Anandamakaranda

Bhagavatatatparyanirnaya/C3/S13: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 3: Line 3:
| chapter_num  = 3
| chapter_num  = 3
| title        = त्रयोदशोऽध्यायः
| title        = त्रयोदशोऽध्यायः
}}
}}{{VerseBlock
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C03_S13_V02
| verse_id      = BTN_C03_S13_V02
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
Line 18: Line 17:
| id      = BTN_C03_S13_V02_B1
| id      = BTN_C03_S13_V02_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'तमस्तु शार्वरं प्रोक्तं मोहश्चैव विपर्ययः ।तदाग्रहो महामोहस्तामिस्रः क्रोध उच्यते ॥मरणं त्वन्धतामिस्रमविद्या पञ्चपर्विका''॥ इति भारते ॥'तमोऽज्ञानं विपर्यासो मोहोऽन्ये तु तदाग्रहाः''इति हरिवंशेषु ॥ २ ॥
'तमस्तु शार्वरं प्रोक्तं मोहश्चैव विपर्ययः ।
तदाग्रहो महामोहस्तामिस्रः क्रोध उच्यते ॥
मरणं त्वन्धतामिस्रमविद्या पञ्चपर्विका''॥ इति भारते ॥
'तमोऽज्ञानं विपर्यासो मोहोऽन्ये तु तदाग्रहाः''इति हरिवंशेषु ॥ २ ॥
}}
}}


Line 46: Line 47:
| id      = BTN_C03_S13_V04_B1
| id      = BTN_C03_S13_V04_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
कालतो बलतश्चैव ज्ञानानन्दादिकैरपि ।सर्वैर्गुणैर्विष्णुरेव श्रेष्ठस्तदवमा रमा ॥अनन्तांशेन कालात्तु समा तस्याश्चतुर्मुखः ।अवरो बहुलांशेन तत्समो वायुरुच्यते ॥नियमाद्वायुरेवैको ब्रह्मत्वं याति नापरः ।तस्मात्समानता मुक्तौ वायुत्वे किञ्चिदूनता ॥दशवर्षं तु तत्पश्चाज्जननं तत्स्त्रियोरपि ।आनन्दादिस्तद्दशांशः कालः संवत्सरात्परः ॥यावत्पश्चाज्जनिस्तावत्पूर्वं देहक्षयो भवेत् ।ब्रह्मवाय्वोस्तु ये देव्यौ तद्दशांशः सुखादिकः ॥शेषस्य गरुडस्यापि कालो दिव्यसहस्रकः ।शेषरुद्रौ ब्रह्मवायू यथा तद्वत्परस्परम् ॥तद्देव्यस्तद्दशांशाः स्युस्ततस्त्विन्द्रादयो मताः ।एवं मुक्तौ च पूर्वं च नान्यथा क्वचिदिष्यते ॥अन्यथोक्तिर्यत्र च स्यात्तन्मोहार्थं भविष्यति ।पूर्वापरविपर्यासो बहुरूपत्वहेतुतः ॥''इति विष्णुकृततत्त्वविवेके ॥'अथात आनन्दस्य मीमांसा''। 'देवासुरेभ्यो मघवान्प्रधानः''इत्यादि च ।'इन्द्राद्याः सनकाद्याश्च दक्षाद्या येऽपि चापरे ।ऋषयो मनवो देवास्तद्वशा ये च केचन ॥उमाया अवराः सर्वे गुणैः सर्वैर्न संशयः ।तत्समो न भविष्यो वा न भूतोऽद्यतनोऽपि वा ॥ऋते हरिं ब्रह्मवायू शेषवीन्द्रान्सभार्यकान् ।शङ्करं चेति वेत्तव्यमन्यन्मोहार्थमुच्यते''॥इति विष्णुकृततत्त्वनिर्णये ॥ ३,४ ॥
कालतो बलतश्चैव ज्ञानानन्दादिकैरपि ।
सर्वैर्गुणैर्विष्णुरेव श्रेष्ठस्तदवमा रमा ॥
अनन्तांशेन कालात्तु समा तस्याश्चतुर्मुखः ।
अवरो बहुलांशेन तत्समो वायुरुच्यते ॥
नियमाद्वायुरेवैको ब्रह्मत्वं याति नापरः ।
तस्मात्समानता मुक्तौ वायुत्वे किञ्चिदूनता ॥
दशवर्षं तु तत्पश्चाज्जननं तत्स्त्रियोरपि ।
आनन्दादिस्तद्दशांशः कालः संवत्सरात्परः ॥
यावत्पश्चाज्जनिस्तावत्पूर्वं देहक्षयो भवेत् ।
ब्रह्मवाय्वोस्तु ये देव्यौ तद्दशांशः सुखादिकः ॥
शेषस्य गरुडस्यापि कालो दिव्यसहस्रकः ।
शेषरुद्रौ ब्रह्मवायू यथा तद्वत्परस्परम् ॥
तद्देव्यस्तद्दशांशाः स्युस्ततस्त्विन्द्रादयो मताः ।
एवं मुक्तौ च पूर्वं च नान्यथा क्वचिदिष्यते ॥
अन्यथोक्तिर्यत्र च स्यात्तन्मोहार्थं भविष्यति ।
पूर्वापरविपर्यासो बहुरूपत्वहेतुतः ॥''इति विष्णुकृततत्त्वविवेके ॥
'अथात आनन्दस्य मीमांसा''। 'देवासुरेभ्यो मघवान्प्रधानः''इत्यादि च ।
'इन्द्राद्याः सनकाद्याश्च दक्षाद्या येऽपि चापरे ।
ऋषयो मनवो देवास्तद्वशा ये च केचन ॥
उमाया अवराः सर्वे गुणैः सर्वैर्न संशयः ।
तत्समो न भविष्यो वा न भूतोऽद्यतनोऽपि वा ॥
ऋते हरिं ब्रह्मवायू शेषवीन्द्रान्सभार्यकान् ।
शङ्करं चेति वेत्तव्यमन्यन्मोहार्थमुच्यते''॥
इति विष्णुकृततत्त्वनिर्णये ॥ ३,४ ॥
}}
}}


Line 66: Line 89:
| id      = BTN_C03_S13_V33_B1
| id      = BTN_C03_S13_V33_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'यां तत्याज विभुर्ब्रह्मा मानुषी वाक् तु सा स्मृता ।सरस्वती निजा भार्या देवीं वाचं तु तां विदुः''॥ इति च ॥ ३३ ॥
'यां तत्याज विभुर्ब्रह्मा मानुषी वाक् तु सा स्मृता ।
सरस्वती निजा भार्या देवीं वाचं तु तां विदुः''॥ इति च ॥ ३३ ॥
}}
}}


Line 108: Line 131:
| id      = BTN_C03_S13_V41_B4
| id      = BTN_C03_S13_V41_B4
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'अभिमानितः शब्दतश्च ब्रह्मा वेदान्ससर्ज ह ।यज्ञादींश्चक्लृपे वाचा तथा सर्वाभिमानिनः ।'इतिहासपुराणे तु श्रुत्वा हरिमुखात्स्वयम् ।भारतादीन्विना पश्चाद्धरिणाऽन्यैश्च निर्मितान्''। इति ॥ ३४-४१ ॥
'अभिमानितः शब्दतश्च ब्रह्मा वेदान्ससर्ज ह ।
यज्ञादींश्चक्लृपे वाचा तथा सर्वाभिमानिनः ।
'इतिहासपुराणे तु श्रुत्वा हरिमुखात्स्वयम् ।
भारतादीन्विना पश्चाद्धरिणाऽन्यैश्च निर्मितान्''। इति ॥ ३४-४१ ॥
}}
}}


Line 127: Line 152:
| id      = BTN_C03_S13_V42_B1
| id      = BTN_C03_S13_V42_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'प्राजापत्यं ब्रह्मचर्यमेकभार्यर्तुगामिता''॥ इति व्यासस्मृतौ ॥'वार्ता यायावरं ज्ञेयमेकाहित्वमसञ्चयः''॥ इति च ॥ ४२ ॥
'प्राजापत्यं ब्रह्मचर्यमेकभार्यर्तुगामिता''॥ इति व्यासस्मृतौ ॥
'वार्ता यायावरं ज्ञेयमेकाहित्वमसञ्चयः''॥ इति च ॥ ४२ ॥
}}
}}


Line 146: Line 171:
| id      = BTN_C03_S13_V43_B1
| id      = BTN_C03_S13_V43_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'वैखानसा मूलभक्षाः फलभक्षा उदुम्बराः ।वालखिल्याः सर्वभक्षाः फेनपा वत्सफेनपाः''॥ इति च ॥ ४३ ॥
'वैखानसा मूलभक्षाः फलभक्षा उदुम्बराः ।
वालखिल्याः सर्वभक्षाः फेनपा वत्सफेनपाः''॥ इति च ॥ ४३ ॥
}}
}}


Line 165: Line 190:
| id      = BTN_C03_S13_V44_B1
| id      = BTN_C03_S13_V44_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'आन्वीक्षिकी तन्त्रविद्या सा च वेदानुसारिणी ।विष्णुप्रक्ता शिवाद्युक्ता ज्ञेया वेदबहिष्कृता ॥दण्डनीती राजधर्मस्त्रयी वेदाः प्रकीर्तिताः ।वार्ता वाणिज्यकादिः स्यादेताभिर्यत्तु जीवनम् ॥तदान्वीक्षिक्यादिनाम ब्रह्मणा निर्मितं पुरा''॥ इति च ।प्रणवः पूर्ववक्त्रात् ।'प्रणवः पूर्ववक्त्रेण भूराद्याश्च मुखत्रयात् ।प्रदक्षिणमवर्तन्त वेदाश्चैवाश्रमास्तथा''॥ इति ब्राह्मे ॥ ४४ ॥
'आन्वीक्षिकी तन्त्रविद्या सा च वेदानुसारिणी ।
विष्णुप्रक्ता शिवाद्युक्ता ज्ञेया वेदबहिष्कृता ॥
दण्डनीती राजधर्मस्त्रयी वेदाः प्रकीर्तिताः ।
वार्ता वाणिज्यकादिः स्यादेताभिर्यत्तु जीवनम् ॥
तदान्वीक्षिक्यादिनाम ब्रह्मणा निर्मितं पुरा''॥ इति च ।
प्रणवः पूर्ववक्त्रात् ।
'प्रणवः पूर्ववक्त्रेण भूराद्याश्च मुखत्रयात् ।
प्रदक्षिणमवर्तन्त वेदाश्चैवाश्रमास्तथा''॥ इति ब्राह्मे ॥ ४४ ॥
}}
}}


Line 184: Line 215:
| id      = BTN_C03_S13_V46_B1
| id      = BTN_C03_S13_V46_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'स्पर्शास्तस्या भवञ्जीवात्स्वरा देहात्प्रजज्ञिरे ।ऊष्माणं इन्द्रियेभ्यश्च अन्तस्था बलतो विभोः ॥''इति च ॥'यस्माद्यज्जायते चाङ्गात्तत्तदङ्गाभिधं भवेत्''। इति च ॥ ४६ ॥
'स्पर्शास्तस्या भवञ्जीवात्स्वरा देहात्प्रजज्ञिरे ।
ऊष्माणं इन्द्रियेभ्यश्च अन्तस्था बलतो विभोः ॥''इति च ॥
'यस्माद्यज्जायते चाङ्गात्तत्तदङ्गाभिधं भवेत्''। इति च ॥ ४६ ॥
}}
}}


Line 203: Line 235:
| id      = BTN_C03_S13_V47_B1
| id      = BTN_C03_S13_V47_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'शब्दब्रह्मात्मको ब्रह्मा सर्वशब्दाभिधो यतः ।ऋते नारायणादीनि नाम्नां स विषयो यतः ॥व्यक्तं ब्रह्माण्डमुद्दिष्टमव्यक्तं महदादि च ।तद्व्यापकत्वाद्ब्रह्मा तु व्यक्ताव्यक्तात्मकः स्मृतः''॥ इति च ॥ ४७ ॥
'शब्दब्रह्मात्मको ब्रह्मा सर्वशब्दाभिधो यतः ।
ऋते नारायणादीनि नाम्नां स विषयो यतः ॥
व्यक्तं ब्रह्माण्डमुद्दिष्टमव्यक्तं महदादि च ।
तद्व्यापकत्वाद्ब्रह्मा तु व्यक्ताव्यक्तात्मकः स्मृतः''॥ इति च ॥ ४७ ॥
}}
}}


Line 248: Line 282:
| id      = BTN_C03_S13_V51_B1
| id      = BTN_C03_S13_V51_B1
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
'ऋषीणां भूरिवीर्याणाम्''इति सिंहावलोकनम् ।यत्र पश्चात्तनः श्रेष्ठस्तत्र सिंहावलोकनम्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥केन व्याप्तत्वात्कायः ॥ ४९-५१ ॥
'ऋषीणां भूरिवीर्याणाम्''इति सिंहावलोकनम् ।
यत्र पश्चात्तनः श्रेष्ठस्तत्र सिंहावलोकनम्''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥
केन व्याप्तत्वात्कायः ॥ ४९-५१ ॥
}}
}}




[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]
[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Bhagavatatatparyanirnaya/C3/S13"