Anuvyakhyana: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| Line 86: | Line 86: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">जिज्ञासाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 93: | Line 93: | ||
| chapter_id = AV_C01 | | chapter_id = AV_C01 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = ओतत्ववाची ह्योङ्कारो वक्त्यसौ तद्गुणोतताम् । | ||
ओतत्ववाची ह्योङ्कारो वक्त्यसौ तद्गुणोतताम् । | | verse_line2 = स एव ब्रह्मशब्दार्थो नारायणपदोदितः ॥9॥ | ||
स एव ब्रह्मशब्दार्थो नारायणपदोदितः ॥9॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">जन्माधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 105: | Line 104: | ||
| chapter_id = AV_C01 | | chapter_id = AV_C01 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = अन्तस्समुद्रगं विश्वप्रसूतेः कारणं तु यत् । | ||
अन्तस्समुद्रगं विश्वप्रसूतेः कारणं तु यत् । | | verse_line2 = सूक्तोपनिषदाद्युक्तं ‘जन्माद्यस्य’ इति लक्ष्यते ॥89॥ | ||
सूक्तोपनिषदाद्युक्तं ‘जन्माद्यस्य’ इति लक्ष्यते ॥89॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 117: | Line 115: | ||
| chapter_id = AV_C01 | | chapter_id = AV_C01 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = एवं धर्मानिति श्रुत्या तदभेदोऽप्युदीर्यते । | ||
एवं धर्मानिति श्रुत्या तदभेदोऽप्युदीर्यते । | | verse_line2 = शैवाद्यागमसम्प्राप्तदृष्टगेन फलेन तु ॥112॥ | ||
शैवाद्यागमसम्प्राप्तदृष्टगेन फलेन तु ॥112॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">समन्वयाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 129: | Line 126: | ||
| chapter_id = AV_C01 | | chapter_id = AV_C01 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः । | ||
उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः । | | verse_line2 = त एवान्वयनामानः तैः सम्यक् प्रविचारिते ॥120॥ | ||
त एवान्वयनामानः तैः सम्यक् प्रविचारिते ॥120॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">ईक्षत्यधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 144: | Line 140: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">आनन्दमयाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 154: | Line 150: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">अन्तस्थत्वाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 161: | Line 157: | ||
| chapter_id = AV_C01 | | chapter_id = AV_C01 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = ............ देवानां तत्र शक्तताम् । | ||
............ देवानां तत्र शक्तताम् । | | verse_line2 = आशङ्क्य तत्र रूढिं च तच्छब्दानामपि स्वयम् ॥242॥ | ||
आशङ्क्य तत्र रूढिं च तच्छब्दानामपि स्वयम् ॥242॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">आकाशाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 173: | Line 168: | ||
| chapter_id = AV_C01 | | chapter_id = AV_C01 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = चेष्टा हि चेतनानां या सा भवेत् तत्प्रसादतः । | ||
चेष्टा हि चेतनानां या सा भवेत् तत्प्रसादतः । | | verse_line2 = अचेतनस्वभावस्तु विवरादिः कथं ततः ॥244॥ | ||
अचेतनस्वभावस्तु विवरादिः कथं ततः ॥244॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">प्राणाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 188: | Line 182: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">गायत्र्यधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 195: | Line 189: | ||
| chapter_id = AV_C01 | | chapter_id = AV_C01 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = नित्यत्वादेव शब्दस्य तत्स्वभावः कथं हरेः । | ||
नित्यत्वादेव शब्दस्य तत्स्वभावः कथं हरेः । | | verse_line2 = कथं प्रसिद्धबहुलशब्दानामन्यथार्थता ॥248॥ | ||
कथं प्रसिद्धबहुलशब्दानामन्यथार्थता ॥248॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">अन्तिमप्राणाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 226: | Line 219: | ||
| title = द्वितीयः पादः | | title = द्वितीयः पादः | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">सर्वगतत्वाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 233: | Line 226: | ||
| chapter_id = AV_C01 | | chapter_id = AV_C01 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = लिङ्गात्मकानां शब्दानां वृत्तिर्नारायणे परे ॥ १ ॥ | ||
लिङ्गात्मकानां शब्दानां वृत्तिर्नारायणे परे ॥ १ ॥ | | verse_line2 = चिन्त्यते सर्वगत्वं तु प्रथमं प्रविचार्यते । | ||
चिन्त्यते सर्वगत्वं तु प्रथमं प्रविचार्यते । | | verse_line3 = तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तिप्रबोधकः ॥1॥ | ||
तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तिप्रबोधकः ॥1॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">अत्तृत्वाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 246: | Line 238: | ||
| chapter_id = AV_C01 | | chapter_id = AV_C01 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = अनित्यत्वात् क्रियाणां तु कथमेव स्वरूपता । | ||
अनित्यत्वात् क्रियाणां तु कथमेव स्वरूपता । | | verse_line2 = इति चेत् स विशेषोऽपि क्रियाशक्त्यात्मना स्थिरः ॥6॥ | ||
इति चेत् स विशेषोऽपि क्रियाशक्त्यात्मना स्थिरः ॥6॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">गुहाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 258: | Line 249: | ||
| chapter_id = AV_C01 | | chapter_id = AV_C01 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = ........ द्वित्वं चैकस्य युज्यते । | ||
........ द्वित्वं चैकस्य युज्यते । | | verse_line2 = यः सेतुरिति चैकत्ववचनेन विशेषणात् ॥10॥ | ||
यः सेतुरिति चैकत्ववचनेन विशेषणात् ॥10॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">अन्तरधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 270: | Line 260: | ||
| chapter_id = AV_C01 | | chapter_id = AV_C01 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = अन्तःस्थित्वा रमणकृदन्तरः समुदाहृतः । | ||
अन्तःस्थित्वा रमणकृदन्तरः समुदाहृतः । | | verse_line2 = रमणं चात्मशब्देनादेयं मातीति चोच्यते ॥11॥ | ||
रमणं चात्मशब्देनादेयं मातीति चोच्यते ॥11॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">अन्तर्याम्यधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 285: | Line 274: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">अदृश्यत्वाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 320: | Line 309: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">द्युभ्वाद्यधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 327: | Line 316: | ||
| chapter_id = AV_C01 | | chapter_id = AV_C01 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = विष्णावेवात्मशब्दस्य रूढत्वान्न शिवादिकान् । | ||
विष्णावेवात्मशब्दस्य रूढत्वान्न शिवादिकान् । | | verse_line2 = श्रुतिर्वक्त्यखिलेशत्वात् .............॥ | ||
श्रुतिर्वक्त्यखिलेशत्वात् .............॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">द्युभ्वाद्यधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 342: | Line 330: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">अक्षराधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 349: | Line 337: | ||
| chapter_id = AV_C01 | | chapter_id = AV_C01 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = अतो विरुद्धवद्भातमपि व्याख्याय तत्त्वतः । | ||
अतो विरुद्धवद्भातमपि व्याख्याय तत्त्वतः । | | verse_line2 = योजनीयं हरौ वाक्यं विरुद्धैर्लक्षणैर्युतम् ॥3॥ | ||
योजनीयं हरौ वाक्यं विरुद्धैर्लक्षणैर्युतम् ॥3॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">वामनाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 361: | Line 348: | ||
| chapter_id = AV_C01 | | chapter_id = AV_C01 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = लिङ्गं साधारणं शब्दौ स्थानं लिङ्गमनुग्रहः । | ||
लिङ्गं साधारणं शब्दौ स्थानं लिङ्गमनुग्रहः । | | verse_line2 = पुनः शब्दा लिङ्गशब्दौ विचार्या द्विःस्थिता इह ॥7॥ | ||
पुनः शब्दा लिङ्गशब्दौ विचार्या द्विःस्थिता इह ॥7॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">देवताधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 373: | Line 359: | ||
| chapter_id = AV_C01 | | chapter_id = AV_C01 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = तत्फलाय विधिः सिद्धे चोपासाया निराकृतः । | ||
तत्फलाय विधिः सिद्धे चोपासाया निराकृतः । | | verse_line2 = यतो जैमिनिनाऽन्यार्थमसिद्धेऽर्थे विधिस्तथा ॥15॥ | ||
यतो जैमिनिनाऽन्यार्थमसिद्धेऽर्थे विधिस्तथा ॥15॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 394: | Line 379: | ||
| title = चतुर्थः पादः | | title = चतुर्थः पादः | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">।आनुमानिकाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 404: | Line 389: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 414: | Line 399: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">प्रकृत्यधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 421: | Line 406: | ||
| chapter_id = AV_C01 | | chapter_id = AV_C01 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = स्त्रीशब्दाश्च निषेधार्थाः सर्वेऽपि ब्रह्मवाचकाः । | ||
स्त्रीशब्दाश्च निषेधार्थाः सर्वेऽपि ब्रह्मवाचकाः । | | verse_line2 = विरोधिसर्वबाहुल्यकारणस्त्रीनिषेधिनाम् ॥22॥ | ||
विरोधिसर्वबाहुल्यकारणस्त्रीनिषेधिनाम् ॥22॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 479: | Line 463: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">स्मृत्यधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 486: | Line 470: | ||
| chapter_id = AV_C02 | | chapter_id = AV_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = आप्तैः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा प्रोक्तमर्थं कथं श्रुतिः । | ||
आप्तैः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा प्रोक्तमर्थं कथं श्रुतिः । | | verse_line2 = पिपीलिकालिपिनिभा वारयेत् सर्वगा हि ते ॥5॥ | ||
पिपीलिकालिपिनिभा वारयेत् सर्वगा हि ते ॥5॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">न विलक्षणत्वाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 498: | Line 481: | ||
| chapter_id = AV_C02 | | chapter_id = AV_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = ........ नित्यत्वात् पुरुषोद्भवैः । | ||
........ नित्यत्वात् पुरुषोद्भवैः । | | verse_line2 = उज्झितं सर्वदोषैश्च कथं नो मानतां व्रजेत् ॥13॥ | ||
उज्झितं सर्वदोषैश्च कथं नो मानतां व्रजेत् ॥13॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">अभिमान्यधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 513: | Line 495: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">असदधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 520: | Line 502: | ||
| chapter_id = AV_C02 | | chapter_id = AV_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = अल्पवाक्ययुता युक्तिर्बहुलैव विरोधिनी । | ||
अल्पवाक्ययुता युक्तिर्बहुलैव विरोधिनी । | | verse_line2 = यत्र तत्र कथं वस्तुनिर्णयः स्यादितीरिते ॥68॥ | ||
यत्र तत्र कथं वस्तुनिर्णयः स्यादितीरिते ॥68॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">भोक्त्रधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 535: | Line 516: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">आरम्भणाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 542: | Line 523: | ||
| chapter_id = AV_C02 | | chapter_id = AV_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = ...... कथं च तदनन्यता । | ||
...... कथं च तदनन्यता । | | verse_line2 = जगतस्त्वविकारत्व उक्तन्यायेन साधिते ॥89॥ | ||
जगतस्त्वविकारत्व उक्तन्यायेन साधिते ॥89॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">इतरव्यपदेशाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 554: | Line 534: | ||
| chapter_id = AV_C02 | | chapter_id = AV_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = अनंशस्यापि जीवस्य किञ्चित् सामर्थ्ययोजनम् । | ||
अनंशस्यापि जीवस्य किञ्चित् सामर्थ्ययोजनम् । | | verse_line2 = कार्येषु यः करोत्यद्धा नमस्तस्मै स्वयम्भुवे ॥96॥ | ||
कार्येषु यः करोत्यद्धा नमस्तस्मै स्वयम्भुवे ॥96॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">शब्दमूलत्वाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 569: | Line 548: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">न प्रयोजनाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 579: | Line 558: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 589: | Line 568: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 695: | Line 674: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">रचनानुपपत्त्यधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 702: | Line 681: | ||
| chapter_id = AV_C02 | | chapter_id = AV_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = चेतनाचेतनं तत्त्वद्वयमेव निरीश्वराः । | ||
चेतनाचेतनं तत्त्वद्वयमेव निरीश्वराः । | | verse_line2 = आहुस्तत्पञ्चपञ्चत्वविभागस्थमचेतनम् ॥10॥ | ||
आहुस्तत्पञ्चपञ्चत्वविभागस्थमचेतनम् ॥10॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">अन्यत्राभावाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 717: | Line 695: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">अभ्युपगमाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 727: | Line 705: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">पुरुषाश्माधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 737: | Line 715: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">अन्यथानुमित्यधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 744: | Line 722: | ||
| chapter_id = AV_C02 | | chapter_id = AV_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = अङ्गित्वं यदि तस्यैव स्वातन्त्र्यं चेन्न चाखलिम् । | ||
अङ्गित्वं यदि तस्यैव स्वातन्त्र्यं चेन्न चाखलिम् । | | verse_line2 = तत्प्रेरणेऽप्यशक्तत्वात् स्वतन्त्रोऽन्यो ह्यपेक्षितः ॥49॥ | ||
तत्प्रेरणेऽप्यशक्तत्वात् स्वतन्त्रोऽन्यो ह्यपेक्षितः ॥49॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">वैशेषिकाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 759: | Line 736: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">समुदायाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 766: | Line 743: | ||
| chapter_id = AV_C02 | | chapter_id = AV_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = वैभाषिकाश्च सौत्रान्ताः स्वरसक्षणिकं जगत् । | ||
वैभाषिकाश्च सौत्रान्ताः स्वरसक्षणिकं जगत् । | | verse_line2 = अणूनां समुदायं च कालकर्मनिमित्ततः ॥180॥ | ||
अणूनां समुदायं च कालकर्मनिमित्ततः ॥180॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">असदधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 778: | Line 754: | ||
| chapter_id = AV_C02 | | chapter_id = AV_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = अपरः शून्यमखिलं मनोवाचामगोचरम् । | ||
अपरः शून्यमखिलं मनोवाचामगोचरम् । | | verse_line2 = निर्विशेषं स्वयम्भातं निर्लेपमजरामरम् ॥212॥ | ||
निर्विशेषं स्वयम्भातं निर्लेपमजरामरम् ॥212॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">अनुपलब्ध्यधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 790: | Line 765: | ||
| chapter_id = AV_C02 | | chapter_id = AV_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = ज्ञानमेवैकमखिलज्ञेयाकारं प्रभासते । | ||
ज्ञानमेवैकमखिलज्ञेयाकारं प्रभासते । | | verse_line2 = तत्र सन्ततिभेदश्च स्वभेदो भेद एव च ॥245॥ | ||
तत्र सन्ततिभेदश्च स्वभेदो भेद एव च ॥245॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">नैकस्मिन्नधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 802: | Line 776: | ||
| chapter_id = AV_C02 | | chapter_id = AV_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = आह क्षपणको विश्वं सदसद्द्वयमद्वयम् । | ||
आह क्षपणको विश्वं सदसद्द्वयमद्वयम् । | | verse_line2 = द्वयाद्वयमतत्सर्वं सप्तभङ्गि सदातनम् ॥249॥ | ||
द्वयाद्वयमतत्सर्वं सप्तभङ्गि सदातनम् ॥249॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">पत्युरधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 817: | Line 790: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">उत्पत्त्यधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 824: | Line 797: | ||
| chapter_id = AV_C02 | | chapter_id = AV_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = निराकृतौ विशेषस्य भावाच्छक्तिमतं पृथक् । | ||
निराकृतौ विशेषस्य भावाच्छक्तिमतं पृथक् । | | verse_line2 = दूष्यते महती देवी ह्रीङ्कारी सर्वकारणम् ॥292॥ | ||
दूष्यते महती देवी ह्रीङ्कारी सर्वकारणम् ॥292॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 925: | Line 897: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">वियदधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 935: | Line 907: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">मातरिश्वाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 942: | Line 914: | ||
| chapter_id = AV_C02 | | chapter_id = AV_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = एवं प्रलयकालेऽपि प्रतिभातपरावरः । | ||
एवं प्रलयकालेऽपि प्रतिभातपरावरः । | | verse_line2 = मुख्यवायुर्नित्यसमः शरीरोत्पत्तिकारणात् ॥20॥ | ||
मुख्यवायुर्नित्यसमः शरीरोत्पत्तिकारणात् ॥20॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">असम्भवाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 957: | Line 928: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">व्यतिरेकाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 967: | Line 938: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">पृथगधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 974: | Line 945: | ||
| chapter_id = AV_C02 | | chapter_id = AV_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = एवं स्थितेऽपि जीवैक्यं केचिदाहुः परात्मना । | ||
एवं स्थितेऽपि जीवैक्यं केचिदाहुः परात्मना । | | verse_line2 = तद्योऽहमिति पूर्वाभिः श्रुतिभिश्चानुमाबलात् ॥28॥ | ||
तद्योऽहमिति पूर्वाभिः श्रुतिभिश्चानुमाबलात् ॥28॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">अंशाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,146: | Line 1,116: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">सन्ध्याधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,153: | Line 1,123: | ||
| chapter_id = AV_C03 | | chapter_id = AV_C03 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = वासनाः सर्ववस्तूनामनाद्यनुभवागताः । | ||
वासनाः सर्ववस्तूनामनाद्यनुभवागताः । | | verse_line2 = सन्त्येवाशेषजीवानामनादिमनसि स्थिताः ॥5॥ | ||
सन्त्येवाशेषजीवानामनादिमनसि स्थिताः ॥5॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">देहयोगाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,165: | Line 1,134: | ||
| chapter_id = AV_C03 | | chapter_id = AV_C03 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = सृष्ट्वैव वासनाभिश्च प्रपञ्चं स्वाप्नमीश्वरः । | ||
सृष्ट्वैव वासनाभिश्च प्रपञ्चं स्वाप्नमीश्वरः । | | verse_line2 = वासनामात्रतां तस्य नीत्वाऽन्तर्धापयत्यजः ॥107॥ | ||
वासनामात्रतां तस्य नीत्वाऽन्तर्धापयत्यजः ॥107॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">सम्पत्त्यधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,177: | Line 1,145: | ||
| chapter_id = AV_C03 | | chapter_id = AV_C03 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = सुषुप्तिबोधमोहांश्च स्ववशस्तद्वशं सदा । | ||
सुषुप्तिबोधमोहांश्च स्ववशस्तद्वशं सदा । | | verse_line2 = जीवं नयति देवेशः नान्यः कर्ताऽस्य कश्चन ॥108॥ | ||
जीवं नयति देवेशः नान्यः कर्ताऽस्य कश्चन ॥108॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">नस्थानतोऽप्यधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,189: | Line 1,156: | ||
| chapter_id = AV_C03 | | chapter_id = AV_C03 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = न स्थानतोभेदतोऽप्यस्य भेदः कश्चित् परेशितुः । | ||
न स्थानतोभेदतोऽप्यस्य भेदः कश्चित् परेशितुः । | | verse_line2 = सर्वत्राशेषदोषोज्झपूर्णकल्याणचिद्गुणः ॥109॥ | ||
सर्वत्राशेषदोषोज्झपूर्णकल्याणचिद्गुणः ॥109॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">उपमाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,201: | Line 1,167: | ||
| chapter_id = AV_C03 | | chapter_id = AV_C03 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = यत आभासतामेव श्रुतिरस्य वदत्यलम् । | ||
यत आभासतामेव श्रुतिरस्य वदत्यलम् । | | verse_line2 = ‘‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’’ ॥121॥ | ||
‘‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’’ ॥121॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">स्थानविशेषाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,216: | Line 1,181: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">पालकत्वाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,223: | Line 1,188: | ||
| chapter_id = AV_C03 | | chapter_id = AV_C03 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = ..... सृष्टिनाशौ तदधीनावितीरिते । | ||
..... सृष्टिनाशौ तदधीनावितीरिते । | | verse_line2 = स्वभावत्वात् स्थितेर्नैतदपेक्षेति न युज्यते ॥166॥ | ||
स्वभावत्वात् स्थितेर्नैतदपेक्षेति न युज्यते ॥166॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">अव्यक्ताधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,238: | Line 1,202: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्)</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,245: | Line 1,209: | ||
| chapter_id = AV_C03 | | chapter_id = AV_C03 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = तदभिन्ना गुणा नित्यमपि सर्वे विशेषतः । | ||
तदभिन्ना गुणा नित्यमपि सर्वे विशेषतः । | | verse_line2 = गुणत्वेन गुणित्वेन भोक्तृभोग्यतया स्थिताः ॥168॥ | ||
गुणत्वेन गुणित्वेन भोक्तृभोग्यतया स्थिताः ॥168॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">परानन्दाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,257: | Line 1,220: | ||
| chapter_id = AV_C03 | | chapter_id = AV_C03 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = .... ते चाखलिवलिक्षणाः । | ||
.... ते चाखलिवलिक्षणाः । | | verse_line2 = सर्वे सर्वगुणात्मानः सर्वकर्तार एव तु ॥209॥ | ||
सर्वे सर्वगुणात्मानः सर्वकर्तार एव तु ॥209॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">फलाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,891: | Line 1,853: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">सर्ववेदान्तप्रत्ययाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,898: | Line 1,860: | ||
| chapter_id = AV_C03 | | chapter_id = AV_C03 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = यथाशक्त्यखिलान् वेदान् विज्ञायोपासनं भवेत् । | ||
यथाशक्त्यखिलान् वेदान् विज्ञायोपासनं भवेत् । | | verse_line2 = तत्राखिलस्य विज्ञप्तिः सम्यग्ब्रह्मणः एव हि ॥68॥ | ||
तत्राखिलस्य विज्ञप्तिः सम्यग्ब्रह्मणः एव हि ॥68॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">उपसंहाराधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,913: | Line 1,874: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">नवाधिकरणम्(अनुबन्धाद्यधिकरणम्)</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,920: | Line 1,881: | ||
| chapter_id = AV_C03 | | chapter_id = AV_C03 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = विषयेषु च संसर्गात् शाश्वतस्य च संशयात् । | ||
विषयेषु च संसर्गात् शाश्वतस्य च संशयात् । | | verse_line2 = मनसा चान्यदाकाङ्क्षात् परं न प्रतिपद्यते ॥98॥ | ||
मनसा चान्यदाकाङ्क्षात् परं न प्रतिपद्यते ॥98॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">विद्याधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,935: | Line 1,895: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">यावदधिकाराधिकरणम् </h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,942: | Line 1,902: | ||
| chapter_id = AV_C03 | | chapter_id = AV_C03 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = अधिकारविशेषेण भक्तिज्ञानसुखादिभिः । | ||
अधिकारविशेषेण भक्तिज्ञानसुखादिभिः । | | verse_line2 = विशेषो देवतादीनां मोक्षे चैव विशेषतः ॥187॥ | ||
विशेषो देवतादीनां मोक्षे चैव विशेषतः ॥187॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">इयदामननाधिकरणम् </h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,957: | Line 1,916: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">दर्शनभेदाधिकरणम् </h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,967: | Line 1,926: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head"> प्रदानाधिकरणम् </h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,977: | Line 1,936: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head"> गुरुप्रसादाधिकरणम् </h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,987: | Line 1,946: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">पूर्वविकल्पाधिकरणम् </h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 1,994: | Line 1,953: | ||
| chapter_id = AV_C03 | | chapter_id = AV_C03 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = गुणाधिकं गुरुं प्राप्य तद्धीनं नाप्नुयात् क्वचित् । | ||
गुणाधिकं गुरुं प्राप्य तद्धीनं नाप्नुयात् क्वचित् । | | verse_line2 = विपर्ययस्तु कर्तव्यः सर्वथा शुभ(मुक्ति)मिच्छता ॥205॥ | ||
विपर्ययस्तु कर्तव्यः सर्वथा शुभ(मुक्ति)मिच्छता ॥205॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head"> ताद्विद्याधिकरणम् </h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 2,052: | Line 2,010: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">कामचाराधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 2,059: | Line 2,017: | ||
| chapter_id = AV_C03 | | chapter_id = AV_C03 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = विकर्मलेपो नैवस्ति सम्यग्दृष्टिमतां क्वचित् । | ||
विकर्मलेपो नैवस्ति सम्यग्दृष्टिमतां क्वचित् । | | verse_line2 = गुणहानिश्च नैवास्ति ब्रह्मणस्त्वविकर्मतः ॥4॥ | ||
गुणहानिश्च नैवास्ति ब्रह्मणस्त्वविकर्मतः ॥4॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">आधिकारिकाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 2,074: | Line 2,031: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">फलश्रुत्यधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 2,081: | Line 2,038: | ||
| chapter_id = AV_C03 | | chapter_id = AV_C03 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = स्वातन्त्र्यतारतम्येन फलं हि फलिनां भवेत् । | ||
स्वातन्त्र्यतारतम्येन फलं हि फलिनां भवेत् । | | verse_line2 = अशुभं त्वशुभेऽप्येषां स्वातन्त्र्यात् प्रीतितो हरेः ॥255॥ | ||
अशुभं त्वशुभेऽप्येषां स्वातन्त्र्यात् प्रीतितो हरेः ॥255॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">अन्वयाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 2,093: | Line 2,049: | ||
| chapter_id = AV_C03 | | chapter_id = AV_C03 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = ज्ञानदा अपि चाचार्या विशेषात् फलमाप्नुयुः । | ||
ज्ञानदा अपि चाचार्या विशेषात् फलमाप्नुयुः । | | verse_line2 = ‘मुक्तावष्टगुणं शिष्याद् गुरुराप्नोति शोचनम् ॥271॥ | ||
‘मुक्तावष्टगुणं शिष्याद् गुरुराप्नोति शोचनम् ॥271॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 2,205: | Line 2,160: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">आत्माधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 2,212: | Line 2,167: | ||
| chapter_id = AV_C04 | | chapter_id = AV_C04 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = ‘आत्मा ब्रह्म महांस्तारः परमेशः शुचिश्रवाः । | ||
‘आत्मा ब्रह्म महांस्तारः परमेशः शुचिश्रवाः । | | verse_line2 = विष्णुर्नारायणोऽनन्त इति श्रीपतिरीर्यते’ ॥11॥ | ||
विष्णुर्नारायणोऽनन्त इति श्रीपतिरीर्यते’ ॥11॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">न प्रतीकाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 2,227: | Line 2,181: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">ब्रह्माधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 2,234: | Line 2,188: | ||
| chapter_id = AV_C04 | | chapter_id = AV_C04 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = ब्रह्मेति च सदा ध्येयो भगवान् विष्णुरञ्जसा । | ||
ब्रह्मेति च सदा ध्येयो भगवान् विष्णुरञ्जसा । | | verse_line2 = उत्कृष्टो ब्रह्मशब्दार्थः पूर्णत्वं ब्रह्मतां यतः ॥35॥ | ||
उत्कृष्टो ब्रह्मशब्दार्थः पूर्णत्वं ब्रह्मतां यतः ॥35॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">तदधिगमाधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 3,425: | Line 3,378: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">नैकस्मिन्नधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 3,432: | Line 3,385: | ||
| chapter_id = AV_C04 | | chapter_id = AV_C04 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = प्रधानवायुस्त्विह वायुनामा भूतेष्विति प्रोक्तगतोऽपि युक्त्या । | ||
प्रधानवायुस्त्विह वायुनामा भूतेष्विति प्रोक्तगतोऽपि युक्त्या । | | verse_line2 = यस्मात् श्रुतौ पवते चेति भूरिप्रोक्तो यतो भूतमानी च सोऽपि ॥130॥ | ||
यस्मात् श्रुतौ पवते चेति भूरिप्रोक्तो यतो भूतमानी च सोऽपि ॥130॥ | |||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">पराधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 3,480: | Line 3,432: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">कार्याधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 3,487: | Line 3,439: | ||
| chapter_id = AV_C04 | | chapter_id = AV_C04 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = | | verse_line1 = सिद्धान्तनिर्णीतिकराः प्रतीकं देहादिकं तद्गतमेव ये नराः । | ||
सिद्धान्तनिर्णीतिकराः प्रतीकं देहादिकं तद्गतमेव ये नराः । | | verse_line2 = उपासते ते पुरतः समाप्नुयुर्ब्रह्माणमस्मान्मतिमाप्य विष्णुम् ॥3॥ | ||
उपासते ते पुरतः समाप्नुयुर्ब्रह्माणमस्मान्मतिमाप्य विष्णुम् ॥3॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 3,526: | Line 3,477: | ||
}} | }} | ||
= | <h4 class="gr-section-head">अनन्याधिपत्त्यधिकरणम्</h4> | ||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||