Bhagavatatatparyanirnaya: Difference between revisions

Line 2:

__NOTOC__

~~== अध्यायाः ==~~

* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S1|प्रथमः स्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः]]

<div class="gr-chapter-nav-title">अनुक्रमणिका</div>

* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S2|प्रथमः स्कन्धः — द्वितीयोऽध्यायः]]

<ul>

* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S3|प्रथमः स्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः]]

<li><a href="#BTN_C01_S01">प्रथमः स्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः</a></li>

* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S4|प्रथमः स्कन्धः — चतुर्थोऽध्यायः]]

<li><a href="#BTN_C01_S02">प्रथमः स्कन्धः — द्वितीयोऽध्यायः</a></li>

* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S5|प्रथमः स्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः]]

<li><a href="#BTN_C01_S03">प्रथमः स्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>

* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S6|प्रथमः स्कन्धः — षष्टोऽध्यायः]]

* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S7|प्रथमः स्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः]]

<li><a href="#BTN_C01_S05">प्रथमः स्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>

* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S8|प्रथमः स्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः]]

* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S9|प्रथमः स्कन्धः — नवमोऽध्यायः]]

<li><a href="#BTN_C01_S07">प्रथमः स्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः</a></li>

* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S10|प्रथमः स्कन्धः — दशमोऽध्यायः]]

<li><a href="#BTN_C01_S08">प्रथमः स्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>

* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S11|प्रथमः स्कन्धः — एकादशोऽध्यायः]]

<li><a href="#BTN_C01_S09">प्रथमः स्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>

* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S12|प्रथमः स्कन्धः — द्वादशोऽध्यायः]]

<li><a href="#BTN_C01_S10">प्रथमः स्कन्धः — दशमोऽध्यायः</a></li>

* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S13|प्रथमः स्कन्धः — त्रयोदशोऽध्यायः]]

<li><a href="#BTN_C01_S11">प्रथमः स्कन्धः — एकादशोऽध्यायः</a></li>

* [[

<li><a href="#BTN_C01_S12">प्रथमः स्कन्धः — द्वादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C01_S13">प्रथमः स्कन्धः — त्रयोदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C01_S14">प्रथमः स्कन्धः — चतुर्दशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C01_S15">प्रथमः स्कन्धः — पञ्चदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C01_S16">प्रथमः स्कन्धः — षोडशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C01_S17">प्रथमः स्कन्धः — सप्तदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C01_S18">प्रथमः स्कन्धः — अष्टादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C01_S19">प्रथमः स्कन्धः — एकोनविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C01_S20">प्रथमः स्कन्धः — विंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C02_S01">द्वितीयस्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C02_S02">द्वितीयस्कन्धः — द्वितीयोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C02_S03">द्वितीयस्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C02_S03">द्वितीयस्कन्धः — चतुर्थोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C02_S04">द्वितीयस्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C02_S05">द्वितीयस्कन्धः — षष्ठोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C02_S06">द्वितीयस्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C02_S07">द्वितीयस्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C02_S08">द्वितीयस्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C02_S09">द्वितीयस्कन्धः — दशमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S01">तृतीयः स्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S02">तृतीयः स्कन्धः — द्वितीयोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S03">तृतीयः स्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S04">तृतीयः स्कन्धः — चतुर्थोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S05">तृतीयः स्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S06">तृतीयः स्कन्धः — षष्ठोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S07">तृतीयः स्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S08">तृतीयः स्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S09">तृतीयः स्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S10">तृतीयः स्कन्धः — दशमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S11">तृतीयः स्कन्धः — एकादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S12">तृतीयः स्कन्धः — द्वादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S13">तृतीयः स्कन्धः — त्रयोदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S14">तृतीयः स्कन्धः — चतुर्दशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S15">तृतीयः स्कन्धः — पञ्चदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S16">तृतीयः स्कन्धः — षोडशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S17">तृतीयः स्कन्धः — सप्तदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S18">तृतीयः स्कन्धः — अष्टादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S19">तृतीयः स्कन्धः — एकोनविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S20">तृतीयः स्कन्धः — विंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S21">तृतीयः स्कन्धः — एकविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S22">तृतीयः स्कन्धः — द्वाविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S23">तृतीयः स्कन्धः — त्रयोविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S24">तृतीयः स्कन्धः — चतुर्विंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S25">तृतीयः स्कन्धः — पञ्चविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S26">तृतीयः स्कन्धः — षड्विंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S27">तृतीयः स्कन्धः — सप्तविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S28">तृतीयः स्कन्धः — अष्टाविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S29">तृतीयः स्कन्धः — एकोनत्रिंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S30">तृतीयः स्कन्धः — त्रिंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S31">तृतीयः स्कन्धः — एकत्रिंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S32">तृतीयः स्कन्धः — द्वात्रिंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S33">तृतीयः स्कन्धः — त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C03_S34">तृतीयः स्कन्धः — चतुस्त्रिंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S01">चतुर्थस्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S02">चतुर्थस्कन्धः — द्वितीयोध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S03">चतुर्थस्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S05">चतुर्थस्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S07">चतुर्थस्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S08">चतुर्थस्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S09">चतुर्थस्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S10">चतुर्थस्कन्धः — दशमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S11">चतुर्थस्कन्धः — एकादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S11">चतुर्थस्कन्धः — द्वादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S12">चतुर्थस्कन्धः — त्रयोदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S13">चतुर्थस्कन्धः — चतुर्दशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S14">चतुर्थस्कन्धः — पञ्चदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S15">चतुर्थस्कन्धः — षोडशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S16">चतुर्थस्कन्धः — सप्तदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S17">चतुर्थस्कन्धः — अष्टादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S18">चतुर्थस्कन्धः — एकोनविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S19">चतुर्थस्कन्धः — विंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S20">चतुर्थस्कन्धः — एकविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S21">चतुर्थस्कन्धः — द्वाविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S23">चतुर्थस्कन्धः — त्रयोविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S24">चतुर्थस्कन्धः — चतुर्विंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S25">चतुर्थस्कन्धः — पञ्चविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S26">चतुर्थस्कन्धः — षड्विंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S27">चतुर्थस्कन्धः — सप्तविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S28">चतुर्थस्कन्धः — अष्टाविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S29">चतुर्थस्कन्धः — एकोनत्रिंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S30">चतुर्थस्कन्धः — त्रिंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C04_S31">चतुर्थस्कन्धः — एकत्रिंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C05_S01">पञ्चमस्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C05_S02">पञ्चमस्कन्धः — द्वितीयोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C05_S03">पञ्चमस्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C05_S05">पञ्चमस्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C05_S07">पञ्चमस्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C05_S10">पञ्चमस्कन्धः — दशमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C05_S11">पञ्चमस्कन्धः — एकादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C05_S12">पञ्चमस्कन्धः — द्वादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C05_S13">पञ्चमस्कन्धः — त्रयोदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C05_S15">पञ्चमस्कन्धः — पञ्चदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C05_S16">पञ्चमस्कन्धः — षोडशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C05_S17">पञ्चमस्कन्धः — सप्तदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C05_S18">पञ्चमस्कन्धः — अष्टादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C05_S19">पञ्चमस्कन्धः — एकोनविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C05_S20">पञ्चमस्कन्धः — विंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C05_S22">पञ्चमस्कन्धः — द्वाविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C05_S23">पञ्चमस्कन्धः — त्रयोविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C06_S01">षष्ठस्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C06_S02">षष्ठस्कन्धः — द्वितीयोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C06_S03">षष्ठस्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C06_S08">षष्ठस्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C06_S09">षष्ठस्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C06_S010">षष्ठस्कन्धः — दशमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C06_S12">षष्ठस्कन्धः — द्वादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C06_S13">षष्ठस्कन्धः — त्रयोदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C06_S14">षष्ठस्कन्धः — चतुर्दशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C06_S15">षष्ठस्कन्धः — पञ्चदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C06_S16">षष्ठस्कन्धः — षोडशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C06_S17">षष्ठस्कन्धः — सप्तदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C06_S19">षष्ठस्कन्धः — एकोनविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C07_S01">सप्तमस्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C07_S02">सप्तमस्कन्धः — द्वितीयोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C07_S03">सप्तमस्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C07_S05">सप्तमस्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C07_S07">सप्तमस्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C07_S08">सप्तमस्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C07_S09">सप्तमस्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C07_S10">सप्तमस्कन्धः — दशमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C07_S11">सप्तमस्कन्धः — एकादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C07_S12">सप्तमस्कन्धः — द्वादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C07_S13">सप्तमस्कन्धः — त्रयोदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C07_S14">सप्तमस्कन्धः — चतुर्दशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C07_S15">सप्तमस्कन्धः — पञ्चदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C07_S16">सप्तमस्कन्धः — षोडशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C08_S03">अष्टमस्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C08_S05">अष्टमस्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C08_S07">अष्टमस्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C08_S08">अष्टमस्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C08_S09">अष्टमस्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C08_S19">अष्टमस्कन्धः — एकोनविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C08_S22">अष्टमस्कन्धः — द्वाविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C09_S08">नवमस्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C09_S09">नवमस्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C09_S14">नवमस्कन्धः — चतुर्दशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C09_S17">नवमस्कन्धः — सप्तदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S01">दशमस्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S03">दशमस्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S05">दशमस्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S11">दशमस्कन्धः — एकादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S14">दशमस्कन्धः — चतुर्दशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S15">दशमस्कन्धः — पञ्चदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S16">दशमस्कन्धः — षोडशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S19">दशमस्कन्धः — एकोनविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S22">दशमस्कन्धः — द्वाविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S23">दशमस्कन्धः — त्रयोविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S25">दशमस्कन्धः — पञ्चविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S27">दशमस्कन्धः — सप्तविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S28">दशमस्कन्धः — त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S15">दशमस्कन्धः — त्रिंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S36">दशमस्कन्धः — षट्त्रिंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S38">दशमस्कन्धः — अष्टत्रिंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S43">दशमस्कन्धः — त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S52">दशमस्कन्धः — द्विपञ्चाशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S53">दशमस्कन्धः — त्रिपञ्चाशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S71">दशमस्कन्धः — एकसप्ततितमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S72">दशमस्कन्धः — द्विसप्ततितमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S75">दशमस्कन्धः — पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S76">दशमस्कन्धः — षट्सप्ततितमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S82">दशमस्कन्धः — द्व्यशीतितमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S86">दशमस्कन्धः — षडशीतितमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C10_S96">दशमस्कन्धः — षण्णवतितमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S02">एकादशस्कन्धः — द्वितीयोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S03">एकादशस्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S04">एकादशस्कन्धः — चतुर्थोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S05">एकादशस्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S06">एकादशस्कन्धः — षष्ठोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S07">एकादशस्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S08">एकादशस्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S09">एकादशस्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S10">एकादशस्कन्धः — दशमोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S11">एकादशस्कन्धः — एकादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S12">एकादशस्कन्धः — द्वादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S13">एकादशस्कन्धः — त्रयोदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S14">एकादशस्कन्धः — चतुर्दशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S15">एकादशस्कन्धः — पञ्चदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S16">एकादशस्कन्धः — षोडशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S17">एकादशस्कन्धः — सप्तदशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S18">एकादशस्कन्धः — अष्टादशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S19">एकादशस्कन्धः — एकोनविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S20">एकादशस्कन्धः — विंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S21">एकादशस्कन्धः — एकविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S22">एकादशस्कन्धः — द्वाविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S23">एकादशस्कन्धः — त्रयोविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S24">एकादशस्कन्धः — चतुर्विंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S25">एकादशस्कन्धः — पञ्चविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S26">एकादशस्कन्धः — षड्विंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S27">एकादशस्कन्धः — सप्तविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S28">एकादशस्कन्धः — अष्टाविंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S29">एकादशस्कन्धः — एकोनत्रिंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S30">एकादशस्कन्धः — त्रिंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C11_S31">एकादशस्कन्धः — एकत्रिंशोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C12_S04">द्वादशस्कन्धः — चतुर्थोऽध्यायः</a></li>

<li><a href="#BTN_C12_S05">द्वादशस्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>

</ul>

</div>

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 1

| title = प्रथमोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S01_V01

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जन्माद्यस्य यतोऽन्वायादितरतश्चार्थेष्वभिज्ञः स्वराट्

| verse_line2 = तेने ब्रह्म हृदा य आदिकवये मुह्यन्ति यं सूरयः ।

| verse_line3 = तेजोवारिमृदां यथा विनिमयो यत्र त्रिसर्गो मृषा

| verse_line4 = धाम्ना स्वेन सदा निरस्तकुहकं सत्यं परं धीमहि ॥ १ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S01_V01

| id = BTN_C01_S01_V01_B1

| text =

श्रीमद्भागवततात्पर्यनिर्णयः

सृष्टिस्थित्यप्ययेहानियतिदृशितमोबन्धमोक्षाश्च यस्माद्

अस्य श्रीब्रह्मरुद्रप्रभृतिसुरनरद्व्यीशशत्र्वात्मकस्य ।

विष्णोर्व्यस्ताः समस्ताः सकलगुणनिधिः सर्वदोषव्यपेतः

पूर्णानन्दोऽव्ययो यो गुरुरपि परमः चिन्तये तं महान्तम् ॥

जन्माद्यस्येत्यादि । तं परं धीमहि । अन्वयात् ।

'यतो वा इमानि''इत्यादिश्रुतिस्मृतिभ्यः । इतरतः तर्कतः । चेतनाद्धि पित्रादेः पुत्रादिरुत्पद्यते । अभिज्ञः सर्वज्ञः । अतो युज्यते ।

'यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि''

'मम योनिः''इत्यन्येषां तदपेक्षत्वात् । न चान्यापेक्षोऽसौ । स्वराट् । कुतः? तेने ब्रह्म हृदा य आदिकवये । स हि

'विश्वा जातानि परिता बभूव''। नान्यः । हृदा स्नेहेन ।

'यो ब्रह्माणं विदधाति पूर्वम्''इति च । स्वात्मत एव हि तस्य बुद्धिप्रकाशः । नच प्रसादं विना ज्ञातुं शक्यः । मुह्यन्ति यं सूरयः । न चातृप्तः प्रवर्तते । किन्तु मृषा वृथैव ।

'भित्वा मृषाश्रुः''इतिवत् ।

'देवस्यैषः स्वभावोऽयम्''इति च ।

यत्रेति विशेषणान्नान्यत्र । स्वविषय एव वृथा । जीवेश्वरजडानां सर्गस्त्रिसर्गः । एकस्य तेजसो बहुत्ववदीश्वरसर्गः । वारिनिमित्तप्रतिबिम्बवज्जीवसर्गः । मृदो घटादिवदव्यक्ताज्जडसर्गः ।

नच मायामयी सृष्टिः । धाम्ना स्वेन सदा निरस्तकुहकम् । तद्धाम्ना श्रियो निरस्तकुहकत्वं मुक्तानां च । नच मुक्तवत्पूर्वं बन्धभाक्त्वम् । सदा निरस्तकुहकत्वात् । सत्यं निर्दुःखनित्यनिरतिशयानन्दानुभवरूपम् । परं सम्पूर्णगुणम् । परत्वसाधकं जन्मादीत्यादि ।

तन्त्रभागवते च–

'सृष्टिस्थित्यप्ययेहादेः श्रुतिस्मृतिसमन्वयात् ।

युक्तितश्चेत्तृपूर्वादेः श्रीब्रह्मभवपूर्विणः ॥

सुरगन्धर्वमनुजपितृदैत्यात्मनः पृथक् ।

कर्ता विष्णुरजो नित्यः सर्वज्ञत्वान्न चापरः ॥

अनन्याधिपतिश्चासौ गरीयान् ब्रह्मणो यतः ।

तत्प्रसादमृते तस्य नान्यो वेत्तास्ति कश्चन ॥

तेजसो रूपवद्रूपं बहुधा कुरुते हरिः ।

वारिस्थतेजःप्रतिमा जीवास्तस्माद् विनिर्गताः ॥

कुलालेन मृदा यद्वन्निर्मीयन्ते घटादयः ।

विष्णुनैवं प्रकृत्यैव निर्म्यते जगदीदृशम् ॥

एष त्रिसर्गो विष्णोस्तु वृथा लोकस्य चावृथा ।

इन्द्रजालविधां सृष्टिं मन्यन्ते ज्ञानर्दुर्बलाः ॥

नित्यं निरस्तेन्द्रजाले स्वत एव कथं भवेत् ।

अक्षमाः सत्यसृष्टौ हि मायासृष्टिं वितन्वते ॥

अनन्ताचिन्त्यविभवः कथं तामीहते हरिः ।

निर्दुःखपूर्णानन्दत्वाद्यमाहुः सत्यमच्युतम् ॥

निर्दोषगुणपूर्णत्वात् परं चाहुर्जनार्दनम् ।

एवंविधानुभावो यः स कथं निन्दितं सृजेत् ॥

स्वप्नादिकं परो देवः प्राणादिस्थस्तनोत्यसौ ।

केवलस्य परस्यास्य मायासृष्टिर्न युज्यते ॥

तस्माद् बाधायुताः सर्वे स्वप्नाद्या ये त्वकेवलाः ।

इदं न बाध्यते सर्वं जगत्केवलजं यतः ॥

मोक्षवत् केवलस्यास्य शक्त्या सम्यग्विजृम्भितम् ।

एतद्रहस्यं परमं ब्रह्मसूत्रपदोदितम् ॥

ये त्वेवं न विजानन्ति ते हि यान्त्यधरं तमः ।

ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् ॥

सर्वज्ञानविमूढांस्तान् विद्धि नष्टानचेतसः ।

ये त्वेतदनुतिष्ठन्ति पारम्पर्यागतं मम ॥

ते यान्ति परमं स्थानं ममैवोदितमञ्जसा''॥ इत्यादि ।

'वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत्''इति च ।

'प्रघान्वस्य महतो महानि सत्या सत्यस्य करणानि वोचम्''इत्यादि ।

ब्रह्मसूत्रमहाभारतगायत्रीवेदसम्बन्धश्चायं ग्रन्थः ।

उक्तं च गारुडे–

'अर्थोऽयं ब्रह्मसूत्राणां भारतार्थविनिर्णयः ।

गायत्रीभाष्यरूपोऽसौ वेदार्थपरिबृंहितः ॥

पुराणानां साररूपः साक्षाद्भगवतोदितः ।

द्वादशस्कन्धसंयुक्तः शतविच्छेदसंयुतः ॥

ग्रन्थोऽष्टादशसाहस्रः श्रीमद्भागवताभिधः''। इति ॥ १ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S01_V02

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = धर्मः प्रेज्झितकैतवोऽत्र परमो निर्मत्सराणां सतां

| verse_line2 = वेद्यं वास्तवमत्र वस्तु शिवदं तापत्रयोन्मूलनम् ।

| verse_line3 = श्रीमद्भागवते महामुनिकृते किं वा परैरीश्वरः

| verse_line4 = सद्यो हृद्यवरुध्यतेऽत्र कृतिभिः शुश्रूषुभिस्तत्क्षणात् ॥ २ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S01_V02

| id = BTN_C01_S01_V02_B1

| text =

अधिकारिविषयफलान्युच्यन्ते धर्म इति । प्रोज्झितकैतवः फलानपेक्षया । ईश्वरार्पणेन परमः ।

'तितिक्षवः कारुणिकाः सुहृदः सर्वदेहिनाम् ।

अजातशत्रवः शान्ताः साधवः साधुभूषणाः ॥

मय्यनन्येन भावेन भक्तिं कुर्वन्ति ये दृढाम्''। इत्यादि सतां लक्षणम् ।

सतां च मात्सर्यमर्जुनस्य एकलव्य इव कुत्रचिद् दृश्यते । तद्वर्जनीय-मुत्तमेषु ज्ञानार्थिना ।

महासंहितायां च–

'उत्तमे स्वात्मनो नित्यं मात्सर्यं परिवर्जयेत् ।

कुरुते यत्र मात्सर्यं तत्तत् तस्य विहीयते''। इति ।

नित्यनिरस्तदोषपूर्णगुणं वास्तवम् ।

नित्यसंहितायां च–

'निरस्ताखिलदोषं यदानन्दादिमहागुणम् ।

सर्वदा परमं ब्रह्म तस्माद्वास्तवमीयते''॥ इति ।

वस्तु अप्रतिहतं नित्यम् च ।

स्कान्दे च–

'वसनाद् वासनाद्वस्तु नित्याप्रतिहतं यतः ।

वासनेदं यतस्तुन्नमतस्तद् ब्रह्म शब्द्यते''॥ इति ।

किं वा परैः अर्थकामादिकथनैः ?

गारुडे च–

'धर्मार्थकाममोक्षाणामेकमेव पदं यतः ।

अवरोधो हृदीशस्य पृथग्वक्ष्ये न तानहम्''। इति ।

सद्यःशब्दः आपेक्षिक इति तत्क्षणादिति । नचासम्पूर्णाधिकारिणां तत्क्षणा-दवरुध्यत इति सद्यःशब्दः । अधिकारिविषयफलानां स्मरणात् फलाधिक्यं भवति ।

वामने च–

'अधिकारं फलं चैव प्रतिपाद्यं च वस्तु यत् ।

स्मृत्वा प्रारभतो ग्रन्थं करोतीशो महत्फलम्''। इति ॥ २ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S01_V03

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निगमकल्पतरोर्गलितं फलं

| verse_line2 = शुकमुखादमृतद्रवसंयुतम् ।

| verse_line3 = पिबत भागवतं रसमालयं

| verse_line4 = मुहुरहो रसिका भुवि भावुकाः ॥ ३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S01_V03

| id = BTN_C01_S01_V03_B1

| text =

ज्ञातफलस्यापि प्रशंसाविधिभ्यां क्षिप्रप्रवृत्तिर्भवतीति प्रशस्य विधत्ते । निगमकल्पतरोरिति । भगवता गलितम् । शुकेन द्रवीकृतम् ।

उक्तं च ब्रह्माण्डे-

'धर्मपुष्पस्त्वर्थपत्रः कामपल्लवसंयुतः ।

महामोक्षफलो वृक्षो वेदोऽयं समुदीरितः ॥

शातितानि फलानीह कृष्णद्वैपायनेन तु ।

भारताख्यानि यानीह तथा भागवतं भुवि ॥

आर्द्रीकृतानि तानीह शुकप्रभृतिभिर्जनैः ।

ख्यापयद्भिर्गुरुप्रोक्तान् वेदार्थान् ग्रन्थनिष्ठितान् ॥

कानिचित् दर्शयामास वृक्षस्याग्रे फलानि तु ।

व्याचक्षमाणो वेदार्थं भगवान् लोकपूजितः ॥

एतेषामथ तेषां वा रसान् पिबत सज्जनाः ।

आमोक्षान्महती तृप्तिरहो मे पश्यतो भवेत्''॥ इति ॥ ३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S01_V04

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नैमिषेऽनिमिषक्षेत्रे ऋषयः शौनकादयः

| verse_line2 = सत्रं स्वर्गाय लोकाय सहस्त्रसममासत ॥ ४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S01_V04

| id = BTN_C01_S01_V04_B1

| text =

प्रकारान्तरेण पुरुषार्थशङ्कानिवृत्त्यर्थमाख्यायिका ।

पाद्मे च–

'आख्यायिकाः प्रदर्श्यन्ते सर्ववेदेषु सर्वशः ।

द्योतयन्त्यस्तु महतां तात्पर्यं तत्र तत्र ह ॥

अलाभः पुरुषार्थस्य प्रोक्तमर्थमृते त्विति ।

द्योतनाय महाराज श्रद्धावृद्ध्यर्थमेव च''॥ इति ॥ ४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S01_V08

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यानि वेदविदां श्रेष्ठो भगवान् बादरायणः ।

| verse_line2 = अन्ये च मुनयः सूत परावरविदो विदुः ॥ ७ ॥

| verse_line3 = वेत्थ त्वं सौम्य तत्सर्वं तत्त्वतस्तदनुग्रहात् ।

| verse_line4 = ब्रूयुः स्निग्धस्य शिष्यस्य गुरवो गुह्यमप्युत ॥ ८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S01_V08

| id = BTN_C01_S01_V08_B1

| text =

यानि भगवज्ज्ञातान्यन्यैरप्यृषिभिः ज्ञायन्ते तानि वेत्थ ।

उक्तं हि ब्रह्माण्डे

'द्वैपायनेन यद्बुद्धं ब्रह्माद्यैस्तन्न बुध्यते ।

सर्वबुद्धं स वै वेद तद्बुद्धं नान्यगोचरम्''इति ॥ ७-८ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S01_V14

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आपन्नः संसृतिं घोरां यन्नाम विवशो गृणन् ।

| verse_line2 = ततः सद्यो विमुच्येत यं बिभेति स्वयं भवः ॥ १४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S01_V14

| id = BTN_C01_S01_V14_B1

| text =

विवशः बह्वभ्यासात् ।

उक्तं च ब्रह्मवैवर्ते–

'शारीराद् वाचिकाभ्यासो वाचिकान्मानसो भवेत् ।

मानसाद् विवशान्मुच्येन्नान्यथा मुक्तिरिष्यते''। इति ॥ १४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S01_V18

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अथाऽख्याहि हरेर्धीमन्नवतारकथाः शुभाः ।

| verse_line2 = लीला विदधतः स्वैरमीश्वरस्यात्ममायया ॥ १८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S01_V18

| id = BTN_C01_S01_V18_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे प्रथमोध्यायः ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S01_V18

| id = BTN_C01_S01_V18_B1

| text =

आत्ममायया स्वरूपभूतेच्छया ।

'महामायेत्यविद्येति नियतिर्मोहिनीति च ।

प्रकृतिर्वासनेत्येव तवेच्छाऽनन्त कथ्यते''। इति स्कान्दे ॥

विष्णुसंहितायां च–

'इच्छाशक्तिर्ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिरिति त्रिधा ।

शक्तिशक्तिमतोश्चापि न भेदः कश्चनेष्यते''॥ इति ॥ १८ ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 2

| title = द्वितीयोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S02_V02

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सूत उवाच–

| verse_line2 = यं प्रव्रजन्तमनुपेतमपेतकृत्यं

| verse_line3 = द्वैपायनो विरहकातर आजुहाव ।

| verse_line4 = पुत्रेति तन्मयतया तरवोऽपि नेदु-

| verse_line5 = स्तं सर्वभूतहृदयं मुनिमानतोऽस्मि ॥ २ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S02_V02

| id = BTN_C01_S02_V02_B1

| text =

अनुपेतं देहादिभिः । अनभिमानात् । अकातरः कातरवददर्शयत् ।

उक्तं च स्कान्दे–

'नित्यतृप्तः परानन्दो योऽव्ययः परमेश्वरः ।

यस्य पुत्रफलं नैव यज्जातं जगदीदृशम् ॥

यदधीनश्रियोऽपाङ्गाद् ब्रह्मरुद्रादिसंस्थितिः ।

स पुत्रार्थं तपस्तेपे व्यासो रुद्रस्य चेश्वरः ॥

कातर्यं दर्शयामास वियोगे लौकिकं हरिः ।

कुतः कातरता तस्य नित्यानन्दमहोदधेः''॥ इति ॥

'ईशन्नपि हि लोकस्य सर्वस्य जगतो हरिः ।

कर्माणि कुरुते विष्णुः कीनाश इव दुर्बलः''। इति चोद्योगे ॥

'देवत्वे देववच्चेष्टा मानुषत्वे च मानुषी''इति विष्णुधर्मे ।

सर्वभूतहृदयम् अहङ्कारात्मकत्वात् ।

'अहङ्कारात्मको रुद्रः शुको द्वैपायनात्मजः''। इति स्कान्दे ॥ २ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S02_V03

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यः स्वानुभावमखिलश्रुतिसारमेक-

| verse_line2 = मध्यात्मदीपमतितीर्षतां तमोऽन्धम् ।

| verse_line3 = संसारिणां करुणयाऽऽह पुराणगुह्यं

| verse_line4 = तं व्याससूनुमुपयामि गुरुं मुनीनाम् ॥ ३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S02_V03

| id = BTN_C01_S02_V03_B1

| text =

स्वानुभावं ब्रह्म ॥ ३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S02_V11

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वदन्ति तत्तत्वविदस्तत्वं यज्ज्ञानमद्वयम् ।

| verse_line2 = ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते ॥ ११ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S02_V11

| id = BTN_C01_S02_V11_B1

| text =

अद्वयं असमाधिकम् । तथा च भाल्लवेयश्रुतिः–

'स पुरुषः सोऽद्वय इति । न ह्येनमभि कश्चन । न ह्येनमपि कश्चनेति''इति ।

'सोऽद्वयः पुरुषस्तस्मान्न समो नाधिको ह्यतः''। इति महासंहितायाम् ।

तत्त्वशब्दार्थस्तत्रैवोक्तः–

'अतीतानागते काले यत्तादृशमुदीर्यते ।

कुतश्चिदन्यथा नेयात् तत्तत्त्वं तत्त्वतो विदुः''॥ इति ॥ ११ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S02_V12

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सत्तामात्रं तु यत्किञ्चित्सदसच्चाविशेषणम् ।

| verse_line2 = उभाभ्यां भाष्यते साक्षाद्भगवान् केवलः स्मृतः ॥ १२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S02_V12

| id = BTN_C01_S02_V12_B1

| text =

सत्तामात्रम् आनन्दमात्रम् ।

तथा च पैङ्गिश्रुतिः–

'अथ कस्मादुच्यते सत्तेति । नन्दति नन्दयति चेति''। इति ।

न कार्यकारणविषयविशेषितवैषयिकज्ञानम् । केवलमेव तज्ज्ञानम् । स्रष्टृत्वादिभिः कार्यकारणविशेषितं च ।

तन्त्रभागवते च–

'विषयापेक्षि न ज्ञानं विषयैश्च विशेषितम् ।

यत्तदानन्दमात्रं च तद् ब्रह्मेत्यवधार्यताम्''। इति ।

यत्किञ्चित् अलोकसिद्धम् ॥ १२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S02_V13

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तच्छ्रद्दधाना मुनयो ज्ञानवैराग्ययुक्तया ।

| verse_line2 = पश्यन्त्यात्मनि चात्मानं भक्त्या श्रुतिगृहीतया ॥ १३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S02_V13

| id = BTN_C01_S02_V13_B1

| text =

यस्मात् परमात्मैव तत्त्वं तस्मात् तमेव पश्यन्ति मुनयः ॥ १३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S02_V22

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भिद्यते हृदयग्रन्थिः छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।

| verse_line2 = क्षीयन्ते चास्य कर्माणि दृष्ट एवात्मनीश्वरे ॥ २२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S02_V22

| id = BTN_C01_S02_V22_B1

| text =

आत्मनीश्वर इति न जीवैक्यमुच्यते । परेषामपि ब्रह्मादीनां यतोऽवरत्वं स परावरः ।

'भेददृष्ट्याभिमानेन''इति च कापिलेये ।

'ब्रह्म प्रधानमुपयान्त्य-गताभिमानाः''इति च ।

'विद्याऽऽत्मनि भिदाबोधः''

'यत्र हि द्वैतमिव भवति''।

'अन्यमीशमस्य महिमानमिति''।

'अनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति''।

'छायातपौ ब्रह्मविदो वदन्ति''।

'एको बहूनां यो विदधाति कामान्''।

'सत्यः सो अस्य महिमा गृणे शवो यज्ञेषु विप्रराज्ये''।

'सत्यमेनमनु विश्वे मदन्ति रातिं देवस्य गृणतो मघोनः''।

'यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः''।

'शृण्वे वीर उग्रमुग्रं दमायन्''इत्यादि च ।

'मग्नस्य हि परेऽज्ञाने किं न दुःखतरं भवेत् ।

बहवः पुरुषाः ब्रह्मन्नुताहो एक एव तु ।

नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह''। इत्यादि मोक्षधर्मे ॥

'भेददृष्ट्याभिमानेन पश्यन्तो यान्ति तत्पदम्"– इति वायुप्रोक्ते ।

'अनुपपत्तेस्तु न शारीरः",

'भेदव्यपेशाच्च",

'शारीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनम-धीयते",

'पृथगुपदेशात्''इत्यादि च ।

सत्यत्वं च भेदस्योक्तं भाल्लवेयश्रुतौ–

'स्थाणुर्होच्चक्राम स प्रजापतिमुवाच । कोऽसि के स्म कः स इति । स होवाच योऽस्मि ये स्थ यः स इति । अथ हैनमुपाक्रोशत् । सत्यं भिदा सत्यं भिदा सत्यं भिदेति । मैवारुवण्यो मैवारुवण्यो मैवारुवण्य इति''इति ।

'सत्यमेनम्'''सत्यः सो अस्य''इति चोक्तम् ।

महासंहितायां च–

'त्रिविधं जीवसङ्घं च परमात्मानमव्ययम् ।

तेषां भेदं च ये सत्यं विदुर्मोहविवर्जिताः ॥

ते यान्ति परमं स्थानं विष्णोरेवाचलं ध्रुवम् ।

जीवेश्वरभिदां भ्रान्तिं केचिदाहुरपण्डिताः ॥

अनारतं तमो यान्ति परमात्मविनिन्दनात् ।

पराधीनश्च बद्धश्च स्वल्पज्ञानसुखेहितः ॥

अल्पशक्तिः सदोषश्च जीवात्माऽनीदृशः परः ।

वदता तु तयोरैक्यं किं तेनादुष्कृतं कृतम् ॥

अन्तर्याम्यैक्यवाचीनि वचनानीह यानि तु ।

तानि दृष्ट्वा भ्रमन्तीह दुरात्मानोऽल्पचेतसः ॥

अस्यास्मि त्वमहं स्वात्मेत्यभिधागोचरो यतः ।

सर्वान्तरत्वात् पुरुषस्त्वन्तर्यामी नियामयन् ॥

अतो भ्रमन्ति वचनैरासुरा मोहतत्परैः ।

तन्मोहने परा प्रीतिर्देवानां परमस्य च ॥

अतो महान्धकारेषु पतन्त्यज्ञानमोहिताः''। इत्यादि ॥ २२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S02_V24

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सत्त्वं रजस्तम इति प्रकृतेर्गुणास्तै-

| verse_line2 = र्युक्तः परः पुरुष एव इहास्य धत्ते ।

| verse_line3 = स्थित्यादये हरिविरिञ्चहरेति सञ्ज्ञाः

| verse_line4 = श्रेयांसि तत्र खलु सत्त्वतनौ नृणां स्युः ॥ २४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S02_V24

| id = BTN_C01_S02_V24_B1

| text =

विष्णोरेव त्रिसञ्ज्ञाः । वामनपुराणे च–

'ब्रह्मविष्ण्वीशरूपाणि त्रीणि विष्णोर्महात्मनः ।

ब्रह्मणि ब्रह्मरूपः स शिवरूपी शिवे स्थितः ॥

पृथगेव स्थितो देवो विष्णुरूपी जनार्दनः''। इति ।

त्रयोऽपि गुणा विष्ण्वाश्रयाः । तथाऽपि सत्त्वतनौ जीवे श्रेयांसि स्युः ॥ २४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S02_V25

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पार्थिवाद्दारुणो धूमस्तस्मादग्निस्त्रयीमयः ।

| verse_line2 = तमसस्तु रजस्तस्मात् सत्त्वं यद् ब्रह्मदर्शनम् ॥ २५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S02_V25

| id = BTN_C01_S02_V25_B1

| text =

मेघरूपत्वात् धूम उत्तमः ॥ २५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S02_V26

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भेजिरे मुनयोऽथाग्रे भगवन्तमधोक्षजम् ।

| verse_line2 = सत्वं विशुद्धं क्षेमाय कल्पते नेतराविह ॥ २६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S02_V26

| id = BTN_C01_S02_V26_B1

| text =

सात्त्विकानां वासुदेवे भक्तिरुत्पद्यते ॥ २६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S02_V28

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = रजस्तमःप्रकृतयः समशीलान् भजन्ति वै ।

| verse_line2 = पितृभूतप्रजेशादीन् श्रियैश्वर्यप्रजेप्सवः ॥ २८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S02_V28

| id = BTN_C01_S02_V28_B1

| text =

भूतेशप्रजेशादीन् ॥ २८ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S02_V31

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स एवेदं ससर्जाग्रे भगवानात्ममायया ।

| verse_line2 = सदसद्रूपया चासौ गुणमय्याऽगुणो विभुः ॥ ३१ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S02_V31

| id = BTN_C01_S02_V31_B1

| text =

आत्ममायया स्वेच्छया । सदसद्रूपया प्रकृत्या च ॥ ३१ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S02_V32

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तया विलसितेष्वेषु गुणेषु गुणवानिव ।

| verse_line2 = अन्तःप्रविष्ट आभाति विज्ञानेन विजृम्भितः ॥ ३२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S02_V32

| id = BTN_C01_S02_V32_B1

| text =

तया सदसद्रूपया । विज्ञानेन विजृम्भितः विज्ञानेन सम्पूर्णः ॥ ३२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S02_V34

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = असौ गुणमयैर्भावैर्भूतसूक्ष्मेन्द्रियात्मभिः ।

| verse_line2 = स्वनिर्मितेषु निर्विष्टो भुङ्क्ते भूतेषु तद्गुणान् ॥ ३४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S02_V34

| id = BTN_C01_S02_V34_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे द्वितीयोऽध्यायः ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S02_V34

| id = BTN_C01_S02_V34_B1

| text =

तद्गुणान् एव भुङ्क्ते न दोषान् ।

'सर्वत्र सारभुग् देवो नासारं स कदाचन''इति वामनपुराणे ।

'अनश्नन्''इत्यशुभापेक्षया परवशत्वापेक्षया क्ऌप्त्यपेक्षया च ।

'अक्ऌप्त्या च स्वतन्त्रत्वादशुभस्य च वर्जनात् ।

अभोक्ता शुभभोक्तृत्वाद् भोक्तेत्येव च तं विदुः ॥

अन्यूनानधिकत्वाच्च पूर्णस्वानन्दभोजनात् ।

विरागाच्च परस्यास्य भोक्तृत्वप्रतिषेधनम्''। इति स्कान्दे ॥ ३४ ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 3

| title = तृतीयोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V01

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सूत उवाच–

| verse_line2 = जगृहे पौरुषं रूपं भगवान् महदादिभिः ।

| verse_line3 = सम्भूतं षोडशकलमादौ लोकसिसृक्षया ॥ १ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V01

| id = BTN_C01_S03_V01_B1

| text =

व्यक्त्यपेक्षया जगृह इति । तथा हि तन्त्रभागवते–

'ओयमनुपादेयं यद्रूपं नित्यमव्ययम् ।

स एवापेक्ष्य रूपाणां व्यक्तिमेव जनार्दनः ॥

अगृह्णाद् व्यसृजच्चेति कृष्णरामादिकां तनुम् ।

पठ्यते भगवानीशो मूढबुद्धिव्यपेक्षया ॥

तमसा ह्युपगूढस्य यत्तमःपानमीशितुः ।

एतत्पुरुषरूपस्य ग्रहणं समुदीर्यते ॥

कृष्णरामादिरूपाणां लोकव्यक्तिमपेक्षया''। इति ॥

महदादिभिः सम्भूतं अन्तर्गतमहदादि । न महदादिशरीरम् । 'यस्मिन्नेताः षोडशकलाः प्रभवन्ति''इति हि श्रुतिः ।

'यत्किञ्चिदिह लोकेऽस्मिन् देहबद्धं विशांपते ।

सर्वं पञ्चभिराविष्टं भूतैरीश्वरबुद्धिजैः ॥

ईश्वरो हि जगत्स्रष्टा प्रभुर्नारायणो विराट् ।

भूतान्तरात्मा विज्ञेयः सगुणो निर्गुणोऽपि च ।

भूतप्रलयमव्यक्तं शुश्रूषुर्नृपसत्तम''। इति मोक्षधर्मे ।

'नाऽसीदहो न रात्रिरासीन्नासदासीत् तन्महद्वपुस्तदा

अभवद्विश्वरूपं सा विश्वरूपस्य रजनी''इति भाल्लवेयश्रुतिः ।

'न तस्य प्राकृता मूर्तिर्मांसमेदोऽस्थिसम्भवा ।

न योगित्वादीश्वरत्वात् सत्यरूपोऽच्युतो विभुः''। इति वाराहे ।

'सर्वे नित्याः शाश्वताश्च देहास्तस्य परात्मनः ।

हानोपादानरहिता नैव प्रकृतिजाः क्वचित् ॥

परमानन्दसन्दोहा ज्ञानमात्राश्च सर्वतः ।

सर्वे सर्वगुणैः पूर्णाः सर्वे भेदविवर्जिताः ॥

अन्यूनानधिकाश्चैव गुणैः सर्वैश्च सर्वतः ।

देहिदेहभिदा चात्र नेश्वरे विद्यते क्वचित् ॥

तत्स्वीकारादिशब्दस्तु हस्तस्वीकारवत् स्मृतः ।

वैलक्षण्यान्न वा तत्र ज्ञानमात्रार्थमीरितम् ॥

केवलैश्वर्यसंयोगादीश्वरः प्रकृतेः परः ॥

जातो गतस्त्विदं रूपं तदित्यादि व्यवह्रियते''। इति महावाराहे ।

'एकमेवाद्वितीयं'''नेह नानास्ति किञ्चन'''एवं धर्मान् पृथक् पश्यन्''

इत्यादि च ।

तस्यैवास्थूलत्वाद्यैश्वर्ययोगात् ।

तथा च कौर्मे–

'अस्थूलश्चानणुश्चैव स्थूलोऽणुश्चैव सर्वतः ।

अवर्णः सर्वतः प्रोक्तः श्यामो रक्तान्तलोचनः ॥

ऐश्वर्ययोगाद्भगवान् विरुद्धार्थोऽभिधीयते ।

तथाऽपि दोषाः परमे नैवाऽहार्याः कथञ्चन ॥

गुणा विरुद्धा अपि तु समाहार्याश्च सर्वतः ।''इति ।

विष्णुधर्मोत्तरे च–

'गुणाः सर्वेऽपि युज्यन्ते ह्यैश्वर्यात् पुरुषोत्तमे ।

दोषाः कथञ्चिन्नैवात्र युज्यन्ते परमो हि सः ॥

गुणदोषौ माययैव केचिदाहुरपण्डिताः ।

न तत्र माया मायी वा तदीयौ तौ कुतो ह्यतः ॥

तस्मान्न मायया सर्वं सर्वमैश्वर्यसम्भवम् ।

अमायो हीश्वरो यस्मात् तस्मात् तं परमं विदुः''॥ इति ॥ १ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V03

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यस्यावयवसंस्थानैः कल्पितो लोकविस्तरः ।

| verse_line2 = तद्वै भगवतो रूपं विशुद्धं सत्त्वमूर्जितम् ॥ ३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V03

| id = BTN_C01_S03_V03_B1

| text =

यस्यावयवसंस्थानैः । 'नाभ्या आसीदन्तरिक्षम्''इत्यादि । सत्त्वं साधुगुणवत्त्वं ज्ञानबलरूपं वा ।

'बलज्ञानसमाहारः सत्त्वमित्यभिधीयते''इति मात्स्ये ॥ ३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V05

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एतन्नानावताराणां निधानं बीजमव्ययम् ।

| verse_line2 = यस्यांशांशेन सृज्यन्ते देवतिर्यङ्नरादयः ॥ ५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V05

| id = BTN_C01_S03_V05_B1

| text =

निधानं अत्रैकीभवन्त्यन्त इति । अंशांशेन सामर्थ्यैकदेशेन ।

ब्राह्मे च– 'यच्छक्त्यैकांशसम्भूतं जगदेतच्चराचरम्''इति ॥ ५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V06

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स एव प्रथमं देवः कौमारं सर्गमास्थितः ।

| verse_line2 = चचार दुश्चरं ब्रह्मा ब्रह्मचर्यमखण्डितम् ॥ ६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V06

| id = BTN_C01_S03_V06_B1

| text =

'कुमारो नाम भगवान् स्वयं स्वस्मादजायत ।

दिदेश ब्रह्मणे ब्रह्म ब्रह्मचर्ये स्थितो विभुः ॥

यस्मात् सनत्कुमारश्च ब्रह्मचर्यमपालयत् ।

यः स्थाणोः स्थाणुतां प्रादाद् भगवानव्ययो हरिः''। इति ब्राह्मे ॥ ६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V08

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तृतीयमृषिसर्गं वै देवर्षित्वमुपेत्य सः ।

| verse_line2 = तन्त्रं सात्वतमाचष्ट नैष्कर्म्यं कर्मणां यतः ॥ ८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V08

| id = BTN_C01_S03_V08_B1

| text =

'अवतारस्तृतीयोऽस्य देवर्षिः प्रथितो दिवि ।

महिदासस्त्वैतरेयो यस्तन्त्रं नारदेऽवदत्''। इति च ॥ ८ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V09

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तुर्यं धर्मकलासर्गे नरनारायणावृषी ।

| verse_line2 = भूत्वाऽऽत्मोपशमोपेतमकरोद्दुश्चरं तमः ॥ ९ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V09

| id = BTN_C01_S03_V09_B1

| text =

धर्मकलासर्गः धर्मे स्वांशावतारः । लोकदृष्ट्याऽऽत्मशमोपेतम् ॥ ९ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V10

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पञ्चमः कपिलो नाम सिद्धेशः कालविप्लुतम् ।

| verse_line2 = प्रोवाचाऽऽसुरये साङ्ख्यं तत्त्वग्रामविनिर्णयम् ॥ १० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V10

| id = BTN_C01_S03_V10_B1

| text =

तन्त्रं साङ्ख्यं वेदानुसारि ।

पाद्मे च–

'कपिलो वासुदेवाख्यस्तन्त्रं साङ्ख्यं जगाद ह ।

ब्रह्मादिभ्यश्च देवेभ्यो भृग्वादिभ्यस्तथैव च ॥

तथैवाऽऽसुरये सर्ववेदार्थैरुपबृंहितम् ।

सर्ववेदविरुद्धं च कपिलोऽन्यो जगाद ह ॥

साङ्ख्यमाऽऽसुरयेऽन्यस्मै कुतर्कपरिबृंहितम्''। इति ॥ १० ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V11

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = षष्ठमत्रेरपत्यत्वं वृतः प्राप्तोऽनसूयया ।

| verse_line2 = आन्वीक्षिकीमलर्काय प्रह्लादादिभ्य ऊचिवान् ॥ ११ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V11

| id = BTN_C01_S03_V11_B1

| text =

आन्वीक्षिकीं तत्त्वविद्याम्–

'आन्वीक्षिकी कुतर्काख्या तथैवाऽऽन्वीक्षिकी परा''इति मात्स्ये ॥ ११ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V14

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ऋषिभिर्याचितो भेजे नवमं पार्थिवं वपुः ।

| verse_line2 = दुग्धवानोेषधीर्विप्रास्तेनायं च उशत्तमः ॥ १४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V14

| id = BTN_C01_S03_V14_B1

| text =

पृथुशरीराविष्टरूपम्–

'आविवेश पृथुं देवः शङ्खी चक्री चतुर्भुजः''इति पाद्मे ।

उश इच्छायाम् । सत्यकामः ॥ १४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V21

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ततः सप्तदशे जातः सत्यवत्यां पराशरात् ।

| verse_line2 = चक्रे वेदतरोः शाखा दृष्ट्वा पुंसोऽल्पमेधसः ॥ २१ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V21

| id = BTN_C01_S03_V21_B1

| text =

रामात् पूर्वमप्यस्ति व्यासावतारः–

'तृतीयं युगमारभ्य व्यासो बहुषु जज्ञिवान्''इति कौर्मे ॥ २१ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V23

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एकोनविंशे विंशतिमे वृष्णिषु प्राप्य जन्मनी ।

| verse_line2 = रामकृष्णाविति भुवो भगवानहरद्भरम् ॥ २३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V23

| id = BTN_C01_S03_V23_B1

| text =

आवेशो बलभद्रे ।

'शङ्खचक्रभृदीशेशः श्वेतवर्णो महाभुजः ।

आविष्टः श्वेतकेशात्मा शेषांशं रोहिणीसुतम्''।

इति महावाराहे ॥ २३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V24

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ततः कलौ सम्प्रवृत्ते सम्मोहाय सुरद्विषाम् ।

| verse_line2 = बुद्धो नाम्ना जिनसुतः कीकटेषु भविष्यति ॥ २४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V24

| id = BTN_C01_S03_V24_B1

| text =

'मोहनार्थं दानवानां बालरूपं पथि स्थितम् ।

पुत्रं तं कल्पयामास मूढबुद्धिर्जिनः स्वयम् ॥

ततः सम्मोहयामास जिनाद्यानसुरांशकान् ।

भगवान् वाग्भिरुग्राभिरहिंसावाचिभिर्हरिः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V26

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अवतारा ह्यसङ्ख्येया हरेः सत्वनिधेर्द्विजाः ।

| verse_line2 = यथा विदासिनः कुल्याः सरसः स्युः सहस्रशः ॥ २६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V26

| id = BTN_C01_S03_V26_B1

| text =

विदासिनः उन्नतात् भिन्नाद् वा । 'त्रिविधाः पुरुषा लोके नीचमध्य-विदासिनः''इति ब्राह्मे ।

'चतुर्धा वर्णरूपेण जगदेतद् विदासितम्''इति च ॥ २६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V28

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एते स्वांशकलाः पुंसः कृष्णस्तु भगवान् स्वयम् ।

| verse_line2 = इन्द्रारिव्याकुलं लोकं मृडयन्ति युगे युगे ॥ २८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V28

| id = BTN_C01_S03_V28_B1

| text =

एते प्रोक्तावताराः । मूलरूपी कृष्णः स्वयमेव ।

'जीवास्तत्प्रतिबिम्बांशा वराहाद्याः स्वयं हरिः ।

दृश्यते बहुधा विष्णुरैश्वर्यादेक एव तु''। इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ २८ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V30

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एतद्रूपं भगवतो ह्यरूपस्य चिदात्मनः ।

| verse_line2 = मायागुणैर्विरचितं महदादिभिरात्मनि ॥ ३० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V30

| id = BTN_C01_S03_V30_B1

| text =

एतत् जडरूपम् ।

'नारायणवराहाद्याः परमं रूपमीशितुः ।

जैवं तु प्रतिबिम्बाख्यं जडमारोपितं हरेः ॥

एवं हि त्रिविधं तस्य रूपं विष्णोर्महात्मनः''। इति पाद्मे ॥ ३० ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V31

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यथा नभसि मेघौघा रेणुर्वा पार्थिवोऽनिले ।

| verse_line2 = एवं द्रष्टरि दृश्यत्वमारोपितमबुद्धिभिः ॥ ३१ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V31

| id = BTN_C01_S03_V31_B1

| text =

दृश्यत्वं जडरूपत्वम् ।

'अविज्ञाय परं देहमानन्दात्मानमव्ययम् ।

आरोपयन्ति जनिमत् पञ्चभूतात्मकं जडम्''। इति स्कान्दे ॥ ३१ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V32

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतः परं यदव्यक्तमव्यूढगुणबृंहितम् ।

| verse_line2 = अदृष्टाश्रुतवस्तुत्वात् स जीवो यः पुनर्भवः ॥ ३२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V32

| id = BTN_C01_S03_V32_B1

| text =

अतः परं जडेश्वररूपयोः परम् । अव्यूढगुणबृंहितंं अनादिकाले कदाचिदप्य-नपगतसत्वादिगुणबृंहितम् । अदृष्टाश्रुतवस्तुत्वात् पुनर्भवः ॥ ३२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V33

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यत्रेमे सदसद्रूपे प्रतिषिद्धे स्वसंविदा ।

| verse_line2 = अविद्ययाऽऽत्मनि कृते इति तद्ब्रह्मदर्शनम् ॥ ३३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V33

| id = BTN_C01_S03_V33_B1

| text =

अविद्यया जीवे कृते परमेश्वरे प्रतिषिद्धे इति ब्रह्मदर्शनम् ॥ ३३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V34

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यद्येषोपरता देवी माया वैशारदी मतिः ।

| verse_line2 = सम्पन्न एवेति विदुर्महिमि्न स्वे महीयते ॥ ३४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V34

| id = BTN_C01_S03_V34_B1

| text =

विशारदः परमेश्वरः । तन्मतिः माया । यदा नैनं शोचयामीत्युपरता तदा सम्पन्न एव ॥ ३४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V35

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एवं जन्मानि कर्माणि ह्यकर्तुरजनस्य च । वर्णयन्ति स्म कवयो वेदगुह्यानि हृत्पतेः ॥ ३५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V35

| id = BTN_C01_S03_V35_B1

| text =

'अप्रयत्नात् स्वतन्त्रत्वात् फलानां च विवर्जनात् ।

क्रियायाश्च स्वरूपत्वादकर्तेति च तं विदुः ॥

कर्तृत्वं भ्रान्तिजं प्राहुरतत्तत्त्वविदो जनाः ।

ऐश्वर्यजं तु कर्तृत्वं सम्यक् तत्तत्त्ववेदिनः''। इति पाद्मे ३५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S03_V40

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इदं भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् ।

| verse_line2 = उत्तमश्लोकचरितं चकार भगवानृषिः ॥ ४० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V40

| id = BTN_C01_S03_V40_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे तृतीयोध्यायः ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S03_V40

| id = BTN_C01_S03_V40_B1

| text =

'धर्मः कं शरणं गतः''इत्यस्य तमेव व्यासरूपिणमिति परिहार उच्यते– 'इदं भागवतम्''इत्यादिना ॥ ४० ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 4

| title = चतुर्थोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S04_V04

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्य पुत्रो महायोगी समदृक् निर्विकल्पकः ।

| verse_line2 = एकान्तगतिरुन्निद्रो गूढो मूढ इवेयते ॥ ४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S04_V04

| id = BTN_C01_S04_V04_B1

| text =

निर्विकल्पकः । मदीयं तदीयमिति भेदमपहाय सर्वमीश्वराधीनमिति विज्ञाय स्थितः ।

'साम्यमीश्वररूपेषु सर्वत्र तदधीनताम् ।

पश्यति ज्ञानसम्पत्त्या विनिद्रो यः स योगवित्''। इति ब्राह्मे ॥ ४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S04_V13

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सूत उवाच—

| verse_line2 = द्वापरे समनुप्राप्ते तृतीये युगपर्यये ।

| verse_line3 = जातः पराशराद्योगी वासव्यां कलया हरेः ॥ १३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S04_V13

| id = BTN_C01_S04_V13_B1

| text =

तृतीये द्वापरे युगे पर्यवसानं प्राप्ते सति ॥ १३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S04_V17

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = दुर्भगांश्च जनान् वीक्ष्य मुनिर्दिव्येन चक्षुसा ।

| verse_line2 = सर्ववर्णाश्रमाणां यद् दध्यौ चिरममोघदृक् ॥ १७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S04_V17

| id = BTN_C01_S04_V17_B1

| text =

नित्यज्ञानस्य चिद्दृष्टिर्लोकदृष्ट्यपेक्षया–

'सर्वज्ञोऽप्यज्ञवद्देवः सर्वशक्तिरशक्तवत् ।

प्रत्यापयति लोकानामज्ञानं मोहनाय च''। इति कौर्मे ॥ १७ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S04_V24

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्त्रीशूद्रब्रह्मबन्धूनां त्रयी न श्रुतिगोचरा ।

| verse_line2 = कर्मश्रेयसि मूढानां श्रेय एवं भवेदिह ।

| verse_line3 = इति भारतमाख्यानं कृपया मुनिना कृतम् ॥ २४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S04_V24

| id = BTN_C01_S04_V24_B1

| text =

'भारतं ब्राह्मणादीनां वेदार्थपरिवित्तये ।

त एव वेदास्त्वन्येषां नर्ते तत्कस्यचित् सुखम्''। इति स्कान्दे ॥२४॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S04_V25

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एवं प्रवृत्तस्य सदा भूतानां श्रेयसि द्विजाः ।

| verse_line2 = सर्वात्मकेनाऽपि यदा नातुष्यद् हृदयं ततः ॥ २५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S04_V26

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नातिप्रसन्नहृदयः सरस्वत्यास्तटे शुचौ ।

| verse_line2 = वितर्कयन् विविक्तस्थ इदं चोवाच धर्मवित् ॥ २६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S04_V26

| id = BTN_C01_S04_V26_B1

| text =

अतोषोऽनलम्बुद्धिः ।

'श्रुत्वा कथां न तुष्यामि हरेरद्भुतकर्मणः''इति मात्स्ये ।

अप्रसादश्च स एव ।

'कः प्रसन्नो भवेद् दिव्यां कथां शृण्वन् हरेः पराम्''इति च ॥२५,२६॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S04_V27

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = धृतव्रतेन हि मया छन्दांसि गुरवोऽग्नयः ।

| verse_line2 = मानिता निर्व्यलीकेन गृहीतं चानुशासनम् ॥ २७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S04_V27

| id = BTN_C01_S04_V27_B1

| text =

आचारापेक्षया धृतव्रतत्वादिपरिपूर्णस्य ॥ २७ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S04_V29

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अथापि बत मे दैह्यो ह्यात्मा चैवाऽत्मना विभुः ।

| verse_line2 = असम्पन्न इवाऽभाति ब्रह्मवर्चस्विसत्तमः ॥ २९ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S04_V29

| id = BTN_C01_S04_V29_B1

| text =

दैह्यः देहरूपः । आत्मना विभुः स्वत एव व्याप्तः ।

'तस्य सर्वावतारेषु न विशेषोऽस्ति कश्चन ।

देहदेहिविभेदश्च न परे विद्यते क्वचित् ॥

सर्वेऽवतारा व्याप्ताश्च सर्वे सूक्ष्माश्च तत्त्वतः ।

ऐश्वर्ययोगाद् भगवान् क्रीडत्येवं जनार्दनः''॥ इति महासंहितायाम् ।

अवतारप्रयोजनासम्पत्त्याऽसम्पन्न इव । ब्रह्मवर्चसयुक्तानामुत्तमः ॥२९॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S04_V30

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = किं वा भागवता धर्मा न प्रायेण निरूपिताः ।

| verse_line2 = प्रियाः परमहंसानां त एव ह्यच्युतप्रियाः ॥ ३० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S04_V30

| id = BTN_C01_S04_V30_B1

| text =

पुनरपेक्षितत्वान्न प्रायेण निरूपिताः ।

'यथा तु भारते देवो न तथाऽन्येषु केषुचित् ।

उच्यते न तथाऽपीशं जानन्त्यज्ञा जनार्दनम्''। इति स्कान्दे ॥ ३० ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S04_V31

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्यैवं खिन्नमात्मानं मन्यमानस्य खिद्यतः ।

| verse_line2 = कृष्णस्य नारदोऽभ्यागादाश्रमं प्रागुदाहृतम् ॥ ३१ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S04_V31

| id = BTN_C01_S04_V31_B1

| text =

खेदोऽनलम्बुद्धिः ।

'अतुष्टिरप्रसादश्च खेदोऽतृप्तिस्तथैव च ।

अनलत्वं वदन्त्येते सर्वे पर्यायवाचकाः''। इति ब्राह्मे ।

मन्यमानस्य स्वेच्छया ॥ ३१ ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S04

| id = BTN_C01_S04_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे चतुर्थोऽध्यायः ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 5

| title = पञ्चमोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S05_V02

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नारद उवाच—

| verse_line2 = पाराशर्य महाभाग भवतः कच्चिदात्मना ।

| verse_line3 = परितुष्यति शारीर आत्मा मानस एव वा ॥ २ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S05_V02

| id = BTN_C01_S05_V02_B1

| text =

शारीरमानसयोरभेदादुभयथाऽपि युज्यते । स्वतन्त्रत्वादात्मनैव ह्यलम्बुद्धिः ॥ २ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S05_V04

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जिज्ञासितमधीतं च ब्रह्म यत्तत् सनातनम् ।

| verse_line2 = तथाऽपि शोचस्यात्मानमकृतार्थ इव प्रभो ॥ ४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S05_V04

| id = BTN_C01_S05_V04_B1

| text =

शोचसि प्रकाशयसि ।

'अजस्रेण शोचिषा शोशुचानः''इति श्रुतिः ॥ ४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S05_V05

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्यास उवाच—

| verse_line2 = अस्त्येव मे सर्वमिदं त्वयोक्तं, तथाऽपि नात्मा परितुष्यते मे ।

| verse_line3 = तत्मूलमव्यक्तमगाधबोधं, पृच्छामहे त्वाऽऽत्मभवात्मभूतम् ॥ ५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S05_V05

| id = BTN_C01_S05_V05_B1

| text =

'ज्ञानशक्तिस्वरूपोऽपि ह्यज्ञाशक्तं वदेद्धरिः ।

अज्ञानां मोहनायेशस्तेन मुह्यन्ति मोहिताः''। इति पाद्मे ॥ ५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S05_V09

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यथा धर्मादयो ह्यर्था मुनिवर्यानुवर्णिताः ।

| verse_line2 = न तथा वासुदेवस्य महिमा ह्यनुवर्णितः ॥ ९ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S05_V09

| id = BTN_C01_S05_V09_B1

| text =

धर्मादीनामल्पकथनेन पूर्तिः । न वासुदेवमहिम्नोऽतिकथितस्यापि ॥ ९ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S05_V10

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न यद्वचश्चित्रपदं हरेर्यशो

| verse_line2 = जगत्पवित्रं न गृणीत कर्हिचित् ।

| verse_line3 = तद्वायसं तीर्थमुशन्ति मानसा

| verse_line4 = न यत्र हंसा न्यपतन् मिमङ्क्षया ॥ १० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S05_V10

| id = BTN_C01_S05_V10_B1

| text =

वायसं तीर्थं वयोमात्रानुजीवि शास्त्रम् ॥ १० ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S05_V12

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नैष्कर्म्यमप्यच्युतभाववर्जितं

| verse_line2 = न शोभते ज्ञानमलं निरञ्जनम् ।

| verse_line3 = कुतः पुनः शश्वदभद्रमीश्वरे

| verse_line4 = न चार्षितं कर्म यदप्यकारणम् ॥ १२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S05_V12

| id = BTN_C01_S05_V12_B1

| text =

परोक्षज्ञानं न शोभते । अपरोक्षज्ञानं न भक्त्या विनोत्पद्यते ।

'यस्य देवे परा भक्तिः''

'यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः'''यद्वासुदेवशरणा विदुरञ्जसैव''इत्यादेः ॥ १२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S05_V13

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतो महाभाग भवानमोघदृक्

| verse_line2 = शुचिश्रवाः सत्यरतो धृतव्रतः ।

| verse_line3 = उरुक्रमस्याखिलबन्धमुक्तये

| verse_line4 = समाधिनाऽनुस्मर यद्विचेष्टितम् ॥ १३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S05_V13

| id = BTN_C01_S05_V13_B1

| text =

शुचिश्रवाः विष्णुः । समाधिना समाधिभाषया । स्मरणं ग्रन्थकृतिः ।

'स्मरन्ति च''इत्यादेः ॥ १३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S05_V15

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जुगुस्पिसं धर्मकृतेऽनुशासनं

| verse_line2 = स्वभावरक्तस्य महान् व्यतिक्रमः ।

| verse_line3 = यद्वाक्यतो धर्म इतीतरस्थितो

| verse_line4 = न मन्यते तस्य निवारणं जनः ॥ १५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S05_V15

| id = BTN_C01_S05_V15_B1

| text =

प्रवृत्तिधर्मकृते ॥ १५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S05_V16

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विचक्षणोऽस्यार्हति वेदितुं विभो-

| verse_line2 = रनन्तपारस्य निवृत्तितः सुखम् ।

| verse_line3 = प्रवर्तमानस्य गुणैरनात्मन-

| verse_line4 = स्ततो भवान् दर्शय चेष्टितं विभोः ॥ १६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S05_V16

| id = BTN_C01_S05_V16_B1

| text =

अनन्तपारस्य विभोः सकाशाद् यत् सुखम् ॥ १६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S05_V20

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इदं हि विश्वं भगवानिवेतरो

| verse_line2 = यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवः ।

| verse_line3 = तद्धि स्वयं वेद भवांस्तथापि

| verse_line4 = प्रादेशमात्रं भवतः प्रदर्शितम् ॥ २० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S05_V20

| id = BTN_C01_S05_V20_B1

| text =

इतरोऽपि भगवान् विश्वमिव । स्वातन्त्र्यात् ॥ २० ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S05_V27

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्मिंस्तदा लब्धरुचेर्महामते

| verse_line2 = प्रियश्रवस्यस्खलिता मतिर्मम ।

| verse_line3 = ययाऽहमेतत् सदसत् स्वमायया

| verse_line4 = पश्ये मयि ब्रह्मणि कल्पितं परे ॥ २७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S05_V27

| id = BTN_C01_S05_V27_B1

| text =

मयि स्थिते ब्रह्मणि । स्थीयतामत्रेतीश्वरेच्छया कल्पितम् ॥ २७ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S05_V40

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = त्वमप्यदभ्रश्रुत विश्रुतं विभोः

| verse_line2 = समाप्यते येन विदां बुभुत्सितम् ।

| verse_line3 = प्रख्याहि दुःखैर्मुहुरर्दितात्मनां

| verse_line4 = सङ्क्लेशनिर्वाणमुशन्ति नान्यथा ॥ ४० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S05_V40

| id = BTN_C01_S05_V40_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे पञ्चमोऽध्यायः ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S05_V40

| id = BTN_C01_S05_V40_B1

| text =

त्वमीश्वरोऽपि ॥ ४० ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 6

| title = षष्टोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S06_V11

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्फीतान् जनपदान् तत्र पुरग्रामव्रजाकरान् ।

| verse_line2 = खेटान् पट्टनवाटीश्च वनान्युपवनानि च ॥ ११ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S06_V11

| id = BTN_C01_S06_V11_B1

| text =

'मृगयाजीविनां खेटो वाटी पुष्पोपजीविनाम् ।

ग्रामो बहुजनाकीर्णो राजराजाश्रयं पुरम् ॥

जलस्थलायतिस्फीतं पट्टनं कीर्त्यते बुधैः''। इति स्कान्दे ॥ ११ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S06_V21

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रेमातिभारनिर्भिन्नपुलकाङ्गोऽतिनिर्वृतः ।

| verse_line2 = आनन्दसंप्लवे लीनो नापश्यमुभयं मुने ॥ २१ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S06_V21

| id = BTN_C01_S06_V21_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे षष्ठोऽध्यायः ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S06_V21

| id = BTN_C01_S06_V21_B1

| text =

उभयं द्वितीयं नापश्यं तमेवापश्यम् ॥ २१ ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 7

| title = सप्तमोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S07_V02

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सूत उवाच—

| verse_line2 = ब्रह्मनद्याः सरस्वत्याः आश्रमः पश्चिमे तटे ।

| verse_line3 = शम्याप्रास इति प्रोक्त ऋषीणां सत्रवर्धनः ॥ २ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S07_V02

| id = BTN_C01_S07_V02_B1

| text =

शम्यां प्रास्य तत्र शालां कृत्वा यत्र यज्ञः क्रियते स शम्याप्रासः ॥२॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S07_V04

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भक्तियोगेन मनसि सम्यक् प्रणिहितेऽमले ।

| verse_line2 = अपश्यत् पुरुषं पूर्णं मायां च तदपाश्रयाम् ॥ ४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S07_V04

| id = BTN_C01_S07_V04_B1

| text =

भक्तियोगेन सम्यक् प्रणिहिते लोकानां मनसि ॥ ४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S07_V14

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भर्तुः प्रियं द्रौणिरिति स्म पश्यन्

| verse_line2 = कृष्णासुतानां स्वपतां शिरांसि ।

| verse_line3 = अपाहरद्विप्रियमेतदस्य

| verse_line4 = जुगुप्सितं कर्म विगर्हयन्ती ॥ १४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S07_V15

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = माता शिशूनां निधनं सुतानां

| verse_line2 = निशम्य घोरं परितप्यमाना ।

| verse_line3 = तदाऽरुदद् बाष्पकलाकुलाक्षी

| verse_line4 = तां सान्त्वयन्नाह किरीटमाली ॥ १५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S07_V15

| id = BTN_C01_S07_V15_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे सप्तमोऽध्यायः ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S07_V15

| id = BTN_C01_S07_V15_B1

| text =

स्वात्मन एव विप्रियं न भर्तुः । प्रयोजनाभावाद् विप्रियमिव च अस्य प्रियमिति हि प्रस्वापोक्तम् ॥

स्वप्नोऽयम्–

'पार्थानुयातमात्मानं द्रौणिः स्वप्ने ददर्श ह ।

बन्धनं चाऽत्मनस्तत्र द्रौपद्या चैव मोक्षणम् ॥ इति स्कान्दे ।

तस्मान्नैषीकविरोधः ॥ १४-१५ ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 8

| title = अष्टमोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S08_V23

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तथा परमहंसानां मुनीनाममलात्मनाम् ।

| verse_line2 = भक्तियोगविधानार्थं कथं पश्येमहि स्त्रियः ॥ २३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S08_V23

| id = BTN_C01_S08_V23_B1

| text =

भक्तियोगविधानविषयम् ॥ २३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S08_V28

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विपदः सन्तु नः शश्वत् तत्र तत्र जगत्पते ।

| verse_line2 = भवतो दर्शनं यत्स्यादपुनर्भवदर्शनम् ॥ २८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S08_V28

| id = BTN_C01_S08_V28_B1

| text =

अपुनर्भवं दर्शयति ॥ २८ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S08_V31

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मन्ये त्वां कालमीशानं अनादिनिधनं परम् ।

| verse_line2 = समं चरन्तं सर्वत्र भूतानां यन्मिथः कलिः ॥ ३१ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S08_V31

| id = BTN_C01_S08_V31_B1

| text =

तत्तद्योग्यतया समत्वम् ॥ ३१ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S08_V41

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ते वयं नामरूपाभ्यां यदुभिः सह पाण्डवाः ।

| verse_line2 = भवतो दर्शनं यर्हि हृषीकाणामिवेशितुः ॥ ४१ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S08_V41

| id = BTN_C01_S08_V41_B1

| text =

यर्हि भवतो दर्शनं तदा यदूनामस्माकं च नामरूपे ॥ ४१ ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S08

| id = BTN_C01_S08_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे अष्टमोऽध्यायः ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 9

| title = नवमोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S09_V05

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नैनो राज्ञः प्रजाभर्तुः धर्मो युद्धे वधो द्विषाम् ।

| verse_line2 = इति मे न तु बोधाय कल्पते शाश्वतं वचः ॥ ५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S09_V05

| id = BTN_C01_S09_V05_B1

| text =

'यः पदातिं हन्ति स भवति चातुर्मास्ययाजी यः सादिनं सोऽग्निष्टोमस्य यो हन्ति गजरथौ सोऽश्वमेधराजसूयाभ्याम्''इत्यादि शाश्वतं वचः ॥ ५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S09_V45

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शितविशिखहतो विशीर्णदंसः क्षतजपरिप्लुत आततायिनो मे ।

| verse_line2 = प्रसभमभिससार मद्वधार्थं स भवतु मे भगवान् मुदे मुकुन्दः ॥ ४५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S09_V45

| id = BTN_C01_S09_V45_B1

| text =

'असङ्गश्चाव्यथोऽभेद्योऽनिग्राह्योऽशोष्य एव च ।

विद्धोऽसृगञ्चितो बद्ध इति विष्णुः प्रदृश्यते ॥

असुरान् मोहयन् देवः क्रीडयैव सुरेष्वपि ।

मानुषान् मध्यया दृष्ट्या न मुक्तेषु कथञ्चन''। इति स्कान्दे ॥ ४५ ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S09

| id = BTN_C01_S09_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे नवमोध्यायः ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 10

| title = दशमोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S10_V0

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निशम्य भीष्मोक्तमथाच्युतोदितं

| verse_line2 = प्रवृत्तिविज्ञानविधूतविभ्रमः।

| verse_line3 = शशास गामिन्द्र इवाजिताश्रयः

| verse_line4 = प्रणिध्युपात्तामनुजानुवर्तितः ॥ ४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S10_V0

| id = BTN_C01_S10_V04_B1

| text =

'अमात्या मन्त्रिणो दूताः श्रेणयश्च पुरोहिताः ।

पुरं जनपदं चेति सप्त प्रणिधयः स्मृताः''। इति ब्राह्मे ॥ ४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S10_V20

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अश्रूयन्ताऽशिषः सत्यास्तत्र तत्र द्विजेरिताः ।

| verse_line2 = नानुरूपाऽनुरूपाश्च निर्गुणस्य गुणात्मनः ॥ २० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S10_V20

| id = BTN_C01_S10_V20_B1

| text =

'पालनानुग्रहजयान् गौणेऽण्डे संस्थितो हरिः ।

करोत्यसौ बहिःसंस्थो न करोतीव निर्गुणः''। इति पाद्मे ॥

अतो नानुरूपानुरूपाश्च ॥ २० ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S10_V22

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्त्रिय ऊचुः—

| verse_line2 = स वै किलायं पुरुषः पुरातनो

| verse_line3 = य एक आसीदविशेष आत्मनि ।

| verse_line4 = अग्रे गुणेभ्यो जगदात्मनीश्वरे

| verse_line5 = निमीलितात्मा निशि सुप्तशक्तिषु ॥ २२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S10_V22

| id = BTN_C01_S10_V22_B1

| text =

सत्वादिशक्तिषु ॥ २२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S10_V23

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स एव भूयो निजवीर्यचोदितां

| verse_line2 = स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम् ।

| verse_line3 = अनामरूपात्मनि रूपनामनी

| verse_line4 = विधित्समानोऽनुससार शास्तिकृत् ॥ २३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S10_V23

| id = BTN_C01_S10_V23_B1

| text =

'श्रीर्भूर्दुर्गेति या भिन्ना जीवमाया महात्मनः ।

आत्ममाया तदिच्छा स्याद् गुणमाया जडात्मिका''।

इति महासंहितायाम् ॥

'अप्रसिद्धेस्तद्गुणानामनामाऽसौ प्रकीर्तितः ।

अप्राकृतत्वात् रूपस्याप्यरूपोऽसावुदीर्यते''। इति वासुदेवाध्यात्मे ॥२३॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S10_V26

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदा ह्यधर्मेण तमोऽधिका नृपाः

| verse_line2 = जीवन्ति तत्रैष हि सात्वतः किल ।

| verse_line3 = धर्मं भगं सत्यमृतं दयां यशो

| verse_line4 = भवाय रूपाणि दधद्युगे युगे ॥ २६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S10_V26

| id = BTN_C01_S10_V26_B1

| text =

सात्त्विकानामनुग्राहकः ।

'अगुणोऽपि परो देवो ह्यनुगृह्णाति सात्त्विकान् ।

देवांस्तु मानवान् मध्यानुपेक्ष्य क्लेश्यतेऽसुरान्''। इति ब्रह्मदर्शने ।

'सात्त्वतः सात्त्विकस्नेहात् सत्त्वो ह्यानन्दरूपतः''इति ब्रह्मवैवर्ते ।

'धारकत्वाद्धर्मरूपो ह्यैश्वर्यादेर्भगो ह्यसौ ।

सत्य आनन्दरूपत्वादृतो ज्ञानस्वरूपतः ॥

यशो ह्यलं प्रसिद्धत्वाद् दया हि करुणाकरः''। इति तन्त्रभागवते ।

एवंविधगुणस्वरूपाणि रूपाणि दधद् युगे युगे ॥ २६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S10_V31

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एताः पुरा स्त्रीत्वमवाप्तये समं

| verse_line2 = निरस्तशोकं बत साधु कुर्वते ।

| verse_line3 = यासां गृहात्पुष्करलोचनः पतिः

| verse_line4 = न जात्वपैत्याकृतिभिः हृदि स्पृशन् ॥ ३१ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S10_V31

| id = BTN_C01_S10_V31_B1

| text =

'अग्निपुत्रा महात्मानस्तपसा स्त्रीत्वमापिरे ।

भर्तारं च जगद्योनिं वासुदेवमजं विभुम्''। इति महाकौर्मे ॥ ३१ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S10_V33

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अजातशत्रुः पृतनां गोपीथाय मधुद्विषः ।

| verse_line2 = परेभ्यः शङ्कितः स्नेहात् प्रायुङ्क्त चतुरङ्गिणीम् ॥ ३३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S10_V33

| id = BTN_C01_S10_V33_B1

| text =

स्नेहमात्रात् ॥ ३३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S10_V37

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्र तत्र च तत्रत्यैर्हरिः प्रत्युद्यतार्हणः ।

| verse_line2 = सायं भेजे दिशं पश्चाद्गविष्ठो गां गतस्तदा ॥ ३७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S10_V37

| id = BTN_C01_S10_V37_B1

| text =

गविष्ठ आदित्यः ।

'असौ वाव गविष्ठोऽप्सूदेत्यप्स्वस्तमेति''इति माध्यन्दिनायनश्रुतिः ॥ ३७ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S10_V46

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यर्ह्यम्बुजाक्षाञ्चति माधवो भवान्

| verse_line2 = कुरून् मधून् वाऽथ सुहृद्दिदृक्षया ।

| verse_line3 = तत्राब्दकोटिप्रतिमः क्षणो भवेद्

| verse_line4 = रविं विनाऽक्ष्णामिव नस्तवाच्युत ॥ ४६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S10_V46

| id = BTN_C01_S10_V46_B1

| text =

कुरूणां मधूनां च नः ॥ ४६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S10_V75

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यत्तदीशनमीशस्य प्रकृतिस्थोऽपि तद्गुणैः ।

| verse_line2 = न युज्यते सदाऽऽत्मस्थैर्यथा बुद्धिस्तदाश्रया ॥ ७५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S10_V75

| id = BTN_C01_S10_V75_B1

| text =

तदाश्रया बुद्धिः । तज्ज्ञानिनामपि प्रकृतिस्थानां न तत्सङ्गः । किमु तस्येति व्यत्यासदृष्टान्तः ।

'व्यत्यासोऽनन्वयश्चैव प्रसिद्धोऽभूत एव च ।

सर्वसंहारिकश्चेति दृष्टान्तः पञ्चधा स्मृतः''। इति ब्राह्मे ॥ ७५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S10_V76

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तं मेनिरे खला मूढाः स्त्रैणं चानुव्रतं हरेः ।

| verse_line2 = अप्रमाणविदो भर्तुरीश्वरं मतयो यथा ॥ ७६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S10_V76

| id = BTN_C01_S10_V76_B1

| text =

मतयो यथा यथामति मेनिरे ॥ ७६ ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S10

| id = BTN_C01_S10_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे दशमोऽध्यायः ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 11

| title = एकादशोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S11_V19

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ब्राह्मणा ऊचुः—

| verse_line2 = पार्थ प्रजाविता साक्षादिक्ष्वाकुरिव मानवः ।

| verse_line3 = ब्रह्मण्यः सत्यसन्धश्च रामो दाशरर्थियथा ॥ १९ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S11_V19

| id = BTN_C01_S11_V19_B1

| text =

रामो दाशरथिर्यथा । अधिकदृष्टान्तः ।

'ऊर्णनाभ्यादिको विष्णोर्विष्णुर्विष्णोस्तथैव च ।

विष्णुर्जीवस्य दृष्टान्त ऊनसाम्याधिकः क्रमात्''॥ इति ब्राह्मे ॥ १९ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S11_V31

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स राजपुत्रो ववृधे आशु शुक्ल इवोडुपः ।

| verse_line2 = आपूर्यमाणः पितृभिः काष्ठाभिरिव सोऽन्वहम् ॥ ३१ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S11_V31

| id = BTN_C01_S11_V31

| text =

'पूरयन्ति दिशः सोमं देवा गावः सरस्वती''इति गारुडे ॥ ३१ ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S11

| id = BTN_C01_S11_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे एकादशोऽध्यायः ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 12

| title = द्वादशोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S12_V05

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रत्युज्जग्मुः प्रहर्षेण प्राणांस्तन्व इवाऽगतान् ।

| verse_line2 = अभिसङ्गम्य विधिवत्परिष्वङ्गाभिवन्दनैः ॥ ५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12_V05

| id = BTN_C01_S12_V05_B1

| text =

'तत्प्राणे प्रपन्न उदतिष्ठत्''इति श्रुतिः ॥ ५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S12_V12

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्युक्तो धर्मराजेन सर्वं तत्समवर्णयत् ।

| verse_line2 = यथानुभूतं भ्रमता विना यदुकुलक्षयम् ॥ १२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12_V12

| id = BTN_C01_S12_V12_B1

| text =

यदुकुलक्षयं एष्यत् ।

'शापं श्रुत्वा ब्राह्मणानामुद्धवः खिन्नमानसः ।

उदासीनं तथा कृष्णमिव सुप्रीतमेव च ॥

नशिष्यमाणं स्वकुलं स्वर्यियासुं च केशवम् ।

ज्ञात्वा पप्रच्छ भगवत्स्वरूपं तमुपह्वरे ॥

मैत्रेयोऽपि तदैवाऽगाद् जिज्ञासुस्तत्त्वमुत्तमम् ।

तयोरदात् स भगवान् ज्ञानं निर्मलमञ्जसा ॥

षडि्वंशद्वत्सरात् पूर्वं स्वर्गतेः पुरुषोत्तमः ।

प्रेषयामास च हरिरुद्धवं बदरीमनु ॥

कलापग्रामिणां वक्तुमेतत् तत्त्वमशेषतः ।

विदुरं तीर्थयात्रास्थमन्तराले स उद्धवः ॥

दृष्ट्वा नशिष्यमाणं च कुलं जिगमिषुं हरिम् ।

कथयित्वा बदर्यां च कलापग्रामवासिनाम् ॥

प्रोच्य तत्त्वमशेषेण वासुदेवमुखोद्गतम् ।

षडि्वंशद्वर्षगमने पुनरागतिमात्मनः ॥

तेषामुक्त्वा पुनः कृष्णसन्निधौ विचचार ह ।

मैत्रेयो विदुरायैतदूचिवान् कृष्णचोदितः ॥

विदुरः पाण्डवानां च विना यदुविनाशनम् ।

षडि्वंशद्वर्षतः पूर्वं ज्ञात्वाऽप्यप्रियमेव तत् ॥

नावोचद् विदुरो धीमांस्तस्मान्नाप्रियमावदेत्''। इति पाद्मे ॥

'तावच्छशास क्षितिमेकचक्रामेकातपत्रामजितेन पार्थः''। इति चोपरि ।

'विदुरं चागतं पुनः''। इति च ।

भारते चैकविंशद्वर्षात् पूर्वं विदुरस्य युधिष्ठिरभाव उक्तः ॥ १२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S12_V15

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अबिभ्रदर्यमा दण्डं यथाघमघकारिषु ।

| verse_line2 = यावद्बभार शूद्रत्वं शापाद्वर्षशतं यमः ॥ १५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12_V15

| id = BTN_C01_S12_V15_B1

| text =

योऽर्यमा दण्डमबिभ्रत् स वर्षशतं यावच्छूद्रत्वं बभार ।

'न देवानां न दैवीनां सामस्त्येन जनिर्भुवि ।

अंशांशेनैव जायन्ते सर्वे त्वाजानजादयः''॥ १५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S12_V20

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रतिक्रिया न यस्येह कुतश्चित् कर्हिचित् प्रभो ।

| verse_line2 = स एष भगवान् कालः सर्वेषां नः समागतः ॥ २० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12_V20

| id = BTN_C01_S12_V20_B1

| text =

'संहर्ता भगवान् विष्णुः काल इत्यभिधीयते ।

अथवा गुणसर्वस्वं कालशब्दो व्यनक्ति हि''। इति हि स्कान्दे ॥२०॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S12_V28

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अथोदीचीं दिशं यातु स्वैरज्ञातगतिर्भवान् ।

| verse_line2 = इतोऽर्वाक्प्रायशः कालः पुंसां गुणविकर्षणः ॥ २८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12_V28

| id = BTN_C01_S12_V28_B1

| text =

स्वैरज्ञातगतिः विविक्तगतिः ॥ २८ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S12_V31

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अजातशत्रुः कृतमैत्रो हुताग्निर्विप्रान्नत्वा तिलगोवस्त्ररुग्मैः ।

| verse_line2 = गृहान्प्रविष्टो गुरुवन्दनाय न चापश्यत्पितरौ सौबलीं च ॥३१॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12_V31

| id = BTN_C01_S12_V31_B1

| text =

पितरौ कुन्तीधृतराष्ट्रौ । न चापश्यत् । तस्य मनसि तेषां विपद्भावो बभूव । अन्यथा महाभारतविरोधात् ।

स्कान्दे च–

'भीमसन्तर्जितो राज्ञस्त्वनुज्ञां प्राप्य यत्नतः ।

धृतराष्ट्रो वने वासमकरोद् वत्सरत्रयम् ॥

विदुरस्तद्दिदृक्षार्थमागतेषु वनं पुरात् ।

पाण्डवेषु तु राजानं प्रविश्यैकत्वमागतः ॥

ततो दावाग्निना दग्धं धृतराष्ट्रं च सौबलीम् ।

श्रुत्वा कुन्तीं च चिन्तां ते प्रापुः पाण्डुसुतास्तदा''॥

'तांस्तदा नारदो विद्वान् शमयामास धर्मवित् ।

उक्त्वोत्तमां गतिं तेषां निष्ठां तात्कालिकीं तथा''। इत्यादि ॥ ३१ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S12_V32

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्र सञ्जयमासीनं पप्रच्छोद्विग्नमानसः ।

| verse_line2 = गावद्गणे क्व नस्तातो वृद्धो हीनश्च नेत्रयोः ।

| verse_line3 = अम्बा वा हतपुत्राऽऽर्ता पितृव्यः क्व गतः सुहृत् ॥ ३२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12_V32

| id = BTN_C01_S12_V32_B1

| text =

ब्रह्माण्डे च–

'धृतराष्ट्रे मृते सूतः सञ्जयः पाण्डुसूनवे ।

गतिं शशंस कुन्त्याश्च गान्धारीधृतराष्ट्रयोः''॥ इत्यादि ॥।

पितृव्योऽपि धृतराष्ट्र एव । द्विरुक्तिस्तात्पर्यार्था ।

'यत्राधिकं तत्परता बहुवारमपि ध्रुवम् ।

तद्वदन्ति महाप्राज्ञा लोकवेदानुसारतः''। इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ ३२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S12_V34

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पितर्युपरते पाण्डौ सर्वान्नः सुहृदः शिशून् ।

| verse_line2 = अरक्षतां व्यसनतः पितृव्यौ क्व गतावितः ॥ ३४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12_V34

| id = BTN_C01_S12_V34_B1

| text =

पितृव्यौ गान्धारीधृतराष्ट्रौ ॥ ३४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S12_V37

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सञ्जय उवाच—

| verse_line2 = अहं च व्यंसितो राजन् पित्रोर्वः कुलनन्दन ।

| verse_line3 = न वेद साध्व्या गान्धार्या मुषितोऽस्मि महात्मभिः ॥ ३७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12_V37

| id = BTN_C01_S12_V37_B1

| text =

मुषितोऽस्मि इति प्रलापः ॥ ३७ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S12_V40

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = युधिष्ठिर उवाच—

| verse_line2 = नाहं वेद गतिं पित्रोर्भगवान् क्वगतावितः ।

| verse_line3 = अम्बा वा हतपुत्राऽऽर्ता क्व गता च तपस्विनी ।

| verse_line4 = कर्णधार इवापारे सीदतां पारदर्शनः ॥ ४० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12_V40

| id = BTN_C01_S12_V40_B1

| text =

क्व गतावित्यदृष्टापेक्षया ॥ ४० ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S12_V44

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यन्मन्यसे ध्रुवं लोकमध्रुवं चाथवोभयम् ।

| verse_line2 = सर्वथा हि न शोच्यास्ते स्नेहादन्यत्र मोहजात् ॥ ४४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12_V44

| id = BTN_C01_S12_V44_B1

| text =

अपरिहार्यत्वादशोच्याः ॥ ४४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S12_V51

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = धृतराष्ट्रः सह भ्रात्रा गान्धार्या च स्वभार्यया ।

| verse_line2 = दक्षिणेन हिमवता ऋषीणामाश्रमं गतः ॥ ५१ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12_V51

| id = BTN_C01_S12_V51_B1

| text =

गमनकाले सह भ्रात्रा ॥ ५१ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S12_V53

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्नात्वा त्रिषवणं तस्मिन् हुत्वा चाग्नीन् यथाविधि ।

| verse_line2 = अब्भक्ष उपशान्तात्मा स आस्तेऽ)विगतेक्षणः ॥ ५३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12_V53

| id = BTN_C01_S12_V53_B1

| text =

आस्त इत्याद्यतीतार्थे ।

'स एष तर्ह्यध्यास्त आसनं पार्थिवोचितम्''इत्यादिवत् ।

'सुप्तिङ्उपग्रहलिङ्गनराणां कालहलच्स्वरकर्तृयङां च ।

व्यत्ययमिच्छति शास्त्रकृदेषां सोऽपि च सिद्ध्यति बाहुलकेन''।

इति महाव्याकरणे ।

'व्यासादयो वर्तमानमतीतानागते तथा ।

व्यत्यस्यापि वदन्त्यद्धा मोहनार्थं दुरात्मनाम् ॥

पौर्वापर्यं यतो नैव सदैव परिवर्तनात् ।

अतश्च व्यत्ययादेतद्वदन्ति ज्ञानचक्षुषः''। इति ब्राह्मे ॥ ५३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S12_V55

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विज्ञानात्मनि संयोज्य क्षेत्रज्ञे प्रविलाप्य तम् ।

| verse_line2 = ब्रह्मण्यात्मानमाधारे घटाम्बरमिवाम्बरे ॥ ५५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12_V55

| id = BTN_C01_S12_V55_B1

| text =

'विज्ञानात्मा विरिञ्चोऽयं यस्तस्मिंल्लीयते जगत् ।

यादांसि सागरे यद्वत् स क्षेत्रज्ञे जनार्दने ॥

हृदिस्थे च स च व्याप्ते स्वात्मन्येकीभवत्युत ।

प्रलयौ भेदवन्तौ तु पूर्वोक्तौ ब्रह्मकृष्णयोः ॥

अन्तस्थस्य बहिष्ठे तु तस्य तस्मिन्नभेदतः''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ।

काले तस्य तत्र लयो भविष्यतीति ध्यानमात्रं विलापनम् ।

'अविद्यमानमपि यो ध्यायेतैवं विनिश्चितः ।

उच्यते तस्य कर्तेति तथैव मुनयोऽमलाः ।

जगद्विलापयामासुरित्युच्यन्तेऽथ तत्स्मृतेः ।

नच तत्स्मृतिमात्रेण लयो भवति निश्चितम्''। इति हि नारदीये ।

'स्वरूपं जायमानं च आकाशं च घटे द्विधा ।

स्वरूपं जायमाने तु घटे निर्भेदमेव हि ॥

भिन्नवद् व्यवहारस्य समर्थं तल्लये च तत् ।

तद्वदेवावतारेषु देहस्थश्च हरिः स्वयम् ॥

भिन्नवद् व्यवहाराय शक्तो लीने जगत्यपि ।

स एव पूर्ववज्ज्ञेयो निर्विशेषेण केशवः ॥

जायमानं घटे जाते जायते तल्लये तु न ।

तस्माद्भिन्नं महाकाशादेवं जीवोऽपि कीर्तितः ॥

उपाधेश्चैव नित्यत्वान्नैव जीवो विनश्यति ।

स्वरूपत्वादुपाधेश्च न भिन्नोपाधिकल्पनम् ॥

न चाभिन्नत्वमीशेन चिन्मात्रत्वं च युज्यते''। इति ब्रह्मतर्के ॥ ५५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S12_V56

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ध्वस्तमायागुणोद्रेको निरुद्धकरणाशयः ।

| verse_line2 = निवर्तिताखिलाहार आस्ते स्थाणुरिवाधुना॥ ५६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12_V56

| id = BTN_C01_S12_V56_B1

| text =

'त्रिगुणात्मिका तथा ज्ञानं विष्णुशक्तिस्तथैव च ।

मायाशब्देन भण्यन्ते शब्दतत्त्वार्थवेदिभिः''। इति नाममहोदधौ ॥

अत्र सत्वादयो मायागुणाः ॥ ५६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S12_V57

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स वा अद्यतनाद् राजा परतः पञ्चमेऽहनि ।

| verse_line2 = कलेवरं हास्यति ह तच्च भस्मीभविष्यति ॥ ५७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12_V57

| id = BTN_C01_S12_V57_B1

| text =

'परावरे तथैवाऽरादुभयार्थाभिधायिनः''इति च ॥ ५७ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S12_V59

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विदुरस्तु तदाश्चर्यं निशाम्य कुरुनन्दन ।

| verse_line2 = हर्षशोकयुतस्तस्माद् गन्ता तीर्थनिषेवकः ॥ ५९ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12_V59

| id = BTN_C01_S12_V59_B1

| text =

एतत्सर्वं पूर्वमेव ज्ञात्वा तस्मादेव कारणात् विदुरस्तीर्थानि ययौ ॥ ५९ ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S12

| id = BTN_C01_S12_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे द्वादशोऽध्यायः ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 13

| title = त्रयोदशोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S13_V02

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = व्यतीताः कतिचिन् मासास्तदा तु शतशो नृपः ।

| verse_line2 = ददर्श घोररूपाणि निमित्तानि भृगूद्वह ॥ २ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S13_V02

| id = BTN_C01_S13_V02_B1

| text =

मासशब्देनाहान्युच्यन्ते । तथाहि महाभारते–

'अहस्तु मासशब्दोक्तं यत्र चिन्तायुतं व्रजेत् ।

एवं संवत्सराद्यं च विपरीते विपर्ययः''। इति नाममहोदधौ ॥ २ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S13_V08

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अपि देवर्षिणाऽऽदिष्टः स कालः प्रत्युपस्थितः ।

| verse_line2 = यदाऽऽत्मनोऽङ्गमाक्रीडं भगवानुत्सिसृक्षति ॥ ८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S13_V08

| id = BTN_C01_S13_V08_B1

| text =

अङ्गं पृथिवीम् ।

'यदा त्यागादिरुच्येत पृथिव्याद्यङ्गकल्पना ।

तदा ज्ञेया न हि स्वाङ्गं कदाचिद् विष्णुरुत्सृजेत्''। इति ब्रह्मतर्के ॥८॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S13_V14

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मृत्युदूतः कपोतोऽग्नावुलूकः कम्पयन्मनः ।

| verse_line2 = प्रत्युलूकश्च हुङ्कारैरनिद्रौ शून्यमिच्छतः ॥ १४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S13_V14

| id = BTN_C01_S13_V14_B1

| text =

अग्नौ पदं करोति ।

'यदुलूको वदति मोघमेतद् यत् कपोतः पदमग्नौ कृणोति''इति हि श्रुतिः ॥ १४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S13_V34

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भगवानपि गोविन्दो ब्रह्मण्यो भक्तवत्सलः ।

| verse_line2 = कच्चित्पुरे सुधर्मायां सुखमास्ते सुहृद्वृतः ॥ ३४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S13_V34

| id = BTN_C01_S13_V34_B1

| text =

यथाऽन्येषां सुखं भविष्यति तथा । नित्यसुखत्वाद्धरेः ।

'अत्युत्तमानां कुशलप्रश्नो लोकसुखेच्छया ।

नित्यदाऽऽप्तसुखत्वात्तु न तेषां युज्यते क्वचित्''। इति नारदीये ॥३४॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S13_V39

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कच्चित्तेऽनामयं तात भ्रष्टतेजा विभासि मे ।

| verse_line2 = अलब्धमानोऽवज्ञातः किं वा तात चिरोषितः ॥ ३९ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S13_V39

| id = BTN_C01_S13_V39_B1

| text =

पूर्वं चिरोषितः ॥ ३९ ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S13

| id = BTN_C01_S13_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे त्रयोदशोऽध्यायः ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 14

| title = चतुर्दशोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S14_V10

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पत्न््नयास्तवापि मखक्लृप्तमहाभिषेक-

| verse_line2 = श्लाघिष्ठचारुकबरं कितवैः सभायाम् ।

| verse_line3 = स्पृष्टं विकीर्य पदयोः पतिताश्रुमुख्यो

| verse_line4 = यैस्तत्स्त्रियो न्यकृत तत् सविमुक्तकेश्यः ॥ १० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S14_V10

| id = BTN_C01_S14_V10_B1

| text =

यत् पादयोः पतिताश्रुप्रधानो यैः कबरं स्पृष्टं तत्स्त्रियः तत्पदयोः पतितत्वादेव । सविमुक्तकेश्यो न्यकृत ॥ १० ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S14_V21

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तद्वै धनुस्त इषवः स रथो हयास्ते

| verse_line2 = सोऽहं रथी नृपतयो यत आमनन्ति ।

| verse_line3 = सर्वं क्षणेन तदभूदसदीशरिक्तं

| verse_line4 = भस्मन् हुतं कुहकराद्धमिवोप्तमूषे ॥ २१ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S14_V21

| id = BTN_C01_S14_V21_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे चतुर्दशोऽध्यायः ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S14_V21

| id = BTN_C01_S14_V21_B1

| text =

स रथो हयास्ते । तादृशा इत्यर्थः । त इषव इतिवत् ।

'सदृशे वा प्रधाने वा कारणे वा तदित्ययम् ।

शब्दः सङ्घटते भेदे विद्यमानेऽपि तत्त्वतः''। इति ब्रह्मतर्के ।

तद्रथहयानां दाहोक्तेः ॥ २१ ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 15

| title = पञ्चदशोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S15_V01

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सूत उवाच—

| verse_line2 = वासुदेवाङ्घ्र्यभिध्यानपरिबृंहितरंहसा ।

| verse_line3 = भक्त्या निर्मथिताशेषकषायधिषणोऽर्जुनः ॥ १ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S15_V01

| id = BTN_C01_S15_V01_B1

| text =

ज्ञानिनां प्रारब्धस्यैव निर्मथनं योग्यस्यैव ।

'महता कारणेनैव प्रारब्धान्यपि कानिचित् ।

कर्माणि क्षयमायान्ति ब्रह्मदृष्टिमतः क्वचित्''। इति भविष्यत्पर्वणि ।

तेषामपि काम्यकर्मफलदृष्टेश्च ॥ १ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S15_V02

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = गीतं भगवता ज्ञानं यत्तत्सङ्ग्राममूर्धनि ।

| verse_line2 = कालकर्मतमोरुद्धं पुनरध्यगमद्विभुः ॥ २ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S15_V02

| id = BTN_C01_S15_V02_B1

| text =

तम आदिरोधश्च प्रारब्धकर्मणैव ।

'ज्ञानादिव्यक्तिरव्यक्तिः सुखदुःखादिकं तथा ।

सुदृष्टब्रह्मतत्त्वानां भवत्यारब्धकर्मणा । इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ २ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S15_V03

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशोको ब्रह्मसम्पत्या सञ्छिन्नद्वैतसंशयः ।

| verse_line2 = लीनप्रकृतिनैर्गुण्यादलिङ्गत्वादसम्भवः ॥ ३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S15_V03

| id = BTN_C01_S15_V03_B1

| text =

ब्रह्मसम्पत्तिरवगतिः ।

'भगवन्तं विनाऽन्यत्र प्रवृत्त्यादिप्रकाशनम् ।

प्रारब्धकर्मणैव स्यात् कदाचिज्ज्ञानिनामपि ।

तां द्वैतदृष्टिं मे देव छिन्धि ज्ञानवरासिना''। इति ब्राह्मे ।

तदेव सञ्छिन्नद्वैतसंशयत्वम् । लीनप्रकृतित्वं नैर्गुण्यं च लीनप्रकृतिनैर्गुण्यम् । तस्मादसूक्ष्मशरीरत्वाद् अनारब्धकर्ममूलत्वात् असम्भवः पुनरुत्पत्तिवर्जितः । ज्ञानोदयकाल एवैवंभूतः सन् पुनरध्यगच्छत् ।

'प्रकृतिं स्वात्मसंश्लिष्टां गुणान् सत्वादिकानपि ।

कर्माणि सूक्ष्मदेहं च जायमाना हरेर्दृशिः ॥

दहेदथापि सन्दग्धेन्धनवत् तत्पुनः पुनः ।

यावदारब्धकर्म स्यादाविर्वाऽपि तिरोव्रजेत्''। इति ब्रह्मतर्के ॥ ३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S15_V07

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वराट् पौत्रं विनीतं तमात्मनोऽनवमं गुणैः ।

| verse_line2 = तोयनीव्याः पतिं भूमेरभ्यषिञ्चद्गजाह्वये ॥ ७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S15_V07

| id = BTN_C01_S15_V07_B1

| text =

पौत्रत्वे योग्यत्वमनवमत्वम् ।

'इन्द्राद्युत्तमताऽन्येषां समता वा स्वके कुले ।

उत्तमत्वमुपास्त्यादियोग्यता वा निगद्यते''। इति च ब्रह्मतर्के ॥ ७ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S15_V10

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वाचं जुहाव मनसि तत्प्राण इतरे परम् ।

| verse_line2 = धृत्या ह्यपानं सोत्सर्गं तत्परत्वे ह्यजोहवीत् ॥ १० ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S15_V11

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = त्रित्वे हुत्वाऽथ पञ्चत्वं तच्चैकत्वेऽजुहोन्मुनिः ।

| verse_line2 = सर्वमात्मन्यजुहवीद्ब्रह्मण्यात्मानमव्यये ॥ ११ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S15_V11

| id = BTN_C01_S15_V11_B1

| text =

प्राणमपाने । तं व्याने । समानोदानौ तेषु । तांश्च मूलप्राणे । आत्मा हृदिस्थो विष्णुः । ब्रह्म सर्वगतम् ।

'उमा वागात्मिका रुद्राज्जाता सा मनआत्मनः ।

प्राणाह्वयात् स वायोश्च सोऽपानादात्मरूपतः ॥

स्वरूपादेव स व्यानादुदानो व्यानतस्तथा ।

तस्मात् समानो व्यानाच्चाप्यपानः प्राण एव च ॥

अपानात् तिसृभिश्चापि समानोदानयोर्जनिः ।

त्रयाणामथ पञ्चानामनाद्वा प्राणतो भवः ॥

एकस्यैव स्वरूपाणि प्राणस्यैतानि पञ्च च ।

स च प्राणो हरेर्जातो हृदिस्थादात्मनो मतः ॥

स आत्मा ब्रह्मणो जातो विश्वरूपाज्जनार्दनात् ।

एतेषां ब्रह्मपर्यन्तं विलयोत्पत्तिचिन्तनम् ॥

ब्रह्मयज्ञ इति प्रोक्तः सर्वसंसारमोचकः''। इति नारायणाध्यात्मे ।

'अस्यास्मिन् विलयो भावीत्येवं विज्ञानमाहुतिः ।

नतु तत्कालविलयस्त्वन्यो वा तस्य दर्शनात्''।

इति ब्रह्मतर्के ॥ १०-११ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S15_V13

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उदीचीं प्रविवेशाऽशां गतपूर्वां महात्मभिः ।

| verse_line2 = हृदि ब्रह्म ध्यायन् नाऽवर्तेत गतो यतः ॥ १३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S15_V13

| id = BTN_C01_S15_V13_B1

| text =

नाऽवर्तेत वीरगतिं गतः ॥ १३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S15_V15

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ते साधुकृतसर्वार्थाः ज्ञात्वाऽऽत्यन्तिकमात्मनः ।

| verse_line2 = मनसा धारयामासुर्वैकुण्ठचरणाम्बुजम् ॥ १५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S15_V15

| id = BTN_C01_S15_V15_B1

| text =

आत्मनः स्वरूपम् आत्यन्तिकं ज्ञात्वा ॥ १५ ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S15

| id = BTN_C01_S15_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे पञ्चदशोऽध्यायः ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 16

| title = षोडशोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S16_V05

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शौनक उवाच—

| verse_line2 = कस्य हेतोर्निजग्राह कलिं दिग्विजये नृपः ।

| verse_line3 = नृदेवचिह्नधृक् शूद्रः कोऽसौ गां यः पदाऽहनत् ॥ ५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S16_V05

| id = BTN_C01_S16_V05_B1

| text =

कोऽसौ इत्याक्षेपः । कलिम् इत्युक्तत्वात् ॥ ५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S16_V06

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्कथ्यतां महाभाग यदि विष्णुकथाश्रयम् ।

| verse_line2 = अथ वाऽस्य पदाम्भोजमकरन्दलिहां सताम् ॥ ६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S16_V06

| id = BTN_C01_S16_V06_B1

| text =

अथ इति पक्षान्तरे । वा यदि ॥ ६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S16_V07

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = किमन्यैरसदालापैरायुषो यदसद्व्ययः ।

| verse_line2 = क्षुद्रायुषां नृणामङ्ग मर्त्यानां मृतिच्छताम् ॥ ७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S16_V07

| id = BTN_C01_S16_V07_B1

| text =

अन्यथा चेदायुषोऽसद्व्ययः इत्यर्थः ।

'यद्यर्थे च विकल्पार्थे वाशब्दः समुदीर्यते''इति नाममहोदधौ ॥ ७ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S16_V09

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एतदर्थं हि भगवान् आहूतः परमर्षिभिः ।

| verse_line2 = अहो नृलोके पीयेत हरिलीलामृतं वचः ॥ ९ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S16_V09

| id = BTN_C01_S16_V09_B1

| text =

एतदर्थं हि मृत्युरुपहूतः । अहो नृलोके पीयेत इति ॥ ९ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S16_V17

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सारथ्यपार्षदसेवनसख्यदौत्य-

| verse_line2 = वीरासनानुगमनस्तवनप्रणामैः ।

| verse_line3 = स्निग्धेषु पाण्डुषु जगत्प्रणतस्य विष्णोः

| verse_line4 = भक्तिं करोति नृपतिश्चरणारविन्दे ॥ १७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S16_V17

| id = BTN_C01_S16_V17_B1

| text =

स्निग्धेषु पाण्डुषु विष्णोः सारथ्यादिभिर्विशेषतो भक्तिं करोति ॥ १७ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S16_V27

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = धरोवाच—

| verse_line2 = सत्यं शौचं दया दानं त्यागः सन्तोष आर्जवम् ।

| verse_line3 = शमो दमः तपः साम्यं तितिक्षोपरतिः श्रुतम् ॥ २७ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S16_V28

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ज्ञानं विरक्तिरैश्वर्यं शौर्यं तेजो धृतिः स्मृतिः ।

| verse_line2 = स्वातन्त्र्यं कौशलं कान्तिः सौभगं मार्दवं क्षमा ॥ २८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S16_V28

| id = BTN_C01_S16_V28_B1

| text =

त्यागो मिथ्याभिमानवर्जनम् ।

'मिथ्याभिमानविरतिस्त्याग इत्यभिधीयते''इति नारायणाध्यात्मे ॥

एकान्ततः शुभभागित्वं सौभाग्यम् ।

'शुभैकभागी सुभगो दुर्भगस्तद्विपर्ययः''इति गीताकल्पे ।

'शमः प्रियादिबुद्ध्युज्झा क्षमा क्रोधाद्यनुत्थितिः ।

महाविरोधकर्तुश्च सहनं तु तितिक्षणम्''॥ इति पाद्मे ।

'स्वयं सर्वस्य कर्तृत्वात् कुतस्तस्य प्रियाप्रिये''इति च पाद्मे ।

'प्रियमेव यतः सर्वमप्रियं नास्ति कुत्रचित् ।

स्वयमेव यतः कर्ता शान्तोऽतो हरिरीश्वरः''। इति ब्रह्मतर्के ॥ २७,२८ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S16_V29

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रागल्भ्यं प्रश्रयः शीलं सह ओजो बलं भगः ।

| verse_line2 = गाम्भीर्यं स्थैर्यमास्तिक्यं कीर्तिर्मानोऽनहङ्कृतिः ॥ २९ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S16_V29

| id = BTN_C01_S16_V29_B1

| text =

मानः परेषाम् ॥ २९ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S16_V30

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इमे चान्ये च भगवन्नित्या यत्र महागुणाः ।

| verse_line2 = प्रार्थ्या महत्वमिच्छद्भिः न च यान्ति स्म कर्हिचित् ॥३०॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S16_V30

| id = BTN_C01_S16_V30_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे षोडशोऽध्यायः ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S16_V30

| id = BTN_C01_S16_V30_B1

| text =

'गुणैः स्वरूपभूतैस्तु गुण्यसौ हरिरीश्वरः ।

न विष्णोर्न च मुक्तानां कोऽपि भिन्नो गुणो मतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ।

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 17

| title = सप्तदशोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S17_V02

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वृषं मृणालधवलं मेहन्तमिव बिभ्यतम् ।

| verse_line2 = वेपमानं पदैकेन सीदन्तं शूद्रपीडितम् ॥ २ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S17_V02

| id = BTN_C01_S17_V02_B1

| text =

बिभ्यतमिव मेहन्तम् ॥ २ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S17_V21

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = धर्मं ब्रवीषि धर्मज्ञ धर्मोऽसि वृषरूपधृक् ।

| verse_line2 = यदधर्मकृतः स्थानं सूचकस्यापि तद्भवेत् ॥ २१ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S17_V22

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अथवा देवमायाया नूनं गतिरगोचरा ।

| verse_line2 = चेतसो वचसश्चापि भूतानामिति निश्चयः ॥ २२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S17_V22

| id = BTN_C01_S17_V22_B1

| text =

असतां सूचकस्य न दोषः तथाऽपि सतां न सूचनीयमिति दर्शयितुम् । ज्ञातुं शक्यत्वाच्च राज्ञः ।

'यद्यधर्मः कृतः सद्भिर्न स वाच्यः कथञ्चन ।

असत्कृतमधर्मं तु वदन् धर्ममवाप्नुयात्''। इति व्यासस्मृतौ ।

तस्य गोचरत्वेऽपि भूतानामगोचरेति ज्ञापयितुं वा ॥ २१,२२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S17_V32

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न वर्तितव्यं तदधर्मबन्धो धर्मेण सत्येन च वर्तितव्ये ।

| verse_line2 = ब्रह्मावर्ते यत्र यजन्ति यज्ञैः यज्ञेश्वरं ब्रह्मवितानयज्ञाः ॥३२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S17_V32

| id = BTN_C01_S17_V32_B1

| text =

ब्रह्मयज्ञाः वितानयज्ञाश्च ॥ ३२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S17_V33

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यस्मिन् हरिर्भगवानिज्यमान इष्टात्ममूर्तिर्यजतां शं तनोति ।

| verse_line2 = कामानमोघान् स्थिरजङ्गमानां अन्तर्बहिर्वायुरिवेश आत्मा ॥ ३३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S17_V33

| id = BTN_C01_S17_V33_B1

| text =

इष्टात्ममूर्तिः इच्छातनुः ॥ ३३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S17_V40

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अथैतानि न सेवेत बुभूषु पुरुषः क्वचित् ।

| verse_line2 = विशेषतो धर्मशीलो राजा लोकपतिर्गुरुः ॥ ४० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S17_V40

| id = BTN_C01_S17_V40_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे सप्तदशोऽध्यायः ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S17_V40

| id = BTN_C01_S17_V40_B1

| text =

विहितातिरेकेण न सेवेत ॥ ४० ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 18

| title = अष्टादशोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S18_V03

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = उत्सृज्य सर्वतः सङ्गं विज्ञानार्जितसंस्थितिः ।

| verse_line2 = वैयासकेर्जहौ शिष्यो गङ्गायां स्वकलेवरम् ॥ ३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S18_V03

| id = BTN_C01_S18_V03_B1

| text =

'विज्ञानमात्मयोग्यं स्याज्ज्ञानं साधारणं स्मृतम्''इति भागवततन्त्रे ॥३॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S18_V13

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तुलयाम लवेनापि न स्वर्गं नापुनर्भवम् ।

| verse_line2 = भगवत्सङ्गिसङ्गस्य मर्त्यानां किमुताऽशिषः ॥ १३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S18_V13

| id = BTN_C01_S18_V13_B1

| text =

'सम्यक्स्वरूपस्याव्यक्तिरभावो जननस्य च ।

अल्पयत्नात् ततो वृद्धिहेतोः सत्सङ्गतिर्वरा''॥ इति वायुप्रोक्ते ॥ १३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S18_V19

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कुतः पुनर्गृणतो नाम तस्य महत्तमैकान्तपरायणस्य ।

| verse_line2 = योऽनन्तशक्तिर्भगवाननन्तो महद्गुणत्वाद्यमनन्तमाहुः ॥ १९ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S18_V19

| id = BTN_C01_S18_V19_B1

| text =

अनन्तः कालतो देशतश्च ॥ १९ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S18_V22

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यत्रानुरक्ताः सहसैव धीराः व्यपोह्य देहादिषु सङ्गमूढम् ।

| verse_line2 = व्रजन्ति तत्पारमहंस्यसत्यं यस्मिन्नहिंसोपरमश्च धर्मः ॥ २२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S18_V22

| id = BTN_C01_S18_V22_B1

| text =

परमहंसाश्रमप्राप्यं सत्यं ब्रह्म ॥ २२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S18_V26

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रतिरुद्धेन्द्रियप्राणमनोबुद्धिमुपारतम् ।

| verse_line2 = स्थानत्रयात्परं प्राप्तं ब्रह्मभूतमविक्रियम् ॥ २६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S18_V26

| id = BTN_C01_S18_V26_B1

| text =

'स्वतो मनःस्थितिर्विष्णौ ब्रह्मभाव उदाहृतः''इति ब्रह्माण्डे ॥ २६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S18_V29

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अभूतपूर्वः सहसा क्षुत्तृड्भ्यामर्दितात्मनः ।

| verse_line2 = ब्राह्मणं प्रत्यभूद्ब्रह्मन् मत्सरो मन्युरेव च ॥ २९ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S18_V29

| id = BTN_C01_S18_V29_B1

| text =

'अप्रीतिर्मद्वशो नायमिति मत्सर ईरितः''इति नाममहोदधौ ॥ २९ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S18_V36

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इत्युक्त्वा रोषताम्राक्षः वयस्यान् ऋषिबालकान् ।

| verse_line2 = कौशिक्यप उपस्पृश्य वाग्वज्रं विससर्ज ह ॥ ३६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S18_V36

| id = BTN_C01_S18_V36_B1

| text =

कौशिकी कुशपाणिः ॥ ३६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S18_V43

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अरक्ष्यमाणे नरदेवनामि्न

| verse_line2 = रथाङ्गपाणावयमङ्ग लोकः ।

| verse_line3 = तदा हि चोरप्रचुरो विनङ्क्ष-

| verse_line4 = त्यरक्ष्यमाणो विवरूथवत् क्षणात् ॥ ४३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S18_V43

| id = BTN_C01_S18_V43_B1

| text =

'सेना वरूथिनी प्रोक्ता वरूथो गुप्तिरुच्यते''इत्यभिधानम् ॥ ४३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S18_V44

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तदद्य नः पापमुपैत्यनन्वयं

| verse_line2 = यन्नष्टनाथस्य पशोर्विलुम्पकाः ।

| verse_line3 = परस्परं घ्नन्ति शपन्ति वृञ्जते

| verse_line4 = पशून् स्त्रियोऽर्थान् पुरुदस्यवो जनाः ॥ ४४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S18_V44

| id = BTN_C01_S18_V44_B1

| text =

'विड्राष्ट्रं पशुरुत्सेको भ्रमरश्चेति कथ्यते''इति च ॥ ४४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S18_V50

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = साधवः प्रायशो लोके परैर्द्वन्द्वेषु योजिताः ।

| verse_line2 = न व्यथन्ति न हृष्यन्ति यत आत्माऽ)गुणाश्रयः ॥ ५० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S18_V50

| id = BTN_C01_S18_V50_B1

| text =

स्वकृतो गुणः स्वस्यैव यतः ॥ ५० ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S18

| id = BTN_C01_S18_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे अष्टादशोऽध्यायः ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 19

| title = एकोनविंशोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S19_V17

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति स्म राजा व्यवसाययुक्तः

| verse_line2 = प्राचीनमूलेषुु कुशेषु धीरः ।

| verse_line3 = उदङ्मुखो दक्षिणकूल आस्ते

| verse_line4 = समुद्रपत्न््नयाः स्वसुते न्यस्तभारः ॥ १७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S19_V17

| id = BTN_C01_S19_V17_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्भागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे एकोनविंशोऽध्यायः ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S19_V17

| id = BTN_C01_S19_V17_B1

| text =

गङ्गायामुदक एव किञ्चिद्दक्षिणभागे प्रासादे । तथाहि महाभारते ॥ १७ ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 1

| section_num = 20

| title = विंशोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C01_S20_V04

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C01

| verse_type = shloka

| verse_line1 = श्यामं सदाऽऽपीच्यवयोङ्गलक्ष्म्या

| verse_line2 = स्त्रीणां मनोज्ञं रुचिरस्मितेन ।

| verse_line3 = प्रत्युत्थिता मुनयश्चाऽसनेभ्यः

| verse_line4 = तल्लक्षणज्ञा अपि गूढवर्चसम् ॥ ४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S20_V04

| id = BTN_C01_S20_V04_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे विंशोऽध्यायः ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S20_V04

| id = BTN_C01_S20_V04_author-note

| text =

॥ प्रथमः स्कन्धः समाप्तः ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C01_S20_V04

| id = BTN_C01_S20_V04_B1

| text =

'कैशोरयौवनाभ्यन्तः काल आपीच्यमुच्यते''इत्यभिधानात् ॥ ४ ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 2

| section_num = 1

| title = प्रथमोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S01_V01

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = श्रीशुक उवाच—

| verse_line2 = वरीयानेष ते प्रश्नः कृतो लोकहितं नृप ।

| verse_line3 = आत्मवित्सम्मतः पुंसां श्रोतव्यादिषु यः परः ॥ १ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S01_V01

| id = BTN_C02_S01_V01_B1

| text =

यः पर इति ॥ १ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S01_V02

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = श्रोतव्यानीह राजेन्द्र नृणां सन्ति सहस्रशः ।

| verse_line2 = अपश्यतामात्मतत्वं गृहेषु गृहमेधिनाम् ॥ २ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S01_V02

| id = BTN_C02_S01_V02_B1

| text =

अपश्यताम् निद्रया ॥ २ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S01_V03

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = निद्रया ह्रियते नक्तं व्यवायेन नवं वयः ।

| verse_line2 = दिवा चार्थेहया राजन् कुटुम्बभरणेन वा ॥ ३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S01_V04

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = देहापत्यकलत्रादिष्वात्मदैन्येष्वसत्स्वपि ।

| verse_line2 = तेषु प्रसक्तो निधनं पश्यन्नपि न पश्यति ॥ ४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S01_V04

| id = BTN_C02_S01_V04_B1

| text =

असत्सु अभद्रेषु । 'सद्भावे साधुभावे च''इति वचनात् ॥ ४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S01_V07

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्रायेण मुनयो राजन्निवृत्ता विधिनिषेधतः ।

| verse_line2 = नैर्गुण्यस्था रमन्ते स्म गुणानुकथने हरेः ॥ ७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S01_V07

| id = BTN_C02_S01_V07_B1

| text =

ध्यानापेक्षया प्रायेण । नैर्गुण्यस्था मुक्ताः ।

'एतत्सामगायन्नास्ते''इति श्रुतेः ॥ ७ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S01_V08

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इदं भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् ।

| verse_line2 = अधीतवान् द्वापरादौ पितुर्द्वैपायनादहम् ॥ ८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S01_V08

| id = BTN_C02_S01_V08_B1

| text =

द्वापरे आदौ च । कृष्णावतारापेक्षया ।

'व्यासः षट्शतवर्षीयो धृतराष्ट्रमजीजनत्''। इति स्कान्दे ॥ ८ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S01_V09

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = परिनिष्ठितोऽपि नैर्गुण्य उत्तमश्लोकलीलया ।

| verse_line2 = गृहीतचेता राजर्षे आख्यानं यदधीतवान् ॥ ९ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S01_V09

| id = BTN_C02_S01_V09_B1

| text =

परिनिष्ठितोऽपि मुक्तिरस्य भविष्यतीति निश्चितोऽपि ।

'उदरं संशयः प्रोक्तः परिनिष्ठा विनिश्चयः''। इत्यभिधाने ॥

'ऋष्युत्तमा देवताश्च विमुक्तौ परिनिश्चिताः ।

तथाप्यधिकसौख्यार्थं यतन्ते शुभकर्मसु ।

विमुक्तास्तु स्वभावेन नित्यं ध्यानादितत्पराः''। इति गारुडे ॥ ९ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S01_V18

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नियच्छेद्विषयेभ्योऽक्षान्मनसा बुद्धिसारथिः ।

| verse_line2 = मनः कर्मभिराक्षिप्तं शुभार्थे धारयेद्धिया ॥ १८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S01_V18

| id = BTN_C02_S01_V18_B1

| text =

शुभार्थे भगवति ॥ १८ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S01_V19

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तत्रैकावयवं ध्यायेदव्युच्छिन्नेन चेतसा ।

| verse_line2 = मनो निर्विषयं युंक्त्वा ततः किञ्चिन्न संस्मरेत् ।

| verse_line3 = पदं तत्परमं विष्णोर्मनो यत्र प्रसीदति ॥ १९ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S01_V19

| id = BTN_C02_S01_V19_B1

| text =

विषयेभ्यो निर्गत्य तत्रैव मनो युंक्त्वाऽन्यन्न स्मरेत् ॥ १९ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S01_V21

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यस्यां सन्धार्यमाणायां योगिनो भक्तिलक्षणः ।

| verse_line2 = आशु सम्पद्यते योग आश्रयं भद्रमीक्षतः ॥ २१ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S01_V21

| id = BTN_C02_S01_V21_B1

| text =

भद्रं हरिम् ॥ २१ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S01_V22

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = राजोवाच—

| verse_line2 = यथा सन्धार्यते ब्रह्मन् धारणा यत्र सम्मता ।

| verse_line3 = यादृशी वा हरेदाशु पुरुषस्य मनोमलम् ॥ २२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S01_V22

| id = BTN_C02_S01_V22_B1

| text =

यच्छब्दः प्रश्ने । 'यतश्चोदेति सूर्यः''। इत्यादिवत् ।

'यच्छब्दस्तु परामर्शे प्रश्नार्थे चापि भण्यते''। इत्यभिधाने ॥ २२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S01_V23

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = श्रीशुक उवाच—

| verse_line2 = जितासनो जितश्वासो जितसङ्गो जितेन्द्रियः ।

| verse_line3 = स्थूले भगवतो रूपे मनः सन्धारयेद्धिया ॥ २३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S01_V23

| id = BTN_C02_S01_V23_B1

| text =

यथेत्यस्य जितासन इत्यादि । यत्र स्थूले । यादृशीत्यस्य विशेष इत्यादि ॥ २३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S01_V24

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशेषस्तस्य देहोऽयं स्थविष्ठश्च स्थवीयसाम् ।

| verse_line2 = यत्रेदं दृश्यते विश्वं भूतं भव्यं भवच्च यत् ॥ २४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S01_V24

| id = BTN_C02_S01_V24_B1

| text =

विशेष आण्डकोशः ।

'शिलावत्तस्य देहोऽयमाण्डकोशस्तु सावृतिः ।

तत्तन्त्रत्वान्न तत्संस्थदुःखभोगोऽस्य न क्वचित्''।

इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ २४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S01_V25

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आण्डकोशे शरीरेऽस्मिन्सप्तावरणसंयुते ।

| verse_line2 = वैराजः पुरुषो योऽसौ भगवान्धारणाश्रयः ॥ २५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S01_V25

| id = BTN_C02_S01_V25_B1

| text =

'आण्डकोशो विराट्प्रोक्तो विशेषेण प्रकाशनात् ।

वैराजस्तद्गतो विष्णुरथवा सर्वतो वरः''। इति भागवततन्त्रे ॥२५॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S01_V26

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पातालमेतस्य हि पादमूलं पठन्ति पार्ष्णिप्रपदे रसातलम् ।

| verse_line2 = महातलं विश्वसृजस्सुगुल्फौ तलातलं वै पुरुषस्य जङ्घे ॥२६॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S01_V26

| id = BTN_C02_S01_V26_B1

| text =

प्रतिमापेक्षयाऽङ्गानि स्वरूपापेक्षया तज्जानि तदाश्रितानि च ॥ २६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S01_V31

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = छन्दांस्यनन्तस्य गिरो गृणन्ति दंष्ट्राऽर्यमेन्दूडुगणा द्विजानि ।

| verse_line2 = हासो जनोन्मादकरी च माया दुरन्तसर्गो यदपाङ्गमोक्षः ॥३१॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S01_V31

| id = BTN_C02_S01_V31_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये द्वितीयस्कन्धे प्रथमोऽध्यायः ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S01_V31

| id = BTN_C02_S01_V31_B1

| text =

बहुरूपत्वाद्दंष्ट्रार्यमेन्दू इत्यादि ।

'प्रतिमापेक्षयाङ्गानि भूरादीनि स्वरूपतः ।

तदाश्रितानि तज्जानि बह्वङ्गत्वं बहुत्वतः''। इति ब्रह्मतर्के ॥ ३१ ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 2

| section_num = 2

| title = द्वितीयोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V02

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = शब्दस्य हि ब्रह्मण एष पन्था यन्नामभिर्ध्यायति धीरपार्थैः ।

| verse_line2 = परिभ्रमंस्तत्र न विन्दतेऽर्थान् मायामये वासनया शयानः ॥२॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V02

| id = BTN_C02_S02_V02_B1

| text =

एष हरिः । यदपार्थैर्ध्यायति । तत्रार्थान्न विन्दते ॥ २ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V03

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अतः कविर्नामसु यावदर्थः स्यादप्रमत्तो व्यवसायबुद्धिः ।

| verse_line2 = सिद्धेऽन्यथार्थे न यतेत तत्तत् परिश्रमं तत्र समीक्षमाणः ॥३॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V03

| id = BTN_C02_S02_V03_B1

| text =

'सर्वनामा यतो विष्णुस्तदन्यार्थान्न तु स्मरेत् ।

स्मरंस्तु यावदर्थः स्यादन्यथा स्वात्महा स्मृतः''। इति ब्रह्माण्डे ॥३॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V06

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एवं स्वचित्ते स्वत एव सिद्ध आत्माप््रिायोऽर्थो भगवाननन्तः ।

| verse_line2 = तं निर्वृतो नियतार्थो भजेत संसारहेतूपरमश्च यत्र ॥ ६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V06

| id = BTN_C02_S02_V06_B1

| text =

'एतमितः प््रोत्याभिसम्भविताऽस्मि''इति नियतार्थः ॥ ६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V07

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स सर्वविद्हृद्यनुभूश्च सर्व आत्मा यथा सुप्तजनेक्षितैकः ।

| verse_line2 = तं सत्यमानन्दनिधिं भजेत सर्वात्मनाऽतोऽन्यत आत्मघातः ॥ ७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V07

| id = BBTN_C02_S02_V07_B1

| text =

'यथैकस्तु बहून्सुप्तानसुप्तः पश्यति प्रभुः ।

एवमीशो बहून् जीवानज्ञान्पश्यति नित्यदृक्''। इति व्योमसंहितायाम् ।

'स्वप्नेन शारीरमभिप्रहत्यासुप्तः सुप्तानभिचाकशीति''। इति च ।

'यथेष्टभवनाद्विष्णुरनुभूः परिकीर्तितः ।

उदधिः कर्मणामीशः सर्वः पूर्णगुणो यतः ॥

सत्यः केवलसारत्वान्नियमो नियतेरजः''। इति बृहत्संहितायाम् ॥७ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V13

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अदीनलीलाहसितेक्षणोल्लसद्भ्रूभङ्गसंसूचितभूर्यनुग्रहम् ।

| verse_line2 = ईक्षेत चिन्तामयमेनमीश्वरं यावन्मनो धारणयाऽवतिष्ठते ॥ १३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V13

| id = BTN_C02_S02_V13_B1

| text =

चिन्तामयं चिन्ताप्रधानम् ।

'यस्मात्सञ्चिन्तितो विष्णुश्चिन्तितं प्रददात्यजः ।

तस्माच्चिन्तामयं देवं वदन्ति ज्ञानचक्षुषः''। इति च ॥ १३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V15

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यावन्न जायेत परावरेऽस्मिन् विश्वेश्वरे द्रष्टरि भक्तियोगः ।

| verse_line2 = तावत्स्थवीयः पुरुषस्य रूपं क्रियावसाने प्रयतः स्मरेत ॥ १५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V15

| id = BTN_C02_S02_V15_B1

| text =

स्थवीयः पातालमेतस्येत्यादि ॥ १५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V16

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्थिरं सुखञ्चासनमास्थितो यतिः

| verse_line2 = यदा जिहासुरिममङ्ग लोकम् ।

| verse_line3 = काले च देशे च मनो न सज्जेत्

| verse_line4 = प्राणान्नियच्छेन्मनसा जितासुः ॥ १६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V16

| id = BTN_C02_S02_V16_B1

| text =

'भक्त्या प्राणं वशं नीत्वा जितप्राणो भवत्युत''। इति षाड्गुण्ये ॥ १६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V17

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मनश्च बुध्याऽमलया नियम्य

| verse_line2 = क्षेत्रज्ञ एतां निनयेत्तमात्मनि ।

| verse_line3 = आत्मानमात्मन्यवरुध्य धीरो

| verse_line4 = लब्धोपशान्तिर्विरमेत कृत्यात् ॥ १७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V17

| id = BTN_C02_S02_V17_B1

| text =

'जीवस्थो भगवान्विष्णुः क्षेत्रज्ञ इति गीयते ।

देहस्थोऽपि स एवात्मा व्याप्तोऽप्यात्मेति भण्यते''। इति तत्त्वनिर्णये ।

'हरौ हरेर्भवेन्नीतिस्तदेकत्वस्य चिन्तनम् ।

अन्यत्र तन्नियम्यादिचिन्तनं नीतिरुच्यते''। इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ १७ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V18

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न यत्र कालोऽनिमिषां परः प्रभुः

| verse_line2 = कुतो नु देवा जगतां य ईशिरे ।

| verse_line3 = न यत्र सत्वं न रजस्तमश्च

| verse_line4 = न वै विकारो न महान् प्रधानम् ॥ १८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V18

| id = BTN_C02_S02_V18_B1

| text =

कालो वायुः ।

'हरिश्च प्रकृतिश्चैव ब्रह्मवायू तथैव च ।

सुपर्णशेषरुद्राश्च शक्रः सूर्ययमावपि ॥

अग्निर्यमानुजश्चैव कालशब्देरिताः क्रमात् ।

पूर्वोक्तास्त्वपरोक्तानां प्रभवः सर्वशो मताः''।इत्युद्दामसंहितायाम् ॥ १८ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V21

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नाभ्यां स्थितं हृद्यवरोप्य तस्माद्

| verse_line2 = उदानगत्योरसि तं नयेन्मुनिः ।

| verse_line3 = ततोऽनुसन्धाय धिया मनस्वी

| verse_line4 = स्वतालुमूलं शनकैर्नयेत ॥ २१ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V22

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्माद्भ्रुवोरन्तरमुन्नयेत

| verse_line2 = निरुद्धसप्ताश्वपथोऽनपेक्षः ।

| verse_line3 = स्थित्वा मुहूर्तार्धमकुण्ठदृष्टि-

| verse_line4 = र्निर्भिद्य मूर्धन्विसृजेत्परं गतः ॥ २२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V22

| id = BTN_C02_S02_V22_B1

| text =

उदानगत्या ब्रह्मनाड्या । 'अथैकयोर्ध्व उदानः''इति श्रुतेः ।

'प्राणापानाविडायां च पिङ्गलायां च वर्ततः ।

व्यानः सन्धिषु सर्वत्र उदानो ब्रह्मनाडिगः ॥

सर्वत्रैव समानस्तु समं चरति सर्वगः''। इति भारते ॥

परं चिन्तयन् ॥ २१,२२ ॥॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V23

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदि प्रयास्यत्यथ पारमेष्ठ्यं वैहायसानामुत यद्विहारम् ।

| verse_line2 = अष्टाधिपत्यं गुणसन्निवाये सहैव गच्छेन्मनसेन्द्रियैश्च ॥ २३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V24

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = योगेश्वराणां गतिमामनन्ति बहिस्त्रिलोक्याः पवनान्तरात्मा ।

| verse_line2 = न कर्मभिस्तां गतिमाप्नुवन्ति विद्यातपोयोगसमाधिभाजाम् ॥ २४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V24

| id = BTN_C02_S02_V24_B1

| text =

'चिन्मात्राणीन्द्रियाण्याहुर्मुक्तानामन्यदैव तु ।

तान्येव जडयुक्तानि ह्यभिन्नानि स्वरूपतः''। इति ब्राह्मे ॥

पवनस्यापि अन्तरात्मा यः तम् । पवनश्चान्तरात्मा चेति वा ।

'ईयुस्त्रीन् कर्मणा लोकान् ज्ञानेनैव तदुत्तरान् ।

तत्र मुख्या हरिं यान्ति तदन्ये वायुमेव तु ॥

अपक्वा ये न ते यान्ति वायुं वा हरिमेव वा ।

स्थानमात्राश्रितास्ते तु पुनर्जनिविवर्जिताः''। इति ब्रह्मतर्के ॥ २३,२४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V25

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वैश्वानरं याति विहायसा गतः

| verse_line2 = सुषुम्नया ब्रह्मपथेन शोचिषा ।

| verse_line3 = विधूतकल्कोऽथ हरेरुदस्तात्

| verse_line4 = प्रयाति चक्रं नृप शैंशुमारम् ॥ २५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V25

| id = BTN_C02_S02_V25_B1

| text =

हरेः शैंशुमारं चक्रम् । वैश्वानरोदस्तात् ।

'वैश्वानरे द्युनद्यां वा सूर्ये वा देह एव वा ।

विधूय सर्वपापानि यान्ति किंस्तुघ्नकेशवम्''। इति ब्रह्माण्डे ॥ २५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V26

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = योऽन्तः पचति भूतानां यस्तपत्यण्डमध्यगः ।

| verse_line2 = सोऽग्निर्वैश्वानरो मार्गो देवानां पितृणां मुनेः ॥ २६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V26

| id = BTN_C02_S02_V26_B1

| text =

'पितृयानं देवयानं ब्रह्मयानमिति त्रिधा ।

गच्छन्वैश्वानरं याति तस्मान्मार्गः स ईरितः''॥ २६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V27

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = देवयानं पिङ्गलाभिरहान्येति शतायुषा ।

| verse_line2 = रात्रीरिडाभिः पितृणां विषुवत्तां सुषुम्नया ॥ २७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V27

| id = BTN_C02_S02_V27_B1

| text =

'दक्षिणाः पिङ्गलाः सर्वा इडा वामाः प्रकीर्तिताः ।

नाड्योऽथ मध्यमा प्रोक्ता सुषुम्ना वेदपारगैः''। इति भागवततन्त्रे ।

'देवयानस्यमार्गस्था अहःशब्दाभिसञ्ज्ञिताः ।

पितृयानस्यमार्गस्था रात्रिशब्दाह्वया मताः''। इति बृहत्तन्त्रे ॥

'शतायुर्मरणं चैव कालिकं परमावृतिः''। इत्यभिधाने ॥

पिङ्गलाभिः शतायुषा अहःसञ्ज्ञं देवयानम् इति । इडाभी रात्रिसञ्ज्ञं पितृयानम् ।

'विषुवत्ता ब्रह्मयानं विशेषेण सुखं यतः ।

पिङ्गला देवयानं स्यात्पिङ्गाख्यसुखदं यतः ॥

इडाऽन्नदानात्पितृणामेवं मार्गाः प्रकीर्तिताः''। इति ब्रह्मतर्के ॥ २७ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V28

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तद्विश्वनाभिं त्वभिपद्य विष्णोरणीयसा विरजेनात्मनैकम् ।

| verse_line2 = नमस्कृतं ब्रह्मविदामुपैति कल्पायुषो यद्विबुधा रमन्ते ॥२८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V28

| id = BTN_C02_S02_V28_B1

| text =

'अशेषजगदाधारः शिंशुमारो हरिः परः ।

सर्वे ब्रह्मविदो नत्वा तं यान्ति परमं पदम्''। इति ब्रह्माण्डे ॥

तद्विष्णोर्विश्वाधारं रूपं प्रतिपद्य यत्र कल्पायुषः तं महर्लोकं उपैति ।

'मन्वन्तरायुषः स्वर्ग्या महर्लोके तु काल्पिकाः ।

आब्रह्मणो जनाद्यास्तु महर्लोकेऽपि ये वराः''। इति ब्राह्मे ॥ २८ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V30

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न यत्र शोको न जरा न मृत्युर्नाधिर्न चोद्वेग ऋते कुतश्चित् ।

| verse_line2 = यश्चित्ततोदः क्रिययाऽनिदंविदां दुरन्तदुःखप्रभवानुदर्शनात् ॥ ३० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V30

| id = BTN_C02_S02_V30_B1

| text =

ऋते सत्यलोके । अनिदंविदाम् अब्रह्मविदाम् । दुरन्तदुःखं च प्रभवश्च ।

'सर्वदुःखविहीना ये मुक्ताः प्रायस्तु तादृशाः ।

अमुक्तास्तु जनाद्येषु विशेषेण तु सत्यगाः''। इति वाराहे ॥

'विष्णोर्लोकं तदैवैके यान्ति कालान्तरे परे ।

आज्ञयैव हरेः केचिदपूर्तेः केचिदञ्जसा ।

विहृत्यैवान्यलोकेषु मुच्यन्ते ब्रह्मणा सह''। इति वामने ॥ ३० ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V31

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ततो विशेषं प्रतिपद्य निर्भय-

| verse_line2 = स्तेनात्मनाऽपोऽनलमूधर्ि्न च त्वरन् ।

| verse_line3 = ज्योतिर्मयो वायुमुपेत्य काले

| verse_line4 = वाय्वात्मना खं बृहदात्मलिङ्गम् ॥ ३१ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V31

| id = BTN_C02_S02_V31_B1

| text =

ब्रह्मणा सह । विशेषं पृथिवीम् । तेनात्मना पृथिव्यात्मना । ज्योतिर्मय अग्निप्रधानः ।

'आकाशवत् सर्वगतश्च नित्यः''इति परमात्मसदृशं किञ्चित् ।

'ज्ञानिनः प्रलये सर्वे ब्रह्मणा सह पार्थिवम् ।

परमात्मानमाविश्य वारिस्थं तत्समन्विताः ॥

अग्निस्थं तद्युताश्चैव तेन नीताश्च वायुगम् ।

नभोगतं तेन नीता मनःस्थं तद्युतास्तथा ॥

ततो बुद्धिस्थमीशेशं ततोऽहङ्कारगं हरिम् ।

ततो विज्ञाननामानं महत्तत्त्वगतं हरिम् ॥

तत आनन्दनामानमव्यक्तस्थं जनार्दनम् ।

प्राप्य नावृत्तिमायान्ति शान्तिभूता निरामयाः ॥

येषां पदान्तरापेक्षा वाय्वादीनां महात्मनाम् ।

आवृत्य ते पुनर्यान्ति ज्ञानिनोऽपि निरामयाः ।

अनावृत्तिमसंमूढाः परानन्दैकभागिनः''। इति ब्रह्मतर्के ॥

'भूम्यब्गमन्ननामानं प्राणमग्न्यादिसंस्थितम् ।

मानसं मन आदिस्थं विज्ञानं महति स्थितम् ॥

आनन्दमव्यक्तगतं क्रमशो यान्ति देवताः ।

ब्रह्माद्याः केचिदेवात्र तदन्ये क्रमशोऽपरान्''।

इति बृहत्तन्त्रे ॥ ३१ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V32

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = घ्राणेन गन्धं रसनेन वै रसं

| verse_line2 = रूपन्तु दृष्ट्या स्पर्शं त्वचैव ।

| verse_line3 = श्रोत्रेण चोपेत्य नभोगुणं तत्

| verse_line4 = प्रायेण नावृत्तिमुपैति योगी ॥ ३२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V32

| id = BTN_C02_S02_V32_B1

| text =

'पञ्चेन्द्रियैर्ये विषया एष्टव्याः सर्वतो वराः ।

मानसांश्चाखिलान् प्राप्य मुक्तौ मोदन्ति देवताः ।

तथोद्रिक्तनिजानन्दा नित्यानन्दा असंवृताः''। इति षाड्गुण्ये ॥ ३२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V33

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स भूतसूक्ष्मेन्द्रियसन्निकर्षात्

| verse_line2 = सनातनोऽसौ भगवाननादिः ।

| verse_line3 = मनोमयं देवमयं विकार्यं

| verse_line4 = संसाद्य मत्या सह तेन याति ॥ ३३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V33

| id = BTN_C02_S02_V33_B1

| text =

भूतसूक्ष्मेन्द्रियैश्च सह अनादिर्भगवानाकाशगो मनोमयं याति । नादवत्त्वात् सनातनः ।

'नादेन तेन महता सनातन इति स्मृतः''। इति मोक्षधर्मे ॥

विविधकार्ययुक्तं विकार्यम् । देवमयं देवप्रधानम् ।

'मनःस्थितो हरिर्नित्यं सर्वदेवेषु संस्थितः ।

देवप्रधानकाल्लोकान्करोत्यनुगतः सदा''। इति वाराहे ॥

भूतसूक्ष्माणि पञ्चभूतानि जीवाश्च ।

'पञ्चभूतैश्च शब्दाद्यैरिन्द्रियैर्जीवराशिभिः ।

युक्त आकाशगो विष्णुर्मनःस्थमुपगच्छति''। इति वामने ।

योऽसावनादिर्मनोमयस्तमिति वा । विपर्ययश्चेत्तस्यैव गन्तृत्वमिति ज्ञापयितुम् । मतिस्थेन तेन मनःस्थेन च सह विज्ञानतत्वं याति ॥३३॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V34

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विज्ञानतत्वं गुणसन्निरोधं तेनाऽत्मनाऽऽत्मानमुपैति शान्तिम् ।

| verse_line2 = आनन्दमानन्दमयोऽवसाने सर्वात्मके ब्रह्मणि वासुदेवे ॥ ३४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V35

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = एतां गतिं भागवतो गतो यः स वै पुनर्नेह विषज्जतेऽङ्ग ।

| verse_line2 = एते सृती ते नृप वेदगीते त्वयाऽभिपृष्टेऽथ सनातने च ।

| verse_line3 = ये द्वे पुरा ब्रह्मण आह पृष्टः आराधितो भगवान् वासुदेवः ॥३५॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V35

| id = BTN_C02_S02_V35_B1

| text =

गुणसन्निरोधं निर्गुणं वासुदेवम् । वासुदेवे एतां गतिं गतो न विषज्जते ।

'वासुदेवाश्रिता देवा ब्रह्माद्या मुक्तबन्धनाः ।

भेददृष्ट्याभिमानेन चावृत्तिं नैव यान्ति ते ॥

भुञ्जते तु पृथग्भोगान्नानन्दं तत्स्वरूपकम् ।

स्वरूपं च पृथक्तेषामाविष्टग्रहवद्भवेत्''इति ब्रह्माण्डे ॥ ३४,३५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V36

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = न ह्यतोऽन्यः शिवः पन्थाः विश्रुतः संसृताविह ।

| verse_line2 = वासुदेवे भगवति भक्तियोगो यतो भवेत् ॥ ३६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V36

| id = BTN_C02_S02_V36_B1

| text =

यद् भगवानाह । अतो भागवताख्याद्ग्रन्थात् शिवः पन्था न ॥ ३६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V37

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भगवान् ब्रह्म कार्त्स्न्येन त्रिरन्वीक्ष्य मनीषया ।

| verse_line2 = तद्धि ह्यपश्यत्कूटस्थे रतिरात्मन् यतो भवेत् ॥ ३७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V37

| id = BTN_C02_S02_V37_B1

| text =

तद्भागवतं पुराणम् अपश्यत् ।

'नित्यज्ञानेन सिद्धं च पुनः पुनरवेक्षते ।

लीलयैव हरिर्देवो दुष्टानां मोहनाय च''।

इति ब्रह्मतर्के ॥ ३७ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V38

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भगवान्सर्वभूतेषु लक्षितश्चात्मना हरिः ।

| verse_line2 = दृश्यैर्बुध्यादिभिर्द्रष्टा लक्षणैरनुमापकैः ॥ ३८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V38

| id = BTN_C02_S02_V38_B1

| text =

लक्षितश्चास्मिन् पुराणे बुद्ध्यादीनां पारवश्यदर्शनादन्यो नियन्ताऽस्तीति ।

'समाधावसमाधौ च निःस्वतन्त्रस्य देहिनः ।

अन्यो नियन्ता भगवान्वासुदेवः परः प्रभुः''इति ब्रह्मतर्के ॥ ३८ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V39

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्मात्सर्वात्मना राजन्हरिः सर्वत्र सर्वदा ।

| verse_line2 = श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्च स्मर्तव्यो भगवान्नृणाम् ॥ ३९ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V39

| id = BTN_C02_S02_V39_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये द्वितीयस्कन्धे द्वितीयोऽध्यायः ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V39

| id = BTN_C02_S02_V39_B1

| text =

यस्मात् भगवतैष एवोक्तः तस्मात् स एव श्रोतव्यादिः ॥ ३९ ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 2

| section_num = 3

| title = तृतीयोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V10

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अकामः सर्वकामो वा मोक्षकाम उदारधीः ।

| verse_line2 = तीव्रेण भक्तियोगेन यजेत पुरुषं परम् ॥ १० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V10

| id = BTN_C02_S02_V10_B1

| text =

'अकामो धर्मकामो वा मोक्षकामोऽपि यो भवेत् ।

अथवा सर्वकामो यः स विष्णुं पुरुषं यजेत्''। इति स्कान्दे ॥१०॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S02_V17

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आयुर्हरति वै पुंसामुद्यन्नस्तं च यन्नसौ ।

| verse_line2 = तस्यर्ते यः क्षणो नीतः उत्तमश्लोकवार्तया ॥ १७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V17

| id = BTN_C02_S02_V17_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये द्वितीयस्कन्धे तृतीयोऽध्यायः ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S02_V17

| id = BTN_C02_S02_V17_B1

| text =

तस्यायुष उत्तमश्लोकवार्तया ऋते यः क्षणः स नीत एव वृथा ॥ १७ ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 2

| section_num = 3

| title = चतुर्थोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S03_V02

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आत्मजायासुतागारपशुद्रविणबन्धुषु ।

| verse_line2 = राज्ये चाविकले नित्यनिरूढां ममतां जहौ ॥ २ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S03_V02

| id = BTN_C02_S03_V02_B1

| text =

अन्येषां नित्यं निरूढा । तदा विशेषतो जहौ ॥ २ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S03_V04

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = संस्थां विज्ञाय सन्यस्य कर्म त्रैवर्गिकञ्च यत् ।

| verse_line2 = वासुदेवे भगवति स्वात्मभावं दृढं गतः ॥ ४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S03_V04

| id = BTN_C02_S03_V04_B1

| text =

'आप्तेः सर्वगुणानां य आत्मनामतया हरिम् ।

उपास्ते नित्यशो विद्वानाप्तकामस्तदा भवेत्''। इति वामने ॥ ४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S03_V12

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = श्रीशुक उवाच–

| verse_line2 = नमः परस्मै पुरुषाय भूयसे

| verse_line3 = सदुद्भवस्थाननिरोधलीलया ।

| verse_line4 = गृहीतशक्तित्रितयाय देहिनाम्

| verse_line5 = अन्तर्ध्रुवायाऽनुपलभ्यवर्त्मने ॥ १२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S03_V12

| id = BTN_C02_S03_V12_B1

| text =

गृहीतशक्तित्रितयायेति,

'इच्छा ज्ञानं क्रिया चेति नित्याः शक्तय ईशितुः ।

स्वरूपभूता अपि तु भेदवद्व्यावहारिकाः''॥

इति प्रकाशसंहितावचनान्नित्यगृहीतशक्तित्वमेव ॥ १२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S03_V13

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = भूयो नमः सद्वृजिनच्छिदेऽसतां

| verse_line2 = असम्भवायाऽखिलसत्वमूर्तये ।

| verse_line3 = पुंसां पुनः पारमहंस्य आश्रमे

| verse_line4 = व्यवस्थितानामनुमृग्यदाशुषे ॥ १३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S03_V13

| id = BTN_C02_S03_V13_B1

| text =

अखिलसत्वमूर्तये पूर्णसाधुभावस्वरूपाय ।

'निःशेषगुणपूर्णत्वात्सत्व इत्येव तं विदुः''। इति महासंहितायाम् ॥ १३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S03_V19

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स एष आत्माऽऽत्मवतामधीश्वर-

| verse_line2 = स्त्रयीमयो धर्ममयस्तपोमयः ।

| verse_line3 = गतव्यलीकैरजशङ्करादिभि-

| verse_line4 = र्वितर्क्यलिङ्गो भगवान्प्रसीदताम् ॥ १९ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S03_V19

| id = BTN_C02_S03_V19_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये द्वितीयस्कन्धे चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S03_V19

| id = BTN_C02_S03_V19_B1

| text =

'वेदानुसारिवशगः स्वेच्छया तु हरिर्यतः ।

अतः स्वतन्त्रमप्याहुः प्राज्ञा वेदमयेति ह''। इत्यध्यात्मे ॥ १९ ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 2

| section_num = 4

| title = पञ्चमोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V01

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नारद उवाच—

| verse_line2 = देवदेव नमस्तेऽस्तु भूतभावन पूर्वज ।

| verse_line3 = तद्विजानीहि यज्ज्ञानमात्मतत्वनिदर्शनम् ॥ १ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V01

| id = BTN_C02_S04_V01_B1

| text =

विजानीहि विज्ञापय । 'व्यत्ययो भेदस्वातन्त्र्यकरणेषु''। इति वचनात् ॥ १ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V02

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यद्रूपं यदधिष्ठानं यतः सृष्टमिदं विभो ।

| verse_line2 = यत्संस्थं यत्परं यच्च तत्तत्वं वद तत्वतः ॥ २ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V02

| id = BTN_C02_S04_V02_B1

| text =

'तद्वशत्वादिदं रूपं हरेर्नैव स्वरूपतः''। इति मानससंहितायाम् ।

'अधिष्ठानमिति प्रोक्तं मूलाधारं विचक्षणैः ।

यत्स्थितं दृश्यते वस्तु संस्थानं तदुदीरितम् ।

उभयं हरिरेवास्य जगतो मुनिपुङ्गव''। इति वामने ॥

'हरिः परोऽस्य जगतो ह्यव्यक्तादेश्च कृत्स्नशः ।

अतस्तत्परमेवेदं वदन्ति मुनयोऽमलाः''॥ इति सात्वतसंहितायाम् ।

'यदधीना यस्य सत्ता तत्तदित्येव भण्यते ।

विद्यमाने विभेदेऽपि मिथो नित्यं स्वरूपतः''इति भविष्यत्पर्वणि ॥२॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V04

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यद्विज्ञानो यदाधारो यत्परस्त्वं यदात्मकः ।

| verse_line2 = एकः सृजसि भूतानि भूतैरेवात्ममायया ॥ ४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V04

| id = BTN_C02_S04_V04_B1

| text =

तदधिकं ज्ञातुं पूर्वपक्षं दर्शयति–

'एकः सृजसि''इत्यादिना ॥ ४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V06

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नाहं वेद परं त्वस्मात् नावरं न समं विभो ।

| verse_line2 = नामरूपगुणैर्भाव्यं सदसत् किञ्चिदन्यतः ॥ ६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V06

| id = BTN_C02_S04_V06_B1

| text =

'त्वदधीना यतः सत्ता अवरस्यापि केशव ।

अतः स्वरूपतः सम्यक्सति भेदेऽपि तद्भवान्''इति मात्स्ये ॥ ६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V10

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नानृतं बत तच्चापि यथा मां प्रब्रवीषि भोः ।

| verse_line2 = अविज्ञाय परं मत्त एतावत्त्वं यतो हि मे ॥ १० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V10

| id = BTN_C02_S04_V10_B1

| text =

नानृतमित्याक्षेपः ॥ १० ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V12

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नमस्तस्मै भगवते वासुदेवाय धीमहि ।

| verse_line2 = यन्मायया दुर्जयया मां वदन्ति जगद्गुरुम् ॥ १२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V13

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विलज्जमानया यस्य स्थातुमीक्षापथेऽमुया ।

| verse_line2 = विमोहिता विकत्थन्ते ममाहमिति दुर्धियः ॥ १३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V13

| id = BTN_C02_S04_V13_B1

| text =

'मुख्या माया हरेः शक्तिरमुख्या प्रकृतिर्मता ।

अथामुख्यतमा चैव माया दीना प्रकीर्तिता''॥ १२-१३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V14

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ।

| verse_line2 = वासुदेवात्परो ब्रह्मन्न चान्योऽर्थोऽस्ति तात्वतः ॥ १४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V14

| id = BTN_C02_S04_V14_B1

| text =

परः अधिकः ।

'तद्वदेव स्थितं यत्तु तात्वतं तत्प्रचक्षते''। इति कौर्मे ॥ १४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V15

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नारायणपरा वेदा देवा नारायणाङ्गजाः ।

| verse_line2 = नारायणपरा लोका नारायणपरा मखाः ॥ १५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V15

| id = BTN_C02_S04_V15_B1

| text =

वेदप्रतिपाद्येषु स पर इत्यादि ।

'गम्येज्यज्ञेयवाच्येषु योज्येषु च परो हरिः ।

तपसा पूज्यमानानां सर्वलोकेभ्य एव च''॥ इति वाराहे ॥ १५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V18

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सत्वं रजस्तम इति निर्गुणस्य गुणास्त्रयः ।

| verse_line2 = स्थितिसर्गनिरोधेषु गृहीता मायया विभोः ॥ १८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V18

| id = BTN_C02_S04_V18_B1

| text =

युगपत्क्रमशोऽपि वेत्यस्य परिहारः 'सत्वं रजस्तम''इति ।

'नित्यं गृहीताः सत्वाद्याः स्थित्यादिषु विशेषतः ।

युगपत् क्रमशश्चैव गृह्णाति भगवान्स्वयम्''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ १८ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V19

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कार्यकारणकर्तृत्वे द्रव्यज्ञानक्रियाश्रयाः ।

| verse_line2 = बध्नन्ति नित्यदा मुक्तं मायिनं पुरुषं गुणाः ॥ १९ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V19

| id = BTN_C02_S04_V19_B1

| text =

'ज्ञानेन्द्रियैश्च मनसा सत्वं बध्नाति पूरुषम् ।

रजः कर्मेन्द्रियैर्नित्यं शरीरेण तमस्तथा ।

आन्तरं यत्तु कर्तृत्वं तत्सत्वेनाभिमन्यते ॥

रजसा त्वभिमन्येत करणैः कर्मकारणैः ।

शारीरं वेदनाद्यं तु तमसा ह्यभिमन्यते ॥

अकर्ता करणैर्हीनः शरीरेण विवर्जितः ।

नित्यज्ञानस्वरूपोऽसौ गुणैरेवाभिमन्यते ॥

एवं जीवः परेणैव प््रोरितः संसृतिं व्रजेत् ।

न परः संसृतिं क्वापि स्वातन्त्र्यादधिकत्वतः ॥

एवं जीवपरौ भिन्नौ किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि''॥ इति पाद्मे ॥

मायिनं ज्ञानिनं स्वतः ॥ १९ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V20

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स एष भगवाल्लिङ्गैस्त्रिभिरेतैरधोक्षजः ।

| verse_line2 = स्वलक्षितगतिर्ब्रह्मन्सर्वेषां मम चेश्वरः ॥ २० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V20

| id = BTN_C02_S04_V20_B1

| text =

लिङ्गैः ज्ञापकैः । त्रिगुणैः । एतैर्लिङ्गैः । स्वप्रसादाज्जीवेन लक्षितगतिः ।

'स्वप्रसादादिमं जीवः पश्येत्तेन स्वलक्षितः''इति षाड्गुण्ये ॥ २० ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V21

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कालं कर्म स्वभावञ्च मायेशो मायया स्वया ।

| verse_line2 = आत्मन् यदृच्छया प्राप्तं विबुभूषुरुपाददे ॥ २१ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V21

| id = BTN_C02_S04_V21_B1

| text =

स्वया मायया स्वशक्त्या ।

'यत्रान्यहेत्वभावः स्यादीश्वरेच्छादिना विना ।

तदिच्छा हि यदृच्छा स्यादतस्तत्र यदृच्छया''। इति ब्रह्मतर्के ।

'कालकर्मस्वभावादि नित्ययेशेच्छया सदा ।

प्राप्तमेव विशेषेण सृष्ट्यादावुन्नयत्यजः''॥ इति च ।

विबुभूषुः बहुधा बुभूषुः ।

'ईशो बह्वीः पुरः सृष्ट्वा तत्रैव बहुरूपताम् ।

तत्तन्नियामकतया प्राप्तुं कालाद्युपाददे''॥ इति च ॥ २१ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V22

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = कालाद्गुणव्यतिकरात्परिणामस्वभावतः ।

| verse_line2 = कर्मणो जन्म महतः पुरुषाधिष्ठितादभूत् ॥ २२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V22

| id = BTN_C02_S04_V22_B1

| text =

प्रकृतेः परिणामस्वभावतः ।

'गुणकालस्वभावेभ्य ईशेनाधिष्ठितत्वतः ।

जगदादि महत्तत्त्वमभूत्तस्येच्छया हरेः ॥''इति षाड्गुण्ये ॥ २२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V23

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = महतस्तु विकुर्वाणाद्रजस्सत्वोपबृंहितात् ।

| verse_line2 = तमः प्रधानस्त्वभवद्द्रव्यज्ञानक्रियात्मकः ॥ २३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V23

| id = BTN_C02_S04_V23_B1

| text =

'भूतानि द्रव्यनामानि ज्ञानं ज्ञानेन्द्रियाण्यपि ।

क्रिया कर्मेन्द्रियाण्याहुस्तन्मूलत्वादहं त्रिधा''। इति गारुडे ॥ २३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V24

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सोऽहङ्कार इति प्रोक्तो विकुर्वन्समभूत्त्रिधा ।

| verse_line2 = वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्चेति यद्भिदा ।

| verse_line3 = द्रव्यशक्तिः क्रियाशक्तिर्ज्ञानशक्तिरिति प्रभोः ॥ २४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V24

| id = BTN_C02_S04_V24_B1

| text =

'विशिष्टकार्यशक्तित्वाद्देवा वैकारिकाः स्मृताः ।

अतिजाज्वल्यमानत्वात्तैजसानीन्द्रियाण्यपि ॥

तामसानि तु भूतानि यतस्तावन्न तूभयम्''॥ इति पाद्मे ।

ज्ञानेन्द्रियाणां देवानां ज्ञानशक्तिरुदीरिता ।

क्रिया कर्मेन्द्रियाणां च भूतानां द्रव्यशक्तिता''॥ इति स्कान्दे ।

'द्रव्यं तु द्रवणप्राप्यं द्वयोर्विवदमानयोः ।

पूर्वं वेगाभिसम्बन्धादाकाशस्तु प्रदेशतः''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ २४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V25

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तामसादपि भूतादेर्विकुर्वाणादभून्नभः ।

| verse_line2 = तस्य मात्रागुणः शब्दो लिङ्गं यद्द्रष्टृदृश्ययोः ॥ २५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V25

| id = BTN_C02_S04_V25_B1

| text =

'पञ्चेन्द्रियाभिमेयत्वान्मात्रागुण इतीरितः''॥ इति मात्स्ये ।

'शब्देनैव परो द्रष्टा ज्ञायते जगदेव च ।"

इति विष्णुसंहितायाम् ॥ २५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V26

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नभसोऽथ विकुर्वाणादभूत्स्पर्शगुणोऽनिलः ।

| verse_line2 = परान्वयाच्छब्दवांश्च प्राण ओजः सहो बलम् ॥ २६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V26

| id = BTN_C02_S04_V26_B1

| text =

'सर्वचेष्टयितृत्वात्तु प्राणोऽभिभवशक्तितः ।

ओजस्त्वनभिभाव्यत्वात्सहश्च स्वेच्छया कृतेः ॥

बलं विधारकत्वाच्च विधृतिर्वायुरुच्यते''। इति भारते ॥ २६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V30

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वैकारिकान्मनो जज्ञे देवा वैकारिका दश ।

| verse_line2 = दिग्वातार्कप्रचेतोश्विवह्नीन्द्रोपेन्द्रमित्रकाः ॥ ३० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V30

| id = BTN_C02_S04_V30_B1

| text =

'अनाद्यनन्तोऽपि हरिर्वैकारिकगणेष्वजः ।

अवतीर्णः पदाङ्गुष्ठमध्यास्ते विश्वभुग्विभुः ॥

पाददेवस्तु यज्ञोऽन्यस्तं प्रविश्य हरिः स्वयम् ।

सर्वं विधारयन्देहे वर्ततेऽनन्तशक्तिधृक्''॥ इति वह्निपुराणे ॥ ३० ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V33

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तदा संहत्य चान्योन्यं भगवच्छक्तिचोदिताः ।

| verse_line2 = सदसत्वमुपादाय नो भयं ससृजुर्ह्यदः ॥ ३३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V33

| id = BTN_C02_S04_V33_B1

| text =

सदसत्वं व्यक्ताव्यक्तत्वम् । नः भयम् । अदो ब्रह्माण्डम् । ब्रह्माण्डं हि वदन्तीति जीवानां भयकारणम् । तत्र हि संसृतिः ।

'आकाशवायू त्वव्यक्तावितरेऽण्डे प्रकाशिताः ।

तथात्वाद्बाह्यभूतानामण्डस्थानां च सा गतिः''॥ इति मात्स्ये ॥३३॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V34

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = वर्षपूगसहस्रान्ते तदण्डमुदकेशयम् ।

| verse_line2 = कालकर्मस्वभावस्थोऽ)जीवोऽ)जीवमजीजनत् ॥ ३४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V34

| id = BTN_C02_S04_V34_B1

| text =

कालकर्मस्वभावस्थ अजीवः परमेश्वरः । अजीवं स्वात्मानम् अजीजनत् । तदण्डं यथा स्वात्मानं प्रासूते तथा चकार ।

'यः प्रणधारणं प्रणप्रासादात्कुरुतेऽनिशम् ।

स जीव इति सन्दिष्टस्तदन्योऽजीव उच्यते ।

यत्प्रासादात्स तु प्रणः कुरुते स्वस्य धारणम्''॥ इति वायुप्रक्ते ॥

'कालकर्मस्वभावस्थो वासुदेवः परः पुमान् ।

अकरोदण्डमुद्वृद्धमात्मप्रसवकारणम् ॥''इति ब्रह्माण्डे ।

जीव इति वा ।

'प्र•णं धारयते यस्मात्स जीवः परमेश्वरः ।

अजीवोऽपि महातेजास्त्वथवा जीवयन् जगत्''॥

इति स्कान्दे ॥ ३४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V35

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स एष पुरुषस्तस्मादण्डं निर्भिद्य निर्गतः ।

| verse_line2 = सहस्रोर्वङ्घ्रिबाह्वक्षिः सहस्राननशीर्षवान् ॥ ३५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V35

| id = BTN_C02_S04_V35_B1

| text =

'अण्डे जातौ पुमांसौ द्वौ हरिर्ब्रह्मा तथैव च ।

अनादिस्तु हरिस्तत्र ब्रह्मा सादिरुदाहृतः''। इति च ॥ ३५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V36

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यस्येहावयवैर्लोकान् कल्पयन्ति मनीषिणः ।

| verse_line2 = ऊर्वादिभिरधः सप्त सप्तोर्ध्वं जघनादिभिः ॥ ३६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V36

| id = BTN_C02_S04_V36_B1

| text =

'हरेरवयवैर्लोकाः सृष्टा इति विकल्पनम् ।

साक्षात्सत्यमतोऽन्यस्मात् व्यावहारिकमुच्यते''॥ इति मात्स्ये ॥३६॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S04_V37

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पुरुषस्य मुखं ब्रह्म क्षत्रमेतस्य बाहवः ।

| verse_line2 = ऊर्वोर्वैश्यो भगवतः पद्भ्यां शूद्रो व्यजायत ॥ ३७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V37

| id = BTN_C02_S04_V37_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये द्वितीयस्कन्धे पञ्चमोऽध्यायः ॥ ५ ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S04_V37

| id = BTN_C02_S04_V37_B1

| text =

'ब्राह्मणो मुखमित्येव मुखाज्जातत्वहेतुतः ।

यथावदत् श्रुतौ तद्वज्जीवो ब्रह्मेति वाग्भवेत्''॥ इति ब्राह्मे ॥ ३७ ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 2

| section_num = 5

| title = षष्ठोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V03

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = रूपाणां तेजसां चक्षुर्दिवः सूर्यस्य चाक्षिणी ।

| verse_line2 = कर्णौ दिशाञ्च तीर्थानां श्रोत्रमाकाशशब्दयोः ॥ ३ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V03

| id = BTN_C02_S05_V03_B1

| text =

तीर्थानां शास्त्राणाम् ॥ ३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V05

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = रोमाण्युद्भिजजातीनां यैर्वा यज्ञस्तु सम्भृतः ।

| verse_line2 = केशश्मश्रुनखान्यस्य शिलालोहाभ्रविद्युताम् ॥ ५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V05

| id = BTN_C02_S05_V05_B1

| text =

'याज्ञिका रोममूलस्था रोमान्तस्थास्तु तत्परे ।

उद्भिजो वासुदेवस्य लिङ्गगास्तु जरायुजाः''। इति पाद्मे ।

'हरेः श्मश्वाश्रया विद्युच्छिलालोहा नखाश्रयाः''। इत्याग्नेये ॥ ५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V06

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = बाहवो लोकपालानां प्रायशः क्षेमकर्मणाम् ।

| verse_line2 = विक्रमो भूर्भुवःस्वश्च क्षेमस्य शरणस्य च

| verse_line3 = सर्वकामवरस्यापि हरेश्चरण आस्पदम् ॥ ६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V06

| id = BTN_C02_S05_V06_B1

| text =

ब्राह्मणवैश्यादीन् वर्जयितुं प्रायश इति ।

'मोक्षः शान्तिश्च शरणं निर्वाणं चाभिधीयते''इति ब्राह्मे ।

'भेजे खगेन्द्रध्वजपादमूलम्''। इति च ।

'स्वोत्पत्त्यङ्गेषु देवानामन्येषां पादमूलतः ।

मुक्तिस्तु विहिता विष्णोर्निर्दिष्टेषु यथावचः''। इत्यध्यात्मे ॥ ६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V11

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = धर्मस्य मम तुभ्यञ्च कुमाराणां भवस्य च ।

| verse_line2 = विज्ञानस्य च तत्वस्य परस्यात्मा परायणम् ॥ ११ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V11

| id = BTN_C02_S05_V11_B1

| text =

'कुमारब्रह्मरुद्राद्या हरेर्मध्यात्समुद्गताः''। इति वामने ।

'आत्मेति मध्यदेहश्च सर्वदेहोऽपि वा भवेत् ।

मनोबुद्धिरहङ्कारश्चित्तं जीवश्च कथ्यते ॥

अथवा स्वयमेवेति वायुर्ब्रह्माऽपि वा भवेत् ।

मुख्यतो ब्रह्म परममात्मशब्देन भण्यते''॥ इति नाममहोदधौ ।

'देहेन्द्रियादिभेदेन निर्भेदोऽपि हरिः स्वयम् ।

भण्यते केवलैश्वर्यादनाद्यानन्दचिद्घनः''॥ इति गारुडे ।

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V15

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् ।

| verse_line2 = तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठता ॥ १५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V15

| id = BTN_C02_S05_V15_B1

| text =

'सर्वं पुरुष एवेति भण्यतेऽभेदवज्जगत् ।

तदधीनं तु सत्तादि यतो ह्यस्य सदा भवेत्''। इति ब्रह्मतर्के ।

'वितस्तिमात्रं हृदयमास्थाय व्याप्नुते जगत्''। इति गारुडे ॥ १५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V16

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्वधिष्ण्यं प्रतपन् प्राणो बहिश्च प्रतपत्यसौ ।

| verse_line2 = एवं विराजं प्रतपंस्तपत्यन्तर्बहिः पुमान् ॥ १६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V16

| id = BTN_C02_S05_V16_B1

| text =

'पश्यन् स्वधिष्ण्यं देहं स बहिष्ठान्विषयानपि ।

एवमण्डान्तरं पश्यन्बहिः सर्वं च पश्यति''। इति वामने ॥ १६ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V17

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सोऽमृतस्याभयस्येशो मर्त्यमन्नं यदत्यगात् ।

| verse_line2 = महिमैष ततो ब्रह्मन् पुरुषस्य दुरत्ययः ॥ १७ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V17

| id = BTN_C02_S05_V17_B1

| text =

'अव्यक्तमात्मनोऽन्नं च महदादि विनाशि च ।

यदतीतः परो विष्णुः स एवातो विमोक्षदः''॥ इति नारदीये ॥१७॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V18

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पादोऽस्य सर्वा भूतानि पुंसः स्थितिविदो विदुः ।

| verse_line2 = अमृतं क्षेममभयं त्रिमूर्ध्नोऽधायि मूर्धसु ॥ १८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V18

| id = BTN_C02_S05_V18_B1

| text =

'स्वरूपांशो विभिन्नांश इति द्वेधांश इष्यते ।

अनन्तासनवैकुण्ठपद्मनाभाः स्वयं हरिः ॥

जीवा इमे विभिन्नांशा धर्माधर्मादिसंयुताः''॥ इति वामने ।

सर्वस्य यथावत्स्थितिविदः ।

'त्रिमूर्धा सन् हरिर्धत्ते द्युत्रयं मूर्धभिस्त्रिभिः ।

अनन्तासनवैकुण्ठनारायणपुराणि तु ।

बहुलक्षोच्छ्रितेष्वेषु स वसत्यमृतो हरिः''॥ इति मात्स्ये ॥ १८ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V19

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = पादास्त्रयो बहिस्त्वासन्नप्रजानां य आश्रयाः ।

| verse_line2 = अन्तस्त्रिलोक्यास्त्वपरो गृहमेधैर्बृहद्धुतः ॥ १९ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V19

| id = BTN_C02_S05_V19_B1

| text =

'अनन्तासनवैकुण्ठनारायणपुराणि तु ।

त्रीणि धामानि वै विष्णोस्त्रिलोकाद्बहिरेव च ॥

अदायादास्तु पुत्राणामुद्रिक्तज्ञानचक्षुषः ।

नारायणपरा देवा एवं तान्याप्नुवन्ति''च ॥

'स एवान्यस्वरूपेण शक्रलोकसमीपगः ।

इज्यो यज्ञपुमान्नाम ज्ञानिनां गृहिणां पदम् ॥

यतीनां ध्रुवलोकस्थो वनिनां मेरुमध्यगः ।

आदित्यमण्डलस्थस्तु ज्ञानिनां ब्रह्मचारिणाम्''॥

इति ब्रह्माण्डे ॥ १९ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V20

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सृती विचक्रमे विष्वक्साशनानशने उभे ।

| verse_line2 = यदविद्या च विद्या च पुरुषस्तूभयाश्रयः ॥ २० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V20

| id = BTN_C02_S05_V20_B1

| text =

'त्रिपात्स एव भगवान् सर्वप्राणिषु संस्थितः ।

निरन्नेषु च विद्वत्सु त्रिदशेष्वितरेषु च''॥ इत्यध्यात्मे ॥ २० ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V21

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तस्मादण्डाद्विराड् जज्ञे भूतेन्द्रियगुणाश्रयः ।

| verse_line2 = तद्द्रव्यमत्यगाद्विश्वं गोभिः सूर्य इवाश्रयम् ॥ २१ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V22

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यदास्य नाभ्यात् नलिनात् अहमासं महात्मनः ।

| verse_line2 = नाविन्दं यज्ञसम्भारान् पुरुषावयवान् ऋते ॥ २२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V22

| id = BTN_C02_S05_V22_B1

| text =

'तस्माद्धरेरण्डमभूदण्डादपि चतुर्मुखः ।

स विराण्नामकस्तस्मादधिको हरिरेव तु ॥

अण्डाज्जातस्य तस्यान्यद्रूपं पद्मादभूद्धरेः ।

यदोभयात्मको जज्ञे ब्रह्मा लोकपितामहः ॥

तदैव सोऽतिरिक्तोऽभूच्छर्वपूर्वापराज्जनात् ।

त्रिलोकस्थानगं विष्णुमयजच्च समाहितः ।

तद्रूपभूतांस्त्रींल्लोकान् पशून् कृत्वा महामनाः''॥ इति गारुडे ॥ २१-२२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V25

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नामधेयानि मन्त्राश्च दक्षिणाश्च व्रतानि च ।

| verse_line2 = देवतानुक्रमः कल्पः सङ्कल्पः सूत्रमेव च ॥ २५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V25

| id = BTN_C02_S05_V25_B1

| text =

सूत्रं मीमांसासूत्रम् ॥ २५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V30

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नारायणे भगवति तदिदं विश्वमाहितम् ।

| verse_line2 = गृहीतमायोरुगुणे सर्गादावगुणे स्वतः ॥ ३० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V30

| id = BTN_C02_S05_V30_B1

| text =

यस्मात् तमेवायजन् तस्मादिदं तस्मिन्नाहितम् ।

'नित्यं गृहीताः सत्वाद्या जीववज्जडवन्न तु ।

मिथ्यामानात्स्वरूपत्वात्स्वातन्त्र्याद्बहिरेव तु''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥३०॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V32

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = इति तेऽभिहितं तात यथेदमनुपृच्छसि ।

| verse_line2 = नान्यद्भगवतः किञ्चिद्भाव्यं सदसदात्मकम् ॥ ३२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V32

| id = BTN_C02_S05_V32_B1

| text =

'सदिति व्यक्तमुद्दिष्टमसदव्यक्तमुच्यते ।

गम्यागम्यस्वरूपत्वात्तत्सत्तादिर्हरेर्यतः ॥

अतस्तस्मादन्यदेव ह्यनन्यदिति भण्यते''॥ इति च ॥ ३२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V35

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नतोऽस्म्यहं तच्चरणं समीयुषां

| verse_line2 = भवच्छिदं स्वस्त्ययनं सुमङ्गलम् ।

| verse_line3 = यः स्वात्ममायाविभवं स्वयं गतो

| verse_line4 = नाहं नभस्वांस्तमथापरे कुतः ॥ ३५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V35

| id = BTN_C02_S05_V35_B1

| text =

'सर्वजीवनिकायेषु ब्रह्मवायू हरेर्विदौ ।

न चान्यस्तादृशो वेत्ता यावद्वेत्ति हरिः स्वयम् ॥

तावत्तावपि नो विष्णुं जानीतो लोकवन्दितौ''॥

इति ब्रह्माण्डे ॥ ३५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V38

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स एष आद्यः पुरुषः कल्पे कल्पे सृजत्यजः ।

| verse_line2 = आत्माऽऽत्मन्यात्मनाऽऽत्मानं स संयच्छति पाति च ॥ ३८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V38

| id = BTN_C02_S05_V38_B1

| text =

'स्वयमेव स्वरूपाणि मत्स्यकूर्मादिकान्यजः ।

स्वात्मन्येवेच्छया सृष्ट्वा तैर्देवादीन्प्रपात्यसौ ॥

संयच्छत्यसुरान्विष्णुः कल्पे कल्पे जगत्प्रभुः ।

तिरोहितं स्वरूपं च प्रकाशयति शास्त्रतः''॥

इति भागवततन्त्रे ॥ ३८ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V39

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विशुद्धं केवलं ज्ञानं प्रत्यक् सम्यगवस्थितम् ।

| verse_line2 = सत्यं पूर्णमनाद्यन्तं निर्गुणं नित्यमद्वयम् ॥ ३९ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V40

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = ऋतं विदन्ति मुनयः प्रशान्तात्मेन्द्रियाशयाः ।

| verse_line2 = यदा तदैवासत्तर्कैस्तिरोधीयेत विप्लुतम् ॥ ४० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V40

| id = BTN_C02_S05_V40_B1

| text =

'ऋतं तदात्मना ज्ञप्तेः सत्यं साधुत्वतः परम् ।

सम्यक्संस्थमदूष्यत्वाच्छुद्धं दोषोज्झितत्वतः ।

केवलं तादृशाभावात्प्रत्यगन्तरवस्थितेः ।

एतदेतादृशं तत्त्वं यो वेद स विमुच्यते''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥३९,४०॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V41

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = आद्योऽवतारः पुरुषः परस्य

| verse_line2 = कालः स्वभावः सदसन्मनश्च ।

| verse_line3 = द्रव्यं विकारो गुण इन्द्रियाणि

| verse_line4 = विराड् स्वराट्स्थास्नु चरिष्णु भूम्नः ॥ ४१ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V42

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अहं भवो यज्ञ इमे प्रजेशाः

| verse_line2 = दक्षादयो ये भवदादयश्च ।

| verse_line3 = स्वर्लोकपालाः खगलोकपालाः

| verse_line4 = नृलोकपालास्तललोकपालाः ॥ ४२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V43

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = गन्धर्वविद्याधरचारणेशाः

| verse_line2 = ये यक्षरक्षोरगनागनाथाः ।

| verse_line3 = ये वा ऋषीणामृषभाः पितॄणां

| verse_line4 = दैत्येन्द्रसिद्धेश्वरदानवेन्द्राः ॥ ४३ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V44

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अन्ये च ये प््रोतपिशाचभूतकूष्माण्डयादोमृगपश्वधीशाः ।

| verse_line2 = यत्किञ्च लोके भगवन्महस्वदोजः सहस्वद्बलवत्क्षमावत् ।

| verse_line3 = ह्रीश्रीविभूत्यात्मवदद्भुतार्णं तत्तत्परं रूपवदस्वरूपम् ॥४४॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S05_V45

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = प्राधान्यतो यानृषय आमनन्ति

| verse_line2 = लीलावतारान् पुरुषस्य भूम्नः ।

| verse_line3 = आपीयतां कर्मकषायशोषान-

| verse_line4 = नुक्रमिष्ये त इमान् सुपेशलान् ॥ ४५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V45

| id = BTN_C02_S05_V45_author-note

| text =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये द्वितीयस्कन्धे षष्ठोऽध्यायः ॥ ६ ॥

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S05_V45

| id = BTN_C02_S05_V45_B1

| text =

'यः शेते प्रलये विष्णुः शून्यनामा महाकृतिः ।

स तु नारायणो नाम नराणामयनत्वतः ।

रूपं द्वितीयं भवति दीपाद्दीपान्तरं यथा ॥

सिसृक्षोस्तस्य पुरुष इत्याहुस्तद्विदो जनाः ।

स रमाया द्वितीये तु रूपे प्रकृतिसंज्ञिते ॥

वीर्यमाधत्त पुरुषो महांस्तस्मादजायत ।

योऽसौ हिरण्यगर्भाख्यः पुरुषः सोऽपि भण्यते ॥

श्रद्धेत्युक्ता तु तत्पत्नी साऽपि प्रकृतिरुच्यते ।

प्रलये त्वशरीरौ तौ विभागेन व्यवस्थितौ ॥

शरीरं प्राप्य पुरुषात्संयोगं तौ प्रचक्रतुः ।

ततः पुनर्महत्तत्त्वं प्रजातं जगदङ्कुरम् ॥

स्वस्यैव पुत्रतां यातमहङ्कारस्ततोऽजनि''॥ इति व्योमसंहितायाम् ।

पुरुषः तस्यैव आद्योऽवतारः । कालादयो रूपवत् । अस्वरूपमपि प््रिायत्वात् ।

'पुरुषाद्या हरेरूपं ब्रह्माद्यास्तत्प््रिायाः स्मृताः ।

स्वरूपभूता नैवैते तत्सन्निधियुता अपि''॥ इति पाद्मे ।

'कालो वस्तुस्वभावश्च प्रकृतिः प्राण एव च ।

मनश्च पञ्चभूतानि विकारस्त्रिगुणा अपि ।

न स्वरूपं हरेरेतत्तथाप्येषु हरिः स्थितः''॥ इति पाद्मे ।

सत् प्राणः । 'सदिति प्राणः''इति श्रुतेः ।

'द्रव्यं तु पञ्चभूतानि विकारोऽण्डमुदाहृतम् ।

विराजं गरुडं प्राहुः स्वराडिन्द्र उदाहृतः''॥ इति षाड्गुण्ये ।

'सर्वं तु रूपवद्विष्णोर्विशेषेण विभूतिमत् ।

अतिप््रिायत्वान्नैवैतत्स्वरूपमपि भण्यते''॥ इति स्कान्दे ।

'स्वतो महत्वं तु महोविशेषप्राप्तिशक्तिता ।

विभूतिर्लक्षणोन्नाहो लक्ष्मीशब्देन भण्यते''॥ इति ब्रह्मतर्के ।

'प्रधानत्वेन सर्वस्मान्मत्स्यकूर्मादयो हरेः ।

अवताराः श्रुतौ ख्याताः स एवैते ततः स्मृताः ।

न स्वरूपं तु ब्रह्माद्याः स्मृता मायाविभूतयः ।

स्वेच्छयैषां विशिष्टत्वं कुरुते तत्तथा स्मृताः ।''इति व्योमसंहितायाम् ॥

'यज्ञशब्दोदितौ द्वौ तु देवौ लोकपुरस्कृतौ ।

एको नारायणस्तत्र रुद्रच्छिन्नस्तथापरः ।

स तु यज्ञाभिमानी स्यात्तत्पतिः केशवः स्मृतः''॥ इति पाद्मे ॥ ४१-४५ ॥

}}

{{Adhyaya

| document_id = BTN

| chapter_num = 2

| section_num = 6

| title = सप्तमोऽध्यायः

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S06_V02

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = जातो रुचेरजनयत्सुयशाः सुयज्ञः

| verse_line2 = आकूतिसूनुरमरानथ दक्षिणायाम् ।

| verse_line3 = लोकत्रयस्य महतीमहरद्य आर्तिं

| verse_line4 = स्वायम्भुवेन मनुना हरिरित्यनूक्तः ॥ २ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S06_V02

| id = BTN_C02_S06_V02_B1

| text =

'क्रियाभिमानाद्यज्ञोऽसाविन्द्रसूनुः प्रकीर्तितः ।

यज्ञेशत्वात्स्वयं विष्णुर्यज्ञो रुचिसुतः स्मृतः''॥ इति पाद्मे ।

हरिरिति ज्ञात्वेशावास्यमित्यादिनाऽनूक्तः ।

'त्रयी श्रुतिर्नित्यवाक्च वेदोऽनुवचनं तथा''॥ इति ह्यभिधानम् ॥२॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S06_V04

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = अत्रेरपत्यमभिकाङ्क्षत आह तुष्टो

| verse_line2 = दत्तो मयाहमिति यद्भगवान्स दत्तः ।

| verse_line3 = यत्पादपङ्कजपरागपवित्रदेहा

| verse_line4 = योगर्धिमापुरमयीं यदुहैहयाद्याः ॥ ४ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S06_V04

| id = BTN_C02_S06_V04_B1

| text =

अमयीं विष्णुप्रधानाम् ॥ ४ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S06_V05

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = तप्तं तपो विविधलोकसिसृक्षया मे

| verse_line2 = आदौ सनात्सुतपसस्तपतः स नोऽभूत् ।

| verse_line3 = प्राक्कल्पसम्प्लवविनष्टमिहात्मतत्वं

| verse_line4 = सम्यग्जगाद मुनयो यदचक्षतात्मन् ॥ ५ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S06_V05

| id = BTN_C02_S06_V05_B1

| text =

मे तपतः सतः । सः नः अर्थे । सनात् पूर्वम् ।

'ब्रह्मणस्तपतः पूर्वं विष्णुर्जात उरुक्रमः ।

सर्वलोकहितार्थाय येन रूपं प्रकाशितम् ।

यश्च पाति सदा लोकानजितो जयतां वरः ।

तस्माद्रुद्रः समुत्पन्नः सर्वसंहारकृद्विभुः ।

एते त्रिपुरुषाः प्रोक्ताः सृष्टिस्थित्यन्तकारिणः ।

निमित्तमात्रं तौ देवौ विष्णुः सर्वस्य कारणम्''॥ इति स्कान्दे ॥ ५ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S06_V06

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = धर्मस्य दक्षदुहितर्यजनि स्वमूर्त्या

| verse_line2 = नारायणो नर इति स्वतपःप्रभावः ।

| verse_line3 = दृष्टात्मनो भगवतो नियमावलोपं

| verse_line4 = देव्यस्त्वनङ्गपृतना घटितुं न शेकुः ॥ ६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S06_V06

| id = BTN_C02_S06_V06_B1

| text =

'नरो नारायणश्चैव हरिः कृष्णस्तथैव च ।

चत्वारो धर्मतनया हरिरेव त्रयो मतः ॥

अनन्तो नरनामाऽत्र तस्मिंस्तु नरनामवान् ।

विशेषेण स्वयं विष्णुर्निवसत्यम्बुजेक्षणः । ।

तस्माच्चतुर्धा धर्मस्य जातो विष्णुरितीरितः''॥ इति षाड्गुण्ये ॥६॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S06_V08

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = विद्धः सपत्न्युदितपत्रिभिरन्ति राज्ञो

| verse_line2 = बालोऽपि सन्नपगतस्तपसे वनाय ।

| verse_line3 = तस्मा अदाद्ध्रुवगतिं गृणते प्रसन्नो

| verse_line4 = दिव्याः स्तुवन्ति मुनयो यदुपर्यधस्तात् ॥ ८ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S06_V08

| id = BTN_C02_S06_V08_B1

| text =

'अवतारो महाविष्णोर्वासुदेव इतीरितः ।

यो ध्रुवाय निजं प्रादात्स्थानमन्यानधिष्ठितम्''॥

इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ ८ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S06_V09

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = यद्वेनमुत्पथगतं द्विजवाक्यवज्र-

| verse_line2 = निष्पिष्टपौरुषभगं निरये पतन्तम् ।

| verse_line3 = ज्ञात्वार्थितो जगति पुत्रपदञ्च लेभे

| verse_line4 = दुग्धा वसूनि वसुधा सकलानि येन ॥ ९ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S06_V09

| id = BTN_C02_S06_V09_B1

| text =

'पृथुर्नाम महाराजस्तत्र विष्णुः स्वयं प्रभुः ।

पृथुनामा चतुर्बाहुः प्रविष्टस्तेन चार्थितः''॥

इति महासंहितायाम् ॥ ९ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S06_V10

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = नाभेरसावृषभ आस सुदेविसूनुः

| verse_line2 = यो वै चचार समदृग् हृदि योगचर्याम् ।

| verse_line3 = यत्पारमहंस्यमृषयः पदमामनन्ति

| verse_line4 = स्वस्थः प्रशान्तकरणः परिमुक्तसङ्गः ॥ १० ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S06_V10

| id = BTN_C02_S06_V10_B1

| text =

यद्रूपं परमहंसप्राप्यं पदमामनन्ति ॥ १० ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S06_V11

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = सत्रे ममास भगवान्हयशीर्ष एषः

| verse_line2 = साक्षात् स यज्ञपुरुषस्तपनीयवर्णः ।

| verse_line3 = छन्दोमयो मखमयोऽखिलदेवतात्मा

| verse_line4 = वाचो बभूवुरुशतीः श्वसतोऽस्य नस्तः ॥ ११ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S06_V11

| id = BTN_C02_S06_V11_B1

| text =

'छन्दांसि च मखाश्चैव देवा लोकाश्च सर्वशः ।

सर्वे विष्णौ स्थिता यस्मादतः सर्वमयो ह्यसौ''॥

इति महासंहितायाम् ॥ ११ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S06_V12

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = मत्स्यो युगान्तसमये मनुनोपलब्धः

| verse_line2 = क्षोणीमयो निखिलजीवनिकायकेतः ।

| verse_line3 = विस्रंसितानुरुभये सलिले मुखान्मे

| verse_line4 = आदाय तत्र विजहार ह वेदमार्गान् ॥ १२ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S06_V12

| id = BTN_C02_S06_V12_B1

| text =

क्षोणीमयनौकाश्रयत्वात् क्षोणीमयः ॥ १२ ॥

}}

{{VerseBlock

| verse_id = BTN_C02_S06_V16

| document_id = BTN

| chapter_id = BTN_C02

| verse_type = shloka

| verse_line1 = स्मृत्वा हरिस्तमरणार्थिनमप्रमेयः

| verse_line2 = चक्रायुधः पतगराजभुजाधिरूढः ।

| verse_line3 = चक्रेण नक्रवदनं विनिपाट्य तस्मात्

| verse_line4 = हस्ते प्रगृह्य भगवान्कृपयोज्जहार ॥ १६ ॥

| commentary1 = bhagavatatatparyanirnaya

}}

{{Bhashyam

| verse_id = BTN_C02_S06_V16

| id = BTN_C02_S06_V16_B1

| text =

'हरिस्तापसनामाऽसौ जातस्तपसि वै मनुः ।

[[Category:Sanskrit Documents]]

[[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]

@@ Line 2: / Line 2: @@
 __NOTOC__
-== अध्यायाः ==
+<div class="gr-chapter-nav">
-* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S1|प्रथमः स्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः]]
+<div class="gr-chapter-nav-title">अनुक्रमणिका</div>
-* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S2|प्रथमः स्कन्धः — द्वितीयोऽध्यायः]]
+<ul>
-* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S3|प्रथमः स्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः]]
+<li><a href="#BTN_C01_S01">प्रथमः स्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः</a></li>
-* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S4|प्रथमः स्कन्धः — चतुर्थोऽध्यायः]]
+<li><a href="#BTN_C01_S02">प्रथमः स्कन्धः — द्वितीयोऽध्यायः</a></li>
-* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S5|प्रथमः स्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः]]
+<li><a href="#BTN_C01_S03">प्रथमः स्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>
-* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S6|प्रथमः स्कन्धः — षष्टोऽध्यायः]]
+<li><a href="#BTN_C01_S04">प्रथमः स्कन्धः — चतुर्थोऽध्यायः</a></li>
-* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S7|प्रथमः स्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः]]
+<li><a href="#BTN_C01_S05">प्रथमः स्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>
-* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S8|प्रथमः स्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः]]
+<li><a href="#BTN_C01_S06">प्रथमः स्कन्धः — षष्टोऽध्यायः</a></li>
-* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S9|प्रथमः स्कन्धः — नवमोऽध्यायः]]
+<li><a href="#BTN_C01_S07">प्रथमः स्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः</a></li>
-* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S10|प्रथमः स्कन्धः — दशमोऽध्यायः]]
+<li><a href="#BTN_C01_S08">प्रथमः स्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>
-* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S11|प्रथमः स्कन्धः — एकादशोऽध्यायः]]
+<li><a href="#BTN_C01_S09">प्रथमः स्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>
-* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S12|प्रथमः स्कन्धः — द्वादशोऽध्यायः]]
+<li><a href="#BTN_C01_S10">प्रथमः स्कन्धः — दशमोऽध्यायः</a></li>
-* [[Bhagavatatatparyanirnaya/C1/S13|प्रथमः स्कन्धः — त्रयोदशोऽध्यायः]]
+<li><a href="#BTN_C01_S11">प्रथमः स्कन्धः — एकादशोऽध्यायः</a></li>
-* [[
+<li><a href="#BTN_C01_S12">प्रथमः स्कन्धः — द्वादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C01_S13">प्रथमः स्कन्धः — त्रयोदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C01_S14">प्रथमः स्कन्धः — चतुर्दशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C01_S15">प्रथमः स्कन्धः — पञ्चदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C01_S16">प्रथमः स्कन्धः — षोडशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C01_S17">प्रथमः स्कन्धः — सप्तदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C01_S18">प्रथमः स्कन्धः — अष्टादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C01_S19">प्रथमः स्कन्धः — एकोनविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C01_S20">प्रथमः स्कन्धः — विंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C02_S01">द्वितीयस्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C02_S02">द्वितीयस्कन्धः — द्वितीयोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C02_S03">द्वितीयस्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C02_S03">द्वितीयस्कन्धः — चतुर्थोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C02_S04">द्वितीयस्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C02_S05">द्वितीयस्कन्धः — षष्ठोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C02_S06">द्वितीयस्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C02_S07">द्वितीयस्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C02_S08">द्वितीयस्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C02_S09">द्वितीयस्कन्धः — दशमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S01">तृतीयः स्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S02">तृतीयः स्कन्धः — द्वितीयोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S03">तृतीयः स्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S04">तृतीयः स्कन्धः — चतुर्थोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S05">तृतीयः स्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S06">तृतीयः स्कन्धः — षष्ठोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S07">तृतीयः स्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S08">तृतीयः स्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S09">तृतीयः स्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S10">तृतीयः स्कन्धः — दशमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S11">तृतीयः स्कन्धः — एकादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S12">तृतीयः स्कन्धः — द्वादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S13">तृतीयः स्कन्धः — त्रयोदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S14">तृतीयः स्कन्धः — चतुर्दशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S15">तृतीयः स्कन्धः — पञ्चदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S16">तृतीयः स्कन्धः — षोडशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S17">तृतीयः स्कन्धः — सप्तदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S18">तृतीयः स्कन्धः — अष्टादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S19">तृतीयः स्कन्धः — एकोनविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S20">तृतीयः स्कन्धः — विंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S21">तृतीयः स्कन्धः — एकविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S22">तृतीयः स्कन्धः — द्वाविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S23">तृतीयः स्कन्धः — त्रयोविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S24">तृतीयः स्कन्धः — चतुर्विंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S25">तृतीयः स्कन्धः — पञ्चविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S26">तृतीयः स्कन्धः — षड्विंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S27">तृतीयः स्कन्धः — सप्तविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S28">तृतीयः स्कन्धः — अष्टाविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S29">तृतीयः स्कन्धः — एकोनत्रिंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S30">तृतीयः स्कन्धः — त्रिंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S31">तृतीयः स्कन्धः — एकत्रिंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S32">तृतीयः स्कन्धः — द्वात्रिंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S33">तृतीयः स्कन्धः — त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C03_S34">तृतीयः स्कन्धः — चतुस्त्रिंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S01">चतुर्थस्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S02">चतुर्थस्कन्धः — द्वितीयोध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S03">चतुर्थस्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S04">चतुर्थस्कन्धः — चतुर्थोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S05">चतुर्थस्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S06">चतुर्थस्कन्धः — षष्ठोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S07">चतुर्थस्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S08">चतुर्थस्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S09">चतुर्थस्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S10">चतुर्थस्कन्धः — दशमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S11">चतुर्थस्कन्धः — एकादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S11">चतुर्थस्कन्धः — द्वादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S12">चतुर्थस्कन्धः — त्रयोदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S13">चतुर्थस्कन्धः — चतुर्दशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S14">चतुर्थस्कन्धः — पञ्चदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S15">चतुर्थस्कन्धः — षोडशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S16">चतुर्थस्कन्धः — सप्तदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S17">चतुर्थस्कन्धः — अष्टादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S18">चतुर्थस्कन्धः — एकोनविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S19">चतुर्थस्कन्धः — विंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S20">चतुर्थस्कन्धः — एकविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S21">चतुर्थस्कन्धः — द्वाविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S23">चतुर्थस्कन्धः — त्रयोविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S24">चतुर्थस्कन्धः — चतुर्विंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S25">चतुर्थस्कन्धः — पञ्चविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S26">चतुर्थस्कन्धः — षड्विंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S27">चतुर्थस्कन्धः — सप्तविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S28">चतुर्थस्कन्धः — अष्टाविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S29">चतुर्थस्कन्धः — एकोनत्रिंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S30">चतुर्थस्कन्धः — त्रिंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C04_S31">चतुर्थस्कन्धः — एकत्रिंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S01">पञ्चमस्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S02">पञ्चमस्कन्धः — द्वितीयोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S03">पञ्चमस्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S04">पञ्चमस्कन्धः — चतुर्थोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S05">पञ्चमस्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S06">पञ्चमस्कन्धः — षष्ठोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S07">पञ्चमस्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S10">पञ्चमस्कन्धः — दशमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S11">पञ्चमस्कन्धः — एकादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S12">पञ्चमस्कन्धः — द्वादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S13">पञ्चमस्कन्धः — त्रयोदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S15">पञ्चमस्कन्धः — पञ्चदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S16">पञ्चमस्कन्धः — षोडशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S17">पञ्चमस्कन्धः — सप्तदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S18">पञ्चमस्कन्धः — अष्टादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S19">पञ्चमस्कन्धः — एकोनविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S20">पञ्चमस्कन्धः — विंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S22">पञ्चमस्कन्धः — द्वाविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C05_S23">पञ्चमस्कन्धः — त्रयोविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C06_S01">षष्ठस्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C06_S02">षष्ठस्कन्धः — द्वितीयोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C06_S03">षष्ठस्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C06_S04">षष्ठस्कन्धः — चतुर्थोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C06_S08">षष्ठस्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C06_S09">षष्ठस्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C06_S010">षष्ठस्कन्धः — दशमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C06_S12">षष्ठस्कन्धः — द्वादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C06_S13">षष्ठस्कन्धः — त्रयोदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C06_S14">षष्ठस्कन्धः — चतुर्दशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C06_S15">षष्ठस्कन्धः — पञ्चदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C06_S16">षष्ठस्कन्धः — षोडशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C06_S17">षष्ठस्कन्धः — सप्तदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C06_S19">षष्ठस्कन्धः — एकोनविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C07_S01">सप्तमस्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C07_S02">सप्तमस्कन्धः — द्वितीयोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C07_S03">सप्तमस्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C07_S04">सप्तमस्कन्धः — चतुर्थोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C07_S05">सप्तमस्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C07_S06">सप्तमस्कन्धः — षष्ठोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C07_S07">सप्तमस्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C07_S08">सप्तमस्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C07_S09">सप्तमस्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C07_S10">सप्तमस्कन्धः — दशमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C07_S11">सप्तमस्कन्धः — एकादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C07_S12">सप्तमस्कन्धः — द्वादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C07_S13">सप्तमस्कन्धः — त्रयोदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C07_S14">सप्तमस्कन्धः — चतुर्दशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C07_S15">सप्तमस्कन्धः — पञ्चदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C07_S16">सप्तमस्कन्धः — षोडशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C08_S03">अष्टमस्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C08_S05">अष्टमस्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C08_S06">अष्टमस्कन्धः — षष्ठोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C08_S07">अष्टमस्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C08_S08">अष्टमस्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C08_S09">अष्टमस्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C08_S19">अष्टमस्कन्धः — एकोनविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C08_S22">अष्टमस्कन्धः — द्वाविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C09_S06">नवमस्कन्धः — षष्ठोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C09_S08">नवमस्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C09_S09">नवमस्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C09_S14">नवमस्कन्धः — चतुर्दशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C09_S17">नवमस्कन्धः — सप्तदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S01">दशमस्कन्धः — प्रथमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S03">दशमस्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S04">दशमस्कन्धः — चतुर्थोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S05">दशमस्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S11">दशमस्कन्धः — एकादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S14">दशमस्कन्धः — चतुर्दशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S15">दशमस्कन्धः — पञ्चदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S16">दशमस्कन्धः — षोडशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S19">दशमस्कन्धः — एकोनविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S22">दशमस्कन्धः — द्वाविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S23">दशमस्कन्धः — त्रयोविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S25">दशमस्कन्धः — पञ्चविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S27">दशमस्कन्धः — सप्तविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S28">दशमस्कन्धः — त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S15">दशमस्कन्धः — त्रिंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S36">दशमस्कन्धः — षट्त्रिंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S38">दशमस्कन्धः — अष्टत्रिंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S43">दशमस्कन्धः — त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S52">दशमस्कन्धः — द्विपञ्चाशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S53">दशमस्कन्धः — त्रिपञ्चाशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S71">दशमस्कन्धः — एकसप्ततितमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S72">दशमस्कन्धः — द्विसप्ततितमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S75">दशमस्कन्धः — पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S76">दशमस्कन्धः — षट्सप्ततितमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S82">दशमस्कन्धः — द्व्यशीतितमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S86">दशमस्कन्धः — षडशीतितमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C10_S96">दशमस्कन्धः — षण्णवतितमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S02">एकादशस्कन्धः — द्वितीयोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S03">एकादशस्कन्धः — तृतीयोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S04">एकादशस्कन्धः — चतुर्थोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S05">एकादशस्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S06">एकादशस्कन्धः — षष्ठोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S07">एकादशस्कन्धः — सप्तमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S08">एकादशस्कन्धः — अष्टमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S09">एकादशस्कन्धः — नवमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S10">एकादशस्कन्धः — दशमोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S11">एकादशस्कन्धः — एकादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S12">एकादशस्कन्धः — द्वादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S13">एकादशस्कन्धः — त्रयोदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S14">एकादशस्कन्धः — चतुर्दशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S15">एकादशस्कन्धः — पञ्चदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S16">एकादशस्कन्धः — षोडशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S17">एकादशस्कन्धः — सप्तदशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S18">एकादशस्कन्धः — अष्टादशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S19">एकादशस्कन्धः — एकोनविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S20">एकादशस्कन्धः — विंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S21">एकादशस्कन्धः — एकविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S22">एकादशस्कन्धः — द्वाविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S23">एकादशस्कन्धः — त्रयोविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S24">एकादशस्कन्धः — चतुर्विंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S25">एकादशस्कन्धः — पञ्चविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S26">एकादशस्कन्धः — षड्विंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S27">एकादशस्कन्धः — सप्तविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S28">एकादशस्कन्धः — अष्टाविंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S29">एकादशस्कन्धः — एकोनत्रिंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S30">एकादशस्कन्धः — त्रिंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C11_S31">एकादशस्कन्धः — एकत्रिंशोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C12_S04">द्वादशस्कन्धः — चतुर्थोऽध्यायः</a></li>
+<li><a href="#BTN_C12_S05">द्वादशस्कन्धः — पञ्चमोऽध्यायः</a></li>
+</ul>
+</div>
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 1
+| title        = प्रथमोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S01_V01
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = जन्माद्यस्य यतोऽन्वायादितरतश्चार्थेष्वभिज्ञः स्वराट्
+| verse_line2  = तेने ब्रह्म हृदा य आदिकवये मुह्यन्ति यं सूरयः ।
+| verse_line3  = तेजोवारिमृदां यथा विनिमयो यत्र त्रिसर्गो मृषा
+| verse_line4  = धाम्ना स्वेन सदा निरस्तकुहकं सत्यं परं धीमहि ॥ १ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S01_V01
+| id       = BTN_C01_S01_V01_B1
+| text     =
+श्रीमद्भागवततात्पर्यनिर्णयः
+सृष्टिस्थित्यप्ययेहानियतिदृशितमोबन्धमोक्षाश्च यस्माद्
+अस्य श्रीब्रह्मरुद्रप्रभृतिसुरनरद्व्यीशशत्र्वात्मकस्य ।
+विष्णोर्व्यस्ताः समस्ताः सकलगुणनिधिः सर्वदोषव्यपेतः
+पूर्णानन्दोऽव्ययो यो गुरुरपि परमः चिन्तये तं महान्तम् ॥
+जन्माद्यस्येत्यादि । तं परं धीमहि । अन्वयात् ।
+'यतो वा इमानि''इत्यादिश्रुतिस्मृतिभ्यः । इतरतः तर्कतः । चेतनाद्धि पित्रादेः पुत्रादिरुत्पद्यते । अभिज्ञः सर्वज्ञः । अतो युज्यते ।
+'यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि''
+'मम योनिः''इत्यन्येषां तदपेक्षत्वात् । न चान्यापेक्षोऽसौ । स्वराट् । कुतः? तेने ब्रह्म हृदा य आदिकवये । स हि
+'विश्वा जातानि परिता बभूव''। नान्यः । हृदा स्नेहेन ।
+'यो ब्रह्माणं विदधाति पूर्वम्''इति च । स्वात्मत एव हि तस्य बुद्धिप्रकाशः । नच प्रसादं विना ज्ञातुं शक्यः । मुह्यन्ति यं सूरयः । न चातृप्तः प्रवर्तते । किन्तु मृषा वृथैव ।
+'भित्वा मृषाश्रुः''इतिवत् ।
+'देवस्यैषः स्वभावोऽयम्''इति च ।
+यत्रेति विशेषणान्नान्यत्र । स्वविषय एव वृथा । जीवेश्वरजडानां सर्गस्त्रिसर्गः । एकस्य तेजसो बहुत्ववदीश्वरसर्गः । वारिनिमित्तप्रतिबिम्बवज्जीवसर्गः । मृदो घटादिवदव्यक्ताज्जडसर्गः ।
+नच मायामयी सृष्टिः । धाम्ना स्वेन सदा निरस्तकुहकम् । तद्धाम्ना श्रियो निरस्तकुहकत्वं मुक्तानां च । नच मुक्तवत्पूर्वं बन्धभाक्त्वम् । सदा निरस्तकुहकत्वात् । सत्यं निर्दुःखनित्यनिरतिशयानन्दानुभवरूपम् । परं सम्पूर्णगुणम् । परत्वसाधकं जन्मादीत्यादि ।
+तन्त्रभागवते च–
+'सृष्टिस्थित्यप्ययेहादेः श्रुतिस्मृतिसमन्वयात् ।
+युक्तितश्चेत्तृपूर्वादेः श्रीब्रह्मभवपूर्विणः ॥
+सुरगन्धर्वमनुजपितृदैत्यात्मनः पृथक् ।
+कर्ता विष्णुरजो नित्यः सर्वज्ञत्वान्न चापरः ॥
+अनन्याधिपतिश्चासौ गरीयान् ब्रह्मणो यतः ।
+तत्प्रसादमृते तस्य नान्यो वेत्तास्ति कश्चन ॥
+तेजसो रूपवद्रूपं बहुधा कुरुते हरिः ।
+वारिस्थतेजःप्रतिमा जीवास्तस्माद् विनिर्गताः ॥
+कुलालेन मृदा यद्वन्निर्मीयन्ते घटादयः ।
+विष्णुनैवं प्रकृत्यैव निर्म्यते जगदीदृशम् ॥
+एष त्रिसर्गो विष्णोस्तु वृथा लोकस्य चावृथा ।
+इन्द्रजालविधां सृष्टिं मन्यन्ते ज्ञानर्दुर्बलाः ॥
+नित्यं निरस्तेन्द्रजाले स्वत एव कथं भवेत् ।
+अक्षमाः सत्यसृष्टौ हि मायासृष्टिं वितन्वते ॥
+अनन्ताचिन्त्यविभवः कथं तामीहते हरिः ।
+निर्दुःखपूर्णानन्दत्वाद्यमाहुः सत्यमच्युतम् ॥
+निर्दोषगुणपूर्णत्वात् परं चाहुर्जनार्दनम् ।
+एवंविधानुभावो यः स कथं निन्दितं सृजेत् ॥
+स्वप्नादिकं परो देवः प्राणादिस्थस्तनोत्यसौ ।
+केवलस्य परस्यास्य मायासृष्टिर्न युज्यते ॥
+तस्माद् बाधायुताः सर्वे स्वप्नाद्या ये त्वकेवलाः ।
+इदं न बाध्यते सर्वं जगत्केवलजं यतः ॥
+मोक्षवत् केवलस्यास्य शक्त्या सम्यग्विजृम्भितम् ।
+एतद्रहस्यं परमं ब्रह्मसूत्रपदोदितम् ॥
+ये त्वेवं न विजानन्ति ते हि यान्त्यधरं तमः ।
+ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् ॥
+सर्वज्ञानविमूढांस्तान् विद्धि नष्टानचेतसः ।
+ये त्वेतदनुतिष्ठन्ति पारम्पर्यागतं मम ॥
+ते यान्ति परमं स्थानं ममैवोदितमञ्जसा''॥ इत्यादि ।
+'वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत्''इति च ।
+'प्रघान्वस्य महतो महानि सत्या सत्यस्य करणानि वोचम्''इत्यादि ।
+ब्रह्मसूत्रमहाभारतगायत्रीवेदसम्बन्धश्चायं ग्रन्थः ।
+उक्तं च गारुडे–
+'अर्थोऽयं ब्रह्मसूत्राणां भारतार्थविनिर्णयः ।
+गायत्रीभाष्यरूपोऽसौ वेदार्थपरिबृंहितः ॥
+पुराणानां साररूपः साक्षाद्भगवतोदितः ।
+द्वादशस्कन्धसंयुक्तः शतविच्छेदसंयुतः ॥
+ग्रन्थोऽष्टादशसाहस्रः श्रीमद्भागवताभिधः''। इति ॥ १ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S01_V02
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = धर्मः प्रेज्झितकैतवोऽत्र परमो निर्मत्सराणां सतां
+| verse_line2  = वेद्यं वास्तवमत्र वस्तु शिवदं तापत्रयोन्मूलनम् ।
+| verse_line3  = श्रीमद्भागवते महामुनिकृते किं वा परैरीश्वरः
+| verse_line4  = सद्यो हृद्यवरुध्यतेऽत्र कृतिभिः शुश्रूषुभिस्तत्क्षणात् ॥ २ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S01_V02
+| id       = BTN_C01_S01_V02_B1
+| text     =
+अधिकारिविषयफलान्युच्यन्ते धर्म इति । प्रोज्झितकैतवः फलानपेक्षया । ईश्वरार्पणेन परमः ।
+'तितिक्षवः कारुणिकाः सुहृदः सर्वदेहिनाम् ।
+अजातशत्रवः शान्ताः साधवः साधुभूषणाः ॥
+मय्यनन्येन भावेन भक्तिं कुर्वन्ति ये दृढाम्''। इत्यादि सतां लक्षणम् ।
+सतां च मात्सर्यमर्जुनस्य एकलव्य इव कुत्रचिद् दृश्यते । तद्वर्जनीय-मुत्तमेषु ज्ञानार्थिना ।
+महासंहितायां च–
+'उत्तमे स्वात्मनो नित्यं मात्सर्यं परिवर्जयेत् ।
+कुरुते यत्र मात्सर्यं तत्तत् तस्य विहीयते''। इति ।
+नित्यनिरस्तदोषपूर्णगुणं वास्तवम् ।
+नित्यसंहितायां च–
+'निरस्ताखिलदोषं यदानन्दादिमहागुणम् ।
+सर्वदा परमं ब्रह्म तस्माद्वास्तवमीयते''॥ इति ।
+वस्तु अप्रतिहतं नित्यम् च ।
+स्कान्दे च–
+'वसनाद् वासनाद्वस्तु नित्याप्रतिहतं यतः ।
+वासनेदं यतस्तुन्नमतस्तद् ब्रह्म शब्द्यते''॥ इति ।
+किं वा परैः अर्थकामादिकथनैः ?
+गारुडे च–
+'धर्मार्थकाममोक्षाणामेकमेव पदं यतः ।
+अवरोधो हृदीशस्य पृथग्वक्ष्ये न तानहम्''। इति ।
+सद्यःशब्दः आपेक्षिक इति तत्क्षणादिति । नचासम्पूर्णाधिकारिणां तत्क्षणा-दवरुध्यत इति सद्यःशब्दः । अधिकारिविषयफलानां स्मरणात् फलाधिक्यं भवति ।
+वामने च–
+'अधिकारं फलं चैव प्रतिपाद्यं च वस्तु यत् ।
+स्मृत्वा प्रारभतो ग्रन्थं करोतीशो महत्फलम्''। इति ॥ २ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S01_V03
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = निगमकल्पतरोर्गलितं फलं
+| verse_line2  = शुकमुखादमृतद्रवसंयुतम् ।
+| verse_line3  = पिबत भागवतं रसमालयं
+| verse_line4  = मुहुरहो रसिका भुवि भावुकाः ॥ ३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S01_V03
+| id       = BTN_C01_S01_V03_B1
+| text     =
+ज्ञातफलस्यापि प्रशंसाविधिभ्यां क्षिप्रप्रवृत्तिर्भवतीति प्रशस्य विधत्ते । निगमकल्पतरोरिति । भगवता गलितम् । शुकेन द्रवीकृतम् ।
+उक्तं च ब्रह्माण्डे-
+'धर्मपुष्पस्त्वर्थपत्रः कामपल्लवसंयुतः ।
+महामोक्षफलो वृक्षो वेदोऽयं समुदीरितः ॥
+शातितानि फलानीह कृष्णद्वैपायनेन तु ।
+भारताख्यानि यानीह तथा भागवतं भुवि ॥
+आर्द्रीकृतानि तानीह शुकप्रभृतिभिर्जनैः ।
+ख्यापयद्भिर्गुरुप्रोक्तान् वेदार्थान् ग्रन्थनिष्ठितान् ॥
+कानिचित् दर्शयामास वृक्षस्याग्रे फलानि तु ।
+व्याचक्षमाणो वेदार्थं भगवान् लोकपूजितः ॥
+एतेषामथ तेषां वा रसान् पिबत सज्जनाः ।
+आमोक्षान्महती तृप्तिरहो मे पश्यतो भवेत्''॥ इति ॥ ३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S01_V04
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = नैमिषेऽनिमिषक्षेत्रे ऋषयः शौनकादयः
+| verse_line2  = सत्रं स्वर्गाय लोकाय सहस्त्रसममासत ॥ ४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S01_V04
+| id       = BTN_C01_S01_V04_B1
+| text     =
+प्रकारान्तरेण पुरुषार्थशङ्कानिवृत्त्यर्थमाख्यायिका ।
+पाद्मे च–
+'आख्यायिकाः प्रदर्श्यन्ते सर्ववेदेषु सर्वशः ।
+द्योतयन्त्यस्तु महतां तात्पर्यं तत्र तत्र ह ॥
+अलाभः पुरुषार्थस्य प्रोक्तमर्थमृते त्विति ।
+द्योतनाय महाराज श्रद्धावृद्ध्यर्थमेव च''॥ इति ॥ ४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S01_V08
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यानि वेदविदां श्रेष्ठो भगवान् बादरायणः ।
+| verse_line2  = अन्ये च मुनयः सूत परावरविदो विदुः ॥ ७ ॥
+| verse_line3  = वेत्थ त्वं सौम्य तत्सर्वं तत्त्वतस्तदनुग्रहात् ।
+| verse_line4  = ब्रूयुः स्निग्धस्य शिष्यस्य गुरवो गुह्यमप्युत ॥ ८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S01_V08
+| id       = BTN_C01_S01_V08_B1
+| text     =
+यानि भगवज्ज्ञातान्यन्यैरप्यृषिभिः ज्ञायन्ते तानि वेत्थ ।
+उक्तं हि ब्रह्माण्डे
+'द्वैपायनेन यद्बुद्धं ब्रह्माद्यैस्तन्न बुध्यते ।
+सर्वबुद्धं स वै वेद तद्बुद्धं नान्यगोचरम्''इति ॥ ७-८ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S01_V14
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = आपन्नः संसृतिं घोरां यन्नाम विवशो गृणन् ।
+| verse_line2  = ततः सद्यो विमुच्येत यं बिभेति स्वयं भवः ॥ १४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S01_V14
+| id       = BTN_C01_S01_V14_B1
+| text     =
+विवशः बह्वभ्यासात् ।
+उक्तं च ब्रह्मवैवर्ते–
+'शारीराद् वाचिकाभ्यासो वाचिकान्मानसो भवेत् ।
+मानसाद् विवशान्मुच्येन्नान्यथा मुक्तिरिष्यते''। इति ॥ १४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S01_V18
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अथाऽख्याहि हरेर्धीमन्नवतारकथाः शुभाः ।
+| verse_line2  = लीला विदधतः स्वैरमीश्वरस्यात्ममायया ॥ १८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S01_V18
+| id       = BTN_C01_S01_V18_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते	श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे प्रथमोध्यायः ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S01_V18
+| id       = BTN_C01_S01_V18_B1
+| text     =
+आत्ममायया स्वरूपभूतेच्छया ।
+'महामायेत्यविद्येति नियतिर्मोहिनीति च ।
+प्रकृतिर्वासनेत्येव तवेच्छाऽनन्त कथ्यते''। इति स्कान्दे ॥
+विष्णुसंहितायां च–
+'इच्छाशक्तिर्ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिरिति त्रिधा ।
+शक्तिशक्तिमतोश्चापि न भेदः कश्चनेष्यते''॥ इति ॥ १८ ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 2
+| title        = द्वितीयोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S02_V02
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = सूत उवाच–
+| verse_line2  = यं प्रव्रजन्तमनुपेतमपेतकृत्यं
+| verse_line3  = द्वैपायनो विरहकातर आजुहाव ।
+| verse_line4  = पुत्रेति तन्मयतया तरवोऽपि नेदु-
+| verse_line5  = स्तं सर्वभूतहृदयं मुनिमानतोऽस्मि ॥ २ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S02_V02
+| id       = BTN_C01_S02_V02_B1
+| text     =
+अनुपेतं देहादिभिः । अनभिमानात् । अकातरः कातरवददर्शयत् ।
+उक्तं च स्कान्दे–
+'नित्यतृप्तः परानन्दो योऽव्ययः परमेश्वरः ।
+यस्य पुत्रफलं नैव यज्जातं जगदीदृशम् ॥
+यदधीनश्रियोऽपाङ्गाद् ब्रह्मरुद्रादिसंस्थितिः ।
+स पुत्रार्थं तपस्तेपे व्यासो रुद्रस्य चेश्वरः ॥
+कातर्यं दर्शयामास वियोगे लौकिकं हरिः ।
+कुतः कातरता तस्य नित्यानन्दमहोदधेः''॥ इति ॥
+'ईशन्नपि हि लोकस्य सर्वस्य जगतो हरिः ।
+कर्माणि कुरुते विष्णुः कीनाश इव दुर्बलः''। इति चोद्योगे ॥
+'देवत्वे देववच्चेष्टा मानुषत्वे च मानुषी''इति विष्णुधर्मे ।
+सर्वभूतहृदयम् अहङ्कारात्मकत्वात् ।
+'अहङ्कारात्मको रुद्रः शुको द्वैपायनात्मजः''। इति स्कान्दे ॥ २ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S02_V03
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यः स्वानुभावमखिलश्रुतिसारमेक-
+| verse_line2  = मध्यात्मदीपमतितीर्षतां तमोऽन्धम् ।
+| verse_line3  = संसारिणां करुणयाऽऽह पुराणगुह्यं
+| verse_line4  = तं व्याससूनुमुपयामि गुरुं मुनीनाम् ॥ ३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S02_V03
+| id       = BTN_C01_S02_V03_B1
+| text     =
+स्वानुभावं ब्रह्म ॥ ३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S02_V11
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = वदन्ति तत्तत्वविदस्तत्वं यज्ज्ञानमद्वयम् ।
+| verse_line2  = ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते ॥ ११ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S02_V11
+| id       = BTN_C01_S02_V11_B1
+| text     =
+अद्वयं असमाधिकम् । तथा च भाल्लवेयश्रुतिः–
+'स पुरुषः सोऽद्वय इति । न ह्येनमभि कश्चन । न ह्येनमपि कश्चनेति''इति ।
+'सोऽद्वयः पुरुषस्तस्मान्न समो नाधिको ह्यतः''। इति महासंहितायाम् ।
+तत्त्वशब्दार्थस्तत्रैवोक्तः–
+'अतीतानागते काले यत्तादृशमुदीर्यते ।
+कुतश्चिदन्यथा नेयात् तत्तत्त्वं तत्त्वतो विदुः''॥ इति ॥ ११ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S02_V12
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = सत्तामात्रं तु यत्किञ्चित्सदसच्चाविशेषणम् ।
+| verse_line2  = उभाभ्यां भाष्यते साक्षाद्भगवान् केवलः स्मृतः ॥ १२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S02_V12
+| id       = BTN_C01_S02_V12_B1
+| text     =
+सत्तामात्रम् आनन्दमात्रम् ।
+तथा च पैङ्गिश्रुतिः–
+'अथ कस्मादुच्यते सत्तेति । नन्दति नन्दयति चेति''। इति ।
+न कार्यकारणविषयविशेषितवैषयिकज्ञानम् । केवलमेव तज्ज्ञानम् । स्रष्टृत्वादिभिः कार्यकारणविशेषितं च ।
+तन्त्रभागवते च–
+'विषयापेक्षि न ज्ञानं विषयैश्च विशेषितम् ।
+यत्तदानन्दमात्रं च तद् ब्रह्मेत्यवधार्यताम्''। इति ।
+यत्किञ्चित् अलोकसिद्धम् ॥ १२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S02_V13
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तच्छ्रद्दधाना मुनयो ज्ञानवैराग्ययुक्तया ।
+| verse_line2  = पश्यन्त्यात्मनि चात्मानं भक्त्या श्रुतिगृहीतया ॥ १३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S02_V13
+| id       = BTN_C01_S02_V13_B1
+| text     =
+यस्मात् परमात्मैव तत्त्वं तस्मात् तमेव पश्यन्ति मुनयः ॥ १३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S02_V22
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = भिद्यते हृदयग्रन्थिः छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।
+| verse_line2  = क्षीयन्ते चास्य कर्माणि दृष्ट एवात्मनीश्वरे ॥ २२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S02_V22
+| id       = BTN_C01_S02_V22_B1
+| text     =
+आत्मनीश्वर इति न जीवैक्यमुच्यते । परेषामपि ब्रह्मादीनां यतोऽवरत्वं स परावरः ।
+'भेददृष्ट्याभिमानेन''इति च कापिलेये ।
+'ब्रह्म प्रधानमुपयान्त्य-गताभिमानाः''इति च ।
+'विद्याऽऽत्मनि भिदाबोधः''
+'यत्र हि द्वैतमिव भवति''।
+'अन्यमीशमस्य महिमानमिति''।
+'अनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति''।
+'छायातपौ ब्रह्मविदो वदन्ति''।
+'एको बहूनां यो विदधाति कामान्''।
+'सत्यः सो अस्य महिमा गृणे शवो यज्ञेषु विप्रराज्ये''।
+'सत्यमेनमनु विश्वे मदन्ति रातिं देवस्य गृणतो मघोनः''।
+'यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः''।
+'शृण्वे वीर उग्रमुग्रं दमायन्''इत्यादि च ।
+'मग्नस्य हि परेऽज्ञाने किं न दुःखतरं भवेत् ।
+बहवः पुरुषाः ब्रह्मन्नुताहो एक एव तु ।
+नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह''। इत्यादि मोक्षधर्मे ॥
+'भेददृष्ट्याभिमानेन पश्यन्तो यान्ति तत्पदम्"– इति वायुप्रोक्ते ।
+'अनुपपत्तेस्तु न शारीरः",
+'भेदव्यपेशाच्च",
+'शारीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनम-धीयते",
+'पृथगुपदेशात्''इत्यादि च ।
+सत्यत्वं च भेदस्योक्तं भाल्लवेयश्रुतौ–
+'स्थाणुर्होच्चक्राम स प्रजापतिमुवाच । कोऽसि के स्म कः स इति । स होवाच योऽस्मि ये स्थ यः स इति । अथ हैनमुपाक्रोशत् । सत्यं भिदा सत्यं भिदा सत्यं भिदेति । मैवारुवण्यो मैवारुवण्यो मैवारुवण्य इति''इति ।
+'सत्यमेनम्'''सत्यः सो अस्य''इति चोक्तम् ।
+महासंहितायां च–
+'त्रिविधं जीवसङ्घं च परमात्मानमव्ययम् ।
+तेषां भेदं च ये सत्यं विदुर्मोहविवर्जिताः ॥
+ते यान्ति परमं स्थानं विष्णोरेवाचलं ध्रुवम् ।
+जीवेश्वरभिदां भ्रान्तिं केचिदाहुरपण्डिताः ॥
+अनारतं तमो यान्ति परमात्मविनिन्दनात् ।
+पराधीनश्च बद्धश्च स्वल्पज्ञानसुखेहितः ॥
+अल्पशक्तिः सदोषश्च जीवात्माऽनीदृशः परः ।
+वदता तु तयोरैक्यं किं तेनादुष्कृतं कृतम् ॥
+अन्तर्याम्यैक्यवाचीनि वचनानीह यानि तु ।
+तानि दृष्ट्वा भ्रमन्तीह दुरात्मानोऽल्पचेतसः ॥
+अस्यास्मि त्वमहं स्वात्मेत्यभिधागोचरो यतः ।
+सर्वान्तरत्वात् पुरुषस्त्वन्तर्यामी नियामयन् ॥
+अतो भ्रमन्ति वचनैरासुरा मोहतत्परैः ।
+तन्मोहने परा प्रीतिर्देवानां परमस्य च ॥
+अतो महान्धकारेषु पतन्त्यज्ञानमोहिताः''। इत्यादि ॥ २२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S02_V24
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = सत्त्वं रजस्तम इति प्रकृतेर्गुणास्तै-
+| verse_line2  = र्युक्तः परः पुरुष एव इहास्य धत्ते ।
+| verse_line3  = स्थित्यादये हरिविरिञ्चहरेति सञ्ज्ञाः
+| verse_line4  = श्रेयांसि तत्र खलु सत्त्वतनौ नृणां स्युः ॥ २४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S02_V24
+| id       = BTN_C01_S02_V24_B1
+| text     =
+विष्णोरेव त्रिसञ्ज्ञाः । वामनपुराणे च–
+'ब्रह्मविष्ण्वीशरूपाणि त्रीणि विष्णोर्महात्मनः ।
+ब्रह्मणि ब्रह्मरूपः स शिवरूपी शिवे स्थितः ॥
+पृथगेव स्थितो देवो विष्णुरूपी जनार्दनः''। इति ।
+त्रयोऽपि गुणा विष्ण्वाश्रयाः । तथाऽपि सत्त्वतनौ जीवे श्रेयांसि स्युः ॥ २४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S02_V25
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = पार्थिवाद्दारुणो धूमस्तस्मादग्निस्त्रयीमयः ।
+| verse_line2  = तमसस्तु रजस्तस्मात् सत्त्वं यद् ब्रह्मदर्शनम् ॥ २५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S02_V25
+| id       = BTN_C01_S02_V25_B1
+| text     =
+मेघरूपत्वात् धूम उत्तमः ॥ २५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S02_V26
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = भेजिरे मुनयोऽथाग्रे भगवन्तमधोक्षजम् ।
+| verse_line2  = सत्वं विशुद्धं क्षेमाय कल्पते नेतराविह ॥ २६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S02_V26
+| id       = BTN_C01_S02_V26_B1
+| text     =
+सात्त्विकानां वासुदेवे भक्तिरुत्पद्यते ॥ २६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S02_V28
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = रजस्तमःप्रकृतयः समशीलान् भजन्ति वै ।
+| verse_line2  = पितृभूतप्रजेशादीन् श्रियैश्वर्यप्रजेप्सवः ॥ २८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S02_V28
+| id       = BTN_C01_S02_V28_B1
+| text     =
+भूतेशप्रजेशादीन् ॥ २८ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S02_V31
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स एवेदं ससर्जाग्रे भगवानात्ममायया ।
+| verse_line2  = सदसद्रूपया चासौ गुणमय्याऽगुणो विभुः ॥ ३१ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S02_V31
+| id       = BTN_C01_S02_V31_B1
+| text     =
+आत्ममायया स्वेच्छया । सदसद्रूपया प्रकृत्या च ॥ ३१ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S02_V32
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तया विलसितेष्वेषु गुणेषु गुणवानिव ।
+| verse_line2  = अन्तःप्रविष्ट आभाति विज्ञानेन विजृम्भितः ॥ ३२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S02_V32
+| id       = BTN_C01_S02_V32_B1
+| text     =
+तया सदसद्रूपया । विज्ञानेन विजृम्भितः विज्ञानेन सम्पूर्णः ॥ ३२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S02_V34
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = असौ गुणमयैर्भावैर्भूतसूक्ष्मेन्द्रियात्मभिः ।
+| verse_line2  = स्वनिर्मितेषु निर्विष्टो भुङ्क्ते भूतेषु तद्गुणान् ॥ ३४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S02_V34
+| id       = BTN_C01_S02_V34_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते	श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे द्वितीयोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S02_V34
+| id       = BTN_C01_S02_V34_B1
+| text     =
+तद्गुणान् एव भुङ्क्ते न दोषान् ।
+'सर्वत्र सारभुग् देवो नासारं स कदाचन''इति वामनपुराणे ।
+'अनश्नन्''इत्यशुभापेक्षया परवशत्वापेक्षया क्ऌप्त्यपेक्षया च ।
+'अक्ऌप्त्या च स्वतन्त्रत्वादशुभस्य च वर्जनात् ।
+अभोक्ता शुभभोक्तृत्वाद् भोक्तेत्येव च तं विदुः ॥
+अन्यूनानधिकत्वाच्च पूर्णस्वानन्दभोजनात् ।
+विरागाच्च परस्यास्य भोक्तृत्वप्रतिषेधनम्''। इति स्कान्दे ॥ ३४ ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 3
+| title        = तृतीयोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V01
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = सूत उवाच–
+| verse_line2  = जगृहे पौरुषं रूपं भगवान् महदादिभिः ।
+| verse_line3  = सम्भूतं षोडशकलमादौ लोकसिसृक्षया ॥ १ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V01
+| id       = BTN_C01_S03_V01_B1
+| text     =
+व्यक्त्यपेक्षया जगृह इति । तथा हि तन्त्रभागवते–
+'ओयमनुपादेयं यद्रूपं नित्यमव्ययम् ।
+स एवापेक्ष्य रूपाणां व्यक्तिमेव जनार्दनः ॥
+अगृह्णाद् व्यसृजच्चेति कृष्णरामादिकां तनुम् ।
+पठ्यते भगवानीशो मूढबुद्धिव्यपेक्षया ॥
+तमसा ह्युपगूढस्य यत्तमःपानमीशितुः ।
+एतत्पुरुषरूपस्य ग्रहणं समुदीर्यते ॥
+कृष्णरामादिरूपाणां लोकव्यक्तिमपेक्षया''। इति ॥
+महदादिभिः सम्भूतं अन्तर्गतमहदादि । न महदादिशरीरम् । 'यस्मिन्नेताः षोडशकलाः प्रभवन्ति''इति हि श्रुतिः ।
+'यत्किञ्चिदिह लोकेऽस्मिन् देहबद्धं विशांपते ।
+सर्वं पञ्चभिराविष्टं भूतैरीश्वरबुद्धिजैः ॥
+ईश्वरो हि जगत्स्रष्टा प्रभुर्नारायणो विराट् ।
+भूतान्तरात्मा विज्ञेयः सगुणो निर्गुणोऽपि च ।
+भूतप्रलयमव्यक्तं शुश्रूषुर्नृपसत्तम''। इति मोक्षधर्मे ।
+'नाऽसीदहो न रात्रिरासीन्नासदासीत् तन्महद्वपुस्तदा
+अभवद्विश्वरूपं सा विश्वरूपस्य रजनी''इति भाल्लवेयश्रुतिः ।
+'न तस्य प्राकृता मूर्तिर्मांसमेदोऽस्थिसम्भवा ।
+न योगित्वादीश्वरत्वात् सत्यरूपोऽच्युतो विभुः''। इति वाराहे ।
+'सर्वे नित्याः शाश्वताश्च देहास्तस्य परात्मनः ।
+हानोपादानरहिता नैव प्रकृतिजाः क्वचित् ॥
+परमानन्दसन्दोहा ज्ञानमात्राश्च सर्वतः ।
+सर्वे सर्वगुणैः पूर्णाः सर्वे भेदविवर्जिताः ॥
+अन्यूनानधिकाश्चैव गुणैः सर्वैश्च सर्वतः ।
+देहिदेहभिदा चात्र नेश्वरे विद्यते क्वचित् ॥
+तत्स्वीकारादिशब्दस्तु हस्तस्वीकारवत् स्मृतः ।
+वैलक्षण्यान्न वा तत्र ज्ञानमात्रार्थमीरितम् ॥
+केवलैश्वर्यसंयोगादीश्वरः प्रकृतेः परः ॥
+जातो गतस्त्विदं रूपं तदित्यादि व्यवह्रियते''। इति महावाराहे ।
+'एकमेवाद्वितीयं'''नेह नानास्ति किञ्चन'''एवं धर्मान् पृथक् पश्यन्''
+इत्यादि च ।
+तस्यैवास्थूलत्वाद्यैश्वर्ययोगात् ।
+तथा च कौर्मे–
+'अस्थूलश्चानणुश्चैव स्थूलोऽणुश्चैव सर्वतः ।
+अवर्णः सर्वतः प्रोक्तः श्यामो रक्तान्तलोचनः ॥
+ऐश्वर्ययोगाद्भगवान् विरुद्धार्थोऽभिधीयते ।
+तथाऽपि दोषाः परमे नैवाऽहार्याः कथञ्चन ॥
+गुणा विरुद्धा अपि तु समाहार्याश्च सर्वतः ।''इति ।
+विष्णुधर्मोत्तरे च–
+'गुणाः सर्वेऽपि युज्यन्ते ह्यैश्वर्यात् पुरुषोत्तमे ।
+दोषाः कथञ्चिन्नैवात्र युज्यन्ते परमो हि सः ॥
+गुणदोषौ माययैव केचिदाहुरपण्डिताः ।
+न तत्र माया मायी वा तदीयौ तौ कुतो ह्यतः ॥
+तस्मान्न मायया सर्वं सर्वमैश्वर्यसम्भवम् ।
+अमायो हीश्वरो यस्मात् तस्मात् तं परमं विदुः''॥ इति ॥ १ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V03
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यस्यावयवसंस्थानैः कल्पितो लोकविस्तरः ।
+| verse_line2  = तद्वै भगवतो रूपं विशुद्धं सत्त्वमूर्जितम् ॥ ३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V03
+| id       = BTN_C01_S03_V03_B1
+| text     =
+यस्यावयवसंस्थानैः । 'नाभ्या आसीदन्तरिक्षम्''इत्यादि । सत्त्वं साधुगुणवत्त्वं ज्ञानबलरूपं वा ।
+'बलज्ञानसमाहारः सत्त्वमित्यभिधीयते''इति मात्स्ये ॥ ३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V05
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = एतन्नानावताराणां निधानं बीजमव्ययम् ।
+| verse_line2  = यस्यांशांशेन सृज्यन्ते देवतिर्यङ्नरादयः ॥ ५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V05
+| id       = BTN_C01_S03_V05_B1
+| text     =
+निधानं अत्रैकीभवन्त्यन्त इति । अंशांशेन सामर्थ्यैकदेशेन ।
+ब्राह्मे च– 'यच्छक्त्यैकांशसम्भूतं जगदेतच्चराचरम्''इति ॥ ५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V06
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स एव प्रथमं देवः कौमारं सर्गमास्थितः ।
+| verse_line2  = चचार दुश्चरं ब्रह्मा ब्रह्मचर्यमखण्डितम् ॥ ६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V06
+| id       = BTN_C01_S03_V06_B1
+| text     =
+'कुमारो नाम भगवान् स्वयं स्वस्मादजायत ।
+दिदेश ब्रह्मणे ब्रह्म ब्रह्मचर्ये स्थितो विभुः ॥
+यस्मात् सनत्कुमारश्च ब्रह्मचर्यमपालयत् ।
+यः स्थाणोः स्थाणुतां प्रादाद् भगवानव्ययो हरिः''। इति ब्राह्मे ॥ ६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V08
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तृतीयमृषिसर्गं वै देवर्षित्वमुपेत्य सः ।
+| verse_line2  = तन्त्रं सात्वतमाचष्ट नैष्कर्म्यं कर्मणां यतः ॥ ८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V08
+| id       = BTN_C01_S03_V08_B1
+| text     =
+'अवतारस्तृतीयोऽस्य देवर्षिः प्रथितो दिवि ।
+महिदासस्त्वैतरेयो यस्तन्त्रं नारदेऽवदत्''। इति च ॥ ८ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V09
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तुर्यं धर्मकलासर्गे नरनारायणावृषी ।
+| verse_line2  = भूत्वाऽऽत्मोपशमोपेतमकरोद्दुश्चरं तमः ॥ ९ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V09
+| id       = BTN_C01_S03_V09_B1
+| text     =
+धर्मकलासर्गः धर्मे स्वांशावतारः । लोकदृष्ट्याऽऽत्मशमोपेतम् ॥ ९ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V10
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = पञ्चमः कपिलो नाम सिद्धेशः कालविप्लुतम् ।
+| verse_line2  = प्रोवाचाऽऽसुरये साङ्ख्यं तत्त्वग्रामविनिर्णयम् ॥ १० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V10
+| id       = BTN_C01_S03_V10_B1
+| text     =
+तन्त्रं साङ्ख्यं वेदानुसारि ।
+पाद्मे च–
+'कपिलो वासुदेवाख्यस्तन्त्रं साङ्ख्यं जगाद ह ।
+ब्रह्मादिभ्यश्च देवेभ्यो भृग्वादिभ्यस्तथैव च ॥
+तथैवाऽऽसुरये सर्ववेदार्थैरुपबृंहितम् ।
+सर्ववेदविरुद्धं च कपिलोऽन्यो जगाद ह ॥
+साङ्ख्यमाऽऽसुरयेऽन्यस्मै कुतर्कपरिबृंहितम्''। इति ॥ १० ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V11
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = षष्ठमत्रेरपत्यत्वं वृतः प्राप्तोऽनसूयया ।
+| verse_line2  = आन्वीक्षिकीमलर्काय प्रह्लादादिभ्य ऊचिवान् ॥ ११ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V11
+| id       = BTN_C01_S03_V11_B1
+| text     =
+आन्वीक्षिकीं तत्त्वविद्याम्–
+'आन्वीक्षिकी कुतर्काख्या तथैवाऽऽन्वीक्षिकी परा''इति मात्स्ये ॥ ११ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V14
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = ऋषिभिर्याचितो भेजे नवमं पार्थिवं वपुः ।
+| verse_line2  = दुग्धवानोेषधीर्विप्रास्तेनायं च उशत्तमः ॥ १४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V14
+| id       = BTN_C01_S03_V14_B1
+| text     =
+पृथुशरीराविष्टरूपम्–
+'आविवेश पृथुं देवः शङ्खी चक्री चतुर्भुजः''इति पाद्मे ।
+उश इच्छायाम् । सत्यकामः ॥ १४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V21
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = ततः सप्तदशे जातः सत्यवत्यां पराशरात् ।
+| verse_line2  = चक्रे वेदतरोः शाखा दृष्ट्वा पुंसोऽल्पमेधसः ॥ २१ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V21
+| id       = BTN_C01_S03_V21_B1
+| text     =
+रामात् पूर्वमप्यस्ति व्यासावतारः–
+'तृतीयं युगमारभ्य व्यासो बहुषु जज्ञिवान्''इति कौर्मे ॥ २१ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V23
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = एकोनविंशे विंशतिमे वृष्णिषु प्राप्य जन्मनी ।
+| verse_line2  = रामकृष्णाविति भुवो भगवानहरद्भरम् ॥ २३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V23
+| id       = BTN_C01_S03_V23_B1
+| text     =
+आवेशो बलभद्रे ।
+'शङ्खचक्रभृदीशेशः श्वेतवर्णो महाभुजः ।
+आविष्टः श्वेतकेशात्मा शेषांशं रोहिणीसुतम्''।
+इति महावाराहे ॥ २३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V24
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = ततः कलौ सम्प्रवृत्ते सम्मोहाय सुरद्विषाम् ।
+| verse_line2  = बुद्धो नाम्ना जिनसुतः कीकटेषु भविष्यति ॥ २४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V24
+| id       = BTN_C01_S03_V24_B1
+| text     =
+'मोहनार्थं दानवानां बालरूपं पथि स्थितम् ।
+पुत्रं तं कल्पयामास मूढबुद्धिर्जिनः स्वयम् ॥
+ततः सम्मोहयामास जिनाद्यानसुरांशकान् ।
+भगवान् वाग्भिरुग्राभिरहिंसावाचिभिर्हरिः''॥ इति ब्रह्माण्डे ॥ २४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V26
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अवतारा ह्यसङ्ख्येया हरेः सत्वनिधेर्द्विजाः ।
+| verse_line2  = यथा विदासिनः कुल्याः सरसः स्युः सहस्रशः ॥ २६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V26
+| id       = BTN_C01_S03_V26_B1
+| text     =
+विदासिनः उन्नतात् भिन्नाद् वा । 'त्रिविधाः पुरुषा लोके नीचमध्य-विदासिनः''इति ब्राह्मे ।
+'चतुर्धा वर्णरूपेण जगदेतद् विदासितम्''इति च ॥ २६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V28
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = एते स्वांशकलाः पुंसः कृष्णस्तु भगवान् स्वयम् ।
+| verse_line2  = इन्द्रारिव्याकुलं लोकं मृडयन्ति युगे युगे ॥ २८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V28
+| id       = BTN_C01_S03_V28_B1
+| text     =
+एते प्रोक्तावताराः । मूलरूपी कृष्णः स्वयमेव ।
+'जीवास्तत्प्रतिबिम्बांशा वराहाद्याः स्वयं हरिः ।
+दृश्यते बहुधा विष्णुरैश्वर्यादेक एव तु''। इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ २८ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V30
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = एतद्रूपं भगवतो ह्यरूपस्य चिदात्मनः ।
+| verse_line2  = मायागुणैर्विरचितं महदादिभिरात्मनि ॥ ३० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V30
+| id       = BTN_C01_S03_V30_B1
+| text     =
+एतत् जडरूपम् ।
+'नारायणवराहाद्याः परमं रूपमीशितुः ।
+जैवं तु प्रतिबिम्बाख्यं जडमारोपितं हरेः ॥
+एवं हि त्रिविधं तस्य रूपं विष्णोर्महात्मनः''। इति पाद्मे ॥ ३० ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V31
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यथा नभसि मेघौघा रेणुर्वा पार्थिवोऽनिले ।
+| verse_line2  = एवं द्रष्टरि दृश्यत्वमारोपितमबुद्धिभिः ॥ ३१ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V31
+| id       = BTN_C01_S03_V31_B1
+| text     =
+दृश्यत्वं जडरूपत्वम् ।
+'अविज्ञाय परं देहमानन्दात्मानमव्ययम् ।
+आरोपयन्ति जनिमत् पञ्चभूतात्मकं जडम्''। इति स्कान्दे ॥ ३१ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V32
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अतः परं यदव्यक्तमव्यूढगुणबृंहितम् ।
+| verse_line2  = अदृष्टाश्रुतवस्तुत्वात् स जीवो यः पुनर्भवः ॥ ३२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V32
+| id       = BTN_C01_S03_V32_B1
+| text     =
+अतः परं जडेश्वररूपयोः परम् । अव्यूढगुणबृंहितंं अनादिकाले कदाचिदप्य-नपगतसत्वादिगुणबृंहितम् । अदृष्टाश्रुतवस्तुत्वात् पुनर्भवः ॥ ३२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V33
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यत्रेमे सदसद्रूपे प्रतिषिद्धे स्वसंविदा ।
+| verse_line2  = अविद्ययाऽऽत्मनि कृते इति तद्ब्रह्मदर्शनम् ॥ ३३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V33
+| id       = BTN_C01_S03_V33_B1
+| text     =
+अविद्यया जीवे कृते परमेश्वरे प्रतिषिद्धे इति ब्रह्मदर्शनम् ॥ ३३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V34
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यद्येषोपरता देवी माया वैशारदी मतिः ।
+| verse_line2  = सम्पन्न एवेति विदुर्महिमि्न स्वे महीयते ॥ ३४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V34
+| id       = BTN_C01_S03_V34_B1
+| text     =
+विशारदः परमेश्वरः । तन्मतिः माया । यदा नैनं शोचयामीत्युपरता तदा सम्पन्न एव ॥ ३४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V35
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = एवं जन्मानि कर्माणि ह्यकर्तुरजनस्य च । वर्णयन्ति स्म कवयो वेदगुह्यानि हृत्पतेः ॥ ३५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V35
+| id       = BTN_C01_S03_V35_B1
+| text     =
+'अप्रयत्नात् स्वतन्त्रत्वात् फलानां च विवर्जनात् ।
+क्रियायाश्च स्वरूपत्वादकर्तेति च तं विदुः ॥
+कर्तृत्वं भ्रान्तिजं प्राहुरतत्तत्त्वविदो जनाः ।
+ऐश्वर्यजं तु कर्तृत्वं सम्यक् तत्तत्त्ववेदिनः''। इति पाद्मे ३५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S03_V40
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = इदं भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् ।
+| verse_line2  = उत्तमश्लोकचरितं चकार भगवानृषिः ॥ ४० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V40
+| id       = BTN_C01_S03_V40_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे तृतीयोध्यायः ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S03_V40
+| id       = BTN_C01_S03_V40_B1
+| text     =
+'धर्मः कं शरणं गतः''इत्यस्य तमेव व्यासरूपिणमिति परिहार उच्यते– 'इदं भागवतम्''इत्यादिना ॥ ४० ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 4
+| title        = चतुर्थोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S04_V04
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तस्य पुत्रो महायोगी समदृक् निर्विकल्पकः ।
+| verse_line2  = एकान्तगतिरुन्निद्रो गूढो मूढ इवेयते ॥ ४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S04_V04
+| id       = BTN_C01_S04_V04_B1
+| text     =
+निर्विकल्पकः । मदीयं तदीयमिति भेदमपहाय सर्वमीश्वराधीनमिति विज्ञाय स्थितः ।
+'साम्यमीश्वररूपेषु सर्वत्र तदधीनताम् ।
+पश्यति ज्ञानसम्पत्त्या विनिद्रो यः स योगवित्''। इति ब्राह्मे ॥ ४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S04_V13
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = सूत उवाच—
+| verse_line2  = द्वापरे समनुप्राप्ते तृतीये युगपर्यये ।
+| verse_line3  = जातः पराशराद्योगी वासव्यां कलया हरेः ॥ १३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S04_V13
+| id       = BTN_C01_S04_V13_B1
+| text     =
+तृतीये द्वापरे युगे पर्यवसानं प्राप्ते सति ॥ १३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S04_V17
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = दुर्भगांश्च जनान् वीक्ष्य मुनिर्दिव्येन चक्षुसा ।
+| verse_line2  = सर्ववर्णाश्रमाणां यद् दध्यौ चिरममोघदृक् ॥ १७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S04_V17
+| id       = BTN_C01_S04_V17_B1
+| text     =
+नित्यज्ञानस्य चिद्दृष्टिर्लोकदृष्ट्यपेक्षया–
+'सर्वज्ञोऽप्यज्ञवद्देवः सर्वशक्तिरशक्तवत् ।
+प्रत्यापयति लोकानामज्ञानं मोहनाय च''। इति कौर्मे ॥ १७ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S04_V24
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स्त्रीशूद्रब्रह्मबन्धूनां त्रयी न श्रुतिगोचरा ।
+| verse_line2  = कर्मश्रेयसि मूढानां श्रेय एवं भवेदिह ।
+| verse_line3  = इति भारतमाख्यानं कृपया मुनिना कृतम् ॥ २४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S04_V24
+| id       = BTN_C01_S04_V24_B1
+| text     =
+'भारतं ब्राह्मणादीनां वेदार्थपरिवित्तये ।
+त एव वेदास्त्वन्येषां नर्ते तत्कस्यचित् सुखम्''। इति स्कान्दे ॥२४॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S04_V25
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = एवं प्रवृत्तस्य सदा भूतानां श्रेयसि द्विजाः ।
+| verse_line2  = सर्वात्मकेनाऽपि यदा नातुष्यद् हृदयं ततः ॥ २५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S04_V26
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = नातिप्रसन्नहृदयः सरस्वत्यास्तटे शुचौ ।
+| verse_line2  = वितर्कयन् विविक्तस्थ इदं चोवाच धर्मवित् ॥ २६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S04_V26
+| id       = BTN_C01_S04_V26_B1
+| text     =
+अतोषोऽनलम्बुद्धिः ।
+'श्रुत्वा कथां न तुष्यामि हरेरद्भुतकर्मणः''इति मात्स्ये ।
+अप्रसादश्च स एव ।
+'कः प्रसन्नो भवेद् दिव्यां कथां शृण्वन् हरेः पराम्''इति च ॥२५,२६॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S04_V27
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = धृतव्रतेन हि मया छन्दांसि गुरवोऽग्नयः ।
+| verse_line2  = मानिता निर्व्यलीकेन गृहीतं चानुशासनम् ॥ २७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S04_V27
+| id       = BTN_C01_S04_V27_B1
+| text     =
+आचारापेक्षया धृतव्रतत्वादिपरिपूर्णस्य ॥ २७ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S04_V29
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अथापि बत मे दैह्यो ह्यात्मा चैवाऽत्मना विभुः ।
+| verse_line2  = असम्पन्न इवाऽभाति ब्रह्मवर्चस्विसत्तमः ॥ २९ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S04_V29
+| id       = BTN_C01_S04_V29_B1
+| text     =
+दैह्यः देहरूपः । आत्मना विभुः स्वत एव व्याप्तः ।
+'तस्य सर्वावतारेषु न विशेषोऽस्ति कश्चन ।
+देहदेहिविभेदश्च न परे विद्यते क्वचित् ॥
+सर्वेऽवतारा व्याप्ताश्च सर्वे सूक्ष्माश्च तत्त्वतः ।
+ऐश्वर्ययोगाद् भगवान् क्रीडत्येवं जनार्दनः''॥ इति महासंहितायाम् ।
+अवतारप्रयोजनासम्पत्त्याऽसम्पन्न इव । ब्रह्मवर्चसयुक्तानामुत्तमः ॥२९॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S04_V30
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = किं वा भागवता धर्मा न प्रायेण निरूपिताः ।
+| verse_line2  = प्रियाः परमहंसानां त एव ह्यच्युतप्रियाः ॥ ३० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S04_V30
+| id       = BTN_C01_S04_V30_B1
+| text     =
+पुनरपेक्षितत्वान्न प्रायेण निरूपिताः ।
+'यथा तु भारते देवो न तथाऽन्येषु केषुचित् ।
+उच्यते न तथाऽपीशं जानन्त्यज्ञा जनार्दनम्''। इति स्कान्दे ॥ ३० ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S04_V31
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तस्यैवं खिन्नमात्मानं मन्यमानस्य खिद्यतः ।
+| verse_line2  = कृष्णस्य नारदोऽभ्यागादाश्रमं प्रागुदाहृतम् ॥ ३१ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S04_V31
+| id       = BTN_C01_S04_V31_B1
+| text     =
+खेदोऽनलम्बुद्धिः ।
+'अतुष्टिरप्रसादश्च खेदोऽतृप्तिस्तथैव च ।
+अनलत्वं वदन्त्येते सर्वे पर्यायवाचकाः''। इति ब्राह्मे ।
+मन्यमानस्य स्वेच्छया ॥ ३१ ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S04
+| id       = BTN_C01_S04_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे चतुर्थोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 5
+| title        = पञ्चमोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S05_V02
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = नारद उवाच—
+| verse_line2  = पाराशर्य महाभाग भवतः कच्चिदात्मना ।
+| verse_line3  = परितुष्यति शारीर आत्मा मानस एव वा ॥ २ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S05_V02
+| id       = BTN_C01_S05_V02_B1
+| text     =
+शारीरमानसयोरभेदादुभयथाऽपि युज्यते । स्वतन्त्रत्वादात्मनैव ह्यलम्बुद्धिः ॥ २ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S05_V04
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = जिज्ञासितमधीतं च ब्रह्म यत्तत् सनातनम् ।
+| verse_line2  = तथाऽपि शोचस्यात्मानमकृतार्थ इव प्रभो ॥ ४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S05_V04
+| id       = BTN_C01_S05_V04_B1
+| text     =
+शोचसि प्रकाशयसि ।
+'अजस्रेण शोचिषा शोशुचानः''इति श्रुतिः ॥ ४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S05_V05
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = व्यास उवाच—
+| verse_line2  = अस्त्येव मे सर्वमिदं त्वयोक्तं, तथाऽपि नात्मा परितुष्यते मे ।
+| verse_line3  = तत्मूलमव्यक्तमगाधबोधं, पृच्छामहे त्वाऽऽत्मभवात्मभूतम् ॥ ५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S05_V05
+| id       = BTN_C01_S05_V05_B1
+| text     =
+'ज्ञानशक्तिस्वरूपोऽपि ह्यज्ञाशक्तं वदेद्धरिः ।
+अज्ञानां मोहनायेशस्तेन मुह्यन्ति मोहिताः''। इति पाद्मे ॥ ५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S05_V09
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यथा धर्मादयो ह्यर्था मुनिवर्यानुवर्णिताः ।
+| verse_line2  = न तथा वासुदेवस्य महिमा ह्यनुवर्णितः ॥ ९ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S05_V09
+| id       = BTN_C01_S05_V09_B1
+| text     =
+धर्मादीनामल्पकथनेन पूर्तिः । न वासुदेवमहिम्नोऽतिकथितस्यापि ॥ ९ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S05_V10
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = न यद्वचश्चित्रपदं हरेर्यशो
+| verse_line2  = जगत्पवित्रं न गृणीत कर्हिचित् ।
+| verse_line3  = तद्वायसं तीर्थमुशन्ति मानसा
+| verse_line4  = न यत्र हंसा न्यपतन् मिमङ्क्षया ॥ १० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S05_V10
+| id       = BTN_C01_S05_V10_B1
+| text     =
+वायसं तीर्थं वयोमात्रानुजीवि शास्त्रम् ॥ १० ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S05_V12
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = नैष्कर्म्यमप्यच्युतभाववर्जितं
+| verse_line2  = न शोभते ज्ञानमलं निरञ्जनम् ।
+| verse_line3  = कुतः पुनः शश्वदभद्रमीश्वरे
+| verse_line4  = न चार्षितं कर्म यदप्यकारणम् ॥ १२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S05_V12
+| id       = BTN_C01_S05_V12_B1
+| text     =
+परोक्षज्ञानं न शोभते । अपरोक्षज्ञानं न भक्त्या विनोत्पद्यते ।
+'यस्य देवे परा भक्तिः''
+'यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः'''यद्वासुदेवशरणा विदुरञ्जसैव''इत्यादेः ॥ १२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S05_V13
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अतो महाभाग भवानमोघदृक्
+| verse_line2  = शुचिश्रवाः सत्यरतो धृतव्रतः ।
+| verse_line3  = उरुक्रमस्याखिलबन्धमुक्तये
+| verse_line4  = समाधिनाऽनुस्मर यद्विचेष्टितम् ॥ १३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S05_V13
+| id       = BTN_C01_S05_V13_B1
+| text     =
+शुचिश्रवाः विष्णुः । समाधिना समाधिभाषया । स्मरणं ग्रन्थकृतिः ।
+'स्मरन्ति च''इत्यादेः ॥ १३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S05_V15
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = जुगुस्पिसं धर्मकृतेऽनुशासनं
+| verse_line2  = स्वभावरक्तस्य महान् व्यतिक्रमः ।
+| verse_line3  = यद्वाक्यतो धर्म इतीतरस्थितो
+| verse_line4  = न मन्यते तस्य निवारणं जनः ॥ १५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S05_V15
+| id       = BTN_C01_S05_V15_B1
+| text     =
+प्रवृत्तिधर्मकृते ॥ १५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S05_V16
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = विचक्षणोऽस्यार्हति वेदितुं विभो-
+| verse_line2  = रनन्तपारस्य निवृत्तितः सुखम् ।
+| verse_line3  = प्रवर्तमानस्य गुणैरनात्मन-
+| verse_line4  = स्ततो भवान् दर्शय चेष्टितं विभोः ॥ १६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S05_V16
+| id       = BTN_C01_S05_V16_B1
+| text     =
+अनन्तपारस्य विभोः सकाशाद् यत् सुखम् ॥ १६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S05_V20
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = इदं हि विश्वं भगवानिवेतरो
+| verse_line2  = यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवः ।
+| verse_line3  = तद्धि स्वयं वेद भवांस्तथापि
+| verse_line4  = प्रादेशमात्रं भवतः प्रदर्शितम् ॥ २० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S05_V20
+| id       = BTN_C01_S05_V20_B1
+| text     =
+इतरोऽपि भगवान् विश्वमिव । स्वातन्त्र्यात् ॥ २० ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S05_V27
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तस्मिंस्तदा लब्धरुचेर्महामते
+| verse_line2  = प्रियश्रवस्यस्खलिता मतिर्मम ।
+| verse_line3  = ययाऽहमेतत् सदसत् स्वमायया
+| verse_line4  = पश्ये मयि ब्रह्मणि कल्पितं परे ॥ २७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S05_V27
+| id       = BTN_C01_S05_V27_B1
+| text     =
+मयि स्थिते ब्रह्मणि । स्थीयतामत्रेतीश्वरेच्छया कल्पितम् ॥ २७ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S05_V40
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = त्वमप्यदभ्रश्रुत विश्रुतं विभोः
+| verse_line2  = समाप्यते येन विदां बुभुत्सितम् ।
+| verse_line3  = प्रख्याहि दुःखैर्मुहुरर्दितात्मनां
+| verse_line4  = सङ्क्लेशनिर्वाणमुशन्ति नान्यथा ॥ ४० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S05_V40
+| id       = BTN_C01_S05_V40_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते	श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे पञ्चमोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S05_V40
+| id       = BTN_C01_S05_V40_B1
+| text     =
+त्वमीश्वरोऽपि ॥ ४० ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 6
+| title        = षष्टोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S06_V11
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स्फीतान् जनपदान् तत्र पुरग्रामव्रजाकरान् ।
+| verse_line2  = खेटान् पट्टनवाटीश्च वनान्युपवनानि च ॥ ११ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S06_V11
+| id       = BTN_C01_S06_V11_B1
+| text     =
+'मृगयाजीविनां खेटो वाटी पुष्पोपजीविनाम् ।
+ग्रामो बहुजनाकीर्णो राजराजाश्रयं पुरम् ॥
+जलस्थलायतिस्फीतं पट्टनं कीर्त्यते बुधैः''। इति स्कान्दे ॥ ११ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S06_V21
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = प्रेमातिभारनिर्भिन्नपुलकाङ्गोऽतिनिर्वृतः ।
+| verse_line2  = आनन्दसंप्लवे लीनो नापश्यमुभयं मुने ॥ २१ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S06_V21
+| id       = BTN_C01_S06_V21_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे षष्ठोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S06_V21
+| id       = BTN_C01_S06_V21_B1
+| text     =
+उभयं द्वितीयं नापश्यं तमेवापश्यम् ॥ २१ ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 7
+| title        = सप्तमोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S07_V02
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = सूत उवाच—
+| verse_line2  = ब्रह्मनद्याः सरस्वत्याः आश्रमः पश्चिमे तटे ।
+| verse_line3  = शम्याप्रास इति प्रोक्त ऋषीणां सत्रवर्धनः ॥ २ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S07_V02
+| id       = BTN_C01_S07_V02_B1
+| text     =
+शम्यां प्रास्य तत्र शालां कृत्वा यत्र यज्ञः क्रियते स शम्याप्रासः ॥२॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S07_V04
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = भक्तियोगेन मनसि सम्यक् प्रणिहितेऽमले ।
+| verse_line2  = अपश्यत् पुरुषं पूर्णं मायां च तदपाश्रयाम् ॥ ४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S07_V04
+| id       = BTN_C01_S07_V04_B1
+| text     =
+भक्तियोगेन सम्यक् प्रणिहिते लोकानां मनसि ॥ ४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S07_V14
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = भर्तुः प्रियं द्रौणिरिति स्म पश्यन्
+| verse_line2  = कृष्णासुतानां स्वपतां शिरांसि ।
+| verse_line3  = अपाहरद्विप्रियमेतदस्य
+| verse_line4  = जुगुप्सितं कर्म विगर्हयन्ती ॥ १४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S07_V15
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = माता शिशूनां निधनं सुतानां
+| verse_line2  = निशम्य घोरं परितप्यमाना ।
+| verse_line3  = तदाऽरुदद् बाष्पकलाकुलाक्षी
+| verse_line4  = तां सान्त्वयन्नाह किरीटमाली ॥ १५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S07_V15
+| id       = BTN_C01_S07_V15_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे सप्तमोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S07_V15
+| id       = BTN_C01_S07_V15_B1
+| text     =
+स्वात्मन एव विप्रियं न भर्तुः । प्रयोजनाभावाद् विप्रियमिव च अस्य प्रियमिति हि प्रस्वापोक्तम् ॥
+स्वप्नोऽयम्–
+'पार्थानुयातमात्मानं द्रौणिः स्वप्ने ददर्श ह ।
+बन्धनं चाऽत्मनस्तत्र द्रौपद्या चैव मोक्षणम् ॥ इति स्कान्दे ।
+तस्मान्नैषीकविरोधः ॥ १४-१५ ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 8
+| title        = अष्टमोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S08_V23
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तथा परमहंसानां मुनीनाममलात्मनाम् ।
+| verse_line2  = भक्तियोगविधानार्थं कथं पश्येमहि स्त्रियः ॥ २३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S08_V23
+| id       = BTN_C01_S08_V23_B1
+| text     =
+भक्तियोगविधानविषयम् ॥ २३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S08_V28
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = विपदः सन्तु नः शश्वत् तत्र तत्र जगत्पते ।
+| verse_line2  = भवतो दर्शनं यत्स्यादपुनर्भवदर्शनम् ॥ २८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S08_V28
+| id       = BTN_C01_S08_V28_B1
+| text     =
+अपुनर्भवं दर्शयति ॥ २८ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S08_V31
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = मन्ये त्वां कालमीशानं अनादिनिधनं परम् ।
+| verse_line2  = समं चरन्तं सर्वत्र भूतानां यन्मिथः कलिः ॥ ३१ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S08_V31
+| id       = BTN_C01_S08_V31_B1
+| text     =
+तत्तद्योग्यतया समत्वम् ॥ ३१ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S08_V41
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = ते वयं नामरूपाभ्यां यदुभिः सह पाण्डवाः ।
+| verse_line2  = भवतो दर्शनं यर्हि हृषीकाणामिवेशितुः ॥ ४१ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S08_V41
+| id       = BTN_C01_S08_V41_B1
+| text     =
+यर्हि भवतो दर्शनं तदा यदूनामस्माकं च नामरूपे ॥ ४१ ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S08
+| id       = BTN_C01_S08_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे अष्टमोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 9
+| title        = नवमोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S09_V05
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = नैनो राज्ञः प्रजाभर्तुः धर्मो युद्धे वधो द्विषाम् ।
+| verse_line2  = इति मे न तु बोधाय कल्पते शाश्वतं वचः ॥ ५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S09_V05
+| id       = BTN_C01_S09_V05_B1
+| text     =
+'यः पदातिं हन्ति स भवति चातुर्मास्ययाजी यः सादिनं सोऽग्निष्टोमस्य यो हन्ति गजरथौ सोऽश्वमेधराजसूयाभ्याम्''इत्यादि शाश्वतं वचः ॥ ५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S09_V45
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = शितविशिखहतो विशीर्णदंसः क्षतजपरिप्लुत आततायिनो मे ।
+| verse_line2  = प्रसभमभिससार मद्वधार्थं स भवतु मे भगवान् मुदे मुकुन्दः ॥ ४५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S09_V45
+| id       = BTN_C01_S09_V45_B1
+| text     =
+'असङ्गश्चाव्यथोऽभेद्योऽनिग्राह्योऽशोष्य एव च ।
+विद्धोऽसृगञ्चितो बद्ध इति विष्णुः प्रदृश्यते ॥
+असुरान् मोहयन् देवः क्रीडयैव सुरेष्वपि ।
+मानुषान् मध्यया दृष्ट्या न मुक्तेषु कथञ्चन''। इति स्कान्दे ॥ ४५ ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S09
+| id       = BTN_C01_S09_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे नवमोध्यायः ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 10
+| title        = दशमोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S10_V0
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = निशम्य भीष्मोक्तमथाच्युतोदितं
+| verse_line2  = प्रवृत्तिविज्ञानविधूतविभ्रमः।
+| verse_line3  = शशास गामिन्द्र इवाजिताश्रयः
+| verse_line4  = प्रणिध्युपात्तामनुजानुवर्तितः ॥ ४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S10_V0
+| id       = BTN_C01_S10_V04_B1
+| text     =
+'अमात्या मन्त्रिणो दूताः श्रेणयश्च पुरोहिताः ।
+पुरं जनपदं चेति सप्त प्रणिधयः स्मृताः''। इति ब्राह्मे ॥ ४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S10_V20
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अश्रूयन्ताऽशिषः सत्यास्तत्र तत्र द्विजेरिताः ।
+| verse_line2  = नानुरूपाऽनुरूपाश्च निर्गुणस्य गुणात्मनः ॥ २० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S10_V20
+| id       = BTN_C01_S10_V20_B1
+| text     =
+'पालनानुग्रहजयान् गौणेऽण्डे संस्थितो हरिः ।
+करोत्यसौ बहिःसंस्थो न करोतीव निर्गुणः''। इति पाद्मे ॥
+अतो नानुरूपानुरूपाश्च ॥ २० ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S10_V22
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स्त्रिय ऊचुः—
+| verse_line2  = स वै किलायं पुरुषः पुरातनो
+| verse_line3  = य एक आसीदविशेष आत्मनि ।
+| verse_line4  = अग्रे गुणेभ्यो जगदात्मनीश्वरे
+| verse_line5  = निमीलितात्मा निशि सुप्तशक्तिषु ॥ २२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S10_V22
+| id       = BTN_C01_S10_V22_B1
+| text     =
+सत्वादिशक्तिषु ॥ २२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S10_V23
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स एव भूयो निजवीर्यचोदितां
+| verse_line2  = स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम् ।
+| verse_line3  = अनामरूपात्मनि रूपनामनी
+| verse_line4  = विधित्समानोऽनुससार शास्तिकृत् ॥ २३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S10_V23
+| id       = BTN_C01_S10_V23_B1
+| text     =
+'श्रीर्भूर्दुर्गेति या भिन्ना जीवमाया महात्मनः ।
+आत्ममाया तदिच्छा स्याद् गुणमाया जडात्मिका''।
+इति महासंहितायाम् ॥
+'अप्रसिद्धेस्तद्गुणानामनामाऽसौ प्रकीर्तितः ।
+अप्राकृतत्वात् रूपस्याप्यरूपोऽसावुदीर्यते''। इति वासुदेवाध्यात्मे ॥२३॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S10_V26
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यदा ह्यधर्मेण तमोऽधिका नृपाः
+| verse_line2  = जीवन्ति तत्रैष हि सात्वतः किल ।
+| verse_line3  = धर्मं भगं सत्यमृतं दयां यशो
+| verse_line4  = भवाय रूपाणि दधद्युगे युगे ॥ २६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S10_V26
+| id       = BTN_C01_S10_V26_B1
+| text     =
+सात्त्विकानामनुग्राहकः ।
+'अगुणोऽपि परो देवो ह्यनुगृह्णाति सात्त्विकान् ।
+देवांस्तु मानवान् मध्यानुपेक्ष्य क्लेश्यतेऽसुरान्''। इति ब्रह्मदर्शने ।
+'सात्त्वतः सात्त्विकस्नेहात् सत्त्वो ह्यानन्दरूपतः''इति ब्रह्मवैवर्ते ।
+'धारकत्वाद्धर्मरूपो ह्यैश्वर्यादेर्भगो ह्यसौ ।
+सत्य आनन्दरूपत्वादृतो ज्ञानस्वरूपतः ॥
+यशो ह्यलं प्रसिद्धत्वाद् दया हि करुणाकरः''। इति तन्त्रभागवते ।
+एवंविधगुणस्वरूपाणि रूपाणि दधद् युगे युगे ॥ २६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S10_V31
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = एताः पुरा स्त्रीत्वमवाप्तये समं
+| verse_line2  = निरस्तशोकं बत साधु कुर्वते ।
+| verse_line3  = यासां गृहात्पुष्करलोचनः पतिः
+| verse_line4  = न जात्वपैत्याकृतिभिः हृदि स्पृशन् ॥ ३१ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S10_V31
+| id       = BTN_C01_S10_V31_B1
+| text     =
+'अग्निपुत्रा महात्मानस्तपसा स्त्रीत्वमापिरे ।
+भर्तारं च जगद्योनिं वासुदेवमजं विभुम्''। इति महाकौर्मे ॥ ३१ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S10_V33
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अजातशत्रुः पृतनां गोपीथाय मधुद्विषः ।
+| verse_line2  = परेभ्यः शङ्कितः स्नेहात् प्रायुङ्क्त चतुरङ्गिणीम् ॥ ३३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S10_V33
+| id       = BTN_C01_S10_V33_B1
+| text     =
+स्नेहमात्रात् ॥ ३३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S10_V37
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तत्र तत्र च तत्रत्यैर्हरिः प्रत्युद्यतार्हणः ।
+| verse_line2  = सायं भेजे दिशं पश्चाद्गविष्ठो गां गतस्तदा ॥ ३७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S10_V37
+| id       = BTN_C01_S10_V37_B1
+| text     =
+गविष्ठ आदित्यः ।
+'असौ वाव गविष्ठोऽप्सूदेत्यप्स्वस्तमेति''इति माध्यन्दिनायनश्रुतिः ॥ ३७ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S10_V46
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यर्ह्यम्बुजाक्षाञ्चति माधवो भवान्
+| verse_line2  = कुरून् मधून् वाऽथ सुहृद्दिदृक्षया ।
+| verse_line3  = तत्राब्दकोटिप्रतिमः क्षणो भवेद्
+| verse_line4  = रविं विनाऽक्ष्णामिव नस्तवाच्युत ॥ ४६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S10_V46
+| id       = BTN_C01_S10_V46_B1
+| text     =
+कुरूणां मधूनां च नः ॥ ४६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S10_V75
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यत्तदीशनमीशस्य प्रकृतिस्थोऽपि तद्गुणैः ।
+| verse_line2  = न युज्यते सदाऽऽत्मस्थैर्यथा बुद्धिस्तदाश्रया ॥ ७५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S10_V75
+| id       = BTN_C01_S10_V75_B1
+| text     =
+तदाश्रया बुद्धिः । तज्ज्ञानिनामपि प्रकृतिस्थानां न तत्सङ्गः । किमु तस्येति व्यत्यासदृष्टान्तः ।
+'व्यत्यासोऽनन्वयश्चैव प्रसिद्धोऽभूत एव च ।
+सर्वसंहारिकश्चेति दृष्टान्तः पञ्चधा स्मृतः''। इति ब्राह्मे ॥ ७५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S10_V76
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तं मेनिरे खला मूढाः स्त्रैणं चानुव्रतं हरेः ।
+| verse_line2  = अप्रमाणविदो भर्तुरीश्वरं मतयो यथा ॥ ७६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S10_V76
+| id       = BTN_C01_S10_V76_B1
+| text     =
+मतयो यथा यथामति मेनिरे ॥ ७६ ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S10
+| id       = BTN_C01_S10_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे दशमोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 11
+| title        = एकादशोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S11_V19
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = ब्राह्मणा ऊचुः—
+| verse_line2  = पार्थ प्रजाविता साक्षादिक्ष्वाकुरिव मानवः ।
+| verse_line3  = ब्रह्मण्यः सत्यसन्धश्च रामो दाशरर्थियथा ॥ १९ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S11_V19
+| id       = BTN_C01_S11_V19_B1
+| text     =
+रामो दाशरथिर्यथा । अधिकदृष्टान्तः ।
+'ऊर्णनाभ्यादिको विष्णोर्विष्णुर्विष्णोस्तथैव च ।
+विष्णुर्जीवस्य दृष्टान्त ऊनसाम्याधिकः क्रमात्''॥ इति ब्राह्मे ॥ १९ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S11_V31
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स राजपुत्रो ववृधे आशु शुक्ल इवोडुपः ।
+| verse_line2  = आपूर्यमाणः पितृभिः काष्ठाभिरिव सोऽन्वहम् ॥ ३१ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S11_V31
+| id       = BTN_C01_S11_V31
+| text     =
+'पूरयन्ति दिशः सोमं देवा गावः सरस्वती''इति गारुडे ॥ ३१ ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S11
+| id       = BTN_C01_S11_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे एकादशोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 12
+| title        = द्वादशोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S12_V05
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = प्रत्युज्जग्मुः प्रहर्षेण प्राणांस्तन्व इवाऽगतान् ।
+| verse_line2  = अभिसङ्गम्य विधिवत्परिष्वङ्गाभिवन्दनैः ॥ ५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12_V05
+| id       = BTN_C01_S12_V05_B1
+| text     =
+'तत्प्राणे प्रपन्न उदतिष्ठत्''इति श्रुतिः ॥ ५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S12_V12
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = इत्युक्तो धर्मराजेन सर्वं तत्समवर्णयत् ।
+| verse_line2  = यथानुभूतं भ्रमता विना यदुकुलक्षयम् ॥ १२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12_V12
+| id       = BTN_C01_S12_V12_B1
+| text     =
+यदुकुलक्षयं एष्यत् ।
+'शापं श्रुत्वा ब्राह्मणानामुद्धवः खिन्नमानसः ।
+उदासीनं तथा कृष्णमिव सुप्रीतमेव च ॥
+नशिष्यमाणं स्वकुलं स्वर्यियासुं च केशवम् ।
+ज्ञात्वा पप्रच्छ भगवत्स्वरूपं तमुपह्वरे ॥
+मैत्रेयोऽपि तदैवाऽगाद् जिज्ञासुस्तत्त्वमुत्तमम् ।
+तयोरदात् स भगवान् ज्ञानं निर्मलमञ्जसा ॥
+षडि्वंशद्वत्सरात् पूर्वं स्वर्गतेः पुरुषोत्तमः ।
+प्रेषयामास च हरिरुद्धवं बदरीमनु ॥
+कलापग्रामिणां वक्तुमेतत् तत्त्वमशेषतः ।
+विदुरं तीर्थयात्रास्थमन्तराले स उद्धवः ॥
+दृष्ट्वा नशिष्यमाणं च कुलं जिगमिषुं हरिम् ।
+कथयित्वा बदर्यां च कलापग्रामवासिनाम् ॥
+प्रोच्य तत्त्वमशेषेण वासुदेवमुखोद्गतम् ।
+षडि्वंशद्वर्षगमने पुनरागतिमात्मनः ॥
+तेषामुक्त्वा पुनः कृष्णसन्निधौ विचचार ह ।
+मैत्रेयो विदुरायैतदूचिवान् कृष्णचोदितः ॥
+विदुरः पाण्डवानां च विना यदुविनाशनम् ।
+षडि्वंशद्वर्षतः पूर्वं ज्ञात्वाऽप्यप्रियमेव तत् ॥
+नावोचद् विदुरो धीमांस्तस्मान्नाप्रियमावदेत्''। इति पाद्मे ॥
+'तावच्छशास क्षितिमेकचक्रामेकातपत्रामजितेन पार्थः''। इति चोपरि ।
+'विदुरं चागतं पुनः''। इति च ।
+भारते चैकविंशद्वर्षात् पूर्वं विदुरस्य युधिष्ठिरभाव उक्तः ॥ १२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S12_V15
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अबिभ्रदर्यमा दण्डं यथाघमघकारिषु ।
+| verse_line2  = यावद्बभार शूद्रत्वं शापाद्वर्षशतं यमः ॥ १५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12_V15
+| id       = BTN_C01_S12_V15_B1
+| text     =
+योऽर्यमा दण्डमबिभ्रत् स वर्षशतं यावच्छूद्रत्वं बभार ।
+'न देवानां न दैवीनां सामस्त्येन जनिर्भुवि ।
+अंशांशेनैव जायन्ते सर्वे त्वाजानजादयः''॥ १५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S12_V20
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = प्रतिक्रिया न यस्येह कुतश्चित् कर्हिचित् प्रभो ।
+| verse_line2  = स एष भगवान् कालः सर्वेषां नः समागतः ॥ २० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12_V20
+| id       = BTN_C01_S12_V20_B1
+| text     =
+'संहर्ता भगवान् विष्णुः काल इत्यभिधीयते ।
+अथवा गुणसर्वस्वं कालशब्दो व्यनक्ति हि''। इति हि स्कान्दे ॥२०॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S12_V28
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अथोदीचीं दिशं यातु स्वैरज्ञातगतिर्भवान् ।
+| verse_line2  = इतोऽर्वाक्प्रायशः कालः पुंसां गुणविकर्षणः ॥ २८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12_V28
+| id       = BTN_C01_S12_V28_B1
+| text     =
+स्वैरज्ञातगतिः विविक्तगतिः ॥ २८ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S12_V31
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अजातशत्रुः कृतमैत्रो हुताग्निर्विप्रान्नत्वा तिलगोवस्त्ररुग्मैः ।
+| verse_line2  = गृहान्प्रविष्टो गुरुवन्दनाय न चापश्यत्पितरौ सौबलीं च ॥३१॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12_V31
+| id       = BTN_C01_S12_V31_B1
+| text     =
+पितरौ कुन्तीधृतराष्ट्रौ । न चापश्यत् । तस्य मनसि तेषां विपद्भावो बभूव । अन्यथा महाभारतविरोधात् ।
+स्कान्दे च–
+'भीमसन्तर्जितो राज्ञस्त्वनुज्ञां प्राप्य यत्नतः ।
+धृतराष्ट्रो वने वासमकरोद् वत्सरत्रयम् ॥
+विदुरस्तद्दिदृक्षार्थमागतेषु वनं पुरात् ।
+पाण्डवेषु तु राजानं प्रविश्यैकत्वमागतः ॥
+ततो दावाग्निना दग्धं धृतराष्ट्रं च सौबलीम् ।
+श्रुत्वा कुन्तीं च चिन्तां ते प्रापुः पाण्डुसुतास्तदा''॥
+'तांस्तदा नारदो विद्वान् शमयामास धर्मवित् ।
+उक्त्वोत्तमां गतिं तेषां निष्ठां तात्कालिकीं तथा''। इत्यादि ॥ ३१ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S12_V32
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तत्र सञ्जयमासीनं पप्रच्छोद्विग्नमानसः ।
+| verse_line2  = गावद्गणे क्व नस्तातो वृद्धो हीनश्च नेत्रयोः ।
+| verse_line3  = अम्बा वा हतपुत्राऽऽर्ता पितृव्यः क्व गतः सुहृत् ॥ ३२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12_V32
+| id       = BTN_C01_S12_V32_B1
+| text     =
+ब्रह्माण्डे च–
+'धृतराष्ट्रे मृते सूतः सञ्जयः पाण्डुसूनवे ।
+गतिं शशंस कुन्त्याश्च गान्धारीधृतराष्ट्रयोः''॥ इत्यादि ॥।
+पितृव्योऽपि धृतराष्ट्र एव । द्विरुक्तिस्तात्पर्यार्था ।
+'यत्राधिकं तत्परता बहुवारमपि ध्रुवम् ।
+तद्वदन्ति महाप्राज्ञा लोकवेदानुसारतः''। इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ ३२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S12_V34
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = पितर्युपरते पाण्डौ सर्वान्नः सुहृदः शिशून् ।
+| verse_line2  = अरक्षतां व्यसनतः पितृव्यौ क्व गतावितः ॥ ३४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12_V34
+| id       = BTN_C01_S12_V34_B1
+| text     =
+पितृव्यौ गान्धारीधृतराष्ट्रौ ॥ ३४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S12_V37
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = सञ्जय उवाच—
+| verse_line2  = अहं च व्यंसितो राजन् पित्रोर्वः कुलनन्दन ।
+| verse_line3  = न वेद साध्व्या गान्धार्या मुषितोऽस्मि महात्मभिः ॥ ३७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12_V37
+| id       = BTN_C01_S12_V37_B1
+| text     =
+मुषितोऽस्मि इति प्रलापः ॥ ३७ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S12_V40
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = युधिष्ठिर उवाच—
+| verse_line2  = नाहं वेद गतिं पित्रोर्भगवान् क्वगतावितः ।
+| verse_line3  = अम्बा वा हतपुत्राऽऽर्ता क्व गता च तपस्विनी ।
+| verse_line4  = कर्णधार इवापारे सीदतां पारदर्शनः ॥ ४० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12_V40
+| id       = BTN_C01_S12_V40_B1
+| text     =
+क्व गतावित्यदृष्टापेक्षया ॥ ४० ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S12_V44
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यन्मन्यसे ध्रुवं लोकमध्रुवं चाथवोभयम् ।
+| verse_line2  = सर्वथा हि न शोच्यास्ते स्नेहादन्यत्र मोहजात् ॥ ४४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12_V44
+| id       = BTN_C01_S12_V44_B1
+| text     =
+अपरिहार्यत्वादशोच्याः ॥ ४४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S12_V51
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = धृतराष्ट्रः सह भ्रात्रा गान्धार्या च स्वभार्यया ।
+| verse_line2  = दक्षिणेन हिमवता ऋषीणामाश्रमं गतः ॥ ५१ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12_V51
+| id       = BTN_C01_S12_V51_B1
+| text     =
+गमनकाले सह भ्रात्रा ॥ ५१ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S12_V53
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स्नात्वा त्रिषवणं तस्मिन् हुत्वा चाग्नीन् यथाविधि ।
+| verse_line2  = अब्भक्ष उपशान्तात्मा स आस्तेऽ)विगतेक्षणः ॥ ५३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12_V53
+| id       = BTN_C01_S12_V53_B1
+| text     =
+आस्त इत्याद्यतीतार्थे ।
+'स एष तर्ह्यध्यास्त आसनं पार्थिवोचितम्''इत्यादिवत् ।
+'सुप्तिङ्उपग्रहलिङ्गनराणां कालहलच्स्वरकर्तृयङां च ।
+व्यत्ययमिच्छति शास्त्रकृदेषां सोऽपि च सिद्ध्यति बाहुलकेन''।
+इति महाव्याकरणे ।
+'व्यासादयो वर्तमानमतीतानागते तथा ।
+व्यत्यस्यापि वदन्त्यद्धा मोहनार्थं दुरात्मनाम् ॥
+पौर्वापर्यं यतो नैव सदैव परिवर्तनात् ।
+अतश्च व्यत्ययादेतद्वदन्ति ज्ञानचक्षुषः''। इति ब्राह्मे ॥ ५३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S12_V55
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = विज्ञानात्मनि संयोज्य क्षेत्रज्ञे प्रविलाप्य तम् ।
+| verse_line2  = ब्रह्मण्यात्मानमाधारे घटाम्बरमिवाम्बरे ॥ ५५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12_V55
+| id       = BTN_C01_S12_V55_B1
+| text     =
+'विज्ञानात्मा विरिञ्चोऽयं यस्तस्मिंल्लीयते जगत् ।
+यादांसि सागरे यद्वत् स क्षेत्रज्ञे जनार्दने ॥
+हृदिस्थे च स च व्याप्ते स्वात्मन्येकीभवत्युत ।
+प्रलयौ भेदवन्तौ तु पूर्वोक्तौ ब्रह्मकृष्णयोः ॥
+अन्तस्थस्य बहिष्ठे तु तस्य तस्मिन्नभेदतः''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ।
+काले तस्य तत्र लयो भविष्यतीति ध्यानमात्रं विलापनम् ।
+'अविद्यमानमपि यो ध्यायेतैवं विनिश्चितः ।
+उच्यते तस्य कर्तेति तथैव मुनयोऽमलाः ।
+जगद्विलापयामासुरित्युच्यन्तेऽथ तत्स्मृतेः ।
+नच तत्स्मृतिमात्रेण लयो भवति निश्चितम्''। इति हि नारदीये ।
+'स्वरूपं जायमानं च आकाशं च घटे द्विधा ।
+स्वरूपं जायमाने तु घटे निर्भेदमेव हि ॥
+भिन्नवद् व्यवहारस्य समर्थं तल्लये च तत् ।
+तद्वदेवावतारेषु देहस्थश्च हरिः स्वयम् ॥
+भिन्नवद् व्यवहाराय शक्तो लीने जगत्यपि ।
+स एव पूर्ववज्ज्ञेयो निर्विशेषेण केशवः ॥
+जायमानं घटे जाते जायते तल्लये तु न ।
+तस्माद्भिन्नं महाकाशादेवं जीवोऽपि कीर्तितः ॥
+उपाधेश्चैव नित्यत्वान्नैव जीवो विनश्यति ।
+स्वरूपत्वादुपाधेश्च न भिन्नोपाधिकल्पनम् ॥
+न चाभिन्नत्वमीशेन चिन्मात्रत्वं च युज्यते''। इति ब्रह्मतर्के ॥ ५५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S12_V56
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = ध्वस्तमायागुणोद्रेको निरुद्धकरणाशयः ।
+| verse_line2  = निवर्तिताखिलाहार आस्ते स्थाणुरिवाधुना॥ ५६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12_V56
+| id       = BTN_C01_S12_V56_B1
+| text     =
+'त्रिगुणात्मिका तथा ज्ञानं विष्णुशक्तिस्तथैव च ।
+मायाशब्देन भण्यन्ते शब्दतत्त्वार्थवेदिभिः''। इति नाममहोदधौ ॥
+अत्र सत्वादयो मायागुणाः ॥ ५६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S12_V57
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स वा अद्यतनाद् राजा परतः पञ्चमेऽहनि ।
+| verse_line2  = कलेवरं हास्यति ह तच्च भस्मीभविष्यति ॥ ५७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12_V57
+| id       = BTN_C01_S12_V57_B1
+| text     =
+'परावरे तथैवाऽरादुभयार्थाभिधायिनः''इति च ॥ ५७ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S12_V59
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = विदुरस्तु तदाश्चर्यं निशाम्य कुरुनन्दन ।
+| verse_line2  = हर्षशोकयुतस्तस्माद् गन्ता तीर्थनिषेवकः ॥ ५९ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12_V59
+| id       = BTN_C01_S12_V59_B1
+| text     =
+एतत्सर्वं पूर्वमेव ज्ञात्वा तस्मादेव कारणात् विदुरस्तीर्थानि ययौ ॥ ५९ ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S12
+| id       = BTN_C01_S12_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे द्वादशोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 13
+| title        = त्रयोदशोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S13_V02
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = व्यतीताः कतिचिन् मासास्तदा तु शतशो नृपः ।
+| verse_line2  = ददर्श घोररूपाणि निमित्तानि भृगूद्वह ॥ २ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S13_V02
+| id       = BTN_C01_S13_V02_B1
+| text     =
+मासशब्देनाहान्युच्यन्ते । तथाहि महाभारते–
+'अहस्तु मासशब्दोक्तं यत्र चिन्तायुतं व्रजेत् ।
+एवं संवत्सराद्यं च विपरीते विपर्ययः''। इति नाममहोदधौ ॥ २ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S13_V08
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अपि देवर्षिणाऽऽदिष्टः स कालः प्रत्युपस्थितः ।
+| verse_line2  = यदाऽऽत्मनोऽङ्गमाक्रीडं भगवानुत्सिसृक्षति ॥ ८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S13_V08
+| id       = BTN_C01_S13_V08_B1
+| text     =
+अङ्गं पृथिवीम् ।
+'यदा त्यागादिरुच्येत पृथिव्याद्यङ्गकल्पना ।
+तदा ज्ञेया न हि स्वाङ्गं कदाचिद् विष्णुरुत्सृजेत्''। इति ब्रह्मतर्के ॥८॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S13_V14
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = मृत्युदूतः कपोतोऽग्नावुलूकः कम्पयन्मनः ।
+| verse_line2  = प्रत्युलूकश्च हुङ्कारैरनिद्रौ शून्यमिच्छतः ॥ १४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S13_V14
+| id       = BTN_C01_S13_V14_B1
+| text     =
+अग्नौ पदं करोति ।
+'यदुलूको वदति मोघमेतद् यत् कपोतः पदमग्नौ कृणोति''इति हि श्रुतिः ॥ १४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S13_V34
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = भगवानपि गोविन्दो ब्रह्मण्यो भक्तवत्सलः ।
+| verse_line2  = कच्चित्पुरे सुधर्मायां सुखमास्ते सुहृद्वृतः ॥ ३४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S13_V34
+| id       = BTN_C01_S13_V34_B1
+| text     =
+यथाऽन्येषां सुखं भविष्यति तथा । नित्यसुखत्वाद्धरेः ।
+'अत्युत्तमानां कुशलप्रश्नो लोकसुखेच्छया ।
+नित्यदाऽऽप्तसुखत्वात्तु न तेषां युज्यते क्वचित्''। इति नारदीये ॥३४॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S13_V39
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = कच्चित्तेऽनामयं तात भ्रष्टतेजा विभासि मे ।
+| verse_line2  = अलब्धमानोऽवज्ञातः किं वा तात चिरोषितः ॥ ३९ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S13_V39
+| id       = BTN_C01_S13_V39_B1
+| text     =
+पूर्वं चिरोषितः ॥ ३९ ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S13
+| id       = BTN_C01_S13_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे त्रयोदशोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 14
+| title        = चतुर्दशोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S14_V10
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = पत्न््नयास्तवापि मखक्लृप्तमहाभिषेक-
+| verse_line2  = श्लाघिष्ठचारुकबरं कितवैः सभायाम् ।
+| verse_line3  = स्पृष्टं विकीर्य पदयोः पतिताश्रुमुख्यो
+| verse_line4  = यैस्तत्स्त्रियो न्यकृत तत् सविमुक्तकेश्यः ॥ १० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S14_V10
+| id       = BTN_C01_S14_V10_B1
+| text     =
+यत् पादयोः पतिताश्रुप्रधानो यैः कबरं स्पृष्टं तत्स्त्रियः तत्पदयोः पतितत्वादेव । सविमुक्तकेश्यो न्यकृत ॥ १० ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S14_V21
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तद्वै धनुस्त इषवः स रथो हयास्ते
+| verse_line2  = सोऽहं रथी नृपतयो यत आमनन्ति ।
+| verse_line3  = सर्वं क्षणेन तदभूदसदीशरिक्तं
+| verse_line4  = भस्मन् हुतं कुहकराद्धमिवोप्तमूषे ॥ २१ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S14_V21
+| id       = BTN_C01_S14_V21_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे चतुर्दशोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S14_V21
+| id       = BTN_C01_S14_V21_B1
+| text     =
+स रथो हयास्ते । तादृशा इत्यर्थः । त इषव इतिवत् ।
+'सदृशे वा प्रधाने वा कारणे वा तदित्ययम् ।
+शब्दः सङ्घटते भेदे विद्यमानेऽपि तत्त्वतः''। इति ब्रह्मतर्के ।
+तद्रथहयानां दाहोक्तेः ॥ २१ ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 15
+| title        = पञ्चदशोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S15_V01
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = सूत उवाच—
+| verse_line2  = वासुदेवाङ्घ्र्यभिध्यानपरिबृंहितरंहसा ।
+| verse_line3  = भक्त्या निर्मथिताशेषकषायधिषणोऽर्जुनः ॥ १ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S15_V01
+| id       = BTN_C01_S15_V01_B1
+| text     =
+ज्ञानिनां प्रारब्धस्यैव निर्मथनं योग्यस्यैव ।
+'महता कारणेनैव प्रारब्धान्यपि कानिचित् ।
+कर्माणि क्षयमायान्ति ब्रह्मदृष्टिमतः क्वचित्''। इति भविष्यत्पर्वणि ।
+तेषामपि काम्यकर्मफलदृष्टेश्च ॥ १ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S15_V02
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = गीतं भगवता ज्ञानं यत्तत्सङ्ग्राममूर्धनि ।
+| verse_line2  = कालकर्मतमोरुद्धं पुनरध्यगमद्विभुः ॥ २ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S15_V02
+| id       = BTN_C01_S15_V02_B1
+| text     =
+तम आदिरोधश्च प्रारब्धकर्मणैव ।
+'ज्ञानादिव्यक्तिरव्यक्तिः सुखदुःखादिकं तथा ।
+सुदृष्टब्रह्मतत्त्वानां भवत्यारब्धकर्मणा । इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ २ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S15_V03
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = विशोको ब्रह्मसम्पत्या सञ्छिन्नद्वैतसंशयः ।
+| verse_line2  = लीनप्रकृतिनैर्गुण्यादलिङ्गत्वादसम्भवः ॥ ३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S15_V03
+| id       = BTN_C01_S15_V03_B1
+| text     =
+ब्रह्मसम्पत्तिरवगतिः ।
+'भगवन्तं विनाऽन्यत्र प्रवृत्त्यादिप्रकाशनम् ।
+प्रारब्धकर्मणैव स्यात् कदाचिज्ज्ञानिनामपि ।
+तां द्वैतदृष्टिं मे देव छिन्धि ज्ञानवरासिना''। इति ब्राह्मे ।
+तदेव सञ्छिन्नद्वैतसंशयत्वम् । लीनप्रकृतित्वं नैर्गुण्यं च लीनप्रकृतिनैर्गुण्यम् । तस्मादसूक्ष्मशरीरत्वाद् अनारब्धकर्ममूलत्वात् असम्भवः पुनरुत्पत्तिवर्जितः । ज्ञानोदयकाल एवैवंभूतः सन् पुनरध्यगच्छत् ।
+'प्रकृतिं स्वात्मसंश्लिष्टां गुणान् सत्वादिकानपि ।
+कर्माणि सूक्ष्मदेहं च जायमाना हरेर्दृशिः ॥
+दहेदथापि सन्दग्धेन्धनवत् तत्पुनः पुनः ।
+यावदारब्धकर्म स्यादाविर्वाऽपि तिरोव्रजेत्''। इति ब्रह्मतर्के ॥ ३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S15_V07
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स्वराट् पौत्रं विनीतं तमात्मनोऽनवमं गुणैः ।
+| verse_line2  = तोयनीव्याः पतिं भूमेरभ्यषिञ्चद्गजाह्वये ॥ ७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S15_V07
+| id       = BTN_C01_S15_V07_B1
+| text     =
+पौत्रत्वे योग्यत्वमनवमत्वम् ।
+'इन्द्राद्युत्तमताऽन्येषां समता वा स्वके कुले ।
+उत्तमत्वमुपास्त्यादियोग्यता वा निगद्यते''। इति च ब्रह्मतर्के ॥ ७ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S15_V10
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = वाचं जुहाव मनसि तत्प्राण इतरे परम् ।
+| verse_line2  = धृत्या ह्यपानं सोत्सर्गं तत्परत्वे ह्यजोहवीत् ॥ १० ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S15_V11
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = त्रित्वे हुत्वाऽथ पञ्चत्वं तच्चैकत्वेऽजुहोन्मुनिः ।
+| verse_line2  = सर्वमात्मन्यजुहवीद्ब्रह्मण्यात्मानमव्यये ॥ ११ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S15_V11
+| id       = BTN_C01_S15_V11_B1
+| text     =
+प्राणमपाने । तं व्याने । समानोदानौ तेषु । तांश्च मूलप्राणे । आत्मा हृदिस्थो विष्णुः । ब्रह्म सर्वगतम् ।
+'उमा वागात्मिका रुद्राज्जाता सा मनआत्मनः ।
+प्राणाह्वयात् स वायोश्च सोऽपानादात्मरूपतः ॥
+स्वरूपादेव स व्यानादुदानो व्यानतस्तथा ।
+तस्मात् समानो व्यानाच्चाप्यपानः प्राण एव च ॥
+अपानात् तिसृभिश्चापि समानोदानयोर्जनिः ।
+त्रयाणामथ पञ्चानामनाद्वा प्राणतो भवः ॥
+एकस्यैव स्वरूपाणि प्राणस्यैतानि पञ्च च ।
+स च प्राणो हरेर्जातो हृदिस्थादात्मनो मतः ॥
+स आत्मा ब्रह्मणो जातो विश्वरूपाज्जनार्दनात् ।
+एतेषां ब्रह्मपर्यन्तं विलयोत्पत्तिचिन्तनम् ॥
+ब्रह्मयज्ञ इति प्रोक्तः सर्वसंसारमोचकः''। इति नारायणाध्यात्मे ।
+'अस्यास्मिन् विलयो भावीत्येवं विज्ञानमाहुतिः ।
+नतु तत्कालविलयस्त्वन्यो वा तस्य दर्शनात्''।
+इति ब्रह्मतर्के ॥ १०-११ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S15_V13
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = उदीचीं प्रविवेशाऽशां गतपूर्वां महात्मभिः ।
+| verse_line2  = हृदि ब्रह्म ध्यायन् नाऽवर्तेत गतो यतः ॥ १३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S15_V13
+| id       = BTN_C01_S15_V13_B1
+| text     =
+नाऽवर्तेत वीरगतिं गतः ॥ १३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S15_V15
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = ते साधुकृतसर्वार्थाः ज्ञात्वाऽऽत्यन्तिकमात्मनः ।
+| verse_line2  = मनसा धारयामासुर्वैकुण्ठचरणाम्बुजम् ॥ १५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S15_V15
+| id       = BTN_C01_S15_V15_B1
+| text     =
+आत्मनः स्वरूपम् आत्यन्तिकं ज्ञात्वा ॥ १५ ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S15
+| id       = BTN_C01_S15_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे पञ्चदशोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 16
+| title        = षोडशोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S16_V05
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = शौनक उवाच—
+| verse_line2  = कस्य हेतोर्निजग्राह कलिं दिग्विजये नृपः ।
+| verse_line3  = नृदेवचिह्नधृक् शूद्रः कोऽसौ गां यः पदाऽहनत् ॥ ५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S16_V05
+| id       = BTN_C01_S16_V05_B1
+| text     =
+कोऽसौ इत्याक्षेपः । कलिम् इत्युक्तत्वात् ॥ ५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S16_V06
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तत्कथ्यतां महाभाग यदि विष्णुकथाश्रयम् ।
+| verse_line2  = अथ वाऽस्य पदाम्भोजमकरन्दलिहां सताम् ॥ ६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S16_V06
+| id       = BTN_C01_S16_V06_B1
+| text     =
+अथ इति पक्षान्तरे । वा यदि ॥ ६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S16_V07
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = किमन्यैरसदालापैरायुषो यदसद्व्ययः ।
+| verse_line2  = क्षुद्रायुषां नृणामङ्ग मर्त्यानां मृतिच्छताम् ॥ ७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S16_V07
+| id       = BTN_C01_S16_V07_B1
+| text     =
+अन्यथा चेदायुषोऽसद्व्ययः इत्यर्थः ।
+'यद्यर्थे च विकल्पार्थे वाशब्दः समुदीर्यते''इति नाममहोदधौ ॥ ७ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S16_V09
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = एतदर्थं हि भगवान् आहूतः परमर्षिभिः ।
+| verse_line2  = अहो नृलोके पीयेत हरिलीलामृतं वचः ॥ ९ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S16_V09
+| id       = BTN_C01_S16_V09_B1
+| text     =
+एतदर्थं हि मृत्युरुपहूतः । अहो नृलोके पीयेत इति ॥ ९ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S16_V17
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = सारथ्यपार्षदसेवनसख्यदौत्य-
+| verse_line2  = वीरासनानुगमनस्तवनप्रणामैः ।
+| verse_line3  = स्निग्धेषु पाण्डुषु जगत्प्रणतस्य विष्णोः
+| verse_line4  = भक्तिं करोति नृपतिश्चरणारविन्दे ॥ १७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S16_V17
+| id       = BTN_C01_S16_V17_B1
+| text     =
+स्निग्धेषु पाण्डुषु विष्णोः सारथ्यादिभिर्विशेषतो भक्तिं करोति ॥ १७ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S16_V27
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = धरोवाच—
+| verse_line2  = सत्यं शौचं दया दानं त्यागः सन्तोष आर्जवम् ।
+| verse_line3  = शमो दमः तपः साम्यं तितिक्षोपरतिः श्रुतम् ॥ २७ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S16_V28
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = ज्ञानं विरक्तिरैश्वर्यं शौर्यं तेजो धृतिः स्मृतिः ।
+| verse_line2  = स्वातन्त्र्यं कौशलं कान्तिः सौभगं मार्दवं क्षमा ॥ २८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S16_V28
+| id       = BTN_C01_S16_V28_B1
+| text     =
+त्यागो मिथ्याभिमानवर्जनम् ।
+'मिथ्याभिमानविरतिस्त्याग इत्यभिधीयते''इति नारायणाध्यात्मे ॥
+एकान्ततः शुभभागित्वं सौभाग्यम् ।
+'शुभैकभागी सुभगो दुर्भगस्तद्विपर्ययः''इति गीताकल्पे ।
+'शमः प्रियादिबुद्ध्युज्झा क्षमा क्रोधाद्यनुत्थितिः ।
+महाविरोधकर्तुश्च सहनं तु तितिक्षणम्''॥ इति पाद्मे ।
+'स्वयं सर्वस्य कर्तृत्वात् कुतस्तस्य प्रियाप्रिये''इति च पाद्मे ।
+'प्रियमेव यतः सर्वमप्रियं नास्ति कुत्रचित् ।
+स्वयमेव यतः कर्ता शान्तोऽतो हरिरीश्वरः''। इति ब्रह्मतर्के ॥ २७,२८ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S16_V29
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = प्रागल्भ्यं प्रश्रयः शीलं सह ओजो बलं भगः ।
+| verse_line2  = गाम्भीर्यं स्थैर्यमास्तिक्यं कीर्तिर्मानोऽनहङ्कृतिः ॥ २९ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S16_V29
+| id       = BTN_C01_S16_V29_B1
+| text     =
+मानः परेषाम् ॥ २९ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S16_V30
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = इमे चान्ये च भगवन्नित्या यत्र महागुणाः ।
+| verse_line2  = प्रार्थ्या महत्वमिच्छद्भिः न च यान्ति स्म कर्हिचित् ॥३०॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S16_V30
+| id       = BTN_C01_S16_V30_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे षोडशोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S16_V30
+| id       = BTN_C01_S16_V30_B1
+| text     =
+'गुणैः स्वरूपभूतैस्तु गुण्यसौ हरिरीश्वरः ।
+न विष्णोर्न च मुक्तानां कोऽपि भिन्नो गुणो मतः''॥ इति ब्रह्मतर्के ।
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 17
+| title        = सप्तदशोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S17_V02
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = वृषं मृणालधवलं मेहन्तमिव बिभ्यतम् ।
+| verse_line2  = वेपमानं पदैकेन सीदन्तं शूद्रपीडितम् ॥ २ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S17_V02
+| id       = BTN_C01_S17_V02_B1
+| text     =
+बिभ्यतमिव मेहन्तम् ॥ २ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S17_V21
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = धर्मं ब्रवीषि धर्मज्ञ धर्मोऽसि वृषरूपधृक् ।
+| verse_line2  = यदधर्मकृतः स्थानं सूचकस्यापि तद्भवेत् ॥ २१ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S17_V22
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अथवा देवमायाया नूनं गतिरगोचरा ।
+| verse_line2  = चेतसो वचसश्चापि भूतानामिति निश्चयः ॥ २२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S17_V22
+| id       = BTN_C01_S17_V22_B1
+| text     =
+असतां सूचकस्य न दोषः तथाऽपि सतां न सूचनीयमिति दर्शयितुम् । ज्ञातुं शक्यत्वाच्च राज्ञः ।
+'यद्यधर्मः कृतः सद्भिर्न स वाच्यः कथञ्चन ।
+असत्कृतमधर्मं तु वदन् धर्ममवाप्नुयात्''। इति व्यासस्मृतौ ।
+तस्य गोचरत्वेऽपि भूतानामगोचरेति ज्ञापयितुं वा ॥ २१,२२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S17_V32
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = न वर्तितव्यं तदधर्मबन्धो धर्मेण सत्येन च वर्तितव्ये ।
+| verse_line2  = ब्रह्मावर्ते यत्र यजन्ति यज्ञैः यज्ञेश्वरं ब्रह्मवितानयज्ञाः ॥३२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S17_V32
+| id       = BTN_C01_S17_V32_B1
+| text     =
+ब्रह्मयज्ञाः वितानयज्ञाश्च ॥ ३२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S17_V33
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यस्मिन् हरिर्भगवानिज्यमान इष्टात्ममूर्तिर्यजतां शं तनोति ।
+| verse_line2  = कामानमोघान् स्थिरजङ्गमानां अन्तर्बहिर्वायुरिवेश आत्मा ॥ ३३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S17_V33
+| id       = BTN_C01_S17_V33_B1
+| text     =
+इष्टात्ममूर्तिः इच्छातनुः ॥ ३३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S17_V40
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अथैतानि न सेवेत बुभूषु पुरुषः क्वचित् ।
+| verse_line2  = विशेषतो धर्मशीलो राजा लोकपतिर्गुरुः ॥ ४० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S17_V40
+| id       = BTN_C01_S17_V40_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे सप्तदशोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S17_V40
+| id       = BTN_C01_S17_V40_B1
+| text     =
+विहितातिरेकेण न सेवेत ॥ ४० ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 18
+| title        = अष्टादशोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S18_V03
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = उत्सृज्य सर्वतः सङ्गं विज्ञानार्जितसंस्थितिः ।
+| verse_line2  = वैयासकेर्जहौ शिष्यो गङ्गायां स्वकलेवरम् ॥ ३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S18_V03
+| id       = BTN_C01_S18_V03_B1
+| text     =
+'विज्ञानमात्मयोग्यं स्याज्ज्ञानं साधारणं स्मृतम्''इति भागवततन्त्रे ॥३॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S18_V13
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तुलयाम लवेनापि न स्वर्गं नापुनर्भवम् ।
+| verse_line2  = भगवत्सङ्गिसङ्गस्य मर्त्यानां किमुताऽशिषः ॥ १३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S18_V13
+| id       = BTN_C01_S18_V13_B1
+| text     =
+'सम्यक्स्वरूपस्याव्यक्तिरभावो जननस्य च ।
+अल्पयत्नात् ततो वृद्धिहेतोः सत्सङ्गतिर्वरा''॥ इति वायुप्रोक्ते ॥ १३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S18_V19
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = कुतः पुनर्गृणतो नाम तस्य महत्तमैकान्तपरायणस्य ।
+| verse_line2  = योऽनन्तशक्तिर्भगवाननन्तो महद्गुणत्वाद्यमनन्तमाहुः ॥ १९ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S18_V19
+| id       = BTN_C01_S18_V19_B1
+| text     =
+अनन्तः कालतो देशतश्च ॥ १९ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S18_V22
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यत्रानुरक्ताः सहसैव धीराः व्यपोह्य देहादिषु सङ्गमूढम् ।
+| verse_line2  = व्रजन्ति तत्पारमहंस्यसत्यं यस्मिन्नहिंसोपरमश्च धर्मः ॥ २२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S18_V22
+| id       = BTN_C01_S18_V22_B1
+| text     =
+परमहंसाश्रमप्राप्यं सत्यं ब्रह्म ॥ २२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S18_V26
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = प्रतिरुद्धेन्द्रियप्राणमनोबुद्धिमुपारतम् ।
+| verse_line2  = स्थानत्रयात्परं प्राप्तं ब्रह्मभूतमविक्रियम् ॥ २६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S18_V26
+| id       = BTN_C01_S18_V26_B1
+| text     =
+'स्वतो मनःस्थितिर्विष्णौ ब्रह्मभाव उदाहृतः''इति ब्रह्माण्डे ॥ २६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S18_V29
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अभूतपूर्वः सहसा क्षुत्तृड्भ्यामर्दितात्मनः ।
+| verse_line2  = ब्राह्मणं प्रत्यभूद्ब्रह्मन् मत्सरो मन्युरेव च ॥ २९ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S18_V29
+| id       = BTN_C01_S18_V29_B1
+| text     =
+'अप्रीतिर्मद्वशो नायमिति मत्सर ईरितः''इति नाममहोदधौ ॥ २९ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S18_V36
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = इत्युक्त्वा रोषताम्राक्षः वयस्यान् ऋषिबालकान् ।
+| verse_line2  = कौशिक्यप उपस्पृश्य वाग्वज्रं विससर्ज ह ॥ ३६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S18_V36
+| id       = BTN_C01_S18_V36_B1
+| text     =
+कौशिकी कुशपाणिः ॥ ३६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S18_V43
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अरक्ष्यमाणे नरदेवनामि्न
+| verse_line2  = रथाङ्गपाणावयमङ्ग लोकः ।
+| verse_line3  = तदा हि चोरप्रचुरो विनङ्क्ष-
+| verse_line4  = त्यरक्ष्यमाणो विवरूथवत् क्षणात् ॥ ४३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S18_V43
+| id       = BTN_C01_S18_V43_B1
+| text     =
+'सेना वरूथिनी प्रोक्ता वरूथो गुप्तिरुच्यते''इत्यभिधानम् ॥ ४३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S18_V44
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तदद्य नः पापमुपैत्यनन्वयं
+| verse_line2  = यन्नष्टनाथस्य पशोर्विलुम्पकाः ।
+| verse_line3  = परस्परं घ्नन्ति शपन्ति वृञ्जते
+| verse_line4  = पशून् स्त्रियोऽर्थान् पुरुदस्यवो जनाः ॥ ४४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S18_V44
+| id       = BTN_C01_S18_V44_B1
+| text     =
+'विड्राष्ट्रं पशुरुत्सेको भ्रमरश्चेति कथ्यते''इति च ॥ ४४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S18_V50
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = साधवः प्रायशो लोके परैर्द्वन्द्वेषु योजिताः ।
+| verse_line2  = न व्यथन्ति न हृष्यन्ति यत आत्माऽ)गुणाश्रयः ॥ ५० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S18_V50
+| id       = BTN_C01_S18_V50_B1
+| text     =
+स्वकृतो गुणः स्वस्यैव यतः ॥ ५० ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S18
+| id       = BTN_C01_S18_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे अष्टादशोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 19
+| title        = एकोनविंशोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S19_V17
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = इति स्म राजा व्यवसाययुक्तः
+| verse_line2  = प्राचीनमूलेषुु कुशेषु धीरः ।
+| verse_line3  = उदङ्मुखो दक्षिणकूल आस्ते
+| verse_line4  = समुद्रपत्न््नयाः स्वसुते न्यस्तभारः ॥ १७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S19_V17
+| id       = BTN_C01_S19_V17_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्भागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे एकोनविंशोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S19_V17
+| id       = BTN_C01_S19_V17_B1
+| text     =
+गङ्गायामुदक एव किञ्चिद्दक्षिणभागे प्रासादे । तथाहि महाभारते ॥ १७ ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 1
+| section_num  = 20
+| title        = विंशोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C01_S20_V04
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C01
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = श्यामं सदाऽऽपीच्यवयोङ्गलक्ष्म्या
+| verse_line2  = स्त्रीणां मनोज्ञं रुचिरस्मितेन ।
+| verse_line3  = प्रत्युत्थिता मुनयश्चाऽसनेभ्यः
+| verse_line4  = तल्लक्षणज्ञा अपि गूढवर्चसम् ॥ ४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S20_V04
+| id       = BTN_C01_S20_V04_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये प्रथमस्कन्धे विंशोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S20_V04
+| id       = BTN_C01_S20_V04_author-note
+| text     =
+॥ प्रथमः स्कन्धः समाप्तः ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C01_S20_V04
+| id       = BTN_C01_S20_V04_B1
+| text     =
+'कैशोरयौवनाभ्यन्तः काल आपीच्यमुच्यते''इत्यभिधानात् ॥ ४ ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 2
+| section_num  = 1
+| title        = प्रथमोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S01_V01
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = श्रीशुक उवाच—
+| verse_line2  = वरीयानेष ते प्रश्नः कृतो लोकहितं नृप ।
+| verse_line3  = आत्मवित्सम्मतः पुंसां श्रोतव्यादिषु यः परः ॥ १ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S01_V01
+| id       = BTN_C02_S01_V01_B1
+| text     =
+यः पर इति ॥ १ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S01_V02
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = श्रोतव्यानीह राजेन्द्र नृणां सन्ति सहस्रशः ।
+| verse_line2  = अपश्यतामात्मतत्वं गृहेषु गृहमेधिनाम् ॥ २ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S01_V02
+| id       = BTN_C02_S01_V02_B1
+| text     =
+अपश्यताम् निद्रया ॥ २ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S01_V03
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = निद्रया ह्रियते नक्तं व्यवायेन नवं वयः ।
+| verse_line2  = दिवा चार्थेहया राजन् कुटुम्बभरणेन वा ॥ ३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S01_V04
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = देहापत्यकलत्रादिष्वात्मदैन्येष्वसत्स्वपि ।
+| verse_line2  = तेषु प्रसक्तो निधनं पश्यन्नपि न पश्यति ॥ ४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S01_V04
+| id       = BTN_C02_S01_V04_B1
+| text     =
+असत्सु अभद्रेषु । 'सद्भावे साधुभावे च''इति वचनात् ॥ ४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S01_V07
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = प्रायेण मुनयो राजन्निवृत्ता विधिनिषेधतः ।
+| verse_line2  = नैर्गुण्यस्था रमन्ते स्म गुणानुकथने हरेः ॥ ७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S01_V07
+| id       = BTN_C02_S01_V07_B1
+| text     =
+ध्यानापेक्षया प्रायेण । नैर्गुण्यस्था मुक्ताः ।
+'एतत्सामगायन्नास्ते''इति श्रुतेः ॥ ७ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S01_V08
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = इदं भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् ।
+| verse_line2  = अधीतवान् द्वापरादौ पितुर्द्वैपायनादहम् ॥ ८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S01_V08
+| id       = BTN_C02_S01_V08_B1
+| text     =
+द्वापरे आदौ च । कृष्णावतारापेक्षया ।
+'व्यासः षट्शतवर्षीयो धृतराष्ट्रमजीजनत्''। इति स्कान्दे ॥ ८ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S01_V09
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = परिनिष्ठितोऽपि नैर्गुण्य उत्तमश्लोकलीलया ।
+| verse_line2  = गृहीतचेता राजर्षे आख्यानं यदधीतवान् ॥ ९ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S01_V09
+| id       = BTN_C02_S01_V09_B1
+| text     =
+परिनिष्ठितोऽपि मुक्तिरस्य भविष्यतीति निश्चितोऽपि ।
+'उदरं संशयः प्रोक्तः परिनिष्ठा विनिश्चयः''। इत्यभिधाने ॥
+'ऋष्युत्तमा देवताश्च विमुक्तौ परिनिश्चिताः ।
+तथाप्यधिकसौख्यार्थं यतन्ते शुभकर्मसु ।
+विमुक्तास्तु स्वभावेन नित्यं ध्यानादितत्पराः''। इति गारुडे ॥ ९ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S01_V18
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = नियच्छेद्विषयेभ्योऽक्षान्मनसा बुद्धिसारथिः ।
+| verse_line2  = मनः कर्मभिराक्षिप्तं शुभार्थे धारयेद्धिया ॥ १८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S01_V18
+| id       = BTN_C02_S01_V18_B1
+| text     =
+शुभार्थे भगवति ॥ १८ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S01_V19
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तत्रैकावयवं ध्यायेदव्युच्छिन्नेन चेतसा ।
+| verse_line2  = मनो निर्विषयं युंक्त्वा ततः किञ्चिन्न संस्मरेत् ।
+| verse_line3  = पदं तत्परमं विष्णोर्मनो यत्र प्रसीदति ॥ १९ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S01_V19
+| id       = BTN_C02_S01_V19_B1
+| text     =
+विषयेभ्यो निर्गत्य तत्रैव मनो युंक्त्वाऽन्यन्न स्मरेत् ॥ १९ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S01_V21
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यस्यां सन्धार्यमाणायां योगिनो भक्तिलक्षणः ।
+| verse_line2  = आशु सम्पद्यते योग आश्रयं भद्रमीक्षतः ॥ २१ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S01_V21
+| id       = BTN_C02_S01_V21_B1
+| text     =
+भद्रं हरिम् ॥ २१ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S01_V22
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = राजोवाच—
+| verse_line2  = यथा सन्धार्यते ब्रह्मन् धारणा यत्र सम्मता ।
+| verse_line3  = यादृशी वा हरेदाशु पुरुषस्य मनोमलम् ॥ २२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S01_V22
+| id       = BTN_C02_S01_V22_B1
+| text     =
+यच्छब्दः प्रश्ने । 'यतश्चोदेति सूर्यः''। इत्यादिवत् ।
+'यच्छब्दस्तु परामर्शे प्रश्नार्थे चापि भण्यते''। इत्यभिधाने ॥ २२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S01_V23
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = श्रीशुक उवाच—
+| verse_line2  = जितासनो जितश्वासो जितसङ्गो जितेन्द्रियः ।
+| verse_line3  = स्थूले भगवतो रूपे मनः सन्धारयेद्धिया ॥ २३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S01_V23
+| id       = BTN_C02_S01_V23_B1
+| text     =
+यथेत्यस्य जितासन इत्यादि । यत्र स्थूले । यादृशीत्यस्य विशेष इत्यादि ॥ २३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S01_V24
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = विशेषस्तस्य देहोऽयं स्थविष्ठश्च स्थवीयसाम् ।
+| verse_line2  = यत्रेदं दृश्यते विश्वं भूतं भव्यं भवच्च यत् ॥ २४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S01_V24
+| id       = BTN_C02_S01_V24_B1
+| text     =
+विशेष आण्डकोशः ।
+'शिलावत्तस्य देहोऽयमाण्डकोशस्तु सावृतिः ।
+तत्तन्त्रत्वान्न तत्संस्थदुःखभोगोऽस्य न क्वचित्''।
+इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ २४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S01_V25
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = आण्डकोशे शरीरेऽस्मिन्सप्तावरणसंयुते ।
+| verse_line2  = वैराजः पुरुषो योऽसौ भगवान्धारणाश्रयः ॥ २५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S01_V25
+| id       = BTN_C02_S01_V25_B1
+| text     =
+'आण्डकोशो विराट्प्रोक्तो विशेषेण प्रकाशनात् ।
+वैराजस्तद्गतो विष्णुरथवा सर्वतो वरः''। इति भागवततन्त्रे ॥२५॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S01_V26
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = पातालमेतस्य हि पादमूलं पठन्ति पार्ष्णिप्रपदे रसातलम् ।
+| verse_line2  = महातलं विश्वसृजस्सुगुल्फौ तलातलं वै पुरुषस्य जङ्घे ॥२६॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S01_V26
+| id       = BTN_C02_S01_V26_B1
+| text     =
+प्रतिमापेक्षयाऽङ्गानि स्वरूपापेक्षया तज्जानि तदाश्रितानि च ॥ २६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S01_V31
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = छन्दांस्यनन्तस्य गिरो गृणन्ति दंष्ट्राऽर्यमेन्दूडुगणा द्विजानि ।
+| verse_line2  = हासो जनोन्मादकरी च माया दुरन्तसर्गो यदपाङ्गमोक्षः ॥३१॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S01_V31
+| id       = BTN_C02_S01_V31_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये द्वितीयस्कन्धे प्रथमोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S01_V31
+| id       = BTN_C02_S01_V31_B1
+| text     =
+बहुरूपत्वाद्दंष्ट्रार्यमेन्दू इत्यादि ।
+'प्रतिमापेक्षयाङ्गानि भूरादीनि स्वरूपतः ।
+तदाश्रितानि तज्जानि बह्वङ्गत्वं बहुत्वतः''। इति ब्रह्मतर्के ॥ ३१ ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 2
+| section_num  = 2
+| title        = द्वितीयोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V02
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = शब्दस्य हि ब्रह्मण एष पन्था यन्नामभिर्ध्यायति धीरपार्थैः ।
+| verse_line2  = परिभ्रमंस्तत्र न विन्दतेऽर्थान् मायामये वासनया शयानः ॥२॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V02
+| id       = BTN_C02_S02_V02_B1
+| text     =
+एष हरिः । यदपार्थैर्ध्यायति । तत्रार्थान्न विन्दते ॥ २ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V03
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अतः कविर्नामसु यावदर्थः स्यादप्रमत्तो व्यवसायबुद्धिः ।
+| verse_line2  = सिद्धेऽन्यथार्थे न यतेत तत्तत् परिश्रमं तत्र समीक्षमाणः ॥३॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V03
+| id       = BTN_C02_S02_V03_B1
+| text     =
+'सर्वनामा यतो विष्णुस्तदन्यार्थान्न तु स्मरेत् ।
+स्मरंस्तु यावदर्थः स्यादन्यथा स्वात्महा स्मृतः''। इति ब्रह्माण्डे ॥३॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V06
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = एवं स्वचित्ते स्वत एव सिद्ध आत्माप््रिायोऽर्थो भगवाननन्तः ।
+| verse_line2  = तं निर्वृतो नियतार्थो भजेत संसारहेतूपरमश्च यत्र ॥ ६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V06
+| id       = BTN_C02_S02_V06_B1
+| text     =
+'एतमितः प््रोत्याभिसम्भविताऽस्मि''इति नियतार्थः ॥ ६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V07
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स सर्वविद्हृद्यनुभूश्च सर्व आत्मा यथा सुप्तजनेक्षितैकः ।
+| verse_line2  = तं सत्यमानन्दनिधिं भजेत सर्वात्मनाऽतोऽन्यत आत्मघातः ॥ ७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V07
+| id       = BBTN_C02_S02_V07_B1
+| text     =
+'यथैकस्तु बहून्सुप्तानसुप्तः पश्यति प्रभुः ।
+एवमीशो बहून् जीवानज्ञान्पश्यति नित्यदृक्''। इति व्योमसंहितायाम् ।
+'स्वप्नेन शारीरमभिप्रहत्यासुप्तः सुप्तानभिचाकशीति''। इति च ।
+'यथेष्टभवनाद्विष्णुरनुभूः परिकीर्तितः ।
+उदधिः कर्मणामीशः सर्वः पूर्णगुणो यतः ॥
+सत्यः केवलसारत्वान्नियमो नियतेरजः''। इति बृहत्संहितायाम् ॥७ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V13
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अदीनलीलाहसितेक्षणोल्लसद्भ्रूभङ्गसंसूचितभूर्यनुग्रहम् ।
+| verse_line2  = ईक्षेत चिन्तामयमेनमीश्वरं यावन्मनो धारणयाऽवतिष्ठते ॥ १३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V13
+| id       = BTN_C02_S02_V13_B1
+| text     =
+चिन्तामयं चिन्ताप्रधानम् ।
+'यस्मात्सञ्चिन्तितो विष्णुश्चिन्तितं प्रददात्यजः ।
+तस्माच्चिन्तामयं देवं वदन्ति ज्ञानचक्षुषः''। इति च ॥ १३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V15
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यावन्न जायेत परावरेऽस्मिन् विश्वेश्वरे द्रष्टरि भक्तियोगः ।
+| verse_line2  = तावत्स्थवीयः पुरुषस्य रूपं क्रियावसाने प्रयतः स्मरेत ॥ १५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V15
+| id       = BTN_C02_S02_V15_B1
+| text     =
+स्थवीयः पातालमेतस्येत्यादि ॥ १५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V16
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स्थिरं सुखञ्चासनमास्थितो यतिः
+| verse_line2  = यदा जिहासुरिममङ्ग लोकम् ।
+| verse_line3  = काले च देशे च मनो न सज्जेत्
+| verse_line4  = प्राणान्नियच्छेन्मनसा जितासुः ॥ १६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V16
+| id       = BTN_C02_S02_V16_B1
+| text     =
+'भक्त्या प्राणं वशं नीत्वा जितप्राणो भवत्युत''। इति षाड्गुण्ये ॥ १६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V17
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = मनश्च बुध्याऽमलया नियम्य
+| verse_line2  = क्षेत्रज्ञ एतां निनयेत्तमात्मनि ।
+| verse_line3  = आत्मानमात्मन्यवरुध्य धीरो
+| verse_line4  = लब्धोपशान्तिर्विरमेत कृत्यात् ॥ १७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V17
+| id       = BTN_C02_S02_V17_B1
+| text     =
+'जीवस्थो भगवान्विष्णुः क्षेत्रज्ञ इति गीयते ।
+देहस्थोऽपि स एवात्मा व्याप्तोऽप्यात्मेति भण्यते''। इति तत्त्वनिर्णये ।
+'हरौ हरेर्भवेन्नीतिस्तदेकत्वस्य चिन्तनम् ।
+अन्यत्र तन्नियम्यादिचिन्तनं नीतिरुच्यते''। इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ १७ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V18
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = न यत्र कालोऽनिमिषां परः प्रभुः
+| verse_line2  = कुतो नु देवा जगतां य ईशिरे ।
+| verse_line3  = न यत्र सत्वं न रजस्तमश्च
+| verse_line4  = न वै विकारो न महान् प्रधानम् ॥ १८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V18
+| id       = BTN_C02_S02_V18_B1
+| text     =
+कालो वायुः ।
+'हरिश्च प्रकृतिश्चैव ब्रह्मवायू तथैव च ।
+सुपर्णशेषरुद्राश्च शक्रः सूर्ययमावपि ॥
+अग्निर्यमानुजश्चैव कालशब्देरिताः क्रमात् ।
+पूर्वोक्तास्त्वपरोक्तानां प्रभवः सर्वशो मताः''।इत्युद्दामसंहितायाम् ॥ १८ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V21
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = नाभ्यां स्थितं हृद्यवरोप्य तस्माद्
+| verse_line2  = उदानगत्योरसि तं नयेन्मुनिः ।
+| verse_line3  = ततोऽनुसन्धाय धिया मनस्वी
+| verse_line4  = स्वतालुमूलं शनकैर्नयेत ॥ २१ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V22
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तस्माद्भ्रुवोरन्तरमुन्नयेत
+| verse_line2  = निरुद्धसप्ताश्वपथोऽनपेक्षः ।
+| verse_line3  = स्थित्वा मुहूर्तार्धमकुण्ठदृष्टि-
+| verse_line4  = र्निर्भिद्य मूर्धन्विसृजेत्परं गतः ॥ २२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V22
+| id       = BTN_C02_S02_V22_B1
+| text     =
+उदानगत्या ब्रह्मनाड्या । 'अथैकयोर्ध्व उदानः''इति श्रुतेः ।
+'प्राणापानाविडायां च पिङ्गलायां च वर्ततः ।
+व्यानः सन्धिषु सर्वत्र उदानो ब्रह्मनाडिगः ॥
+सर्वत्रैव समानस्तु समं चरति सर्वगः''। इति भारते ॥
+परं चिन्तयन् ॥ २१,२२ ॥॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V23
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यदि प्रयास्यत्यथ पारमेष्ठ्यं वैहायसानामुत यद्विहारम् ।
+| verse_line2  = अष्टाधिपत्यं गुणसन्निवाये सहैव गच्छेन्मनसेन्द्रियैश्च ॥ २३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V24
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = योगेश्वराणां गतिमामनन्ति बहिस्त्रिलोक्याः पवनान्तरात्मा ।
+| verse_line2  = न कर्मभिस्तां गतिमाप्नुवन्ति विद्यातपोयोगसमाधिभाजाम् ॥ २४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V24
+| id       = BTN_C02_S02_V24_B1
+| text     =
+'चिन्मात्राणीन्द्रियाण्याहुर्मुक्तानामन्यदैव तु ।
+तान्येव जडयुक्तानि ह्यभिन्नानि स्वरूपतः''। इति ब्राह्मे ॥
+पवनस्यापि अन्तरात्मा यः तम् । पवनश्चान्तरात्मा चेति वा ।
+'ईयुस्त्रीन् कर्मणा लोकान् ज्ञानेनैव तदुत्तरान् ।
+तत्र मुख्या हरिं यान्ति तदन्ये वायुमेव तु ॥
+अपक्वा ये न ते यान्ति वायुं वा हरिमेव वा ।
+स्थानमात्राश्रितास्ते तु पुनर्जनिविवर्जिताः''। इति ब्रह्मतर्के ॥ २३,२४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V25
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = वैश्वानरं याति विहायसा गतः
+| verse_line2  = सुषुम्नया ब्रह्मपथेन शोचिषा ।
+| verse_line3  = विधूतकल्कोऽथ हरेरुदस्तात्
+| verse_line4  = प्रयाति चक्रं नृप शैंशुमारम् ॥ २५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V25
+| id       = BTN_C02_S02_V25_B1
+| text     =
+हरेः शैंशुमारं चक्रम् । वैश्वानरोदस्तात् ।
+'वैश्वानरे द्युनद्यां वा सूर्ये वा देह एव वा ।
+विधूय सर्वपापानि यान्ति किंस्तुघ्नकेशवम्''। इति ब्रह्माण्डे ॥ २५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V26
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = योऽन्तः पचति भूतानां यस्तपत्यण्डमध्यगः ।
+| verse_line2  = सोऽग्निर्वैश्वानरो मार्गो देवानां पितृणां मुनेः ॥ २६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V26
+| id       = BTN_C02_S02_V26_B1
+| text     =
+'पितृयानं देवयानं ब्रह्मयानमिति त्रिधा ।
+गच्छन्वैश्वानरं याति तस्मान्मार्गः स ईरितः''॥ २६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V27
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = देवयानं पिङ्गलाभिरहान्येति शतायुषा ।
+| verse_line2  = रात्रीरिडाभिः पितृणां विषुवत्तां सुषुम्नया ॥ २७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V27
+| id       = BTN_C02_S02_V27_B1
+| text     =
+'दक्षिणाः पिङ्गलाः सर्वा इडा वामाः प्रकीर्तिताः ।
+नाड्योऽथ मध्यमा प्रोक्ता सुषुम्ना वेदपारगैः''। इति भागवततन्त्रे ।
+'देवयानस्यमार्गस्था अहःशब्दाभिसञ्ज्ञिताः ।
+पितृयानस्यमार्गस्था रात्रिशब्दाह्वया मताः''। इति बृहत्तन्त्रे ॥
+'शतायुर्मरणं चैव कालिकं परमावृतिः''। इत्यभिधाने ॥
+पिङ्गलाभिः शतायुषा अहःसञ्ज्ञं देवयानम् इति । इडाभी रात्रिसञ्ज्ञं पितृयानम् ।
+'विषुवत्ता ब्रह्मयानं विशेषेण सुखं यतः ।
+पिङ्गला देवयानं स्यात्पिङ्गाख्यसुखदं यतः ॥
+इडाऽन्नदानात्पितृणामेवं मार्गाः प्रकीर्तिताः''। इति ब्रह्मतर्के ॥ २७ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V28
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तद्विश्वनाभिं त्वभिपद्य विष्णोरणीयसा विरजेनात्मनैकम् ।
+| verse_line2  = नमस्कृतं ब्रह्मविदामुपैति कल्पायुषो यद्विबुधा रमन्ते ॥२८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V28
+| id       = BTN_C02_S02_V28_B1
+| text     =
+'अशेषजगदाधारः शिंशुमारो हरिः परः ।
+सर्वे ब्रह्मविदो नत्वा तं यान्ति परमं पदम्''। इति ब्रह्माण्डे ॥
+तद्विष्णोर्विश्वाधारं रूपं प्रतिपद्य यत्र कल्पायुषः तं महर्लोकं उपैति ।
+'मन्वन्तरायुषः स्वर्ग्या महर्लोके तु काल्पिकाः ।
+आब्रह्मणो जनाद्यास्तु महर्लोकेऽपि ये वराः''। इति ब्राह्मे ॥ २८ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V30
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = न यत्र शोको न जरा न मृत्युर्नाधिर्न चोद्वेग ऋते कुतश्चित् ।
+| verse_line2  = यश्चित्ततोदः क्रिययाऽनिदंविदां दुरन्तदुःखप्रभवानुदर्शनात् ॥ ३० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V30
+| id       = BTN_C02_S02_V30_B1
+| text     =
+ऋते सत्यलोके । अनिदंविदाम् अब्रह्मविदाम् । दुरन्तदुःखं च प्रभवश्च ।
+'सर्वदुःखविहीना ये मुक्ताः प्रायस्तु तादृशाः ।
+अमुक्तास्तु जनाद्येषु विशेषेण तु सत्यगाः''। इति वाराहे ॥
+'विष्णोर्लोकं तदैवैके यान्ति कालान्तरे परे ।
+आज्ञयैव हरेः केचिदपूर्तेः केचिदञ्जसा ।
+विहृत्यैवान्यलोकेषु मुच्यन्ते ब्रह्मणा सह''। इति वामने ॥ ३० ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V31
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = ततो विशेषं प्रतिपद्य निर्भय-
+| verse_line2  = स्तेनात्मनाऽपोऽनलमूधर्ि्न च त्वरन् ।
+| verse_line3  = ज्योतिर्मयो वायुमुपेत्य काले
+| verse_line4  = वाय्वात्मना खं बृहदात्मलिङ्गम् ॥ ३१ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V31
+| id       = BTN_C02_S02_V31_B1
+| text     =
+ब्रह्मणा सह । विशेषं पृथिवीम् । तेनात्मना पृथिव्यात्मना । ज्योतिर्मय अग्निप्रधानः ।
+'आकाशवत् सर्वगतश्च नित्यः''इति परमात्मसदृशं किञ्चित् ।
+'ज्ञानिनः प्रलये सर्वे ब्रह्मणा सह पार्थिवम् ।
+परमात्मानमाविश्य वारिस्थं तत्समन्विताः ॥
+अग्निस्थं तद्युताश्चैव तेन नीताश्च वायुगम् ।
+नभोगतं तेन नीता मनःस्थं तद्युतास्तथा ॥
+ततो बुद्धिस्थमीशेशं ततोऽहङ्कारगं हरिम् ।
+ततो विज्ञाननामानं महत्तत्त्वगतं हरिम् ॥
+तत आनन्दनामानमव्यक्तस्थं जनार्दनम् ।
+प्राप्य नावृत्तिमायान्ति शान्तिभूता निरामयाः ॥
+येषां पदान्तरापेक्षा वाय्वादीनां महात्मनाम् ।
+आवृत्य ते पुनर्यान्ति ज्ञानिनोऽपि निरामयाः ।
+अनावृत्तिमसंमूढाः परानन्दैकभागिनः''। इति ब्रह्मतर्के ॥
+'भूम्यब्गमन्ननामानं प्राणमग्न्यादिसंस्थितम् ।
+मानसं मन आदिस्थं विज्ञानं महति स्थितम् ॥
+आनन्दमव्यक्तगतं क्रमशो यान्ति देवताः ।
+ब्रह्माद्याः केचिदेवात्र तदन्ये क्रमशोऽपरान्''।
+इति बृहत्तन्त्रे ॥ ३१ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V32
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = घ्राणेन गन्धं रसनेन वै रसं
+| verse_line2  = रूपन्तु दृष्ट्या स्पर्शं त्वचैव ।
+| verse_line3  = श्रोत्रेण चोपेत्य नभोगुणं तत्
+| verse_line4  = प्रायेण नावृत्तिमुपैति योगी ॥ ३२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V32
+| id       = BTN_C02_S02_V32_B1
+| text     =
+'पञ्चेन्द्रियैर्ये विषया एष्टव्याः सर्वतो वराः ।
+मानसांश्चाखिलान् प्राप्य मुक्तौ मोदन्ति देवताः ।
+तथोद्रिक्तनिजानन्दा नित्यानन्दा असंवृताः''। इति षाड्गुण्ये ॥ ३२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V33
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स भूतसूक्ष्मेन्द्रियसन्निकर्षात्
+| verse_line2  = सनातनोऽसौ भगवाननादिः ।
+| verse_line3  = मनोमयं देवमयं विकार्यं
+| verse_line4  = संसाद्य मत्या सह तेन याति ॥ ३३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V33
+| id       = BTN_C02_S02_V33_B1
+| text     =
+भूतसूक्ष्मेन्द्रियैश्च सह अनादिर्भगवानाकाशगो मनोमयं याति । नादवत्त्वात् सनातनः ।
+'नादेन तेन महता सनातन इति स्मृतः''। इति मोक्षधर्मे ॥
+विविधकार्ययुक्तं विकार्यम् । देवमयं देवप्रधानम् ।
+'मनःस्थितो हरिर्नित्यं सर्वदेवेषु संस्थितः ।
+देवप्रधानकाल्लोकान्करोत्यनुगतः सदा''। इति वाराहे ॥
+भूतसूक्ष्माणि पञ्चभूतानि जीवाश्च ।
+'पञ्चभूतैश्च शब्दाद्यैरिन्द्रियैर्जीवराशिभिः ।
+युक्त आकाशगो विष्णुर्मनःस्थमुपगच्छति''। इति वामने ।
+योऽसावनादिर्मनोमयस्तमिति वा । विपर्ययश्चेत्तस्यैव गन्तृत्वमिति ज्ञापयितुम् । मतिस्थेन तेन मनःस्थेन च सह विज्ञानतत्वं याति ॥३३॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V34
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = विज्ञानतत्वं गुणसन्निरोधं तेनाऽत्मनाऽऽत्मानमुपैति शान्तिम् ।
+| verse_line2  = आनन्दमानन्दमयोऽवसाने सर्वात्मके ब्रह्मणि वासुदेवे ॥ ३४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V35
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = एतां गतिं भागवतो गतो यः स वै पुनर्नेह विषज्जतेऽङ्ग ।
+| verse_line2  = एते सृती ते नृप वेदगीते त्वयाऽभिपृष्टेऽथ सनातने च ।
+| verse_line3  = ये द्वे पुरा ब्रह्मण आह पृष्टः आराधितो भगवान् वासुदेवः ॥३५॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V35
+| id       = BTN_C02_S02_V35_B1
+| text     =
+गुणसन्निरोधं निर्गुणं वासुदेवम् । वासुदेवे एतां गतिं गतो न विषज्जते ।
+'वासुदेवाश्रिता देवा ब्रह्माद्या मुक्तबन्धनाः ।
+भेददृष्ट्याभिमानेन चावृत्तिं नैव यान्ति ते ॥
+भुञ्जते तु पृथग्भोगान्नानन्दं तत्स्वरूपकम् ।
+स्वरूपं च पृथक्तेषामाविष्टग्रहवद्भवेत्''इति ब्रह्माण्डे ॥ ३४,३५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V36
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = न ह्यतोऽन्यः शिवः पन्थाः विश्रुतः संसृताविह ।
+| verse_line2  = वासुदेवे भगवति भक्तियोगो यतो भवेत् ॥ ३६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V36
+| id       = BTN_C02_S02_V36_B1
+| text     =
+यद् भगवानाह । अतो भागवताख्याद्ग्रन्थात् शिवः पन्था न ॥ ३६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V37
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = भगवान् ब्रह्म कार्त्स्न्येन त्रिरन्वीक्ष्य मनीषया ।
+| verse_line2  = तद्धि ह्यपश्यत्कूटस्थे रतिरात्मन् यतो भवेत् ॥ ३७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V37
+| id       = BTN_C02_S02_V37_B1
+| text     =
+तद्भागवतं पुराणम् अपश्यत् ।
+'नित्यज्ञानेन सिद्धं च पुनः पुनरवेक्षते ।
+लीलयैव हरिर्देवो दुष्टानां मोहनाय च''।
+इति ब्रह्मतर्के ॥ ३७ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V38
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = भगवान्सर्वभूतेषु लक्षितश्चात्मना हरिः ।
+| verse_line2  = दृश्यैर्बुध्यादिभिर्द्रष्टा लक्षणैरनुमापकैः ॥ ३८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V38
+| id       = BTN_C02_S02_V38_B1
+| text     =
+लक्षितश्चास्मिन् पुराणे बुद्ध्यादीनां पारवश्यदर्शनादन्यो नियन्ताऽस्तीति ।
+'समाधावसमाधौ च निःस्वतन्त्रस्य देहिनः ।
+अन्यो नियन्ता भगवान्वासुदेवः परः प्रभुः''इति ब्रह्मतर्के ॥ ३८ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V39
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तस्मात्सर्वात्मना राजन्हरिः सर्वत्र सर्वदा ।
+| verse_line2  = श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्च स्मर्तव्यो भगवान्नृणाम् ॥ ३९ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V39
+| id       = BTN_C02_S02_V39_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये द्वितीयस्कन्धे द्वितीयोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V39
+| id       = BTN_C02_S02_V39_B1
+| text     =
+यस्मात् भगवतैष एवोक्तः तस्मात् स एव श्रोतव्यादिः ॥ ३९ ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 2
+| section_num  = 3
+| title        = तृतीयोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V10
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अकामः सर्वकामो वा मोक्षकाम उदारधीः ।
+| verse_line2  = तीव्रेण भक्तियोगेन यजेत पुरुषं परम् ॥ १० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V10
+| id       = BTN_C02_S02_V10_B1
+| text     =
+'अकामो धर्मकामो वा मोक्षकामोऽपि यो भवेत् ।
+अथवा सर्वकामो यः स विष्णुं पुरुषं यजेत्''। इति स्कान्दे ॥१०॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S02_V17
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = आयुर्हरति वै पुंसामुद्यन्नस्तं च यन्नसौ ।
+| verse_line2  = तस्यर्ते यः क्षणो नीतः उत्तमश्लोकवार्तया ॥ १७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V17
+| id       = BTN_C02_S02_V17_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये द्वितीयस्कन्धे तृतीयोऽध्यायः ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S02_V17
+| id       = BTN_C02_S02_V17_B1
+| text     =
+तस्यायुष उत्तमश्लोकवार्तया ऋते यः क्षणः स नीत एव वृथा ॥ १७ ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 2
+| section_num  = 3
+| title        = चतुर्थोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S03_V02
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = आत्मजायासुतागारपशुद्रविणबन्धुषु ।
+| verse_line2  = राज्ये चाविकले नित्यनिरूढां ममतां जहौ ॥ २ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S03_V02
+| id       = BTN_C02_S03_V02_B1
+| text     =
+अन्येषां नित्यं निरूढा । तदा विशेषतो जहौ ॥ २ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S03_V04
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = संस्थां विज्ञाय सन्यस्य कर्म त्रैवर्गिकञ्च यत् ।
+| verse_line2  = वासुदेवे भगवति स्वात्मभावं दृढं गतः ॥ ४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S03_V04
+| id       = BTN_C02_S03_V04_B1
+| text     =
+'आप्तेः सर्वगुणानां य आत्मनामतया हरिम् ।
+उपास्ते नित्यशो विद्वानाप्तकामस्तदा भवेत्''। इति वामने ॥ ४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S03_V12
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = श्रीशुक उवाच–
+| verse_line2  = नमः परस्मै पुरुषाय भूयसे
+| verse_line3  = सदुद्भवस्थाननिरोधलीलया ।
+| verse_line4  = गृहीतशक्तित्रितयाय देहिनाम्
+| verse_line5  = अन्तर्ध्रुवायाऽनुपलभ्यवर्त्मने ॥ १२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S03_V12
+| id       = BTN_C02_S03_V12_B1
+| text     =
+गृहीतशक्तित्रितयायेति,
+'इच्छा ज्ञानं क्रिया चेति नित्याः शक्तय ईशितुः ।
+स्वरूपभूता अपि तु भेदवद्व्यावहारिकाः''॥
+इति प्रकाशसंहितावचनान्नित्यगृहीतशक्तित्वमेव ॥ १२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S03_V13
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = भूयो नमः सद्वृजिनच्छिदेऽसतां
+| verse_line2  = असम्भवायाऽखिलसत्वमूर्तये ।
+| verse_line3  = पुंसां पुनः पारमहंस्य आश्रमे
+| verse_line4  = व्यवस्थितानामनुमृग्यदाशुषे ॥ १३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S03_V13
+| id       = BTN_C02_S03_V13_B1
+| text     =
+अखिलसत्वमूर्तये पूर्णसाधुभावस्वरूपाय ।
+'निःशेषगुणपूर्णत्वात्सत्व इत्येव तं विदुः''। इति महासंहितायाम् ॥ १३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S03_V19
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स एष आत्माऽऽत्मवतामधीश्वर-
+| verse_line2  = स्त्रयीमयो धर्ममयस्तपोमयः ।
+| verse_line3  = गतव्यलीकैरजशङ्करादिभि-
+| verse_line4  = र्वितर्क्यलिङ्गो भगवान्प्रसीदताम् ॥ १९ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S03_V19
+| id       = BTN_C02_S03_V19_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये द्वितीयस्कन्धे चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S03_V19
+| id       = BTN_C02_S03_V19_B1
+| text     =
+'वेदानुसारिवशगः स्वेच्छया तु हरिर्यतः ।
+अतः स्वतन्त्रमप्याहुः प्राज्ञा वेदमयेति ह''। इत्यध्यात्मे ॥ १९ ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 2
+| section_num  = 4
+| title        = पञ्चमोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V01
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = नारद उवाच—
+| verse_line2  = देवदेव नमस्तेऽस्तु भूतभावन पूर्वज ।
+| verse_line3  = तद्विजानीहि यज्ज्ञानमात्मतत्वनिदर्शनम् ॥ १ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V01
+| id       = BTN_C02_S04_V01_B1
+| text     =
+विजानीहि विज्ञापय । 'व्यत्ययो भेदस्वातन्त्र्यकरणेषु''। इति वचनात् ॥ १ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V02
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यद्रूपं यदधिष्ठानं यतः सृष्टमिदं विभो ।
+| verse_line2  = यत्संस्थं यत्परं यच्च तत्तत्वं वद तत्वतः ॥ २ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V02
+| id       = BTN_C02_S04_V02_B1
+| text     =
+'तद्वशत्वादिदं रूपं हरेर्नैव स्वरूपतः''। इति मानससंहितायाम् ।
+'अधिष्ठानमिति प्रोक्तं मूलाधारं विचक्षणैः ।
+यत्स्थितं दृश्यते वस्तु संस्थानं तदुदीरितम् ।
+उभयं हरिरेवास्य जगतो मुनिपुङ्गव''। इति वामने ॥
+'हरिः परोऽस्य जगतो ह्यव्यक्तादेश्च कृत्स्नशः ।
+अतस्तत्परमेवेदं वदन्ति मुनयोऽमलाः''॥ इति सात्वतसंहितायाम् ।
+'यदधीना यस्य सत्ता तत्तदित्येव भण्यते ।
+विद्यमाने विभेदेऽपि मिथो नित्यं स्वरूपतः''इति भविष्यत्पर्वणि ॥२॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V04
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यद्विज्ञानो यदाधारो यत्परस्त्वं यदात्मकः ।
+| verse_line2  = एकः सृजसि भूतानि भूतैरेवात्ममायया ॥ ४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V04
+| id       = BTN_C02_S04_V04_B1
+| text     =
+तदधिकं ज्ञातुं पूर्वपक्षं दर्शयति–
+'एकः सृजसि''इत्यादिना ॥ ४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V06
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = नाहं वेद परं त्वस्मात् नावरं न समं विभो ।
+| verse_line2  = नामरूपगुणैर्भाव्यं सदसत् किञ्चिदन्यतः ॥ ६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V06
+| id       = BTN_C02_S04_V06_B1
+| text     =
+'त्वदधीना यतः सत्ता अवरस्यापि केशव ।
+अतः स्वरूपतः सम्यक्सति भेदेऽपि तद्भवान्''इति मात्स्ये ॥ ६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V10
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = नानृतं बत तच्चापि यथा मां प्रब्रवीषि भोः ।
+| verse_line2  = अविज्ञाय परं मत्त एतावत्त्वं यतो हि मे ॥ १० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V10
+| id       = BTN_C02_S04_V10_B1
+| text     =
+नानृतमित्याक्षेपः ॥ १० ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V12
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = नमस्तस्मै भगवते वासुदेवाय धीमहि ।
+| verse_line2  = यन्मायया दुर्जयया मां वदन्ति जगद्गुरुम् ॥ १२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V13
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = विलज्जमानया यस्य स्थातुमीक्षापथेऽमुया ।
+| verse_line2  = विमोहिता विकत्थन्ते ममाहमिति दुर्धियः ॥ १३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V13
+| id       = BTN_C02_S04_V13_B1
+| text     =
+'मुख्या माया हरेः शक्तिरमुख्या प्रकृतिर्मता ।
+अथामुख्यतमा चैव माया दीना प्रकीर्तिता''॥ १२-१३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V14
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ।
+| verse_line2  = वासुदेवात्परो ब्रह्मन्न चान्योऽर्थोऽस्ति तात्वतः ॥ १४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V14
+| id       = BTN_C02_S04_V14_B1
+| text     =
+परः अधिकः ।
+'तद्वदेव स्थितं यत्तु तात्वतं तत्प्रचक्षते''। इति कौर्मे ॥ १४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V15
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = नारायणपरा वेदा देवा नारायणाङ्गजाः ।
+| verse_line2  = नारायणपरा लोका नारायणपरा मखाः ॥ १५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V15
+| id       = BTN_C02_S04_V15_B1
+| text     =
+वेदप्रतिपाद्येषु स पर इत्यादि ।
+'गम्येज्यज्ञेयवाच्येषु योज्येषु च परो हरिः ।
+तपसा पूज्यमानानां सर्वलोकेभ्य एव च''॥ इति वाराहे ॥ १५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V18
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = सत्वं रजस्तम इति निर्गुणस्य गुणास्त्रयः ।
+| verse_line2  = स्थितिसर्गनिरोधेषु गृहीता मायया विभोः ॥ १८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V18
+| id       = BTN_C02_S04_V18_B1
+| text     =
+युगपत्क्रमशोऽपि वेत्यस्य परिहारः 'सत्वं रजस्तम''इति ।
+'नित्यं गृहीताः सत्वाद्याः स्थित्यादिषु विशेषतः ।
+युगपत् क्रमशश्चैव गृह्णाति भगवान्स्वयम्''॥ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ १८ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V19
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = कार्यकारणकर्तृत्वे द्रव्यज्ञानक्रियाश्रयाः ।
+| verse_line2  = बध्नन्ति नित्यदा मुक्तं मायिनं पुरुषं गुणाः ॥ १९ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V19
+| id       = BTN_C02_S04_V19_B1
+| text     =
+'ज्ञानेन्द्रियैश्च मनसा सत्वं बध्नाति पूरुषम् ।
+रजः कर्मेन्द्रियैर्नित्यं शरीरेण तमस्तथा ।
+आन्तरं यत्तु कर्तृत्वं तत्सत्वेनाभिमन्यते ॥
+रजसा त्वभिमन्येत करणैः कर्मकारणैः ।
+शारीरं वेदनाद्यं तु तमसा ह्यभिमन्यते ॥
+अकर्ता करणैर्हीनः शरीरेण विवर्जितः ।
+नित्यज्ञानस्वरूपोऽसौ गुणैरेवाभिमन्यते ॥
+एवं जीवः परेणैव प््रोरितः संसृतिं व्रजेत् ।
+न परः संसृतिं क्वापि स्वातन्त्र्यादधिकत्वतः ॥
+एवं जीवपरौ भिन्नौ किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि''॥ इति पाद्मे ॥
+मायिनं ज्ञानिनं स्वतः ॥ १९ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V20
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स एष भगवाल्लिङ्गैस्त्रिभिरेतैरधोक्षजः ।
+| verse_line2  = स्वलक्षितगतिर्ब्रह्मन्सर्वेषां मम चेश्वरः ॥ २० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V20
+| id       = BTN_C02_S04_V20_B1
+| text     =
+लिङ्गैः ज्ञापकैः । त्रिगुणैः । एतैर्लिङ्गैः । स्वप्रसादाज्जीवेन लक्षितगतिः ।
+'स्वप्रसादादिमं जीवः पश्येत्तेन स्वलक्षितः''इति षाड्गुण्ये ॥ २० ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V21
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = कालं कर्म स्वभावञ्च मायेशो मायया स्वया ।
+| verse_line2  = आत्मन् यदृच्छया प्राप्तं विबुभूषुरुपाददे ॥ २१ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V21
+| id       = BTN_C02_S04_V21_B1
+| text     =
+स्वया मायया स्वशक्त्या ।
+'यत्रान्यहेत्वभावः स्यादीश्वरेच्छादिना विना ।
+तदिच्छा हि यदृच्छा स्यादतस्तत्र यदृच्छया''। इति ब्रह्मतर्के ।
+'कालकर्मस्वभावादि नित्ययेशेच्छया सदा ।
+प्राप्तमेव विशेषेण सृष्ट्यादावुन्नयत्यजः''॥ इति च ।
+विबुभूषुः बहुधा बुभूषुः ।
+'ईशो बह्वीः पुरः सृष्ट्वा तत्रैव बहुरूपताम् ।
+तत्तन्नियामकतया प्राप्तुं कालाद्युपाददे''॥ इति च ॥ २१ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V22
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = कालाद्गुणव्यतिकरात्परिणामस्वभावतः ।
+| verse_line2  = कर्मणो जन्म महतः पुरुषाधिष्ठितादभूत् ॥ २२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V22
+| id       = BTN_C02_S04_V22_B1
+| text     =
+प्रकृतेः परिणामस्वभावतः ।
+'गुणकालस्वभावेभ्य ईशेनाधिष्ठितत्वतः ।
+जगदादि महत्तत्त्वमभूत्तस्येच्छया हरेः ॥''इति षाड्गुण्ये ॥ २२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V23
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = महतस्तु विकुर्वाणाद्रजस्सत्वोपबृंहितात् ।
+| verse_line2  = तमः प्रधानस्त्वभवद्द्रव्यज्ञानक्रियात्मकः ॥ २३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V23
+| id       = BTN_C02_S04_V23_B1
+| text     =
+'भूतानि द्रव्यनामानि ज्ञानं ज्ञानेन्द्रियाण्यपि ।
+क्रिया कर्मेन्द्रियाण्याहुस्तन्मूलत्वादहं त्रिधा''। इति गारुडे ॥ २३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V24
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = सोऽहङ्कार इति प्रोक्तो विकुर्वन्समभूत्त्रिधा ।
+| verse_line2  = वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्चेति यद्भिदा ।
+| verse_line3  = द्रव्यशक्तिः क्रियाशक्तिर्ज्ञानशक्तिरिति प्रभोः ॥ २४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V24
+| id       = BTN_C02_S04_V24_B1
+| text     =
+'विशिष्टकार्यशक्तित्वाद्देवा वैकारिकाः स्मृताः ।
+अतिजाज्वल्यमानत्वात्तैजसानीन्द्रियाण्यपि ॥
+तामसानि तु भूतानि यतस्तावन्न तूभयम्''॥ इति पाद्मे ।
+ज्ञानेन्द्रियाणां देवानां ज्ञानशक्तिरुदीरिता ।
+क्रिया कर्मेन्द्रियाणां च भूतानां द्रव्यशक्तिता''॥ इति स्कान्दे ।
+'द्रव्यं तु द्रवणप्राप्यं द्वयोर्विवदमानयोः ।
+पूर्वं वेगाभिसम्बन्धादाकाशस्तु प्रदेशतः''॥ इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ २४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V25
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तामसादपि भूतादेर्विकुर्वाणादभून्नभः ।
+| verse_line2  = तस्य मात्रागुणः शब्दो लिङ्गं यद्द्रष्टृदृश्ययोः ॥ २५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V25
+| id       = BTN_C02_S04_V25_B1
+| text     =
+'पञ्चेन्द्रियाभिमेयत्वान्मात्रागुण इतीरितः''॥ इति मात्स्ये ।
+'शब्देनैव परो द्रष्टा ज्ञायते जगदेव च ।"
+इति विष्णुसंहितायाम् ॥ २५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V26
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = नभसोऽथ विकुर्वाणादभूत्स्पर्शगुणोऽनिलः ।
+| verse_line2  = परान्वयाच्छब्दवांश्च प्राण ओजः सहो बलम् ॥ २६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V26
+| id       = BTN_C02_S04_V26_B1
+| text     =
+'सर्वचेष्टयितृत्वात्तु प्राणोऽभिभवशक्तितः ।
+ओजस्त्वनभिभाव्यत्वात्सहश्च स्वेच्छया कृतेः ॥
+बलं विधारकत्वाच्च विधृतिर्वायुरुच्यते''। इति भारते ॥ २६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V30
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = वैकारिकान्मनो जज्ञे देवा वैकारिका दश ।
+| verse_line2  = दिग्वातार्कप्रचेतोश्विवह्नीन्द्रोपेन्द्रमित्रकाः ॥ ३० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V30
+| id       = BTN_C02_S04_V30_B1
+| text     =
+'अनाद्यनन्तोऽपि हरिर्वैकारिकगणेष्वजः ।
+अवतीर्णः पदाङ्गुष्ठमध्यास्ते विश्वभुग्विभुः ॥
+पाददेवस्तु यज्ञोऽन्यस्तं प्रविश्य हरिः स्वयम् ।
+सर्वं विधारयन्देहे वर्ततेऽनन्तशक्तिधृक्''॥ इति वह्निपुराणे ॥ ३० ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V33
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तदा संहत्य चान्योन्यं भगवच्छक्तिचोदिताः ।
+| verse_line2  = सदसत्वमुपादाय नो भयं ससृजुर्ह्यदः ॥ ३३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V33
+| id       = BTN_C02_S04_V33_B1
+| text     =
+सदसत्वं व्यक्ताव्यक्तत्वम् । नः भयम् । अदो ब्रह्माण्डम् । ब्रह्माण्डं हि वदन्तीति जीवानां भयकारणम् । तत्र हि संसृतिः ।
+'आकाशवायू त्वव्यक्तावितरेऽण्डे प्रकाशिताः ।
+तथात्वाद्बाह्यभूतानामण्डस्थानां च सा गतिः''॥ इति मात्स्ये ॥३३॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V34
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = वर्षपूगसहस्रान्ते तदण्डमुदकेशयम् ।
+| verse_line2  = कालकर्मस्वभावस्थोऽ)जीवोऽ)जीवमजीजनत् ॥ ३४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V34
+| id       = BTN_C02_S04_V34_B1
+| text     =
+कालकर्मस्वभावस्थ अजीवः परमेश्वरः । अजीवं स्वात्मानम् अजीजनत् । तदण्डं यथा स्वात्मानं प्रासूते तथा चकार ।
+'यः प्रणधारणं प्रणप्रासादात्कुरुतेऽनिशम् ।
+स जीव इति सन्दिष्टस्तदन्योऽजीव उच्यते ।
+यत्प्रासादात्स तु प्रणः कुरुते स्वस्य धारणम्''॥ इति वायुप्रक्ते ॥
+'कालकर्मस्वभावस्थो वासुदेवः परः पुमान् ।
+अकरोदण्डमुद्वृद्धमात्मप्रसवकारणम् ॥''इति ब्रह्माण्डे ।
+जीव इति वा ।
+'प्र•णं धारयते यस्मात्स जीवः परमेश्वरः ।
+अजीवोऽपि महातेजास्त्वथवा जीवयन् जगत्''॥
+इति स्कान्दे ॥ ३४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V35
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स एष पुरुषस्तस्मादण्डं निर्भिद्य निर्गतः ।
+| verse_line2  = सहस्रोर्वङ्घ्रिबाह्वक्षिः सहस्राननशीर्षवान् ॥ ३५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V35
+| id       = BTN_C02_S04_V35_B1
+| text     =
+'अण्डे जातौ पुमांसौ द्वौ हरिर्ब्रह्मा तथैव च ।
+अनादिस्तु हरिस्तत्र ब्रह्मा सादिरुदाहृतः''। इति च ॥ ३५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V36
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यस्येहावयवैर्लोकान् कल्पयन्ति मनीषिणः ।
+| verse_line2  = ऊर्वादिभिरधः सप्त सप्तोर्ध्वं जघनादिभिः ॥ ३६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V36
+| id       = BTN_C02_S04_V36_B1
+| text     =
+'हरेरवयवैर्लोकाः सृष्टा इति विकल्पनम् ।
+साक्षात्सत्यमतोऽन्यस्मात् व्यावहारिकमुच्यते''॥ इति मात्स्ये ॥३६॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S04_V37
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = पुरुषस्य मुखं ब्रह्म क्षत्रमेतस्य बाहवः ।
+| verse_line2  = ऊर्वोर्वैश्यो भगवतः पद्भ्यां शूद्रो व्यजायत ॥ ३७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V37
+| id       = BTN_C02_S04_V37_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये द्वितीयस्कन्धे पञ्चमोऽध्यायः ॥ ५ ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S04_V37
+| id       = BTN_C02_S04_V37_B1
+| text     =
+'ब्राह्मणो मुखमित्येव मुखाज्जातत्वहेतुतः ।
+यथावदत् श्रुतौ तद्वज्जीवो ब्रह्मेति वाग्भवेत्''॥ इति ब्राह्मे ॥ ३७ ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 2
+| section_num  = 5
+| title        = षष्ठोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V03
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = रूपाणां तेजसां चक्षुर्दिवः सूर्यस्य चाक्षिणी ।
+| verse_line2  = कर्णौ दिशाञ्च तीर्थानां श्रोत्रमाकाशशब्दयोः ॥ ३ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V03
+| id       = BTN_C02_S05_V03_B1
+| text     =
+तीर्थानां शास्त्राणाम् ॥ ३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V05
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = रोमाण्युद्भिजजातीनां यैर्वा यज्ञस्तु सम्भृतः ।
+| verse_line2  = केशश्मश्रुनखान्यस्य शिलालोहाभ्रविद्युताम् ॥ ५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V05
+| id       = BTN_C02_S05_V05_B1
+| text     =
+'याज्ञिका रोममूलस्था रोमान्तस्थास्तु तत्परे ।
+उद्भिजो वासुदेवस्य लिङ्गगास्तु जरायुजाः''। इति पाद्मे ।
+'हरेः श्मश्वाश्रया विद्युच्छिलालोहा नखाश्रयाः''। इत्याग्नेये ॥ ५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V06
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = बाहवो लोकपालानां प्रायशः क्षेमकर्मणाम् ।
+| verse_line2  = विक्रमो भूर्भुवःस्वश्च क्षेमस्य शरणस्य च
+| verse_line3  = सर्वकामवरस्यापि हरेश्चरण आस्पदम् ॥ ६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V06
+| id       = BTN_C02_S05_V06_B1
+| text     =
+ब्राह्मणवैश्यादीन् वर्जयितुं प्रायश इति ।
+'मोक्षः शान्तिश्च शरणं निर्वाणं चाभिधीयते''इति ब्राह्मे ।
+'भेजे खगेन्द्रध्वजपादमूलम्''। इति च ।
+'स्वोत्पत्त्यङ्गेषु देवानामन्येषां पादमूलतः ।
+मुक्तिस्तु विहिता विष्णोर्निर्दिष्टेषु यथावचः''। इत्यध्यात्मे ॥ ६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V11
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = धर्मस्य मम तुभ्यञ्च कुमाराणां भवस्य च ।
+| verse_line2  = विज्ञानस्य च तत्वस्य परस्यात्मा परायणम् ॥ ११ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V11
+| id       = BTN_C02_S05_V11_B1
+| text     =
+'कुमारब्रह्मरुद्राद्या हरेर्मध्यात्समुद्गताः''। इति वामने ।
+'आत्मेति मध्यदेहश्च सर्वदेहोऽपि वा भवेत् ।
+मनोबुद्धिरहङ्कारश्चित्तं जीवश्च कथ्यते ॥
+अथवा स्वयमेवेति वायुर्ब्रह्माऽपि वा भवेत् ।
+मुख्यतो ब्रह्म परममात्मशब्देन भण्यते''॥ इति नाममहोदधौ ।
+'देहेन्द्रियादिभेदेन निर्भेदोऽपि हरिः स्वयम् ।
+भण्यते केवलैश्वर्यादनाद्यानन्दचिद्घनः''॥ इति गारुडे ।
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V15
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् ।
+| verse_line2  = तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठता ॥ १५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V15
+| id       = BTN_C02_S05_V15_B1
+| text     =
+'सर्वं पुरुष एवेति भण्यतेऽभेदवज्जगत् ।
+तदधीनं तु सत्तादि यतो ह्यस्य सदा भवेत्''। इति ब्रह्मतर्के ।
+'वितस्तिमात्रं हृदयमास्थाय व्याप्नुते जगत्''। इति गारुडे ॥ १५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V16
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स्वधिष्ण्यं प्रतपन् प्राणो बहिश्च प्रतपत्यसौ ।
+| verse_line2  = एवं विराजं प्रतपंस्तपत्यन्तर्बहिः पुमान् ॥ १६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V16
+| id       = BTN_C02_S05_V16_B1
+| text     =
+'पश्यन् स्वधिष्ण्यं देहं स बहिष्ठान्विषयानपि ।
+एवमण्डान्तरं पश्यन्बहिः सर्वं च पश्यति''। इति वामने ॥ १६ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V17
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = सोऽमृतस्याभयस्येशो मर्त्यमन्नं यदत्यगात् ।
+| verse_line2  = महिमैष ततो ब्रह्मन् पुरुषस्य दुरत्ययः ॥ १७ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V17
+| id       = BTN_C02_S05_V17_B1
+| text     =
+'अव्यक्तमात्मनोऽन्नं च महदादि विनाशि च ।
+यदतीतः परो विष्णुः स एवातो विमोक्षदः''॥ इति नारदीये ॥१७॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V18
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = पादोऽस्य सर्वा भूतानि पुंसः स्थितिविदो विदुः ।
+| verse_line2  = अमृतं क्षेममभयं त्रिमूर्ध्नोऽधायि मूर्धसु ॥ १८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V18
+| id       = BTN_C02_S05_V18_B1
+| text     =
+'स्वरूपांशो विभिन्नांश इति द्वेधांश इष्यते ।
+अनन्तासनवैकुण्ठपद्मनाभाः स्वयं हरिः ॥
+जीवा इमे विभिन्नांशा धर्माधर्मादिसंयुताः''॥ इति वामने ।
+सर्वस्य यथावत्स्थितिविदः ।
+'त्रिमूर्धा सन् हरिर्धत्ते द्युत्रयं मूर्धभिस्त्रिभिः ।
+अनन्तासनवैकुण्ठनारायणपुराणि तु ।
+बहुलक्षोच्छ्रितेष्वेषु स वसत्यमृतो हरिः''॥ इति मात्स्ये ॥ १८ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V19
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = पादास्त्रयो बहिस्त्वासन्नप्रजानां य आश्रयाः ।
+| verse_line2  = अन्तस्त्रिलोक्यास्त्वपरो गृहमेधैर्बृहद्धुतः ॥ १९ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V19
+| id       = BTN_C02_S05_V19_B1
+| text     =
+'अनन्तासनवैकुण्ठनारायणपुराणि तु ।
+त्रीणि धामानि वै विष्णोस्त्रिलोकाद्बहिरेव च ॥
+अदायादास्तु पुत्राणामुद्रिक्तज्ञानचक्षुषः ।
+नारायणपरा देवा एवं तान्याप्नुवन्ति''च ॥
+'स एवान्यस्वरूपेण शक्रलोकसमीपगः ।
+इज्यो यज्ञपुमान्नाम ज्ञानिनां गृहिणां पदम् ॥
+यतीनां ध्रुवलोकस्थो वनिनां मेरुमध्यगः ।
+आदित्यमण्डलस्थस्तु ज्ञानिनां ब्रह्मचारिणाम्''॥
+इति ब्रह्माण्डे ॥ १९ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V20
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = सृती विचक्रमे विष्वक्साशनानशने उभे ।
+| verse_line2  = यदविद्या च विद्या च पुरुषस्तूभयाश्रयः ॥ २० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V20
+| id       = BTN_C02_S05_V20_B1
+| text     =
+'त्रिपात्स एव भगवान् सर्वप्राणिषु संस्थितः ।
+निरन्नेषु च विद्वत्सु त्रिदशेष्वितरेषु च''॥ इत्यध्यात्मे ॥ २० ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V21
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तस्मादण्डाद्विराड् जज्ञे भूतेन्द्रियगुणाश्रयः ।
+| verse_line2  = तद्द्रव्यमत्यगाद्विश्वं गोभिः सूर्य इवाश्रयम् ॥ २१ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V22
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यदास्य नाभ्यात् नलिनात् अहमासं महात्मनः ।
+| verse_line2  = नाविन्दं यज्ञसम्भारान् पुरुषावयवान् ऋते ॥ २२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V22
+| id       = BTN_C02_S05_V22_B1
+| text     =
+'तस्माद्धरेरण्डमभूदण्डादपि चतुर्मुखः ।
+स विराण्नामकस्तस्मादधिको हरिरेव तु ॥
+अण्डाज्जातस्य तस्यान्यद्रूपं पद्मादभूद्धरेः ।
+यदोभयात्मको जज्ञे ब्रह्मा लोकपितामहः ॥
+तदैव सोऽतिरिक्तोऽभूच्छर्वपूर्वापराज्जनात् ।
+त्रिलोकस्थानगं विष्णुमयजच्च समाहितः ।
+तद्रूपभूतांस्त्रींल्लोकान् पशून् कृत्वा महामनाः''॥ इति गारुडे ॥ २१-२२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V25
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = नामधेयानि मन्त्राश्च दक्षिणाश्च व्रतानि च ।
+| verse_line2  = देवतानुक्रमः कल्पः सङ्कल्पः सूत्रमेव च ॥ २५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V25
+| id       = BTN_C02_S05_V25_B1
+| text     =
+सूत्रं मीमांसासूत्रम् ॥ २५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V30
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = नारायणे भगवति तदिदं विश्वमाहितम् ।
+| verse_line2  = गृहीतमायोरुगुणे सर्गादावगुणे स्वतः ॥ ३० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V30
+| id       = BTN_C02_S05_V30_B1
+| text     =
+यस्मात् तमेवायजन् तस्मादिदं तस्मिन्नाहितम् ।
+'नित्यं गृहीताः सत्वाद्या जीववज्जडवन्न तु ।
+मिथ्यामानात्स्वरूपत्वात्स्वातन्त्र्याद्बहिरेव तु''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥३०॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V32
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = इति तेऽभिहितं तात यथेदमनुपृच्छसि ।
+| verse_line2  = नान्यद्भगवतः किञ्चिद्भाव्यं सदसदात्मकम् ॥ ३२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V32
+| id       = BTN_C02_S05_V32_B1
+| text     =
+'सदिति व्यक्तमुद्दिष्टमसदव्यक्तमुच्यते ।
+गम्यागम्यस्वरूपत्वात्तत्सत्तादिर्हरेर्यतः ॥
+अतस्तस्मादन्यदेव ह्यनन्यदिति भण्यते''॥ इति च ॥ ३२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V35
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = नतोऽस्म्यहं तच्चरणं समीयुषां
+| verse_line2  = भवच्छिदं स्वस्त्ययनं सुमङ्गलम् ।
+| verse_line3  = यः स्वात्ममायाविभवं स्वयं गतो
+| verse_line4  = नाहं नभस्वांस्तमथापरे कुतः ॥ ३५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V35
+| id       = BTN_C02_S05_V35_B1
+| text     =
+'सर्वजीवनिकायेषु ब्रह्मवायू हरेर्विदौ ।
+न चान्यस्तादृशो वेत्ता यावद्वेत्ति हरिः स्वयम् ॥
+तावत्तावपि नो विष्णुं जानीतो लोकवन्दितौ''॥
+इति ब्रह्माण्डे ॥ ३५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V38
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स एष आद्यः पुरुषः कल्पे कल्पे सृजत्यजः ।
+| verse_line2  = आत्माऽऽत्मन्यात्मनाऽऽत्मानं स संयच्छति पाति च ॥ ३८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V38
+| id       = BTN_C02_S05_V38_B1
+| text     =
+'स्वयमेव स्वरूपाणि मत्स्यकूर्मादिकान्यजः ।
+स्वात्मन्येवेच्छया सृष्ट्वा तैर्देवादीन्प्रपात्यसौ ॥
+संयच्छत्यसुरान्विष्णुः कल्पे कल्पे जगत्प्रभुः ।
+तिरोहितं स्वरूपं च प्रकाशयति शास्त्रतः''॥
+इति भागवततन्त्रे ॥ ३८ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V39
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = विशुद्धं केवलं ज्ञानं प्रत्यक् सम्यगवस्थितम् ।
+| verse_line2  = सत्यं पूर्णमनाद्यन्तं निर्गुणं नित्यमद्वयम् ॥ ३९ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V40
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = ऋतं विदन्ति मुनयः प्रशान्तात्मेन्द्रियाशयाः ।
+| verse_line2  = यदा तदैवासत्तर्कैस्तिरोधीयेत विप्लुतम् ॥ ४० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V40
+| id       = BTN_C02_S05_V40_B1
+| text     =
+'ऋतं तदात्मना ज्ञप्तेः सत्यं साधुत्वतः परम् ।
+सम्यक्संस्थमदूष्यत्वाच्छुद्धं दोषोज्झितत्वतः ।
+केवलं तादृशाभावात्प्रत्यगन्तरवस्थितेः ।
+एतदेतादृशं तत्त्वं यो वेद स विमुच्यते''॥ इति ब्रह्मतर्के ॥३९,४०॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V41
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = आद्योऽवतारः पुरुषः परस्य
+| verse_line2  = कालः स्वभावः सदसन्मनश्च ।
+| verse_line3  = द्रव्यं विकारो गुण इन्द्रियाणि
+| verse_line4  = विराड् स्वराट्स्थास्नु चरिष्णु भूम्नः ॥ ४१ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V42
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अहं भवो यज्ञ इमे प्रजेशाः
+| verse_line2  = दक्षादयो ये भवदादयश्च ।
+| verse_line3  = स्वर्लोकपालाः खगलोकपालाः
+| verse_line4  = नृलोकपालास्तललोकपालाः ॥ ४२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V43
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = गन्धर्वविद्याधरचारणेशाः
+| verse_line2  = ये यक्षरक्षोरगनागनाथाः ।
+| verse_line3  = ये वा ऋषीणामृषभाः पितॄणां
+| verse_line4  = दैत्येन्द्रसिद्धेश्वरदानवेन्द्राः ॥ ४३ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V44
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अन्ये च ये प््रोतपिशाचभूतकूष्माण्डयादोमृगपश्वधीशाः ।
+| verse_line2  = यत्किञ्च लोके भगवन्महस्वदोजः सहस्वद्बलवत्क्षमावत् ।
+| verse_line3  = ह्रीश्रीविभूत्यात्मवदद्भुतार्णं तत्तत्परं रूपवदस्वरूपम् ॥४४॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S05_V45
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = प्राधान्यतो यानृषय आमनन्ति
+| verse_line2  = लीलावतारान् पुरुषस्य भूम्नः ।
+| verse_line3  = आपीयतां कर्मकषायशोषान-
+| verse_line4  = नुक्रमिष्ये त इमान् सुपेशलान् ॥ ४५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V45
+| id       = BTN_C02_S05_V45_author-note
+| text     =
+॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये द्वितीयस्कन्धे षष्ठोऽध्यायः ॥ ६ ॥
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S05_V45
+| id       = BTN_C02_S05_V45_B1
+| text     =
+'यः शेते प्रलये विष्णुः शून्यनामा महाकृतिः ।
+स तु नारायणो नाम नराणामयनत्वतः ।
+रूपं द्वितीयं भवति दीपाद्दीपान्तरं यथा ॥
+सिसृक्षोस्तस्य पुरुष इत्याहुस्तद्विदो जनाः ।
+स रमाया द्वितीये तु रूपे प्रकृतिसंज्ञिते ॥
+वीर्यमाधत्त पुरुषो महांस्तस्मादजायत ।
+योऽसौ हिरण्यगर्भाख्यः पुरुषः सोऽपि भण्यते ॥
+श्रद्धेत्युक्ता तु तत्पत्नी साऽपि प्रकृतिरुच्यते ।
+प्रलये त्वशरीरौ तौ विभागेन व्यवस्थितौ ॥
+शरीरं प्राप्य पुरुषात्संयोगं तौ प्रचक्रतुः ।
+ततः पुनर्महत्तत्त्वं प्रजातं जगदङ्कुरम् ॥
+स्वस्यैव पुत्रतां यातमहङ्कारस्ततोऽजनि''॥ इति व्योमसंहितायाम् ।
+पुरुषः तस्यैव आद्योऽवतारः । कालादयो रूपवत् । अस्वरूपमपि प््रिायत्वात् ।
+'पुरुषाद्या हरेरूपं ब्रह्माद्यास्तत्प््रिायाः स्मृताः ।
+स्वरूपभूता नैवैते तत्सन्निधियुता अपि''॥ इति पाद्मे ।
+'कालो वस्तुस्वभावश्च प्रकृतिः प्राण एव च ।
+मनश्च पञ्चभूतानि विकारस्त्रिगुणा अपि ।
+न स्वरूपं हरेरेतत्तथाप्येषु हरिः स्थितः''॥ इति पाद्मे ।
+सत् प्राणः । 'सदिति प्राणः''इति श्रुतेः ।
+'द्रव्यं तु पञ्चभूतानि विकारोऽण्डमुदाहृतम् ।
+विराजं गरुडं प्राहुः स्वराडिन्द्र उदाहृतः''॥ इति षाड्गुण्ये ।
+'सर्वं तु रूपवद्विष्णोर्विशेषेण विभूतिमत् ।
+अतिप््रिायत्वान्नैवैतत्स्वरूपमपि भण्यते''॥ इति स्कान्दे ।
+'स्वतो महत्वं तु महोविशेषप्राप्तिशक्तिता ।
+विभूतिर्लक्षणोन्नाहो लक्ष्मीशब्देन भण्यते''॥ इति ब्रह्मतर्के ।
+'प्रधानत्वेन सर्वस्मान्मत्स्यकूर्मादयो हरेः ।
+अवताराः श्रुतौ ख्याताः स एवैते ततः स्मृताः ।
+न स्वरूपं तु ब्रह्माद्याः स्मृता मायाविभूतयः ।
+स्वेच्छयैषां विशिष्टत्वं कुरुते तत्तथा स्मृताः ।''इति व्योमसंहितायाम् ॥
+'यज्ञशब्दोदितौ द्वौ तु देवौ लोकपुरस्कृतौ ।
+एको नारायणस्तत्र रुद्रच्छिन्नस्तथापरः ।
+स तु यज्ञाभिमानी स्यात्तत्पतिः केशवः स्मृतः''॥ इति पाद्मे ॥ ४१-४५ ॥
+}}
+{{Adhyaya
+| document_id  = BTN
+| chapter_num  = 2
+| section_num  = 6
+| title        = सप्तमोऽध्यायः
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S06_V02
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = जातो रुचेरजनयत्सुयशाः सुयज्ञः
+| verse_line2  = आकूतिसूनुरमरानथ दक्षिणायाम् ।
+| verse_line3  = लोकत्रयस्य महतीमहरद्य आर्तिं
+| verse_line4  = स्वायम्भुवेन मनुना हरिरित्यनूक्तः ॥ २ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S06_V02
+| id       = BTN_C02_S06_V02_B1
+| text     =
+'क्रियाभिमानाद्यज्ञोऽसाविन्द्रसूनुः प्रकीर्तितः ।
+यज्ञेशत्वात्स्वयं विष्णुर्यज्ञो रुचिसुतः स्मृतः''॥ इति पाद्मे ।
+हरिरिति ज्ञात्वेशावास्यमित्यादिनाऽनूक्तः ।
+'त्रयी श्रुतिर्नित्यवाक्च वेदोऽनुवचनं तथा''॥ इति ह्यभिधानम् ॥२॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S06_V04
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = अत्रेरपत्यमभिकाङ्क्षत आह तुष्टो
+| verse_line2  = दत्तो मयाहमिति यद्भगवान्स दत्तः ।
+| verse_line3  = यत्पादपङ्कजपरागपवित्रदेहा
+| verse_line4  = योगर्धिमापुरमयीं यदुहैहयाद्याः ॥ ४ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S06_V04
+| id       = BTN_C02_S06_V04_B1
+| text     =
+अमयीं विष्णुप्रधानाम् ॥ ४ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S06_V05
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = तप्तं तपो विविधलोकसिसृक्षया मे
+| verse_line2  = आदौ सनात्सुतपसस्तपतः स नोऽभूत् ।
+| verse_line3  = प्राक्कल्पसम्प्लवविनष्टमिहात्मतत्वं
+| verse_line4  = सम्यग्जगाद मुनयो यदचक्षतात्मन् ॥ ५ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S06_V05
+| id       = BTN_C02_S06_V05_B1
+| text     =
+मे तपतः सतः । सः नः अर्थे । सनात् पूर्वम् ।
+'ब्रह्मणस्तपतः पूर्वं विष्णुर्जात उरुक्रमः ।
+सर्वलोकहितार्थाय येन रूपं प्रकाशितम् ।
+यश्च पाति सदा लोकानजितो जयतां वरः ।
+तस्माद्रुद्रः समुत्पन्नः सर्वसंहारकृद्विभुः ।
+एते त्रिपुरुषाः प्रोक्ताः सृष्टिस्थित्यन्तकारिणः ।
+निमित्तमात्रं तौ देवौ विष्णुः सर्वस्य कारणम्''॥ इति स्कान्दे ॥ ५ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S06_V06
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = धर्मस्य दक्षदुहितर्यजनि स्वमूर्त्या
+| verse_line2  = नारायणो नर इति स्वतपःप्रभावः ।
+| verse_line3  = दृष्टात्मनो भगवतो नियमावलोपं
+| verse_line4  = देव्यस्त्वनङ्गपृतना घटितुं न शेकुः ॥ ६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S06_V06
+| id       = BTN_C02_S06_V06_B1
+| text     =
+'नरो नारायणश्चैव हरिः कृष्णस्तथैव च ।
+चत्वारो धर्मतनया हरिरेव त्रयो मतः ॥
+अनन्तो नरनामाऽत्र तस्मिंस्तु नरनामवान् ।
+विशेषेण स्वयं विष्णुर्निवसत्यम्बुजेक्षणः । ।
+तस्माच्चतुर्धा धर्मस्य जातो विष्णुरितीरितः''॥ इति षाड्गुण्ये ॥६॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S06_V08
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = विद्धः सपत्न्युदितपत्रिभिरन्ति राज्ञो
+| verse_line2  = बालोऽपि सन्नपगतस्तपसे वनाय ।
+| verse_line3  = तस्मा अदाद्ध्रुवगतिं गृणते प्रसन्नो
+| verse_line4  = दिव्याः स्तुवन्ति मुनयो यदुपर्यधस्तात् ॥ ८ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S06_V08
+| id       = BTN_C02_S06_V08_B1
+| text     =
+'अवतारो महाविष्णोर्वासुदेव इतीरितः ।
+यो ध्रुवाय निजं प्रादात्स्थानमन्यानधिष्ठितम्''॥
+इति प्रकाशसंहितायाम् ॥ ८ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S06_V09
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = यद्वेनमुत्पथगतं द्विजवाक्यवज्र-
+| verse_line2  = निष्पिष्टपौरुषभगं निरये पतन्तम् ।
+| verse_line3  = ज्ञात्वार्थितो जगति पुत्रपदञ्च लेभे
+| verse_line4  = दुग्धा वसूनि वसुधा सकलानि येन ॥ ९ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S06_V09
+| id       = BTN_C02_S06_V09_B1
+| text     =
+'पृथुर्नाम महाराजस्तत्र विष्णुः स्वयं प्रभुः ।
+पृथुनामा चतुर्बाहुः प्रविष्टस्तेन चार्थितः''॥
+इति महासंहितायाम् ॥ ९ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S06_V10
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = नाभेरसावृषभ आस सुदेविसूनुः
+| verse_line2  = यो वै चचार समदृग् हृदि योगचर्याम् ।
+| verse_line3  = यत्पारमहंस्यमृषयः पदमामनन्ति
+| verse_line4  = स्वस्थः प्रशान्तकरणः परिमुक्तसङ्गः ॥ १० ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S06_V10
+| id       = BTN_C02_S06_V10_B1
+| text     =
+यद्रूपं परमहंसप्राप्यं पदमामनन्ति ॥ १० ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S06_V11
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = सत्रे ममास भगवान्हयशीर्ष एषः
+| verse_line2  = साक्षात् स यज्ञपुरुषस्तपनीयवर्णः ।
+| verse_line3  = छन्दोमयो मखमयोऽखिलदेवतात्मा
+| verse_line4  = वाचो बभूवुरुशतीः श्वसतोऽस्य नस्तः ॥ ११ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S06_V11
+| id       = BTN_C02_S06_V11_B1
+| text     =
+'छन्दांसि च मखाश्चैव देवा लोकाश्च सर्वशः ।
+सर्वे विष्णौ स्थिता यस्मादतः सर्वमयो ह्यसौ''॥
+इति महासंहितायाम् ॥ ११ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S06_V12
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = मत्स्यो युगान्तसमये मनुनोपलब्धः
+| verse_line2  = क्षोणीमयो निखिलजीवनिकायकेतः ।
+| verse_line3  = विस्रंसितानुरुभये सलिले मुखान्मे
+| verse_line4  = आदाय तत्र विजहार ह वेदमार्गान् ॥ १२ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S06_V12
+| id       = BTN_C02_S06_V12_B1
+| text     =
+क्षोणीमयनौकाश्रयत्वात् क्षोणीमयः ॥ १२ ॥
+}}
+{{VerseBlock
+| verse_id      = BTN_C02_S06_V16
+| document_id   = BTN
+| chapter_id    = BTN_C02
+| verse_type    = shloka
+| verse_line1  = स्मृत्वा हरिस्तमरणार्थिनमप्रमेयः
+| verse_line2  = चक्रायुधः पतगराजभुजाधिरूढः ।
+| verse_line3  = चक्रेण नक्रवदनं विनिपाट्य तस्मात्
+| verse_line4  = हस्ते प्रगृह्य भगवान्कृपयोज्जहार ॥ १६ ॥
+| commentary1   = bhagavatatatparyanirnaya
+}}
+{{Bhashyam
+| verse_id = BTN_C02_S06_V16
+| id       = BTN_C02_S06_V16_B1
+| text     =
+'हरिस्तापसनामाऽसौ जातस्तपसि वै मनुः ।
 [[Category:Sanskrit Documents]]
 [[Category:Bhagavatatatparyanirnaya]]