Anandamakaranda

Bhagavatatatparyanirnaya/C3/S10: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 3: Line 3:
| chapter_num  = 3
| chapter_num  = 3
| title        = दशमोऽध्यायः
| title        = दशमोऽध्यायः
}}
}}{{VerseBlock
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S10_V01
| verse_id      = BTN_C03_S10_V01
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
Line 21: Line 20:
| id      = BTN_C03_S10_V01_B1
| id      = BTN_C03_S10_V01_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
स्वतो नास्ति । तदधीनविद्यमानमप्यशुद्धम् । यच्च स्वनानात्वं तदपि स्थानभेदादसदेव भाति ।'एकोऽपि स्थाननानात्वान्नानेव हरिरीयते ।सर्वान्तर्यामिणस्तस्य न भेदो विद्यते क्वचित्''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥१॥
स्वतो नास्ति । तदधीनविद्यमानमप्यशुद्धम् । यच्च स्वनानात्वं तदपि स्थानभेदादसदेव भाति ।
'एकोऽपि स्थाननानात्वान्नानेव हरिरीयते ।
सर्वान्तर्यामिणस्तस्य न भेदो विद्यते क्वचित्''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥१॥
}}
}}


Line 50: Line 50:
| id      = BTN_C03_S10_V03_B1
| id      = BTN_C03_S10_V03_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
यन्नाभिपद्मभवनादहमाविरासम् । यच्चेदं भगवत्स्वरूपमानन्दमात्रं पश्यामि । यच्चाश्रितोऽस्मि अतः परं नास्ति । अतो न ज्ञायत इति अवद्यमत्युत्तमा-पेक्षया । अनादिगृहीतमेव नेदानीं गृह्यते ।'यत्तद्दिव्यं हरेरूपं क्षीरसागरमध्यगम् ।ज्ञानानन्दैकमात्रं च न ततः परमं क्वचित् ॥अनादिनित्यादव्यक्तात्तस्माज्जज्ञे चतुर्मुखः''॥ इत्यध्यात्मे ।भूतेन्द्रियाणामात्मकम् । 'यच्चाप्नोति''इत्यादेः ॥ २,३ ॥
यन्नाभिपद्मभवनादहमाविरासम् । यच्चेदं भगवत्स्वरूपमानन्दमात्रं पश्यामि । यच्चाश्रितोऽस्मि अतः परं नास्ति । अतो न ज्ञायत इति अवद्यमत्युत्तमा-पेक्षया । अनादिगृहीतमेव नेदानीं गृह्यते ।
'यत्तद्दिव्यं हरेरूपं क्षीरसागरमध्यगम् ।
ज्ञानानन्दैकमात्रं च न ततः परमं क्वचित् ॥
अनादिनित्यादव्यक्तात्तस्माज्जज्ञे चतुर्मुखः''॥ इत्यध्यात्मे ।
भूतेन्द्रियाणामात्मकम् । 'यच्चाप्नोति''इत्यादेः ॥ २,३ ॥
}}
}}


Line 71: Line 74:
| id      = BTN_C03_S10_V05_B1
| id      = BTN_C03_S10_V05_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'हृदि व्यक्तं तु यद्रूपं हरेर्गन्धः स उच्यते ।गन्धगन्धवतोर्यस्मान्न भेदः क्वचनेष्यते''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥'उत्तमानां तु पादेन सर्वं रूपं तु भण्यते ।उत्तमानां स्वरूपं तु पादशब्देन भण्यते ॥ ५ ॥
'हृदि व्यक्तं तु यद्रूपं हरेर्गन्धः स उच्यते ।
गन्धगन्धवतोर्यस्मान्न भेदः क्वचनेष्यते''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥
'उत्तमानां तु पादेन सर्वं रूपं तु भण्यते ।
उत्तमानां स्वरूपं तु पादशब्देन भण्यते ॥ ५ ॥
}}
}}


Line 92: Line 97:
| id      = BTN_C03_S10_V09_B1
| id      = BTN_C03_S10_V09_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
मायाबलं भगवदिच्छाबलम् ।'ज्ञेयत्वं दुर्घटस्यापि घटनाधिकशक्तिता ।अभेद ईश्वरेणापि सृष्ट्यादावन्तरङ्गता ॥उच्येत यस्याः सा माया हरेरिच्छाऽथवा बलम् ।भगवत्तन्त्रता यस्यास्तद्भार्यात्वं सुरूपता ॥उच्येत माया सा तु श्रीर्दोषयुक्ता जडा स्मृता ।परिणामिनी च यस्यास्तु दोषाश्चेतनता यथा ॥शैवली नाम सा माया जगद्बन्धात्मिका सदा''॥ इति ब्रह्मतर्के ।'ध्याये मंस्ये तथा पश्ये शृृणोमीति विभक्तता ।जीवस्य तु हरेरिच्छाबलादिन्द्रियभुक्तये''॥ इति षाड्गुण्ये ।इन्द्रियाणां भोगार्थम् । व्यर्थापि यज्ञादिक्रियार्था ॥ ९ ॥
मायाबलं भगवदिच्छाबलम् ।
'ज्ञेयत्वं दुर्घटस्यापि घटनाधिकशक्तिता ।
अभेद ईश्वरेणापि सृष्ट्यादावन्तरङ्गता ॥
उच्येत यस्याः सा माया हरेरिच्छाऽथवा बलम् ।
भगवत्तन्त्रता यस्यास्तद्भार्यात्वं सुरूपता ॥
उच्येत माया सा तु श्रीर्दोषयुक्ता जडा स्मृता ।
परिणामिनी च यस्यास्तु दोषाश्चेतनता यथा ॥
शैवली नाम सा माया जगद्बन्धात्मिका सदा''॥ इति ब्रह्मतर्के ।
'ध्याये मंस्ये तथा पश्ये शृृणोमीति विभक्तता ।
जीवस्य तु हरेरिच्छाबलादिन्द्रियभुक्तये''॥ इति षाड्गुण्ये ।
इन्द्रियाणां भोगार्थम् । व्यर्थापि यज्ञादिक्रियार्था ॥ ९ ॥
}}
}}


Line 113: Line 127:
| id      = BTN_C03_S10_V10_B1
| id      = BTN_C03_S10_V10_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अर्थैरध्याहृतानि करणानि येषाम् ।'अज्ञानं तु निशा प्रोक्ता दिवा ज्ञानमुदीर्यते''॥ इति स्कान्दे ॥ १० ॥
अर्थैरध्याहृतानि करणानि येषाम् ।
'अज्ञानं तु निशा प्रोक्ता दिवा ज्ञानमुदीर्यते''॥ इति स्कान्दे ॥ १० ॥
}}
}}


Line 134: Line 148:
| id      = BTN_C03_S10_V11_B1
| id      = BTN_C03_S10_V11_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तत् तद् वपुः तेषां प्रणयसे ।'यादृशोभावितस्त्वीशस्तादृशो जीव आभवेत्''। इति तन्त्रसारे ।'तं यथा यथोपासते तदेव भवति ।''इति च ॥ ११ ॥
तत् तद् वपुः तेषां प्रणयसे ।
'यादृशोभावितस्त्वीशस्तादृशो जीव आभवेत्''। इति तन्त्रसारे ।
'तं यथा यथोपासते तदेव भवति ।''इति च ॥ ११ ॥
}}
}}


Line 155: Line 170:
| id      = BTN_C03_S10_V12_B1
| id      = BTN_C03_S10_V12_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
सर्वभूतदयया सुरगणैर्हृद्याराधितस्त्वं बद्धकामैर्जनैरुपचितोपचारैर्नाति-प्रसीदसि ।'आराधितो यो ब्रह्माद्यैर्भक्तिज्ञानदयादिभिः ।किं तस्य कामुकजनैः कृतया परिचर्यया''। इति सत्यसंहितायाम् ॥ १२ ॥
सर्वभूतदयया सुरगणैर्हृद्याराधितस्त्वं बद्धकामैर्जनैरुपचितोपचारैर्नाति-प्रसीदसि ।
'आराधितो यो ब्रह्माद्यैर्भक्तिज्ञानदयादिभिः ।
किं तस्य कामुकजनैः कृतया परिचर्यया''। इति सत्यसंहितायाम् ॥ १२ ॥
}}
}}


Line 176: Line 192:
| id      = BTN_C03_S10_V14_B1
| id      = BTN_C03_S10_V14_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'ईशस्यापूर्णताज्ञानं विष्णोरन्यस्य चेशता ।भेदस्तस्यावतारेषु जीवस्येशत्वमेव च ।तथा जीवत्वमीशस्य जडाभेदस्तयोरपि ।भेदमोह इति प्रोक्तः स सदा न हरौ क्वचित् ।अन्येषां तत्प्रसादेन शनैर्याति सतामपि''॥ इति स्कान्दे ॥ १४ ॥
'ईशस्यापूर्णताज्ञानं विष्णोरन्यस्य चेशता ।
भेदस्तस्यावतारेषु जीवस्येशत्वमेव च ।
तथा जीवत्वमीशस्य जडाभेदस्तयोरपि ।
भेदमोह इति प्रोक्तः स सदा न हरौ क्वचित् ।
अन्येषां तत्प्रसादेन शनैर्याति सतामपि''॥ इति स्कान्दे ॥ १४ ॥
}}
}}


Line 197: Line 216:
| id      = BTN_C03_S10_V15_B1
| id      = BTN_C03_S10_V15_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
भक्तिविवशाः ।'ये भक्तिविवशा विष्णोर्नाममात्रैकजल्पकाः ।तेऽपि मुक्तिं व्रजन्त्याशु किमुत द्ध्यायिनः सदा''॥ इति व्योमसंहितायाम् ॥ १५ ॥
भक्तिविवशाः ।
'ये भक्तिविवशा विष्णोर्नाममात्रैकजल्पकाः ।
तेऽपि मुक्तिं व्रजन्त्याशु किमुत द्ध्यायिनः सदा''॥ इति व्योमसंहितायाम् ॥ १५ ॥
}}
}}


Line 218: Line 238:
| id      = BTN_C03_S10_V16_B1
| id      = BTN_C03_S10_V16_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'ब्रह्मादिभावो विष्णोस्तु तन्नियामकता भवेत् ।मत्स्यादिता स्वभावस्तु नान्यथा क्वचिदिष्यते''॥इति वामने ।'अनन्तासनवैकुण्ठक्षीराब्धिस्थो हरिस्त्रिपात्''। इति च ॥ १६ ॥
'ब्रह्मादिभावो विष्णोस्तु तन्नियामकता भवेत् ।
मत्स्यादिता स्वभावस्तु नान्यथा क्वचिदिष्यते''॥
इति वामने ।
'अनन्तासनवैकुण्ठक्षीराब्धिस्थो हरिस्त्रिपात्''। इति च ॥ १६ ॥
}}
}}


Line 239: Line 261:
| id      = BTN_C03_S10_V17_B1
| id      = BTN_C03_S10_V17_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'नित्यज्ञानदृशा नित्यं लवकालमपीश्वरः ।पश्येत्तात्कालिकं चैव तस्मादनिमिषो हरिः ।कालस्यानिमिषत्वं च लवादेर्नित्यवीक्षणात्''॥ इति तन्त्रसारे ॥१७॥
'नित्यज्ञानदृशा नित्यं लवकालमपीश्वरः ।
पश्येत्तात्कालिकं चैव तस्मादनिमिषो हरिः ।
कालस्यानिमिषत्वं च लवादेर्नित्यवीक्षणात्''॥ इति तन्त्रसारे ॥१७॥
}}
}}


Line 260: Line 283:
| id      = BTN_C03_S10_V19_B1
| id      = BTN_C03_S10_V19_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अनिरस्तरतिः नित्यरतिः ॥ १९ ॥
अनिरस्तरतिः नित्यरतिः ॥ १९ ॥
Line 281: Line 303:
| id      = BTN_C03_S10_V23_B1
| id      = BTN_C03_S10_V23_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'स्वसामर्थ्यात् स्वकर्माणि रमया सह केशवः ।कुरुते स्वयमेवैष कानिचित्पुरुषोत्तमः''॥ इति नारदीये ॥ २३ ॥
'स्वसामर्थ्यात् स्वकर्माणि रमया सह केशवः ।
कुरुते स्वयमेवैष कानिचित्पुरुषोत्तमः''॥ इति नारदीये ॥ २३ ॥
}}
}}


Line 300: Line 322:
| id      = BTN_C03_S10_V28_B1
| id      = BTN_C03_S10_V28_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'आत्मशब्दस्य मुख्यार्थो विष्णुरेकः सनातनः ।सन्देहदेहमनसो बुद्धिजीवाः स्वयं तथा ।ब्रह्माप्यमुख्याः क्रमश उत्कर्षो ह्यात्मता भवेत्''।इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ २८ ॥
'आत्मशब्दस्य मुख्यार्थो विष्णुरेकः सनातनः ।
सन्देहदेहमनसो बुद्धिजीवाः स्वयं तथा ।
ब्रह्माप्यमुख्याः क्रमश उत्कर्षो ह्यात्मता भवेत्''।
इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ २८ ॥
}}
}}


Line 320: Line 344:
| id      = BTN_C03_S10_V29_B1
| id      = BTN_C03_S10_V29_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
प्रार्थनमपि मत्प््रोरणमेव ॥ २९ ॥
प्रार्थनमपि मत्प््रोरणमेव ॥ २९ ॥
Line 339: Line 362:
| id      = BTN_C03_S10_V30_B1
| id      = BTN_C03_S10_V30_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'तप आलोचनं प्रोक्तं विद्या निष्ठा प्रकीर्तिता''।इति कपिलसंहितायाम् ॥ ३० ॥
'तप आलोचनं प्रोक्तं विद्या निष्ठा प्रकीर्तिता''।
इति कपिलसंहितायाम् ॥ ३० ॥
}}
}}


Line 358: Line 381:
| id      = BTN_C03_S10_V31_B1
| id      = BTN_C03_S10_V31_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'देहे देहे हरिस्तस्मिंल्लोकाः सर्वे प्रतिष्ठिताः ।अङ्गुष्ठमात्रेऽपि परे परशक्तिर्यतो विभुः''॥ इति च ।आत्मनि स्थिते मयि ॥ ३१ ॥
'देहे देहे हरिस्तस्मिंल्लोकाः सर्वे प्रतिष्ठिताः ।
अङ्गुष्ठमात्रेऽपि परे परशक्तिर्यतो विभुः''॥ इति च ।
आत्मनि स्थिते मयि ॥ ३१ ॥
}}
}}


Line 377: Line 401:
| id      = BTN_C03_S10_V33_B1
| id      = BTN_C03_S10_V33_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
स्वरूपेण मयोपेतं, हृदिस्थं जीवरूपं हि परमेश्वरसहितं भवति ।'त्यक्त्वा देहाद्यात्मभावं जीवरूपे हृदि स्थिते ।दृष्ट्वाऽऽत्मभावं तं चापि हरिपादाब्जसंस्थितम् ॥यदा पश्यत्यापरोक्ष्यात्तदा मुक्तिं व्रजत्यसौ''॥ इति दत्तात्रेययोगे ॥ ३३ ॥
स्वरूपेण मयोपेतं, हृदिस्थं जीवरूपं हि परमेश्वरसहितं भवति ।
'त्यक्त्वा देहाद्यात्मभावं जीवरूपे हृदि स्थिते ।
दृष्ट्वाऽऽत्मभावं तं चापि हरिपादाब्जसंस्थितम् ॥
यदा पश्यत्यापरोक्ष्यात्तदा मुक्तिं व्रजत्यसौ''॥ इति दत्तात्रेययोगे ॥ ३३ ॥
}}
}}


Line 396: Line 422:
| id      = BTN_C03_S10_V36_B1
| id      = BTN_C03_S10_V36_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'भूतेन्द्रियमनोबुद्धित्रिगुणादिषु सर्वशः ।युक्तं नियामकतया पश्यञ्जानाति केशवम्''। इति च ॥ ३६ ॥
'भूतेन्द्रियमनोबुद्धित्रिगुणादिषु सर्वशः ।
युक्तं नियामकतया पश्यञ्जानाति केशवम्''। इति च ॥ ३६ ॥
}}
}}


Line 415: Line 441:
| id      = BTN_C03_S10_V39_B1
| id      = BTN_C03_S10_V39_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'सार्वज्ञादिगुणैर्युक्तं सत्वादिगुणवर्जितम् ।यो जानाति हरिं तस्य प्रीतो भवति केशवः''॥ इति व्योमसंहितायाम् ।'आधिकारिकदेवानां स्वाधिकाराधिकामनम् ।भवति प्रीतये विष्णोर्भक्त्यादेरपि यत्सदा''॥ इति च ॥ ३९ ॥
'सार्वज्ञादिगुणैर्युक्तं सत्वादिगुणवर्जितम् ।
यो जानाति हरिं तस्य प्रीतो भवति केशवः''॥ इति व्योमसंहितायाम् ।
'आधिकारिकदेवानां स्वाधिकाराधिकामनम् ।
भवति प्रीतये विष्णोर्भक्त्यादेरपि यत्सदा''॥ इति च ॥ ३९ ॥
}}
}}


Line 434: Line 462:
| id      = BTN_C03_S10_V41_B1
| id      = BTN_C03_S10_V41_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
निःश्रयेसं राज्यम् । मोक्षेऽपि रञ्जनीया मत्प्रीतिरेव ।'मुक्तस्यापि हरेः प्रीतिः सर्वतोऽप्यनुरज्यते''॥ इति वामने ॥ ४१ ॥
निःश्रयेसं राज्यम् । मोक्षेऽपि रञ्जनीया मत्प्रीतिरेव ।
'मुक्तस्यापि हरेः प्रीतिः सर्वतोऽप्यनुरज्यते''॥ इति वामने ॥ ४१ ॥
}}
}}


Line 461: Line 489:
| id      = BTN_C03_S10_V42_B1
| id      = BTN_C03_S10_V42_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'सर्वतोऽपि प््रिायो ह्यात्मा तस्यापि प््रिायतां हरिः ।आपादयति यत्तस्मात्स्वात्मनोऽपि प््रिायो हरिः''॥इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ ४२ ॥
'सर्वतोऽपि प््रिायो ह्यात्मा तस्यापि प््रिायतां हरिः ।
आपादयति यत्तस्मात्स्वात्मनोऽपि प््रिायो हरिः''॥
इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ ४२ ॥
}}
}}




[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]
[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Bhagavatatatparyanirnaya/C3/S10"