Brahmasutra/C3/S3: Difference between revisions

Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 131: Line 131:
| verse_line1  = ॐ दर्शयति च ॐ ॥ 05-370 ॥
| verse_line1  = ॐ दर्शयति च ॐ ॥ 05-370 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति सर्वेवेदा(न्तप्रत्यया)धिकरणम् ॥ 01 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 161: Line 163:
| verse_line1  = ॐ उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेषवत् समाने च ॐ ॥ 06-371 ॥
| verse_line1  = ॐ उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेषवत् समाने च ॐ ॥ 06-371 ॥
}}
}}
{{VerseSummary| verse_id = BS_C03_S03_V06| text = सर्वैर्वेदैर्ज्ञेयो नोपास्योऽशक्यत्वादित्यत आह-}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 292: Line 296:
| verse_line1  = ॐ सङ्ज्ञातश्चेत् तदुक्तमस्ति तु तदपि ॐ ॥ 09-374 ॥
| verse_line1  = ॐ सङ्ज्ञातश्चेत् तदुक्तमस्ति तु तदपि ॐ ॥ 09-374 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति उपसंहाराधिकरणम्॥ 2 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 340: Line 346:
| verse_line1  = ॐ प्राप्तेश्च समञ्जसम् ॐ ॥ 10-375 ॥
| verse_line1  = ॐ प्राप्तेश्च समञ्जसम् ॐ ॥ 10-375 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति प्राप्तैधिकरणम् ॥ 03 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 370: Line 378:
| verse_line1  = ॐ सर्वाभेदादन्यत्रेमे ॐ ॥ 11-376 ॥
| verse_line1  = ॐ सर्वाभेदादन्यत्रेमे ॐ ॥ 11-376 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति सर्वाभेदाधिकरणम् ॥ 04 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 400: Line 410:
| verse_line1  = ॐ आनन्दादयः प्रधानस्य ॐ ॥ 12-377 ॥
| verse_line1  = ॐ आनन्दादयः प्रधानस्य ॐ ॥ 12-377 ॥
}}
}}
{{VerseSummary| verse_id = BS_C03_S03_V12| text = सर्वेषां मुमुक्षूणां कियन्नियमेनोपास्यमिति आह-}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति आनन्दाद्यधिकरणम् ॥ 05 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 430: Line 444:
| verse_line1  = ॐ प्रियशिरस्त्वाद्यप्राप्तिरुपचयापचयौ हि भेदे ॐ ॥ 13-378 ॥
| verse_line1  = ॐ प्रियशिरस्त्वाद्यप्राप्तिरुपचयापचयौ हि भेदे ॐ ॥ 13-378 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति प्रियशिरस्त्वाधिकरणम् ॥ 06 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 460: Line 476:
| verse_line1  = ॐ इतरे त्वर्थसामान्यात् ॐ ॥ 14-379 ॥
| verse_line1  = ॐ इतरे त्वर्थसामान्यात् ॐ ॥ 14-379 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति इतराधिकरणम् (फलसाम्याधिकरणम्) ॥ 07 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 481: Line 499:
| verse_line1  = ॐ आध्यानाय प्रयोजनाभावात् ॐ ॥ 15-380 ॥
| verse_line1  = ॐ आध्यानाय प्रयोजनाभावात् ॐ ॥ 15-380 ॥
}}
}}
{{VerseSummary| verse_id = BS_C03_S03_V15| text = उपसंहारानुपसंहारप्रमाणमाह –}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 538: Line 558:
| verse_line1  = ॐ आत्मशब्दाच्च ॐ ॥ 16-381 ॥
| verse_line1  = ॐ आत्मशब्दाच्च ॐ ॥ 16-381 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति अध्यानाधिकरणम् ॥ 08 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 559: Line 581:
| verse_line1  = ॐ आत्मगृहीतिरितवदुत्तरात् ॐ ॥ 17-382 ॥
| verse_line1  = ॐ आत्मगृहीतिरितवदुत्तरात् ॐ ॥ 17-382 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति आत्मगृहीत्यधिकरणम्॥ 09 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 589: Line 613:
| verse_line1  = ॐ अन्वयादिति चेत् स्यादवधारणात् ॐ ॥ 18-383 ॥
| verse_line1  = ॐ अन्वयादिति चेत् स्यादवधारणात् ॐ ॥ 18-383 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति अन्वयाधिकरणम् ॥ 10 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 610: Line 636:
| verse_line1  = ॐ कार्याख्यानादपूर्वम् ॐ ॥ 19-384 ॥
| verse_line1  = ॐ कार्याख्यानादपूर्वम् ॐ ॥ 19-384 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति कार्या(ख्यान)धिकरणम् ॥ 11 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 653: Line 681:
| verse_line1  = ॐ सम्बन्धादेवमन्यत्रापि ॐ ॥ 21-386 ॥
| verse_line1  = ॐ सम्बन्धादेवमन्यत्रापि ॐ ॥ 21-386 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति समानाधिकरणम् ॥ 12 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 700: Line 730:
| verse_line1  = ॐ दर्शयति च ॐ ॥ 23-388 ॥
| verse_line1  = ॐ दर्शयति च ॐ ॥ 23-388 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति विशेषणाधिकरणम्(नानाधिकरणम्) ॥ 13 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 721: Line 753:
| verse_line1  = ॐ सम्भृतिद्युव्याप्तपि चातः ॐ ॥ 24-389 ॥
| verse_line1  = ॐ सम्भृतिद्युव्याप्तपि चातः ॐ ॥ 24-389 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति सम्भृत्यधिकरणम् ॥ 14 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 751: Line 785:
| verse_line1  = ॐ पुरुषविद्यायामपि चेतरेषामनाम्नानात् ॐ ॥ 25-390 ॥
| verse_line1  = ॐ पुरुषविद्यायामपि चेतरेषामनाम्नानात् ॐ ॥ 25-390 ॥
}}
}}
{{VerseSummary| verse_id = BS_C03_S03_V25| text = यस्यां विद्यायां महागुणा उच्यन्ते सोत्तमानामितराऽन्येषामिति चेन्न –}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति पुरुषविद्याधिकरणम् ॥ 15 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 781: Line 819:
| verse_line1  = ॐ वेधाद्यर्थभेदात् ॐ ॥ 26-391 ॥
| verse_line1  = ॐ वेधाद्यर्थभेदात् ॐ ॥ 26-391 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति वेधाद्यधिकरणम् ॥ 16 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 802: Line 842:
| verse_line1  = ॐ हानौ तूपायनशब्दशेषत्वात् कुशाछन्दस्तुत्युपगानवत् तदुक्तम् ॐ ॥27-392॥
| verse_line1  = ॐ हानौ तूपायनशब्दशेषत्वात् कुशाछन्दस्तुत्युपगानवत् तदुक्तम् ॐ ॥27-392॥
}}
}}
{{VerseSummary| verse_id = BS_C03_S03_V27| text = मुक्तस्योपासना कर्तव्या न वेत्यतो ब्रवीति –}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 842: Line 884:
| verse_line1  = ॐ साम्परायेतर्तव्याभावात् तथा ह्यन्ये ॐ ॥ 28-393 ॥
| verse_line1  = ॐ साम्परायेतर्तव्याभावात् तथा ह्यन्ये ॐ ॥ 28-393 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति मुक्तोपासनाधिकरणम् (हान्यधिकरणम्) ॥ 17 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 883: Line 927:
| verse_line1  = ॐ छन्दत उभयाविरोधात् ॐ ॥ 29-394 ॥
| verse_line1  = ॐ छन्दत उभयाविरोधात् ॐ ॥ 29-394 ॥
}}
}}
{{VerseSummary| verse_id = BS_C03_S03_V29| text = कर्मापि कुर्वन्ति न वेत्याह –}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 940: Line 986:
| verse_line1  = ॐ उपपन्नस्तल्लक्षणार्थोपलब्धेर्लोकवत् ॐ ॥ 31-396 ॥
| verse_line1  = ॐ उपपन्नस्तल्लक्षणार्थोपलब्धेर्लोकवत् ॐ ॥ 31-396 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = इति छन्दादिकरणम्}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 961: Line 1,009:
| verse_line1  = ॐ अनियमः सर्वेषामविरोधाच्छब्दानुमानाभ्याम् ॐ ॥ 32-397 ॥
| verse_line1  = ॐ अनियमः सर्वेषामविरोधाच्छब्दानुमानाभ्याम् ॐ ॥ 32-397 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति अनियमाधिकरणम् ॥ 19 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,047: Line 1,097:
| verse_line1  = ॐ अक्षरधियां त्वविरोधः सामान्यतद्भावाभ्यामौपसदवत् तदुक्तम् ॐ ॥34-99 ॥
| verse_line1  = ॐ अक्षरधियां त्वविरोधः सामान्यतद्भावाभ्यामौपसदवत् तदुक्तम् ॐ ॥34-99 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति यावदधिकाराधिकरणम् ॥ 20 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,134: Line 1,186:
| verse_line1  = ॐ अन्यथा भेदानुपपत्तिरिति चेन्नोपदेशवत् ॐ ॥ 37-402 ॥
| verse_line1  = ॐ अन्यथा भेदानुपपत्तिरिति चेन्नोपदेशवत् ॐ ॥ 37-402 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति इयदामननाधिकरणम् ॥ 21 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,155: Line 1,209:
| verse_line1  = ॐ व्यतिहारो विशिंषन्ति हीतरवत् ॐ ॥ 38-403 ॥
| verse_line1  = ॐ व्यतिहारो विशिंषन्ति हीतरवत् ॐ ॥ 38-403 ॥
}}
}}
{{VerseSummary| verse_id = BS_C03_S03_V38| text = नेति चेन्न-}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति व्यतिहाराधिकरणम् ॥ 22 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,186: Line 1,244:
| verse_line1  = ॐ सैव हि सत्यादयः ॐ ॥ 29-404 ॥
| verse_line1  = ॐ सैव हि सत्यादयः ॐ ॥ 29-404 ॥
}}
}}
{{VerseSummary| verse_id = BS_C03_S03_V39| text = कृतिर्निष्ठा ज्ञानमित्यादीनां भेदाद्बहव उत्तमा इति चेन्न –}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति सत्याद्यधिकरणम् ॥ 23 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,235: Line 1,297:
| verse_line1  = ॐ कामादितरत्र तत्र चायतनादिभ्यः ॐ ॥ 40-405 ॥
| verse_line1  = ॐ कामादितरत्र तत्र चायतनादिभ्यः ॐ ॥ 40-405 ॥
}}
}}
{{VerseSummary| verse_id = BS_C03_S03_V40| text = प्रकृतेरपि जन्मादेः संसारप्राप्तेः किमिति नामादिष्वपाठ इत्यत्रोच्यते-}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,310: Line 1,374:
| verse_line1  = ॐ उपस्थितेस्तद्वचनात् ॐ ॥ 42-407 ॥
| verse_line1  = ॐ उपस्थितेस्तद्वचनात् ॐ ॥ 42-407 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति कामाधिकरणम् ॥ 24 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,331: Line 1,397:
| verse_line1  = ॐ तन्निर्धारणार्थनियमस्तद्दृष्टेः पृथग्ध्यप्रतिबन्धः पलम् ॐ॥43-408 ॥
| verse_line1  = ॐ तन्निर्धारणार्थनियमस्तद्दृष्टेः पृथग्ध्यप्रतिबन्धः पलम् ॐ॥43-408 ॥
}}
}}
{{VerseSummary| verse_id = BS_C03_S03_V43| text = दर्शनार्थं ह्युपासनम् । तच्च श्रवणादेरेव भवति । अतः किमर्थमित्यत्रोच्यते–}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति निर्धारणाधिकरणम् ॥ 25 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,363: Line 1,433:
| verse_line1  = ॐ प्रदानवदेव हि तदुक्तम् ॐ ॥ 44-409 ॥
| verse_line1  = ॐ प्रदानवदेव हि तदुक्तम् ॐ ॥ 44-409 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति प्रदानाधिकरणम् ॥ 26 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,384: Line 1,456:
| verse_line1  = ॐ लिङ्गभूयस्त्वात् तद्धि बलीयस्तदपि ॐ ॥ 45-410 ॥
| verse_line1  = ॐ लिङ्गभूयस्त्वात् तद्धि बलीयस्तदपि ॐ ॥ 45-410 ॥
}}
}}
{{VerseSummary| verse_id = BS_C03_S03_V45| text = गुरुप्रसादः स्वप्रयत्नो वा बलवानिति निगद्यते-}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्) ॥ 27 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,473: Line 1,549:
| verse_line1  = ॐ अतिदेशाच्च ॐ ॥ 47-412 ॥
| verse_line1  = ॐ अतिदेशाच्च ॐ ॥ 47-412 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति पूर्वविकल्पाधिकरणम् ॥ 28 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,522: Line 1,600:
| verse_line1  = ॐ दर्शनाच्च ॐ ॥ 49-414 ॥
| verse_line1  = ॐ दर्शनाच्च ॐ ॥ 49-414 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति विद्याधिकरणम् ॥ 29 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,552: Line 1,632:
| verse_line1  = ॐ श्रुत्यादिबलीयास्त्वाच्च न बाधः ॐ ॥ 50-415 ॥
| verse_line1  = ॐ श्रुत्यादिबलीयास्त्वाच्च न बाधः ॐ ॥ 50-415 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्) ॥ 30 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,618: Line 1,700:
| verse_line1  = ॐ अनुबन्धादिभ्यः ॐ ॥ 51-416 ॥
| verse_line1  = ॐ अनुबन्धादिभ्यः ॐ ॥ 51-416 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति अनुबन्धाद्यधिकरणम् ॥ 31॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,680: Line 1,764:
| verse_line1  = ॐ प्रज्ञान्तरपृथक्त्ववद्दृष्टिश्च तदुक्तम् ॐ ॥ 52-417 ॥
| verse_line1  = ॐ प्रज्ञान्तरपृथक्त्ववद्दृष्टिश्च तदुक्तम् ॐ ॥ 52-417 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति दर्शनबेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्) ॥ 52 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,721: Line 1,807:
| verse_line1  = ॐ न सामान्यादप्युपलब्धेर्मृत्युवन्न हि लोकापत्तिः ॐ ॥ 53-418 ॥
| verse_line1  = ॐ न सामान्यादप्युपलब्धेर्मृत्युवन्न हि लोकापत्तिः ॐ ॥ 53-418 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति नसामान्याधिकरणम् ॥ 33 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,769: Line 1,857:
| verse_line1  = ॐ परेण शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात् त्वनुबन्धः ॐ ॥ 54-419 ॥
| verse_line1  = ॐ परेण शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात् त्वनुबन्धः ॐ ॥ 54-419 ॥
}}
}}
{{VerseSummary| verse_id = BS_C03_S03_V54| text = ‘भक्तिरेवैनं नयति भक्तिरेवैनं दर्शयति भक्तिवशः पुरुषो भक्तिरेव भूयसी’ इति माठरश्रुतेर्न परमात्मना दर्शनमिति चेन्न ।
              ‘तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम’ इति श्रुतेः ।
              कथं तर्ह्येषा श्रुतिः –}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्) ॥ 34 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,820: Line 1,914:
| verse_line1  = ॐ एकः आत्मनः शरीरे भावात् ॐ ॥ 55-420 ॥
| verse_line1  = ॐ एकः आत्मनः शरीरे भावात् ॐ ॥ 55-420 ॥
}}
}}
{{VerseSummary| verse_id = BS_C03_S03_V55| text = जीवांशानां पृथगुत्पत्तेर्नानादियोग्यतापेक्षेति न मन्तव्यम् । कुतः ?}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,839: Line 1,935:
| verse_line1  = ॐ व्यतिरेकस्तद्भावभावित्वान्न तूपलब्धिवत् ॐ ॥ 56-421 ॥
| verse_line1  = ॐ व्यतिरेकस्तद्भावभावित्वान्न तूपलब्धिवत् ॐ ॥ 56-421 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति एकाधिकरणम् ॥ 35 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,907: Line 2,005:
| verse_line1  = ॐ मन्त्रादिवद्वाऽविरोधः ॐ ॥ 58-423 ॥
| verse_line1  = ॐ मन्त्रादिवद्वाऽविरोधः ॐ ॥ 58-423 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति अङ्गावबद्धाधिकरणम् ॥ 36 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,937: Line 2,037:
| verse_line1  = ॐ भूम्नःक्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथा च दर्शयति ॐ ॥ 59-424 ॥
| verse_line1  = ॐ भूम्नःक्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथा च दर्शयति ॐ ॥ 59-424 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति भूमाधिकरणम् ॥ 37 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 1,967: Line 2,069:
| verse_line1  = ॐ नाना शब्दादिभेदात् ॐ ॥ 60-425 ॥
| verse_line1  = ॐ नाना शब्दादिभेदात् ॐ ॥ 60-425 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति नाना(शब्दा)धिकरणम् ॥ 38 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 2,007: Line 2,111:
| verse_line1  = ॐ विकल्पो विशिष्टफलत्वात् ॐ ॥ 61-426 ॥
| verse_line1  = ॐ विकल्पो विशिष्टफलत्वात् ॐ ॥ 61-426 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति विकल्पाधिकरणम् ॥ 39 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 2,037: Line 2,143:
| verse_line1  = ॐ काम्यास्तुयथाकामं समुच्चीयेरन्न वा पूर्वहेत्वभावात् ॐ ॥ 62-427 ॥
| verse_line1  = ॐ काम्यास्तुयथाकामं समुच्चीयेरन्न वा पूर्वहेत्वभावात् ॐ ॥ 62-427 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति काम्याधिकरणम् ॥ 40 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 2,127: Line 2,235:
| verse_line1  = ॐ गुणसाधारण्यश्रुतेश्च ॐ ॥ 66-431 ॥
| verse_line1  = ॐ गुणसाधारण्यश्रुतेश्च ॐ ॥ 66-431 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्) ॥ 41 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 2,167: Line 2,277:
| verse_line1  = ॐ दर्शनाच्च ॐ ॥ 68-433 ॥
| verse_line1  = ॐ दर्शनाच्च ॐ ॥ 68-433 ॥
}}
}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति नवाधिकरणम् ॥ 42 ॥}}
{{AuthorNote| text = ॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 03-03 ॥}}


{{Commentary
{{Commentary