:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतं कर्मदेवानां देवानामानन्दाः । स एको देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २२ ॥"
"lines": [
"ते ये शतं कर्मदेवानां देवानामानन्दाः । स एको देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २२ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-77",
"id": "Taittiriya-91",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V24",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V24",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 702: Line 1,221:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतं देवानामानन्दाः । स एक इन्द्रस्यानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २३ ॥"
"lines": [
"ते ये शतं देवानामानन्दाः । स एक इन्द्रस्यानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २३ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-78",
"id": "Taittiriya-92",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V25",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V25",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 711: Line 1,232:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतमिन्द्रस्यानन्दाः । स एको बृहस्पतेरानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २४ ॥"
"lines": [
"ते ये शतमिन्द्रस्यानन्दाः । स एको बृहस्पतेरानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २४ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-79",
"id": "Taittiriya-93",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V26",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V26",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 720: Line 1,243:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतं बृहस्पतेरानन्दाः ॥ स एकः प्रजापतेरानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २५ ॥"
"lines": [
"ते ये शतं बृहस्पतेरानन्दाः ॥ स एकः प्रजापतेरानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २५ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-80",
"id": "Taittiriya-94",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V27",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V27",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 729: Line 1,254:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः । स एको ब्रह्मण आनन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २६ ॥"
"lines": [
"ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः । स एको ब्रह्मण आनन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २६ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-81",
"id": "Taittiriya-95",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V27_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V27_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 738: Line 1,265:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "तेभ्यः शतगुणानन्दा देवप्रेष्यास्तु मुख्यतः ।\nये ते हि देवगन्धर्वा मुक्तेभ्यस्तेभ्य एव च ॥\nशताधिका हि पितरस्तेभ्य आजानदेवताः ।\nअनाख्याता देवतास्तु जाता देवकुले च याः ॥\nआजानदेवतास्ता हि ताभ्योऽग्र्याः कर्मदेवताः ।\nबल्याद्या अन्तराप्राप्तदेवताः कर्मदेवताः ॥\nताभ्यश्च तात्त्विका देवाः सृष्ट्यादौ देवतां गताः ।\nतेभ्यो दक्षश्चेन्द्रनामा स हीन्दुं रारयत् पुरा ॥\nतस्मात् बृहस्पतिर्नाम महेन्द्रत्वात् पुरन्दरः ।\nतस्मात् प्रजापतिर्मुक्तो रुद्रः प्रजननेशिता ॥\nतस्माद् ब्रह्मा शतगुणो मुक्त इत्येष निर्णयः ।\nयथाऽऽनन्दे तथा ज्ञाने विष्णुभक्तौ बलाधिके ॥\nसर्वैर्गुणैः शतगुणाः क्रमेणोक्तेन तेऽखिलाः ।\nअथवा सहस्रगुणिता अनन्तगुणितास्तथा ॥\nपरिमाणे शतगुणेऽप्यानन्दस्फुटतावशात् ।\nयथा दीपाच्छतगुणाऽप्यग्निज्वाला न दीपवत् ॥\nस्फुटीभवेद् यथैवाग्निर्बहुलोऽपि न सूर्यवत् ।\nयथैव सूर्याद् द्विगुणश्चन्द्रो नैव स्फुटीभवेत् ॥\nउत्तरेषामुत्तरेषां गुणा एवमतिस्फुटाः ।\nप्रतिबिम्बा यतः पूर्वे ब्रह्मान्तानां नरादयः ॥\nअतोऽस्पष्टस्वरूपास्ते स्फुटरूपास्तथोत्तराः ॥ १८-२६ ॥"
"lines": [
"तेभ्यः शतगुणानन्दा देवप्रेष्यास्तु मुख्यतः ।",
"ये ते हि देवगन्धर्वा मुक्तेभ्यस्तेभ्य एव च ॥",
"शताधिका हि पितरस्तेभ्य आजानदेवताः ।",
"अनाख्याता देवतास्तु जाता देवकुले च याः ॥",
"आजानदेवतास्ता हि ताभ्योऽग्र्याः कर्मदेवताः ।",
"बल्याद्या अन्तराप्राप्तदेवताः कर्मदेवताः ॥",
"ताभ्यश्च तात्त्विका देवाः सृष्ट्यादौ देवतां गताः ।",
"तेभ्यो दक्षश्चेन्द्रनामा स हीन्दुं रारयत् पुरा ॥",
"तस्मात् बृहस्पतिर्नाम महेन्द्रत्वात् पुरन्दरः ।",
"तस्मात् प्रजापतिर्मुक्तो रुद्रः प्रजननेशिता ॥",
"तस्माद् ब्रह्मा शतगुणो मुक्त इत्येष निर्णयः ।",
"यथाऽऽनन्दे तथा ज्ञाने विष्णुभक्तौ बलाधिके ॥",
"सर्वैर्गुणैः शतगुणाः क्रमेणोक्तेन तेऽखिलाः ।",
"अथवा सहस्रगुणिता अनन्तगुणितास्तथा ॥",
"परिमाणे शतगुणेऽप्यानन्दस्फुटतावशात् ।",
"यथा दीपाच्छतगुणाऽप्यग्निज्वाला न दीपवत् ॥",
"स्फुटीभवेद् यथैवाग्निर्बहुलोऽपि न सूर्यवत् ।",
"यथैव सूर्याद् द्विगुणश्चन्द्रो नैव स्फुटीभवेत् ॥",
"उत्तरेषामुत्तरेषां गुणा एवमतिस्फुटाः ।",
"प्रतिबिम्बा यतः पूर्वे ब्रह्मान्तानां नरादयः ॥",
"अतोऽस्पष्टस्वरूपास्ते स्फुटरूपास्तथोत्तराः ॥ १८-२६ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-82",
"id": "Taittiriya-96",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V28",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V28",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 747: Line 1,296:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "स यश्चायं पुरुषे । यश्चासावादित्ये । स एकः । स य एवंवित् । अस्माल्लोकात् प्रेत्य । एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति ॥ २७ ॥"
"lines": [
"स यश्चायं पुरुषे । यश्चासावादित्ये । स एकः । स य एवंवित् । अस्माल्लोकात् प्रेत्य । एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति ॥ २७ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-83",
"id": "Taittiriya-97",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V29",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V29",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 756: Line 1,307:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "तदप्येष श्लोको भवति । यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्न बिभेति कुतश्चनेति ॥ एतग्ं ह वाव न तपति । किमहग्ं साधु नाकरवम् । किमहं पापमकरवमिति । स य एवं विद्वानेते आत्मानग्ग् स्पृणुते । उभे ह्येवैष एते आत्मानग्ग् स्पृणुते । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥ २८ ॥"
"lines": [
"तदप्येष श्लोको भवति । यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्न बिभेति कुतश्चनेति ॥ एतग्ं ह वाव न तपति । किमहग्ं साधु नाकरवम् । किमहं पापमकरवमिति । स य एवं विद्वानेते आत्मानग्ग् स्पृणुते । उभे ह्येवैष एते आत्मानग्ग् स्पृणुते । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥ २८ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-84",
"id": "Taittiriya-98",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V30",
"oldKey": "TTB_C01_S02_V30",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 765: Line 1,318:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ इति ब्रह्मवल्ली ॥ २ ॥"
"lines": [
"ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ इति ब्रह्मवल्ली ॥ २ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-85",
"id": "Taittiriya-99",
"oldKey": "TTB_C01_S03",
"oldKey": "TTB_C01_S03",
"type": "section",
"type": "section",
Line 774: Line 1,329:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "paada",
"verseType": "paada",
"text": "भुगुवल्ली"
"lines": [
"भुगुवल्ली"
]
},
{
"id": "Taittiriya-100",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V01_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"यत्प्रसादात् स्वरूपाप्तिर्ब्रह्मादीनां समन्ततः ।",
"स विष्णुः सर्वजीवेषु नृषु देवेषु च स्थितः ।",
"एक एव महायोगी निर्विशेषोऽखिलैर्गुणैः ॥",
"सर्वोत्तमः स पूर्णश्च तमेवं वेद यः पुमान् ।",
"जीवांश्च तारतम्यस्थान् स गच्छेत् पञ्चरूपिणम् ॥",
"विष्णुं न पुण्यपापे च तस्यानिष्टे कदाचन ।",
"प्रियाप्रियेषु तज्ज्ञानी ह्यास्तृणोति यतो नृषु ॥",
"अगोचरं वाङ्मनसोरानन्त्यात् पुरुषोत्तमम् ।",
"ज्ञात्वा मुक्तस्य भीर्नैव कुतश्चन भविष्यति ॥",
"इत्यादि यजुःसंहितायाम् ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-101",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V01_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"न च सह ब्रह्मणा इत्यादेरन्योऽर्थः कल्प्यः । अप्रामाणिकत्वात् । अनाश्वासाच्च । न चौषधीभ्योऽन्नमन्नरसमय इत्यत्रोभयार्थत्वेन विरोधः । अन्नस्यान्नम् मध्यमः प्राणः प्राणः स्थूणा इत्यादिवद् विशेषितत्वादुपपत्तेः ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-102",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V01_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"न चान्नमयदीनामब्रह्मत्वे किञ्चिन्मानम् । येऽन्नं ब्रह्मोपासते ये प्राणं ब्रह्मोपासते आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् विज्ञानं ब्रह्म चेद् वेद अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तस्मा एतत् प्रोवाच । अन्नं प्राणं चक्षुः श्रोत्रं मनो वाचम् इत्यादिना ब्रह्मशब्देनोक्तत्वाच्च । न च लौकिकान्नस्यात्तृत्वमस्ति । येऽन्यथा विदुस्तेऽन्यराजानस्ते क्षय्यलोका भवन्ति इति श्रुतेरविद्यमानोपासनाद् दोषावगतेश्च ।"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-86",
"id": "Taittiriya-103",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V01_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"न च रमन्त्यहो असदुपासनयाऽऽत्महनः इति च भागवते ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-104",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V01_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
".नाविद्यमानं ब्रुवते वेदा ध्यातुं न वैदिकाः ।",
"अविद्यमानं ध्यायन्तो यान्ति सर्वेऽधरं तमः ॥",
"तस्मात् सत्यार्थतां ब्रूयात् वेदानामपि सर्वशः ।",
"य एवं वेद स ज्ञानी ज्ञानवान् नान्यथा भवेत् ॥",
"इति वेदार्थविवेके ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-105",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V01_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
".\tस यश्चायं पुरुषे यश्चासावादित्ये इत्यधिकरणत्वेन भेद एव जीवस्य परमादुक्तः । एतस्मिन्नदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता एतमानन्दमयमात्मानमुसङ्क्रम्य । इमान् लोकान् कामान्नी कामरूप्यनुसञ्चरन् इत्यादिना मुक्तस्यापि भेद एवाभ्यस्यते ।\tअथ सोऽभयं गतो भवति इति मुक्तिप्रस्तावात् । सैषानन्दस्य मीमांसा इति मुक्तानन्दो मीमांस्यते । श्रोत्रियस्य चाकामाहतस्येति सर्वत्र विशेषणाच्च । न ह्यमुक्तस्याकामहतत्वं मुख्यं भवति । न च मुख्या श्रोत्रियता ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-106",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V01_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"यस्य श्रुतिफलं पूर्णं स श्रोत्रिय उदाहृतः ।",
"स हि मुक्तोऽकामहतः स हि कामैर्न हन्यते ॥",
"यस्य कामास्तु सत्याः स्युस्सहि कामैर्न हन्यते ।",
"न ह्यकामः क्वचित् कश्चित् दृश्यते श्रूयतेऽपि च ॥ इति ब्रह्माण्डे ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-107",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V01_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
".न च देवपदाकामस्य सकाशादिन्द्रपदाकामस्य शतगुणानन्दो दृश्यते सति च प्राजापत्यादिकामे । न च मानुषाः प्रायस्तदिच्छवः । चक्रवर्तिनस्तु युवशब्देनैव मुक्तत्वमुक्तम् । तस्मान्मुक्तविषयेयं मीमांसा । यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा येऽस्य हृदि स्थिताः इत्यत्राप्यन्तःकरणस्थानामेव कामानां विमोक्ष उक्तः । न तु स्वरूपभूतानाम् । यं यमन्तमभिकामो भवति सोऽस्य सङ्कल्पादेव भवति इति मुक्तानामपि स्वरूपभूतः कामः प्रतीयते ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-108",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V01_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"कामाः सङ्कल्प आनन्दो मुक्तानां तारतम्यतः ।",
"स्वरूपभूतास्ते सर्वे निर्दोषा गुणरूपकाः ॥ इति पाद्मे ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-109",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V01_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"सङ्कल्पादेव च तच्छ्रुतेः इति सूत्रम् । भेदव्यपदेशात् इति जीवेशयोर्भेदश्चोक्तो भगवता ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-110",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V01_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"न च भेददर्शनमसुकरम् । स्वरूपत्वात् भेदस्य । सर्वव्यावृत्तं हि सर्वस्य स्वरूपं सर्वैरनुभूयते । अन्यथाऽहं वा दृष्टोऽन्यो वा दृष्ट इत्यपि संशयः स्यात् । न च पश्चात् भेदो ज्ञायत इत्यत्र किञ्चिन्मानम् । न हि दृष्टवस्तुनः पुरुषस्य तस्य वस्त्वन्तराद् भेदे संशयः क्वचिद् दृष्टः । न च सर्वतो व्यावृत्यनुभवे सर्वज्ञताऽपेक्षितेति दोषः । सामान्यतः सर्वस्य सर्वैरपि ज्ञातत्वात् । यावत्तु सर्वतो भेदो विशेषतो न ज्ञायते तावत् स्वरूपमेव विशेषतो न ज्ञातम् । न हि ज्ञाताद्वस्तुनोऽव्यावृत्तिः केनचित् शङ्क्यते । यदा तु संशीयते तदापि कुतश्चिद् व्यावृत्तमेव ज्ञायते । न हि सर्वमिदं भवति वा न वेति कस्यचित् संशयः । अतो व्यावृत्तिरेव स्वरूपम् । अस्य भेद इति विशेष्यत्वमस्य स्वरूपमितिवत् । यथाऽस्तीति वर्तमानः कालो वस्तुना सहैवानुभूयते एवमन्यस्मात् व्यावृत्तमित्यत्रान्यदपि सामान्यतः सहैवानुभूयते । न ह्यस्तीति वर्तमानकालापेक्षयानुभूयत इत्येतावता विद्यमानता नाम वस्तुनोऽन्या । सदित्यपि शत्रन्तत्वात् कालसम्बन्ध्येवाऽनुभूयते तिष्ठन्नितिवत् । एवमन्यस्मात् व्यावृत्तमित्यन्येन सह प्रतीयमानमपि न स्वरूपादन्यत् । अस्माद् व्यावृत्तिरन्यस्य स्वरूपमन्यस्माद् व्यावृत्तिरस्य स्वरूपमिति नैकस्वरूपता । ज्ञानानन्दादिवत् स्वरूपत्वेऽपि व्यवहारविशेषो भवति । न च स्वरूपत्वेन भेदस्याभावो भवति । ज्ञानान्दादिवदेव । अन्यप्रतियोगिकत्वाद् भेदस्य न स्वस्मादपि भवति ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-111",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V01_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V01_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 783: Line 1,478:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "यत्प्रसादात् स्वरूपाप्तिर्ब्रह्मादीनां समन्ततः ।\nस विष्णुः सर्वजीवेषु नृषु देवेषु च स्थितः ।\nएक एव महायोगी निर्विशेषोऽखिलैर्गुणैः ॥\nसर्वोत्तमः स पूर्णश्च तमेवं वेद यः पुमान् ।\nजीवांश्च तारतम्यस्थान् स गच्छेत् पञ्चरूपिणम् ॥\nविष्णुं न पुण्यपापे च तस्यानिष्टे कदाचन ।\nप्रियाप्रियेषु तज्ज्ञानी ह्यास्तृणोति यतो नृषु ॥\nअगोचरं वाङ्मनसोरानन्त्यात् पुरुषोत्तमम् ।\nज्ञात्वा मुक्तस्य भीर्नैव कुतश्चन भविष्यति ॥\nइत्यादि यजुःसंहितायाम् ।"
"lines": [
"भेदस्तु सर्ववस्तूनां स्वरूपं नैजमव्ययम् ।",
"नष्टानामपि वस्तूनां भेदो नैव विनश्यति ॥",
"अवस्तुनोऽपि रूपं स्वं भेद एव न चान्यथा ।",
"विशेषरूपनाशेन भेदमात्रावसायिता ॥",
"नाश इत्युच्यते सद्भिर्भेदो न हि विनश्यति ।",
"इत्याहुः केचिदज्ञानात् तत्राहुः सूक्ष्मदर्शिनः ॥",
"सत्यं भेदस्तु वस्तूनां स्वरूपं नात्र संशयः ।",
"तस्माद् वस्तुविनाशे तु तद्भेदो नास्ति कुत्रचित् ॥",
"अविनष्टस्य तस्मात्तु भेदोऽस्त्येव स्वरूपतः ।",
"एवम्भावादभावस्य न भेदो भावरूपवान् ॥",
"अभावाद् भावरूपस्य स्वरूपं भाव इष्यते ।",
"नष्टभेदोऽप्यभावात्मा विद्यते च विनाशतः ॥",
"स्वरूपत्वात्तु भेदस्य भेदे शङ्का न कस्यचित् ।",
"सर्वं सामान्यतो यस्मात् सर्वैरप्यनुभूयते ॥",
"तस्माद् व्यावृत्तता सर्वैः सर्वस्मादनुभूयते ।",
"प्रतियोगिता त्वभावस्याप्यस्त्यभावतया स्फुटम् ॥",
"न ह्यभावोऽप्यधर्मा स्यान्न तु स्याद् भावधर्मयुक् ।",
"अभावस्यास्तिता नाम स्यादेवाभावरूपिणी ॥",
"अभावतापि सैव स्यान्न तु स्याद् भावरूपिणी ।",
"अतः स सर्वव्यावृत्तस्वरूपो भगवान् परः ॥",
"येन ज्ञातः स तु ज्ञानी मुच्यते नात्र संशयः ॥",
"इति तत्त्वनिर्णये ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-87",
"id": "Taittiriya-112",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V02",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V02",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 792: Line 1,510:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ ॐ भृगुर्वै वारुणिः । वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तस्मा एतत् प्रोवाच । अन्नं प्राणं चक्षुः श्रोत्रं मनो वाचमिति । तग्ं होवाच । यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद्ब्रह्मेति ॥ १ ॥"
"lines": [
"ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ ॐ भृगुर्वै वारुणिः । वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तस्मा एतत् प्रोवाच । अन्नं प्राणं चक्षुः श्रोत्रं मनो वाचमिति । तग्ं होवाच । यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद्ब्रह्मेति ॥ १ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-88",
"id": "Taittiriya-113",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V03",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V03",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 801: Line 1,521:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । अन्नं ब्रह्मेति व्यजानात् । अन्नाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । अन्नेन जातानि जीवन्ति । अन्नं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तग्ं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ॥ २ ॥"
"lines": [
"स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । अन्नं ब्रह्मेति व्यजानात् । अन्नाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । अन्नेन जातानि जीवन्ति । अन्नं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तग्ं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ॥ २ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-89",
"id": "Taittiriya-114",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V04",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V04",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 810: Line 1,532:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । प्राणं ब्रह्मेति व्यजानात् । प्राणाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । प्राणेन जातानि जीवन्ति । प्राणं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तग्ं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ॥ ३ ॥"
"lines": [
"स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । प्राणं ब्रह्मेति व्यजानात् । प्राणाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । प्राणेन जातानि जीवन्ति । प्राणं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तग्ं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ॥ ३ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-90",
"id": "Taittiriya-115",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V05",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V05",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 819: Line 1,543:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । मनो ब्रह्मेति व्यजानात् । मनसो ह्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । मनसा जातानि जीवन्ति । मनः प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तग्ं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ॥ ४ ॥"
"lines": [
"स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । मनो ब्रह्मेति व्यजानात् । मनसो ह्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । मनसा जातानि जीवन्ति । मनः प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तग्ं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ॥ ४ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-91",
"id": "Taittiriya-116",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V06",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V06",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 828: Line 1,554:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । विज्ञानं ब्रह्मेति व्यजानात् । विज्ञानाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । विज्ञानेन जातानि जीवन्ति । विज्ञानं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तग्ं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ॥ ५ ॥"
"lines": [
"स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । विज्ञानं ब्रह्मेति व्यजानात् । विज्ञानाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । विज्ञानेन जातानि जीवन्ति । विज्ञानं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तग्ं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ॥ ५ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-92",
"id": "Taittiriya-117",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V07",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V07",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 837: Line 1,565:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात् । आनन्दाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । आनन्देन जातानि जीवन्ति । आनन्दं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति ॥ ६ ॥"
"lines": [
"स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात् । आनन्दाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । आनन्देन जातानि जीवन्ति । आनन्दं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति ॥ ६ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-93",
"id": "Taittiriya-118",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V08",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V08",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 846: Line 1,576:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "सैषा भार्गवी वारुणी विद्या । परमे व्योमन् प्रतिष्ठिता । य एवं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान् कीर्त्या ॥ ७ ॥"
"lines": [
"सैषा भार्गवी वारुणी विद्या । परमे व्योमन् प्रतिष्ठिता । य एवं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान् कीर्त्या ॥ ७ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-94",
"id": "Taittiriya-119",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V09",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V09",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 855: Line 1,587:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "अन्नं न निन्द्यात् । तद् व्रतम् । प्राणो वा अन्नम् । शरीरमन्नादम् । प्राणे शरीरं प्रतिष्ठितम् । शरीरे प्राणः प्रतिष्ठितः । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान् कीर्त्या ॥ ८ ॥"
"lines": [
"अन्नं न निन्द्यात् । तद् व्रतम् । प्राणो वा अन्नम् । शरीरमन्नादम् । प्राणे शरीरं प्रतिष्ठितम् । शरीरे प्राणः प्रतिष्ठितः । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान् कीर्त्या ॥ ८ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-95",
"id": "Taittiriya-120",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V09_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V09_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 864: Line 1,598:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "चक्षुः स चष्टे यद् विष्णुः श्रोत्रं श्रोतृत्वतो विभुः ।\nवाक् च वक्तृत्वतो नित्यं मनो मन्तृत्वतस्तथा ॥\nतपो ज्ञानस्वरूपत्वाद् विज्ञानं तु विवेचनात् ।\nज्ञानानुसन्धानरूपतपसा तं जनार्दनम् ॥\nक्रमाद् भृगुर्व्यजानात् तमन्नादिबहुरूपिणम् ।\nएवं विजानंस्तं विष्णुं तस्मिंस्तु प्रतितिष्ठति ॥\nमुक्तो भूत्वाऽन्नवांश्च स्यादन्नादश्च सदैव तु ।\nअन्ननामा तु भगवान् विद्वांस्तमुपजीवति ॥\nतद्वांश्च तेन गुप्तत्वात् .... ॥ १८ ॥"
"lines": [
"चक्षुः स चष्टे यद् विष्णुः श्रोत्रं श्रोतृत्वतो विभुः ।",
"वाक् च वक्तृत्वतो नित्यं मनो मन्तृत्वतस्तथा ॥",
"तपो ज्ञानस्वरूपत्वाद् विज्ञानं तु विवेचनात् ।",
"ज्ञानानुसन्धानरूपतपसा तं जनार्दनम् ॥",
"क्रमाद् भृगुर्व्यजानात् तमन्नादिबहुरूपिणम् ।",
"एवं विजानंस्तं विष्णुं तस्मिंस्तु प्रतितिष्ठति ॥",
"मुक्तो भूत्वाऽन्नवांश्च स्यादन्नादश्च सदैव तु ।",
"अन्ननामा तु भगवान् विद्वांस्तमुपजीवति ॥",
"तद्वांश्च तेन गुप्तत्वात् .... ॥ १८ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-96",
"id": "Taittiriya-121",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V10",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V10",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 873: Line 1,617:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "अन्नं न परिचक्षीत । तद् व्रतम् । आपो वा अन्नम् । ज्योतिरन्नादम् । अप्सु ज्योतिः प्रतिष्ठितम् । ज्योतिष्यापः प्रतिष्ठिताः । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान् कीर्त्या ॥ ९ ॥"
"lines": [
"अन्नं न परिचक्षीत । तद् व्रतम् । आपो वा अन्नम् । ज्योतिरन्नादम् । अप्सु ज्योतिः प्रतिष्ठितम् । ज्योतिष्यापः प्रतिष्ठिताः । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान् कीर्त्या ॥ ९ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-97",
"id": "Taittiriya-122",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V11",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V11",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 882: Line 1,628:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "अन्नं बहु कुर्वीत । तद् व्रतम् । पृथिवी वा अन्नम् । आकाशोऽन्नादः । पृथिव्यामाकाशः प्रतिष्ठितः । आकाशे पृथिवी प्रतिष्ठिता । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान् कीर्त्या ॥ १० ॥"
"lines": [
"अन्नं बहु कुर्वीत । तद् व्रतम् । पृथिवी वा अन्नम् । आकाशोऽन्नादः । पृथिव्यामाकाशः प्रतिष्ठितः । आकाशे पृथिवी प्रतिष्ठिता । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान् कीर्त्या ॥ १० ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-98",
"id": "Taittiriya-123",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V12",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V12",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 891: Line 1,639:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "न कं चन वसतौ प्रत्याचक्षीत । तद् व्रतम् । तस्माद् यया कया च विधया बह्वन्नं प्राप्नुयात् । अराध्यस्मा अन्नमित्याचक्षते । एतद्वै मुखतोन्नग्ं राद्धम् । मुखतोऽस्मा अन्नग्ं राध्यते । एतद्वै मध्यतोऽन्नग्ं राद्धम् । मध्यतोऽस्मा अन्नग्ं राध्यते । एतद्वा अन्ततोन्नग्ं राद्धम् । अन्ततोऽस्मा अन्नग्ं राध्यते । य एवं वेद ॥ ११ ॥"
"lines": [
"न कं चन वसतौ प्रत्याचक्षीत । तद् व्रतम् । तस्माद् यया कया च विधया बह्वन्नं प्राप्नुयात् । अराध्यस्मा अन्नमित्याचक्षते । एतद्वै मुखतोन्नग्ं राद्धम् । मुखतोऽस्मा अन्नग्ं राध्यते । एतद्वै मध्यतोऽन्नग्ं राद्धम् । मध्यतोऽस्मा अन्नग्ं राध्यते । एतद्वा अन्ततोन्नग्ं राद्धम् । अन्ततोऽस्मा अन्नग्ं राध्यते । य एवं वेद ॥ ११ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-99",
"id": "Taittiriya-124",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V12_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V12_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 900: Line 1,650:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "..... विद्यार्थे वसतीच्छया ।\nआगतं नेति न ब्रूयात् तदेतद् विदुषो व्रतम् ॥\nस विष्णुः पृथिवीनामा पृथुत्वात् प्राणनामकः ।\nप्रकृष्टानन्दबलत आकाशः सर्ववेत्तृतः ॥\nशराख्यदेहिनश्चैव शरीरं प्रेरणात् स्मृतः ।\nएतैश्चतुभिर्भगवान् रूपैश्च चतुरात्मभिः ॥\nभोग्यभोक्तृस्वरूपेण तिष्ठति क्रीडया स्वयम् ।\nन च भोग्यत्वमात्रेण हीनत्वं तस्य कुत्रचित् ॥\nन हि भार्योपभोग्यस्तु भर्ता हीनत्वमाप्नुयात् ।\nएवं स भगवान् विष्णुरविशेषोऽखिलेष्वपि ॥\nरूपेषु क्रीडते नित्यं भोक्ता भोग्य इतीच्छया ।\nअन्नाख्यं तं नैव निन्द्यात् बहु मन्येत तं सदा ॥\nइति व्रतद्वयं ह्येतद् भाव्यं यदि सुखे स्पृहा ।\nयेन केनापि विधिना बह्वित्येव जनार्दनम् ॥\nमत्वैव प्राप्नुयान्नित्यं मनोवाक्कायवृत्तिभिः ।\nय एवं समुपासीत तस्यान्नाख्यो हरिः स्वयम् ॥\nसिद्ध इत्येव हि प्राहुर्विद्वांसः परिनिष्ठिताः ।\nयस्य तद् ब्रह्म संसिद्धं पूर्वं तेनाप्यतेऽग्रतः ॥\nमध्ये वयसि चेत् सिद्धं मुक्तो मध्यं प्रपश्यति ।\nवार्धके चेद् विजानाति मुक्तः पादौ प्रपश्यति ॥\nतेजोमण्डलमेवान्यत् अङ्गं विष्णोः प्रपश्यति ।\nपूर्वे वयसि बोद्धव्यमामुखात् सर्वदृष्टये ॥ ११ ॥"
"lines": [
"..... विद्यार्थे वसतीच्छया ।",
"आगतं नेति न ब्रूयात् तदेतद् विदुषो व्रतम् ॥",
"स विष्णुः पृथिवीनामा पृथुत्वात् प्राणनामकः ।",
"प्रकृष्टानन्दबलत आकाशः सर्ववेत्तृतः ॥",
"शराख्यदेहिनश्चैव शरीरं प्रेरणात् स्मृतः ।",
"एतैश्चतुभिर्भगवान् रूपैश्च चतुरात्मभिः ॥",
"भोग्यभोक्तृस्वरूपेण तिष्ठति क्रीडया स्वयम् ।",
"न च भोग्यत्वमात्रेण हीनत्वं तस्य कुत्रचित् ॥",
"न हि भार्योपभोग्यस्तु भर्ता हीनत्वमाप्नुयात् ।",
"एवं स भगवान् विष्णुरविशेषोऽखिलेष्वपि ॥",
"रूपेषु क्रीडते नित्यं भोक्ता भोग्य इतीच्छया ।",
"अन्नाख्यं तं नैव निन्द्यात् बहु मन्येत तं सदा ॥",
"इति व्रतद्वयं ह्येतद् भाव्यं यदि सुखे स्पृहा ।",
"येन केनापि विधिना बह्वित्येव जनार्दनम् ॥",
"मत्वैव प्राप्नुयान्नित्यं मनोवाक्कायवृत्तिभिः ।",
"य एवं समुपासीत तस्यान्नाख्यो हरिः स्वयम् ॥",
"सिद्ध इत्येव हि प्राहुर्विद्वांसः परिनिष्ठिताः ।",
"यस्य तद् ब्रह्म संसिद्धं पूर्वं तेनाप्यतेऽग्रतः ॥",
"मध्ये वयसि चेत् सिद्धं मुक्तो मध्यं प्रपश्यति ।",
"वार्धके चेद् विजानाति मुक्तः पादौ प्रपश्यति ॥",
"तेजोमण्डलमेवान्यत् अङ्गं विष्णोः प्रपश्यति ।",
"पूर्वे वयसि बोद्धव्यमामुखात् सर्वदृष्टये ॥ ११ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-100",
"id": "Taittiriya-125",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V13",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V13",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 909: Line 1,682:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "क्षेम इति वाचि । योगक्षेम इति प्राणापानयोः । कर्मेति हस्तयोः । गतिरिति पादयोः । विमुक्तिरिति पायौ । इति मानुषीः समाज्ञाः । अथ दैवीः । तृप्तिरिति वृष्टौ । बलमिति विद्युति । यश इति पशुषु । ज्योतिरिति नक्षत्रेषु । प्रजातिरमृतमानन्द इत्युपस्थे । सर्वमित्याकाशे ॥ १२ ॥"
"lines": [
"क्षेम इति वाचि । योगक्षेम इति प्राणापानयोः । कर्मेति हस्तयोः । गतिरिति पादयोः । विमुक्तिरिति पायौ । इति मानुषीः समाज्ञाः । अथ दैवीः । तृप्तिरिति वृष्टौ । बलमिति विद्युति । यश इति पशुषु । ज्योतिरिति नक्षत्रेषु । प्रजातिरमृतमानन्द इत्युपस्थे । सर्वमित्याकाशे ॥ १२ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-101",
"id": "Taittiriya-126",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V13_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V13_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 918: Line 1,693:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "क्षेमकृत्वात् क्षेमनामा वाचिस्थः स परो हरिः ।\nयोगनामा तथा प्राणे सर्वकामनियोजनात् ॥\nक्षेमनामा क्षेमकृत्त्वादपानेऽपि हरिः स्वयम् ।\nकर्मनामा हस्तगतः कर्मकृत्त्वाज्जनार्दनः ॥\nगतिदत्वात् गतिर्नाम पादस्थः पुरुषोत्तमः ।\nविसर्गकृद् विमुक्त्याख्यः पायुस्थः परमो विभुः ॥\nअध्यात्मस्थ इति प्रोक्तोऽथाधिदैवगतं शृणु ।\nपर्जन्ये तृप्तिनामासौ तृप्तिदत्वाज्जनार्दनः ॥\nवायौ तु बलनामा च बलदत्वात् सदैव हि ।\nयशःप्रदत्वात् दक्षे तु यशः पश्वभिमानिनि ॥\nनक्षत्रेषु ज्योतिराख्यो ज्योतिर्दातृत्वतो हरिः ।\nउपस्थमानिनि शिवे प्रजात्यानन्दसन्ततेः ॥\nदातृत्वात् तत्तदाख्योऽसौ सन्ततिस्त्वमृतं स्मृतम् ।\nसर्वः सर्वप्रदत्वात् तु प्रकृतौ पुरुषोत्तमः ॥ १२ ॥"
"lines": [
"क्षेमकृत्वात् क्षेमनामा वाचिस्थः स परो हरिः ।",
"योगनामा तथा प्राणे सर्वकामनियोजनात् ॥",
"क्षेमनामा क्षेमकृत्त्वादपानेऽपि हरिः स्वयम् ।",
"कर्मनामा हस्तगतः कर्मकृत्त्वाज्जनार्दनः ॥",
"गतिदत्वात् गतिर्नाम पादस्थः पुरुषोत्तमः ।",
"विसर्गकृद् विमुक्त्याख्यः पायुस्थः परमो विभुः ॥",
"अध्यात्मस्थ इति प्रोक्तोऽथाधिदैवगतं शृणु ।",
"पर्जन्ये तृप्तिनामासौ तृप्तिदत्वाज्जनार्दनः ॥",
"वायौ तु बलनामा च बलदत्वात् सदैव हि ।",
"यशःप्रदत्वात् दक्षे तु यशः पश्वभिमानिनि ॥",
"नक्षत्रेषु ज्योतिराख्यो ज्योतिर्दातृत्वतो हरिः ।",
"उपस्थमानिनि शिवे प्रजात्यानन्दसन्ततेः ॥",
"दातृत्वात् तत्तदाख्योऽसौ सन्ततिस्त्वमृतं स्मृतम् ।",
"सर्वः सर्वप्रदत्वात् तु प्रकृतौ पुरुषोत्तमः ॥ १२ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-102",
"id": "Taittiriya-127",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V14",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V14",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 927: Line 1,717:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "तत्प्रतिष्ठेत्युपासीत । प्रतिष्ठावान् भवति । तन्मह इत्युपासीत । महान् भवति । तन्मन इत्युपासीत । मानवान् भवति । तन्नम इत्युपासीत । नम्यन्तेऽस्मै कामाः । तद्ब्रह्मेत्युपासीत । ब्रह्मवान् भवति । तद्ब्रह्मणः परिमर इत्युपासीत । पर्येणं म्रियन्ते द्विषन्तः सपत्नाः । परि येऽप्रिया भ्रातृव्याः ॥ १३ ॥"
"lines": [
"तत्प्रतिष्ठेत्युपासीत । प्रतिष्ठावान् भवति । तन्मह इत्युपासीत । महान् भवति । तन्मन इत्युपासीत । मानवान् भवति । तन्नम इत्युपासीत । नम्यन्तेऽस्मै कामाः । तद्ब्रह्मेत्युपासीत । ब्रह्मवान् भवति । तद्ब्रह्मणः परिमर इत्युपासीत । पर्येणं म्रियन्ते द्विषन्तः सपत्नाः । परि येऽप्रिया भ्रातृव्याः ॥ १३ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-103",
"id": "Taittiriya-128",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V14_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V14_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 936: Line 1,728:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "स प्रतिष्ठा स्थापकत्वात् मनो मान्यत्वतो हरिः ।\nनमो नम्यत्वतो नित्यं महश्चापि महत्त्वतः ॥\nविरिञ्चमारकश्चासौ ब्रह्म पूर्णगुणत्वतः ॥ १३ ॥"
"lines": [
"स प्रतिष्ठा स्थापकत्वात् मनो मान्यत्वतो हरिः ।",
"नमो नम्यत्वतो नित्यं महश्चापि महत्त्वतः ॥",
"विरिञ्चमारकश्चासौ ब्रह्म पूर्णगुणत्वतः ॥ १३ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-104",
"id": "Taittiriya-129",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V15",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V15",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 945: Line 1,741:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "स यश्चायं पुरुषे । यश्चासावादित्ये । स एकः । स य एवंवित् । अस्माल्लोकात् प्रेत्य । एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । इमाल्लोकान् कामान्नी कामरूप्यनुसञ्चरन् । एतत् साम गायन्नास्ते । हा३वु हा३वु हा३वु । अहमन्नमहमन्नमहमन्नम् । अहमन्नादोऽहमन्नादोऽहमन्नादः । अहग्ग् श्लोककृदहग्ग्लोककृदहग्ग्श्लोककृत् ॥ १४ ॥"
"lines": [
"स यश्चायं पुरुषे । यश्चासावादित्ये । स एकः । स य एवंवित् । अस्माल्लोकात् प्रेत्य । एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । इमाल्लोकान् कामान्नी कामरूप्यनुसञ्चरन् । एतत् साम गायन्नास्ते । हा३वु हा३वु हा३वु । अहमन्नमहमन्नमहमन्नम् । अहमन्नादोऽहमन्नादोऽहमन्नादः । अहग्ग् श्लोककृदहग्ग्लोककृदहग्ग्श्लोककृत् ॥ १४ ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-105",
"id": "Taittiriya-130",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V16",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V16",
"type": "verse",
"type": "verse",
Line 954: Line 1,752:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": "mantra",
"verseType": "mantra",
"text": "अहमस्मि प्रथमजा ऋता३स्य । पूर्वं देवेभ्योऽमृतस्य ना३भाइ । यो मा ददाति स इदेव मा३वाः । अहमन्नमन्नमदन्तमा३द्मि । अहं विश्वं भुवनमभ्यभवाम् । सुवर्णज्योतीः । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥ १५ ॥"
"lines": [
"अहमस्मि प्रथमजा ऋता३स्य । पूर्वं देवेभ्योऽमृतस्य ना३भाइ । यो मा ददाति स इदेव मा३वाः । अहमन्नमन्नमदन्तमा३द्मि । अहं विश्वं भुवनमभ्यभवाम् । सुवर्णज्योतीः । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥ १५ ॥",
"ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥"
]
},
{
"id": "Taittiriya-131",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V16_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"वेदैनं तत्त्वतो ब्रह्मा स एनं पञ्चरूपिणम् ॥",
"प्राप्य गायति मुक्तः सन्नन्ननामाऽस्मि भोग्यतः ।",
"यथेष्टमन्नभोक्ता च कीर्तिकर्ता हरेस्तथा ॥",
"ऋतरूपस्य विष्णोस्तु पुत्रः प्रथमजो ह्यहम् ।",
"देवेभ्यः पूर्वजश्चाहं मुक्तानामाश्रयः सदा ॥",
"यो ददाति च मां सम्यग् विष्णुतत्त्वप्रकाशकः ।",
"स इत्थमेव मां याति विष्णोरन्नमहं सदा ॥",
"ममान्नं सर्वजीवास्तु भोग्या मम यतः सदा ।",
"सर्वमभ्यभवं चाहं गुणैः सर्वैश्च नित्यकैः ॥",
"सुवर्णो भगवान् विष्णुर्ज्योतिः स मम (रे)रोचकः ।",
"योऽहमेवंविदभवं तस्य मे माधवः पतिः ॥",
"इति ब्रह्मा गायमानो मुक्तश्चरति सर्वदा ॥",
"इति यजुःसंहितायाम् ॥"
]
},
},
{
{
"id": "Taittiriya-106",
"id": "Taittiriya-132",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V16_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"अन्नं भगवन्तं न परिचक्षीत । न निराकुर्यात् । तद्गुणांस्तत्कर्माणि वा कुत्रापि बहु कुर्वीत । बहुगुणत्वेन प्रतिपादयेत् भगवन्तम् । यया कया च विधया बह्वन्नं प्राप्नुयात् । अतिप्रयत्नेनापि विहितप्रकारेण बहुतरां भगवद्विद्यां प्राप्नुयात् ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-133",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V16_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"प्रजापतिः प्रथमजा ऋतस्यात्मनाऽऽत्मानमभिसम्बभूव ।",
"प्रजापते न त्वदेतान्यन्यो विश्वा जातानि परि ता बभूव इत्यादिना विरिञ्चस्यैवैतद् गानम् । अन्यो न परि बभूवेति निषेधात् ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-134",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V16_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"विद्युद्वन्मानुषा विद्युः सूर्यमण्डलवत् सुराः ।",
"प्रतिबिम्बवच्च गिरिशो ब्रह्मैनं पश्यति स्फुटम् ॥",
"ब्रह्मा हि स्थिरचिद्रूपो बहुलात्मा विशेषतः ।",
"अन्ये क्रमादबहुलास्तथा चञ्चलचेतसः ॥",
"तस्मात् सम्यङ् न पश्यन्ति हरिं ब्रह्मा तु पश्यति ॥",
"इति हरिवंशवचनाच्च ब्रह्मैवैनं सम्यग् वेद ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-135",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V16_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"यस्योच्चोथ समो वा कश्चिन्नैवास्त्यनन्तसच्छक्तेः ।",
"तं वन्दे परमेशं प्रेयांसं प्रेयसश्च मे विष्णुम् ॥"
]
},
{
"id": "Taittiriya-136",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V16_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं बट् तद्दर्शतमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।",
"वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः मध्वो यत्तु तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हि तेन प्रभौ ॥"
]
},
{
"id": "Taittiriya-137",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V16_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"हनुशब्दो ज्ञानवाची हनूमान् मतिशब्दितः ।",
"रामस्य स्वृतरूपस्य वाचस्तेनानयन्त हि ॥",
"भृतमो भीम इत्युक्तो वाचो मा मातरः स्मृताः ।",
"ऋगाद्याः इतिहासश्च पुराणं पञ्चरात्रकम् ॥",
"प्रोक्ताः सप्त शिवास्तत्र शयो भीमस्ततः स्मृतः ।",
"मध्वित्यानन्द उद्दिष्टो वेति तीर्थमुदाहृतम् ॥",
"मध्व आनन्दतीर्थः स्यात् तृतीया मारुती तनुः ।",
"इति सूक्तगतं रूपत्रयमेतन्महात्मनः ।",
"यो वेद वेदवित् स स्यात् तत्त्ववित् तत्प्रसादतः ॥ इति च ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-138",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V16_B01",
"type": "bhashya",
"parent": "TTB_C01_S03",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"lines": [
"साधको रामवाक्यानां तत्समीपगतः सदा ।",
"हनूमान् प्रथमो ज्ञेयो भीमस्तु बहुभुक् पितोः ॥",
"पृतनाक्षयकारी च द्वितीयस्तु तृतीयकः ।",
"पूर्णप्रज्ञस्तथाऽऽनन्दतीर्थनामा प्रकीर्तितः ॥",
"दशेति पूर्णमुद्दिष्टं सर्वं पूर्णमिहोच्यते ।",
"प्रज्ञा प्रमतिरुद्दिष्टा पूर्णप्रज्ञस्ततः स्मृतः ॥",
"आ समन्तात् पतित्वे तु गूढं कलियुगे हरिम् ।",
"असत्यमप्रतिष्ठं च जगदेतदनीश्वरम् ॥",
"वदद्भिर्गूहितं सन्तं तृतीयोऽसुर्मथायति ।",
"येन विष्णोस्तु वर्पाख्यान् गुणानज्ञासिषुः परान् ॥",
"ईशानासः सूरयश्च निगूढान् निर्गुणोक्तिभिः ।",
"त्रेतायां द्वापरे चैव कलौ चैते क्रमात् त्रयः ॥",
"एतेषां परमो विष्णुर्नेता सर्वेश्वरेश्वरः ।",
"स्वयम्भुब्रह्मसञ्ज्ञोऽसौ परस्मै ब्रह्मणे नमः ॥ इति च ।"
]
},
{
"id": "Taittiriya-139",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V16_B01",
"oldKey": "TTB_C01_S03_V16_B01",
"type": "bhashya",
"type": "bhashya",
Line 963: Line 1,893:
"chapter": "TTB_C01",
"chapter": "TTB_C01",
"verseType": null,
"verseType": null,
"text": "वेदैनं तत्त्वतो ब्रह्मा स एनं पञ्चरूपिणम् ॥\nप्राप्य गायति मुक्तः सन्नन्ननामाऽस्मि भोग्यतः ।\nयथेष्टमन्नभोक्ता च कीर्तिकर्ता हरेस्तथा ॥\nऋतरूपस्य विष्णोस्तु पुत्रः प्रथमजो ह्यहम् ।\nदेवेभ्यः पूर्वजश्चाहं मुक्तानामाश्रयः सदा ॥\nयो ददाति च मां सम्यग् विष्णुतत्त्वप्रकाशकः ।\nस इत्थमेव मां याति विष्णोरन्नमहं सदा ॥\nममान्नं सर्वजीवास्तु भोग्या मम यतः सदा ।\nसर्वमभ्यभवं चाहं गुणैः सर्वैश्च नित्यकैः ॥\nसुवर्णो भगवान् विष्णुर्ज्योतिः स मम (रे)रोचकः ।\nयोऽहमेवंविदभवं तस्य मे माधवः पतिः ॥\nइति ब्रह्मा गायमानो मुक्तश्चरति सर्वदा ॥\nइति यजुःसंहितायाम् ॥"
"lines": [
"पूर्णागण्यगुणोदारधाम्ने नित्याय वेधसे ।",
"अमन्दानन्दसान्द्राय प्रेयसे विष्णवे नमः ॥"
]
}
}
]
]
}
}

Latest revision as of 19:27, 14 July 2026

schema3
doc
slug"Taittiriya"
title"तैत्तिरीयोपनिषद्भाष्यम्"
type"bhashya"
docId"TTB"
parentnull
related
Empty array
nextId140
blocks
id"Taittiriya-1"
oldKey"TTB_C01_S01"
type"section"
parentnull
chapter"TTB_C01"
verseType"paada"
lines
"शिक्षावल्ली"
id"Taittiriya-2"
oldKey"TTB_C01_S01_V01"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"ॐ शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः ।"
"नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । ऋतं वदिष्यामि । सत्यं वदिष्यामि । तन्मामवतु । तद्वक्तारमवतु । अवतु माम् । अवतु वक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १ ॥"
id"Taittiriya-3"
oldKey"TTB_C01_S01_V01_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"सत्यं ज्ञानमनन्तमानन्दं ब्रह्म सर्वशक्त्येकम् ।"
"सर्वैर्देवैरीड्यं विष्ण्वाख्यं सर्वदैमि सुप्रेष्ठम् ॥"
id"Taittiriya-4"
oldKey"TTB_C01_S01_V02"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"ॐ शिक्षां व्याख्यास्यामः । वर्णः स्वरः । मात्रा बलम् । साम सन्तानः । इत्युक्तः शीक्षाध्यायः ॥ २ ॥"
id"Taittiriya-5"
oldKey"TTB_C01_S01_V02_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"वरणीयो वर्णः । स्वरतेस्तु स्वरः । मानात् त्राता मात्रा । बलरूपः । समश्च सर्वरूपेषु । सन्ततश्च ।"
id"Taittiriya-6"
oldKey"TTB_C01_S01_V03"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"सह नौ यशः । सह नौ ब्रह्मवर्चसम् । अथातः संहितायाः उपनिषदं व्याख्यास्यामः ।"
"पञ्चस्वधिकरणेषु । अधिलोकमधिज्यौतिषमधिविद्यमधिप्रजमध्यात्मम् । ता महासंहिता इत्याचक्षते ॥ ३ ॥"
id"Taittiriya-7"
oldKey"TTB_C01_S01_V03_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"नारायणादिरूपाणि लोकादिषु च पञ्चसु ।"
id"Taittiriya-8"
oldKey"TTB_C01_S01_V04"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"अथाधिलोकम् । पृथिवी पूर्वरूपम् । द्यौरुत्तररूपम् । आकाशः सन्धिः । वायुः सन्धानम् । इत्यधिलोकम् ॥ ४ ॥"
id"Taittiriya-9"
oldKey"TTB_C01_S01_V05"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"अथाधिज्यौतिषम् । अग्निः पूर्वरूपम् । आदित्य उत्तररूपम् । आपः सन्धिः । वैद्युतः सन्धानम् । इत्यधिज्यौतिषम् ॥ ५ ॥"
id"Taittiriya-10"
oldKey"TTB_C01_S01_V06"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"अथाधिविद्यम् । आचार्यः पूर्वरूपम् । अन्तेवास्युत्तररूपम् । विद्या सन्धिः । प्रवचनं सन्धानम् । इत्यधिविद्यम् ॥ ६ ॥"
id"Taittiriya-11"
oldKey"TTB_C01_S01_V07"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"अथाधिप्रजम् । माता पूर्वरूपम् । पितोत्तररूपम् । प्रजा सन्धिः । प्रजननं सन्धानम् । इत्यधिप्रजम् ॥ ७ ॥"
id"Taittiriya-12"
oldKey"TTB_C01_S01_V08"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"अथाध्यात्मम् । अधराहनुः पूर्वरूपम् । उत्तराहनुरुत्तररूपम् । वाक्सन्धिः । जिह्वा सन्धानम् । इत्यध्यात्मम् । इतीमा महासंहिताः । य एवमेता महासंहिता याख्याता वेद । सन्धीयते प्रजया पशुभिः । ब्रह्मवर्चसेनान्नाद्येन सुवर्ग्येण लोकेन ॥ ८ ॥"
id"Taittiriya-13"
oldKey"TTB_C01_S01_V09"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"यश्छन्दसामृषभो विश्वरूपः। छन्दोभ्योऽध्यमृतात् सम्बभूव । समेन्द्रो मेधया स्पृणोतु । अमृतस्य देव धारणो भूयासम् । शरीरं मे विचर्षणम् । जिह्वा मे मधुमत्तमा । कर्णाभ्यां भूरि विश्रुवम् । ब्रह्मणः कोशोऽसि मेधयाऽपिहितः । श्रुतं मे गोपाय ॥ ९ ॥"
id"Taittiriya-14"
oldKey"TTB_C01_S01_V10"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"आवहन्ती वितन्वाना । कुर्वाणा चीरमात्मनः । वासांसि मम गावश्च । अन्नपाने च सर्वदा । ततो मे श्रियमावह । लोमशां पशुभिः सह स्वाहा ॥ १० ॥"
id"Taittiriya-15"
oldKey"TTB_C01_S01_V11"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"आ मा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । वि मा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा ।"
"प्र मा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । दमा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा ।"
"शमा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । यशो जनेऽसानि स्वाहा ।"
"श्रेयान् वस्यसोऽसानि स्वाहा । तं त्वा भग प्रविशानि स्वाहा । स मा भग प्रविश स्वाहा ।"
"तस्मिन् सहस्रशाखे । नि भगाहं त्वयि मृजे स्वाहा ॥ ११ ॥"
id"Taittiriya-16"
oldKey"TTB_C01_S01_V12"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"यथापः प्रवता यन्ति । यथा मासा अहर्जरम् । एवं मां ब्रह्मचारिणः । धातरा यन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । प्रतिवेशोऽसि प्र मा भाहि प्र मा पद्यस्व ॥ १२ ॥"
id"Taittiriya-17"
oldKey"TTB_C01_S01_V12_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"यो विश्वरूपो भगवांश्च्छन्दसामधिपो हरिः ।"
"छन्दोभ्योऽमृतरूपेभ्यस्सुव्यक्तस्तदुपासनात् ॥"
"मेधावी तत्त्वविज्ञानी भूत्वा क्षिप्रं विमुच्यते ॥ इति च ।"
id"Taittiriya-18"
oldKey"TTB_C01_S01_V12_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"वेदावासत्वतो विष्णुर्ब्रह्मकोश इति स्मृतः ।"
"भगः षड्गुणपूर्णत्वाद् बहुरूपत्वतो विभुः ॥"
"सहस्रशाख इत्युक्तस्तमुपास्य जनार्दनम् ।"
"मुच्यते नात्र सन्देहस्सर्वभोगैश्च युज्यते ॥ इति प्रक्लृप्ते ।"
id"Taittiriya-19"
oldKey"TTB_C01_S01_V12_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"आवहन्ती चिरं सर्वभोगान् या श्रीस्सनातनी ।"
"तां मय्यावह गोविन्द सुशिखण्डोपशोभिताम् ॥ इति च॥ १२ ॥"
id"Taittiriya-20"
oldKey"TTB_C01_S01_V13"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"भूर्भुवः स्वरिति वा एतास्तिस्रो व्याहृतयः । तासामु ह स्मै तां चतुर्थीम् । माहाचमस्यः प्रवेदयते । मह इति । तद् ब्रह्म । स आत्मा । अङ्गान्यन्या देवताः ॥ १३ ॥"
id"Taittiriya-21"
oldKey"TTB_C01_S01_V13_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"भूरादिव्याहृतीभिस्तु वाच्यं मूर्तिचतुष्टयम् ।"
"अनिरुद्धादिकं वासुदेवान्तं देहमध्यगः ॥"
"वासुदेवो महोनामा त्वनिरुद्धश्शिरो मतः ।"
"भूर्नामाथ भुवोनामा बाहू प्रद्युम्न ईरितः ॥"
"सङ्कर्षणस्सुवर्नामा पादौ तस्य महात्मनः ।"
"अनन्योऽप्यन्यशब्देन चतुरात्मा प्रकीर्त्यते ॥"
"निर्विशेषोऽपि भगवान् सङ्ख्यामात्रविशेषतः ॥ १३ ॥"
id"Taittiriya-22"
oldKey"TTB_C01_S01_V14"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"भूरिति वा अयं लोकः । भुवः इत्यन्तरिक्षम् । सुवरित्यसौ लोकः । मह इत्यादित्यः । आदित्येन वा व सर्वे लोका महीयन्ते ।"
id"Taittiriya-23"
oldKey"TTB_C01_S01_V15"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"भूरिति वा अग्निः । भुव इति वायुः । सुवरित्यादित्यः । मह इति चन्द्रमाः । चन्द्रमसा वाव सर्वाणि ज्योतींषि महीयन्ते ।"
id"Taittiriya-24"
oldKey"TTB_C01_S01_V16"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"भूरिति वा ऋचः । भुव इति सामानि । सुवरिति यजूंषि । मह इति ब्रह्म । ब्रह्मणा वाव सर्वे वेदा महीयन्ते ।"
id"Taittiriya-25"
oldKey"TTB_C01_S01_V17"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"भूरिति वै प्राणः । भुव इत्यपानः । सुवरिति व्यानः । मह इत्यन्नम् । अन्नेन वाव सर्वे प्राणा महीयन्ते । ता वा एताश्चतस्रश्चतुर्धा । चतस्रश्चतस्रो व्याहृतयः । ता यो वेद । स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति ॥ १४ ॥"
id"Taittiriya-26"
oldKey"TTB_C01_S01_V17_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"लोकज्योतिःप्राणवेदेष्वेकस्स पुरुषोत्तमः ।"
"प्रत्येकशश्चातुरात्म्यात् षोडशात्मा प्रकीर्तितः ॥"
"महीयते महति च स्वयं स भगवान् हरिः ।"
"पूज्यपूजकभेदोऽत्र नैव कश्चिदपीष्यते ॥"
"नामप्रवृत्तिहेतुत्वान्नाम लोकादिकं हरेः ।"
"अयं समीपस्थतया त्वसौ प्राणे स्थितत्वतः ॥"
"ईक्षणादन्तरिक्षं चाथादित्यस्थोऽदितेस्सुतः ।"
"अग्निरग्नौ स्थितत्वाच्च वायुर्वयति यज्जगत् ॥"
"चन्द्र आह्लादरूपत्वादृगर्च्यत्वाज्जनार्दनः ।"
"यजुर्याज्यस्वरूपत्वात् साम चासौ समत्वतः ॥"
"बृहत्वात् ब्रह्म वेदानां समुदायेऽखिले स्थितः ।"
"तत्सम्बन्धाद्वेदराशिर्ब्रह्मशब्देन कीर्तितः ॥"
"प्रकृष्टनयनात् प्राणोऽपानोऽवाङ्नयनाद्धरिः ।"
"विविधं नयनाद् व्यानस्सोऽन्नं सर्वोपजीव्यतः ॥"
"एवं षोडशरूपोऽसौ चतुरात्मा व्यवस्थितः ।"
"महाचमसनामासौ यस्मादतिचमत्कृतिः ॥"
"माहाचमस्यस्तज्ज्ञानी ब्रह्मा सम्परिकीर्तितः ।"
"एवं षोडशरूपाणां ज्ञानयोग्यश्चतुर्मुखः ॥"
"स एव ब्रह्मवित् तस्मात् पूज्यते मुक्तिगोऽपि सन् ।"
"सर्वदेवैरतितरां यस्सम्यक् षोडशात्मवित् ॥ इति व्याहृतितत्त्वे ।"
id"Taittiriya-27"
oldKey"TTB_C01_S01_V17_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"तस्य भूरिति शिरः । एकं शिरः । एकमेतदक्षरम् । भुव इति बाहू । द्वौ बाहू । द्वे एते अक्षरे । सुवरिति प्रतिष्ठा । द्वे प्रतिष्ठे । द्वे एते अक्षरे इत्यादिश्रुतेः । सर्वव्याहृतीनां प्रवेत्ता माहाचमस्यश्चतुर्थीत्वेनेतां प्रवेदयत इति विशेषः ।"
id"Taittiriya-28"
oldKey"TTB_C01_S01_V17_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"भूर्नामा स्फूर्तिरूपत्वात् भूरिवीर्यत्वतो भुवः ।"
"सुवस्सुबलरूपत्वात् महः पूर्णत्वतो विभुः ॥"
"तदेतच्चतुराकारं ब्रह्मोक्तं गुणबृंहणात् ।"
"स आत्मा सर्वदेवानां चतुरात्मा जनार्दनः ॥"
"तस्य ब्रह्मादयो देवा अङ्गमागन्तुकत्वतः ।"
"वासुदेवादिरूपोऽसौ षोडशात्मा चतुश्चतुः ॥"
"स एव सर्ववेदोक्तस्सर्वविद्यासु चेश्वरः ।"
"प्रणवार्था व्याहृतयो व्याहृत्यर्था ऋगादयः ॥"
"इतिहासपुराणं च पञ्चरात्रं च सर्वशः ।"
"सम्यग्व्याहरणात् विष्णोः श्रुता व्याहृतयस्त्विति ॥"
"सर्ववेदोक्तसर्वस्वव्याहृतेर्व्याहृतित्वमु ।"
"विशेषेणाहरन्तीमं विष्णुमित्यथवा स्मृताः ॥ इति व्याहृतिसारे ॥ १४ ॥"
id"Taittiriya-29"
oldKey"TTB_C01_S01_V18"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"स य एषोऽन्तर्हृदय आकाशः । तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः । अमृतो हिरण्मयः । अन्तरेण तालुके । य एषस्तन इवावलम्बते । सेन्द्रयोनिः । यत्रासौ केशान्तो वि वर्तते । व्यपोह्य शीर्षकपाले ॥ १५ ॥"
id"Taittiriya-30"
oldKey"TTB_C01_S01_V18_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"य एष हृदयाकाशस्त्वनिरुद्धस्तु तद्गतः ।"
"प्रद्युम्नस्तालुमध्यस्थो लम्बिन्यामिन्द्रनामकः ॥"
"व्याख्यस्सुपर्णरूपत्वात् केशान्ते वर्तते तु यः ।"
"सङ्कर्षणस्सुपर्णात्मा वासुदेवो व्यपस्स्मृतः ॥"
"यस्माद्व्यपगतस्थाता जगति प्रलये विभुः ।"
"अशीर्षककपालोसौ कपालादुपरि स्थितः ॥ १५ ॥"
id"Taittiriya-31"
oldKey"TTB_C01_S01_V19"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"भूरित्यग्नौ प्रतितिष्ठति । भुव इति वायौ । सुवरित्यादित्ये । मह इति ब्रह्मणि । आप्नोति स्वाराज्यम् । आप्नोति मनसस्पतिम् । वाक्पतिश्चक्षुष्पतिः । श्रोत्रपतिर्विज्ञानपतिः । एतत् ततो भवति ॥ १६ ॥"
id"Taittiriya-32"
oldKey"TTB_C01_S01_V20"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"आकाशशरीरं ब्रह्म । सत्यात्म प्राणारामं मन आनन्दम् । शान्ति समृद्धममृतम् । इति प्राचीनयोग्योपास्व ॥ १७ ॥"
id"Taittiriya-33"
oldKey"TTB_C01_S01_V20_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"अनिरुद्धस्तु भूर्नामा हुताशे संव्यवस्थितः ।"
"प्रद्युम्नो भगवान् वायौ भुव इत्येव कीर्तितः ॥"
"सङ्कर्षणस्सुवर्नामा सूर्ये तिष्ठति केशवः ।"
"महोनामा वासुदेवो ब्रह्मणिस्थश्चतुर्मुखे ॥"
"स वासुदेवस्स्वाराज्यं व्याप्यास्मिन् मनसस्पतौ ।"
"अनिरुद्धे च संव्याप्तः ततो वागादिनां पतिः ॥"
"वागादिषु स्थितो नित्यं भवत्येष जनार्दनः ।"
"स्वव्यापी च जगद्व्यापी नित्यैश्वर्यात् स ईश्वरः ॥"
"आकाशवद्व्याप्तदेहस्सत्यात्मा गुणपूर्तितः ।"
"वायोर्विशेषरमको बलानन्दस्वरूपवान् ॥"
"ज्ञानानन्दस्वरूपोऽसौ शान्तिनामा सुखोन्नतेः ।"
"अन्तगत्वात् स्वतः पूर्तेस्समृद्धं तत् प्रकीर्तितम् ॥"
"इत्युपास्व प्राथमिको योग्यस्त्वं मदुपासने ।"
"प्राधान्यादिति पूर्वं हि प्राह विष्णुश्चतुर्मुखम् ॥ इति ब्रह्मसारे ॥"
id"Taittiriya-34"
oldKey"TTB_C01_S01_V21"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"पृथिव्यन्तरिक्षं द्यौर्दिशोऽवान्तरदिशाः । अग्निर्वायुरादित्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आत्मा । इत्यधिभूतम् । अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपान उदानः समानः । चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् । चर्म मांसं स्नावास्थिमज्जा । एतदधि विधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इदं सर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तं स्पृणोतीति ॥ १८ ॥"
id"Taittiriya-35"
oldKey"TTB_C01_S01_V21_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"पृथिव्याद्यं पाङ्क्तषट्कं पाङ्क्तेनैव स्वयं हरिः ।"
"नारायणादिरूपेण बलयत्यञ्जसा प्रभुः ॥"
"इत्युवाच स्वयं विष्णुर्वेदद्रष्टा गुणाधिकः ॥ इति तत्त्वसंहितायाम् ॥"
id"Taittiriya-36"
oldKey"TTB_C01_S01_V21_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"आत्मा अहङ्कारतत्त्वम् ॥ १८ ॥"
id"Taittiriya-37"
oldKey"TTB_C01_S01_V22"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"ॐ इति ब्रह्म । ॐ इतीदं सर्वम् । ओमित्येतदनुकृति ह स्म वा अप्यो श्रावयेत्या श्रावयन्ति । ओमिति सामानि गायन्ति । ओग्ंशोमिति शस्त्राणि शग्ंसन्ति । ओमित्यध्वर्युः प्रतिगरं प्रतिगृणाति । ओमिति ब्रह्मा प्रसौति । ओमित्यग्निहोत्रमनुजानाति । ओमिति ब्राह्मणः प्रवक्ष्यन्नाह ब्रह्मोपाप्नवानीति । ब्रह्मैवोपाप्नोति ॥ १९ ॥"
id"Taittiriya-38"
oldKey"TTB_C01_S01_V22_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"ॐनामा भगवान् विष्णुरधिकोच्चगुणत्वतः ।"
"यद्यद्रूपं भगवतस्तदिदं सर्वमेव च ॥"
"ओमेवाधिकपूर्णत्वात् तस्माद्यज्ञेषु चर्त्विजः ।"
"ओमित्येव स्वकर्माणि कुर्वन्त्युद्दिश्य केशवम् ॥"
"अधिकोच्च शृणुष्वेति हरिमध्वर्युराह हि ।"
"अधिकोच्च महाधाम सूच्च देवेति चादरात् ॥"
"प्रति प्रति गृणात्येनं शंरूपात्युच्चशावन ।"
"इत्याह होता शस्त्रेषु तथैवान्येऽपि चर्त्विजः ॥"
"एवं स्वऽध्यायकृच्चाह ब्रह्मप्राप्त्यर्थमञ्जसा ।"
"एवं जानन्त एते तु प्राप्नुवन्त्येव तत्परम् ॥ इति च ॥ १९ ॥"
id"Taittiriya-39"
oldKey"TTB_C01_S01_V23"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यं च स्वाध्यायप्रवचने च । तपश्च च स्वाध्यायप्रवचने च । दमश्च च स्वाध्यायप्रवचने च । शमश्च च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्नयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्निहोत्रं च स्वाध्यायप्रवचने च । अतिथयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । मानुषं च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजा च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजनश्च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजातिश्च स्वाध्यायप्रवचने च ॥ २० ॥"
id"Taittiriya-40"
oldKey"TTB_C01_S01_V23_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च कर्तव्यानि । प्रवचनं व्याख्यानम् । यथार्थज्ञानं ऋतम् । तत्पूर्वकं यथार्थवचनं करणं च सत्यम् ।"
id"Taittiriya-41"
oldKey"TTB_C01_S01_V23_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"ऋतं यथार्थविज्ञानं सत्यं तत्पूर्विका कृतिः ।"
"ध्यानसत्ये पूज्यपूजा तप इत्यभिधीयते ॥ इति शब्दनिर्णये ॥"
id"Taittiriya-42"
oldKey"TTB_C01_S01_V23_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"सर्वकर्मकृतिकालेष्वपि स्वाध्यायप्रवचनयोः कर्तव्यत्वात् तयोः सर्वत्र अनुषङ्गः ।"
id"Taittiriya-43"
oldKey"TTB_C01_S01_V23_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"मन्त्रो मन्त्रार्थवचनमन्यस्य स्वात्मनोऽपि वा ।"
"सर्वकर्मसु कर्तव्यौ सर्वकर्मात्मकौ ततः ॥ इति कर्मतत्त्वे ।"
id"Taittiriya-44"
oldKey"TTB_C01_S01_V23_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"आत्मनश्चेन्मनसैवार्थवचनम् ।"
id"Taittiriya-45"
oldKey"TTB_C01_S01_V23_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"मानुषं मानुषो धर्मो देवा अपि हि मानुषे ।"
"मनुष्यवत् प्रवर्तन्ते नैवैश्वर्यप्रकाशिनः ॥ इति च ।"
id"Taittiriya-46"
oldKey"TTB_C01_S01_V23_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"प्रजाया रक्षणं चैव पुनः प्रजननं तथा ।"
"प्रकृष्टजातिकरणं कर्मभिस्तनये पितुः ॥ इति च ।"
id"Taittiriya-47"
oldKey"TTB_C01_S01_V24"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"सत्यमिति सत्यवचा राथीतरः । तप इति तपोनित्यः पौरुशिष्टिः । स्वाध्यायप्रवचने एवेति नाको मौद्गल्यः । तद्धि तपस्तद्धि तपः ॥ २१ ॥"
id"Taittiriya-48"
oldKey"TTB_C01_S01_V24_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"सत्ये तपसि वा चीर्णे सर्वकर्म कृतं भवेत् ।"
"स्वाध्याये च प्रवचने ह्यन्तर्भावो विशेषतः ॥ इति च ॥"
id"Taittiriya-49"
oldKey"TTB_C01_S01_V24_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"यं यं क्रतुमधीते तेन तेनास्येष्टं भवति इति च श्रुतिः ।"
id"Taittiriya-50"
oldKey"TTB_C01_S01_V24_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"जप्येनैव तु संसिद्ध्येद् ब्राह्मणो नात्र संशयः । कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥ इति भारते ॥"
id"Taittiriya-51"
oldKey"TTB_C01_S01_V24_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"सम्यग्ज्ञात्वा तु यो विष्णुं व्याख्यायीत जपेत च ।"
"न तस्य किञ्चिदकृतं कर्तव्यं मुच्यते च सः ॥ इति कर्मतत्त्वे ।"
id"Taittiriya-52"
oldKey"TTB_C01_S01_V25"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"अहं वृक्षस्य रेरिवा । कीर्तिः पृष्ठं गिरेरिव । ऊर्ध्वपवित्रो वाजिनीवस्वमृतमस्मि । द्रविणग्ं सवर्चसम् । सुमेधा अमृतोक्षितः । इति त्रिशङ्कोर्वेदानुवचनम् ॥ २२ ॥"
id"Taittiriya-53"
oldKey"TTB_C01_S01_V25_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"संसारवृक्षच्छेत्ताऽहं मत्कीर्तिः पर्वतोपमा ।"
"अत्युत्कृष्टेन हरिणा पावितोऽस्मि यतः स्फुटम् ॥"
"वाजिरूपश्च नेता च वाजिनी सूर्य उच्यते ।"
"तत्रस्थो भगवान् विष्णुस्सम्प्रोक्तो वाजिनीवसुः ॥"
"तेनामृतोऽस्मि द्रविणं नित्यानन्दस्वरूपतः ।"
"तेनामृतेन सिक्तोहं तेन व्याप्तो यतस्सदा ॥"
"इत्याह मन्त्रदृक् पूर्वं त्रिशङ्कुर्मानवो नृपः ॥ इति यजुर्विवेके ॥"
id"Taittiriya-54"
oldKey"TTB_C01_S01_V26"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"वेदमनूच्याचार्योऽन्तेवासिनमनुशास्ति । सत्यं वद । धर्मं चर । स्वाध्यायान्मा प्रमदः । आचार्याय प्रियं धनमाहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः । सत्यान्न प्रमदितव्यम् । धर्मान्न प्रमदितव्यम् । कुशलान्न प्रमदितव्यम् । भूत्यै न प्रमदितव्यम् । स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां न प्रमदितव्यम् । देवपितृकार्याभ्यां न प्रमदितव्यम् । मातृदेवो भव । पितृदेवो भव । आचार्यदेवो भव । अतिथिदेवो भव । यान्यनवद्यानि कर्माणि । तानि सेवितव्यानि । नो इतराणि । यान्यस्माकग्ं सुचरितानि । तानि त्वयोपास्यानि । नो इतराणि । ये के चास्मच्छ्रेयाग्ंसो ब्राह्मणाः । तेषां त्वयासने न प्रश्वसितव्यम् । श्रद्धया देयम् । अश्रद्धया देयम् । श्रिया देयम् । ह्रिया देयम् । भिया देयम् । संविदा देयम् ॥ २३ ॥"
id"Taittiriya-55"
oldKey"TTB_C01_S01_V27"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"अथ यदि ते कर्मविचिकित्सा वा वृत्तविचिकित्सा वा स्यात् । ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ता अयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तत्र वर्तेरन् । तथा तत्र वर्तेथाः । अथाभ्याख्यातेषु । ये तत्र ब्राह्मणाः संमर्शिनः । युक्ताः अयुक्ताः । अलूक्षा धर्मकामाः स्युः । यथा ते तेषु वर्तेरन् । तथा तेषु वर्तेथाः । एष आदेशः । एष उपदेशः । एषा वेदोपनिषत् । एतदनुशासनम् । एवमुपासितव्यम् । एवमु चैतदुपास्यम् ॥ २४ ॥"
id"Taittiriya-56"
oldKey"TTB_C01_S01_V28"
type"verse"
parent"TTB_C01_S01"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् । ऋतमवादिषम् । सत्यमवादिषम् । तन्मामवीत् । तद्वक्तारमवीत् । अवीन्माम् । अवीद्वक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥"
id"Taittiriya-57"
oldKey"TTB_C01_S02"
type"section"
parentnull
chapter"TTB_C01"
verseType"paada"
lines
"ब्रह्मवल्ली"
id"Taittiriya-58"
oldKey"TTB_C01_S02_V01_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"संहितायाः पञ्चाधिकरणाभिमानित्वं प्राणादिरूपस्य वायोरपि भवति । पृथिव्यन्तरिक्षमित्युक्तपाङ्क्तत्वं च । अत उपक्रमोपसंहारयोः त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् इति युज्यते ॥"
id"Taittiriya-59"
oldKey"TTB_C01_S02_V02"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १ ॥"
id"Taittiriya-60"
oldKey"TTB_C01_S02_V03"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"ॐ ब्रह्मविदाप्नोति परम् । तदेषाऽभ्युक्ता । सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म । यो वेद निहितं गुहायां परमे व्योमन् । सोऽश्नुते सर्वान् कामान्त्सह । ब्रह्मणा विपश्चितेति ॥ २ ॥"
id"Taittiriya-61"
oldKey"TTB_C01_S02_V03_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"स्वयोग्यं ब्रह्मवित् भुङ्क्ते विरिञ्चेन परेण च ।"
"ब्रह्मणा सह तद्वश्यः सुखमेव न दुष्कृतम् ॥ इति च ॥ २ ॥"
id"Taittiriya-62"
oldKey"TTB_C01_S02_V04"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"तस्माद्वा एतस्मादात्मनः आकाशः सम्भूतः । आकाशाद्वायुः । वायोरग्निः । अग्नेरापः । अद्भ्यः पृथिवी । पृथिव्या ओषधयः । ओषधीभ्योऽन्नम् । अन्नात् पुरुषः ॥ ३ ॥"
id"Taittiriya-63"
oldKey"TTB_C01_S02_V05"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः । तस्येदमेव शिरः । अयं दक्षिणः पक्षः । अयमुत्तरः पक्षः । अयमात्मा । इदं पुच्छं प्रतिष्ठा ॥ ४ ॥"
id"Taittiriya-64"
oldKey"TTB_C01_S02_V06"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"तदप्येष श्लोको भवति । अन्नाद्वै प्रजाः प्रजायन्ते । याः काश्च पृथिवीग्ग् श्रिताः । अथो अन्नेनैव जीवन्ति । अथैनदपियन्त्यन्ततः । अन्नग्ं हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । सर्वं वै तेऽन्नमाप्नुवन्ति येऽन्नं ब्रह्मोपासते । अन्नग्ं हि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । अन्नाद् भूतानि जायन्ते । जातान्यन्नेन वर्धन्ते । अद्यतेत्ति च भूतानि । तस्मादन्नं तदुच्यत इति ॥ ५ ॥"
id"Taittiriya-65"
oldKey"TTB_C01_S02_V06_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"स एष भगवान् विष्णुर्भूतस्रष्टा गुणाधिकः ।"
"स एवान्नात् पुनर्जातो ह्यजातोऽपि यतो विभुः ॥"
"अन्नात्मनि शरीरेऽसौ व्यज्यते सुविवेकिभिः ।"
"अन्नस्य सारभूतोऽयं शरीरस्य च केशवः ॥"
"अन्ननामा चान्नसंस्थः शरीरेषु च संस्थितः ।"
"अत्तृत्वात् सर्वलोकानामन्नमित्युच्यते हरिः ॥"
"उपजीव्यश्च भूतानामिति चान्नं जनार्दनः ।"
"स ज्यायान् सर्वभूतेभ्यस्तस्मात् सर्वौषधं स्मृतः ॥"
"संसारे दह्यमानानामाश्रयत्वात् स औषधम् ।"
"प्रचुरं मय इत्युक्तं प्रचुरात्ता यतो हरिः॥"
"प्रचुरैस्सेव्यते नित्यमतोऽन्नमय ईरितः ।"
"देहस्यैव शिरस्यस्य शिरो विष्णोः प्रतिष्ठितम् ॥"
"बाह्वोः पक्षौ तथा मध्ये मध्यं पश्चात्तनौ तथा ॥"
"पुच्छमित्येष भगवाननिरुद्धः स्वयं हरिः ॥ ५ ॥"
id"Taittiriya-66"
oldKey"TTB_C01_S02_V07"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"तस्माद्वा एतस्मादन्नरसमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा प्राणमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्राण एव शिरः । व्यानो दक्षिणः पक्षः । अपान उत्तरः पक्षः । आकाश आत्मा । पृथिवी पुच्छं प्रतिष्ठा ॥ ६ ॥"
id"Taittiriya-67"
oldKey"TTB_C01_S02_V08"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"तस्माद्वा एतस्मात् प्राणमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा मनोमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य यजुरेव शिरः । ऋग् दक्षिणः पक्षः । सामोत्तरः पक्षः । आदेश आत्मा । अथर्वाङ्गिरसः पुच्छं प्रतिष्ठा ॥ ८ ॥"
id"Taittiriya-68"
oldKey"TTB_C01_S02_V09"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"तदप्येष श्लोको भवति । यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेति कदाचनेति ॥ तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥ ९ ॥"
id"Taittiriya-69"
oldKey"TTB_C01_S02_V09_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
".... तस्मिन् सङ्कर्षणः स्थितः ॥"
"शिरस्तस्य यजुर्नाम यज्ञानां हरणात् स्मृतम् ।"
"यजुःसंस्थं च बाहू तु ऋक्सामान्तःस्थितौ सदा ॥"
"ऋगर्चनायाः स्वीकारात् साम दोषात् समीकृतेः ।"
"पञ्चरात्रगतं मध्यमादेशाख्यं सुविस्तृतेः ॥"
"अथर्वाख्यं तथा पुच्छमधरं चाङ्गिनां रसः ।"
"मनोवाचामगम्यं तं ज्ञात्वाऽऽनन्दस्वरूपिणम् ॥"
"कुतश्चिन्न बिभेत्येव .."
id"Taittiriya-70"
oldKey"TTB_C01_S02_V10"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"तस्माद्वा एतस्मात् मनोमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य श्रद्धैव शिरः । ऋतं दक्षिणः पक्षः । सत्यमुत्तरः पक्षः । योग आत्मा । महः पुच्छं प्रतिष्ठा ॥ १० ॥"
id"Taittiriya-71"
oldKey"TTB_C01_S02_V11"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"तदप्येष श्लोको भवति । विज्ञानं यज्ञं तनुते । कर्माणि तनुतेऽपि च । विज्ञानं देवाः सर्वे । ब्रह्म ज्येष्ठमुपासते । विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद । तस्माच्चेन्न प्रमाद्यति । शरीरे पाप्मनो हित्वा । सर्वान् कामान् समश्नुत इति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥ ११ ॥"
id"Taittiriya-72"
oldKey"TTB_C01_S02_V11_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"....वासुदेवोऽन्तरस्ततः ॥ ९ ॥"
"श्रद्धाख्यं श्रुतिधर्तृत्वाच्छ्रद्धायां तच्छिरः स्मृतम् ।"
"ऋतं ज्ञानततेर्दाता चर्तस्थो दक्षिणः करः ॥"
"वामः सत्यस्थितः सत्यं सतां यस्मान्नियामकः ।"
"योगाख्यं सर्वलोकस्य योगादत्रैव योगगम् ॥"
"मध्यं पुच्छं महोनाम महनीयत्वतस्सदा ॥ ११ ॥"
id"Taittiriya-73"
oldKey"TTB_C01_S02_V12"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"तस्माद्वा एतस्मात् विज्ञानमयात् । अन्योऽन्तर आत्माऽऽ नन्दमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्रियमेव शिरः । मोदो दक्षिणः पक्षः । प्रमोद उत्तरः पक्षः । आनन्द आत्मा । ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा ॥"
id"Taittiriya-74"
oldKey"TTB_C01_S02_V13"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"तदप्येष श्लोको भवति । असन्नेव स भवति । असद्ब्रह्मेति वेद चेत् । अस्ति ब्रह्मेति चेद्वेद । सन्तमेनं ततो विदुरिति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य ॥ १२ ॥"
id"Taittiriya-75"
oldKey"TTB_C01_S02_V13_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"तस्मिन्नानन्दरूपोऽसौ स्थितो नारायणस्सदा ।"
"शिरः प्रिये स्थितं तस्य परेयं प्रियनामकम् ।"
"मोदप्रमोदयोर्बाहू मोदनाच्च प्रमोदनात् ॥"
"मोदप्रमोदनामानावानन्दस्त्वाततत्वतः ।"
"मध्यमानन्दसंस्थं च ब्रह्म सृष्ट्या तु बृंहयेत् ॥"
"पुच्छं प्रधानवायौ च ब्रह्माख्ये संस्थितं सदा ।"
"अभेदोऽप्यविशेषोऽपि परमैश्वर्ययोगतः ॥"
"देहदेहिवदेवासौ पञ्चधाऽवस्थितो हरिः ।"
"बहिःस्थो देहवद्विष्णुरन्तस्थो देहिवत् स्मृतः ॥"
"अन्तर्व्याप्तिविशेषेण न त्वशक्तत्वतो बहिः ।"
"सर्वेऽपि पुरुषाकाराः उत्तरात् पूर्वसम्भवाः ॥"
"उत्तरैः पूरिताः पूर्वे निश्छिद्रत्वेन सर्वशः ।"
"अत्तृत्वं च प्रणेतृत्वं बोधो विविधवेत्तृता ॥"
"आनन्दश्च यतः पूर्णस्ततोऽन्नादिमयास्स्मृताः ।"
"अत्त्यादिदास्ते प्रत्येकं सर्वे सर्वगुणा अपि ॥"
"नामभेदस्ततस्तूक्तः सर्वनामवतामपि ।"
"पञ्चरूपं च तद् ब्रह्म जीवादन्यन्न विद्यते ॥"
"इति ये तु विजानन्ति तेऽसन्तस्तमआलयाः ।"
"जीवादन्यत् परं ब्रह्म पञ्चरूपं च ये विदुः ॥"
"सन्तस्त इति विज्ञेया मोक्षयोग्या हि ते ध्रुवम् ॥ १२ ॥"
id"Taittiriya-76"
oldKey"TTB_C01_S02_V14"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"अथातोऽनुप्रश्नाः । उताविद्वानमुं लोकं प्रेत्य । कश्चन गच्छती३ । आहो विद्वानमुं लोकं प्रेत्य । कश्चित् समश्नुता३ उ ॥ १३ ॥"
id"Taittiriya-77"
oldKey"TTB_C01_S02_V14_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"इत्युक्ते ब्रह्मणा पूर्वं पप्रच्छवरुणो विभुम् ।"
"अविद्वानपि यः कश्चिद् ब्रह्माप्नोति कथञ्चन ॥"
"विद्वानेवोत तत्रापि सर्वे वाऽथैव केचन ।"
"यदि सर्वेऽथ तत्रापि सर्वे सम्यक् समाप्नुयुः ॥"
"केचिदेवोत सम्यक् तदसम्यगपरे जनाः ।"
"ज्ञानिनोऽपीति पृष्टः सन् ब्रह्मा प्राह चतुर्मुखः ॥"
"अज्ञा न प्राप्नुयुर्ब्रह्म प्राप्नुयुर्ज्ञानिनोऽखिलाः ।"
"तत्रापि सम्यक् प्राप्तिस्तु विरिञ्चस्यैव सर्वदा ॥"
"अन्येषां तारतम्येन प्राप्तिः सुखविशेषतः ।"
"इत्यभिप्रायवान् ब्रह्मा ह्युकारेण समासतः ॥"
"उक्त्वा प्रश्नोत्तरं पश्चाद्विस्तरेण जगाद ह ।"
"कश्चिदेवोत सम्यक् तदाप्नुयादिति वाक्यतः ॥"
"अनन्तरं तथैवेति ब्रह्मोङ्कारमुवाच ह ॥ १३ ॥"
id"Taittiriya-78"
oldKey"TTB_C01_S02_V15"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"सोऽकामयत । बहु स्यां प्रजायेयेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । इदग्ं सर्वमसृजत । यदिदं किञ्च । तत्सृष्ट्वा । तदेवानु प्राविशत् । तदनु प्रविश्य । सच्च त्यच्चाभवत् । निरुक्तं चानिरुक्तं च । निलयनं चानिलयनं च । विज्ञानं चाविज्ञानं च । सत्यं चानृतं च सत्यमभवत् । यदिदं किञ्च । तत् सत्यमित्याचक्षते ॥ १४ ॥"
id"Taittiriya-79"
oldKey"TTB_C01_S02_V15_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"अज्ञो नैव तदाप्नोति ज्ञान्येवैतदवाप्नुते ।"
"इति ज्ञापयितुं विष्णोः स्वातन्त्र्यज्ञापनाय तु ॥"
"आह सृष्टिं प्रवेशं च माहात्म्यज्ञानतो यतः ।"
"प्रीतिं यान्ति महान्तस्तु तद्वशा एव चेश्वराः ॥"
"अग्न्यादयोऽपि किमुत तदन्ये मुक्तिदस्ततः ।"
"स एवैकस्स विज्ञेयः पूर्णैश्वर्यादिरूपवान् ॥"
"इति तस्य महैश्वर्यमुच्यते स त्वकामयत् ।"
"सृष्ट्वा जगदिदं सर्वं नियामकतयाऽस्य तु ॥"
"बहुरूपो भवानीति स्याज्जगच्चेत्यचिन्तयत् ।"
"स्यादित्यालोचनान्नान्यत् तपो विष्णोः कदाचन ॥"
"अवतारेष्वनुकृतिर्बाह्यवृत्या तपस्विनाम् ।"
"सृष्टिर्नाम स्वरूपात्तु बहिर्निष्क्रमणं स्मृतम् ॥"
"यद्यपीदं जगत्सर्वं स्वोदरस्थं महात्मनः ।"
"तथाऽप्येष द्वितीयेन रूपेण बहिराक्षिपेत् ॥"
"रूपान्तरेणाविशच्च जगत्सर्वं जनार्दनः ।"
"त्यच्चानिरुक्तं विज्ञानं तथा निलयनं महान् ॥"
"सत्यं प्राणस्तथा श्रीश्च सन्निरुक्तं तथाऽनृतम् ।"
"अविज्ञानं चानिलयनं प्रकृतिप्राणयोः परम् ॥"
"तद्गविष्णोस्तु सम्बन्धात् स्वतस्तन्नामको हरिः ।"
"ततो नियामकश्चेति त्यदानन्त्यादवाच्यतः ॥"
"अनिरुक्तं निलयनं सर्वाधारत्वतो हरिः ।"
"विज्ञानं सर्वविज्ञानात् सत्यं साधुस्वरूपतः ॥"
"अवसादसुवाच्यत्वदौर्बल्याज्ञप्त्यसाधुताः ।"
"प्रकृतिप्राणतोऽन्यत्र कुर्वंस्तन्नामको हरिः ॥"
"अतः साधुस्वरूपः सन् सत्यनामाऽनृतादिकम् ।"
"नामानेन गतत्वादेर्यदिदं किञ्च भाषितम् ॥"
"सन्निरुक्तादिशब्देन तत् सर्वं साधुतैव हि ।"
"अवसादनादिहेतुत्वं साधुतैव हि सर्वशः ॥"
"असाधुताऽवसादादिस्तत्कर्तृत्वं हि भाषितम् ॥ १४ ॥"
id"Taittiriya-80"
oldKey"TTB_C01_S02_V16"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"तदप्येष श्लोको भवति । असद्वा इदमग्र आसीत् । ततो वै सदजायत । तदात्मानग्ग् स्वयमकुरुत । तस्मात् तत् सुकृतमुच्यत इति ॥ यद्वै तत् सुकृतम् । रसो वै सः । रसग्ग् ह्येवायं लब्ध्वाऽऽनन्दीभवति । को ह्येवान्यात् कः प्राण्यात् । यदेष आकाश आनन्दो न स्यात् । एष ह्येवानन्दयाति ॥ १५ ॥"
id"Taittiriya-81"
oldKey"TTB_C01_S02_V16_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"अनासाद्यस्त्वसन्नामा पूर्वं नारायणाभिधः ।"
"स आसाद्यश्च सन्नामा वासुदेवोऽभवत् प्रभुः ॥"
"स वासुदेवः स्वात्मानं चक्रे सङ्कर्षणादिकम् ।"
"तस्मात् तत् सुकृतं नाम स आनन्दो रसस्ततः ॥"
"आनन्दमेनं सम्प्राप्य मुक्तो मोदेन्न चान्यथा ।"
"आदीप्तस्त्वेष भगवान् यद्यानन्दो भवेन्न च ॥"
"सामान्यचेष्टा धर्म्याश्च कस्य स्युस्तमृते प्रभुम् ।"
"सुखं लब्ध्वा हि कुरुते लोकचेष्टां जनार्दनः ॥"
"अल्पात् सुखादल्पकर्मा पूर्णानन्दाद्धि सर्वकृत् ।"
"न ह्यार्ताः कर्म कुर्वन्ति मुग्धाश्चैव विशेषतः ॥"
"तस्माद् यादृक् सुखं तादृक् कर्म पूर्णसुखत्वतः ।"
"सर्वकृत्त्वात् परो विष्णुराह तस्मात् सनातनी ॥"
"सुखं लब्ध्वा करोतीति च्छन्दोगानां श्रुतिः परा ।"
"अलब्ध्वा तु सुखं नैव करोतीत्यपि सादरम् ॥"
"तत् पूर्णानन्ददेवेन कारितः प्राणिति स्फुटम् ।"
"सर्वलोकः स एवैक आनन्दयति चाखिलम् ॥ १५ ॥"
id"Taittiriya-82"
oldKey"TTB_C01_S02_V17"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"यदा ह्येवैष एतस्मिन्नदृश्ये अनात्म्ये अनिरुक्ते अनिलयने अभयं प्रतिष्ठां विन्दते । अथ सोऽभयं गतो भवति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते । अथ तस्य भयं भवति । तत्त्वेव भयं विदुषोऽमन्वानस्य । तदप्येष श्लोको भवति । भीषास्माद् वातः पवते । भीषोदेति सूर्यः । भीषाऽस्मादग्निश्चेन्द्रश्च । मृत्युर्धावति पञ्चम इति ॥ १६ ॥"
id"Taittiriya-83"
oldKey"TTB_C01_S02_V17_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"तस्माददृश्ये जैवानां गुणानामप्यसङ्गतेः ।"
"अनात्म्येऽथ गुणानन्त्यादनिरुक्ते निराश्रयात् ॥"
"अनिलयनेऽभयत्वेन यदा ज्ञानेन तिष्ठति ।"
"तदाऽभयं हरिं गच्छेन्नैवाज्ञानी कथञ्चन ॥"
"यदैतस्मिन् परे विष्णावुदरं जीवगत्वतः ।"
"भेदं करोति तेनैव भयमस्य महद् भवेत् ॥"
"अ इत्युक्तः परो विष्णुरेभ्य उच्च स एव तु ।"
"त उदा जीवसङ्घाः स्युरुदरं तद्गतान्तरम् ॥"
"तदेव ब्रह्म भयकृद् विदुषोऽविदुषस्तथा ।"
"विदुषोऽल्पभयं कुर्याद् यावन्मुक्तिं व्रजत्यसौ ॥"
"अथाभयं भवेद् ब्रह्म तस्य मुक्तस्य सर्वदा ।"
"तस्माद् वाय्वादयो देवा विद्वांसोऽपि विशेषतः ॥"
"भीताः स्वकर्म कुर्वन्ति विष्णोः प्रीत्यर्थमञ्जसा ।"
"अमन्वानस्य नुर्विष्णुः कुर्यान्नित्यं महद्भयम् ॥"
"तमआख्यमनुत्थानम् .... .... ॥ १६ ॥"
id"Taittiriya-84"
oldKey"TTB_C01_S02_V18"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"सैषानन्दस्य मीमाग्ं सा भवति । युवा स्यात् साधु युवाऽध्यायकः । आशिष्ठो दृढिष्ठो बलिष्ठः । तस्येयं पृथिवी वित्तस्य पूर्णा स्यात् । स एको मानुष आनन्दः । ते ये शतं मानुषा आनन्दाः । स एको मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ १७ ॥"
id"Taittiriya-85"
oldKey"TTB_C01_S02_V18_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"..... विदुषां नियमेन तु ।"
"स्यादेव मोक्षस्तत्रापि ह्यानन्दस्य विचित्रता ॥"
"यस्तु साधुगुणैर्युक्तस्तस्यैवाप्यखिला मही ।"
"त्रेतायुगे चक्रवर्ती यदा मुक्तस्तु संसृतेः ॥"
"अधीतिफलपूर्णत्वादाध्यायक इतीरितः ।"
"स एव विष्णुना युक्तो गच्छतीति युवा स्मृतः ॥"
"एकानन्दस्वरूपोऽसौ मानुषो मुक्त इष्यते ।"
"तस्माच्छतगुणानन्दा गन्धर्वा मानुषात्मकाः ॥"
"मुक्ताः श्रुतिफलं प्राप्तास्ततः कामाहतास्तथा ॥ १७ ॥"
id"Taittiriya-86"
oldKey"TTB_C01_S02_V19"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"ते ये शतं मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दाः । स एको देवगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ १८ ॥"
id"Taittiriya-87"
oldKey"TTB_C01_S02_V20"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"ते ये शतं देवगन्धर्वाणामानन्दाः । स एकः पितॄणां चिरलोकलोकानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ १९ ॥"
id"Taittiriya-88"
oldKey"TTB_C01_S02_V21"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"ते ये शतं पितॄणां चिरलोकलोकानामानन्दाः । स एक आजानजानां देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २० ॥"
id"Taittiriya-89"
oldKey"TTB_C01_S02_V22"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"ते ये शतमाजानजानां देवानामानन्दाः । स एकः कर्मदेवानामानन्दः ॥"
"ये कर्मणा देवानपियन्ति । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥२१॥"
id"Taittiriya-90"
oldKey"TTB_C01_S02_V23"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"ते ये शतं कर्मदेवानां देवानामानन्दाः । स एको देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २२ ॥"
id"Taittiriya-91"
oldKey"TTB_C01_S02_V24"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"ते ये शतं देवानामानन्दाः । स एक इन्द्रस्यानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २३ ॥"
id"Taittiriya-92"
oldKey"TTB_C01_S02_V25"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"ते ये शतमिन्द्रस्यानन्दाः । स एको बृहस्पतेरानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २४ ॥"
id"Taittiriya-93"
oldKey"TTB_C01_S02_V26"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"ते ये शतं बृहस्पतेरानन्दाः ॥ स एकः प्रजापतेरानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २५ ॥"
id"Taittiriya-94"
oldKey"TTB_C01_S02_V27"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः । स एको ब्रह्मण आनन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ॥ २६ ॥"
id"Taittiriya-95"
oldKey"TTB_C01_S02_V27_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"तेभ्यः शतगुणानन्दा देवप्रेष्यास्तु मुख्यतः ।"
"ये ते हि देवगन्धर्वा मुक्तेभ्यस्तेभ्य एव च ॥"
"शताधिका हि पितरस्तेभ्य आजानदेवताः ।"
"अनाख्याता देवतास्तु जाता देवकुले च याः ॥"
"आजानदेवतास्ता हि ताभ्योऽग्र्याः कर्मदेवताः ।"
"बल्याद्या अन्तराप्राप्तदेवताः कर्मदेवताः ॥"
"ताभ्यश्च तात्त्विका देवाः सृष्ट्यादौ देवतां गताः ।"
"तेभ्यो दक्षश्चेन्द्रनामा स हीन्दुं रारयत् पुरा ॥"
"तस्मात् बृहस्पतिर्नाम महेन्द्रत्वात् पुरन्दरः ।"
"तस्मात् प्रजापतिर्मुक्तो रुद्रः प्रजननेशिता ॥"
"तस्माद् ब्रह्मा शतगुणो मुक्त इत्येष निर्णयः ।"
"यथाऽऽनन्दे तथा ज्ञाने विष्णुभक्तौ बलाधिके ॥"
"सर्वैर्गुणैः शतगुणाः क्रमेणोक्तेन तेऽखिलाः ।"
"अथवा सहस्रगुणिता अनन्तगुणितास्तथा ॥"
"परिमाणे शतगुणेऽप्यानन्दस्फुटतावशात् ।"
"यथा दीपाच्छतगुणाऽप्यग्निज्वाला न दीपवत् ॥"
"स्फुटीभवेद् यथैवाग्निर्बहुलोऽपि न सूर्यवत् ।"
"यथैव सूर्याद् द्विगुणश्चन्द्रो नैव स्फुटीभवेत् ॥"
"उत्तरेषामुत्तरेषां गुणा एवमतिस्फुटाः ।"
"प्रतिबिम्बा यतः पूर्वे ब्रह्मान्तानां नरादयः ॥"
"अतोऽस्पष्टस्वरूपास्ते स्फुटरूपास्तथोत्तराः ॥ १८-२६ ॥"
id"Taittiriya-96"
oldKey"TTB_C01_S02_V28"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"स यश्चायं पुरुषे । यश्चासावादित्ये । स एकः । स य एवंवित् । अस्माल्लोकात् प्रेत्य । एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति ॥ २७ ॥"
id"Taittiriya-97"
oldKey"TTB_C01_S02_V29"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"तदप्येष श्लोको भवति । यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्न बिभेति कुतश्चनेति ॥ एतग्ं ह वाव न तपति । किमहग्ं साधु नाकरवम् । किमहं पापमकरवमिति । स य एवं विद्वानेते आत्मानग्ग् स्पृणुते । उभे ह्येवैष एते आत्मानग्ग् स्पृणुते । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥ २८ ॥"
id"Taittiriya-98"
oldKey"TTB_C01_S02_V30"
type"verse"
parent"TTB_C01_S02"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ इति ब्रह्मवल्ली ॥ २ ॥"
id"Taittiriya-99"
oldKey"TTB_C01_S03"
type"section"
parentnull
chapter"TTB_C01"
verseType"paada"
lines
"भुगुवल्ली"
id"Taittiriya-100"
oldKey"TTB_C01_S03_V01_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"यत्प्रसादात् स्वरूपाप्तिर्ब्रह्मादीनां समन्ततः ।"
"स विष्णुः सर्वजीवेषु नृषु देवेषु च स्थितः ।"
"एक एव महायोगी निर्विशेषोऽखिलैर्गुणैः ॥"
"सर्वोत्तमः स पूर्णश्च तमेवं वेद यः पुमान् ।"
"जीवांश्च तारतम्यस्थान् स गच्छेत् पञ्चरूपिणम् ॥"
"विष्णुं न पुण्यपापे च तस्यानिष्टे कदाचन ।"
"प्रियाप्रियेषु तज्ज्ञानी ह्यास्तृणोति यतो नृषु ॥"
"अगोचरं वाङ्मनसोरानन्त्यात् पुरुषोत्तमम् ।"
"ज्ञात्वा मुक्तस्य भीर्नैव कुतश्चन भविष्यति ॥"
"इत्यादि यजुःसंहितायाम् ।"
id"Taittiriya-101"
oldKey"TTB_C01_S03_V01_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"न च सह ब्रह्मणा इत्यादेरन्योऽर्थः कल्प्यः । अप्रामाणिकत्वात् । अनाश्वासाच्च । न चौषधीभ्योऽन्नमन्नरसमय इत्यत्रोभयार्थत्वेन विरोधः । अन्नस्यान्नम् मध्यमः प्राणः प्राणः स्थूणा इत्यादिवद् विशेषितत्वादुपपत्तेः ।"
id"Taittiriya-102"
oldKey"TTB_C01_S03_V01_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"न चान्नमयदीनामब्रह्मत्वे किञ्चिन्मानम् । येऽन्नं ब्रह्मोपासते ये प्राणं ब्रह्मोपासते आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् विज्ञानं ब्रह्म चेद् वेद अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तस्मा एतत् प्रोवाच । अन्नं प्राणं चक्षुः श्रोत्रं मनो वाचम् इत्यादिना ब्रह्मशब्देनोक्तत्वाच्च । न च लौकिकान्नस्यात्तृत्वमस्ति । येऽन्यथा विदुस्तेऽन्यराजानस्ते क्षय्यलोका भवन्ति इति श्रुतेरविद्यमानोपासनाद् दोषावगतेश्च ।"
id"Taittiriya-103"
oldKey"TTB_C01_S03_V01_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"न च रमन्त्यहो असदुपासनयाऽऽत्महनः इति च भागवते ।"
id"Taittiriya-104"
oldKey"TTB_C01_S03_V01_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
".नाविद्यमानं ब्रुवते वेदा ध्यातुं न वैदिकाः ।"
"अविद्यमानं ध्यायन्तो यान्ति सर्वेऽधरं तमः ॥"
"तस्मात् सत्यार्थतां ब्रूयात् वेदानामपि सर्वशः ।"
"य एवं वेद स ज्ञानी ज्ञानवान् नान्यथा भवेत् ॥"
"इति वेदार्थविवेके ।"
id"Taittiriya-105"
oldKey"TTB_C01_S03_V01_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
". स यश्चायं पुरुषे यश्चासावादित्ये इत्यधिकरणत्वेन भेद एव जीवस्य परमादुक्तः । एतस्मिन्नदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता एतमानन्दमयमात्मानमुसङ्क्रम्य । इमान् लोकान् कामान्नी कामरूप्यनुसञ्चरन् इत्यादिना मुक्तस्यापि भेद एवाभ्यस्यते । अथ सोऽभयं गतो भवति इति मुक्तिप्रस्तावात् । सैषानन्दस्य मीमांसा इति मुक्तानन्दो मीमांस्यते । श्रोत्रियस्य चाकामाहतस्येति सर्वत्र विशेषणाच्च । न ह्यमुक्तस्याकामहतत्वं मुख्यं भवति । न च मुख्या श्रोत्रियता ।"
id"Taittiriya-106"
oldKey"TTB_C01_S03_V01_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"यस्य श्रुतिफलं पूर्णं स श्रोत्रिय उदाहृतः ।"
"स हि मुक्तोऽकामहतः स हि कामैर्न हन्यते ॥"
"यस्य कामास्तु सत्याः स्युस्सहि कामैर्न हन्यते ।"
"न ह्यकामः क्वचित् कश्चित् दृश्यते श्रूयतेऽपि च ॥ इति ब्रह्माण्डे ।"
id"Taittiriya-107"
oldKey"TTB_C01_S03_V01_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
".न च देवपदाकामस्य सकाशादिन्द्रपदाकामस्य शतगुणानन्दो दृश्यते सति च प्राजापत्यादिकामे । न च मानुषाः प्रायस्तदिच्छवः । चक्रवर्तिनस्तु युवशब्देनैव मुक्तत्वमुक्तम् । तस्मान्मुक्तविषयेयं मीमांसा । यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा येऽस्य हृदि स्थिताः इत्यत्राप्यन्तःकरणस्थानामेव कामानां विमोक्ष उक्तः । न तु स्वरूपभूतानाम् । यं यमन्तमभिकामो भवति सोऽस्य सङ्कल्पादेव भवति इति मुक्तानामपि स्वरूपभूतः कामः प्रतीयते ।"
id"Taittiriya-108"
oldKey"TTB_C01_S03_V01_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"कामाः सङ्कल्प आनन्दो मुक्तानां तारतम्यतः ।"
"स्वरूपभूतास्ते सर्वे निर्दोषा गुणरूपकाः ॥ इति पाद्मे ।"
id"Taittiriya-109"
oldKey"TTB_C01_S03_V01_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"सङ्कल्पादेव च तच्छ्रुतेः इति सूत्रम् । भेदव्यपदेशात् इति जीवेशयोर्भेदश्चोक्तो भगवता ।"
id"Taittiriya-110"
oldKey"TTB_C01_S03_V01_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"न च भेददर्शनमसुकरम् । स्वरूपत्वात् भेदस्य । सर्वव्यावृत्तं हि सर्वस्य स्वरूपं सर्वैरनुभूयते । अन्यथाऽहं वा दृष्टोऽन्यो वा दृष्ट इत्यपि संशयः स्यात् । न च पश्चात् भेदो ज्ञायत इत्यत्र किञ्चिन्मानम् । न हि दृष्टवस्तुनः पुरुषस्य तस्य वस्त्वन्तराद् भेदे संशयः क्वचिद् दृष्टः । न च सर्वतो व्यावृत्यनुभवे सर्वज्ञताऽपेक्षितेति दोषः । सामान्यतः सर्वस्य सर्वैरपि ज्ञातत्वात् । यावत्तु सर्वतो भेदो विशेषतो न ज्ञायते तावत् स्वरूपमेव विशेषतो न ज्ञातम् । न हि ज्ञाताद्वस्तुनोऽव्यावृत्तिः केनचित् शङ्क्यते । यदा तु संशीयते तदापि कुतश्चिद् व्यावृत्तमेव ज्ञायते । न हि सर्वमिदं भवति वा न वेति कस्यचित् संशयः । अतो व्यावृत्तिरेव स्वरूपम् । अस्य भेद इति विशेष्यत्वमस्य स्वरूपमितिवत् । यथाऽस्तीति वर्तमानः कालो वस्तुना सहैवानुभूयते एवमन्यस्मात् व्यावृत्तमित्यत्रान्यदपि सामान्यतः सहैवानुभूयते । न ह्यस्तीति वर्तमानकालापेक्षयानुभूयत इत्येतावता विद्यमानता नाम वस्तुनोऽन्या । सदित्यपि शत्रन्तत्वात् कालसम्बन्ध्येवाऽनुभूयते तिष्ठन्नितिवत् । एवमन्यस्मात् व्यावृत्तमित्यन्येन सह प्रतीयमानमपि न स्वरूपादन्यत् । अस्माद् व्यावृत्तिरन्यस्य स्वरूपमन्यस्माद् व्यावृत्तिरस्य स्वरूपमिति नैकस्वरूपता । ज्ञानानन्दादिवत् स्वरूपत्वेऽपि व्यवहारविशेषो भवति । न च स्वरूपत्वेन भेदस्याभावो भवति । ज्ञानान्दादिवदेव । अन्यप्रतियोगिकत्वाद् भेदस्य न स्वस्मादपि भवति ।"
id"Taittiriya-111"
oldKey"TTB_C01_S03_V01_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"भेदस्तु सर्ववस्तूनां स्वरूपं नैजमव्ययम् ।"
"नष्टानामपि वस्तूनां भेदो नैव विनश्यति ॥"
"अवस्तुनोऽपि रूपं स्वं भेद एव न चान्यथा ।"
"विशेषरूपनाशेन भेदमात्रावसायिता ॥"
"नाश इत्युच्यते सद्भिर्भेदो न हि विनश्यति ।"
"इत्याहुः केचिदज्ञानात् तत्राहुः सूक्ष्मदर्शिनः ॥"
"सत्यं भेदस्तु वस्तूनां स्वरूपं नात्र संशयः ।"
"तस्माद् वस्तुविनाशे तु तद्भेदो नास्ति कुत्रचित् ॥"
"अविनष्टस्य तस्मात्तु भेदोऽस्त्येव स्वरूपतः ।"
"एवम्भावादभावस्य न भेदो भावरूपवान् ॥"
"अभावाद् भावरूपस्य स्वरूपं भाव इष्यते ।"
"नष्टभेदोऽप्यभावात्मा विद्यते च विनाशतः ॥"
"स्वरूपत्वात्तु भेदस्य भेदे शङ्का न कस्यचित् ।"
"सर्वं सामान्यतो यस्मात् सर्वैरप्यनुभूयते ॥"
"तस्माद् व्यावृत्तता सर्वैः सर्वस्मादनुभूयते ।"
"प्रतियोगिता त्वभावस्याप्यस्त्यभावतया स्फुटम् ॥"
"न ह्यभावोऽप्यधर्मा स्यान्न तु स्याद् भावधर्मयुक् ।"
"अभावस्यास्तिता नाम स्यादेवाभावरूपिणी ॥"
"अभावतापि सैव स्यान्न तु स्याद् भावरूपिणी ।"
"अतः स सर्वव्यावृत्तस्वरूपो भगवान् परः ॥"
"येन ज्ञातः स तु ज्ञानी मुच्यते नात्र संशयः ॥"
"इति तत्त्वनिर्णये ॥"
id"Taittiriya-112"
oldKey"TTB_C01_S03_V02"
type"verse"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ ॐ भृगुर्वै वारुणिः । वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तस्मा एतत् प्रोवाच । अन्नं प्राणं चक्षुः श्रोत्रं मनो वाचमिति । तग्ं होवाच । यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद्ब्रह्मेति ॥ १ ॥"
id"Taittiriya-113"
oldKey"TTB_C01_S03_V03"
type"verse"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । अन्नं ब्रह्मेति व्यजानात् । अन्नाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । अन्नेन जातानि जीवन्ति । अन्नं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तग्ं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ॥ २ ॥"
id"Taittiriya-114"
oldKey"TTB_C01_S03_V04"
type"verse"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । प्राणं ब्रह्मेति व्यजानात् । प्राणाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । प्राणेन जातानि जीवन्ति । प्राणं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तग्ं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ॥ ३ ॥"
id"Taittiriya-115"
oldKey"TTB_C01_S03_V05"
type"verse"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । मनो ब्रह्मेति व्यजानात् । मनसो ह्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । मनसा जातानि जीवन्ति । मनः प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तग्ं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ॥ ४ ॥"
id"Taittiriya-116"
oldKey"TTB_C01_S03_V06"
type"verse"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । विज्ञानं ब्रह्मेति व्यजानात् । विज्ञानाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । विज्ञानेन जातानि जीवन्ति । विज्ञानं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तग्ं होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति ॥ ५ ॥"
id"Taittiriya-117"
oldKey"TTB_C01_S03_V07"
type"verse"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात् । आनन्दाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । आनन्देन जातानि जीवन्ति । आनन्दं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति ॥ ६ ॥"
id"Taittiriya-118"
oldKey"TTB_C01_S03_V08"
type"verse"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"सैषा भार्गवी वारुणी विद्या । परमे व्योमन् प्रतिष्ठिता । य एवं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान् कीर्त्या ॥ ७ ॥"
id"Taittiriya-119"
oldKey"TTB_C01_S03_V09"
type"verse"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"अन्नं न निन्द्यात् । तद् व्रतम् । प्राणो वा अन्नम् । शरीरमन्नादम् । प्राणे शरीरं प्रतिष्ठितम् । शरीरे प्राणः प्रतिष्ठितः । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान् कीर्त्या ॥ ८ ॥"
id"Taittiriya-120"
oldKey"TTB_C01_S03_V09_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"चक्षुः स चष्टे यद् विष्णुः श्रोत्रं श्रोतृत्वतो विभुः ।"
"वाक् च वक्तृत्वतो नित्यं मनो मन्तृत्वतस्तथा ॥"
"तपो ज्ञानस्वरूपत्वाद् विज्ञानं तु विवेचनात् ।"
"ज्ञानानुसन्धानरूपतपसा तं जनार्दनम् ॥"
"क्रमाद् भृगुर्व्यजानात् तमन्नादिबहुरूपिणम् ।"
"एवं विजानंस्तं विष्णुं तस्मिंस्तु प्रतितिष्ठति ॥"
"मुक्तो भूत्वाऽन्नवांश्च स्यादन्नादश्च सदैव तु ।"
"अन्ननामा तु भगवान् विद्वांस्तमुपजीवति ॥"
"तद्वांश्च तेन गुप्तत्वात् .... ॥ १८ ॥"
id"Taittiriya-121"
oldKey"TTB_C01_S03_V10"
type"verse"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"अन्नं न परिचक्षीत । तद् व्रतम् । आपो वा अन्नम् । ज्योतिरन्नादम् । अप्सु ज्योतिः प्रतिष्ठितम् । ज्योतिष्यापः प्रतिष्ठिताः । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान् कीर्त्या ॥ ९ ॥"
id"Taittiriya-122"
oldKey"TTB_C01_S03_V11"
type"verse"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"अन्नं बहु कुर्वीत । तद् व्रतम् । पृथिवी वा अन्नम् । आकाशोऽन्नादः । पृथिव्यामाकाशः प्रतिष्ठितः । आकाशे पृथिवी प्रतिष्ठिता । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन । महान् कीर्त्या ॥ १० ॥"
id"Taittiriya-123"
oldKey"TTB_C01_S03_V12"
type"verse"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"न कं चन वसतौ प्रत्याचक्षीत । तद् व्रतम् । तस्माद् यया कया च विधया बह्वन्नं प्राप्नुयात् । अराध्यस्मा अन्नमित्याचक्षते । एतद्वै मुखतोन्नग्ं राद्धम् । मुखतोऽस्मा अन्नग्ं राध्यते । एतद्वै मध्यतोऽन्नग्ं राद्धम् । मध्यतोऽस्मा अन्नग्ं राध्यते । एतद्वा अन्ततोन्नग्ं राद्धम् । अन्ततोऽस्मा अन्नग्ं राध्यते । य एवं वेद ॥ ११ ॥"
id"Taittiriya-124"
oldKey"TTB_C01_S03_V12_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"..... विद्यार्थे वसतीच्छया ।"
"आगतं नेति न ब्रूयात् तदेतद् विदुषो व्रतम् ॥"
"स विष्णुः पृथिवीनामा पृथुत्वात् प्राणनामकः ।"
"प्रकृष्टानन्दबलत आकाशः सर्ववेत्तृतः ॥"
"शराख्यदेहिनश्चैव शरीरं प्रेरणात् स्मृतः ।"
"एतैश्चतुभिर्भगवान् रूपैश्च चतुरात्मभिः ॥"
"भोग्यभोक्तृस्वरूपेण तिष्ठति क्रीडया स्वयम् ।"
"न च भोग्यत्वमात्रेण हीनत्वं तस्य कुत्रचित् ॥"
"न हि भार्योपभोग्यस्तु भर्ता हीनत्वमाप्नुयात् ।"
"एवं स भगवान् विष्णुरविशेषोऽखिलेष्वपि ॥"
"रूपेषु क्रीडते नित्यं भोक्ता भोग्य इतीच्छया ।"
"अन्नाख्यं तं नैव निन्द्यात् बहु मन्येत तं सदा ॥"
"इति व्रतद्वयं ह्येतद् भाव्यं यदि सुखे स्पृहा ।"
"येन केनापि विधिना बह्वित्येव जनार्दनम् ॥"
"मत्वैव प्राप्नुयान्नित्यं मनोवाक्कायवृत्तिभिः ।"
"य एवं समुपासीत तस्यान्नाख्यो हरिः स्वयम् ॥"
"सिद्ध इत्येव हि प्राहुर्विद्वांसः परिनिष्ठिताः ।"
"यस्य तद् ब्रह्म संसिद्धं पूर्वं तेनाप्यतेऽग्रतः ॥"
"मध्ये वयसि चेत् सिद्धं मुक्तो मध्यं प्रपश्यति ।"
"वार्धके चेद् विजानाति मुक्तः पादौ प्रपश्यति ॥"
"तेजोमण्डलमेवान्यत् अङ्गं विष्णोः प्रपश्यति ।"
"पूर्वे वयसि बोद्धव्यमामुखात् सर्वदृष्टये ॥ ११ ॥"
id"Taittiriya-125"
oldKey"TTB_C01_S03_V13"
type"verse"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"क्षेम इति वाचि । योगक्षेम इति प्राणापानयोः । कर्मेति हस्तयोः । गतिरिति पादयोः । विमुक्तिरिति पायौ । इति मानुषीः समाज्ञाः । अथ दैवीः । तृप्तिरिति वृष्टौ । बलमिति विद्युति । यश इति पशुषु । ज्योतिरिति नक्षत्रेषु । प्रजातिरमृतमानन्द इत्युपस्थे । सर्वमित्याकाशे ॥ १२ ॥"
id"Taittiriya-126"
oldKey"TTB_C01_S03_V13_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"क्षेमकृत्वात् क्षेमनामा वाचिस्थः स परो हरिः ।"
"योगनामा तथा प्राणे सर्वकामनियोजनात् ॥"
"क्षेमनामा क्षेमकृत्त्वादपानेऽपि हरिः स्वयम् ।"
"कर्मनामा हस्तगतः कर्मकृत्त्वाज्जनार्दनः ॥"
"गतिदत्वात् गतिर्नाम पादस्थः पुरुषोत्तमः ।"
"विसर्गकृद् विमुक्त्याख्यः पायुस्थः परमो विभुः ॥"
"अध्यात्मस्थ इति प्रोक्तोऽथाधिदैवगतं शृणु ।"
"पर्जन्ये तृप्तिनामासौ तृप्तिदत्वाज्जनार्दनः ॥"
"वायौ तु बलनामा च बलदत्वात् सदैव हि ।"
"यशःप्रदत्वात् दक्षे तु यशः पश्वभिमानिनि ॥"
"नक्षत्रेषु ज्योतिराख्यो ज्योतिर्दातृत्वतो हरिः ।"
"उपस्थमानिनि शिवे प्रजात्यानन्दसन्ततेः ॥"
"दातृत्वात् तत्तदाख्योऽसौ सन्ततिस्त्वमृतं स्मृतम् ।"
"सर्वः सर्वप्रदत्वात् तु प्रकृतौ पुरुषोत्तमः ॥ १२ ॥"
id"Taittiriya-127"
oldKey"TTB_C01_S03_V14"
type"verse"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"तत्प्रतिष्ठेत्युपासीत । प्रतिष्ठावान् भवति । तन्मह इत्युपासीत । महान् भवति । तन्मन इत्युपासीत । मानवान् भवति । तन्नम इत्युपासीत । नम्यन्तेऽस्मै कामाः । तद्ब्रह्मेत्युपासीत । ब्रह्मवान् भवति । तद्ब्रह्मणः परिमर इत्युपासीत । पर्येणं म्रियन्ते द्विषन्तः सपत्नाः । परि येऽप्रिया भ्रातृव्याः ॥ १३ ॥"
id"Taittiriya-128"
oldKey"TTB_C01_S03_V14_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"स प्रतिष्ठा स्थापकत्वात् मनो मान्यत्वतो हरिः ।"
"नमो नम्यत्वतो नित्यं महश्चापि महत्त्वतः ॥"
"विरिञ्चमारकश्चासौ ब्रह्म पूर्णगुणत्वतः ॥ १३ ॥"
id"Taittiriya-129"
oldKey"TTB_C01_S03_V15"
type"verse"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"स यश्चायं पुरुषे । यश्चासावादित्ये । स एकः । स य एवंवित् । अस्माल्लोकात् प्रेत्य । एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । इमाल्लोकान् कामान्नी कामरूप्यनुसञ्चरन् । एतत् साम गायन्नास्ते । हा३वु हा३वु हा३वु । अहमन्नमहमन्नमहमन्नम् । अहमन्नादोऽहमन्नादोऽहमन्नादः । अहग्ग् श्लोककृदहग्ग्लोककृदहग्ग्श्लोककृत् ॥ १४ ॥"
id"Taittiriya-130"
oldKey"TTB_C01_S03_V16"
type"verse"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseType"mantra"
lines
"अहमस्मि प्रथमजा ऋता३स्य । पूर्वं देवेभ्योऽमृतस्य ना३भाइ । यो मा ददाति स इदेव मा३वाः । अहमन्नमन्नमदन्तमा३द्मि । अहं विश्वं भुवनमभ्यभवाम् । सुवर्णज्योतीः । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥ १५ ॥"
"ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥"
id"Taittiriya-131"
oldKey"TTB_C01_S03_V16_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"वेदैनं तत्त्वतो ब्रह्मा स एनं पञ्चरूपिणम् ॥"
"प्राप्य गायति मुक्तः सन्नन्ननामाऽस्मि भोग्यतः ।"
"यथेष्टमन्नभोक्ता च कीर्तिकर्ता हरेस्तथा ॥"
"ऋतरूपस्य विष्णोस्तु पुत्रः प्रथमजो ह्यहम् ।"
"देवेभ्यः पूर्वजश्चाहं मुक्तानामाश्रयः सदा ॥"
"यो ददाति च मां सम्यग् विष्णुतत्त्वप्रकाशकः ।"
"स इत्थमेव मां याति विष्णोरन्नमहं सदा ॥"
"ममान्नं सर्वजीवास्तु भोग्या मम यतः सदा ।"
"सर्वमभ्यभवं चाहं गुणैः सर्वैश्च नित्यकैः ॥"
"सुवर्णो भगवान् विष्णुर्ज्योतिः स मम (रे)रोचकः ।"
"योऽहमेवंविदभवं तस्य मे माधवः पतिः ॥"
"इति ब्रह्मा गायमानो मुक्तश्चरति सर्वदा ॥"
"इति यजुःसंहितायाम् ॥"
id"Taittiriya-132"
oldKey"TTB_C01_S03_V16_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"अन्नं भगवन्तं न परिचक्षीत । न निराकुर्यात् । तद्गुणांस्तत्कर्माणि वा कुत्रापि बहु कुर्वीत । बहुगुणत्वेन प्रतिपादयेत् भगवन्तम् । यया कया च विधया बह्वन्नं प्राप्नुयात् । अतिप्रयत्नेनापि विहितप्रकारेण बहुतरां भगवद्विद्यां प्राप्नुयात् ।"
id"Taittiriya-133"
oldKey"TTB_C01_S03_V16_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"प्रजापतिः प्रथमजा ऋतस्यात्मनाऽऽत्मानमभिसम्बभूव ।"
"प्रजापते न त्वदेतान्यन्यो विश्वा जातानि परि ता बभूव इत्यादिना विरिञ्चस्यैवैतद् गानम् । अन्यो न परि बभूवेति निषेधात् ।"
id"Taittiriya-134"
oldKey"TTB_C01_S03_V16_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"विद्युद्वन्मानुषा विद्युः सूर्यमण्डलवत् सुराः ।"
"प्रतिबिम्बवच्च गिरिशो ब्रह्मैनं पश्यति स्फुटम् ॥"
"ब्रह्मा हि स्थिरचिद्रूपो बहुलात्मा विशेषतः ।"
"अन्ये क्रमादबहुलास्तथा चञ्चलचेतसः ॥"
"तस्मात् सम्यङ् न पश्यन्ति हरिं ब्रह्मा तु पश्यति ॥"
"इति हरिवंशवचनाच्च ब्रह्मैवैनं सम्यग् वेद ।"
id"Taittiriya-135"
oldKey"TTB_C01_S03_V16_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"यस्योच्चोथ समो वा कश्चिन्नैवास्त्यनन्तसच्छक्तेः ।"
"तं वन्दे परमेशं प्रेयांसं प्रेयसश्च मे विष्णुम् ॥"
id"Taittiriya-136"
oldKey"TTB_C01_S03_V16_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं बट् तद्दर्शतमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।"
"वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः मध्वो यत्तु तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हि तेन प्रभौ ॥"
id"Taittiriya-137"
oldKey"TTB_C01_S03_V16_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"हनुशब्दो ज्ञानवाची हनूमान् मतिशब्दितः ।"
"रामस्य स्वृतरूपस्य वाचस्तेनानयन्त हि ॥"
"भृतमो भीम इत्युक्तो वाचो मा मातरः स्मृताः ।"
"ऋगाद्याः इतिहासश्च पुराणं पञ्चरात्रकम् ॥"
"प्रोक्ताः सप्त शिवास्तत्र शयो भीमस्ततः स्मृतः ।"
"मध्वित्यानन्द उद्दिष्टो वेति तीर्थमुदाहृतम् ॥"
"मध्व आनन्दतीर्थः स्यात् तृतीया मारुती तनुः ।"
"इति सूक्तगतं रूपत्रयमेतन्महात्मनः ।"
"यो वेद वेदवित् स स्यात् तत्त्ववित् तत्प्रसादतः ॥ इति च ।"
id"Taittiriya-138"
oldKey"TTB_C01_S03_V16_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"साधको रामवाक्यानां तत्समीपगतः सदा ।"
"हनूमान् प्रथमो ज्ञेयो भीमस्तु बहुभुक् पितोः ॥"
"पृतनाक्षयकारी च द्वितीयस्तु तृतीयकः ।"
"पूर्णप्रज्ञस्तथाऽऽनन्दतीर्थनामा प्रकीर्तितः ॥"
"दशेति पूर्णमुद्दिष्टं सर्वं पूर्णमिहोच्यते ।"
"प्रज्ञा प्रमतिरुद्दिष्टा पूर्णप्रज्ञस्ततः स्मृतः ॥"
"आ समन्तात् पतित्वे तु गूढं कलियुगे हरिम् ।"
"असत्यमप्रतिष्ठं च जगदेतदनीश्वरम् ॥"
"वदद्भिर्गूहितं सन्तं तृतीयोऽसुर्मथायति ।"
"येन विष्णोस्तु वर्पाख्यान् गुणानज्ञासिषुः परान् ॥"
"ईशानासः सूरयश्च निगूढान् निर्गुणोक्तिभिः ।"
"त्रेतायां द्वापरे चैव कलौ चैते क्रमात् त्रयः ॥"
"एतेषां परमो विष्णुर्नेता सर्वेश्वरेश्वरः ।"
"स्वयम्भुब्रह्मसञ्ज्ञोऽसौ परस्मै ब्रह्मणे नमः ॥ इति च ।"
id"Taittiriya-139"
oldKey"TTB_C01_S03_V16_B01"
type"bhashya"
parent"TTB_C01_S03"
chapter"TTB_C01"
verseTypenull
lines
"पूर्णागण्यगुणोदारधाम्ने नित्याय वेधसे ।"
"अमन्दानन्दसान्द्राय प्रेयसे विष्णवे नमः ॥"
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/index.php?title=JSON:Taittiriya&oldid=7128"