Anandamakaranda

Bhagavatatatparyanirnaya/C11/S28: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 1: Line 1:
{{Adhyaya
{{Adhyaya
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id  = BTN_C11
| chapter_num  = 11
| chapter_num  = 11
| chapter_name = एकादशस्कन्धः
| section_id  = BTN_C11_S28
| section_num  = 28
| title        = अष्टाविंशोऽध्यायः
| title        = अष्टाविंशोऽध्यायः
}}
}}
Line 14: Line 10:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = श्रीभगवानुवाच– परस्वभावकर्माणि न प्रशंसेन्न गर्हयेत् । विश्वमेकात्मकं पश्यन् प्रकृत्या पुरुषेण च ॥ १ ॥
| verse_line1  = श्रीभगवानुवाच– परस्वभावकर्माणि न प्रशंसेन्न गर्हयेत् । विश्वमेकात्मकं पश्यन् प्रकृत्या पुरुषेण च ॥ १ ॥
Line 24: Line 18:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = परस्वभावकर्माणि यः प्रशंसति निन्दति । स आशु भ्रंशते स्थानादसत्याभिनिवेशतः ॥ २ ॥
| verse_line1  = परस्वभावकर्माणि यः प्रशंसति निन्दति । स आशु भ्रंशते स्थानादसत्याभिनिवेशतः ॥ २ ॥
Line 43: Line 35:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तैजसे निद्रयाऽऽपन्ने पिण्डस्थो नष्टचेतनः ।
| verse_line1  = तैजसे निद्रयाऽऽपन्ने पिण्डस्थो नष्टचेतनः ।
Line 63: Line 53:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = कि ं भद्रं किमभद्रं वा द्वैतस्यावस्तुनः कियत् ।
| verse_line1  = कि ं भद्रं किमभद्रं वा द्वैतस्यावस्तुनः कियत् ।
Line 83: Line 71:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = छायाप्रत्युदकाभासा ह्यसन्तोऽप्यर्थकारिणः ।
| verse_line1  = छायाप्रत्युदकाभासा ह्यसन्तोऽप्यर्थकारिणः ।
Line 103: Line 89:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = आत्मैव तदिदं विश्वं सृज्यते सृजति प्रभुः ।
| verse_line1  = आत्मैव तदिदं विश्वं सृज्यते सृजति प्रभुः ।
Line 114: Line 98:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तस्मान्न ह्यात्मनोऽमुष्मादन्यो भावो निरूपितः । अनिरूपितेयं त्रिविधा निर्मूला मतिरात्मनि ॥ ७ ॥
| verse_line1  = तस्मान्न ह्यात्मनोऽमुष्मादन्यो भावो निरूपितः । अनिरूपितेयं त्रिविधा निर्मूला मतिरात्मनि ॥ ७ ॥
Line 124: Line 106:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = इदं गुणमयं विद्धि त्रिविधं मायया कृतम् ॥ ८ ॥
| verse_line1  = इदं गुणमयं विद्धि त्रिविधं मायया कृतम् ॥ ८ ॥
Line 134: Line 114:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = एतद् विद्वान् मदुदितं ज्ञानविज्ञाननैपुणः । न निन्दति न च स्तौति लोके चरति सूर्यवत् ॥ ९ ॥
| verse_line1  = एतद् विद्वान् मदुदितं ज्ञानविज्ञाननैपुणः । न निन्दति न च स्तौति लोके चरति सूर्यवत् ॥ ९ ॥
Line 144: Line 122:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = प्रत्यक्षेणानुमानेन निगमेनात्मसंविदा । आद्यन्तवदसज्ज्ञात्वा निःसङ्गो विचरेदिह ॥ १० ॥
| verse_line1  = प्रत्यक्षेणानुमानेन निगमेनात्मसंविदा । आद्यन्तवदसज्ज्ञात्वा निःसङ्गो विचरेदिह ॥ १० ॥
Line 163: Line 139:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = श्रीभगवानुवाच– यावद् देहेन्द्रियप्राणैरात्मनः सन्निकर्षणम् । संसारः फलवांस्तावदपार्थोऽप्यविवेकिनः ॥ १३ ॥
| verse_line1  = श्रीभगवानुवाच– यावद् देहेन्द्रियप्राणैरात्मनः सन्निकर्षणम् । संसारः फलवांस्तावदपार्थोऽप्यविवेकिनः ॥ १३ ॥
Line 182: Line 156:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अर्थेऽप्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते ।
| verse_line1  = अर्थेऽप्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते ।
Line 193: Line 165:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यथा ह्यप्रतिबुद्धस्य प्रस्वापो बह्वनर्थकृत् ।
| verse_line1  = यथा ह्यप्रतिबुद्धस्य प्रस्वापो बह्वनर्थकृत् ।
Line 213: Line 183:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = शोकहर्षभयक्रोधलोभमोहस्पृहादयः ।
| verse_line1  = शोकहर्षभयक्रोधलोभमोहस्पृहादयः ।
Line 233: Line 201:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = देहेन्द्रियप्राणमनोऽभिमानो जीवोऽन्तरात्मा गुणकर्ममूर्तिः । सूत्रं महानित्युरुधेह गीतः संसार आधावति कालतन्त्रः ॥ १७ ॥
| verse_line1  = देहेन्द्रियप्राणमनोऽभिमानो जीवोऽन्तरात्मा गुणकर्ममूर्तिः । सूत्रं महानित्युरुधेह गीतः संसार आधावति कालतन्त्रः ॥ १७ ॥
Line 252: Line 218:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अमूलमेतद् बहुरूपरूपं मनोवचःप्राणशरीरकर्म । ज्ञानासिनोपासनया शितेन च्छित्त्वा मुनिर्गां विचरत्यतृष्णः ॥ १८ ॥
| verse_line1  = अमूलमेतद् बहुरूपरूपं मनोवचःप्राणशरीरकर्म । ज्ञानासिनोपासनया शितेन च्छित्त्वा मुनिर्गां विचरत्यतृष्णः ॥ १८ ॥
Line 271: Line 235:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = ज्ञानं विवेको निगमस्तपश्च प्रत्यक्षमैतिह्यमथानुमानम् ।
| verse_line1  = ज्ञानं विवेको निगमस्तपश्च प्रत्यक्षमैतिह्यमथानुमानम् ।
Line 291: Line 253:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यथा हिरण्यं स्वकृतं पुरस्तात् पश्चाच्च सर्वस्य हिरण्मयस्य ।
| verse_line1  = यथा हिरण्यं स्वकृतं पुरस्तात् पश्चाच्च सर्वस्य हिरण्मयस्य ।
Line 311: Line 271:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = विज्ञानमेतत् त्रिपदस्थमङ्ग गुणत्रयं कारणकार्यकर्तृ ।
| verse_line1  = विज्ञानमेतत् त्रिपदस्थमङ्ग गुणत्रयं कारणकार्यकर्तृ ।
Line 331: Line 289:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = न यत् पुरस्तादुत यन्न पश्चा- न्मध्ये च तन्न व्यपदेशमात्रम् । भूतं प्रसिद्धं च परेण यद्यत् तदेव सत् स्यादिति मे मनीषा ॥ २२ ॥
| verse_line1  = न यत् पुरस्तादुत यन्न पश्चा- न्मध्ये च तन्न व्यपदेशमात्रम् । भूतं प्रसिद्धं च परेण यद्यत् तदेव सत् स्यादिति मे मनीषा ॥ २२ ॥
Line 350: Line 306:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अविद्यमानोऽप्यवभासते यो वैकारिको राजससर्ग एषः । ब्रह्म स्वयञ्ज्योतिरतो विभाति ब्रह्मेन्द्रियार्थात्मविकारचित्रम् ॥ २३ ॥
| verse_line1  = अविद्यमानोऽप्यवभासते यो वैकारिको राजससर्ग एषः । ब्रह्म स्वयञ्ज्योतिरतो विभाति ब्रह्मेन्द्रियार्थात्मविकारचित्रम् ॥ २३ ॥
Line 369: Line 323:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = नात्मा वपुः पार्थिवमिन्द्रियाणि देवा ह्यसुर्वायुजलं हुताशः । मनोऽन्नमात्रं धिषणा च सत्त्व- महङ्कृतिः स्वं कृतिरर्थसाम्यम् ॥ २५ ॥
| verse_line1  = नात्मा वपुः पार्थिवमिन्द्रियाणि देवा ह्यसुर्वायुजलं हुताशः । मनोऽन्नमात्रं धिषणा च सत्त्व- महङ्कृतिः स्वं कृतिरर्थसाम्यम् ॥ २५ ॥
Line 388: Line 340:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = समाहितैः कः करणैर्गुणात्मभि- र्गुणो भवेत् तत्सुविविक्तधाम्नः । विक्षिप्यमाणैरुत किं नु दूषणं घनैरुपेतैर्विगतै रवेः किम् ॥ २६ ॥
| verse_line1  = समाहितैः कः करणैर्गुणात्मभि- र्गुणो भवेत् तत्सुविविक्तधाम्नः । विक्षिप्यमाणैरुत किं नु दूषणं घनैरुपेतैर्विगतै रवेः किम् ॥ २६ ॥
Line 398: Line 348:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यथा नभो वाय्वनलाम्बुभूगुणै- र्गतागतैर्वा त्रिगुणैर्न सज्जते । तथाऽक्षरं सत्वरजस्तमोमलै- रसङ्गतं संसृतिहेतुभिः परम् ॥ २७ ॥
| verse_line1  = यथा नभो वाय्वनलाम्बुभूगुणै- र्गतागतैर्वा त्रिगुणैर्न सज्जते । तथाऽक्षरं सत्वरजस्तमोमलै- रसङ्गतं संसृतिहेतुभिः परम् ॥ २७ ॥
Line 408: Line 356:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तथापि सङ्गः परिवर्जनीयो गुणेषु मायारचितेषु तावत् । मद्भक्तियोगेन दृढेन यावद् रजो निरस्येत तमःकषायम् ॥ २८ ॥
| verse_line1  = तथापि सङ्गः परिवर्जनीयो गुणेषु मायारचितेषु तावत् । मद्भक्तियोगेन दृढेन यावद् रजो निरस्येत तमःकषायम् ॥ २८ ॥
Line 427: Line 373:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तिष्ठन्तमासीनमुत व्रजन्तं शयानमुद्यन्तमदन्तमन्नम् । स्वभावमन्यत् किमपीहमान- मात्मानमात्मस्थमतिर्न वेद ॥ ३२ ॥
| verse_line1  = तिष्ठन्तमासीनमुत व्रजन्तं शयानमुद्यन्तमदन्तमन्नम् । स्वभावमन्यत् किमपीहमान- मात्मानमात्मस्थमतिर्न वेद ॥ ३२ ॥
Line 446: Line 390:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यदि स्म पश्यत्यसदिन्द्रियार्थं नानानुमानेन विरुद्धमन्यत् । न मन्यते वस्तुतया मनीषी स्वप्नं यथोत्थाय तिरोदधानम् ॥ ३३ ॥
| verse_line1  = यदि स्म पश्यत्यसदिन्द्रियार्थं नानानुमानेन विरुद्धमन्यत् । न मन्यते वस्तुतया मनीषी स्वप्नं यथोत्थाय तिरोदधानम् ॥ ३३ ॥
Line 465: Line 407:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = पूर्वं गृहीतं गुणकर्मचित्र- मज्ञानमात्मन्यविविक्तमङ्ग । निवर्तते तत् पुनरीक्षयैव न गृह्यते नापि विसृज्य आत्मा ॥ ३४ ॥
| verse_line1  = पूर्वं गृहीतं गुणकर्मचित्र- मज्ञानमात्मन्यविविक्तमङ्ग । निवर्तते तत् पुनरीक्षयैव न गृह्यते नापि विसृज्य आत्मा ॥ ३४ ॥
Line 484: Line 424:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = एष स्वयंज्योतिरजोऽप्रमेयो महानुभूतिः सकलानुभूतिः । एकोऽद्वितीयो वचसां विरामो येनेरिता वाग्रचनाश्चरन्ति ॥ ३६ ॥
| verse_line1  = एष स्वयंज्योतिरजोऽप्रमेयो महानुभूतिः सकलानुभूतिः । एकोऽद्वितीयो वचसां विरामो येनेरिता वाग्रचनाश्चरन्ति ॥ ३६ ॥
Line 503: Line 441:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = एतावानात्मसम्मोहो यद् विकल्पस्तु केवले ।
| verse_line1  = एतावानात्मसम्मोहो यद् विकल्पस्तु केवले ।
Line 523: Line 459:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S28
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यन्नामाकृतिभिर्ग्राह्यं पञ्चवर्णमबाधितम् ।
| verse_line1  = यन्नामाकृतिभिर्ग्राह्यं पञ्चवर्णमबाधितम् ।
Line 530: Line 464:
}}
}}


{{AuthorNote| text = ॥ इति श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये एकादशस्कन्धे अष्टाविंशोऽध्यायः ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C11_S28_V38
| id      = BTN_C11_S28_V38_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
॥ इति श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये एकादशस्कन्धे अष्टाविंशोऽध्यायः ॥
}}


{{Commentary
{{Commentary
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Bhagavatatatparyanirnaya/C11/S28"