Anandamakaranda

Bruhadaranyaka/C1/S5: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 12: Line 12:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V01
| verse_id = BR_C01_S05_V01
| id      = BR_C01_S05_V01_B01
| id      = BR_C01_S05_V01_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
विश्वम्भरो वायुः । अकृत्स्नो हि स इत्यस्याभिप्रायः स योऽत एकैकमुपास्ते न स वेदेत्यादि । प्राण इत्यादिनामानि परमेश्वरस्य न सर्वगुणसम्पूर्णतां वदन्ति । किन्तु प्राणनादिकर्मकर्तृत्वमेव वदन्ति । आत्मशब्द एव सर्वगुणपरिपूर्णत्वं वदति । अस्य सर्वस्य गुणजातस्यायमात्मैव पदनीय आश्रयो यस्मादतस्तं सर्वगुणवाचकेनात्मशब्देनैवोपासीत । अनेन ह्येतत्सर्वं वेद यस्मात् सर्वज्ञानप्रदस्तस्मात् सर्वगुणसम्पूर्णः इत्येवोपासनं तस्य युक्तम् । तदुपासनादेव सर्वज्ञत्वादयो भवन्ति किमु तस्येति । पद्यते अनेनेति पदं साधनम् । यथा तत्तत्साधनेन तत्तत्फलं प्राप्नुयादेवं सर्वगुणयुक्तत्वेन भगवदुपासनात् कीर्तिं श्लोकं च विन्दते । शं लोकः श्लोकः परमानन्दं परमं ज्ञानं चेत्यर्थः ।
विश्वम्भरो वायुः । अकृत्स्नो हि स इत्यस्याभिप्रायः स योऽत एकैकमुपास्ते न स वेदेत्यादि । प्राण इत्यादिनामानि परमेश्वरस्य न सर्वगुणसम्पूर्णतां वदन्ति । किन्तु प्राणनादिकर्मकर्तृत्वमेव वदन्ति । आत्मशब्द एव सर्वगुणपरिपूर्णत्वं वदति । अस्य सर्वस्य गुणजातस्यायमात्मैव पदनीय आश्रयो यस्मादतस्तं सर्वगुणवाचकेनात्मशब्देनैवोपासीत । अनेन ह्येतत्सर्वं वेद यस्मात् सर्वज्ञानप्रदस्तस्मात् सर्वगुणसम्पूर्णः इत्येवोपासनं तस्य युक्तम् । तदुपासनादेव सर्वज्ञत्वादयो भवन्ति किमु तस्येति । पद्यते अनेनेति पदं साधनम् । यथा तत्तत्साधनेन तत्तत्फलं प्राप्नुयादेवं सर्वगुणयुक्तत्वेन भगवदुपासनात् कीर्तिं श्लोकं च विन्दते । शं लोकः श्लोकः परमानन्दं परमं ज्ञानं चेत्यर्थः ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V01
| verse_id = BR_C01_S05_V01
| id      = BR_C01_S05_V01_B01
| id      = BR_C01_S05_V01_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
लुक् प्रकाश इति धातोः ।
लुक् प्रकाश इति धातोः ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V01
| verse_id = BR_C01_S05_V01
| id      = BR_C01_S05_V01_B01
| id      = BR_C01_S05_V01_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
आसीदेको हरिः पूर्वं देवी नारायणी तथा ।
आसीदेको हरिः पूर्वं देवी नारायणी तथा ।
Line 67: Line 64:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V02
| verse_id = BR_C01_S05_V02
| id      = BR_C01_S05_V02_B01
| id      = BR_C01_S05_V02_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
स एष विष्णुर्भगवान् पुत्राद्वित्तात् तथाऽऽत्मनः ।
स एष विष्णुर्भगवान् पुत्राद्वित्तात् तथाऽऽत्मनः ।
Line 99: Line 95:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V03
| verse_id = BR_C01_S05_V03
| id      = BR_C01_S05_V03_B01
| id      = BR_C01_S05_V03_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
ब्रह्मविद्यया सर्वं भविष्यन्त आत्मयोग्यतापूर्तिमाप्नुवन्तो महान्तो यदाहुः ब्रह्मविद्यया स्वयोग्यं सर्वं प्राप्यत इति । नित्यनिर्दुःखानन्दानुभवरूपो हि स्वत उत्तमो जीवः । तादृशं रूपमज्ञानात् तिरोहितं ब्रह्मविद्ययाऽभिव्यज्यते एव । न चान्यथाऽभिव्यज्यत इति सन्तो यदाहुः । तत्तत्र केचिन्मनुष्या इति मन्यन्ते । स्वरूपमपि ब्रह्मविद्ययाऽभिव्यज्यते चेत् तद् ब्रह्मापि यस्मात् सर्वमभवत् परिपूर्णमभवत् तस्मात् स्वरूपं ज्ञात्वैवाभवत् किमिति ॥ ३ ॥
ब्रह्मविद्यया सर्वं भविष्यन्त आत्मयोग्यतापूर्तिमाप्नुवन्तो महान्तो यदाहुः ब्रह्मविद्यया स्वयोग्यं सर्वं प्राप्यत इति । नित्यनिर्दुःखानन्दानुभवरूपो हि स्वत उत्तमो जीवः । तादृशं रूपमज्ञानात् तिरोहितं ब्रह्मविद्ययाऽभिव्यज्यते एव । न चान्यथाऽभिव्यज्यत इति सन्तो यदाहुः । तत्तत्र केचिन्मनुष्या इति मन्यन्ते । स्वरूपमपि ब्रह्मविद्ययाऽभिव्यज्यते चेत् तद् ब्रह्मापि यस्मात् सर्वमभवत् परिपूर्णमभवत् तस्मात् स्वरूपं ज्ञात्वैवाभवत् किमिति ॥ ३ ॥
Line 116: Line 111:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
सत्यम् । तदपि स्वरूपं नित्यापरोक्षज्ञानेन सर्वदा जानात्येव । अत एव सर्वदा परिपूर्णमिति तेषां परिहारः । तदात्मानमेवावेत् तस्मात् तत्सर्वमभवदिति । आत्मा वा इदमेक एवाग्र आसीत् सदेव सोम्येदमग्र आसीत् इत्यादिवत् सदातनज्ञानं पूर्णभावं चाह ।
सत्यम् । तदपि स्वरूपं नित्यापरोक्षज्ञानेन सर्वदा जानात्येव । अत एव सर्वदा परिपूर्णमिति तेषां परिहारः । तदात्मानमेवावेत् तस्मात् तत्सर्वमभवदिति । आत्मा वा इदमेक एवाग्र आसीत् सदेव सोम्येदमग्र आसीत् इत्यादिवत् सदातनज्ञानं पूर्णभावं चाह ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
इदमग्रे अस्याग्र इति षष्ठ्यर्थे द्वितीया । अहं अहेयं, ब्रह्म परिपूर्णम् । अस्मि सर्वदाऽस्तीति मेयमित्येतैर्विशेषणैरात्मानं स्वरूपमेवावेत् । यद्यहंशब्दोऽस्मच्छब्दार्थवाची अस्मिशब्दश्चोत्तमपुरुषे तदाऽऽत्मानमिति व्यर्थं स्यात् । अतोऽहमस्मिशब्दावुक्तार्थावेव । अग्रे अनादिकालत एव विद्यमानमात्मानं जानाति च तद्ब्रह्मेत्यर्थः । सर्वनियन्तृत्वेन सर्वगतत्वादहेयम् । तद्योऽहं सोऽसौ योऽसौ सोऽहं योऽसावसौ पुरुषः सोहमस्मि इत्यादिष्वप्यहंशब्दोऽन्तर्यामित्वेनाहेयत्ववाची । तत्सत्यं स आत्मा तत्त्वमसीति भेदस्य नवकृत्वोऽभ्यासात् ।
इदमग्रे अस्याग्र इति षष्ठ्यर्थे द्वितीया । अहं अहेयं, ब्रह्म परिपूर्णम् । अस्मि सर्वदाऽस्तीति मेयमित्येतैर्विशेषणैरात्मानं स्वरूपमेवावेत् । यद्यहंशब्दोऽस्मच्छब्दार्थवाची अस्मिशब्दश्चोत्तमपुरुषे तदाऽऽत्मानमिति व्यर्थं स्यात् । अतोऽहमस्मिशब्दावुक्तार्थावेव । अग्रे अनादिकालत एव विद्यमानमात्मानं जानाति च तद्ब्रह्मेत्यर्थः । सर्वनियन्तृत्वेन सर्वगतत्वादहेयम् । तद्योऽहं सोऽसौ योऽसौ सोऽहं योऽसावसौ पुरुषः सोहमस्मि इत्यादिष्वप्यहंशब्दोऽन्तर्यामित्वेनाहेयत्ववाची । तत्सत्यं स आत्मा तत्त्वमसीति भेदस्य नवकृत्वोऽभ्यासात् ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तद्योऽहं सोऽसौ अहं ब्रह्मास्मि इत्यादिवाक्यानां सम्यगर्थापरिज्ञानात् भ्रान्तिप्राप्तोऽभेदोऽतत्त्वमसीति नवकृत्वो निराक्रियते । तद्धैक आहुरसदेवेदमग्र आसीदेकमेवाद्वितीयं कुतस्तु खलु सोम्यैवं स्यात् कथमसतः सज्जायेत इत्यादिना असद्वा इदमग्र आसीदसतः सदजायत इत्यादिश्रुत्यर्थापरिज्ञानोत्थभ्रमो यथा निवार्यते । एवमतत्त्वमसीतिवाक्येनापि । स आत्मेतिशब्दाच्च । आत्मशब्दस्य परमात्मनि मुख्यत्वेऽपि जीवे भ्रान्तिरुपपद्यते । तन्निवृत्यर्थं चातत्त्वमसीत्याह ।
तद्योऽहं सोऽसौ अहं ब्रह्मास्मि इत्यादिवाक्यानां सम्यगर्थापरिज्ञानात् भ्रान्तिप्राप्तोऽभेदोऽतत्त्वमसीति नवकृत्वो निराक्रियते । तद्धैक आहुरसदेवेदमग्र आसीदेकमेवाद्वितीयं कुतस्तु खलु सोम्यैवं स्यात् कथमसतः सज्जायेत इत्यादिना असद्वा इदमग्र आसीदसतः सदजायत इत्यादिश्रुत्यर्थापरिज्ञानोत्थभ्रमो यथा निवार्यते । एवमतत्त्वमसीतिवाक्येनापि । स आत्मेतिशब्दाच्च । आत्मशब्दस्य परमात्मनि मुख्यत्वेऽपि जीवे भ्रान्तिरुपपद्यते । तन्निवृत्यर्थं चातत्त्वमसीत्याह ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
यच्चाप्नोति यदादत्ते यच्चात्ति विषयानिह ।
यच्चाप्नोति यदादत्ते यच्चात्ति विषयानिह ।
Line 149: Line 140:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
इत्यादिना आप्त्यादिकमैतदात्म्यमिदं सर्वमित्यनेनोच्यते । पूर्णत्ववाच्यात्मशब्द आत्मा पूर्णत्वतो हरिः इत्यादिना स आत्मेति पूर्णत्वमभिधीयते । यथा सोम्यैकेन मृत्पिण्डेन इति सदृशविज्ञानेन सदृशान्तरं विज्ञातं भवतीत्युक्तम् । लोहमणिनेति मणिशब्दात् प्रधानविज्ञानेनाप्रधानं सर्वं विज्ञातं भवतीति । मणिर्मुखं प्रधानञ्चेत्युत्तमस्य वचो भवेत् इति वचनात् । यथा सोम्यैकेन नखनिकृन्तनेन सर्वं कार्ष्णायसं विज्ञातं स्यात् इति पुनरपि सदृशेन विज्ञातेन सदृशान्तरं विज्ञातं भवतीत्यभ्यासस्तात्पर्यार्थः ।
इत्यादिना आप्त्यादिकमैतदात्म्यमिदं सर्वमित्यनेनोच्यते । पूर्णत्ववाच्यात्मशब्द आत्मा पूर्णत्वतो हरिः इत्यादिना स आत्मेति पूर्णत्वमभिधीयते । यथा सोम्यैकेन मृत्पिण्डेन इति सदृशविज्ञानेन सदृशान्तरं विज्ञातं भवतीत्युक्तम् । लोहमणिनेति मणिशब्दात् प्रधानविज्ञानेनाप्रधानं सर्वं विज्ञातं भवतीति । मणिर्मुखं प्रधानञ्चेत्युत्तमस्य वचो भवेत् इति वचनात् । यथा सोम्यैकेन नखनिकृन्तनेन सर्वं कार्ष्णायसं विज्ञातं स्यात् इति पुनरपि सदृशेन विज्ञातेन सदृशान्तरं विज्ञातं भवतीत्यभ्यासस्तात्पर्यार्थः ।
Line 160: Line 150:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
यथा वा राजसु नाशितेषु । नाशिता पृथिवी सर्वा धार्तराष्ट्रेण दुर्नयैः इति ।
यथा वा राजसु नाशितेषु । नाशिता पृथिवी सर्वा धार्तराष्ट्रेण दुर्नयैः इति ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
यथा च केषाञ्चित् पुरुषाणां रक्षणेन । शशास पृथिवीं सर्वां सशैलवनकाननाम् इति ।
यथा च केषाञ्चित् पुरुषाणां रक्षणेन । शशास पृथिवीं सर्वां सशैलवनकाननाम् इति ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
एवं सर्वोत्तमस्य परमेश्वरस्य विज्ञानात् सर्वं विज्ञातमिव भवति । न च मृन्मात्रविज्ञानाद् घटशरावादिसंस्था विज्ञाता भवन्ति मुख्यतः । तथा सति दृष्टमृदः पुरुषस्य घटशरावादिजिज्ञासा न स्यात् ।सृष्टिकथनं च प्राधान्यार्थम् । त्रीणि रूपाणीत्येव सत्यमित्यपि प्राधान्यार्थमेवाभिमानिदेवतापेक्षया ।
एवं सर्वोत्तमस्य परमेश्वरस्य विज्ञानात् सर्वं विज्ञातमिव भवति । न च मृन्मात्रविज्ञानाद् घटशरावादिसंस्था विज्ञाता भवन्ति मुख्यतः । तथा सति दृष्टमृदः पुरुषस्य घटशरावादिजिज्ञासा न स्यात् ।सृष्टिकथनं च प्राधान्यार्थम् । त्रीणि रूपाणीत्येव सत्यमित्यपि प्राधान्यार्थमेवाभिमानिदेवतापेक्षया ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तेजोऽभिमानवान् ब्रह्मा वायुश्चाबभिमानवान् ।
तेजोऽभिमानवान् ब्रह्मा वायुश्चाबभिमानवान् ।
Line 229: Line 215:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
मग्नस्य हि परेऽज्ञाने किं न दुःखतरं भवेत् इति च मोक्षधर्मे ।
मग्नस्य हि परेऽज्ञाने किं न दुःखतरं भवेत् इति च मोक्षधर्मे ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तस्मै स्वलोकं भगवान् सभाजितः सन्दर्शयामास इत्युक्त्वा
तस्मै स्वलोकं भगवान् सभाजितः सन्दर्शयामास इत्युक्त्वा
Line 247: Line 231:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अदर्शयत् स्वकं लोकं ब्रह्मणे विष्णुरव्ययः ।
अदर्शयत् स्वकं लोकं ब्रह्मणे विष्णुरव्ययः ।
Line 256: Line 239:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अतः परं न यत्पदमित्यत्रापि यच्छब्दस्य यस्मादित्यर्थः । यत्तदित्यादयः शब्दाः पञ्चम्यर्थाश्च कीर्तिताः इति च ।
अतः परं न यत्पदमित्यत्रापि यच्छब्दस्य यस्मादित्यर्थः । यत्तदित्यादयः शब्दाः पञ्चम्यर्थाश्च कीर्तिताः इति च ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
विद्यात्मनि भिदाबोधः
विद्यात्मनि भिदाबोधः
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
क्ष्माम्भोनलानिलवियन्मन इन्द्रियार्थं भूतादिभिः परिवृतः प्रतिसञ्जिघृक्षुः ।
क्ष्माम्भोनलानिलवियन्मन इन्द्रियार्थं भूतादिभिः परिवृतः प्रतिसञ्जिघृक्षुः ।
Line 281: Line 261:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
एवं परेत्य भगवन्तमनुप्रविष्टा ये योगिनो जितमरुन्मनसो विरागाः ।
एवं परेत्य भगवन्तमनुप्रविष्टा ये योगिनो जितमरुन्मनसो विरागाः ।
Line 290: Line 269:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
भेददृष्ट्याभिमानेन निःसङ्गेनापि कर्मणा इत्यादि च ।
भेददृष्ट्याभिमानेन निःसङ्गेनापि कर्मणा इत्यादि च ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
आधिपत्यमृते चैव आनन्देनापि कर्मणा ।
आधिपत्यमृते चैव आनन्देनापि कर्मणा ।
Line 326: Line 303:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
बहवः पुरुषा ब्रह्मन् उताहो एक एव तु ।
बहवः पुरुषा ब्रह्मन् उताहो एक एव तु ।
Line 339: Line 315:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।
द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।
Line 356: Line 331:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
ब्रह्मणस्तद्गुणानां च भेददर्श्यधरं तमः ।
ब्रह्मणस्तद्गुणानां च भेददर्श्यधरं तमः ।
Line 516: Line 490:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
एकमेवाद्वितीयम्
एकमेवाद्वितीयम्
Line 526: Line 499:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
एकधैवानुद्रष्टव्यमेतदप्रमयं ध्रुवम् ।
एकधैवानुद्रष्टव्यमेतदप्रमयं ध्रुवम् ।
Line 535: Line 507:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
एकधैवानुदृष्टव्यं नेहनानाऽस्ति किञ्चन ।
एकधैवानुदृष्टव्यं नेहनानाऽस्ति किञ्चन ।
Line 544: Line 515:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।
यथोदकं दुर्गे वृष्टं पर्वतेषु विधावति ।
Line 553: Line 523:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
इहेति परमेश्वररूपेषु अवयवेषु धर्मेषु च किञ्चन नाना नास्तीत्यर्थः । एकमेवाद्वितीयमिति तत्समोऽधिको वा तदनधीनो वा नास्तीति सतात्पर्यं निषिध्यते ।
इहेति परमेश्वररूपेषु अवयवेषु धर्मेषु च किञ्चन नाना नास्तीत्यर्थः । एकमेवाद्वितीयमिति तत्समोऽधिको वा तदनधीनो वा नास्तीति सतात्पर्यं निषिध्यते ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
एक एवाद्वितीयोऽसौ हरिर्वेदेषु सर्वदा ।
एक एवाद्वितीयोऽसौ हरिर्वेदेषु सर्वदा ।
Line 570: Line 538:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
एकैव वाऽद्वितीया सा विष्णुभक्तिर्हि साधने ।
एकैव वाऽद्वितीया सा विष्णुभक्तिर्हि साधने ।
Line 579: Line 546:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
यथैकमुत्तमं पुरुषमपेक्ष्य, तस्मिन् पुरे एक एव नान्योऽस्तीत्युक्तेऽपि तत्सदृशस्तदधिको वाऽन्यो नास्तीत्युक्तं भवति ।
यथैकमुत्तमं पुरुषमपेक्ष्य, तस्मिन् पुरे एक एव नान्योऽस्तीत्युक्तेऽपि तत्सदृशस्तदधिको वाऽन्यो नास्तीत्युक्तं भवति ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
एक एवाद्वितीयोऽसौ तदतन्त्रस्य वर्जनात् ।
एक एवाद्वितीयोऽसौ तदतन्त्रस्य वर्जनात् ।
Line 596: Line 561:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
स्वगतभेदाविवक्षायामिहेति विशेषणं व्यर्थं स्यात् । नानेवेति भेदाभेदनिराकरणार्थम् । विरुद्धोभयसंयोग इव शब्दः प्रदृश्यते इति शब्दतत्त्वे । पर्वतेषु दुर्गे पर्वताग्रे वृष्टं यथाऽधो विधावति एवं पृथक् दृष्टान् धर्मानन्वेव तदनन्तरमेवाधोऽन्धे तमसि विधावति ।
स्वगतभेदाविवक्षायामिहेति विशेषणं व्यर्थं स्यात् । नानेवेति भेदाभेदनिराकरणार्थम् । विरुद्धोभयसंयोग इव शब्दः प्रदृश्यते इति शब्दतत्त्वे । पर्वतेषु दुर्गे पर्वताग्रे वृष्टं यथाऽधो विधावति एवं पृथक् दृष्टान् धर्मानन्वेव तदनन्तरमेवाधोऽन्धे तमसि विधावति ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
भेदेन दर्शनाद्वाऽपि भेदाभेदेन दर्शनात् ।
भेदेन दर्शनाद्वाऽपि भेदाभेदेन दर्शनात् ।
Line 614: Line 577:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः,
जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः,
Line 626: Line 588:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
प्राप्तश्रुतिफलत्वात्तु श्रोत्रियाः प्राप्तमोक्षिणः ।
प्राप्तश्रुतिफलत्वात्तु श्रोत्रियाः प्राप्तमोक्षिणः ।
Line 635: Line 596:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
ब्रह्मणोऽपि ह्यमुक्तस्य नाकामहतता परा ।
ब्रह्मणोऽपि ह्यमुक्तस्य नाकामहतता परा ।
Line 644: Line 604:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
कामहतता कामेनोपद्रवः ।
कामहतता कामेनोपद्रवः ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
ब्रह्मणोऽप्यल्पदुःखं स्यात् तदप्यनभिमानतः ।
ब्रह्मणोऽप्यल्पदुःखं स्यात् तदप्यनभिमानतः ।
Line 661: Line 619:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
न चान्यस्य कस्यचिच्छ्रोत्रियस्याकामहतस्य च ब्रह्मणा समं सुखं युज्यते ।
न चान्यस्य कस्यचिच्छ्रोत्रियस्याकामहतस्य च ब्रह्मणा समं सुखं युज्यते ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
ज्ञानमप्रतिघं यस्य वैराग्यं च जगत्पतेः ।
ज्ञानमप्रतिघं यस्य वैराग्यं च जगत्पतेः ।
Line 678: Line 634:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
नरादिब्रह्मपर्यन्तं विमुक्तानां शतोच्छ्रयः ।
नरादिब्रह्मपर्यन्तं विमुक्तानां शतोच्छ्रयः ।
Line 688: Line 643:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते इत्यत्राप्येतस्मिन्निति विशेषणात् स्वगतभेदनिषेध एव ।
यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते इत्यत्राप्येतस्मिन्निति विशेषणात् स्वगतभेदनिषेध एव ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अभेदमीशरूपाणां भेदं जीवेशयोरपि ।
अभेदमीशरूपाणां भेदं जीवेशयोरपि ।
Line 705: Line 658:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
परं ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते । स उत्तमः पुरुषः ।
परं ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते । स उत्तमः पुरुषः ।
Line 714: Line 666:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
यस्य लोकं समासाद्य स्वरूपमभिपद्यते ।
यस्य लोकं समासाद्य स्वरूपमभिपद्यते ।
Line 723: Line 674:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अक्षण्वन्तः कर्णवन्तः सखायो मनोजवेष्वसमा बभूवुः ।
अक्षण्वन्तः कर्णवन्तः सखायो मनोजवेष्वसमा बभूवुः ।
Line 732: Line 682:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
दुग्धसागरगाः केचित् केचिदश्वत्थकक्षगाः ।
दुग्धसागरगाः केचित् केचिदश्वत्थकक्षगाः ।
Line 742: Line 691:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
आणिं न रथ्यममृताधितस्थुरिह ब्रवीतु य उ तच्चिकेतत् रथ्यमाणिमिवाश्रित्य मुक्ताः सर्वे व्यवस्थिताः ।
आणिं न रथ्यममृताधितस्थुरिह ब्रवीतु य उ तच्चिकेतत् रथ्यमाणिमिवाश्रित्य मुक्ताः सर्वे व्यवस्थिताः ।
Line 751: Line 699:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तौ यत्र विहीयेते इत्यत्रापि परमात्मैव ।
तौ यत्र विहीयेते इत्यत्रापि परमात्मैव ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
शरीरानभिमानी यो हृदि संस्थो जनार्दनः ।
शरीरानभिमानी यो हृदि संस्थो जनार्दनः ।
Line 775: Line 721:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
क्षेत्रज्ञ एता मनसो विभूतीर्जीवस्य मायारचिता अनित्याः ।
क्षेत्रज्ञ एता मनसो विभूतीर्जीवस्य मायारचिता अनित्याः ।
Line 785: Line 730:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
स्वेच्छयैवावृतो विष्णुर्जीवे तिष्ठति सर्वदा ।
स्वेच्छयैवावृतो विष्णुर्जीवे तिष्ठति सर्वदा ।
Line 794: Line 738:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अशरीरः प्रज्ञात्मेति विशेषणाच्च परमात्मा । न हि जीवस्याशरीरत्वममुक्तस्य । एष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः अतोऽन्यदार्तम् इति च । न हि जीवादन्यस्यार्तिरुपपद्यते । सर्वेषां भूतानामन्तरपुरुषः सम आत्मेति विद्यात् इत्यादिश्रुतिभ्यश्च ।
अशरीरः प्रज्ञात्मेति विशेषणाच्च परमात्मा । न हि जीवस्याशरीरत्वममुक्तस्य । एष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः अतोऽन्यदार्तम् इति च । न हि जीवादन्यस्यार्तिरुपपद्यते । सर्वेषां भूतानामन्तरपुरुषः सम आत्मेति विद्यात् इत्यादिश्रुतिभ्यश्च ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
ब्रह्मादयो हि भूतानि तेषामन्तर्गतो हरिः ।
ब्रह्मादयो हि भूतानि तेषामन्तर्गतो हरिः ।
Line 811: Line 753:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
न च मुख्ये सति लक्षणा नाम युज्यते । न च मुख्यत एव जीवेशयोरैक्यं युक्तम् । प्रत्यक्षविरोधादेव । तमेवं विद्वानमृत इह भवति नान्यः पन्था अयनाय विद्यते इत्यादेः । सहस्रशीर्षत्वादिसर्वेशत्वसर्वज्यायस्त्वादिज्ञानादेव मोक्षः प्रतीयतेऽनन्ययोगेन । न चात्रैक्यज्ञानमुक्तम् । पुरुष एवेदं सर्वम् इत्यत्रापि सर्वेशितृत्वमेवोक्तम् । उतामृतत्वस्येशानः इति वाक्यशेषात् ।
न च मुख्ये सति लक्षणा नाम युज्यते । न च मुख्यत एव जीवेशयोरैक्यं युक्तम् । प्रत्यक्षविरोधादेव । तमेवं विद्वानमृत इह भवति नान्यः पन्था अयनाय विद्यते इत्यादेः । सहस्रशीर्षत्वादिसर्वेशत्वसर्वज्यायस्त्वादिज्ञानादेव मोक्षः प्रतीयतेऽनन्ययोगेन । न चात्रैक्यज्ञानमुक्तम् । पुरुष एवेदं सर्वम् इत्यत्रापि सर्वेशितृत्वमेवोक्तम् । उतामृतत्वस्येशानः इति वाक्यशेषात् ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
पुरुष एवेदं सर्वं भूतं भव्यं भवच्च यत् ।
पुरुष एवेदं सर्वं भूतं भव्यं भवच्च यत् ।
Line 830: Line 770:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
सर्वस्मादुत्तम इति सम्यक् स्नेहयुता मतिः ।
सर्वस्मादुत्तम इति सम्यक् स्नेहयुता मतिः ।
Line 859: Line 798:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तुलापुरुषदानाद्यैरश्वमेधादिभिर्मखैः ।
तुलापुरुषदानाद्यैरश्वमेधादिभिर्मखैः ।
Line 874: Line 812:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
भावो भक्तिः समुद्दिष्टस्तद्वान् भावुक उच्यते इति नारसिंहे ।
भावो भक्तिः समुद्दिष्टस्तद्वान् भावुक उच्यते इति नारसिंहे ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
मुक्तानामपि सिद्धानां नारायणपरायणः ।
मुक्तानामपि सिद्धानां नारायणपरायणः ।
Line 891: Line 827:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
परायण इति विशेषणान्न नारायणायनत्वं विना मुक्तिद्योतकम् ॥
परायण इति विशेषणान्न नारायणायनत्वं विना मुक्तिद्योतकम् ॥
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
न च सिद्धेऽर्थे तात्पर्याभावो वक्तुं युक्तः । अस्त्यत्र तव पिता राजेत्यादिषु सिद्ध एव तात्पर्यदर्शनात् । न च तत्र कार्ये तात्पर्यं कल्पयितुं युक्तम् । सुखसाधनत्वविज्ञानेनैव प्रवृत्त्युपपत्तेः । वाक्यस्य स्वार्थमात्रे तात्पर्यपर्यवसानात् । अधिककल्पनायामश्रुतकल्पनाप्रसक्तिः । यजेतेत्यादिष्वपि यजनादेः सुखसाधनतामात्रं प्रतीयते । न शब्दस्य प्रेरकता । वाक्यमात्रस्य प्रेरकत्वे सर्वैर्विहितमनिष्टसाधनमपि क्रियेत । व्युत्पत्तिरपि सिद्धे साङ्गुलिनिर्देशादिना युज्यते । न च कुत्रचित् सुखसाधनं विना कार्यान्वितं विद्यते । लिङ्गाद्यर्थोऽपि सुखसाधनत्वमेव । न च कार्यान्वित एव तात्पर्यमित्यत्र किञ्चिन्मानम् ।
न च सिद्धेऽर्थे तात्पर्याभावो वक्तुं युक्तः । अस्त्यत्र तव पिता राजेत्यादिषु सिद्ध एव तात्पर्यदर्शनात् । न च तत्र कार्ये तात्पर्यं कल्पयितुं युक्तम् । सुखसाधनत्वविज्ञानेनैव प्रवृत्त्युपपत्तेः । वाक्यस्य स्वार्थमात्रे तात्पर्यपर्यवसानात् । अधिककल्पनायामश्रुतकल्पनाप्रसक्तिः । यजेतेत्यादिष्वपि यजनादेः सुखसाधनतामात्रं प्रतीयते । न शब्दस्य प्रेरकता । वाक्यमात्रस्य प्रेरकत्वे सर्वैर्विहितमनिष्टसाधनमपि क्रियेत । व्युत्पत्तिरपि सिद्धे साङ्गुलिनिर्देशादिना युज्यते । न च कुत्रचित् सुखसाधनं विना कार्यान्वितं विद्यते । लिङ्गाद्यर्थोऽपि सुखसाधनत्वमेव । न च कार्यान्वित एव तात्पर्यमित्यत्र किञ्चिन्मानम् ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
सुखसाधनमेवैकं नृणां वेदः प्रदर्शयेत् ।
सुखसाधनमेवैकं नृणां वेदः प्रदर्शयेत् ।
Line 919: Line 852:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अतस्तद्विरोधिकथनं मोहत एव । कार्यान्विते शक्तिरिति वदता सिद्धवाक्यानां प्रामाण्यमङ्गीकृतं च । अन्यथा वसन्ते वसन्ते ज्योतिषा यजेतेत्यादौ वसन्तादिलक्षणवाक्यानां स्थानान्तरस्थानां स्वार्थे प्रामाण्याभावाद् वसन्ताद्यसिद्धेर्यागाद्यसिद्धिः । कार्यान्विते शक्तिरित्युक्ते कार्यपदस्य कार्यान्वयाभावादशक्या विध्यादेरसिद्धिश्च । कार्यपदस्य स्वत एव शक्तिरन्येषां कार्यान्वितत्वेनेत्यङ्गीकारे कल्पनागौरवम् । स्वार्थे शक्तिरित्यङ्गीकारे न कश्चिद्विरोधः । कर्तव्यतामात्रे वाक्यप्रामाण्याङ्गीकारे कर्मप्रयोजने प्रमाणाभावात् तत्रापि तात्पर्यमङ्गीकर्तव्यमेवेति सिद्धमेव सिद्धे तात्पर्यम् ।
अतस्तद्विरोधिकथनं मोहत एव । कार्यान्विते शक्तिरिति वदता सिद्धवाक्यानां प्रामाण्यमङ्गीकृतं च । अन्यथा वसन्ते वसन्ते ज्योतिषा यजेतेत्यादौ वसन्तादिलक्षणवाक्यानां स्थानान्तरस्थानां स्वार्थे प्रामाण्याभावाद् वसन्ताद्यसिद्धेर्यागाद्यसिद्धिः । कार्यान्विते शक्तिरित्युक्ते कार्यपदस्य कार्यान्वयाभावादशक्या विध्यादेरसिद्धिश्च । कार्यपदस्य स्वत एव शक्तिरन्येषां कार्यान्वितत्वेनेत्यङ्गीकारे कल्पनागौरवम् । स्वार्थे शक्तिरित्यङ्गीकारे न कश्चिद्विरोधः । कर्तव्यतामात्रे वाक्यप्रामाण्याङ्गीकारे कर्मप्रयोजने प्रमाणाभावात् तत्रापि तात्पर्यमङ्गीकर्तव्यमेवेति सिद्धमेव सिद्धे तात्पर्यम् ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
चित्रादितारकाद्वन्द्वं यदा पूर्णेन्दुसंयुतम् । चैत्रादिमासा विज्ञेयाः ॥
चित्रादितारकाद्वन्द्वं यदा पूर्णेन्दुसंयुतम् । चैत्रादिमासा विज्ञेयाः ॥
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
इत्यादौ वस्तुयाथार्थ्ये तज्ज्ञाने चोभयत्र तात्पर्यदर्शनात् । उपासनावाक्येष्वप्युपासनायां वस्तुयाथार्थ्ये चोभयत्र तात्पर्यं युक्तम् ।
इत्यादौ वस्तुयाथार्थ्ये तज्ज्ञाने चोभयत्र तात्पर्यदर्शनात् । उपासनावाक्येष्वप्युपासनायां वस्तुयाथार्थ्ये चोभयत्र तात्पर्यं युक्तम् ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
उभयत्रापि तात्पर्यमात्मोपासादिके विधौ ।
उभयत्रापि तात्पर्यमात्मोपासादिके विधौ ।
Line 953: Line 882:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तस्मादिष्टसाधनमेव सर्ववाक्यार्थः । तार्किकाणां तूक्तवचनानां प्रामाण्यं सिद्धमेव । अतस्तद्विरोधिकथनं मोहत एव ।
तस्मादिष्टसाधनमेव सर्ववाक्यार्थः । तार्किकाणां तूक्तवचनानां प्रामाण्यं सिद्धमेव । अतस्तद्विरोधिकथनं मोहत एव ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अनुमाया विरोधश्चेत् प्रत्यक्षेणागमेन वा ।
अनुमाया विरोधश्चेत् प्रत्यक्षेणागमेन वा ।
Line 972: Line 899:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
इति वायुप्रोक्तवचनान्नानुमानविरोधो वक्तुं युज्यते । सर्वत्रानिवार्यत्वाच्च प्रत्यनुमानस्य ।
इति वायुप्रोक्तवचनान्नानुमानविरोधो वक्तुं युज्यते । सर्वत्रानिवार्यत्वाच्च प्रत्यनुमानस्य ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
निर्णयस्त्वागमेनैव नानुमाऽऽगमवर्जिता ।
निर्णयस्त्वागमेनैव नानुमाऽऽगमवर्जिता ।
Line 989: Line 914:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
न च वेदात्मकेतिहासपुराणोक्तन्यायं परित्यज्य येन केनचित् क्ऌप्तन्यायो युज्यते ।
न च वेदात्मकेतिहासपुराणोक्तन्यायं परित्यज्य येन केनचित् क्ऌप्तन्यायो युज्यते ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अक्षपादकणादौ च साङ्ख्ययोगार्हतास्तथा ।
अक्षपादकणादौ च साङ्ख्ययोगार्हतास्तथा ।
Line 1,009: Line 932:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
पञ्चरात्रं भारतं च मूलरामायणं तथा ।
पञ्चरात्रं भारतं च मूलरामायणं तथा ।
Line 1,018: Line 940:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
वेदाश्चैवेतिहासाश्च पुराणं भागवतं तथा ।
वेदाश्चैवेतिहासाश्च पुराणं भागवतं तथा ।
Line 1,029: Line 950:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
विष्णोः सर्वोत्तमत्वस्य ज्ञानार्थं शास्त्रमिष्यते ।
विष्णोः सर्वोत्तमत्वस्य ज्ञानार्थं शास्त्रमिष्यते ।
Line 1,038: Line 958:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
विष्णोः सर्वोत्तमत्वं च तद्भक्त्या मोक्ष एव च ।
विष्णोः सर्वोत्तमत्वं च तद्भक्त्या मोक्ष एव च ।
Line 1,047: Line 966:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
न चागमस्याप्रामाण्यं वक्तुं युक्तं तत्प्रमाणाभावात् । स्वतः प्रामाण्याच्च । तदनङ्गीकारे चानवस्थानात् । आगमप्रामाण्यसाधकानुमानादेरप्यागमवदप्रामाण्यप्राप्तेश्च । विशेषप्रमाणाभावात् । स्वीकृतत्वाच्च तैरपि स्वागमप्रामाण्यस्य । न ह्यनुमानादिना सप्तमलधारणचैत्यवन्दनादेः स्वर्गसाधनत्वं ज्ञातुं शक्यम् । न च प्रत्यक्षमात्रप्रामाण्यवादिनस्तत्सिद्धमागमाप्रामाण्यम् । अतस्तेषां प्रत्यक्षवदनुमानवच्चाङ्गीकर्तव्यमागमप्रामाण्यम्
न चागमस्याप्रामाण्यं वक्तुं युक्तं तत्प्रमाणाभावात् । स्वतः प्रामाण्याच्च । तदनङ्गीकारे चानवस्थानात् । आगमप्रामाण्यसाधकानुमानादेरप्यागमवदप्रामाण्यप्राप्तेश्च । विशेषप्रमाणाभावात् । स्वीकृतत्वाच्च तैरपि स्वागमप्रामाण्यस्य । न ह्यनुमानादिना सप्तमलधारणचैत्यवन्दनादेः स्वर्गसाधनत्वं ज्ञातुं शक्यम् । न च प्रत्यक्षमात्रप्रामाण्यवादिनस्तत्सिद्धमागमाप्रामाण्यम् । अतस्तेषां प्रत्यक्षवदनुमानवच्चाङ्गीकर्तव्यमागमप्रामाण्यम्
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
उक्तं च भविष्यत्पर्वणि ।
उक्तं च भविष्यत्पर्वणि ।
Line 1,099: Line 1,016:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
प्रत्यक्षमनुमानं च वाक्यं चेति त्रिधा प्रमा ।
प्रत्यक्षमनुमानं च वाक्यं चेति त्रिधा प्रमा ।
Line 1,165: Line 1,081:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
पराऽस्य शक्तिर्विविधैव श्रूयते स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च इत्यादिश्रुतयश्च ।
पराऽस्य शक्तिर्विविधैव श्रूयते स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च इत्यादिश्रुतयश्च ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
शक्तिशक्तिमतोश्चैव विशेषस्य विशेषिणः ।
शक्तिशक्तिमतोश्चैव विशेषस्य विशेषिणः ।
Line 1,189: Line 1,103:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
यदाहुर्ब्रह्मविज्ञानात् समग्रत्वं यियासवः ।
यदाहुर्ब्रह्मविज्ञानात् समग्रत्वं यियासवः ।
Line 1,259: Line 1,172:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
इदमित्यात्मनो योग्यं सर्वं समग्रं भवति । निर्दुःखानन्दस्यापेक्षितत्वान्मनसि स्थितत्वेनेदमिति युज्यते । तत्सर्वमभवत् सर्वं भविष्यन्त इत्यादिना समग्रभावस्य प्रस्तुतत्वात् । ब्रह्म पश्यन्वामदेवो ब्रह्मणो मन्वादिजीवैरहेयत्वं प्रतिपेदे ।
इदमित्यात्मनो योग्यं सर्वं समग्रं भवति । निर्दुःखानन्दस्यापेक्षितत्वान्मनसि स्थितत्वेनेदमिति युज्यते । तत्सर्वमभवत् सर्वं भविष्यन्त इत्यादिना समग्रभावस्य प्रस्तुतत्वात् । ब्रह्म पश्यन्वामदेवो ब्रह्मणो मन्वादिजीवैरहेयत्वं प्रतिपेदे ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
ब्रह्म पश्यन्वामदेवो ब्रह्मणोऽहेयतां सदा ।
ब्रह्म पश्यन्वामदेवो ब्रह्मणोऽहेयतां सदा ।
Line 1,276: Line 1,187:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तदिदं ब्रह्म योऽहेयत्वादिगुणमेतर्ह्यपि वेद । अहंशब्दस्याहेयत्वानङ्गीकारे इदंशब्दोऽपि व्यर्थः । सर्वस्वरूपत्वं हि दुर्विद्वद्भिरङ्गीक्रियते । इदंशब्देन परब्रह्मविवक्षायां ब्रह्मशब्दो व्यर्थः स्यात् । इदं योऽहमिति वेदेत्येव स्यात् । एवंशब्दश्च व्यर्थः । अस्मत्पक्षे तु तदात्मानमेवावेदित्यपि ज्ञातव्यमित्येवंशब्दार्थः । तत्पक्षे तदपि व्यर्थमेव । न हि तत्पक्षे तत्स्वात्मानं वेत्ति । व्याख्यानव्याख्येयभावश्चागतिका गतिः ।
तदिदं ब्रह्म योऽहेयत्वादिगुणमेतर्ह्यपि वेद । अहंशब्दस्याहेयत्वानङ्गीकारे इदंशब्दोऽपि व्यर्थः । सर्वस्वरूपत्वं हि दुर्विद्वद्भिरङ्गीक्रियते । इदंशब्देन परब्रह्मविवक्षायां ब्रह्मशब्दो व्यर्थः स्यात् । इदं योऽहमिति वेदेत्येव स्यात् । एवंशब्दश्च व्यर्थः । अस्मत्पक्षे तु तदात्मानमेवावेदित्यपि ज्ञातव्यमित्येवंशब्दार्थः । तत्पक्षे तदपि व्यर्थमेव । न हि तत्पक्षे तत्स्वात्मानं वेत्ति । व्याख्यानव्याख्येयभावश्चागतिका गतिः ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अभावे पृथगर्थानां व्याख्यामभ्यासमेव वा ।
अभावे पृथगर्थानां व्याख्यामभ्यासमेव वा ।
Line 1,293: Line 1,202:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
स्वरूपज्ञं तथाऽहेयं नित्यं च ब्रह्म वेत्ति यः ।
स्वरूपज्ञं तथाऽहेयं नित्यं च ब्रह्म वेत्ति यः ।
Line 1,302: Line 1,210:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
स ईश्वरः एषां देवानामात्मा भवति । पुल्लिङ्गं च तत्सत्यं स आत्मा इत्यादिवद् भवति ।
स ईश्वरः एषां देवानामात्मा भवति । पुल्लिङ्गं च तत्सत्यं स आत्मा इत्यादिवद् भवति ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
देवानां व्यापकत्वात्तु तेषामात्मा हरिः सदा ।
देवानां व्यापकत्वात्तु तेषामात्मा हरिः सदा ।
Line 1,319: Line 1,225:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
सर्वेभ्योऽन्यां विलक्षणां देवतां स्वगुणेभ्योऽहेयत्वादिभ्यश्चान्यां य उपास्ते ओयोऽस्मीति मेयश्चान्योऽन्यश्चासौ विष्णुरिति मत्वा यो विष्णोरन्यां देवतामुपास्ते अन्योऽसावन्योऽहमस्मीति न स वेदेति वा ।
सर्वेभ्योऽन्यां विलक्षणां देवतां स्वगुणेभ्योऽहेयत्वादिभ्यश्चान्यां य उपास्ते ओयोऽस्मीति मेयश्चान्योऽन्यश्चासौ विष्णुरिति मत्वा यो विष्णोरन्यां देवतामुपास्ते अन्योऽसावन्योऽहमस्मीति न स वेदेति वा ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
जीवादिभ्यो हरिर्भिन्नस्तं यः स्वगुणभेदतः ।
जीवादिभ्यो हरिर्भिन्नस्तं यः स्वगुणभेदतः ।
Line 1,338: Line 1,242:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
एवं स देवानामित्यत्र पूर्वः सम्यग्ज्ञानी परामृश्यते । एतन्मनुष्या विद्युरित्यत्रैतच्छब्देन विष्णोरन्यदेवतोपासनमुच्यते । न ह्यज्ञान्येव देवानां भोजकः । ज्ञानी हि विशेषेण भोजकः । अथो अयं वा आत्मा सर्वेषां भूतानां लोकः इति वचनात् । स य एवंवित् सर्वेषां भूतानां ब्रह्मविच्च तत्रोच्यते । प्रस्तुतत्वात्
एवं स देवानामित्यत्र पूर्वः सम्यग्ज्ञानी परामृश्यते । एतन्मनुष्या विद्युरित्यत्रैतच्छब्देन विष्णोरन्यदेवतोपासनमुच्यते । न ह्यज्ञान्येव देवानां भोजकः । ज्ञानी हि विशेषेण भोजकः । अथो अयं वा आत्मा सर्वेषां भूतानां लोकः इति वचनात् । स य एवंवित् सर्वेषां भूतानां ब्रह्मविच्च तत्रोच्यते । प्रस्तुतत्वात्
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तत्त्वविद् देवगौः प्रोक्तो नरगौश्चाप्यतत्त्ववित् ।
तत्त्वविद् देवगौः प्रोक्तो नरगौश्चाप्यतत्त्ववित् ।
Line 1,355: Line 1,257:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तस्य ह न देवाश्च नाभूत्या ईशत इति देवानां तत्त्वज्ञानं प्रियमित्युक्तं च ।
तस्य ह न देवाश्च नाभूत्या ईशत इति देवानां तत्त्वज्ञानं प्रियमित्युक्तं च ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् ।
असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् ।
Line 1,374: Line 1,274:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
भेदेनैव जगत्सर्वं भेदेनेशं गुणैः सह ।
भेदेनैव जगत्सर्वं भेदेनेशं गुणैः सह ।
Line 1,386: Line 1,285:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
इत्यादि गारुडवचनान्न ज्ञाननिवर्त्यता वक्तुं युक्ता ।
इत्यादि गारुडवचनान्न ज्ञाननिवर्त्यता वक्तुं युक्ता ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तिर्यङ्मानुषदेवादिविष्णुरूपेष्वशक्तता ।
तिर्यङ्मानुषदेवादिविष्णुरूपेष्वशक्तता ।
Line 1,422: Line 1,319:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| verse_id = BR_C01_S05_V04
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| id      = BR_C01_S05_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
विष्णोः सर्वेषु रूपेषु सम्पूर्णगुणहीनता ।
विष्णोः सर्वेषु रूपेषु सम्पूर्णगुणहीनता ।
Line 1,477: Line 1,373:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V05
| verse_id = BR_C01_S05_V05
| id      = BR_C01_S05_V05_B01
| id      = BR_C01_S05_V05_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
विष्णोर्ब्राह्मणजातिः सन् ब्रह्मा जज्ञे चतुर्मुखः ।
विष्णोर्ब्राह्मणजातिः सन् ब्रह्मा जज्ञे चतुर्मुखः ।
Line 1,497: Line 1,392:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V05
| verse_id = BR_C01_S05_V05
| id      = BR_C01_S05_V05_B01
| id      = BR_C01_S05_V05_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
स्वतोऽधिकगुणं हत्वा साक्षाच्च पितरं पुनः ।
स्वतोऽधिकगुणं हत्वा साक्षाच्च पितरं पुनः ।
Line 1,506: Line 1,400:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V05
| verse_id = BR_C01_S05_V05
| id      = BR_C01_S05_V05_B01
| id      = BR_C01_S05_V05_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
ईशानो मारुतः प्राणो वायुर्जिष्णुस्तथैव च ।
ईशानो मारुतः प्राणो वायुर्जिष्णुस्तथैव च ।
Line 1,515: Line 1,408:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V05
| verse_id = BR_C01_S05_V05
| id      = BR_C01_S05_V05_B01
| id      = BR_C01_S05_V05_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
मृत्युः सङ्कर्षणः शेषः शेताऽनन्तस्तथैव च ।
मृत्युः सङ्कर्षणः शेषः शेताऽनन्तस्तथैव च ।
Line 1,524: Line 1,416:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V05
| verse_id = BR_C01_S05_V05
| id      = BR_C01_S05_V05_B01
| id      = BR_C01_S05_V05_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
इन्द्रः सुपर्णो गरुडो महाभारो धुरन्धरः ।
इन्द्रः सुपर्णो गरुडो महाभारो धुरन्धरः ।
Line 1,533: Line 1,424:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V05
| verse_id = BR_C01_S05_V05
| id      = BR_C01_S05_V05_B01
| id      = BR_C01_S05_V05_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
पर्जन्यो मघवांश्चैव पुरुहूतः पुरन्दरः ।
पर्जन्यो मघवांश्चैव पुरुहूतः पुरन्दरः ।
Line 1,542: Line 1,432:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V05
| verse_id = BR_C01_S05_V05
| id      = BR_C01_S05_V05_B01
| id      = BR_C01_S05_V05_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
यशोनिधिर्ब्राह्मणस्तु तद्दातुं क्षत्रिये स्वयम् ।
यशोनिधिर्ब्राह्मणस्तु तद्दातुं क्षत्रिये स्वयम् ।
Line 1,551: Line 1,440:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V05
| verse_id = BR_C01_S05_V05
| id      = BR_C01_S05_V05_B01
| id      = BR_C01_S05_V05_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
ऋच्छति विनाशयति । रीङ्ग् क्षये इति धातोः ॥ ५ ॥
ऋच्छति विनाशयति । रीङ्ग् क्षये इति धातोः ॥ ५ ॥
Line 1,576: Line 1,464:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V07
| verse_id = BR_C01_S05_V07
| id      = BR_C01_S05_V07_B01
| id      = BR_C01_S05_V07_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
विवस्वदिन्द्रवरुणविष्णुभ्योऽन्ये दितेः सुताः ।
विवस्वदिन्द्रवरुणविष्णुभ्योऽन्ये दितेः सुताः ।
Line 1,601: Line 1,488:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V08
| verse_id = BR_C01_S05_V08
| id      = BR_C01_S05_V08_B01
| id      = BR_C01_S05_V08_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
स्रष्टा स्वयं समुद्दिष्टः पालका देवता इमाः ॥ ॥
स्रष्टा स्वयं समुद्दिष्टः पालका देवता इमाः ॥ ॥
Line 1,631: Line 1,517:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V09
| verse_id = BR_C01_S05_V09
| id      = BR_C01_S05_V09_B01
| id      = BR_C01_S05_V09_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
नैव व्यभवदिति परिवारबहुत्वेन यद्विशिष्टत्वं तन्नाभवदित्यर्थः ।
नैव व्यभवदिति परिवारबहुत्वेन यद्विशिष्टत्वं तन्नाभवदित्यर्थः ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V09
| verse_id = BR_C01_S05_V09
| id      = BR_C01_S05_V09_B01
| id      = BR_C01_S05_V09_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
बृहत्वात् सर्ववर्णानां ब्राह्मणः परिकीर्तितः ।
बृहत्वात् सर्ववर्णानां ब्राह्मणः परिकीर्तितः ।
Line 1,676: Line 1,560:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V09
| verse_id = BR_C01_S05_V09
| id      = BR_C01_S05_V09_B01
| id      = BR_C01_S05_V09_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
एताभ्यां रूपाभ्यां सहितं हि ब्रह्माऽभवत् । स्वं लोकं स्वाश्रयम् ॥
एताभ्यां रूपाभ्यां सहितं हि ब्रह्माऽभवत् । स्वं लोकं स्वाश्रयम् ॥
Line 1,693: Line 1,576:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V10
| verse_id = BR_C01_S05_V10
| id      = BR_C01_S05_V10_B01
| id      = BR_C01_S05_V10_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
योऽयं सर्वेषु जीवेषु नियामकतया स्थितः ।
योऽयं सर्वेषु जीवेषु नियामकतया स्थितः ।
Line 1,720: Line 1,602:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V10
| verse_id = BR_C01_S05_V10
| id      = BR_C01_S05_V10_B01
| id      = BR_C01_S05_V10_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
किन्तु ब्रह्मादिभिर्देवैः पुरा दृष्ट्वा निरंहसः ।
किन्तु ब्रह्मादिभिर्देवैः पुरा दृष्ट्वा निरंहसः ।
Line 1,744: Line 1,625:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| id      = BR_C01_S05_V11_author-note
| id      = BR_C01_S05_V11_author-note
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
॥  इति अव्याकृतब्राह्मणम् ॥ ३५ ॥
॥  इति अव्याकृतब्राह्मणम् ॥ ३५ ॥
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| id      = BR_C01_S05_V11_B01
| id      = BR_C01_S05_V11_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
एको नारायणः पूर्वमासीज्जायां स ऐच्छत ।
एको नारायणः पूर्वमासीज्जायां स ऐच्छत ।
Line 1,789: Line 1,668:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| id      = BR_C01_S05_V11_B01
| id      = BR_C01_S05_V11_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अविशेषेण ततोऽन्यत् स्यादितीच्छन्नपि न विन्देत् । ततोऽन्यस्याभावात् ।
अविशेषेण ततोऽन्यत् स्यादितीच्छन्नपि न विन्देत् । ततोऽन्यस्याभावात् ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| id      = BR_C01_S05_V11_B01
| id      = BR_C01_S05_V11_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
आत्मा मनश्चिन्तनं च शेमुषी बुद्धिरित्यपि ।
आत्मा मनश्चिन्तनं च शेमुषी बुद्धिरित्यपि ।
Line 1,806: Line 1,683:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| id      = BR_C01_S05_V11_B01
| id      = BR_C01_S05_V11_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
सर्वाश्रयं च पितरं सर्वेषामधिकं गुणैः ।
सर्वाश्रयं च पितरं सर्वेषामधिकं गुणैः ।
Line 1,817: Line 1,693:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| id      = BR_C01_S05_V11_B01
| id      = BR_C01_S05_V11_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
परमात्मैव गृहस्थान्तर्यामित्वेन सर्वेषां लोक आश्रयः ।
परमात्मैव गृहस्थान्तर्यामित्वेन सर्वेषां लोक आश्रयः ।
Line 1,832: Line 1,707:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| id      = BR_C01_S05_V11_B01
| id      = BR_C01_S05_V11_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
नराणामाश्रया देवा न देवानां नराः क्वचित् ।
नराणामाश्रया देवा न देवानां नराः क्वचित् ।
Line 1,841: Line 1,715:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| id      = BR_C01_S05_V11_B01
| id      = BR_C01_S05_V11_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
आत्मा ब्रह्मा ।
आत्मा ब्रह्मा ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| verse_id = BR_C01_S05_V11
| id      = BR_C01_S05_V11_B01
| id      = BR_C01_S05_V11_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
आत्मा तु जगतां ब्रह्मा तस्यात्मा भगवान् हरिः ।
आत्मा तु जगतां ब्रह्मा तस्यात्मा भगवान् हरिः ।
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Bruhadaranyaka/C1/S5"