Bruhadaranyaka/C4/S3: Difference between revisions

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V01

| id      = BR_C04_S03_V01_B1

| text    =

याज्ञवल्क्यो वरं दत्वा राज्ञा संवादकामुकः ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V01

| id      = BR_C04_S03_V01_B1

| text    =

तथापि सम्राडेव पूर्वं पप्रच्छ ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V06

| id      = BR_C04_S03_V06_B1

| text    =

आत्मा भगवानेवास्य ज्योतिः ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V07

| id      = BR_C04_S03_V07_B1

| text    =

स्वातंत्र्याद्ध्यायतीवासौ ध्याययन् जीवमंजसा ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V08

| id      = BR_C04_S03_V08_B1

| text    =

स वा अयं जायमान इति च द्व्याश्रया श्रुतिः ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V10

| id      = BR_C04_S03_V10_B1

| text    =

स्वर्गः सुषुप्तिरित्याख्या मुक्तेरपि यतः समा ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V10

| id      = BR_C04_S03_V10_B1

| text    =

जीवपक्षे प्रसिद्धत्वात् कतम आत्मेति प्रश्नो न युक्तः । न च जीवः समानः सन्नुभौ लोकौ सञ्चरति । सुखदुःखविशेषवत्वात् । न च सुखदुःखादेर्मिथ्यात्वे किञ्चिन्मानम् । याथातथ्यतोऽर्थान् व्यदधाच्छाश्वतीभ्यः समाभ्यः । असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् । वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत् इत्यादि वचनविरुद्धत्वाच्च । न चैतन्नासीदस्ति भविष्यतीत्यनुभवः कदाचिद्भविष्यतीत्यत्र किञ्चिन्मानम् । किञ्चित्कालस्थिरत्वमात्रस्य शून्यवादिनामपि सिद्धत्वाद् वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवदित्यादिवचनं व्यर्थं स्यात् । अतो न कदाचिदस्य नासीदस्ति भविष्यतीत्यनुभवो भविष्यतीत्यभिप्रायेणैव तद्वचनम् । न च तथानुभवे शून्यस्यानिर्वचनीयस्य च कश्चिद्विशेषः । न च शून्यवादिनां तद्वादिनां च कश्चिद्विशेषो मोक्षे । न च नित्यज्ञानस्वरूपमस्तीति वचनेन कश्चिद्विशेषः ज्ञेयाभावे ज्ञानस्याप्यभावात् । न हि ज्ञेयरहितं ज्ञानं नामास्तीत्यत्र किञ्चिन्मानम् । न च स्वविषयं तदिति तेषां पक्षः । तदा कर्तृकर्मविरोध इति हि तेषां वचनम् । न च जानातीत्यादिकर्तृत्वं ज्ञानस्य तैरंगीक्रियते । निर्विशेषत्वांगीकारात् । अतः शून्यवादिन एव तेऽपि । स्वप्नो भूत्वा स्वापको भूत्वा । न हि जीवोऽपि स्वप्न एव भवति । स्वापं नयतीति स्वप्न इति च व्युत्पत्तिः । जायमानो म्रियमाणो प्रस्वपितीत्यादि ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V10

| id      = BR_C04_S03_V10_B1

| text    =

कृत्वा विवाहं तु कुरुप्रवीराः

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V10

| id      = BR_C04_S03_V10_B1

| text    =

स्वातंत्र्यस्नेहयोरन्तर्णीतणिच् इति हि सूत्रम् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V10

| id      = BR_C04_S03_V10_B1

| text    =

कथमन्यथा स्वयं निहत्य स्वयं निर्माय स्रवन्त्यः सृजते । स हि कर्ता स्वप्नेन शारीरमभिप्रहत्यासुप्तः सुप्तानभिचाकशीति इत्यादि युज्यते । उक्तार्थे च स्वप्नेन शारीरमित्यादि जीवेश्वरभेदमंत्रा उक्ताः प्रमाणत्वेन । ईश्वरो जीवस्य भयानि पश्यन् जक्षदिव अहसदिव । प्राज्ञेनात्मना सम्परिष्वक्तः प्राज्ञेनात्मनाऽन्वारूढ इत्यादिषु चाभ्यासेन सर्वत्र भेद एव निर्दिश्यते सुषुप्त्युत्क्रान्त्योर्भेदेन इति च निर्णयात्मकं भगवद्वचनम् । न चावस्थाभेदेन जीवभेदो व्यावहारिकोऽप्यस्तीत्यत्र किञ्चिन्मानम् । न हि जाग्रत्स्वप्नस्थश्च द्वावित्यज्ञप्रयोगोऽपि कश्चिदस्ति लौकिकः । न च भ्रमस्तादृशः । तस्माद् भगवानेवात्रोच्यते सर्वकर्तृत्वेन । वेशान्ता वेश्यागृहाः । सुषुप्तिमोक्षोभयविवक्षयैव तद्वचनमिति भगवताऽप्युक्तं स्वाप्ययसम्पत्योरन्यतरापेक्षमाविष्कृतं हि इति । उभयापेक्षमित्युक्ते मोक्षस्थसुप्तिरिति मन्दस्याशंका स्यादतो मोक्षे सुप्तिरेव नास्तीति ज्ञापयितुमन्यतरापेक्षमित्युक्तं न त्वन्यतर एवार्थ इति । ज्ञाने विकल्पायोगात् । अतोऽवस्थाश्च लोकाश्च सर्वेऽपि विवक्षिताः । सर्वावतः आसमन्तात् सर्ववतः सर्वज्ञानान्युपादाय ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V10

| id      = BR_C04_S03_V10_B1

| text    =

बाह्यप्रकाशो भेत्युक्तो ज्योतिरान्तर उच्यते ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V11

| id      = BR_C04_S03_V11_B1

| text    =

शुक्रं जीवमादाय ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V11

| id      = BR_C04_S03_V11_B1

| text    =

रत्यानन्दौ पूर्णनित्यौ हितौ तेन हिरण्मयः ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V12

| id      = BR_C04_S03_V12_B1

| text    =

अंशेन जीवमादाय क्वचिदीशो बहिर्नयेत् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V13

| id      = BR_C04_S03_V13_B1

| text    =

उच्चावचेषु रूपेषु प्रविशन् पुरुषोत्तमः ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V13

| id      = BR_C04_S03_V13_B1

| text    =

मोदरूपत्वतो विष्णोः स्त्रीभिर्मोदो विडम्बनम् ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V14

| id      = BR_C04_S03_V14_B1

| text    =

जीवस्य मृतिकाले च स्वप्नकाले च केशवः ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V14

| id      = BR_C04_S03_V14_B1

| text    =

जीवस्यापि स्वप्नावस्थायां जागरितत्वेऽस्येति विशेषणं व्यर्थम् । पूवोक्तमपि मोक्षायैव भवति । अत ऊर्ध्वं विशिष्टमोक्षाय ब्रूहि ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V14

| id      = BR_C04_S03_V14_B1

| text    =

स्वयोग्यभगवद्दृष्टेः सर्वैर्मुक्तिरवाप्यते ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V14

| id      = BR_C04_S03_V14_B1

| text    =

स्वप्नसुषुप्त्युभयाभिप्रायेण तानि सुप्त इत्युक्तम् ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V15

| id      = BR_C04_S03_V15_B1

| text    =

तत्र सुषुप्तिमात्राभिप्रायेण स वा एष एतस्मिन् प्रसाद इत्याह ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V15

| id      = BR_C04_S03_V15_B1

| text    =

यत्रोभयविवक्षा स्यात् परामर्शस्तदोभयोः ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V16

| id      = BR_C04_S03_V16_B1

| text    =

स्वप्नाख्योऽन्तः स्थानं स्वप्नान्तम् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V16

| id      = BR_C04_S03_V16_B1

| text    =

स्वप्नान्तं च बुद्धान्तं चेत्यत्रापि स्वप्नान्तशब्दः स्वप्नसुषुप्त्युभयाभिप्रायेण ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V18

| id      = BR_C04_S03_V18_B1

| text    =

शुभाशुभं तु दृष्ट्वैव स्वप्ने जागरितेऽपि च ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V19

| id      = BR_C04_S03_V19_B1

| text    =

यं विष्णुं श्येनवच्छ्रान्तो जीवो जागरिते भ्रमन् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V20

| id      = BR_C04_S03_V20_B1

| text    =

निहितो भगवान्यत्र हिता नाड्यः प्रकीर्तिताः ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V20

| id      = BR_C04_S03_V20_B1

| text    =

जिनन्तीव ताडयन्तीव । विच्छाययति भयेन विच्छायं करोति । ओमेवेदं सर्वोऽस्मि स्वयोग्यतापेक्षया पूर्णोऽस्मि । विषयभोगानन्वितस्वरूपानन्देनेत्येवशब्दः । इदमिति पूर्णत्वविशेषणम् । अजानता महिमानं तवेदम् इतिवत् स्वपूर्णतामापरोक्ष्येणानुभूयेदं पूर्णोऽस्मीति मन्यते ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V20

| id      = BR_C04_S03_V20_B1

| text    =

क्वचित्तद्भावशेषः स्यात् क्रियाशेषः क्वचिद्भवेत् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V20

| id      = BR_C04_S03_V20_B1

| text    =

न हि राजा देवो वा सर्वजगद्भवति । राज्ञो भोगापेक्षया पूर्तिर्भवतीति देवदृष्टान्तः । प्रत्यक्षदर्शनार्थं राजदृष्टान्तः ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V20

| id      = BR_C04_S03_V20_B1

| text    =

स्वयोग्यपूर्तेः स्वातंत्र्याद्राज्ञो देवगणस्य च ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V21

| id      = BR_C04_S03_V21_B1

| text    =

छन्दसामप्यवाच्यत्वादतिच्छन्दा हरिः स्मृतः ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V22

| id      = BR_C04_S03_V23_B1

| text    =

तेनाश्लिष्टः स्वपुत्राणां दायादानां न वै पिता ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V23

| id      = BR_C04_S03_V23_B1

| text    =

यत्तन्न विष्णुः पश्येत पश्यन् वै तन्न पश्यति ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V23

| id      = BR_C04_S03_V23_B1

| text    =

यत्किञ्चिद्वस्तु भगवता न दृष्टं तन्नास्त्येव । विद्यमानं सर्वं पश्यत्येव । न हि द्वितीयो द्रष्टा यो विभक्तत्वेन जगत्पश्यति । तद्विरोधेन पश्यत्यभ्रान्तः । तद्दृष्टादन्यद्वा । नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा इत्यादि श्रुतेः ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V23

| id      = BR_C04_S03_V23_B1

| text    =

यत्तद्दृष्टं भगवता तदेवास्ति न चापरम् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V23

| id      = BR_C04_S03_V23_B1

| text    =

यदवतारादिकं द्वैतत्वेन न पश्यति न तु तत्ततो द्वितीयम् । नित्यज्ञानत्वाद् भ्रमाभावात् । यद्विभक्तत्वेन विष्णुः पश्यति तत्ततोऽन्यदस्ति च इति च । यस्माद्विष्णुर्विश्वं विभक्तत्वेनैव पश्यति तस्मात् तदन्यदस्त्येव । न च जगदभावोऽत्रोच्यते । अन्यद्विभक्तमिति विशेषणवैयर्थ्यात् । न च भ्रान्तिकल्पितं जगदित्यत्र किञ्चिन्मानम् । असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् इत्यादि निन्दनाच्च ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V30

| id      = BR_C04_S03_V30_B1

| text    =

द्रष्ट्रन्तरनिषेधेन तस्यैव सर्वद्रष्टृत्वमेव च यत्र वा अन्यदिव स्यादित्यादिनोपसंह्रीयते । अन्यथाऽन्योऽन्यत् पश्येदित्यादिकमनर्थकम् । न ह्येकस्यान्यत्वेऽन्यस्यानन्यत्वं भवति । अतो द्वितीयोऽन्यशब्दः व्यर्थ एव स्यात् । न च तत्पक्षे दृश्यत्वादिकमात्मनो विद्यते । तस्माद् यत्र किञ्चिदपि स्वातंत्र्यमन्यस्य भवति तत्रैव भगवतोऽन्यः पुरुषो भगवद्दृष्टादन्यत् पश्यतीत्यादि युज्यते तदेव नास्ति स्वतः । अतो नान्योऽन्यत्पश्येदित्यर्थः । अन्यदिवेतीवशब्दोऽल्पस्वातंत्र्याद्यर्थे । राज्ञः पृथगिव भृत्य इतिवत् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V30

| id      = BR_C04_S03_V30_B1

| text    =

उपमार्थे तथाऽल्पत्वेऽपीवशब्दः प्रयुज्यते ॥  इति शब्दनिर्णये ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V30

| id      = BR_C04_S03_V30_B1

| text    =

स्वरूपभेदे स्वातंत्र्ये विरोधे च विलक्षणे ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V30

| id      = BR_C04_S03_V30_B1

| text    =

अनन्याः सर्व एवैते योधाः कुन्तीसुतादपि । इति प्रयोगाच्च ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V30

| id      = BR_C04_S03_V30_B1

| text    =

दशरात्रैर्भुक्तमिव न सम्यक् स्वल्पभोजनात् । इति च

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V30

| id      = BR_C04_S03_V30_B1

| text    =

प्रकृतेः पुरुषाणां च नाणुमात्रमपि क्वचित् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V30

| id      = BR_C04_S03_V30_B1

| text    =

अभेदेन स्वावतारांजीवाजीवं तु भेदतः ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V30

| id      = BR_C04_S03_V30_B1

| text    =

अन्यदप्यस्वातंत्र्येणान्यवदवस्थितं यस्मिन् पक्षेऽस्ति तत्रैवान्यदर्शनादिव्यवहारो युज्यते । सप्तमरसादिदर्शनाभावादिति च । सर्वेंद्रियोपभोगोऽपि विष्णोः स्वात्मनि विद्यते ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V32

| id      = BR_C04_S03_V32_B1

| text    =

यदि जगदेव न स्यात् तदा कथं मोक्षेऽप्यन्यानि भूतानि मात्रां उपजीवन्तीति युज्यते । मोक्षप्रकरणं चैतत् । स्वाप्ययसम्पत्त्योरन्यतरापेक्षमाविष्कृतं हि इति भगवद्वचनम् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V32

| id      = BR_C04_S03_V32_B1

| text    =

यदा हि सलिलत्वेन प्रकृतिर्व्याप्य तिष्ठति ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V32

| id      = BR_C04_S03_V32_B1

| text    =

सलीलः सलिल इति वा ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V33

| id      = BR_C04_S03_V33_B1

| text    =

अन्येभ्यस्तु विमुक्तेभ्य आनन्दश्चक्रवर्तिनाम् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V33

| id      = BR_C04_S03_V33_B1

| text    =

राद्धो मुक्तः । मनुष्याणां योग्यतया स्वसमेभ्यः प्रयत्नाधिक्यादाधिक्यं मुक्तौ प्राप्तुं शक्यत इत्यतः समृद्ध इत्युक्तम् । यावत्साधयितुं शक्यते तावत् साधनैः सम्पूर्णत्वेन मुक्त इत्यर्थः । स्वराष्ट्रे ज्ञानोपदेष्टृत्वात् मुक्तावपि तेषामधिपतिः । ज्ञानपूर्वकत्वेन मनुष्यत्वे दानादिकं कृत्वा तत्फलैरपि भोगैर्मुक्तौ सम्पन्नतमः । न हास्य कर्म क्षीयते इति श्रुतेः । अन्यथा राद्ध इति विशेषणं व्यर्थं भवति । स मनुष्याणां परम आनन्द इति स्वरूपानन्दश्चात्रोच्यते । न ह्यमुक्तानां स्वरूपानन्दानुभवोऽस्ति ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V33

| id      = BR_C04_S03_V33_B1

| text    =

भुज्यते स्वसुखं मुक्तैराभासोऽन्यैस्ततोऽपरः इति च ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V33

| id      = BR_C04_S03_V33_B1

| text    =

जितलोका इत्यपि मुक्ता एवोच्यन्ते । गन्धर्वलोके गन्धर्वाणां ब्रह्मज्ञाने मुक्तावित्यर्थः । तदा हि ब्रह्मज्ञानं सदोदितमवतिष्ठते । एष ब्रह्मलोकः सम्रात्यिदिषु ज्ञानस्यैव लोकशब्दोदितत्वात् । यश्च श्रोत्रिय इति वचनं तेषामाजानादीनामपि मुक्तानामेवायं नियमेनानन्दशतगुणोद्रेकः । अन्यदा तु कदाचिद्भवति । कदाचिद्व्याकुलतया न भवतीति दर्शयितुम् । चशब्दस्तु श्रोत्रियत्वावृजिनत्वाकामहतत्वानां गुणानां मुक्तौ समुच्चयार्थः । मुक्तस्यैवैते गुणा भवन्तीति मुक्तस्वीकारार्थं य इति विशेषणम् ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V33

| id      = BR_C04_S03_V33_B1

| text    =

सर्वं श्रुतिफलं मुक्तैः प्राप्यं नान्येन केनचित् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V33

| id      = BR_C04_S03_V33_B1

| text    =

आजानदेवा इंद्राद्या जातेभ्यस्ते वरा यतः इति च ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V33

| id      = BR_C04_S03_V33_B1

| text    =

प्रजापतिलोक इत्युक्तेनैव मुक्तप्रजापतिसिद्धावपि मुक्तस्यैव प्रजापतेर्ब्रह्मणश्चायं विशेष इति स्वरूपकथनार्थं यश्च श्रोत्रिय इत्यादि । अनुपचरितश्रोत्रियादित्वमिति ज्ञापयितुमभ्यासः । सर्वेषामपि मुक्तानां नियमेन तदस्तीति ज्ञापयितुं च ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V33

| id      = BR_C04_S03_V33_B1

| text    =

प्रजास्तु पशुशब्दोक्ताः पशुपस्तु प्रजापतिः इति च ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V33

| id      = BR_C04_S03_V33_B1

| text    =

अथशब्दादेष ब्रह्मलोक इति विशेषणाच्च द्वितीयब्रह्मलोकशब्देन परब्रह्मैवोच्यते । अन्यथैष एव परम आनन्द इत्युक्त्वा पुनरेष इतिशब्दोऽनर्थकः स्यात् । तस्यैव ब्रह्मलोकशब्देन पूर्वमभ्यासाच्च । न च तैत्तिरीयादिश्रुतिविरोधः । शतशब्दस्यायुते दशलक्षादावपि समत्वात् । अतश्चक्रवर्तिभ्यो मनुष्यगन्धर्वाः शताधिकाः । देवगन्धर्वा अयुताधिकाः । पितरो दशलक्षाधिका इत्यविरोधः । उत्तमगन्धर्वापेक्षया पितृभ्यो गन्धर्वाणामाधिक्यं च युज्यते । आजानदेवेभ्यो जाता आजानजा इत्यतस्तत्राप्यविरोधः । यत्राजानजा इत्येवोपरिपाठस्तत्राजानेभ्यो ब्रह्मादिभ्यो जाता इति भवति । इंद्रबृहस्पत्यादीनां विशेषस्तु विशेषवचनत्वादत्राप्यंगीकर्तव्य एव ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V33

| id      = BR_C04_S03_V33_B1

| text    =

सामान्यधर्मो बलवान् धर्माद्वैशेषिकाद्यथा ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V33

| id      = BR_C04_S03_V33_B1

| text    =

नृपा मनुष्यगन्धर्वा देवाश्च पितरस्तथा ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V33

| id      = BR_C04_S03_V33_B1

| text    =

अतिप्रयत्नतो यावत्प्राप्तुं शक्यं विमुक्तिगम् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V33

| id      = BR_C04_S03_V33_B1

| text    =

रहस्यमस्यायोग्यं च यदि मामेष पृच्छति ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V33

| id      = BR_C04_S03_V33_B1

| text    =

तेभ्योऽश्वलादिभ्यः ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V34

| id      = BR_C04_S03_V34_B1

| text    =

सर्वदा जीवमादाय नियमाद् विष्णुरेव हि ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V34

| id      = BR_C04_S03_V34_B1

| text    =

अतस्तात्पर्यार्थं पुनर्वचनम् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V35

| id      = BR_C04_S03_V35_B1

| text    =

ग्रामादिकमुत्सर्जद्यायात् ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V35

| id      = BR_C04_S03_V35_B1

| text    =

यथा ग्रामं परित्यज्य यात्यनः पुमधिष्ठितम् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V36

| id      = BR_C04_S03_V36_B1

| text    =

अणिमानं भगवन्तम् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V36

| id      = BR_C04_S03_V36_B1

| text    =

उपतपता रोगादिना ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V36

| id      = BR_C04_S03_V36_B1

| text    =

आम्रं बाल्येऽपि पतति परिणामे ह्युदम्बरम् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V36

| id      = BR_C04_S03_V36_B1

| text    =

प्राणायैव ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V36

| id      = BR_C04_S03_V36_B1

| text    =

वायुमेवाद्रवत्येष जीवो मोक्षाय तत्त्ववित् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V37

| id      = BR_C04_S03_V37_B1

| text    =

इदं मुक्तजीवस्वरूपमायाति । अतोऽनेन सहेदं परं ब्रह्मायातीति परब्रह्मणः पूजार्थं प्रतिकल्पन्ते । यथा राज्ञो ध्वजादिकं दृष्ट्वाऽयं ध्वज आगच्छति तस्माद् राजाऽऽयातीति पूजां प्रतिकल्पन्ते तद्वत् । अन्यथेदं ब्रह्मायातीदमागच्छतीति द्विरुक्तिर्व्यर्था स्यात् । वीप्सात्वे त्वयमायातीत्येकप्रकारेण शब्दाभ्यासः स्यात् ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V37

| id      = BR_C04_S03_V37_B1

| text    =

एकप्रकारशब्दानामभ्यासस्त्वादरार्थकः ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V37

| id      = BR_C04_S03_V37_B1

| text    =

न च कुत्रचिदादरार्थे द्विरूपप्रयोगो दृष्टोऽनन्तरितः ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V37

| id      = BR_C04_S03_V37_B1

| text    =

यदा मुक्तो व्रजत्यूर्ध्वं तदा तत्सहितो हरिः ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V37

| id      = BR_C04_S03_V37_B1

| text    =

तस्मादणिमानं न्येतीत्यादिना जीवगतं ब्रह्मैवोच्यते । जीवोपतापादि तु नैव ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V38

| id      = BR_C04_S03_V38_author-note

| text    =

॥  इति ज्योतिर्ब्राह्मणम् ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V38

| id      = BR_C04_S03_V38_author-note

| text    =

॥  इति ज्योतिर्ब्राह्मणम् ॥ ६३ ॥

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V38

| id      = BR_C04_S03_V38_B1

| text    =

जीवमादाय गच्छन्तमनुयान्ति दिवौकसः ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V38

| id      = BR_C04_S03_V38_B1

| text    =

उग्रास्तु श्रेणयः प्रोक्ताः योधाः प्रत्येनसः स्मृताः ।

}}

| verse_id = BR_C04_S03_V38

| id      = BR_C04_S03_V38_B1

| text    =

अनुयान्ति शरीरस्था अभियान्ति स्वलोकगाः ।