Anandamakaranda

Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha/C4: Difference between revisions

Newer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 1: Line 1:
= न्यायसुधा — अध्याय 4 =
= न्यायसुधा — अध्यायः 4 =
__NOTOC__
<div class="gr-page-nav">[[Anuvyakhyana|Anuvyakhyana]] · [[Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha|Nyayasudha]]</div>
<div class="gr-page-nav">[[Anuvyakhyana|Anuvyakhyana]] · [[Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha|Nyayasudha]]</div>
<div class="gr-teeka-page" data-primary="Anuvyakhyana" data-slug="Nyayasudha">
<div class="gr-teeka-page" data-primary="Anuvyakhyana" data-slug="Nyayasudha">
<span id="gr-C4" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="अध्यायः 4"></span>


=== पादः 1 ===
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C04_S01">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C04_S01">
<div class="teeka-block">
<div class="teeka-block">
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-body">
<div class="teeka-body">
{{Bhashyam
<div class="bhashya" id="AV_C04_S01_Nyayasudha" data-verse="AV_C04_S01">
| verse_id = AV_C04_S01
| id = AV_C04_S01_Nyayasudha
| text =
 
<p class="gr-vyakhya-para">अथ चतुर्थाध्यायः</p>
<p class="gr-vyakhya-para">अथ चतुर्थाध्यायः</p>
<p class="gr-vyakhya-para">अथ चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः</p>
<p class="gr-vyakhya-para">अथ चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः</p>
Line 53: Line 50:
<p class="gr-vyakhya-para">नन्वेवं चेत् सर्ववेदान्तप्रत्ययमित्यनेनैव गतमेतत् । सत्यम् । तस्यैवात्यन्तावश्य-कत्वप्रदर्शनाय पुनरारम्भ इत्युक्तमेव । एवमुत्तरत्रापि द्रष्टव्यम् ।। ४ ।। १ । १ ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">नन्वेवं चेत् सर्ववेदान्तप्रत्ययमित्यनेनैव गतमेतत् । सत्यम् । तस्यैवात्यन्तावश्य-कत्वप्रदर्शनाय पुनरारम्भ इत्युक्तमेव । एवमुत्तरत्रापि द्रष्टव्यम् ।। ४ ।। १ । १ ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति आवृत्त्यधिकरणम् ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति आवृत्त्यधिकरणम् ।।</p>
}}
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
Line 62: Line 59:
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-body">
<div class="teeka-body">
{{Bhashyam
<div class="bhashya" id="AV_C04_S01_A001_Nyayasudha" data-verse="AV_C04_S01_A001">
| verse_id = AV_C04_S01_A001
| id = AV_C04_S01_A001_Nyayasudha
| text =
 
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ आत्मोपगमाधिकरणम् ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ आत्मोपगमाधिकरणम् ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">सु०-</p>
<p class="gr-vyakhya-para">सु०-</p>
Line 108: Line 101:
<p class="gr-vyakhya-para">विशेषणविशेष्यत इति स्वामित्वं विशेषणं विष्णुर्विशेष्य इति विशेषणाविशेष्यभावेन एव । न तु तटस्थं स्वामित्वं निर्गुणस्य विष्णोरुपलक्षणमित्येवमित्यर्थः । कथञ्चन आधि-व्याधिसत्त्वेऽपि । परम् उपरितनम् । मम स्वामीत्यनेन प्रसक्तमल्पत्वं निवारयति सर्वस्येति ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">विशेषणविशेष्यत इति स्वामित्वं विशेषणं विष्णुर्विशेष्य इति विशेषणाविशेष्यभावेन एव । न तु तटस्थं स्वामित्वं निर्गुणस्य विष्णोरुपलक्षणमित्येवमित्यर्थः । कथञ्चन आधि-व्याधिसत्त्वेऽपि । परम् उपरितनम् । मम स्वामीत्यनेन प्रसक्तमल्पत्वं निवारयति सर्वस्येति ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति आत्मोपगमाधिकरणम् ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति आत्मोपगमाधिकरणम् ।।</p>
}}
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
Line 117: Line 110:
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-body">
<div class="teeka-body">
{{Bhashyam
<div class="bhashya" id="AV_C04_S01_A002_Nyayasudha" data-verse="AV_C04_S01_A002">
| verse_id = AV_C04_S01_A002
| id = AV_C04_S01_A002_Nyayasudha
| text =
 
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ प्रतीकाधिकरणम् ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ प्रतीकाधिकरणम् ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-        ॐ न प्रतीके न हि सः ॐ ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-        ॐ न प्रतीके न हि सः ॐ ।।</p>
Line 171: Line 160:
<p class="gr-vyakhya-para">व्यत्ययो बहुलं, सप्तसु प्रथमा, षट्सु द्वितीया, इत्यादिस्मरणाद्विभक्तिव्यत्ययेन अधि-करणार्थतया श्रुतयो व्याख्येया इति भावः ।। ४-१-३ ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">व्यत्ययो बहुलं, सप्तसु प्रथमा, षट्सु द्वितीया, इत्यादिस्मरणाद्विभक्तिव्यत्ययेन अधि-करणार्थतया श्रुतयो व्याख्येया इति भावः ।। ४-१-३ ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति प्रतीकाधिकरणम् ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति प्रतीकाधिकरणम् ।।</p>
}}
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
Line 180: Line 169:
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-body">
<div class="teeka-body">
{{Bhashyam
<div class="bhashya" id="AV_C04_S01_A003_Nyayasudha" data-verse="AV_C04_S01_A003">
| verse_id = AV_C04_S01_A003
| id = AV_C04_S01_A003_Nyayasudha
| text =
 
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम् ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम् ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">सु०-</p>
<p class="gr-vyakhya-para">सु०-</p>
Line 353: Line 338:
<p class="gr-vyakhya-para">तस्माद्यथोक्तमार्गेण ब्रह्मोपास्यं मुमुक्षुभिः ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">तस्माद्यथोक्तमार्गेण ब्रह्मोपास्यं मुमुक्षुभिः ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">परकयव्याख्यानस्य दूषितत्वात् । यथोक्तमार्गेण अस्मदुक्तं सूत्रार्थम् अनतिक्रम्य वर्तमानेन मार्गेण ।। ४-१-४ ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">परकयव्याख्यानस्य दूषितत्वात् । यथोक्तमार्गेण अस्मदुक्तं सूत्रार्थम् अनतिक्रम्य वर्तमानेन मार्गेण ।। ४-१-४ ।।</p>
}}
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
Line 362: Line 347:
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-body">
<div class="teeka-body">
{{Bhashyam
<div class="bhashya" id="AV_C04_S01_A004_Nyayasudha" data-verse="AV_C04_S01_A004">
| verse_id = AV_C04_S01_A004
| id = AV_C04_S01_A004_Nyayasudha
| text =
 
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ तदधिगमाधिकरणम् ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ तदधिगमाधिकरणम् ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेषविनाशौ तद्व्यपदेशात् ॐ ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०- ॐ तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेषविनाशौ तद्व्यपदेशात् ॐ ।।</p>
Line 405: Line 386:
<p class="gr-vyakhya-para">कृतायां टीकायां विषमपदवाक्यार्थविवृतौ चतुर्थेऽध्यायेऽस्मन् प्रथमचरणः पर्यवसितः ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">कृतायां टीकायां विषमपदवाक्यार्थविवृतौ चतुर्थेऽध्यायेऽस्मन् प्रथमचरणः पर्यवसितः ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">इति श्रीमन्न्यायसुधायां चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">इति श्रीमन्न्यायसुधायां चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः ।।</p>
}}
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>


=== पादः 2 ===
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C04_S02">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C04_S02">
<div class="teeka-block">
<div class="teeka-block">
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-body">
<div class="teeka-body">
{{Bhashyam
<div class="bhashya" id="AV_C04_S02_Nyayasudha" data-verse="AV_C04_S02">
| verse_id = AV_C04_S02
| id = AV_C04_S02_Nyayasudha
| text =
 
<p class="gr-vyakhya-para">अथ चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः</p>
<p class="gr-vyakhya-para">अथ चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः</p>
<p class="gr-vyakhya-para">१सु०- द्वितीयपादप्रतिपाद्यप्रदर्शनपरं भाष्यं देवानां मोक्ष उत्क्रान्तश्चास्मन्पाद उच्यत इति । तत्र देवानामित्येतद्यदि मोक्षोत्क्रान्तभ्यां सम्बध्यते तदा देवेभ्योऽन्येषां सशरी-राणामेवावस्थानमिति प्राप्नोति । अन्यत्र वा तच्छरीरपरित्यागप्रकारश्चन्तनीयः । अचिन्तने वा कारणं वाच्यम् । यदि च मोक्षेणैव सम्बध्यते तदा देवानां मोक्ष इतरेषामुत्क्रान्तश्चेत्युक्तं भवति । मोक्षश्च प्रकरणवशाद्देहादिति गम्यते । तथा च प्रथमपादे कर्मनाशाख्यं फलमस्मन्पादे उच्यत इति यथा सामान्येनोक्तं तथाऽत्राप्युत्क्रान्तरस्मन्पाद उच्यत इति वक्तव्यम् । किमनेन विभा-गे(नेत्य)न कृतं स्यादित्यत आह देवानां चेति ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">१सु०- द्वितीयपादप्रतिपाद्यप्रदर्शनपरं भाष्यं देवानां मोक्ष उत्क्रान्तश्चास्मन्पाद उच्यत इति । तत्र देवानामित्येतद्यदि मोक्षोत्क्रान्तभ्यां सम्बध्यते तदा देवेभ्योऽन्येषां सशरी-राणामेवावस्थानमिति प्राप्नोति । अन्यत्र वा तच्छरीरपरित्यागप्रकारश्चन्तनीयः । अचिन्तने वा कारणं वाच्यम् । यदि च मोक्षेणैव सम्बध्यते तदा देवानां मोक्ष इतरेषामुत्क्रान्तश्चेत्युक्तं भवति । मोक्षश्च प्रकरणवशाद्देहादिति गम्यते । तथा च प्रथमपादे कर्मनाशाख्यं फलमस्मन्पादे उच्यत इति यथा सामान्येनोक्तं तथाऽत्राप्युत्क्रान्तरस्मन्पाद उच्यत इति वक्तव्यम् । किमनेन विभा-गे(नेत्य)न कृतं स्यादित्यत आह देवानां चेति ।</p>
Line 1,180: Line 1,158:
<p class="gr-vyakhya-para">सिान्तनिर्णीतेः विशिष्टहेतवः ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">सिान्तनिर्णीतेः विशिष्टहेतवः ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति न्यायमालास्थलानि ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति न्यायमालास्थलानि ।।</p>
}}
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
Line 1,189: Line 1,167:
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-body">
<div class="teeka-body">
{{Bhashyam
<div class="bhashya" id="AV_C04_S02_A001_Nyayasudha" data-verse="AV_C04_S02_A001">
| verse_id = AV_C04_S02_A001
| id = AV_C04_S02_A001_Nyayasudha
| text =
 
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अनेकलयाधिकरणम् ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ अनेकलयाधिकरणम् ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-      ॐ नैकस्मन्दर्शयतो हि ॐ ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-      ॐ नैकस्मन्दर्शयतो हि ॐ ।।</p>
Line 1,213: Line 1,187:
<p class="gr-vyakhya-para">राजा तदन्तर्गतस्य ग्राम(क)स्याधिपतिर्भवति एवं सर्वाभिमानी प्रधानवायुः अल्पस्य वायो-र्भूतस्याभिमानी भवेदेव । तच्छब्देन भूतशब्देन । न केवलं वायुशब्देनेत्यपेरर्थः ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">राजा तदन्तर्गतस्य ग्राम(क)स्याधिपतिर्भवति एवं सर्वाभिमानी प्रधानवायुः अल्पस्य वायो-र्भूतस्याभिमानी भवेदेव । तच्छब्देन भूतशब्देन । न केवलं वायुशब्देनेत्यपेरर्थः ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति अनेकलयाधिकरणम् ।। ४-२-५ ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">।। इति अनेकलयाधिकरणम् ।। ४-२-५ ।।</p>
}}
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
Line 1,222: Line 1,196:
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-body">
<div class="teeka-body">
{{Bhashyam
<div class="bhashya" id="AV_C04_S02_A002_Nyayasudha" data-verse="AV_C04_S02_A002">
| verse_id = AV_C04_S02_A002
| id = AV_C04_S02_A002_Nyayasudha
| text =
 
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ परा(लया)धिकरणम् ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">।। अथ परा(लया)धिकरणम् ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-      ॐ तानि परे तथा ह्याह ॐ ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-      ॐ तानि परे तथा ह्याह ॐ ।।</p>
Line 1,381: Line 1,351:
<p class="gr-vyakhya-para">चतुर्थेऽध्यायेऽत्रोत्क्रमणचरणः पर्यवसितः ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">चतुर्थेऽध्यायेऽत्रोत्क्रमणचरणः पर्यवसितः ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">इति श्रीमन्न्यायसुधायां चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">इति श्रीमन्न्यायसुधायां चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः ।।</p>
}}
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
Line 1,390: Line 1,360:
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-body">
<div class="teeka-body">
{{Bhashyam
<div class="bhashya" id="AV_C04_S02_I1_Nyayasudha" data-verse="AV_C04_S02_I1">
| verse_id = AV_C04_S02_I1
| id = AV_C04_S02_I1_Nyayasudha
| text =
 
<p class="gr-vyakhya-para">अथ चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः</p>
<p class="gr-vyakhya-para">अथ चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः</p>
<p class="gr-vyakhya-para">१सु०- मार्गो गम्यं चास्मन्पाद उच्यत इति भाष्यम् । तत्प्राक् प्रसङ्गाद्विवृतमपीह अवसरप्राप्तौ विशेषतो विवृणोति उत्क्रान्तेति ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">१सु०- मार्गो गम्यं चास्मन्पाद उच्यत इति भाष्यम् । तत्प्राक् प्रसङ्गाद्विवृतमपीह अवसरप्राप्तौ विशेषतो विवृणोति उत्क्रान्तेति ।</p>
Line 1,430: Line 1,396:
<p class="gr-vyakhya-para">चतुर्थाध्याये(र्चिःप्रभृति)स्मन् गमनचरणः पर्यवसितः ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">चतुर्थाध्याये(र्चिःप्रभृति)स्मन् गमनचरणः पर्यवसितः ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">इति श्रीमन्न्यायसुधायां चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः सम्पूर्णः ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">इति श्रीमन्न्यायसुधायां चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः सम्पूर्णः ।।</p>
}}
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>


=== पादः 4 ===
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C04_S04_I16">
<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C04_S04_I16">
<div class="teeka-block">
<div class="teeka-block">
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-title">न्यायसुधा</div>
<div class="teeka-body">
<div class="teeka-body">
{{Bhashyam
<div class="bhashya" id="AV_C04_S04_I16_Nyayasudha" data-verse="AV_C04_S04_I16">
| verse_id = AV_C04_S04_I16
| id = AV_C04_S04_I16_Nyayasudha
| text =
 
<p class="gr-vyakhya-para">अथ चतुर्थाध्यायस्य चतुर्थः पादः</p>
<p class="gr-vyakhya-para">अथ चतुर्थाध्यायस्य चतुर्थः पादः</p>
<p class="gr-vyakhya-para">१सु०- पादप्रतिपाद्यं तत्सङ्गतिश्च प्रसिैवेत्यतः पूर्वोत्तरपक्षयुक्तरेवाह अतिक्रमेति ।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">१सु०- पादप्रतिपाद्यं तत्सङ्गतिश्च प्रसिैवेत्यतः पूर्वोत्तरपक्षयुक्तरेवाह अतिक्रमेति ।</p>
Line 1,600: Line 1,563:
<p class="gr-vyakhya-para">कृतायां टीकायां विषमपदवाक्यार्थविवृतौ चतुर्थेऽध्यायेऽस्मश्चरमचरणः पर्यवसितः ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">कृतायां टीकायां विषमपदवाक्यार्थविवृतौ चतुर्थेऽध्यायेऽस्मश्चरमचरणः पर्यवसितः ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">इति श्रीमन्न्यायसुधायां चतुर्थोऽध्यायः सम्पूर्णः ।।</p>
<p class="gr-vyakhya-para">इति श्रीमन्न्यायसुधायां चतुर्थोऽध्यायः सम्पूर्णः ।।</p>
}}
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha/C4"