Anandamakaranda

Brahmasutra/C2/S4: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 1: Line 1:
{{Adhyaya
{{Adhyaya
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id  = BS_C02
| chapter_num  = 2
| chapter_num  = 2
| chapter_name = (अविरोधाध्यायः) द्वितीयोऽध्यायः॥
| section_id  = BS_C02_S04
| section_num  = 4
| title        = चतुर्थः पादः
| title        = चतुर्थः पादः
}}
}}
Line 27: Line 23:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = प्राणाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ तथा प्राणाः ॐ ॥ 01-272 ॥
| verse_line1  = ॐ तथा प्राणाः ॐ ॥ 01-272 ॥
Line 46: Line 40:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = प्राणाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ गौण्यसम्भवात् ॐ ॥ 02-273 ॥
| verse_line1  = ॐ गौण्यसम्भवात् ॐ ॥ 02-273 ॥
Line 74: Line 66:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = प्राणाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ प्रतिज्ञानुपरोधाच्च ॐ ॥ 03-274 ॥
| verse_line1  = ॐ प्रतिज्ञानुपरोधाच्च ॐ ॥ 03-274 ॥
}}
}}


{{AuthorNote| text = ॥ इति प्राणाधिकरणम् (प्राणोत्पत्त्यधिकरणम्)}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V03
| id      = BS_C02_S04_V03_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
॥ इति प्राणाधिकरणम् (प्राणोत्पत्त्यधिकरणम्)
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 97: Line 93:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = मनोधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ तत् प्राक्ष्रुतेश्च ॐ ॥ 04-275 ॥
| verse_line1  = ॐ तत् प्राक्ष्रुतेश्च ॐ ॥ 04-275 ॥
}}
}}


{{VerseSummary| verse_id = BS_C02_S04_V04| text = ‘द्विधा हैवेन्द्रियाणि नित्यानि चानित्यानि च । तत्र नित्यं मनोऽनादित्वान्न ह्यमनाः पुमांस्तिष्ठत्यनित्यान्यन्यानि’ इति गौपवनश्रुतौ मनसोऽनुत्पत्तिः सयुक्तिका श्रूयते । अत आह-}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V04
| id      = BS_C02_S04_V04_summary
| name    = Bhashyam
| text     =
‘द्विधा हैवेन्द्रियाणि नित्यानि चानित्यानि च । तत्र नित्यं मनोऽनादित्वान्न ह्यमनाः पुमांस्तिष्ठत्यनित्यान्यन्यानि’ इति गौपवनश्रुतौ मनसोऽनुत्पत्तिः सयुक्तिका श्रूयते । अत आह-
}}


{{AuthorNote| text = ॥ इति मनोधिकरणम् (तत्प्रागधिकरणम्)}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V04
| id      = BS_C02_S04_V04_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
॥ इति मनोधिकरणम् (तत्प्रागधिकरणम्)
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 133: Line 139:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = वागधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ तत्पूर्वकत्वाद्वाचः ॐ॥ 05-276 ॥
| verse_line1  = ॐ तत्पूर्वकत्वाद्वाचः ॐ॥ 05-276 ॥
}}
}}


{{VerseSummary| verse_id = BS_C02_S04_V05| text = ‘नित्ययाऽनित्यया स्तौमि परमात्मानमच्युत्तम्’ इति ।
{{Commentary
               ‘वाग्वाव नित्या न ह्येषोत्पद्यतेऽस्यां हि श्रुतिरवतिष्ठते’  इति सयुक्तिकं पौष्यायणश्रुतौ वाचोऽनुत्पत्तिरुच्यते । अतो ब्रवीति –}}
| verse_id = BS_C02_S04_V05
| id      = BS_C02_S04_V05_summary
| name    = Bhashyam
| text     =
‘नित्ययाऽनित्यया स्तौमि परमात्मानमच्युत्तम्’ इति ।
               ‘वाग्वाव नित्या न ह्येषोत्पद्यतेऽस्यां हि श्रुतिरवतिष्ठते’  इति सयुक्तिकं पौष्यायणश्रुतौ वाचोऽनुत्पत्तिरुच्यते । अतो ब्रवीति –
}}


{{AuthorNote| text = ॥ इति वागधिकरणम् (तत्पूर्वकत्वाधिकरणम्)॥}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V05
| id      = BS_C02_S04_V05_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
॥ इति वागधिकरणम् (तत्पूर्वकत्वाधिकरणम्)॥
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 168: Line 184:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = सप्तगत्यधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ सप्तगतेर्विशेषितत्वाच्च ॐ ॥ 06-277 ॥
| verse_line1  = ॐ सप्तगतेर्विशेषितत्वाच्च ॐ ॥ 06-277 ॥
}}
}}


{{VerseSummary| verse_id = BS_C02_S04_V06| text = ‘सप्तप्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्’ इति श्रुतिः।
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V06
| id      = BS_C02_S04_V06_summary
| name    = Bhashyam
| text     =
‘सप्तप्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्’ इति श्रुतिः।
               ‘सप्तैव मारुता बाह्ये प्राणाः सप्त तथाऽऽत्मनि । अधिदैवे तथाऽध्यात्मे सङ्ख्यासाम्यं विदो विदुः’ इति च स्कान्दे।
               ‘सप्तैव मारुता बाह्ये प्राणाः सप्त तथाऽऽत्मनि । अधिदैवे तथाऽध्यात्मे सङ्ख्यासाम्यं विदो विदुः’ इति च स्कान्दे।
               ‘द्वादश वा एते प्राणा द्वादश मासा द्वादशादित्या द्वादशराशयो द्वादशग्रहाः’ इति कौण्डिण्यश्रुतौ द्वादशप्राणादृष्यन्ते । अतो वक्ति-}}
               ‘द्वादश वा एते प्राणा द्वादश मासा द्वादशादित्या द्वादशराशयो द्वादशग्रहाः’ इति कौण्डिण्यश्रुतौ द्वादशप्राणादृष्यन्ते । अतो वक्ति-
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 210: Line 230:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = सप्तगत्यधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ हस्तादयस्तुस्थितेऽतो नैवम् ॐ ॥ 07-278 ॥
| verse_line1  = ॐ हस्तादयस्तुस्थितेऽतो नैवम् ॐ ॥ 07-278 ॥
}}
}}


{{AuthorNote| text = ॥ इति सप्तगत्यधिकरणम् ॥ 04 ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V07
| id      = BS_C02_S04_V07_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
॥ इति सप्तगत्यधिकरणम् ॥ 04 ॥
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 242: Line 266:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = अण्व(णुत्वा)धिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ अणवश्च ॐ ॥ 08-279 ॥
| verse_line1  = ॐ अणवश्च ॐ ॥ 08-279 ॥
}}
}}


{{VerseSummary| verse_id = BS_C02_S04_V08| text = ‘दिवीव चक्षुराततम्’ इति व्याप्तिः प्रतीयते ।दूरश्रवणदर्शनादियुक्तिश्च।
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V08
| id      = BS_C02_S04_V08_summary
| name    = Bhashyam
| text     =
‘दिवीव चक्षुराततम्’ इति व्याप्तिः प्रतीयते ।दूरश्रवणदर्शनादियुक्तिश्च।
               अणुभिः पश्यत्यणुभिः कृणोति प्राणा वा अणवः प्राणैर्ह्येतद्भवति’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ।
               अणुभिः पश्यत्यणुभिः कृणोति प्राणा वा अणवः प्राणैर्ह्येतद्भवति’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ।
               अतो वक्ति-}}
               अतो वक्ति-
}}


{{AuthorNote| text = ॥ इति अण्व(णुत्वा)धिकरणम् ॥ 05 ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V08
| id      = BS_C02_S04_V08_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
॥ इति अण्व(णुत्वा)धिकरणम् ॥ 05 ॥
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 269: Line 303:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = मुख्यप्राणाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ श्रेष्ठश्च ॐ ॥ 09-280 ॥
| verse_line1  = ॐ श्रेष्ठश्च ॐ ॥ 09-280 ॥
}}
}}


{{VerseSummary| verse_id = BS_C02_S04_V09| text = ‘नैष प्राण उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता । अथैनमाहुर्मध्यम इति’ इति मुख्यप्राणस्यानुत्पत्तिः श्रूयते ।
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V09
| id      = BS_C02_S04_V09_summary
| name    = Bhashyam
| text     =
‘नैष प्राण उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता । अथैनमाहुर्मध्यम इति’ इति मुख्यप्राणस्यानुत्पत्तिः श्रूयते ।
               ‘यत्प्राप्तिर्यत्परित्याग उत्पत्तिर्मरणं तथा । तस्योत्पत्तिर्मृतिश्चैव कथं प्राणस्य युज्यते’ ॥ इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।
               ‘यत्प्राप्तिर्यत्परित्याग उत्पत्तिर्मरणं तथा । तस्योत्पत्तिर्मृतिश्चैव कथं प्राणस्य युज्यते’ ॥ इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।
               ‘आत्मत एष प्राणो जायते’ इति च ।
               ‘आत्मत एष प्राणो जायते’ इति च ।
               अत आह}}
               अत आह
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 294: Line 332:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = मुख्यप्राणाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ न वायुक्रिये पृथुगुपदेशात् ॐ ॥ 10-281 ॥
| verse_line1  = ॐ न वायुक्रिये पृथुगुपदेशात् ॐ ॥ 10-281 ॥
}}
}}


{{AuthorNote| text = ॥ इति मुख्यप्राणाधिकरणम् (श्रेष्ठाधिकरणम्)}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V10
| id      = BS_C02_S04_V10_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
॥ इति मुख्यप्राणाधिकरणम् (श्रेष्ठाधिकरणम्)
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 339: Line 381:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = चक्षुराद्यधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ चक्षुरादिवत् तु तत्सहशिष्ट्यादिभ्यः ॐ ॥ 11-282 ॥
| verse_line1  = ॐ चक्षुरादिवत् तु तत्सहशिष्ट्यादिभ्यः ॐ ॥ 11-282 ॥
}}
}}


{{VerseSummary| verse_id = BS_C02_S04_V11| text = ‘प्राणादिदमाविरासीत् प्राणो धत्ते प्राणे लयमभ्युपैति न प्राणः किञ्चिदाश्रितः’ इत्याग्निवेश्यश्रुतौ ।
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V11
| id      = BS_C02_S04_V11_summary
| name    = Bhashyam
| text     =
‘प्राणादिदमाविरासीत् प्राणो धत्ते प्राणे लयमभ्युपैति न प्राणः किञ्चिदाश्रितः’ इत्याग्निवेश्यश्रुतौ ।
               ‘यदाश्रयादस्य चेष्टा सोऽन्यं कथमुपाश्रयेत् । यथा प्राणस्तथा राजा सर्वस्यैकाश्रयो भवेत्’  इति च युक्तिर्भारते।
               ‘यदाश्रयादस्य चेष्टा सोऽन्यं कथमुपाश्रयेत् । यथा प्राणस्तथा राजा सर्वस्यैकाश्रयो भवेत्’  इति च युक्तिर्भारते।
               ‘प्राणस्यैतद्वशे सर्वं प्राणः परवशे स्थितः ।  न परः कञ्चिदाश्रित्य वर्तते परमो यतः’ इति पैङ्गिश्रुतिः ।
               ‘प्राणस्यैतद्वशे सर्वं प्राणः परवशे स्थितः ।  न परः कञ्चिदाश्रित्य वर्तते परमो यतः’ इति पैङ्गिश्रुतिः ।
               अत आह-}}
               अत आह-
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 421: Line 467:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = चक्षुराद्यधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ अकरणत्वाच्च न दोषस्तथा हि दर्शयति ॐ ॥ 12-283 ॥
| verse_line1  = ॐ अकरणत्वाच्च न दोषस्तथा हि दर्शयति ॐ ॥ 12-283 ॥
}}
}}


{{AuthorNote| text = ॥ इति चक्षुराद्यधिकरणम् ॥ 07 ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V12
| id      = BS_C02_S04_V12_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
॥ इति चक्षुराद्यधिकरणम् ॥ 07 ॥
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 454: Line 504:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = पञ्चवृत्त्यधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ पञ्चवृत्तिर्मनोवद्व्यपदिश्यते ॐ ॥ 13-284 ॥
| verse_line1  = ॐ पञ्चवृत्तिर्मनोवद्व्यपदिश्यते ॐ ॥ 13-284 ॥
}}
}}


{{VerseSummary| verse_id = BS_C02_S04_V13| text = ‘सर्वे वा एते मुख्यदासाः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इति । ‘अथ प्राणो वाव सम्राट्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V13
| id      = BS_C02_S04_V13_summary
| name    = Bhashyam
| text     =
‘सर्वे वा एते मुख्यदासाः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इति । ‘अथ प्राणो वाव सम्राट्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।
               ‘प्राणापानादयः सर्वे मुख्यदासा यतेऽनिशम् ।अतस्तदाज्ञया नित्यं स्वानि कर्माणि कुर्वते’ इति युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।
               ‘प्राणापानादयः सर्वे मुख्यदासा यतेऽनिशम् ।अतस्तदाज्ञया नित्यं स्वानि कर्माणि कुर्वते’ इति युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।
               ‘मुख्यस्यैव स्वरूपाणि प्राणाध्याः पञ्चवायवः ।स एव प्राणिनां देहे पञ्चधा वर्ततेऽनिशम्’ इति च गौपमश्रुतिः ।
               ‘मुख्यस्यैव स्वरूपाणि प्राणाध्याः पञ्चवायवः ।स एव प्राणिनां देहे पञ्चधा वर्ततेऽनिशम्’ इति च गौपमश्रुतिः ।
               अतो वक्ति-}}
               अतो वक्ति-
}}


{{AuthorNote| text = ॥ इति पञ्चवृत्त्यधिकरणम् ॥ 08 ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V13
| id      = BS_C02_S04_V13_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
॥ इति पञ्चवृत्त्यधिकरणम् ॥ 08 ॥
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 482: Line 542:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = प्राणाणुत्वाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ अणुश्च ॐ ॥ 14-285 ॥
| verse_line1  = ॐ अणुश्च ॐ ॥ 14-285 ॥
}}
}}


{{VerseSummary| verse_id = BS_C02_S04_V14| text = ‘प्राण एवाधस्तात् प्राण उपरिष्ठात् प्राणो मध्यतः प्राणः सर्वतः प्राण एवेदं सर्वम्’ इति प्राणस्य व्याप्तिः प्रतीयते ।
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V14
| id      = BS_C02_S04_V14_summary
| name    = Bhashyam
| text     =
‘प्राण एवाधस्तात् प्राण उपरिष्ठात् प्राणो मध्यतः प्राणः सर्वतः प्राण एवेदं सर्वम्’ इति प्राणस्य व्याप्तिः प्रतीयते ।
               ‘यतः सर्वं जगद्व्याप्य तिष्ठति प्राण एव तु । अतो धृतं जगत् सर्वमन्यथा केन धार्यते’ इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।
               ‘यतः सर्वं जगद्व्याप्य तिष्ठति प्राण एव तु । अतो धृतं जगत् सर्वमन्यथा केन धार्यते’ इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।
               ‘अणुनैतत्सृज्यतेऽणुनैतद्धार्यते अणौ लयमभ्युपैति प्राणो वा अणुः प्राणो ह्येतद्भवति’ इति च सौत्रायणश्रुतिः ॥
               ‘अणुनैतत्सृज्यतेऽणुनैतद्धार्यते अणौ लयमभ्युपैति प्राणो वा अणुः प्राणो ह्येतद्भवति’ इति च सौत्रायणश्रुतिः ॥
               अत आह –}}
               अत आह –
}}


{{AuthorNote| text = ॥ इति प्राणाणुत्वाधिकरणम् ॥ 09 ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V14
| id      = BS_C02_S04_V14_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
॥ इति प्राणाणुत्वाधिकरणम् ॥ 09 ॥
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 510: Line 580:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = ज्योतिराद्यधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ ज्योतिराद्यधिष्ठानं तु तदामननात् ॐ ॥ 15-286 ॥
| verse_line1  = ॐ ज्योतिराद्यधिष्ठानं तु तदामननात् ॐ ॥ 15-286 ॥
}}
}}


{{VerseSummary| verse_id = BS_C02_S04_V15| text = करणत्वं प्राणानामुक्तम् ।
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V15
| id      = BS_C02_S04_V15_summary
| name    = Bhashyam
| text     =
करणत्वं प्राणानामुक्तम् ।
               ‘जीवस्य करणान्याहुः प्राणानेतांस्तु सर्वशः।यस्मात् तद्वशगा एते दृश्यन्ते सर्वदेहिषु’ इति सौत्रायणश्रुतौ सयुक्तिकं जीवकरणत्वं प्रतीयते।
               ‘जीवस्य करणान्याहुः प्राणानेतांस्तु सर्वशः।यस्मात् तद्वशगा एते दृश्यन्ते सर्वदेहिषु’ इति सौत्रायणश्रुतौ सयुक्तिकं जीवकरणत्वं प्रतीयते।
               ‘ब्रह्मणो वा एतानि करणानि चक्षुः श्रोत्रं मनो वागिति तद्ध्येतैः कारयति’ इति काषायणश्रुतौ । अत आह –}}
               ‘ब्रह्मणो वा एतानि करणानि चक्षुः श्रोत्रं मनो वागिति तद्ध्येतैः कारयति’ इति काषायणश्रुतौ । अत आह –
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 533: Line 607:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = ज्योतिराद्यधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ प्राणवता शब्दात् ॐ ॥ 16-287 ॥
| verse_line1  = ॐ प्राणवता शब्दात् ॐ ॥ 16-287 ॥
}}
}}


{{VerseSummary| verse_id = BS_C02_S04_V16| text = कथं जीवकरणत्वश्रुतिरित्यतो वक्ति –}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V16
| id      = BS_C02_S04_V16_summary
| name    = Bhashyam
| text     =
कथं जीवकरणत्वश्रुतिरित्यतो वक्ति –
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 573: Line 651:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = ज्योतिराद्यधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ तस्य च नित्यत्वात् ॐ ॥ 17-288 ॥
| verse_line1  = ॐ तस्य च नित्यत्वात् ॐ ॥ 17-288 ॥
}}
}}


{{AuthorNote| text = ॥ इति ज्योतिराद्यधिकरणम् ॥ 10 ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V17
| id      = BS_C02_S04_V17_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
॥ इति ज्योतिराद्यधिकरणम् ॥ 10 ॥
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 605: Line 687:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = इन्द्रियाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ त इन्द्रियाण् तद्व्यपदेशादन्यत्र श्रेष्ठात् ॐ ॥ 18-289 ॥
| verse_line1  = ॐ त इन्द्रियाण् तद्व्यपदेशादन्यत्र श्रेष्ठात् ॐ ॥ 18-289 ॥
}}
}}


{{VerseSummary| verse_id = BS_C02_S04_V18| text = ‘अथेन्द्रियाणि प्राणा वा इन्द्रियाणि प्राणा हीदं द्रवन्ति’ इति सयुक्तिकपौत्रायणश्रुतिः सामान्येन प्राणानामिन्द्रियत्वं वक्ति ।
{{Commentary
               ‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुर्मनोबुद्धी तु द्वादश’ इति च काषायणश्रुतिः ।अतः कस्येन्द्रियत्वं निवार्यत इत्यतो वक्ति-}}
| verse_id = BS_C02_S04_V18
| id      = BS_C02_S04_V18_summary
| name    = Bhashyam
| text     =
‘अथेन्द्रियाणि प्राणा वा इन्द्रियाणि प्राणा हीदं द्रवन्ति’ इति सयुक्तिकपौत्रायणश्रुतिः सामान्येन प्राणानामिन्द्रियत्वं वक्ति ।
               ‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुर्मनोबुद्धी तु द्वादश’ इति च काषायणश्रुतिः ।अतः कस्येन्द्रियत्वं निवार्यत इत्यतो वक्ति-
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 655: Line 741:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = इन्द्रियाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ भेदश्रुतेः ॐ ॥ 19-290 ॥
| verse_line1  = ॐ भेदश्रुतेः ॐ ॥ 19-290 ॥
Line 674: Line 758:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = इन्द्रियाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ वैलक्षण्याच्च ॐ ॥ 20-291 ॥
| verse_line1  = ॐ वैलक्षण्याच्च ॐ ॥ 20-291 ॥
}}
}}


{{AuthorNote| text = ॥ इति इन्द्रियाधिकरणम् ॥ 11 ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V20
| id      = BS_C02_S04_V20_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
॥ इति इन्द्रियाधिकरणम् ॥ 11 ॥
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 697: Line 785:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = सङ्ज्ञाधिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ सङ्ज्ञामूर्तिक्लृप्तिस्तुत्रि वृत्कुर्वत उपदेशात् ॐ॥ 21-292 ॥
| verse_line1  = ॐ सङ्ज्ञामूर्तिक्लृप्तिस्तुत्रि वृत्कुर्वत उपदेशात् ॐ॥ 21-292 ॥
}}
}}


{{VerseSummary| verse_id = BS_C02_S04_V21| text = ‘विरिञ्चो वा इदं सर्वं विरेचयति विदधाति ब्रह्मा वाव विरिञ्च एतस्माद्धीमे रूपनामानी’ इति गौपवनश्रुतिः ॥
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V21
| id      = BS_C02_S04_V21_summary
| name    = Bhashyam
| text     =
‘विरिञ्चो वा इदं सर्वं विरेचयति विदधाति ब्रह्मा वाव विरिञ्च एतस्माद्धीमे रूपनामानी’ इति गौपवनश्रुतिः ॥
               ‘यस्माद्विरेचयेत् सर्वं विरिञ्चस्तेन भण्यते ।एको हि कर्ता जगतो ब्रह्मैव च चतुर्मुखः’ इति च युक्तिर्ब्राह्मे ।
               ‘यस्माद्विरेचयेत् सर्वं विरिञ्चस्तेन भण्यते ।एको हि कर्ता जगतो ब्रह्मैव च चतुर्मुखः’ इति च युक्तिर्ब्राह्मे ।
               अथ कस्मादुच्यते परम इति परमाद्ध्येते नामरूपे व्याक्रियेते तस्मादेनमाहुः परम इति । अथ कस्मादुच्यते ब्रह्मेति बृहत्त्वाद् बृंहणत्वाच्च’ इत्याग्निवेश्यश्रुतिः ।
               अथ कस्मादुच्यते परम इति परमाद्ध्येते नामरूपे व्याक्रियेते तस्मादेनमाहुः परम इति । अथ कस्मादुच्यते ब्रह्मेति बृहत्त्वाद् बृंहणत्वाच्च’ इत्याग्निवेश्यश्रुतिः ।
               अत आह-}}
               अत आह-
}}


{{AuthorNote| text = ॥ इति सङ्ज्ञाधिकरणम् ॥ 12 ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V21
| id      = BS_C02_S04_V21_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
॥ इति सङ्ज्ञाधिकरणम् ॥ 12 ॥
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 771: Line 869:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = मांसा(ध्य)धिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ मांसादि भौमं यथाशब्दमितरयोश्च ॐ ॥ 22-293 ॥
| verse_line1  = ॐ मांसादि भौमं यथाशब्दमितरयोश्च ॐ ॥ 22-293 ॥
}}
}}


{{VerseSummary| verse_id = BS_C02_S04_V22| text = ‘अद्ब्यो हीदमुत्पद्यते आपो वाव मांसमस्थि च भवन्त्यापः शरीरमाप एवेदं सर्वम्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V22
| id      = BS_C02_S04_V22_summary
| name    = Bhashyam
| text     =
‘अद्ब्यो हीदमुत्पद्यते आपो वाव मांसमस्थि च भवन्त्यापः शरीरमाप एवेदं सर्वम्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।
               ‘अम्मयं तु यतो मांसमतस्तृप्तिश्च मांसतः’ इति च भारते ।
               ‘अम्मयं तु यतो मांसमतस्तृप्तिश्च मांसतः’ इति च भारते ।
               ‘पृथिवी शरीरमाकाशमात्मा’ इति च  अतो ब्रवीति –}}
               ‘पृथिवी शरीरमाकाशमात्मा’ इति च  अतो ब्रवीति –
}}


{{Commentary
{{Commentary
Line 823: Line 925:
| document_id  = BS
| document_id  = BS
| chapter_id    = BS_C02
| chapter_id    = BS_C02
| section_id    = BS_C02_S04
| adhikarana    = मांसा(ध्य)धिकरणम्
| verse_type    = sutra
| verse_type    = sutra
| verse_line1  = ॐ वैशेष्यात् तु तद्वादस्तद्वादः ॐ ॥ 23-294 ॥
| verse_line1  = ॐ वैशेष्यात् तु तद्वादस्तद्वादः ॐ ॥ 23-294 ॥
}}
}}


{{VerseSummary| verse_id = BS_C02_S04_V23| text = कथं तर्हि विशेषवचनमित्यत आह-}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V23
| id      = BS_C02_S04_V23_summary
| name    = Bhashyam
| text     =
कथं तर्हि विशेषवचनमित्यत आह-
}}


{{AuthorNote| text = इति मांसा(ध्य)धिकरणम् ॥ 13 ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V23
| id      = BS_C02_S04_V23_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
इति मांसा(ध्य)धिकरणम् ॥ 13 ॥
}}


{{AuthorNote| text = ॥ इति श्रीमद्ब्रह्मसूत्रे द्वितीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः॥ 02-04 ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V23
| id      = BS_C02_S04_V23_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
॥ इति श्रीमद्ब्रह्मसूत्रे द्वितीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः॥ 02-04 ॥
}}


{{AuthorNote| text = ॥इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायः (अविरोधाध्यायः) ॥ 02 ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BS_C02_S04_V23
| id      = BS_C02_S04_V23_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
॥इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायः (अविरोधाध्यायः) ॥ 02 ॥
}}


{{Commentary
{{Commentary
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Brahmasutra/C2/S4"