Brahmasutra: Difference between revisions

Line 7:

=== प्रथमः पादः ===

नारायणं गुणैः सर्वैरुदीर्णं दोषवर्जितम् ।

<div class="introduction-line">नारायणं गुणैः सर्वैरुदीर्णं दोषवर्जितम् ।</div>

ज्ञेयं गम्यं गुरूंश्चापि नत्वा सूत्रार्थ उच्यते ॥

<div class="introduction-line">ज्ञेयं गम्यं गुरूंश्चापि नत्वा सूत्रार्थ उच्यते ॥</div>

</div>

द्वापरे सर्वत्र ज्ञान आकुलीभूते तन्निर्णयाय ब्रह्मरुद्रेन्द्रादिभिरर्थितो भगवान् नारायणो व्यासत्वेनावततार । अथेष्टानिष्टप्राप्तिपरिहारेच्छूनां तद्योगमविजानतां तज्ज्ञापनार्थं वेदमुत्सन्नं व्यञ्जयंश्चतुर्धा व्यभजत्। चतुर्विंशतिधैकशतधा सहस्रधा द्वादशधा च । तदर्थनिर्णयाय ब्रह्मसूत्राणि चकार ।

<div class="introduction-line">द्वापरे सर्वत्र ज्ञान आकुलीभूते तन्निर्णयाय ब्रह्मरुद्रेन्द्रादिभिरर्थितो भगवान् नारायणो व्यासत्वेनावततार । अथेष्टानिष्टप्राप्तिपरिहारेच्छूनां तद्योगमविजानतां तज्ज्ञापनार्थं वेदमुत्सन्नं व्यञ्जयंश्चतुर्धा व्यभजत्। चतुर्विंशतिधैकशतधा सहस्रधा द्वादशधा च । तदर्थनिर्णयाय ब्रह्मसूत्राणि चकार ।</div>

</div>

तच्चोक्तं स्कान्दे –

<span class="gr-reference gr-ref-skanda-id">नारायणाद्विनिष्पन्नं ज्ञानं कृतयुगे स्थितम् ।<br/>किञ्चित् तदन्यथा जातं त्रेतायां द्वापरेऽखिलम् ॥<br/>गौतमस्य ऋषेः शापार्ज्ज्ञाने त्वज्ञानतां गते ।<br/>सङ्कीर्णबुद्धयो देवा ब्रह्मरुद्रपुरस्सराः ॥<br/>शरण्यं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ।<br/>तैर्विज्ञापितकार्यस्तु भगवान् पुरुषोत्तमः॥<br/>अवतीर्णो महायोगी सत्यवत्यां पराशरात् ।<br/>उत्सन्नान् भगवान् वेदानुज्जहार हरिः स्वयम् ॥<br/>चतुर्धा व्यभजत् तांश्च चतुर्विंशतिधा पुनः ।<br/>शतधा चैकधा चैव तथैव च सहस्रधा ॥<br/>कृष्णो द्वादशधा चैव पुनस्तस्यार्थवित्तये ।<br/>चकार ब्रह्मसूत्राणि येषां सूत्रत्वमञ्जसा ॥</span>

<div class="introduction-line"><span class="gr-reference gr-ref-skanda-id">नारायणाद्विनिष्पन्नं ज्ञानं कृतयुगे स्थितम् ।<br/>किञ्चित् तदन्यथा जातं त्रेतायां द्वापरेऽखिलम् ॥<br/>गौतमस्य ऋषेः शापार्ज्ज्ञाने त्वज्ञानतां गते ।<br/>सङ्कीर्णबुद्धयो देवा ब्रह्मरुद्रपुरस्सराः ॥<br/>शरण्यं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ।<br/>तैर्विज्ञापितकार्यस्तु भगवान् पुरुषोत्तमः॥<br/>अवतीर्णो महायोगी सत्यवत्यां पराशरात् ।<br/>उत्सन्नान् भगवान् वेदानुज्जहार हरिः स्वयम् ॥<br/>चतुर्धा व्यभजत् तांश्च चतुर्विंशतिधा पुनः ।<br/>शतधा चैकधा चैव तथैव च सहस्रधा ॥<br/>कृष्णो द्वादशधा चैव पुनस्तस्यार्थवित्तये ।<br/>चकार ब्रह्मसूत्राणि येषां सूत्रत्वमञ्जसा ॥</span></div>

</div>

अल्पाक्षरमसन्दिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् ।

<div class="introduction-line">अल्पाक्षरमसन्दिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् ।</div>

अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः ॥

<div class="introduction-line">अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः ॥</div>

</div>

निर्विशेषितसूत्रत्वं ब्रह्मसूत्रस्य चाप्यतः ।

<div class="introduction-line">निर्विशेषितसूत्रत्वं ब्रह्मसूत्रस्य चाप्यतः ।</div>

यथा व्यासत्वमेकस्य कृष्णस्यान्ये विशेषणात् ॥

<div class="introduction-line">यथा व्यासत्वमेकस्य कृष्णस्यान्ये विशेषणात् ॥</div>

सविशेषणसूत्राणि ह्यपराणि विदो विदुः ।

<div class="introduction-line">सविशेषणसूत्राणि ह्यपराणि विदो विदुः ।</div>

मुख्यस्य निर्विशेषेण शब्दोऽन्येषां विशेषतः ॥

<div class="introduction-line">मुख्यस्य निर्विशेषेण शब्दोऽन्येषां विशेषतः ॥</div>

इति वेदविदः प्राहुः शब्दतत्त्वार्थवेदिनः ।

<div class="introduction-line">इति वेदविदः प्राहुः शब्दतत्त्वार्थवेदिनः ।</div>

सूत्रेषु येषु सर्वेऽपि निर्णयाः समुदीरिताः ॥

<div class="introduction-line">सूत्रेषु येषु सर्वेऽपि निर्णयाः समुदीरिताः ॥</div>

</div>

शब्दजातस्य सर्वस्य यत्प्रमाणश्च निर्णयः ।

<div class="introduction-line">शब्दजातस्य सर्वस्य यत्प्रमाणश्च निर्णयः ।</div>

एवं विधानि सूत्राणि कृत्वा व्यासो महायशाः ॥

<div class="introduction-line">एवं विधानि सूत्राणि कृत्वा व्यासो महायशाः ॥</div>

ब्रह्मरुद्रादिदेवेषु मनुष्यपितृपक्षिषु ।

<div class="introduction-line">ब्रह्मरुद्रादिदेवेषु मनुष्यपितृपक्षिषु ।</div>

ज्ञानं संस्थाप्य भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ॥ इत्यादि ।

<div class="introduction-line">ज्ञानं संस्थाप्य भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ॥ इत्यादि ।</div>

</div>

Line 264:

ब्रह्मणो लक्षणमाह –

<div class="leading-bhashya-line">ब्रह्मणो लक्षणमाह –</div>

</div>

Line 329:

अनुमानतोऽन्ये न कल्पनीयाः –

<div class="leading-bhashya-line">अनुमानतोऽन्ये न कल्पनीयाः –</div>

</div>

Line 417:

अज्ञानां प्रतीयमानमपि नेतरेषां शास्त्रयोनित्वम् , कुतः ? ।

<div class="leading-bhashya-line">अज्ञानां प्रतीयमानमपि नेतरेषां शास्त्रयोनित्वम् , कुतः ? ।</div>

</div>

Line 458:

ननु <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishat-id">‘यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह’(तै.उ.२.४.२२)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id">‘अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत्’(क.उ.१.३.१५)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bashkalashruti-id">‘अवचनेनैव प्रोवाच’(बाष्कलश्रुति)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id">‘यद्वाचाऽनभ्युदितम् । येन वागभ्युद्यते । यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम्’(क.उ.१)</span> इत्यादिभिर्न तच्छब्दगोचरम् ।

<div class="introduction-line">ननु <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishat-id">‘यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह’(तै.उ.२.४.२२)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id">‘अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत्’(क.उ.१.३.१५)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bashkalashruti-id">‘अवचनेनैव प्रोवाच’(बाष्कलश्रुति)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id">‘यद्वाचाऽनभ्युदितम् । येन वागभ्युद्यते । यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम्’(क.उ.१)</span> इत्यादिभिर्न तच्छब्दगोचरम् ।</div>

नेत्याह –

</div>

Line 626:

न च कासुचित् शाखासु अन्यथा उच्यते ।

<div class="leading-bhashya-line">न च कासुचित् शाखासु अन्यथा उच्यते ।</div>

</div>

Line 679:

</div>

तमेव समन्वयं प्रकटयति ‘आनन्दमयोऽभ्यासात्’ इत्यादिना समस्तेनाध्यायेन प्रायेण । प्रायेणान्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां परमात्मनि समन्वयः प्रदर्श्यतेऽस्मिन् पादे ।

<div class="leading-bhashya-line">तमेव समन्वयं प्रकटयति ‘आनन्दमयोऽभ्यासात्’ इत्यादिना समस्तेनाध्यायेन प्रायेण । प्रायेणान्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां परमात्मनि समन्वयः प्रदर्श्यतेऽस्मिन् पादे ।</div>

</div>

नान्यथा तददृष्टेः ।

<div class="leading-bhashya-line">नान्यथा तददृष्टेः ।</div>

</div>

Line 693:

न ह्यवयविनं विना अवयवमात्रस्य ज्ञेयतेत्यत आह –

<div class="leading-bhashya-line">न ह्यवयविनं विना अवयवमात्रस्य ज्ञेयतेत्यत आह –</div>

</div>

Line 954:

न च तत्तदनुमानविरोधः ।

<div class="leading-bhashya-line">न च तत्तदनुमानविरोधः ।</div>

</div>

Line 1,012:

<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अदृश्येऽनात्म्ये’(तै.उ.२.७.१)</span></span> इत्युक्तम् । तच्चादृष्यत्वम्,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)</span></span> इत्यन्तःस्थस्य कस्यचिदुच्यते ।

<div class="introduction-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अदृश्येऽनात्म्ये’(तै.उ.२.७.१)</span></span> इत्युक्तम् । तच्चादृष्यत्वम्,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)</span></span> इत्यन्तःस्थस्य कस्यचिदुच्यते ।</div>

</div>

Line 1,020:

स च<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘इन्द्रो राजा’(तै.आ.३.११.६)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘सप्तयुञ्जन्ति’(तै.आ.३.११.८)</span></span> इत्यादिभिरन्यः प्रतीयते । तस्मात् स एवानन्दमय इति न मन्तव्यम् ।

<div class="introduction-line">स च<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘इन्द्रो राजा’(तै.आ.३.११.६)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘सप्तयुञ्जन्ति’(तै.आ.३.११.८)</span></span> इत्यादिभिरन्यः प्रतीयते । तस्मात् स एवानन्दमय इति न मन्तव्यम् ।</div>

</div>

Line 1,094:

<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.१५)</span></span> इति आकाशस्यऽऽनन्दमयत्वे हेतुरुक्तः, न तु विष्णोः । इति न मन्तव्यम् । यतः –

<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.१५)</span></span> इति आकाशस्यऽऽनन्दमयत्वे हेतुरुक्तः, न तु विष्णोः । इति न मन्तव्यम् । यतः –</div>

</div>

Line 1,166:

<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)</span></span> इत्युक्तम् । तच्च गुहानिहितम् <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘वि मे कर्णा पतयतो विचक्षुर्वीदं ज्योतिर्हृदय आहितं यत् । विमे मनश्चरति दूर आधीः किं स्विद् वक्ष्यामि किमु नो मनिष्ये’(ऋ.सं.६.९.६)</span></span> इति ज्योतिरुक्तम् । तच्च ज्योतिरग्निसूक्तत्वात् प्रसिद्धेश्चाग्निरेवेति प्राप्तम् । अत आह –

<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)</span></span> इत्युक्तम् । तच्च गुहानिहितम् <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘वि मे कर्णा पतयतो विचक्षुर्वीदं ज्योतिर्हृदय आहितं यत् । विमे मनश्चरति दूर आधीः किं स्विद् वक्ष्यामि किमु नो मनिष्ये’(ऋ.सं.६.९.६)</span></span> इति ज्योतिरुक्तम् । तच्च ज्योतिरग्निसूक्तत्वात् प्रसिद्धेश्चाग्निरेवेति प्राप्तम् । अत आह –</div>

</div>

Line 1,272:

प्राणो विष्णुरित्युक्तम् । तत्र<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘ता वा एताः शीर्षन् श्रियः श्रिताश्चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् प्राणः’(ऐ.आ.२.१.४)</span></span> इत्यत्र प्राणस्य विष्णुत्वं न युज्यते(विद्यते) । इन्द्रियैः सहाभिधानादित्यत आह-

<div class="leading-bhashya-line">प्राणो विष्णुरित्युक्तम् । तत्र<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘ता वा एताः शीर्षन् श्रियः श्रिताश्चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् प्राणः’(ऐ.आ.२.१.४)</span></span> इत्यत्र प्राणस्य विष्णुत्वं न युज्यते(विद्यते) । इन्द्रियैः सहाभिधानादित्यत आह-</div>

</div>

Line 1,375:

=== द्वितीयः पादः ===

लिङ्गात्मकानां शब्दानां विष्णौ प्रवृत्तिं दर्शयति अस्मिन् पादे प्राधान्येन ।

<div class="introduction-line">लिङ्गात्मकानां शब्दानां विष्णौ प्रवृत्तिं दर्शयति अस्मिन् पादे प्राधान्येन ।</div>

<span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘ब्रह्म ततमम्’(ऐ.आ.२.४.३)</span> इति सर्वगतत्वमुक्तं विष्णोः ।

तच्च <span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘तस्यैतस्यासावादित्यो रसः’(ऐ.आ.३.२.३)</span> इत्यादिनाऽऽदित्यस्य प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत् ।

<div class="introduction-line">तच्च <span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘तस्यैतस्यासावादित्यो रसः’(ऐ.आ.३.२.३)</span> इत्यादिनाऽऽदित्यस्य प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत् ।</div>

</div>

Line 1,432:

न चादित्यशब्दाच्चक्षुर्मयत्वादेश्च जीव इति वाच्यम् ।

<div class="leading-bhashya-line">न चादित्यशब्दाच्चक्षुर्मयत्वादेश्च जीव इति वाच्यम् ।</div>

</div>

Line 1,572:

‘जन्माद्यस्य यतः’(ब्र.सू.१.१.२) इत्युक्तम् । तत्रात्तृत्वं,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत । सर्वां वा अत्तीति तददितेरदितित्वम्’(बृ.उ.३.२.५)</span></span> इत्यदितेः प्रतीयते ।

<div class="leading-bhashya-line">‘जन्माद्यस्य यतः’(ब्र.सू.१.१.२) इत्युक्तम् । तत्रात्तृत्वं,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत । सर्वां वा अत्तीति तददितेरदितित्वम्’(बृ.उ.३.२.५)</span></span> इत्यदितेः प्रतीयते ।</div>

</div>

‘स यद्यदेवासृजत’ इति पुल्लिङ्गम् च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)</span></span>इतिवत् (इत्यादिवत्) । अत्रोच्यते –

<div class="leading-bhashya-line">‘स यद्यदेवासृजत’ इति पुल्लिङ्गम् च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)</span></span>इतिवत् (इत्यादिवत्) । अत्रोच्यते –</div>

</div>

Line 1,630:

सर्वात्रैकः परः उक्तः ।

</div>

<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।<br/> छायाऽऽतपौ ब्रह्मविदो वदन्ति पञ्चाग्नयो ये च त्रिनाचिकेताः’ ।(क.उ.१.३.१)</span></span><br/> इति पिबन्तौ प्रतीयेते, तौ कौ ? इति । उच्यते ।

<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।<br/> छायाऽऽतपौ ब्रह्मविदो वदन्ति पञ्चाग्नयो ये च त्रिनाचिकेताः’ ।(क.उ.१.३.१)</span></span><br/> इति पिबन्तौ प्रतीयेते, तौ कौ ? इति । उच्यते ।</div>

</div>

Line 1,718:

‘आदित्ये विष्णुः’ इत्युक्तम् ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘य एष आदित्ये पुरुषः सोऽहमस्मि, स एवाहमस्मि’(छां.उ.४.११)</span></span> इत्यादावग्नीनामेवाऽदित्यस्थत्वमुच्यते ।

<div class="leading-bhashya-line">‘आदित्ये विष्णुः’ इत्युक्तम् ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘य एष आदित्ये पुरुषः सोऽहमस्मि, स एवाहमस्मि’(छां.उ.४.११)</span></span> इत्यादावग्नीनामेवाऽदित्यस्थत्वमुच्यते ।</div>

</div>

अतोऽक्ष्यादित्ययोरैक्याद्,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘य एषोऽन्तरक्षिणि पुरुषो दृश्यत’(छां.उ.४.१५)</span></span> इत्यत्राप्यग्निरेवोच्यते ।

<div class="leading-bhashya-line">अतोऽक्ष्यादित्ययोरैक्याद्,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘य एषोऽन्तरक्षिणि पुरुषो दृश्यत’(छां.उ.४.१५)</span></span> इत्यत्राप्यग्निरेवोच्यते ।</div>

</div>

अतः <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">तत् ‘यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्ते, एवम् एवंविधि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३)</span></span> इत्यग्निज्ञानादेव सर्वपापश्लेषात् मोक्षोपपत्तिरिति । अतोऽब्रवीत् (ब्रवीति) –

<div class="leading-bhashya-line">अतः <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">तत् ‘यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्ते, एवम् एवंविधि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३)</span></span> इत्यग्निज्ञानादेव सर्वपापश्लेषात् मोक्षोपपत्तिरिति । अतोऽब्रवीत् (ब्रवीति) –</div>

</div>

Line 1,855:

<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३)</span></span> इत्यादिना अन्तर्याम्युच्यते ।

<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३)</span></span> इत्यादिना अन्तर्याम्युच्यते ।</div>

</div>

तत्र च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘एतदमृतम्’(छां.उ.४.१५.१)</span></span> इत्युक्तममृतत्वमुच्यते । स च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘यस्य पृथिवी शरीरम्’</span></span> इत्यादिना सर्वात्मकत्वात् प्रकृतिस्तत्तज्जीवो वा युक्तः ।

<div class="leading-bhashya-line">तत्र च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘एतदमृतम्’(छां.उ.४.१५.१)</span></span> इत्युक्तममृतत्वमुच्यते । स च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘यस्य पृथिवी शरीरम्’</span></span> इत्यादिना सर्वात्मकत्वात् प्रकृतिस्तत्तज्जीवो वा युक्तः ।</div>

</div>

न हि विष्णोः पृथिव्यादिशरीरत्वमङ्गीक्रियते ? इत्यत आह –

<div class="leading-bhashya-line">न हि विष्णोः पृथिव्यादिशरीरत्वमङ्गीक्रियते ? इत्यत आह –</div>

</div>

Line 1,934:

अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः । तत्र –

<div class="leading-bhashya-line">अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः । तत्र –</div>

</div>

<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यत्तदद्रेश्यम्, अग्राह्यम्, अगोत्रम्, अवर्णम्, अचक्षुःश्रोत्रं, तद् अपाणिपादम् । नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मु.उ.१.१.६)</span></span>इत्युक्त्वा, अतोऽब्रवीत्(ब्रवीति)-

<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यत्तदद्रेश्यम्, अग्राह्यम्, अगोत्रम्, अवर्णम्, अचक्षुःश्रोत्रं, तद् अपाणिपादम् । नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मु.उ.१.१.६)</span></span>इत्युक्त्वा, अतोऽब्रवीत्(ब्रवीति)-</div>

</div>

<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति।<br/>यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)</span></span> इत्युक्त्वा तस्माच्च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘अक्षरात्परतः परः’(मु.उ.२.१.२)</span></span> इति परः प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत्-

<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति।<br/>यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)</span></span> इत्युक्त्वा तस्माच्च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘अक्षरात्परतः परः’(मु.उ.२.१.२)</span></span> इति परः प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत्-</div>

</div>

Line 2,049:

अदृश्यत्वादिगुणेषु सर्वगतत्वं

<div class="leading-bhashya-line">अदृश्यत्वादिगुणेषु सर्वगतत्वं</div>

</div>

<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘यस्त्वेतमेवं प्रादेशमात्रमभिविमानमात्मानं वैश्वानरमुपास्ते’(छां.उ.५.१८.१)</span></span> इति वैश्वानरस्योक्तमित्यत आह –

<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘यस्त्वेतमेवं प्रादेशमात्रमभिविमानमात्मानं वैश्वानरमुपास्ते’(छां.उ.५.१८.१)</span></span> इति वैश्वानरस्योक्तमित्यत आह –</div>

</div>

Line 2,241:

न ह्यन्योपासकोऽन्यं प्राप्नुत इति युज्यत इत्यत आह

<div class="leading-bhashya-line">न ह्यन्योपासकोऽन्यं प्राप्नुत इति युज्यत इत्यत आह</div>

</div>

Line 2,270:

तत्र चान्यत्र च प्रसिद्धानां शब्दानां विष्णौ समन्वयं प्रायेणास्मिन् पादे दर्शयति ।

<div class="leading-bhashya-line">तत्र चान्यत्र च प्रसिद्धानां शब्दानां विष्णौ समन्वयं प्रायेणास्मिन् पादे दर्शयति ।</div>

</div>

विष्णोः परविद्याविषयत्वमुक्तम् । तत्र <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्चसर्वैस्तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(मुण्डक.उ.२.२.५)</span></span> इत्यत्र, <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopashat-id">‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रोऽमाऽऽविशान्तकः’(महाना.उ.३५)</span></span> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bodhayanagruhyasuktam-id">‘प्राणेश्वरः कृत्तिवासाः पिनाकी’(बोधायनगृह्यसूत्रं)</span></span> इत्यादिना रुद्रस्य प्राणाधारत्वप्रतीतेः, <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘स एषोऽन्तरश्चरते बहुधा जायमानः’(मुण्डक.उ.२.२.६)</span></span> इति जीवलिङ्गाच्च तयोः प्राप्तिरित्यत उच्यते –

<div class="leading-bhashya-line">विष्णोः परविद्याविषयत्वमुक्तम् । तत्र <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्चसर्वैस्तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(मुण्डक.उ.२.२.५)</span></span> इत्यत्र, <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopashat-id">‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रोऽमाऽऽविशान्तकः’(महाना.उ.३५)</span></span> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bodhayanagruhyasuktam-id">‘प्राणेश्वरः कृत्तिवासाः पिनाकी’(बोधायनगृह्यसूत्रं)</span></span> इत्यादिना रुद्रस्य प्राणाधारत्वप्रतीतेः, <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘स एषोऽन्तरश्चरते बहुधा जायमानः’(मुण्डक.उ.२.२.६)</span></span> इति जीवलिङ्गाच्च तयोः प्राप्तिरित्यत उच्यते –</div>

</div>

Line 2,443:

‘प्राणो व अशाया भूयान्’ इत्युक्त्वा ‘यो वै भूमा तत्सुखम्’(छां.उ.७.१३.१) इत्युक्तेः तस्यैव भूमत्वप्राप्तिः ।

<div class="leading-bhashya-line">‘प्राणो व अशाया भूयान्’ इत्युक्त्वा ‘यो वै भूमा तत्सुखम्’(छां.उ.७.१३.१) इत्युक्तेः तस्यैव भूमत्वप्राप्तिः ।</div>

</div>

‘उत्क्रान्तप्राणान्’(छां.उ.७.१५.३) इत्यादिलिङ्गात् प्राणशब्दश्च वायुवाचीति अत उच्यते –

<div class="leading-bhashya-line">‘उत्क्रान्तप्राणान्’(छां.उ.७.१५.३) इत्यादिलिङ्गात् प्राणशब्दश्च वायुवाचीति अत उच्यते –</div>

</div>

Line 2,501:

अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः ‘अदृष्टं द्रष्ट्रश्रुतं श्रोतृ’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना, ‘अहं सोममाहनसं भिभर्मि’(ऋ.सं.१०.१२५.२) इत्यादेश्च तस्यापि सम्भवान् मध्यमाक्षरस्योक्ता इति अतो ब्रूते –

<div class="leading-bhashya-line">अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः ‘अदृष्टं द्रष्ट्रश्रुतं श्रोतृ’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना, ‘अहं सोममाहनसं भिभर्मि’(ऋ.सं.१०.१२५.२) इत्यादेश्च तस्यापि सम्भवान् मध्यमाक्षरस्योक्ता इति अतो ब्रूते –</div>

</div>

Line 2,596:

‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१) इत्यादिना सतः स्रष्टृत्वमुच्यते ।

<div class="leading-bhashya-line">‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१) इत्यादिना सतः स्रष्टृत्वमुच्यते ।</div>

</div>

तच्च सत् ‘बहुस्यां प्रजायेय’(छां.उ.६.२.३) इति परिणामप्रतीतेर्न विष्णुः ।

<div class="leading-bhashya-line">तच्च सत् ‘बहुस्यां प्रजायेय’(छां.उ.६.२.३) इति परिणामप्रतीतेर्न विष्णुः ।</div>

</div>

स हि ‘अविकारः सदा शुद्धो नित्य आत्मा सदा हरिः’ इत्यादिनाऽविकारः प्रसिद्धः इति। अतोऽब्रवीति-

<div class="leading-bhashya-line">स हि ‘अविकारः सदा शुद्धो नित्य आत्मा सदा हरिः’ इत्यादिनाऽविकारः प्रसिद्धः इति। अतोऽब्रवीति-</div>

</div>

Line 2,641:

चन्द्रादित्याद्याधारत्वं विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘एस्मिन् ब्रह्म पुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्नन्तर आकाशः’,‘किं तदत्र विद्यते.....’(छां.उ.८.१.२), ‘उभे अस्मिन् द्यावा पृथिवी अन्तरेव समाहिते । उभावग्निश्च वायुश्च सूर्याचन्द्रमसावुभौ । विद्युन्नक्षत्राणि’(छां.उ.८.१.३) इत्यादिनाऽऽकाशस्य प्रतीयते ।

<div class="leading-bhashya-line">चन्द्रादित्याद्याधारत्वं विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘एस्मिन् ब्रह्म पुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्नन्तर आकाशः’,‘किं तदत्र विद्यते.....’(छां.उ.८.१.२), ‘उभे अस्मिन् द्यावा पृथिवी अन्तरेव समाहिते । उभावग्निश्च वायुश्च सूर्याचन्द्रमसावुभौ । विद्युन्नक्षत्राणि’(छां.उ.८.१.३) इत्यादिनाऽऽकाशस्य प्रतीयते ।</div>

</div>

स चाकाशो न विष्णुः । ‘तस्यान्ते सुषिरं सूक्ष्मं तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितम्’(महा.ना.उ.११) इति श्रुतेरित्यत आह-

<div class="leading-bhashya-line">स चाकाशो न विष्णुः । ‘तस्यान्ते सुषिरं सूक्ष्मं तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितम्’(महा.ना.उ.११) इति श्रुतेरित्यत आह-</div>

</div>

Line 2,867:

अदृश्यत्वादयः परमेश्वरगुणा उक्ताः । ‘तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’, ‘तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् । कथं नु तद् विजानीयाम्.....’(क.उ.५.१२,१४) इत्यादिना ज्ञानिसुखस्याप्यनिर्देश्यत्वम्, अज्ञेयत्वं चोच्यते ? इत्यतो वक्ति-

<div class="leading-bhashya-line">अदृश्यत्वादयः परमेश्वरगुणा उक्ताः । ‘तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’, ‘तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् । कथं नु तद् विजानीयाम्.....’(क.उ.५.१२,१४) इत्यादिना ज्ञानिसुखस्याप्यनिर्देश्यत्वम्, अज्ञेयत्वं चोच्यते ? इत्यतो वक्ति-</div>

</div>

Line 2,927:

‘विष्णुरेव जिज्ञास्यः’ इत्युक्तम् । तत्र-

<div class="leading-bhashya-line">‘विष्णुरेव जिज्ञास्यः’ इत्युक्तम् । तत्र-</div>

</div>

‘ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति। मध्ये वामनमासीनं विश्वेदेवा उपासते’(क.उ.५.६)

<div class="leading-bhashya-line">‘ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति। मध्ये वामनमासीनं विश्वेदेवा उपासते’(क.उ.५.६)</div>

</div>

इति सर्वदेवोपास्यः कश्चित् प्रतीयते । स च ‘एवमेवैष प्राण इतरान् प्राणान् पृथगेव सन्निधत्ते’(प्रश्न.उ.३.४), ‘योऽयं मध्यमः प्राणः’(बृ.उ.३.५.२१),‘कुविदङ्ग’(ऋ.सं.७.९१.१) इत्यादिना प्राणव्यवस्थापकत्वात्, मध्यमत्वात्, सर्वदेवोपास्यत्वाच्च वायुरेवेति प्रतीयते । अतोऽब्रवीत् ॥

<div class="leading-bhashya-line">इति सर्वदेवोपास्यः कश्चित् प्रतीयते । स च ‘एवमेवैष प्राण इतरान् प्राणान् पृथगेव सन्निधत्ते’(प्रश्न.उ.३.४), ‘योऽयं मध्यमः प्राणः’(बृ.उ.३.५.२१),‘कुविदङ्ग’(ऋ.सं.७.९१.१) इत्यादिना प्राणव्यवस्थापकत्वात्, मध्यमत्वात्, सर्वदेवोपास्यत्वाच्च वायुरेवेति प्रतीयते । अतोऽब्रवीत् ॥</div>

</div>

Line 2,989:

मनुष्याणामेव वेदविद्यायाम् अधिकार इत्युक्तम् । तिर्यगाद्यपेक्षयैव मनुष्यत्वविशेषणमुक्तं, न तु देवाद्यपेक्षयेत्याह-

<div class="leading-bhashya-line">मनुष्याणामेव वेदविद्यायाम् अधिकार इत्युक्तम् । तिर्यगाद्यपेक्षयैव मनुष्यत्वविशेषणमुक्तं, न तु देवाद्यपेक्षयेत्याह-</div>

</div>

Line 3,175:

‘मनुष्याधिकारत्वात्’ इत्युक्तेऽविशेषात् शूद्रस्यापि ‘अह हारे त्वा शूद्र’(छां.उ.४.२.३) इति पौत्रायणोक्तेरधिकार इत्यत आह –

<div class="leading-bhashya-line">‘मनुष्याधिकारत्वात्’ इत्युक्तेऽविशेषात् शूद्रस्यापि ‘अह हारे त्वा शूद्र’(छां.उ.४.२.३) इति पौत्रायणोक्तेरधिकार इत्यत आह –</div>

</div>

Line 3,328:

‘यदिदं किञ्च जगत्सर्वं प्राण एजति निःसृतम् । महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति’ इत्युद्यतवज्रज्ञानान्मोक्षः प्रतीयते । इत्यतोऽब्रवीत्-

<div class="leading-bhashya-line">‘यदिदं किञ्च जगत्सर्वं प्राण एजति निःसृतम् । महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति’ इत्युद्यतवज्रज्ञानान्मोक्षः प्रतीयते । इत्यतोऽब्रवीत्-</div>

</div>

Line 3,371:

हृदय आहितं ज्योतिः परमात्मेत्युक्तम् । तत्र ‘योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इत्यत्र ‘उभौ लोकावनुसञ्चरति’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इति वचनाज्जीव इति प्रतीयत इत्यत उच्यते –

<div class="leading-bhashya-line">हृदय आहितं ज्योतिः परमात्मेत्युक्तम् । तत्र ‘योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इत्यत्र ‘उभौ लोकावनुसञ्चरति’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इति वचनाज्जीव इति प्रतीयत इत्यत उच्यते –</div>

</div>

Line 3,402:

सर्वाधारत्वम् विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘आकाशो वै नाम नामरूपयोर्निर्वहिता’(छां.उ.८.१४.१) इत्यत्राकाशस्य प्रतीयते । वै नामेति प्रसिद्धोपदेशात् । प्रसिद्धाकाशश्चाङ्गीकर्तव्य इत्यत उच्यते –

<div class="leading-bhashya-line">सर्वाधारत्वम् विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘आकाशो वै नाम नामरूपयोर्निर्वहिता’(छां.उ.८.१४.१) इत्यत्राकाशस्य प्रतीयते । वै नामेति प्रसिद्धोपदेशात् । प्रसिद्धाकाशश्चाङ्गीकर्तव्य इत्यत उच्यते –</div>

</div>

Line 3,439:

असङ्गत्वं परमात्मन उक्तम् । तच्च ‘स यत् तत्र किञ्चित् पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवत्यसङ्गो ह्ययं पुरुषः’ इति स्वप्नादिद्रष्टुः प्रतीयते ।

<div class="leading-bhashya-line">असङ्गत्वं परमात्मन उक्तम् । तच्च ‘स यत् तत्र किञ्चित् पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवत्यसङ्गो ह्ययं पुरुषः’ इति स्वप्नादिद्रष्टुः प्रतीयते ।</div>

</div>

स च जीवः प्रसिद्धेरित्यतो वक्ति –

<div class="leading-bhashya-line">स च जीवः प्रसिद्धेरित्यतो वक्ति –</div>

</div>

Line 3,468:

‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२२)) इति ब्राह्मणस्यापि नित्यमहिमा प्रतीयते ।

<div class="leading-bhashya-line">‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२२)) इति ब्राह्मणस्यापि नित्यमहिमा प्रतीयते ।</div>

</div>

स च ब्राह्मणः ‘स वा एष महानज आत्मा’(शत.ब्रा.१४.७.२.२९) इत्यजशब्दाद्विरिञ्च इति प्राप्तम् ।

<div class="leading-bhashya-line">स च ब्राह्मणः ‘स वा एष महानज आत्मा’(शत.ब्रा.१४.७.२.२९) इत्यजशब्दाद्विरिञ्च इति प्राप्तम् ।</div>

</div>

देवानां च विद्याकर्मणोः पदप्राप्तिः सूचिता ‘तदुपर्यपि’(ब्र.सू.१.३.२८) इति । अतो ब्रवीति –

<div class="leading-bhashya-line">देवानां च विद्याकर्मणोः पदप्राप्तिः सूचिता ‘तदुपर्यपि’(ब्र.सू.१.३.२८) इति । अतो ब्रवीति –</div>

</div>

Line 3,511:

॥ श्रुतिलिङ्गादिभिः अन्यत्रैव प्रसिद्धनामापि शब्दानां सामस्त्येन विशेषहेतुभिः विष्णावेव प्रवृत्तिं दर्शयत्यस्मिन् पादे ।

<div class="leading-bhashya-line">॥ श्रुतिलिङ्गादिभिः अन्यत्रैव प्रसिद्धनामापि शब्दानां सामस्त्येन विशेषहेतुभिः विष्णावेव प्रवृत्तिं दर्शयत्यस्मिन् पादे ।</div>

</div>

Line 3,732:

‘वसन्ते वसन्ते ज्योतिषा यजेत’(आप.श्रौ.सू.२०.२.५) इत्यादि कर्माभिधायकस्य कर्मक्रमादि विरोधात् न युज्यते ? इत्यत आह –

<div class="leading-bhashya-line">‘वसन्ते वसन्ते ज्योतिषा यजेत’(आप.श्रौ.सू.२०.२.५) इत्यादि कर्माभिधायकस्य कर्मक्रमादि विरोधात् न युज्यते ? इत्यत आह –</div>

</div>

Line 3,791:

पञ्च पञ्चजनानाह –

<div class="leading-bhashya-line">पञ्च पञ्चजनानाह –</div>

</div>

Line 3,833:

अवान्तरकारणत्वेनापि स एवोच्यत इति वक्ति-

<div class="leading-bhashya-line">अवान्तरकारणत्वेनापि स एवोच्यत इति वक्ति-</div>

</div>

Line 3,858:

सर्वशब्दानां परमात्मवाचकत्वे कथमन्यत्र व्यवहारः ? इत्यतो ब्रवीति-

<div class="leading-bhashya-line">सर्वशब्दानां परमात्मवाचकत्वे कथमन्यत्र व्यवहारः ? इत्यतो ब्रवीति-</div>

</div>

Line 3,885:

तर्हि कथं तेषां शब्दानां जगति प्रसिद्धिः ?-

<div class="leading-bhashya-line">तर्हि कथं तेषां शब्दानां जगति प्रसिद्धिः ?-</div>

</div>

Line 4,030:

स्त्रीशब्दा अपि तस्मिन्नेवेत्याह-

<div class="leading-bhashya-line">स्त्रीशब्दा अपि तस्मिन्नेवेत्याह-</div>

</div>

Line 4,230:

उक्तेऽर्थेऽविरोधं दर्शयति अनेनाध्यायेन । प्रथमपादे युक्त्यविरोधम् । प्रथमतः स्मृत्यविरोधं दर्शयति-

<div class="introduction-line">उक्तेऽर्थेऽविरोधं दर्शयति अनेनाध्यायेन । प्रथमपादे युक्त्यविरोधम् । प्रथमतः स्मृत्यविरोधं दर्शयति-</div>

</div>

Line 4,357:

‘मृदब्रवीत्’(श.ब्रा.६.१.३),‘आपोऽब्रुवन्’(श.ब्रा.६.१.३), इत्यादिवचनाद् युक्तिविरुद्धो वेद इति । अतोऽब्रवीत्-

<div class="leading-bhashya-line">‘मृदब्रवीत्’(श.ब्रा.६.१.३),‘आपोऽब्रुवन्’(श.ब्रा.६.१.३), इत्यादिवचनाद् युक्तिविरुद्धो वेद इति । अतोऽब्रवीत्-</div>

</div>

Line 4,405:

‘असदेवेदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१)‘असतः सदजायत’(ऋ.सं.१०.७२.३) इत्यादिनाऽसतः कारणत्वोक्तेर्विरोध इत्यतो वक्ति-

<div class="leading-bhashya-line">‘असदेवेदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१)‘असतः सदजायत’(ऋ.सं.१०.७२.३) इत्यादिनाऽसतः कारणत्वोक्तेर्विरोध इत्यतो वक्ति-</div>

</div>

Line 4,660:

‘अद्भ्यः सम्भूतः पृथिव्यै रसाच्च’(तै.आ.३.१६) इत्यादिना साधनान्तरप्रतीतेः कथमनुपलब्धिरित्यत आह-

<div class="leading-bhashya-line">‘अद्भ्यः सम्भूतः पृथिव्यै रसाच्च’(तै.आ.३.१६) इत्यादिना साधनान्तरप्रतीतेः कथमनुपलब्धिरित्यत आह-</div>

</div>

Line 4,813:

जीवकर्तृपक्षः श्रुतिप्राप्तो विस्तरान्निराक्रियते-

<div class="leading-bhashya-line">जीवकर्तृपक्षः श्रुतिप्राप्तो विस्तरान्निराक्रियते-</div>

</div>

Line 5,108:

यत् प्रयोजनार्थं सृष्ट्यादिस्तदूनत्वान्नपूर्णतेत्यत आह –

<div class="leading-bhashya-line">यत् प्रयोजनार्थं सृष्ट्यादिस्तदूनत्वान्नपूर्णतेत्यत आह –</div>

</div>

Line 5,162:

सर्वकर्तृत्वे वैषम्यनैर्घृण्ये तस्येत्यतो वक्ति-

</div>

Line 5,245:

अवशिष्टैरुपसंहरति-

<div class="leading-bhashya-line">अवशिष्टैरुपसंहरति-</div>

</div>

Line 5,263:

=== द्वितीयः पादः ===

‘इतरेषां चानुपलब्धेः’(ब्र.सू.२.१.२) इति सामान्यनिराकरणं समयानां कृतम्। विशेषतो निराकरोत्यस्मिन् पादे ।

<div class="introduction-line">‘इतरेषां चानुपलब्धेः’(ब्र.सू.२.१.२) इति सामान्यनिराकरणं समयानां कृतम्। विशेषतो निराकरोत्यस्मिन् पादे ।</div>

</div>

अचेतनप्रवृत्तिमतं प्रथमतो निराकरोति –

<div class="introduction-line">अचेतनप्रवृत्तिमतं प्रथमतो निराकरोति –</div>

</div>

Line 5,360:

सेश्वरसाङ्ख्यमतं निराकरोति । यथा पृथिव्या एव पर्जन्यानुगृहीतं तृणादिकम् उत्पद्यते, एवं प्रधानाद् ईश्वरानुगृहीतं जगदित्यतो ब्रवीति-

<div class="leading-bhashya-line">सेश्वरसाङ्ख्यमतं निराकरोति । यथा पृथिव्या एव पर्जन्यानुगृहीतं तृणादिकम् उत्पद्यते, एवं प्रधानाद् ईश्वरानुगृहीतं जगदित्यतो ब्रवीति-</div>

</div>

Line 5,403:

लोकायतिकपक्षं निराकरोति-

<div class="leading-bhashya-line">लोकायतिकपक्षं निराकरोति-</div>

</div>

Line 5,428:

पुरुषोपसर्जनप्रकृतिकर्तृत्ववादमपाकरोति –

<div class="leading-bhashya-line">पुरुषोपसर्जनप्रकृतिकर्तृत्ववादमपाकरोति –</div>

</div>

Line 5,476:

प्रकृत्युपसर्जनपुरुषकर्तृत्ववादमपाकरोति –

<div class="leading-bhashya-line">प्रकृत्युपसर्जनपुरुषकर्तृत्ववादमपाकरोति –</div>

</div>

Line 5,524:

परमाण्वारम्भवादमपाकरोति –

<div class="leading-bhashya-line">परमाण्वारम्भवादमपाकरोति –</div>

</div>

Line 5,663:

परमाणुपुञ्जवादिमतं निरा(अपा)करोति-

<div class="leading-bhashya-line">परमाणुपुञ्जवादिमतं निरा(अपा)करोति-</div>

</div>

Line 5,819:

शून्यवादमपाकरोति-

<div class="leading-bhashya-line">शून्यवादमपाकरोति-</div>

</div>

Line 5,901:

विज्ञानवादमपाकरोति-

<div class="leading-bhashya-line">विज्ञानवादमपाकरोति-</div>

</div>

Line 5,960:

स्याद्वादिमतं दूषयति-

<div class="leading-bhashya-line">स्याद्वादिमतं दूषयति-</div>

</div>

Line 6,036:

पाशुपतमतमपाकरोति-

<div class="leading-bhashya-line">पाशुपतमतमपाकरोति-</div>

</div>

Line 6,159:

शक्तिपक्षं दूषयति-

<div class="leading-bhashya-line">शक्तिपक्षं दूषयति-</div>

</div>

Line 6,228:

=== तृतीयः पादः ===

जीवपरमात्माधिभूताधिदैवेषु श्रुतीनां परस्परविरोधमपाकरोत्यनेन पादेन।

<div class="introduction-line">जीवपरमात्माधिभूताधिदैवेषु श्रुतीनां परस्परविरोधमपाकरोत्यनेन पादेन।</div>

</div>

Line 6,408:

‘अथ ह नित्याश्चानित्याश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यनित्यानि । वायुर्वाव नित्यो वायुना हि सर्वाणि भूतानि नेनीयन्ते’

<div class="leading-bhashya-line">‘अथ ह नित्याश्चानित्याश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यनित्यानि । वायुर्वाव नित्यो वायुना हि सर्वाणि भूतानि नेनीयन्ते’</div>

</div>

‘अथ ह चेतनाश्चाचेतनाश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यचेतनानि । वायुर्वाव चेतनो वायुना हि सर्वाणि भूतानि विज्ञायन्ते’ ।

<div class="leading-bhashya-line">‘अथ ह चेतनाश्चाचेतनाश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यचेतनानि । वायुर्वाव चेतनो वायुना हि सर्वाणि भूतानि विज्ञायन्ते’ ।</div>

</div>

‘कुविदङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यास आसन् । ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्नुषसं सूर्येण’(ऋ.सं.७.१९.१।

<div class="leading-bhashya-line">‘कुविदङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यास आसन् । ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्नुषसं सूर्येण’(ऋ.सं.७.१९.१।</div>

</div>

‘सा वा एषा देवताऽनादिर्योऽयं पवते’ इति ।

<div class="leading-bhashya-line">‘सा वा एषा देवताऽनादिर्योऽयं पवते’ इति ।</div>

</div>

‘यस्यानाऽदिर्न मध्यं नान्तो नोदयो न निम्लोचः’।इत्यादिश्रुतिभ्यो वायोरनुत्पत्तिरित्यतो ब्रवीति –

<div class="leading-bhashya-line">‘यस्यानाऽदिर्न मध्यं नान्तो नोदयो न निम्लोचः’।इत्यादिश्रुतिभ्यो वायोरनुत्पत्तिरित्यतो ब्रवीति –</div>

</div>

Line 6,584:

‘ता आप ऐक्षन्त बह्व्यः स्यामः प्रजायेमहीति । ता अन्नमसृजन्त’(छां.उ.६.२) इत्यद्भ्योऽन्नसृष्टिः श्रूयते ।‘अद्भ्यः पृथिवी’(तै.उ.२.१) इति कुत्रचित् पृथिवीसृष्टिः । अतो विरुद्धत्वादप्रामाण्यमित्यतो वक्तिः –

<div class="leading-bhashya-line">‘ता आप ऐक्षन्त बह्व्यः स्यामः प्रजायेमहीति । ता अन्नमसृजन्त’(छां.उ.६.२) इत्यद्भ्योऽन्नसृष्टिः श्रूयते ।‘अद्भ्यः पृथिवी’(तै.उ.२.१) इति कुत्रचित् पृथिवीसृष्टिः । अतो विरुद्धत्वादप्रामाण्यमित्यतो वक्तिः –</div>

</div>

Line 6,627:

‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रो मा विशान्तकस्तेनान्नेनाप्यायस्व’(म.ना.उ.१६.२) इत्यादिनाऽन्यः संहर्ता प्रतीयत इत्यतो ब्रूते –

<div class="leading-bhashya-line">‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रो मा विशान्तकस्तेनान्नेनाप्यायस्व’(म.ना.उ.१६.२) इत्यादिनाऽन्यः संहर्ता प्रतीयत इत्यतो ब्रूते –</div>

</div>

Line 6,676:

‘अत एव हीदं परात् क्रमादुत्पद्यते क्रमाद् विलीयते नासावुदेति नास्तमेति’ इति भाल्लवेयश्रुतौ क्रमाल्लयः प्रतीयते ।

<div class="leading-bhashya-line">‘अत एव हीदं परात् क्रमादुत्पद्यते क्रमाद् विलीयते नासावुदेति नास्तमेति’ इति भाल्लवेयश्रुतौ क्रमाल्लयः प्रतीयते ।</div>

</div>

‘अक्षरात् परमादेव सर्वमुत्पद्यते क्रमात् ।<br/> व्युत्क्रमाद् विलयश्चैव तस्मिन्नेव परात्मनि’ ॥इति चतुर्वेदशिखायां व्युत्क्रमाल्लयः प्रतीयते । अत आह

<div class="leading-bhashya-line">‘अक्षरात् परमादेव सर्वमुत्पद्यते क्रमात् ।<br/> व्युत्क्रमाद् विलयश्चैव तस्मिन्नेव परात्मनि’ ॥इति चतुर्वेदशिखायां व्युत्क्रमाल्लयः प्रतीयते । अत आह</div>

</div>

Line 6,806:

‘नित्यो नित्यानाम्’(कठ.उ.५.१३) इति जीवस्यापि नित्यत्वमुक्तम् ।‘सर्व एते चिदात्मानो व्युच्चरन्ति’ इत्युत्पत्तिरुच्यते । अतो विरोध इत्यत आह –

<div class="leading-bhashya-line">‘नित्यो नित्यानाम्’(कठ.उ.५.१३) इति जीवस्यापि नित्यत्वमुक्तम् ।‘सर्व एते चिदात्मानो व्युच्चरन्ति’ इत्युत्पत्तिरुच्यते । अतो विरोध इत्यत आह –</div>

</div>

Line 6,854:

‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च सर्वात्मानः सर्वरूपा अनन्ताः’ इति काषायणश्रुतौ व्याप्तत्वं प्रतीयते ।

<div class="leading-bhashya-line">‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च सर्वात्मानः सर्वरूपा अनन्ताः’ इति काषायणश्रुतौ व्याप्तत्वं प्रतीयते ।</div>

</div>

‘अणुर्ह्येष आत्मा यं वा एते सिनीतः । पुण्यं च पापं च’ इति गौपवनश्रुतावणुत्वमित्यतो विरोध इति । अतो ब्रवीति-

<div class="leading-bhashya-line">‘अणुर्ह्येष आत्मा यं वा एते सिनीतः । पुण्यं च पापं च’ इति गौपवनश्रुतावणुत्वमित्यतो विरोध इति । अतो ब्रवीति-</div>

</div>

Line 6,885:

तत्र स्वातन्त्र्य प्रतीतेः, ।

<div class="leading-bhashya-line">तत्र स्वातन्त्र्य प्रतीतेः, ।</div>

</div>

‘एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रमीयते। एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम्’ ॥ इत्यादेश्च स्वयमेवेत्यतो वक्ति –

<div class="leading-bhashya-line">‘एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रमीयते। एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम्’ ॥ इत्यादेश्च स्वयमेवेत्यतो वक्ति –</div>

</div>

Line 7,047:

‘स नित्यो निरवयवः पुण्ययुक् पापयुक् च स इमं लोकममुं चाऽवर्तते स विमुच्यते स एकधा न सप्तधा न शतधा’ इति गौपवनश्रुतावेकस्याबहुत्वं प्रतीयते ।

<div class="leading-bhashya-line">‘स नित्यो निरवयवः पुण्ययुक् पापयुक् च स इमं लोकममुं चाऽवर्तते स विमुच्यते स एकधा न सप्तधा न शतधा’ इति गौपवनश्रुतावेकस्याबहुत्वं प्रतीयते ।</div>

</div>

‘स पञ्चधा स सप्तधा स दशधा भवति स शतधा च सहस्रधा स गच्छति स मुच्यते’ इति पाराशर्यायणश्रुतौ बहुरूपत्वं प्रतीयते ।

<div class="leading-bhashya-line">‘स पञ्चधा स सप्तधा स दशधा भवति स शतधा च सहस्रधा स गच्छति स मुच्यते’ इति पाराशर्यायणश्रुतौ बहुरूपत्वं प्रतीयते ।</div>

</div>

अतो विरोधं परिहरति-

<div class="leading-bhashya-line">अतो विरोधं परिहरति-</div>

</div>

Line 7,086:

‘तत्वमसि’(छां.उ.६.८.७),‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.४.१०) इत्यादिषु जीवस्य परेणाभेदः प्रतीयते ।‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(श्वे.उ.६.१३) ‘द्वा सुपर्णा’(श्वे.उ.४.६) इत्यादिषु भेदः। अत उच्यते-

<div class="leading-bhashya-line">‘तत्वमसि’(छां.उ.६.८.७),‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.४.१०) इत्यादिषु जीवस्य परेणाभेदः प्रतीयते ।‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(श्वे.उ.६.१३) ‘द्वा सुपर्णा’(श्वे.उ.४.६) इत्यादिषु भेदः। अत उच्यते-</div>

</div>

Line 7,134:

जीवास्याप्युत्पत्तिरुक्ता । अतस्तस्य ‘सोऽनादिना पुण्येन पापेन चानुबद्धः। परेण निर्मुक्त आनन्त्याय कल्पते’(छां.उ.३.१४.१) इत्यानादिकर्मसम्बन्ध आनन्त्यावाप्तिश्च न युज्यत इत्यत आह –

<div class="leading-bhashya-line">जीवास्याप्युत्पत्तिरुक्ता । अतस्तस्य ‘सोऽनादिना पुण्येन पापेन चानुबद्धः। परेण निर्मुक्त आनन्त्याय कल्पते’(छां.उ.३.१४.१) इत्यानादिकर्मसम्बन्ध आनन्त्यावाप्तिश्च न युज्यत इत्यत आह –</div>

</div>

Line 7,171:

‘विज्ञानात्मा सह देवैश्च सर्वैः’(प्र.४.११),‘स आनन्दः स बलः स ओजः स परेणामुं लोकं नीयते स विमुच्यते’ इति जीवस्य ज्ञानानन्दादिरूपत्वमुच्यते ।

<div class="leading-bhashya-line">‘विज्ञानात्मा सह देवैश्च सर्वैः’(प्र.४.११),‘स आनन्दः स बलः स ओजः स परेणामुं लोकं नीयते स विमुच्यते’ इति जीवस्य ज्ञानानन्दादिरूपत्वमुच्यते ।</div>

</div>

स दुःखाद् विमुक्त आनन्दी भवति सोऽज्ञानाद् विमुक्तो ज्ञानी भवति सोऽबलाद् विमुक्तो बली भवति। स नित्यो निरातङ्कोऽतिष्ठते’ इति पैङ्गीश्रुतौ अनानन्दादिरूपत्वं प्रतीयते । अत आह –

<div class="leading-bhashya-line">स दुःखाद् विमुक्त आनन्दी भवति सोऽज्ञानाद् विमुक्तो ज्ञानी भवति सोऽबलाद् विमुक्तो बली भवति। स नित्यो निरातङ्कोऽतिष्ठते’ इति पैङ्गीश्रुतौ अनानन्दादिरूपत्वं प्रतीयते । अत आह –</div>

</div>

Line 7,229:

ईश्वरस्यैव कर्तृत्वमुक्तम् । ‘यत् कर्म कुरुते तद् अभिसम्पद्यते’(बृ.उ.६.४.५) इति जीवस्योपलभ्यते । अत आह-

<div class="leading-bhashya-line">ईश्वरस्यैव कर्तृत्वमुक्तम् । ‘यत् कर्म कुरुते तद् अभिसम्पद्यते’(बृ.उ.६.४.५) इति जीवस्योपलभ्यते । अत आह-</div>

</div>

Line 7,330:

कुतः ? –

</div>

Line 7,441:

‘अंशा एव हीमे जीवा अंशी हि परमेश्वरः ।<br/> स्वयमंशैरिदं सर्वं कारयत्यचलो हरिः’ ॥ इति गौपवनश्रुतौ अंशत्वं जीवस्योपलभ्यते ।

<div class="leading-bhashya-line">‘अंशा एव हीमे जीवा अंशी हि परमेश्वरः ।<br/> स्वयमंशैरिदं सर्वं कारयत्यचलो हरिः’ ॥ इति गौपवनश्रुतौ अंशत्वं जीवस्योपलभ्यते ।</div>

</div>

‘नैवांशो न सम्बन्धो नापेक्ष्यो जीवः परस्य ।<br/> तथाऽपि तु यथायोगं फलदः प्रभुरेकराट् ।<br/> न नियम्यः स कस्यापि स सर्वस्य नियामकः’ ॥ इति च भाल्लवेयश्रुतौ ॥

<div class="leading-bhashya-line">‘नैवांशो न सम्बन्धो नापेक्ष्यो जीवः परस्य ।<br/> तथाऽपि तु यथायोगं फलदः प्रभुरेकराट् ।<br/> न नियम्यः स कस्यापि स सर्वस्य नियामकः’ ॥ इति च भाल्लवेयश्रुतौ ॥</div>

</div>

अतो ब्रवीति-

<div class="leading-bhashya-line">अतो ब्रवीति-</div>

</div>

Line 7,540:

अनंशत्वश्रुतेर्गतिं चाऽह –

<div class="leading-bhashya-line">अनंशत्वश्रुतेर्गतिं चाऽह –</div>

</div>

Line 7,705:

प्रतिबिम्बानां मिथो वैचित्र्ये कारणमाह –

<div class="leading-bhashya-line">प्रतिबिम्बानां मिथो वैचित्र्ये कारणमाह –</div>

</div>

Line 7,757:

=== चतुर्थः पादः ===

युक्तिसहितश्रुतिविरोधं श्रुतीनामपाकरोत्यनेन पादेन ।

<div class="introduction-line">युक्तिसहितश्रुतिविरोधं श्रुतीनामपाकरोत्यनेन पादेन ।</div>

</div>

‘प्राणा एवेदमग्र आसुस्तेभ्यो भूतानि जज्ञिरे । भूतेभ्योऽण्डमण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः । अथ प्राणा एवानादयः प्राणा नित्याः’ इति काषायणश्रुतौ प्राणानामनुत्पत्तिः प्रतीयते(श्रूयते) ।

<div class="introduction-line">‘प्राणा एवेदमग्र आसुस्तेभ्यो भूतानि जज्ञिरे । भूतेभ्योऽण्डमण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः । अथ प्राणा एवानादयः प्राणा नित्याः’ इति काषायणश्रुतौ प्राणानामनुत्पत्तिः प्रतीयते(श्रूयते) ।</div>

</div>

‘नोपादानं हीन्द्रियाणामतोऽनुत्पत्तिरिष्यते ।

<div class="introduction-line">‘नोपादानं हीन्द्रियाणामतोऽनुत्पत्तिरिष्यते ।</div>

उपादानकृता सृष्टिः सर्वलोकेषु दृष्यते’ इति भविष्यत्पर्वणि ॥

<div class="introduction-line">उपादानकृता सृष्टिः सर्वलोकेषु दृष्यते’ इति भविष्यत्पर्वणि ॥</div>

</div>

‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.उ.२.१.३ इति च ।

<div class="introduction-line">‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.उ.२.१.३ इति च ।</div>

</div>

अत उच्यते –

</div>

Line 7,850:

‘द्विधा हैवेन्द्रियाणि नित्यानि चानित्यानि च । तत्र नित्यं मनोऽनादित्वान्न ह्यमनाः पुमांस्तिष्ठत्यनित्यान्यन्यानि’ इति गौपवनश्रुतौ मनसोऽनुत्पत्तिः सयुक्तिका श्रूयते । अत आह-

<div class="leading-bhashya-line">‘द्विधा हैवेन्द्रियाणि नित्यानि चानित्यानि च । तत्र नित्यं मनोऽनादित्वान्न ह्यमनाः पुमांस्तिष्ठत्यनित्यान्यन्यानि’ इति गौपवनश्रुतौ मनसोऽनुत्पत्तिः सयुक्तिका श्रूयते । अत आह-</div>

</div>

Line 7,881:

‘नित्ययाऽनित्यया स्तौमि परमात्मानमच्युतमिति । वाग्वाव नित्या न ह्येषोत्पद्यतेऽस्यां हि श्रुतिरवतिष्ठते’ इति सयुक्तिकं पौष्यायणश्रुतौ वाचोऽनुत्पत्तिरुच्यते । अतो ब्रवीति –

<div class="leading-bhashya-line">‘नित्ययाऽनित्यया स्तौमि परमात्मानमच्युतमिति । वाग्वाव नित्या न ह्येषोत्पद्यतेऽस्यां हि श्रुतिरवतिष्ठते’ इति सयुक्तिकं पौष्यायणश्रुतौ वाचोऽनुत्पत्तिरुच्यते । अतो ब्रवीति –</div>

</div>

Line 7,912:

‘सप्तप्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति श्रुतिः।

<div class="leading-bhashya-line">‘सप्तप्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति श्रुतिः।</div>

</div>

‘सप्तैव मारुता बाह्ये प्राणाः सप्त तथाऽऽत्मनि ।<br/> अधिदैवे तथाऽध्यात्मे सङ्ख्यासाम्यं विदो विदुः’ इति च स्कान्दे।

<div class="leading-bhashya-line">‘सप्तैव मारुता बाह्ये प्राणाः सप्त तथाऽऽत्मनि ।<br/> अधिदैवे तथाऽध्यात्मे सङ्ख्यासाम्यं विदो विदुः’ इति च स्कान्दे।</div>

</div>

‘द्वादश वा एते प्राणा द्वादश मासा द्वादशाऽदित्या द्वादशराशयो द्वादश ग्रहाः’ इति कौण्डिण्यश्रुतौ द्वादशप्राणादृष्यन्ते । अतो वक्ति-

<div class="leading-bhashya-line">‘द्वादश वा एते प्राणा द्वादश मासा द्वादशाऽदित्या द्वादशराशयो द्वादश ग्रहाः’ इति कौण्डिण्यश्रुतौ द्वादशप्राणादृष्यन्ते । अतो वक्ति-</div>

</div>

Line 7,968:

‘दिवीव चक्षुराततम्’(ऋ.सं.१.२२.२०) इति व्याप्तिः प्रतीयते। दूरश्रवणदर्शनादियुक्तिश्च। अणुभिः पश्यत्यणुभिः कृणोति प्राणा वा अणवः प्राणैर्ह्येतद्भवति’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ।

<div class="leading-bhashya-line">‘दिवीव चक्षुराततम्’(ऋ.सं.१.२२.२०) इति व्याप्तिः प्रतीयते। दूरश्रवणदर्शनादियुक्तिश्च। अणुभिः पश्यत्यणुभिः कृणोति प्राणा वा अणवः प्राणैर्ह्येतद्भवति’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ।</div>

</div>

अतो वक्ति-

</div>

Line 7,997:

‘नैष प्राण उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता । अथैनमाहुर्मध्यम इति’ इति मुख्यप्राणस्यानुत्पत्तिः श्रूयते ।<br/>‘यत्प्राप्तिर्यत्परित्याग उत्पत्तिर्मरणं तथा ।<br/> तस्योत्पत्तिर्मृतिश्चैव कथं प्राणस्य युज्यते॥’<br/> इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।‘आत्मत एष प्राणो जायते’(ष.प्र.३.२) इति च । अत आह-

<div class="leading-bhashya-line">‘नैष प्राण उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता । अथैनमाहुर्मध्यम इति’ इति मुख्यप्राणस्यानुत्पत्तिः श्रूयते ।<br/>‘यत्प्राप्तिर्यत्परित्याग उत्पत्तिर्मरणं तथा ।<br/> तस्योत्पत्तिर्मृतिश्चैव कथं प्राणस्य युज्यते॥’<br/> इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।‘आत्मत एष प्राणो जायते’(ष.प्र.३.२) इति च । अत आह-</div>

</div>

Line 8,045:

‘प्राणादिदमाविरासीत् प्राणो धत्ते प्राणे लयमभ्युपैति न प्राणः किञ्चिदाश्रितः’ इत्याग्निवेश्यश्रुतौ ।<br/>‘यदाश्रयादस्य चेष्टा सोऽन्यं कथमुपाश्रयेत् ।<br/> यथा प्राणस्तथा राजा सर्वस्यैकाश्रयो भवेत्॥’ इति च युक्तिर्भारते।<br/>‘प्राणस्यैतद्वशे सर्वं प्राणः परवशे स्थितः । न परः (क)किञ्चिदाश्रित्य वर्तते परमो यतः॥’ इति पैङ्गिश्रुतिः ।

<div class="leading-bhashya-line">‘प्राणादिदमाविरासीत् प्राणो धत्ते प्राणे लयमभ्युपैति न प्राणः किञ्चिदाश्रितः’ इत्याग्निवेश्यश्रुतौ ।<br/>‘यदाश्रयादस्य चेष्टा सोऽन्यं कथमुपाश्रयेत् ।<br/> यथा प्राणस्तथा राजा सर्वस्यैकाश्रयो भवेत्॥’ इति च युक्तिर्भारते।<br/>‘प्राणस्यैतद्वशे सर्वं प्राणः परवशे स्थितः । न परः (क)किञ्चिदाश्रित्य वर्तते परमो यतः॥’ इति पैङ्गिश्रुतिः ।</div>

</div>

अत आह-

</div>

Line 8,109:

‘सर्वे वा एते मुख्यदासाः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इत्यथ प्राणो वाव सम्राट्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।

<div class="leading-bhashya-line">‘सर्वे वा एते मुख्यदासाः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इत्यथ प्राणो वाव सम्राट्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।</div>

</div>

‘प्राणापानादयः सर्वे मुख्यदासा यतेऽनिशम् ।<br/>अतस्तदाज्ञया नित्यं स्वानि कर्माणि कुर्वते’ इति युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।

<div class="leading-bhashya-line">‘प्राणापानादयः सर्वे मुख्यदासा यतेऽनिशम् ।<br/>अतस्तदाज्ञया नित्यं स्वानि कर्माणि कुर्वते’ इति युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।</div>

</div>

‘मुख्यस्यैव स्वरूपाणि प्राणाध्याः पञ्चवायवः ।<br/> स एव प्राणिनां देहे पञ्चधा वर्ततेऽनिशम्’ इति च गौपवनश्रुतिः ।

<div class="leading-bhashya-line">‘मुख्यस्यैव स्वरूपाणि प्राणाध्याः पञ्चवायवः ।<br/> स एव प्राणिनां देहे पञ्चधा वर्ततेऽनिशम्’ इति च गौपवनश्रुतिः ।</div>

</div>

अतो वक्ति-

</div>

Line 8,146:

‘प्राण एवाधस्तात् प्राण उपरिष्ठात् प्राणो मध्यतः प्राणः सर्वतः प्राण एवेदं सर्वम्’ इति प्राणस्य व्याप्तिः प्रतीयते ।

<div class="leading-bhashya-line">‘प्राण एवाधस्तात् प्राण उपरिष्ठात् प्राणो मध्यतः प्राणः सर्वतः प्राण एवेदं सर्वम्’ इति प्राणस्य व्याप्तिः प्रतीयते ।</div>

‘यतः सर्वं जगद्व्याप्य तिष्ठति प्राण एव तु ।

अतो धृतं जगत् सर्वमन्यथा केन धार्यते’ इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।

<div class="leading-bhashya-line">अतो धृतं जगत् सर्वमन्यथा केन धार्यते’ इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।</div>

</div>

‘अणुनैतत् सृज्यतेऽणुनैतद् धार्यतेऽणौ लयमभ्युपैति प्राणो वा अणुः प्राणैः(क्वचित् कोशेषु ‘प्राणे,प्राणो’इति पाठः) ह्येतद्भवति’ इति च सौत्रायणश्रुतिः ॥

<div class="leading-bhashya-line">‘अणुनैतत् सृज्यतेऽणुनैतद् धार्यतेऽणौ लयमभ्युपैति प्राणो वा अणुः प्राणैः(क्वचित् कोशेषु ‘प्राणे,प्राणो’इति पाठः) ह्येतद्भवति’ इति च सौत्रायणश्रुतिः ॥</div>

</div>

अत आह –

</div>

Line 8,181:

करणत्वं प्राणानामुक्तम् ।

<div class="leading-bhashya-line">करणत्वं प्राणानामुक्तम् ।</div>

</div>

‘जीवस्य करणान्याहुः प्राणानेतांस्तु सर्वशः।<br/>यस्मात् तद्वशगा एते दृश्यन्ते सर्वदेहिषु॥’<br/> इति सौत्रायणश्रुतौ सयुक्तिकं जीवकरणत्वं प्रतीयते। ‘ब्रह्मणो वा एतानि करणानि चक्षुः श्रोत्रं मनो वागिति तद्ध्येतैः कारयति’ इति काषायणश्रुतौ । अत आह –

<div class="leading-bhashya-line">‘जीवस्य करणान्याहुः प्राणानेतांस्तु सर्वशः।<br/>यस्मात् तद्वशगा एते दृश्यन्ते सर्वदेहिषु॥’<br/> इति सौत्रायणश्रुतौ सयुक्तिकं जीवकरणत्वं प्रतीयते। ‘ब्रह्मणो वा एतानि करणानि चक्षुः श्रोत्रं मनो वागिति तद्ध्येतैः कारयति’ इति काषायणश्रुतौ । अत आह –</div>

</div>

Line 8,206:

कथं जीवकरणत्वश्रुतिरित्यतो वक्ति –

<div class="leading-bhashya-line">कथं जीवकरणत्वश्रुतिरित्यतो वक्ति –</div>

</div>

Line 8,278:

‘अथेन्द्रियाणि प्राणा वा इन्द्रियाणि प्राणा हीदं द्रवन्ति’ इति सयुक्तिकपौत्रायणश्रुतिः सामान्येन प्राणानामिन्द्रियत्वं वक्ति । ‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुर्मनोबुद्धी तु द्वादशे’ इति च काषायणश्रुतिः । अतः कस्येन्द्रियत्वं निवार्यत इत्यतो वक्ति-

<div class="leading-bhashya-line">‘अथेन्द्रियाणि प्राणा वा इन्द्रियाणि प्राणा हीदं द्रवन्ति’ इति सयुक्तिकपौत्रायणश्रुतिः सामान्येन प्राणानामिन्द्रियत्वं वक्ति । ‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुर्मनोबुद्धी तु द्वादशे’ इति च काषायणश्रुतिः । अतः कस्येन्द्रियत्वं निवार्यत इत्यतो वक्ति-</div>

</div>

Line 8,349:

‘विरिञ्चो वा इदं सर्वं विरेचयति विदधाति ब्रह्मा वाव विरिञ्च एतस्माद्धीमे रूपनामनी’ इति गौपवनश्रुतिः ॥

<div class="leading-bhashya-line">‘विरिञ्चो वा इदं सर्वं विरेचयति विदधाति ब्रह्मा वाव विरिञ्च एतस्माद्धीमे रूपनामनी’ इति गौपवनश्रुतिः ॥</div>

</div>

‘यस्माद्विरेचयेत् सर्वं विरिञ्चस्तेन भण्यते ।<br/>एको हि कर्ता जगतो ब्रह्मैव च चतुर्मुखः’ इति च युक्तिर्ब्राह्मे ।

<div class="leading-bhashya-line">‘यस्माद्विरेचयेत् सर्वं विरिञ्चस्तेन भण्यते ।<br/>एको हि कर्ता जगतो ब्रह्मैव च चतुर्मुखः’ इति च युक्तिर्ब्राह्मे ।</div>

</div>

अथ कस्मादुच्यते परम इति परमाद्ध्येते नामरूपे व्याक्रियेते तस्मादेनमाहुः परम इत्यथ कस्मादुच्यते ब्रह्मेति बृहत्त्वाद् बृंहणच्च(बृंहितत्वाच्च)’ इत्याग्निवेश्यश्रुतिः ।

<div class="leading-bhashya-line">अथ कस्मादुच्यते परम इति परमाद्ध्येते नामरूपे व्याक्रियेते तस्मादेनमाहुः परम इत्यथ कस्मादुच्यते ब्रह्मेति बृहत्त्वाद् बृंहणच्च(बृंहितत्वाच्च)’ इत्याग्निवेश्यश्रुतिः ।</div>

</div>

अत आह-

</div>

Line 8,410:

‘अद्ब्यो हीदमुत्पद्यते आपो वाव मांसमस्थि च भवत्यापः शरीरमाप एवेदं सर्वम्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।

<div class="leading-bhashya-line">‘अद्ब्यो हीदमुत्पद्यते आपो वाव मांसमस्थि च भवत्यापः शरीरमाप एवेदं सर्वम्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।</div>

</div>

‘ अम्मयं तु यतो मांसमतस्तृप्तिश्च मांसतः’ इति च भारते ।

<div class="leading-bhashya-line">‘ अम्मयं तु यतो मांसमतस्तृप्तिश्च मांसतः’ इति च भारते ।</div>

</div>

‘पृथिवी शरीरमाकाशमात्मा’(बृ.उ.५.२.१६) इति च श्रुतिः। अतो ब्रवीति –

<div class="leading-bhashya-line">‘पृथिवी शरीरमाकाशमात्मा’(बृ.उ.५.२.१६) इति च श्रुतिः। अतो ब्रवीति –</div>

</div>

Line 8,457:

कथं तर्हि विशेषवचनम् इत्यत आह-

<div class="leading-bhashya-line">कथं तर्हि विशेषवचनम् इत्यत आह-</div>

</div>

Line 8,503:

=== प्रथमः पादः ===

साधनविचारोऽयमध्यायः । वैराग्यार्थे(य) गत्यादिनिरूपणा प्रथमपादे।

<div class="introduction-line">साधनविचारोऽयमध्यायः । वैराग्यार्थे(य) गत्यादिनिरूपणा प्रथमपादे।</div>

</div>

भूतबन्धो हि बन्धः- ‘भूतबन्धस्तु संसारो मुक्तिस्तेभ्यो विमोचनम्’ इति च वाराहे ।

<div class="introduction-line">भूतबन्धो हि बन्धः- ‘भूतबन्धस्तु संसारो मुक्तिस्तेभ्यो विमोचनम्’ इति च वाराहे ।</div>

तच्च मरणे भवति-

</div>

भूतानां विनिवृत्तिस्तु मरणं समुदाहृतम् ।

<div class="introduction-line">भूतानां विनिवृत्तिस्तु मरणं समुदाहृतम् ।</div>

भूतानां सम्प्रयोगश्च जनिरित्येव पण्डितैः॥’ इति च भारते ॥

<div class="introduction-line">भूतानां सम्प्रयोगश्च जनिरित्येव पण्डितैः॥’ इति च भारते ॥</div>

</div>

अतः किं साधनैः? इत्यत आह-

<div class="introduction-line">अतः किं साधनैः? इत्यत आह-</div>

</div>

Line 8,688:

‘अपाम सोमममृता अभूम’(ऋ.सं.८.४८.३) इत्यादिश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति-

<div class="leading-bhashya-line">‘अपाम सोमममृता अभूम’(ऋ.सं.८.४८.३) इत्यादिश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति-</div>

</div>

Line 8,731:

कृतस्य कर्मणो भोगेन क्षयान्मुक्तिरित्यत आह-

<div class="leading-bhashya-line">कृतस्य कर्मणो भोगेन क्षयान्मुक्तिरित्यत आह-</div>

</div>

Line 8,768:

‘यथेतमेव गच्छति यथेतमागच्छति स भुङ्क्ते स कर्म कुरुते स परिवर्तते’ इति गतिप्रकारेणागतिः प्रतीयते । अतो ब्रूते-

<div class="leading-bhashya-line">‘यथेतमेव गच्छति यथेतमागच्छति स भुङ्क्ते स कर्म कुरुते स परिवर्तते’ इति गतिप्रकारेणागतिः प्रतीयते । अतो ब्रूते-</div>

</div>

Line 8,866:

पुण्याकृतामेव गमनागमने नेतरेषामित्यत आह-

<div class="leading-bhashya-line">पुण्याकृतामेव गमनागमने नेतरेषामित्यत आह-</div>

</div>

Line 8,952:

ईश्वरस्य नरकायुक्तेः ‘सर्वं विसृजति सर्वं विलापयति सर्वं रमयति सर्वं न रमयति सर्वं प्रवर्तयत्यन्तरस्मिन् निविष्टः’ इति कौषारवश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति –

<div class="leading-bhashya-line">ईश्वरस्य नरकायुक्तेः ‘सर्वं विसृजति सर्वं विलापयति सर्वं रमयति सर्वं न रमयति सर्वं प्रवर्तयत्यन्तरस्मिन् निविष्टः’ इति कौषारवश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति –</div>

</div>

Line 8,989:

‘अथैतयोः पथोर्न कतरेण च तानीमानि क्षुद्रमिश्राण्यसकृदावर्तीनि भूतानि भवन्ति जायस्व म्रियस्वेत्येतत् तृतीयं स्थानम्’(छां.उ.५.१०.८) इति गतिस्वातन्त्र्यं भूतानां प्रतीयत इत्यत आह-

<div class="leading-bhashya-line">‘अथैतयोः पथोर्न कतरेण च तानीमानि क्षुद्रमिश्राण्यसकृदावर्तीनि भूतानि भवन्ति जायस्व म्रियस्वेत्येतत् तृतीयं स्थानम्’(छां.उ.५.१०.८) इति गतिस्वातन्त्र्यं भूतानां प्रतीयत इत्यत आह-</div>

</div>

Line 9,020:

‘यत्र दुःखं सुखं तत्र सर्वत्रापि प्रतीयते ।<br/>अपि नीचगतौ किञ्चित् किमु मानुषदेहिनः’ ॥ इति वचनान्महातमस्यपि सुखप्राप्तिरित्यत आह-

<div class="leading-bhashya-line">‘यत्र दुःखं सुखं तत्र सर्वत्रापि प्रतीयते ।<br/>अपि नीचगतौ किञ्चित् किमु मानुषदेहिनः’ ॥ इति वचनान्महातमस्यपि सुखप्राप्तिरित्यत आह-</div>

</div>

Line 9,125:

‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’(छां.उ.५.१०.५,काषायणश्रुतौ) इत्याद्यन्यभावः श्रूयते । स कथमित्यतो ब्रवीति-

<div class="leading-bhashya-line">‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’(छां.उ.५.१०.५,काषायणश्रुतौ) इत्याद्यन्यभावः श्रूयते । स कथमित्यतो ब्रवीति-</div>

</div>

Line 9,162:

बहुस्थानगमनात् कल्पान्तमप्येवं स्यादित्यत आह-

<div class="leading-bhashya-line">बहुस्थानगमनात् कल्पान्तमप्येवं स्यादित्यत आह-</div>

</div>

Line 9,193:

‘त इह व्रीहियवा ओषधिवनस्पतयस्तिलमाषा इति जायन्ते’(छां.उ.५.१०.६) इति श्रवणादनर्थफलत्वं यज्ञादेरित्यतो वक्ति-

<div class="leading-bhashya-line">‘त इह व्रीहियवा ओषधिवनस्पतयस्तिलमाषा इति जायन्ते’(छां.उ.५.१०.६) इति श्रवणादनर्थफलत्वं यज्ञादेरित्यतो वक्ति-</div>

</div>

Line 9,257:

‘स्वर्गादवाग्गतश्चापि मातुरेवोदरं व्रजेत्’ इति वचनात् ‘य एव गृही भवति यो वा रेतः सिञ्चति तमेवानुविशति’इति श्रुतिः कथमित्यत आह-

<div class="leading-bhashya-line">‘स्वर्गादवाग्गतश्चापि मातुरेवोदरं व्रजेत्’ इति वचनात् ‘य एव गृही भवति यो वा रेतः सिञ्चति तमेवानुविशति’इति श्रुतिः कथमित्यत आह-</div>

</div>

Line 9,288:

‘देहं गर्भस्थितं क्‍वापि प्रविशेत् स्वर्गतो गतः’ इति वचनात् पश्चादेव प्रविशतीत्यत आह-

<div class="leading-bhashya-line">‘देहं गर्भस्थितं क्‍वापि प्रविशेत् स्वर्गतो गतः’ इति वचनात् पश्चादेव प्रविशतीत्यत आह-</div>

</div>

Line 9,318:

=== द्वितीयः पादः ===

भक्तिरस्मिन् पाद उच्यते। भक्त्यर्थं भगवन्महिमोक्तिः।

<div class="introduction-line">भक्तिरस्मिन् पाद उच्यते। भक्त्यर्थं भगवन्महिमोक्तिः।</div>

</div>

Line 9,373:

केन साधनेन ?-

<div class="leading-bhashya-line">केन साधनेन ?-</div>

</div>

Line 9,613:

स्थानापेक्षया परमात्मनोऽपि भेदादनुग्राह्यानुग्राहकभाव इत्यत आह-

<div class="leading-bhashya-line">स्थानापेक्षया परमात्मनोऽपि भेदादनुग्राह्यानुग्राहकभाव इत्यत आह-</div>

</div>

Line 9,708:

रूपवत्त्वादनित्यत्वमित्यतो वक्ति-

<div class="leading-bhashya-line">रूपवत्त्वादनित्यत्वमित्यतो वक्ति-</div>

</div>

Line 9,835:

नित्यसिद्धत्वात् सादृश्यस्य नित्यानन्दज्ञानादेर्न भक्तिज्ञानादि(ना)प्रयोजनमित्यतो ब्रवीति-

<div class="leading-bhashya-line">नित्यसिद्धत्वात् सादृश्यस्य नित्यानन्दज्ञानादेर्न भक्तिज्ञानादि(ना)प्रयोजनमित्यतो ब्रवीति-</div>

</div>

Line 9,901:

कुतः? –

</div>

Line 9,926:

सृष्टिसंहारकर्तृत्वमेवास्य न पालकत्वं स्वतः सिद्धेरित्यत आह-

<div class="leading-bhashya-line">सृष्टिसंहारकर्तृत्वमेवास्य न पालकत्वं स्वतः सिद्धेरित्यत आह-</div>

</div>

Line 9,957:

परमात्मापरोक्ष्यं च तत्प्रसादादेव न जीवशक्त्येति वक्तुमुच्यते-

<div class="leading-bhashya-line">परमात्मापरोक्ष्यं च तत्प्रसादादेव न जीवशक्त्येति वक्तुमुच्यते-</div>

</div>

Line 10,001:

नित्याव्यक्तरूपेण तथैव तिष्ठति; व्यक्तं किञ्चिद् रूपं गृहीत्वा दृश्यते; यधाऽग्न्यादयस्तन्मात्रारूपेणादृश्या अपि स्थूलरूपेण दृश्यन्ते। एवं इति चेत्, न-

<div class="leading-bhashya-line">नित्याव्यक्तरूपेण तथैव तिष्ठति; व्यक्तं किञ्चिद् रूपं गृहीत्वा दृश्यते; यधाऽग्न्यादयस्तन्मात्रारूपेणादृश्या अपि स्थूलरूपेण दृश्यन्ते। एवं इति चेत्, न-</div>

</div>

Line 10,040:

तर्हि किं यत्नेन? इत्यत आह-

</div>

Line 10,067:

नित्याव्यक्तस्य कथं प्रकाशः ? इत्यत उच्यते-

<div class="leading-bhashya-line">नित्याव्यक्तस्य कथं प्रकाशः ? इत्यत उच्यते-</div>

</div>

Line 10,104:

स्वरूपेणानन्दादिना कथमानन्दित्वादिः? इत्यत(तत्रो) उच्यते-

<div class="leading-bhashya-line">स्वरूपेणानन्दादिना कथमानन्दित्वादिः? इत्यत(तत्रो) उच्यते-</div>

</div>

Line 10,238:

अप्रसिद्धस्य कथमानन्द इत्यादिव्यपदेशः? इत्यतो वक्ति –

<div class="leading-bhashya-line">अप्रसिद्धस्य कथमानन्द इत्यादिव्यपदेशः? इत्यतो वक्ति –</div>

</div>

Line 10,269:

परानन्दमात्रात्वे कथं ब्रह्माद्यानन्दादीनां विशेषः? इत्यत उच्यते –

<div class="leading-bhashya-line">परानन्दमात्रात्वे कथं ब्रह्माद्यानन्दादीनां विशेषः? इत्यत उच्यते –</div>

</div>

Line 10,317:

ध्यानकाले यच्चित्ते प्रदृष्यते तदेव हि ब्रह्मरूपम् । अतः कथमव्यक्तता ? इत्यत आह-

<div class="leading-bhashya-line">ध्यानकाले यच्चित्ते प्रदृष्यते तदेव हि ब्रह्मरूपम् । अतः कथमव्यक्तता ? इत्यत आह-</div>

</div>

Line 10,366:

देशकालान्तरेऽन्यतोऽपि सृष्ट्याधिर्युक्तेत्यतो ब्रूते-

<div class="leading-bhashya-line">देशकालान्तरेऽन्यतोऽपि सृष्ट्याधिर्युक्तेत्यतो ब्रूते-</div>

</div>

Line 10,397:

कर्मापेक्षत्वात् फलदानस्य तदेव ददातीति न वाच्यम् । कुतः ?-

<div class="leading-bhashya-line">कर्मापेक्षत्वात् फलदानस्य तदेव ददातीति न वाच्यम् । कुतः ?-</div>

</div>

Line 10,466:

=== तृतीयः पादः ===

उपासनाऽस्मिन् पाद उच्यते। सर्वपरिज्ञानं प्रथमत उच्यते-

<div class="introduction-line">उपासनाऽस्मिन् पाद उच्यते। सर्वपरिज्ञानं प्रथमत उच्यते-</div>

</div>

Line 10,606:

सर्वैर्वेदैर्ज्ञेयो नोपास्योऽशक्यत्वादित्यत आह-

<div class="leading-bhashya-line">सर्वैर्वेदैर्ज्ञेयो नोपास्योऽशक्यत्वादित्यत आह-</div>

</div>

Line 10,784:

सर्वेषां मुमुक्षूणां कियन्नियमेनोपास्यमिति अत आह-

<div class="leading-bhashya-line">सर्वेषां मुमुक्षूणां कियन्नियमेनोपास्यमिति अत आह-</div>

</div>

Line 10,863:

उपसंहारानुपसंहारप्रमाणमाह –

<div class="leading-bhashya-line">उपसंहारानुपसंहारप्रमाणमाह –</div>

</div>

Line 11,109:

यस्यां विद्यायां महागुणा उच्यन्ते सोत्तमानामितराऽन्येषामिति चेत्, न –

<div class="leading-bhashya-line">यस्यां विद्यायां महागुणा उच्यन्ते सोत्तमानामितराऽन्येषामिति चेत्, न –</div>

</div>

Line 11,161:

मुक्तस्योपासना कर्तव्या न वा ? इत्यतोऽब्रवीत् –

<div class="leading-bhashya-line">मुक्तस्योपासना कर्तव्या न वा ? इत्यतोऽब्रवीत् –</div>

</div>

Line 11,221:

कर्मापि कुर्वन्ति न वा ? इत्यत आह –

</div>

Line 11,448:

नेति चेत्, न-

</div>

Line 11,479:

कृतिर्निष्ठा ज्ञानमित्यादीनां भेदाद्बहव उत्तमा इति चेत्, न –

<div class="leading-bhashya-line">कृतिर्निष्ठा ज्ञानमित्यादीनां भेदाद्बहव उत्तमा इति चेत्, न –</div>

</div>

Line 11,516:

प्रकृतेरपि जन्मादेः संसारप्राप्तेः किमिति नामादिष्वपाठ इति अत्रोच्यते-

<div class="leading-bhashya-line">प्रकृतेरपि जन्मादेः संसारप्राप्तेः किमिति नामादिष्वपाठ इति अत्रोच्यते-</div>

</div>

Line 11,587:

दर्शनार्थं ह्युपासनम् । तच्च श्रवणादेरेव भवति । अतः किमर्थमिति अत्रोच्यते–

<div class="leading-bhashya-line">दर्शनार्थं ह्युपासनम् । तच्च श्रवणादेरेव भवति । अतः किमर्थमिति अत्रोच्यते–</div>

</div>

Line 11,645:

गुरुप्रसादः स्वप्रयत्नो वा बलवानिति निगद्यते-

<div class="leading-bhashya-line">गुरुप्रसादः स्वप्रयत्नो वा बलवानिति निगद्यते-</div>

</div>

Line 11,902:

‘भक्तिरेवैनं नयति भक्तिरेवैनं दर्शयति भक्तिवशः पुरुषो भक्तिरेव भूयसी’ इति माठरश्रुतेर्न परमात्मना दर्शनमिति चेत्, न ।‘तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम’(मुं.उ.३.२.४) इति श्रुतेः ।

<div class="leading-bhashya-line">‘भक्तिरेवैनं नयति भक्तिरेवैनं दर्शयति भक्तिवशः पुरुषो भक्तिरेव भूयसी’ इति माठरश्रुतेर्न परमात्मना दर्शनमिति चेत्, न ।‘तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम’(मुं.उ.३.२.४) इति श्रुतेः ।</div>

</div>

कथं तर्ह्येषा श्रुतिः –

<div class="leading-bhashya-line">कथं तर्ह्येषा श्रुतिः –</div>

</div>

Line 11,937:

जीवांशानां पृथगुत्पत्तेर्नानादियोग्यतापेक्षेति न मन्तव्यम् । कुतः ?

<div class="leading-bhashya-line">जीवांशानां पृथगुत्पत्तेर्नानादियोग्यतापेक्षेति न मन्तव्यम् । कुतः ?</div>

</div>

Line 12,234:

=== चतुर्थः पादः ===

ज्ञानसामर्थ्यमस्मिन् पाद उच्यते –

<div class="introduction-line">ज्ञानसामर्थ्यमस्मिन् पाद उच्यते –</div>

</div>

Line 12,436:

सर्वेषां पुरुषार्थापेक्षित्वाज्ज्ञानाधिकारितेत्यत आह –

<div class="leading-bhashya-line">सर्वेषां पुरुषार्थापेक्षित्वाज्ज्ञानाधिकारितेत्यत आह –</div>

</div>

Line 13,485:

=== प्रथमः पादः ===

फलं निगद्यतेऽस्मिन्नध्याये । कर्मनाशाख्यं फलमस्मिन् पादे ।

<div class="introduction-line">फलं निगद्यतेऽस्मिन्नध्याये । कर्मनाशाख्यं फलमस्मिन् पादे ।</div>

</div>

नित्यशः कार्यं सर्वथा भाव्यं साधनं प्रथमथ उच्यते ।

<div class="introduction-line">नित्यशः कार्यं सर्वथा भाव्यं साधनं प्रथमथ उच्यते ।</div>

</div>

प्रायिकत्वाच्चाऽध्यायानां पादानां च न विरोधः ।

<div class="introduction-line">प्रायिकत्वाच्चाऽध्यायानां पादानां च न विरोधः ।</div>

</div>

Line 13,994:

=== द्वितीयः पादः ===

देवानां मोक्ष उत्क्रान्तिश्चास्मिन् पाद उच्यते –

<div class="introduction-line">देवानां मोक्ष उत्क्रान्तिश्चास्मिन् पाद उच्यते –</div>

</div>

Line 14,305:

कुतः ? –

</div>

Line 14,500:

कियत्कालम् ? –

</div>

Line 14,580:

=== तृतीयः पादः ===

मार्गो गम्यं चास्मिन् पाद उच्यते –

</div>

Line 14,717:

कुतः ? –

</div>

Line 14,832:

कदा ? –

</div>

Line 14,964:

=== चतुर्थः पादः ===

भोगमाहास्मिन् पादे-

<div class="introduction-line">भोगमाहास्मिन् पादे-</div>

</div>

Line 15,301:

उपपत्तिश्च-

</div>

Line 15,406:

कुतः ? –

</div>

@@ Line 7: / Line 7: @@
 === प्रथमः पादः ===
 <div class="introduction" id="BS_C01_S01_I01" data-block-id="BS_C01_S01_I01" data-verse="BS_C01_S01">
-नारायणं गुणैः सर्वैरुदीर्णं दोषवर्जितम् ।
+<div class="introduction-line">नारायणं गुणैः सर्वैरुदीर्णं दोषवर्जितम् ।</div>
-ज्ञेयं गम्यं गुरूंश्चापि नत्वा सूत्रार्थ उच्यते ॥
+<div class="introduction-line">ज्ञेयं गम्यं गुरूंश्चापि नत्वा सूत्रार्थ उच्यते ॥</div>
 </div>
 <div class="introduction" id="BS_C01_S01_I02" data-block-id="BS_C01_S01_I02" data-verse="BS_C01_S01">
-द्वापरे सर्वत्र ज्ञान आकुलीभूते तन्निर्णयाय ब्रह्मरुद्रेन्द्रादिभिरर्थितो भगवान् नारायणो व्यासत्वेनावततार । अथेष्टानिष्टप्राप्तिपरिहारेच्छूनां तद्योगमविजानतां तज्ज्ञापनार्थं वेदमुत्सन्नं व्यञ्जयंश्चतुर्धा व्यभजत्। चतुर्विंशतिधैकशतधा सहस्रधा द्वादशधा च । तदर्थनिर्णयाय ब्रह्मसूत्राणि चकार ।
+<div class="introduction-line">द्वापरे सर्वत्र ज्ञान आकुलीभूते तन्निर्णयाय ब्रह्मरुद्रेन्द्रादिभिरर्थितो भगवान् नारायणो व्यासत्वेनावततार । अथेष्टानिष्टप्राप्तिपरिहारेच्छूनां तद्योगमविजानतां तज्ज्ञापनार्थं वेदमुत्सन्नं व्यञ्जयंश्चतुर्धा व्यभजत्। चतुर्विंशतिधैकशतधा सहस्रधा द्वादशधा च । तदर्थनिर्णयाय ब्रह्मसूत्राणि चकार ।</div>
 </div>
 <div class="introduction" id="BS_C01_S01_I03" data-block-id="BS_C01_S01_I03" data-verse="BS_C01_S01">
-तच्चोक्तं स्कान्दे –
+<div class="introduction-line">तच्चोक्तं स्कान्दे –</div>
-<span class="gr-reference gr-ref-skanda-id">नारायणाद्विनिष्पन्नं ज्ञानं कृतयुगे स्थितम् ।<br/>किञ्चित् तदन्यथा जातं त्रेतायां द्वापरेऽखिलम् ॥<br/>गौतमस्य ऋषेः शापार्ज्ज्ञाने त्वज्ञानतां गते ।<br/>सङ्कीर्णबुद्धयो देवा ब्रह्मरुद्रपुरस्सराः ॥<br/>शरण्यं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ।<br/>तैर्विज्ञापितकार्यस्तु भगवान् पुरुषोत्तमः॥<br/>अवतीर्णो महायोगी सत्यवत्यां पराशरात् ।<br/>उत्सन्नान् भगवान् वेदानुज्जहार हरिः स्वयम् ॥<br/>चतुर्धा व्यभजत् तांश्च चतुर्विंशतिधा पुनः ।<br/>शतधा चैकधा चैव तथैव च सहस्रधा ॥<br/>कृष्णो द्वादशधा चैव पुनस्तस्यार्थवित्तये ।<br/>चकार ब्रह्मसूत्राणि येषां सूत्रत्वमञ्जसा ॥</span>
+<div class="introduction-line"><span class="gr-reference gr-ref-skanda-id">नारायणाद्विनिष्पन्नं ज्ञानं कृतयुगे स्थितम् ।<br/>किञ्चित् तदन्यथा जातं त्रेतायां द्वापरेऽखिलम् ॥<br/>गौतमस्य ऋषेः शापार्ज्ज्ञाने त्वज्ञानतां गते ।<br/>सङ्कीर्णबुद्धयो देवा ब्रह्मरुद्रपुरस्सराः ॥<br/>शरण्यं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ।<br/>तैर्विज्ञापितकार्यस्तु भगवान् पुरुषोत्तमः॥<br/>अवतीर्णो महायोगी सत्यवत्यां पराशरात् ।<br/>उत्सन्नान् भगवान् वेदानुज्जहार हरिः स्वयम् ॥<br/>चतुर्धा व्यभजत् तांश्च चतुर्विंशतिधा पुनः ।<br/>शतधा चैकधा चैव तथैव च सहस्रधा ॥<br/>कृष्णो द्वादशधा चैव पुनस्तस्यार्थवित्तये ।<br/>चकार ब्रह्मसूत्राणि येषां सूत्रत्वमञ्जसा ॥</span></div>
 </div>
 <div class="introduction" id="BS_C01_S01_I04" data-block-id="BS_C01_S01_I04" data-verse="BS_C01_S01">
-अल्पाक्षरमसन्दिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् ।
+<div class="introduction-line">अल्पाक्षरमसन्दिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् ।</div>
-अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः ॥
+<div class="introduction-line">अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः ॥</div>
 </div>
 <div class="introduction" id="BS_C01_S01_I05" data-block-id="BS_C01_S01_I05" data-verse="BS_C01_S01">
-निर्विशेषितसूत्रत्वं ब्रह्मसूत्रस्य चाप्यतः ।
+<div class="introduction-line">निर्विशेषितसूत्रत्वं ब्रह्मसूत्रस्य चाप्यतः ।</div>
-यथा व्यासत्वमेकस्य कृष्णस्यान्ये विशेषणात् ॥
+<div class="introduction-line">यथा व्यासत्वमेकस्य कृष्णस्यान्ये विशेषणात् ॥</div>
-सविशेषणसूत्राणि ह्यपराणि विदो विदुः ।
+<div class="introduction-line">सविशेषणसूत्राणि ह्यपराणि विदो विदुः ।</div>
-मुख्यस्य निर्विशेषेण शब्दोऽन्येषां विशेषतः ॥
+<div class="introduction-line">मुख्यस्य निर्विशेषेण शब्दोऽन्येषां विशेषतः ॥</div>
-इति वेदविदः प्राहुः शब्दतत्त्वार्थवेदिनः ।
+<div class="introduction-line">इति वेदविदः प्राहुः शब्दतत्त्वार्थवेदिनः ।</div>
-सूत्रेषु येषु सर्वेऽपि निर्णयाः समुदीरिताः ॥
+<div class="introduction-line">सूत्रेषु येषु सर्वेऽपि निर्णयाः समुदीरिताः ॥</div>
 </div>
 <div class="introduction" id="BS_C01_S01_I06" data-block-id="BS_C01_S01_I06" data-verse="BS_C01_S01">
-शब्दजातस्य सर्वस्य यत्प्रमाणश्च निर्णयः ।
+<div class="introduction-line">शब्दजातस्य सर्वस्य यत्प्रमाणश्च निर्णयः ।</div>
-एवं विधानि सूत्राणि कृत्वा व्यासो महायशाः ॥
+<div class="introduction-line">एवं विधानि सूत्राणि कृत्वा व्यासो महायशाः ॥</div>
-ब्रह्मरुद्रादिदेवेषु मनुष्यपितृपक्षिषु ।
+<div class="introduction-line">ब्रह्मरुद्रादिदेवेषु मनुष्यपितृपक्षिषु ।</div>
-ज्ञानं संस्थाप्य भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ॥ इत्यादि ।
+<div class="introduction-line">ज्ञानं संस्थाप्य भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ॥ इत्यादि ।</div>
 </div>
@@ Line 264: / Line 264: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V02_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V02_I01" data-verse="BS_C01_S01_V02">
-ब्रह्मणो लक्षणमाह  –
+<div class="leading-bhashya-line">ब्रह्मणो लक्षणमाह  –</div>
 </div>
@@ Line 329: / Line 329: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V03_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V03_I01" data-verse="BS_C01_S01_V03">
-अनुमानतोऽन्ये न कल्पनीयाः –
+<div class="leading-bhashya-line">अनुमानतोऽन्ये न कल्पनीयाः –</div>
 </div>
@@ Line 417: / Line 417: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V04_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V04_I01" data-verse="BS_C01_S01_V04">
-अज्ञानां प्रतीयमानमपि नेतरेषां शास्त्रयोनित्वम् , कुतः ? ।
+<div class="leading-bhashya-line">अज्ञानां प्रतीयमानमपि नेतरेषां शास्त्रयोनित्वम् , कुतः ? ।</div>
 </div>
@@ Line 458: / Line 458: @@
 <div class="introduction" id="BS_C01_S01_V05_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V05_I01" data-verse="BS_C01_S01_V05">
-ननु <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishat-id">‘यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह’(तै.उ.२.४.२२)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id">‘अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत्’(क.उ.१.३.१५)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bashkalashruti-id">‘अवचनेनैव प्रोवाच’(बाष्कलश्रुति)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id">‘यद्वाचाऽनभ्युदितम् । येन वागभ्युद्यते । यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम्’(क.उ.१)</span> इत्यादिभिर्न तच्छब्दगोचरम् ।
+<div class="introduction-line">ननु <span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishat-id">‘यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह’(तै.उ.२.४.२२)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id">‘अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत्’(क.उ.१.३.१५)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Bashkalashruti-id">‘अवचनेनैव प्रोवाच’(बाष्कलश्रुति)</span> , <span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishat-id">‘यद्वाचाऽनभ्युदितम् । येन वागभ्युद्यते । यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम्’(क.उ.१)</span> इत्यादिभिर्न तच्छब्दगोचरम् ।</div>
-नेत्याह –
+<div class="introduction-line">नेत्याह –</div>
 </div>
@@ Line 626: / Line 626: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V10_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V10_I01" data-verse="BS_C01_S01_V10">
-न च कासुचित् शाखासु अन्यथा उच्यते ।
+<div class="leading-bhashya-line">न च कासुचित् शाखासु अन्यथा उच्यते ।</div>
 </div>
@@ Line 679: / Line 679: @@
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V12_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V12_I01" data-verse="BS_C01_S01">
-तमेव समन्वयं प्रकटयति ‘आनन्दमयोऽभ्यासात्’ इत्यादिना समस्तेनाध्यायेन प्रायेण । प्रायेणान्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां परमात्मनि समन्वयः प्रदर्श्यतेऽस्मिन् पादे ।
+<div class="leading-bhashya-line">तमेव समन्वयं प्रकटयति ‘आनन्दमयोऽभ्यासात्’ इत्यादिना समस्तेनाध्यायेन प्रायेण । प्रायेणान्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां परमात्मनि समन्वयः प्रदर्श्यतेऽस्मिन् पादे ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V12_I02" data-block-id="BS_C01_S01_V12_I02" data-verse="BS_C01_S01">
-नान्यथा तददृष्टेः ।
+<div class="leading-bhashya-line">नान्यथा तददृष्टेः ।</div>
 </div>
@@ Line 693: / Line 693: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V12_I04" data-block-id="BS_C01_S01_V12_I04" data-verse="BS_C01_S01">
-न ह्यवयविनं विना अवयवमात्रस्य ज्ञेयतेत्यत आह –
+<div class="leading-bhashya-line">न ह्यवयविनं विना अवयवमात्रस्य ज्ञेयतेत्यत आह –</div>
 </div>
@@ Line 954: / Line 954: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V18_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V18_I01" data-verse="BS_C01_S01_V18">
-न च तत्तदनुमानविरोधः ।
+<div class="leading-bhashya-line">न च तत्तदनुमानविरोधः ।</div>
 </div>
@@ Line 1,012: / Line 1,012: @@
 <div class="introduction" id="BS_C01_S01_V20_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V20_I01" data-verse="BS_C01_S01_V20">
-<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अदृश्येऽनात्म्ये’(तै.उ.२.७.१)</span></span> इत्युक्तम् । तच्चादृष्यत्वम्,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)</span></span> इत्यन्तःस्थस्य कस्यचिदुच्यते ।
+<div class="introduction-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘अदृश्येऽनात्म्ये’(तै.उ.२.७.१)</span></span> इत्युक्तम् । तच्चादृष्यत्वम्,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)</span></span> इत्यन्तःस्थस्य कस्यचिदुच्यते ।</div>
 </div>
@@ Line 1,020: / Line 1,020: @@
 <div class="introduction" id="BS_C01_S01_V20_I02" data-block-id="BS_C01_S01_V20_I02" data-verse="BS_C01_S01_V20">
-स च<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘इन्द्रो राजा’(तै.आ.३.११.६)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘सप्तयुञ्जन्ति’(तै.आ.३.११.८)</span></span> इत्यादिभिरन्यः प्रतीयते । तस्मात् स एवानन्दमय इति न मन्तव्यम् ।
+<div class="introduction-line">स च<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘इन्द्रो राजा’(तै.आ.३.११.६)</span></span>,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyaaranyaka-id">‘सप्तयुञ्जन्ति’(तै.आ.३.११.८)</span></span> इत्यादिभिरन्यः प्रतीयते । तस्मात् स एवानन्दमय इति न मन्तव्यम् ।</div>
 </div>
@@ Line 1,094: / Line 1,094: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V22_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V22_I01" data-verse="BS_C01_S01_V22">
-<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.१५)</span></span> इति आकाशस्यऽऽनन्दमयत्वे हेतुरुक्तः, न तु विष्णोः । इति न मन्तव्यम् । यतः –
+<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.१५)</span></span> इति आकाशस्यऽऽनन्दमयत्वे हेतुरुक्तः, न तु विष्णोः । इति न मन्तव्यम् । यतः –</div>
 </div>
@@ Line 1,166: / Line 1,166: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V24_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V24_I01" data-verse="BS_C01_S01_V24">
-<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)</span></span> इत्युक्तम् । तच्च गुहानिहितम् <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘वि मे कर्णा पतयतो विचक्षुर्वीदं ज्योतिर्हृदय आहितं यत् । विमे मनश्चरति दूर आधीः किं स्विद् वक्ष्यामि किमु नो मनिष्ये’(ऋ.सं.६.९.६)</span></span>  इति ज्योतिरुक्तम् । तच्च ज्योतिरग्निसूक्तत्वात् प्रसिद्धेश्चाग्निरेवेति प्राप्तम् । अत आह –
+<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Taittiriyopanishad-id">‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)</span></span> इत्युक्तम् । तच्च गुहानिहितम् <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Rigveda-id">‘वि मे कर्णा पतयतो विचक्षुर्वीदं ज्योतिर्हृदय आहितं यत् । विमे मनश्चरति दूर आधीः किं स्विद् वक्ष्यामि किमु नो मनिष्ये’(ऋ.सं.६.९.६)</span></span>  इति ज्योतिरुक्तम् । तच्च ज्योतिरग्निसूक्तत्वात् प्रसिद्धेश्चाग्निरेवेति प्राप्तम् । अत आह –</div>
 </div>
@@ Line 1,272: / Line 1,272: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S01_V28_I01" data-block-id="BS_C01_S01_V28_I01" data-verse="BS_C01_S01_V28">
-प्राणो विष्णुरित्युक्तम् । तत्र<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘ता वा एताः शीर्षन् श्रियः श्रिताश्चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् प्राणः’(ऐ.आ.२.१.४)</span></span> इत्यत्र प्राणस्य विष्णुत्वं न युज्यते(विद्यते) । इन्द्रियैः सहाभिधानादित्यत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">प्राणो विष्णुरित्युक्तम् । तत्र<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘ता वा एताः शीर्षन् श्रियः श्रिताश्चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् प्राणः’(ऐ.आ.२.१.४)</span></span> इत्यत्र प्राणस्य विष्णुत्वं न युज्यते(विद्यते) । इन्द्रियैः सहाभिधानादित्यत आह-</div>
 </div>
@@ Line 1,375: / Line 1,375: @@
 === द्वितीयः पादः ===
 <div class="introduction" id="BS_C01_S02_I01" data-block-id="BS_C01_S02_I01" data-verse="BS_C01_S02">
-लिङ्गात्मकानां शब्दानां विष्णौ प्रवृत्तिं दर्शयति अस्मिन् पादे प्राधान्येन ।
+<div class="introduction-line">लिङ्गात्मकानां शब्दानां विष्णौ प्रवृत्तिं दर्शयति अस्मिन् पादे प्राधान्येन ।</div>
-<span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘ब्रह्म ततमम्’(ऐ.आ.२.४.३)</span> इति सर्वगतत्वमुक्तं विष्णोः ।
+<div class="introduction-line"><span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘ब्रह्म ततमम्’(ऐ.आ.२.४.३)</span> इति सर्वगतत्वमुक्तं विष्णोः ।</div>
-तच्च <span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘तस्यैतस्यासावादित्यो रसः’(ऐ.आ.३.२.३)</span> इत्यादिनाऽऽदित्यस्य प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत् ।
+<div class="introduction-line">तच्च <span class="gr-reference gr-ref-Aitareyaaranyaka-id">‘तस्यैतस्यासावादित्यो रसः’(ऐ.आ.३.२.३)</span> इत्यादिनाऽऽदित्यस्य प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत् ।</div>
 </div>
@@ Line 1,432: / Line 1,432: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V03_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V03_I01" data-verse="BS_C01_S02_V03">
-न चादित्यशब्दाच्चक्षुर्मयत्वादेश्च जीव इति वाच्यम् ।
+<div class="leading-bhashya-line">न चादित्यशब्दाच्चक्षुर्मयत्वादेश्च जीव इति वाच्यम् ।</div>
 </div>
@@ Line 1,572: / Line 1,572: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V09_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V09_I01" data-verse="BS_C01_S02_V09">
-‘जन्माद्यस्य यतः’(ब्र.सू.१.१.२) इत्युक्तम् । तत्रात्तृत्वं,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत । सर्वां वा अत्तीति तददितेरदितित्वम्’(बृ.उ.३.२.५)</span></span> इत्यदितेः प्रतीयते ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘जन्माद्यस्य यतः’(ब्र.सू.१.१.२) इत्युक्तम् । तत्रात्तृत्वं,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत । सर्वां वा अत्तीति तददितेरदितित्वम्’(बृ.उ.३.२.५)</span></span> इत्यदितेः प्रतीयते ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V09_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V09_I02" data-verse="BS_C01_S02_V09">
-‘स यद्यदेवासृजत’ इति पुल्लिङ्गम् च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)</span></span>इतिवत् (इत्यादिवत्) । अत्रोच्यते –
+<div class="leading-bhashya-line">‘स यद्यदेवासृजत’ इति पुल्लिङ्गम् च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bhagavadgeeta-id">‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)</span></span>इतिवत् (इत्यादिवत्) । अत्रोच्यते –</div>
 </div>
@@ Line 1,630: / Line 1,630: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V11_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V11_I01" data-verse="BS_C01_S02_V11">
-सर्वात्रैकः परः उक्तः ।
+<div class="leading-bhashya-line">सर्वात्रैकः परः उक्तः ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V11_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V11_I02" data-verse="BS_C01_S02_V11">
-<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।<br/> छायाऽऽतपौ ब्रह्मविदो वदन्ति पञ्चाग्नयो ये च त्रिनाचिकेताः’ ।(क.उ.१.३.१)</span></span><br/> इति पिबन्तौ प्रतीयेते, तौ कौ ? इति । उच्यते ।
+<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Kathopanishad-id">‘ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।<br/> छायाऽऽतपौ ब्रह्मविदो वदन्ति पञ्चाग्नयो ये च त्रिनाचिकेताः’ ।(क.उ.१.३.१)</span></span><br/> इति पिबन्तौ प्रतीयेते, तौ कौ ? इति । उच्यते ।</div>
 </div>
@@ Line 1,718: / Line 1,718: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V13_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V13_I01" data-verse="BS_C01_S02_V13">
-‘आदित्ये विष्णुः’ इत्युक्तम् ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘य एष आदित्ये पुरुषः सोऽहमस्मि, स एवाहमस्मि’(छां.उ.४.११)</span></span> इत्यादावग्नीनामेवाऽदित्यस्थत्वमुच्यते ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘आदित्ये विष्णुः’ इत्युक्तम् ।<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘य एष आदित्ये पुरुषः सोऽहमस्मि, स एवाहमस्मि’(छां.उ.४.११)</span></span> इत्यादावग्नीनामेवाऽदित्यस्थत्वमुच्यते ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V13_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V13_I02" data-verse="BS_C01_S02_V13">
-अतोऽक्ष्यादित्ययोरैक्याद्,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘य एषोऽन्तरक्षिणि पुरुषो दृश्यत’(छां.उ.४.१५)</span></span> इत्यत्राप्यग्निरेवोच्यते ।
+<div class="leading-bhashya-line">अतोऽक्ष्यादित्ययोरैक्याद्,<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘य एषोऽन्तरक्षिणि पुरुषो दृश्यत’(छां.उ.४.१५)</span></span> इत्यत्राप्यग्निरेवोच्यते ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V13_I03" data-block-id="BS_C01_S02_V13_I03" data-verse="BS_C01_S02_V13">
-अतः <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">तत् ‘यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्ते, एवम् एवंविधि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३)</span></span> इत्यग्निज्ञानादेव सर्वपापश्लेषात् मोक्षोपपत्तिरिति । अतोऽब्रवीत् (ब्रवीति) –
+<div class="leading-bhashya-line">अतः <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">तत् ‘यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्ते, एवम् एवंविधि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३)</span></span> इत्यग्निज्ञानादेव सर्वपापश्लेषात् मोक्षोपपत्तिरिति । अतोऽब्रवीत् (ब्रवीति) –</div>
 </div>
@@ Line 1,855: / Line 1,855: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V18_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V18_I01" data-verse="BS_C01_S02_V18">
-<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३)</span></span> इत्यादिना अन्तर्याम्युच्यते ।
+<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bruhadaranyakopanishad-id">‘यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३)</span></span> इत्यादिना अन्तर्याम्युच्यते ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V18_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V18_I02" data-verse="BS_C01_S02_V18">
-तत्र च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘एतदमृतम्’(छां.उ.४.१५.१)</span></span> इत्युक्तममृतत्वमुच्यते । स च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘यस्य पृथिवी शरीरम्’</span></span> इत्यादिना सर्वात्मकत्वात् प्रकृतिस्तत्तज्जीवो वा युक्तः ।
+<div class="leading-bhashya-line">तत्र च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘एतदमृतम्’(छां.उ.४.१५.१)</span></span> इत्युक्तममृतत्वमुच्यते । स च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Pramana-id">‘यस्य पृथिवी शरीरम्’</span></span> इत्यादिना सर्वात्मकत्वात् प्रकृतिस्तत्तज्जीवो वा युक्तः ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V18_I03" data-block-id="BS_C01_S02_V18_I03" data-verse="BS_C01_S02_V18">
-न हि विष्णोः पृथिव्यादिशरीरत्वमङ्गीक्रियते ? इत्यत आह –
+<div class="leading-bhashya-line">न हि विष्णोः पृथिव्यादिशरीरत्वमङ्गीक्रियते ? इत्यत आह –</div>
 </div>
@@ Line 1,934: / Line 1,934: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V21_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V21_I01" data-verse="BS_C01_S02_V21">
-अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः । तत्र –
+<div class="leading-bhashya-line">अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः । तत्र –</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V21_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V21_I02" data-verse="BS_C01_S02_V21">
-<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यत्तदद्रेश्यम्, अग्राह्यम्, अगोत्रम्, अवर्णम्, अचक्षुःश्रोत्रं, तद् अपाणिपादम् । नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मु.उ.१.१.६)</span></span>इत्युक्त्वा, अतोऽब्रवीत्(ब्रवीति)-
+<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यत्तदद्रेश्यम्, अग्राह्यम्, अगोत्रम्, अवर्णम्, अचक्षुःश्रोत्रं, तद् अपाणिपादम् । नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मु.उ.१.१.६)</span></span>इत्युक्त्वा, अतोऽब्रवीत्(ब्रवीति)-</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V21_I03" data-block-id="BS_C01_S02_V21_I03" data-verse="BS_C01_S02_V21">
-<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति।<br/>यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)</span></span> इत्युक्त्वा तस्माच्च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘अक्षरात्परतः परः’(मु.उ.२.१.२)</span></span> इति परः प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत्-
+<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति।<br/>यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)</span></span> इत्युक्त्वा तस्माच्च <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘अक्षरात्परतः परः’(मु.उ.२.१.२)</span></span> इति परः प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत्-</div>
 </div>
@@ Line 2,049: / Line 2,049: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V24_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V24_I01" data-verse="BS_C01_S02_V24">
-अदृश्यत्वादिगुणेषु सर्वगतत्वं
+<div class="leading-bhashya-line">अदृश्यत्वादिगुणेषु सर्वगतत्वं</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V24_I02" data-block-id="BS_C01_S02_V24_I02" data-verse="BS_C01_S02_V24">
-<span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘यस्त्वेतमेवं प्रादेशमात्रमभिविमानमात्मानं वैश्वानरमुपास्ते’(छां.उ.५.१८.१)</span></span> इति वैश्वानरस्योक्तमित्यत आह –
+<div class="leading-bhashya-line"><span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Chandogyopanishad-id">‘यस्त्वेतमेवं प्रादेशमात्रमभिविमानमात्मानं वैश्वानरमुपास्ते’(छां.उ.५.१८.१)</span></span> इति वैश्वानरस्योक्तमित्यत आह –</div>
 </div>
@@ Line 2,241: / Line 2,241: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S02_V32_I01" data-block-id="BS_C01_S02_V32_I01" data-verse="BS_C01_S02_V32">
-न ह्यन्योपासकोऽन्यं प्राप्नुत इति युज्यत इत्यत आह
+<div class="leading-bhashya-line">न ह्यन्योपासकोऽन्यं प्राप्नुत इति युज्यत इत्यत आह</div>
 </div>
@@ Line 2,270: / Line 2,270: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V01_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V01_I01" data-verse="BS_C01_S03_V01">
-तत्र चान्यत्र च प्रसिद्धानां शब्दानां विष्णौ समन्वयं प्रायेणास्मिन् पादे दर्शयति ।
+<div class="leading-bhashya-line">तत्र चान्यत्र च प्रसिद्धानां शब्दानां विष्णौ समन्वयं प्रायेणास्मिन् पादे दर्शयति ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V01_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V01_I02" data-verse="BS_C01_S03_V01">
-विष्णोः परविद्याविषयत्वमुक्तम् । तत्र <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्चसर्वैस्तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(मुण्डक.उ.२.२.५)</span></span> इत्यत्र, <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopashat-id">‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रोऽमाऽऽविशान्तकः’(महाना.उ.३५)</span></span> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bodhayanagruhyasuktam-id">‘प्राणेश्वरः कृत्तिवासाः पिनाकी’(बोधायनगृह्यसूत्रं)</span></span> इत्यादिना रुद्रस्य प्राणाधारत्वप्रतीतेः, <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘स एषोऽन्तरश्चरते बहुधा जायमानः’(मुण्डक.उ.२.२.६)</span></span> इति जीवलिङ्गाच्च तयोः प्राप्तिरित्यत उच्यते –
+<div class="leading-bhashya-line">विष्णोः परविद्याविषयत्वमुक्तम् । तत्र <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्चसर्वैस्तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(मुण्डक.उ.२.२.५)</span></span> इत्यत्र, <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mahanarayanopashat-id">‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रोऽमाऽऽविशान्तकः’(महाना.उ.३५)</span></span> <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Bodhayanagruhyasuktam-id">‘प्राणेश्वरः कृत्तिवासाः पिनाकी’(बोधायनगृह्यसूत्रं)</span></span> इत्यादिना रुद्रस्य प्राणाधारत्वप्रतीतेः, <span class="gr-blockquote"><span class="gr-reference gr-ref-Mundakopanishad-id">‘स एषोऽन्तरश्चरते बहुधा जायमानः’(मुण्डक.उ.२.२.६)</span></span> इति जीवलिङ्गाच्च तयोः प्राप्तिरित्यत उच्यते –</div>
 </div>
@@ Line 2,443: / Line 2,443: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V08_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V08_I01" data-verse="BS_C01_S03_V08">
-‘प्राणो व अशाया भूयान्’ इत्युक्त्वा ‘यो वै भूमा तत्सुखम्’(छां.उ.७.१३.१) इत्युक्तेः तस्यैव भूमत्वप्राप्तिः ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘प्राणो व अशाया भूयान्’ इत्युक्त्वा ‘यो वै भूमा तत्सुखम्’(छां.उ.७.१३.१) इत्युक्तेः तस्यैव भूमत्वप्राप्तिः ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V08_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V08_I02" data-verse="BS_C01_S03_V08">
-‘उत्क्रान्तप्राणान्’(छां.उ.७.१५.३) इत्यादिलिङ्गात् प्राणशब्दश्च वायुवाचीति अत उच्यते –
+<div class="leading-bhashya-line">‘उत्क्रान्तप्राणान्’(छां.उ.७.१५.३) इत्यादिलिङ्गात् प्राणशब्दश्च वायुवाचीति अत उच्यते –</div>
 </div>
@@ Line 2,501: / Line 2,501: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V10_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V10_I01" data-verse="BS_C01_S03_V10">
-अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः ‘अदृष्टं द्रष्ट्रश्रुतं श्रोतृ’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना, ‘अहं सोममाहनसं भिभर्मि’(ऋ.सं.१०.१२५.२) इत्यादेश्च तस्यापि सम्भवान् मध्यमाक्षरस्योक्ता इति अतो ब्रूते –
+<div class="leading-bhashya-line">अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः ‘अदृष्टं द्रष्ट्रश्रुतं श्रोतृ’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना, ‘अहं सोममाहनसं भिभर्मि’(ऋ.सं.१०.१२५.२) इत्यादेश्च तस्यापि सम्भवान् मध्यमाक्षरस्योक्ता इति अतो ब्रूते –</div>
 </div>
@@ Line 2,596: / Line 2,596: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V13_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V13_I01" data-verse="BS_C01_S03_V13">
-‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१) इत्यादिना सतः स्रष्टृत्वमुच्यते ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१) इत्यादिना सतः स्रष्टृत्वमुच्यते ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V13_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V13_I02" data-verse="BS_C01_S03_V13">
-तच्च सत् ‘बहुस्यां प्रजायेय’(छां.उ.६.२.३) इति परिणामप्रतीतेर्न विष्णुः ।
+<div class="leading-bhashya-line">तच्च सत् ‘बहुस्यां प्रजायेय’(छां.उ.६.२.३) इति परिणामप्रतीतेर्न विष्णुः ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V13_I03" data-block-id="BS_C01_S03_V13_I03" data-verse="BS_C01_S03_V13">
-स हि ‘अविकारः सदा शुद्धो नित्य आत्मा सदा हरिः’ इत्यादिनाऽविकारः प्रसिद्धः इति। अतोऽब्रवीति-
+<div class="leading-bhashya-line">स हि ‘अविकारः सदा शुद्धो नित्य आत्मा सदा हरिः’ इत्यादिनाऽविकारः प्रसिद्धः इति। अतोऽब्रवीति-</div>
 </div>
@@ Line 2,641: / Line 2,641: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V14_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V14_I01" data-verse="BS_C01_S03_V14">
-चन्द्रादित्याद्याधारत्वं विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘एस्मिन् ब्रह्म पुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्नन्तर आकाशः’,‘किं तदत्र विद्यते.....’(छां.उ.८.१.२), ‘उभे अस्मिन् द्यावा पृथिवी अन्तरेव समाहिते ।  उभावग्निश्च वायुश्च सूर्याचन्द्रमसावुभौ ।  विद्युन्नक्षत्राणि’(छां.उ.८.१.३) इत्यादिनाऽऽकाशस्य प्रतीयते ।
+<div class="leading-bhashya-line">चन्द्रादित्याद्याधारत्वं विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘एस्मिन् ब्रह्म पुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्नन्तर आकाशः’,‘किं तदत्र विद्यते.....’(छां.उ.८.१.२), ‘उभे अस्मिन् द्यावा पृथिवी अन्तरेव समाहिते ।  उभावग्निश्च वायुश्च सूर्याचन्द्रमसावुभौ ।  विद्युन्नक्षत्राणि’(छां.उ.८.१.३) इत्यादिनाऽऽकाशस्य प्रतीयते ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V14_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V14_I02" data-verse="BS_C01_S03_V14">
-स चाकाशो न विष्णुः । ‘तस्यान्ते सुषिरं सूक्ष्मं तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितम्’(महा.ना.उ.११) इति श्रुतेरित्यत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">स चाकाशो न विष्णुः । ‘तस्यान्ते सुषिरं सूक्ष्मं तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितम्’(महा.ना.उ.११) इति श्रुतेरित्यत आह-</div>
 </div>
@@ Line 2,867: / Line 2,867: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V22_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V22_I01" data-verse="BS_C01_S03_V22">
-अदृश्यत्वादयः परमेश्वरगुणा उक्ताः । ‘तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’,  ‘तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् । कथं नु तद् विजानीयाम्.....’(क.उ.५.१२,१४) इत्यादिना ज्ञानिसुखस्याप्यनिर्देश्यत्वम्, अज्ञेयत्वं चोच्यते ? इत्यतो वक्ति-
+<div class="leading-bhashya-line">अदृश्यत्वादयः परमेश्वरगुणा उक्ताः । ‘तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’,  ‘तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् । कथं नु तद् विजानीयाम्.....’(क.उ.५.१२,१४) इत्यादिना ज्ञानिसुखस्याप्यनिर्देश्यत्वम्, अज्ञेयत्वं चोच्यते ? इत्यतो वक्ति-</div>
 </div>
@@ Line 2,927: / Line 2,927: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V24_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V24_I01" data-verse="BS_C01_S03_V24">
-‘विष्णुरेव जिज्ञास्यः’ इत्युक्तम् । तत्र-
+<div class="leading-bhashya-line">‘विष्णुरेव जिज्ञास्यः’ इत्युक्तम् । तत्र-</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V24_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V24_I02" data-verse="BS_C01_S03_V24">
-‘ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति।  मध्ये वामनमासीनं विश्वेदेवा उपासते’(क.उ.५.६)
+<div class="leading-bhashya-line">‘ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति।  मध्ये वामनमासीनं विश्वेदेवा उपासते’(क.उ.५.६)</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V24_I04" data-block-id="BS_C01_S03_V24_I04" data-verse="BS_C01_S03_V24">
-इति सर्वदेवोपास्यः कश्चित् प्रतीयते । स च ‘एवमेवैष प्राण इतरान् प्राणान् पृथगेव सन्निधत्ते’(प्रश्न.उ.३.४), ‘योऽयं मध्यमः प्राणः’(बृ.उ.३.५.२१),‘कुविदङ्ग’(ऋ.सं.७.९१.१) इत्यादिना प्राणव्यवस्थापकत्वात्, मध्यमत्वात्, सर्वदेवोपास्यत्वाच्च वायुरेवेति प्रतीयते । अतोऽब्रवीत् ॥
+<div class="leading-bhashya-line">इति सर्वदेवोपास्यः कश्चित् प्रतीयते । स च ‘एवमेवैष प्राण इतरान् प्राणान् पृथगेव सन्निधत्ते’(प्रश्न.उ.३.४), ‘योऽयं मध्यमः प्राणः’(बृ.उ.३.५.२१),‘कुविदङ्ग’(ऋ.सं.७.९१.१) इत्यादिना प्राणव्यवस्थापकत्वात्, मध्यमत्वात्, सर्वदेवोपास्यत्वाच्च वायुरेवेति प्रतीयते । अतोऽब्रवीत् ॥</div>
 </div>
@@ Line 2,989: / Line 2,989: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V26_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V26_I01" data-verse="BS_C01_S03_V26">
-मनुष्याणामेव वेदविद्यायाम् अधिकार इत्युक्तम् । तिर्यगाद्यपेक्षयैव मनुष्यत्वविशेषणमुक्तं, न तु देवाद्यपेक्षयेत्याह-
+<div class="leading-bhashya-line">मनुष्याणामेव वेदविद्यायाम् अधिकार इत्युक्तम् । तिर्यगाद्यपेक्षयैव मनुष्यत्वविशेषणमुक्तं, न तु देवाद्यपेक्षयेत्याह-</div>
 </div>
@@ Line 3,175: / Line 3,175: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V34_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V34_I01" data-verse="BS_C01_S03_V34">
-‘मनुष्याधिकारत्वात्’ इत्युक्तेऽविशेषात् शूद्रस्यापि ‘अह हारे त्वा शूद्र’(छां.उ.४.२.३) इति पौत्रायणोक्तेरधिकार इत्यत आह –
+<div class="leading-bhashya-line">‘मनुष्याधिकारत्वात्’ इत्युक्तेऽविशेषात् शूद्रस्यापि ‘अह हारे त्वा शूद्र’(छां.उ.४.२.३) इति पौत्रायणोक्तेरधिकार इत्यत आह –</div>
 </div>
@@ Line 3,328: / Line 3,328: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V39_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V39_I01" data-verse="BS_C01_S03_V39">
-‘यदिदं किञ्च जगत्सर्वं प्राण एजति निःसृतम् ।  महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति’  इत्युद्यतवज्रज्ञानान्मोक्षः प्रतीयते । इत्यतोऽब्रवीत्-
+<div class="leading-bhashya-line">‘यदिदं किञ्च जगत्सर्वं प्राण एजति निःसृतम् ।  महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति’  इत्युद्यतवज्रज्ञानान्मोक्षः प्रतीयते । इत्यतोऽब्रवीत्-</div>
 </div>
@@ Line 3,371: / Line 3,371: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V40_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V40_I01" data-verse="BS_C01_S03_V40">
-हृदय आहितं ज्योतिः परमात्मेत्युक्तम् । तत्र ‘योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इत्यत्र ‘उभौ लोकावनुसञ्चरति’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इति वचनाज्जीव इति प्रतीयत इत्यत उच्यते –
+<div class="leading-bhashya-line">हृदय आहितं ज्योतिः परमात्मेत्युक्तम् । तत्र ‘योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इत्यत्र ‘उभौ लोकावनुसञ्चरति’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इति वचनाज्जीव इति प्रतीयत इत्यत उच्यते –</div>
 </div>
@@ Line 3,402: / Line 3,402: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V41_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V41_I01" data-verse="BS_C01_S03_V41">
-सर्वाधारत्वम् विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘आकाशो वै नाम नामरूपयोर्निर्वहिता’(छां.उ.८.१४.१) इत्यत्राकाशस्य प्रतीयते । वै नामेति प्रसिद्धोपदेशात् । प्रसिद्धाकाशश्चाङ्गीकर्तव्य इत्यत उच्यते –
+<div class="leading-bhashya-line">सर्वाधारत्वम् विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘आकाशो वै नाम नामरूपयोर्निर्वहिता’(छां.उ.८.१४.१) इत्यत्राकाशस्य प्रतीयते । वै नामेति प्रसिद्धोपदेशात् । प्रसिद्धाकाशश्चाङ्गीकर्तव्य इत्यत उच्यते –</div>
 </div>
@@ Line 3,439: / Line 3,439: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V42_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V42_I01" data-verse="BS_C01_S03_V42">
-असङ्गत्वं परमात्मन उक्तम् । तच्च  ‘स यत् तत्र किञ्चित् पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवत्यसङ्गो ह्ययं पुरुषः’ इति स्वप्नादिद्रष्टुः प्रतीयते ।
+<div class="leading-bhashya-line">असङ्गत्वं परमात्मन उक्तम् । तच्च  ‘स यत् तत्र किञ्चित् पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवत्यसङ्गो ह्ययं पुरुषः’ इति स्वप्नादिद्रष्टुः प्रतीयते ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V42_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V42_I01" data-verse="BS_C01_S03_V42">
-स च जीवः प्रसिद्धेरित्यतो वक्ति –
+<div class="leading-bhashya-line">स च जीवः प्रसिद्धेरित्यतो वक्ति –</div>
 </div>
@@ Line 3,468: / Line 3,468: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V43_I01" data-block-id="BS_C01_S03_V43_I01" data-verse="BS_C01_S03_V43">
-‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२२)) इति ब्राह्मणस्यापि नित्यमहिमा प्रतीयते ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२२)) इति ब्राह्मणस्यापि नित्यमहिमा प्रतीयते ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V43_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V43_I02" data-verse="BS_C01_S03_V43">
-स च ब्राह्मणः ‘स वा एष महानज आत्मा’(शत.ब्रा.१४.७.२.२९) इत्यजशब्दाद्विरिञ्च इति प्राप्तम् ।
+<div class="leading-bhashya-line">स च ब्राह्मणः ‘स वा एष महानज आत्मा’(शत.ब्रा.१४.७.२.२९) इत्यजशब्दाद्विरिञ्च इति प्राप्तम् ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S03_V43_I02" data-block-id="BS_C01_S03_V43_I02" data-verse="BS_C01_S03_V43">
-देवानां च विद्याकर्मणोः पदप्राप्तिः सूचिता ‘तदुपर्यपि’(ब्र.सू.१.३.२८) इति । अतो ब्रवीति –
+<div class="leading-bhashya-line">देवानां च विद्याकर्मणोः पदप्राप्तिः सूचिता ‘तदुपर्यपि’(ब्र.सू.१.३.२८) इति । अतो ब्रवीति –</div>
 </div>
@@ Line 3,511: / Line 3,511: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V01_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V01_I01" data-verse="BS_C01_S04_V01">
-॥ श्रुतिलिङ्गादिभिः अन्यत्रैव प्रसिद्धनामापि शब्दानां सामस्त्येन विशेषहेतुभिः विष्णावेव प्रवृत्तिं दर्शयत्यस्मिन् पादे ।
+<div class="leading-bhashya-line">॥ श्रुतिलिङ्गादिभिः अन्यत्रैव प्रसिद्धनामापि शब्दानां सामस्त्येन विशेषहेतुभिः विष्णावेव प्रवृत्तिं दर्शयत्यस्मिन् पादे ।</div>
 </div>
@@ Line 3,732: / Line 3,732: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V10_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V10_I01" data-verse="BS_C01_S04_V10">
-‘वसन्ते वसन्ते ज्योतिषा यजेत’(आप.श्रौ.सू.२०.२.५) इत्यादि कर्माभिधायकस्य कर्मक्रमादि विरोधात् न युज्यते ? इत्यत आह –
+<div class="leading-bhashya-line">‘वसन्ते वसन्ते ज्योतिषा यजेत’(आप.श्रौ.सू.२०.२.५) इत्यादि कर्माभिधायकस्य कर्मक्रमादि विरोधात् न युज्यते ? इत्यत आह –</div>
 </div>
@@ Line 3,791: / Line 3,791: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V13_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V13_I01" data-verse="BS_C01_S04_V13">
-पञ्च पञ्चजनानाह –
+<div class="leading-bhashya-line">पञ्च पञ्चजनानाह –</div>
 </div>
@@ Line 3,833: / Line 3,833: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V15_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V15_I01" data-verse="BS_C01_S04_V15">
-अवान्तरकारणत्वेनापि स एवोच्यत इति वक्ति-
+<div class="leading-bhashya-line">अवान्तरकारणत्वेनापि स एवोच्यत इति वक्ति-</div>
 </div>
@@ Line 3,858: / Line 3,858: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V16_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V16_I01" data-verse="BS_C01_S04_V16">
-सर्वशब्दानां परमात्मवाचकत्वे कथमन्यत्र व्यवहारः ? इत्यतो ब्रवीति-
+<div class="leading-bhashya-line">सर्वशब्दानां परमात्मवाचकत्वे कथमन्यत्र व्यवहारः ? इत्यतो ब्रवीति-</div>
 </div>
@@ Line 3,885: / Line 3,885: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V17_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V17_I01" data-verse="BS_C01_S04_V17">
-तर्हि कथं तेषां शब्दानां जगति प्रसिद्धिः ?-
+<div class="leading-bhashya-line">तर्हि कथं तेषां शब्दानां जगति प्रसिद्धिः ?-</div>
 </div>
@@ Line 4,030: / Line 4,030: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C01_S04_V24_I01" data-block-id="BS_C01_S04_V24_I01" data-verse="BS_C01_S04_V24">
-स्त्रीशब्दा अपि तस्मिन्नेवेत्याह-
+<div class="leading-bhashya-line">स्त्रीशब्दा अपि तस्मिन्नेवेत्याह-</div>
 </div>
@@ Line 4,230: / Line 4,230: @@
 <div class="introduction" id="BS_C02_S01_I01" data-block-id="BS_C02_S01_I01" data-verse="BS_C02_S01_V01">
-उक्तेऽर्थेऽविरोधं दर्शयति अनेनाध्यायेन । प्रथमपादे युक्त्यविरोधम् । प्रथमतः स्मृत्यविरोधं दर्शयति-
+<div class="introduction-line">उक्तेऽर्थेऽविरोधं दर्शयति अनेनाध्यायेन । प्रथमपादे युक्त्यविरोधम् । प्रथमतः स्मृत्यविरोधं दर्शयति-</div>
 </div>
@@ Line 4,357: / Line 4,357: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V06_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V06_I01" data-verse="BS_C02_S01_V06">
-‘मृदब्रवीत्’(श.ब्रा.६.१.३),‘आपोऽब्रुवन्’(श.ब्रा.६.१.३), इत्यादिवचनाद् युक्तिविरुद्धो वेद इति । अतोऽब्रवीत्-
+<div class="leading-bhashya-line">‘मृदब्रवीत्’(श.ब्रा.६.१.३),‘आपोऽब्रुवन्’(श.ब्रा.६.१.३), इत्यादिवचनाद् युक्तिविरुद्धो वेद इति । अतोऽब्रवीत्-</div>
 </div>
@@ Line 4,405: / Line 4,405: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V08_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V08_I01" data-verse="BS_C02_S01_V08">
-‘असदेवेदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१)‘असतः सदजायत’(ऋ.सं.१०.७२.३) इत्यादिनाऽसतः कारणत्वोक्तेर्विरोध इत्यतो वक्ति-
+<div class="leading-bhashya-line">‘असदेवेदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१)‘असतः सदजायत’(ऋ.सं.१०.७२.३) इत्यादिनाऽसतः कारणत्वोक्तेर्विरोध इत्यतो वक्ति-</div>
 </div>
@@ Line 4,660: / Line 4,660: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V17_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V17_I01" data-verse="BS_C02_S01_V17">
-‘अद्भ्यः सम्भूतः पृथिव्यै रसाच्च’(तै.आ.३.१६) इत्यादिना साधनान्तरप्रतीतेः कथमनुपलब्धिरित्यत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">‘अद्भ्यः सम्भूतः पृथिव्यै रसाच्च’(तै.आ.३.१६) इत्यादिना साधनान्तरप्रतीतेः कथमनुपलब्धिरित्यत आह-</div>
 </div>
@@ Line 4,813: / Line 4,813: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V22_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V22_I01" data-verse="BS_C02_S01_V22">
-जीवकर्तृपक्षः श्रुतिप्राप्तो विस्तरान्निराक्रियते-
+<div class="leading-bhashya-line">जीवकर्तृपक्षः श्रुतिप्राप्तो विस्तरान्निराक्रियते-</div>
 </div>
@@ Line 5,108: / Line 5,108: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V33_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V33_I01" data-verse="BS_C02_S01_V33">
-यत् प्रयोजनार्थं सृष्ट्यादिस्तदूनत्वान्नपूर्णतेत्यत आह –
+<div class="leading-bhashya-line">यत् प्रयोजनार्थं सृष्ट्यादिस्तदूनत्वान्नपूर्णतेत्यत आह –</div>
 </div>
@@ Line 5,162: / Line 5,162: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V35_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V35_I01" data-verse="BS_C02_S01_V35">
-सर्वकर्तृत्वे वैषम्यनैर्घृण्ये तस्येत्यतो वक्ति-
+<div class="leading-bhashya-line">सर्वकर्तृत्वे वैषम्यनैर्घृण्ये तस्येत्यतो वक्ति-</div>
 </div>
@@ Line 5,245: / Line 5,245: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S01_V38_I01" data-block-id="BS_C02_S01_V38_I01" data-verse="BS_C02_S01_V38">
-अवशिष्टैरुपसंहरति-
+<div class="leading-bhashya-line">अवशिष्टैरुपसंहरति-</div>
 </div>
@@ Line 5,263: / Line 5,263: @@
 === द्वितीयः पादः ===
 <div class="introduction" id="BS_C02_S02_I01" data-block-id="BS_C02_S02_I01" data-verse="BS_C02_S02">
-‘इतरेषां चानुपलब्धेः’(ब्र.सू.२.१.२) इति सामान्यनिराकरणं समयानां कृतम्। विशेषतो निराकरोत्यस्मिन् पादे ।
+<div class="introduction-line">‘इतरेषां चानुपलब्धेः’(ब्र.सू.२.१.२) इति सामान्यनिराकरणं समयानां कृतम्। विशेषतो निराकरोत्यस्मिन् पादे ।</div>
 </div>
 <div class="introduction" id="BS_C02_S02_I02" data-block-id="BS_C02_S02_I02" data-verse="BS_C02_S02">
-अचेतनप्रवृत्तिमतं प्रथमतो निराकरोति –
+<div class="introduction-line">अचेतनप्रवृत्तिमतं प्रथमतो निराकरोति –</div>
 </div>
@@ Line 5,360: / Line 5,360: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V05_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V05_I01" data-verse="BS_C02_S02_V05">
-सेश्वरसाङ्ख्यमतं निराकरोति । यथा पृथिव्या एव पर्जन्यानुगृहीतं तृणादिकम् उत्पद्यते, एवं प्रधानाद् ईश्वरानुगृहीतं जगदित्यतो ब्रवीति-
+<div class="leading-bhashya-line">सेश्वरसाङ्ख्यमतं निराकरोति । यथा पृथिव्या एव पर्जन्यानुगृहीतं तृणादिकम् उत्पद्यते, एवं प्रधानाद् ईश्वरानुगृहीतं जगदित्यतो ब्रवीति-</div>
 </div>
@@ Line 5,403: / Line 5,403: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V06_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V06_I01" data-verse="BS_C02_S02_V06">
-लोकायतिकपक्षं निराकरोति-
+<div class="leading-bhashya-line">लोकायतिकपक्षं निराकरोति-</div>
 </div>
@@ Line 5,428: / Line 5,428: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V07_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V07_I01" data-verse="BS_C02_S02_V07">
-पुरुषोपसर्जनप्रकृतिकर्तृत्ववादमपाकरोति –
+<div class="leading-bhashya-line">पुरुषोपसर्जनप्रकृतिकर्तृत्ववादमपाकरोति –</div>
 </div>
@@ Line 5,476: / Line 5,476: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V09_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V09_I01" data-verse="BS_C02_S02_V09">
-प्रकृत्युपसर्जनपुरुषकर्तृत्ववादमपाकरोति –
+<div class="leading-bhashya-line">प्रकृत्युपसर्जनपुरुषकर्तृत्ववादमपाकरोति –</div>
 </div>
@@ Line 5,524: / Line 5,524: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V11_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V11_I01" data-verse="BS_C02_S02_V11">
-परमाण्वारम्भवादमपाकरोति –
+<div class="leading-bhashya-line">परमाण्वारम्भवादमपाकरोति –</div>
 </div>
@@ Line 5,663: / Line 5,663: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V18_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V18_I01" data-verse="BS_C02_S02_V18">
-परमाणुपुञ्जवादिमतं निरा(अपा)करोति-
+<div class="leading-bhashya-line">परमाणुपुञ्जवादिमतं निरा(अपा)करोति-</div>
 </div>
@@ Line 5,819: / Line 5,819: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V26_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V26_I01" data-verse="BS_C02_S02_V26">
-शून्यवादमपाकरोति-
+<div class="leading-bhashya-line">शून्यवादमपाकरोति-</div>
 </div>
@@ Line 5,901: / Line 5,901: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V30_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V30_I01" data-verse="BS_C02_S02_V30">
-विज्ञानवादमपाकरोति-
+<div class="leading-bhashya-line">विज्ञानवादमपाकरोति-</div>
 </div>
@@ Line 5,960: / Line 5,960: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V33_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V33_I01" data-verse="BS_C02_S02_V33">
-स्याद्वादिमतं दूषयति-
+<div class="leading-bhashya-line">स्याद्वादिमतं दूषयति-</div>
 </div>
@@ Line 6,036: / Line 6,036: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V37_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V37_I01" data-verse="BS_C02_S02_V37">
-पाशुपतमतमपाकरोति-
+<div class="leading-bhashya-line">पाशुपतमतमपाकरोति-</div>
 </div>
@@ Line 6,159: / Line 6,159: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S02_V42_I01" data-block-id="BS_C02_S02_V42_I01" data-verse="BS_C02_S02_V42">
-शक्तिपक्षं दूषयति-
+<div class="leading-bhashya-line">शक्तिपक्षं दूषयति-</div>
 </div>
@@ Line 6,228: / Line 6,228: @@
 === तृतीयः पादः ===
 <div class="introduction" id="BS_C02_S03_I01" data-block-id="BS_C02_S03_I01" data-verse="BS_C02_S03">
-जीवपरमात्माधिभूताधिदैवेषु श्रुतीनां परस्परविरोधमपाकरोत्यनेन पादेन।
+<div class="introduction-line">जीवपरमात्माधिभूताधिदैवेषु श्रुतीनां परस्परविरोधमपाकरोत्यनेन पादेन।</div>
 </div>
@@ Line 6,408: / Line 6,408: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V08_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V08_I01" data-verse="BS_C02_S03_V08">
-‘अथ ह नित्याश्चानित्याश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यनित्यानि । वायुर्वाव नित्यो वायुना हि सर्वाणि भूतानि नेनीयन्ते’
+<div class="leading-bhashya-line">‘अथ ह नित्याश्चानित्याश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यनित्यानि । वायुर्वाव नित्यो वायुना हि सर्वाणि भूतानि नेनीयन्ते’</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V08_I02" data-block-id="BS_C02_S03_V08_I02" data-verse="BS_C02_S03_V08">
-‘अथ ह चेतनाश्चाचेतनाश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यचेतनानि । वायुर्वाव चेतनो वायुना हि सर्वाणि भूतानि विज्ञायन्ते’ ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘अथ ह चेतनाश्चाचेतनाश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यचेतनानि । वायुर्वाव चेतनो वायुना हि सर्वाणि भूतानि विज्ञायन्ते’ ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V08_I03" data-block-id="BS_C02_S03_V08_I03" data-verse="BS_C02_S03_V08">
-‘कुविदङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यास आसन् । ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्नुषसं सूर्येण’(ऋ.सं.७.१९.१।
+<div class="leading-bhashya-line">‘कुविदङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यास आसन् । ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्नुषसं सूर्येण’(ऋ.सं.७.१९.१।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V08_I05" data-block-id="BS_C02_S03_V08_I05" data-verse="BS_C02_S03_V08">
-‘सा वा एषा देवताऽनादिर्योऽयं पवते’ इति ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘सा वा एषा देवताऽनादिर्योऽयं पवते’ इति ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V08_I06" data-block-id="BS_C02_S03_V08_I06" data-verse="BS_C02_S03_V08">
-‘यस्यानाऽदिर्न मध्यं नान्तो नोदयो न निम्लोचः’।इत्यादिश्रुतिभ्यो वायोरनुत्पत्तिरित्यतो ब्रवीति –
+<div class="leading-bhashya-line">‘यस्यानाऽदिर्न मध्यं नान्तो नोदयो न निम्लोचः’।इत्यादिश्रुतिभ्यो वायोरनुत्पत्तिरित्यतो ब्रवीति –</div>
 </div>
@@ Line 6,584: / Line 6,584: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V12_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V12_I01" data-verse="BS_C02_S03_V12">
-‘ता आप ऐक्षन्त बह्व्यः स्यामः प्रजायेमहीति । ता अन्नमसृजन्त’(छां.उ.६.२) इत्यद्भ्योऽन्नसृष्टिः श्रूयते ।‘अद्भ्यः पृथिवी’(तै.उ.२.१) इति कुत्रचित् पृथिवीसृष्टिः । अतो विरुद्धत्वादप्रामाण्यमित्यतो वक्तिः –
+<div class="leading-bhashya-line">‘ता आप ऐक्षन्त बह्व्यः स्यामः प्रजायेमहीति । ता अन्नमसृजन्त’(छां.उ.६.२) इत्यद्भ्योऽन्नसृष्टिः श्रूयते ।‘अद्भ्यः पृथिवी’(तै.उ.२.१) इति कुत्रचित् पृथिवीसृष्टिः । अतो विरुद्धत्वादप्रामाण्यमित्यतो वक्तिः –</div>
 </div>
@@ Line 6,627: / Line 6,627: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V13_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V13_I01" data-verse="BS_C02_S03_V13">
-‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रो मा विशान्तकस्तेनान्नेनाप्यायस्व’(म.ना.उ.१६.२) इत्यादिनाऽन्यः संहर्ता प्रतीयत इत्यतो ब्रूते –
+<div class="leading-bhashya-line">‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रो मा विशान्तकस्तेनान्नेनाप्यायस्व’(म.ना.उ.१६.२) इत्यादिनाऽन्यः संहर्ता प्रतीयत इत्यतो ब्रूते –</div>
 </div>
@@ Line 6,676: / Line 6,676: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V14_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V14_I01" data-verse="BS_C02_S03_V14">
-‘अत एव हीदं परात् क्रमादुत्पद्यते क्रमाद् विलीयते नासावुदेति नास्तमेति’ इति भाल्लवेयश्रुतौ क्रमाल्लयः प्रतीयते ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘अत एव हीदं परात् क्रमादुत्पद्यते क्रमाद् विलीयते नासावुदेति नास्तमेति’ इति भाल्लवेयश्रुतौ क्रमाल्लयः प्रतीयते ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V14_I02" data-block-id="BS_C02_S03_V14_I02" data-verse="BS_C02_S03_V14">
-‘अक्षरात् परमादेव सर्वमुत्पद्यते क्रमात् ।<br/> व्युत्क्रमाद् विलयश्चैव तस्मिन्नेव परात्मनि’ ॥इति चतुर्वेदशिखायां व्युत्क्रमाल्लयः प्रतीयते । अत आह
+<div class="leading-bhashya-line">‘अक्षरात् परमादेव सर्वमुत्पद्यते क्रमात् ।<br/> व्युत्क्रमाद् विलयश्चैव तस्मिन्नेव परात्मनि’ ॥इति चतुर्वेदशिखायां व्युत्क्रमाल्लयः प्रतीयते । अत आह</div>
 </div>
@@ Line 6,806: / Line 6,806: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V18_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V18_I01" data-verse="BS_C02_S03_V18">
-‘नित्यो नित्यानाम्’(कठ.उ.५.१३) इति जीवस्यापि नित्यत्वमुक्तम् ।‘सर्व एते चिदात्मानो व्युच्चरन्ति’ इत्युत्पत्तिरुच्यते । अतो विरोध इत्यत आह –
+<div class="leading-bhashya-line">‘नित्यो नित्यानाम्’(कठ.उ.५.१३) इति जीवस्यापि नित्यत्वमुक्तम् ।‘सर्व एते चिदात्मानो व्युच्चरन्ति’ इत्युत्पत्तिरुच्यते । अतो विरोध इत्यत आह –</div>
 </div>
@@ Line 6,854: / Line 6,854: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V20_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V20_I01" data-verse="BS_C02_S03_V20">
-‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च सर्वात्मानः सर्वरूपा अनन्ताः’ इति काषायणश्रुतौ व्याप्तत्वं प्रतीयते ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च सर्वात्मानः सर्वरूपा अनन्ताः’ इति काषायणश्रुतौ व्याप्तत्वं प्रतीयते ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V20_I02" data-block-id="BS_C02_S03_V20_I02" data-verse="BS_C02_S03_V20">
-‘अणुर्ह्येष आत्मा यं वा एते सिनीतः । पुण्यं च पापं च’ इति गौपवनश्रुतावणुत्वमित्यतो विरोध इति । अतो ब्रवीति-
+<div class="leading-bhashya-line">‘अणुर्ह्येष आत्मा यं वा एते सिनीतः । पुण्यं च पापं च’ इति गौपवनश्रुतावणुत्वमित्यतो विरोध इति । अतो ब्रवीति-</div>
 </div>
@@ Line 6,885: / Line 6,885: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V21_I04" data-block-id="BS_C02_S03_V21_I04" data-verse="BS_C02_S03_V21">
-तत्र स्वातन्त्र्य प्रतीतेः, ।
+<div class="leading-bhashya-line">तत्र स्वातन्त्र्य प्रतीतेः, ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V21_I05" data-block-id="BS_C02_S03_V21_I05" data-verse="BS_C02_S03_V21">
-‘एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रमीयते। एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम्’ ॥ इत्यादेश्च स्वयमेवेत्यतो वक्ति –
+<div class="leading-bhashya-line">‘एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रमीयते। एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम्’ ॥ इत्यादेश्च स्वयमेवेत्यतो वक्ति –</div>
 </div>
@@ Line 7,047: / Line 7,047: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V27_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V27_I01" data-verse="BS_C02_S03_V27">
-‘स नित्यो निरवयवः पुण्ययुक् पापयुक् च स इमं लोकममुं चाऽवर्तते स विमुच्यते स एकधा न सप्तधा न शतधा’ इति गौपवनश्रुतावेकस्याबहुत्वं प्रतीयते ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘स नित्यो निरवयवः पुण्ययुक् पापयुक् च स इमं लोकममुं चाऽवर्तते स विमुच्यते स एकधा न सप्तधा न शतधा’ इति गौपवनश्रुतावेकस्याबहुत्वं प्रतीयते ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V27_I02" data-block-id="BS_C02_S03_V27_I02" data-verse="BS_C02_S03_V27">
-‘स पञ्चधा स सप्तधा स दशधा भवति स शतधा च सहस्रधा स गच्छति स मुच्यते’ इति पाराशर्यायणश्रुतौ बहुरूपत्वं प्रतीयते ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘स पञ्चधा स सप्तधा स दशधा भवति स शतधा च सहस्रधा स गच्छति स मुच्यते’ इति पाराशर्यायणश्रुतौ बहुरूपत्वं प्रतीयते ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V27_I03" data-block-id="BS_C02_S03_V27_I03" data-verse="BS_C02_S03_V27">
-अतो विरोधं परिहरति-
+<div class="leading-bhashya-line">अतो विरोधं परिहरति-</div>
 </div>
@@ Line 7,086: / Line 7,086: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V28_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V28_I01" data-verse="BS_C02_S03_V28">
-‘तत्वमसि’(छां.उ.६.८.७),‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.४.१०) इत्यादिषु जीवस्य परेणाभेदः प्रतीयते ।‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(श्वे.उ.६.१३) ‘द्वा सुपर्णा’(श्वे.उ.४.६) इत्यादिषु भेदः। अत उच्यते-
+<div class="leading-bhashya-line">‘तत्वमसि’(छां.उ.६.८.७),‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.४.१०) इत्यादिषु जीवस्य परेणाभेदः प्रतीयते ।‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(श्वे.उ.६.१३) ‘द्वा सुपर्णा’(श्वे.उ.४.६) इत्यादिषु भेदः। अत उच्यते-</div>
 </div>
@@ Line 7,134: / Line 7,134: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V30_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V30_I01" data-verse="BS_C02_S03_V30">
-जीवास्याप्युत्पत्तिरुक्ता । अतस्तस्य  ‘सोऽनादिना पुण्येन पापेन चानुबद्धः। परेण निर्मुक्त आनन्त्याय कल्पते’(छां.उ.३.१४.१) इत्यानादिकर्मसम्बन्ध आनन्त्यावाप्तिश्च न युज्यत इत्यत आह –
+<div class="leading-bhashya-line">जीवास्याप्युत्पत्तिरुक्ता । अतस्तस्य  ‘सोऽनादिना पुण्येन पापेन चानुबद्धः। परेण निर्मुक्त आनन्त्याय कल्पते’(छां.उ.३.१४.१) इत्यानादिकर्मसम्बन्ध आनन्त्यावाप्तिश्च न युज्यत इत्यत आह –</div>
 </div>
@@ Line 7,171: / Line 7,171: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V31_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V31_I01" data-verse="BS_C02_S03_V31">
-‘विज्ञानात्मा सह देवैश्च सर्वैः’(प्र.४.११),‘स आनन्दः स बलः स ओजः स परेणामुं लोकं नीयते स विमुच्यते’ इति जीवस्य ज्ञानानन्दादिरूपत्वमुच्यते ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘विज्ञानात्मा सह देवैश्च सर्वैः’(प्र.४.११),‘स आनन्दः स बलः स ओजः स परेणामुं लोकं नीयते स विमुच्यते’ इति जीवस्य ज्ञानानन्दादिरूपत्वमुच्यते ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V31_I02" data-block-id="BS_C02_S03_V31_I02" data-verse="BS_C02_S03_V31">
-स दुःखाद् विमुक्त आनन्दी भवति सोऽज्ञानाद् विमुक्तो ज्ञानी भवति सोऽबलाद् विमुक्तो बली भवति। स नित्यो निरातङ्कोऽतिष्ठते’ इति पैङ्गीश्रुतौ अनानन्दादिरूपत्वं प्रतीयते । अत आह –
+<div class="leading-bhashya-line">स दुःखाद् विमुक्त आनन्दी भवति सोऽज्ञानाद् विमुक्तो ज्ञानी भवति सोऽबलाद् विमुक्तो बली भवति। स नित्यो निरातङ्कोऽतिष्ठते’ इति पैङ्गीश्रुतौ अनानन्दादिरूपत्वं प्रतीयते । अत आह –</div>
 </div>
@@ Line 7,229: / Line 7,229: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V33_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V33_I01" data-verse="BS_C02_S03_V33">
-ईश्वरस्यैव कर्तृत्वमुक्तम् । ‘यत् कर्म कुरुते तद् अभिसम्पद्यते’(बृ.उ.६.४.५) इति जीवस्योपलभ्यते । अत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">ईश्वरस्यैव कर्तृत्वमुक्तम् । ‘यत् कर्म कुरुते तद् अभिसम्पद्यते’(बृ.उ.६.४.५) इति जीवस्योपलभ्यते । अत आह-</div>
 </div>
@@ Line 7,330: / Line 7,330: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V38_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V38_I01" data-verse="BS_C02_S03_V38">
-कुतः ? –
+<div class="leading-bhashya-line">कुतः ? –</div>
 </div>
@@ Line 7,441: / Line 7,441: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V43_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V43_I01" data-verse="BS_C02_S03_V43">
-‘अंशा एव हीमे जीवा अंशी हि परमेश्वरः ।<br/> स्वयमंशैरिदं सर्वं कारयत्यचलो हरिः’ ॥ इति गौपवनश्रुतौ अंशत्वं जीवस्योपलभ्यते ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘अंशा एव हीमे जीवा अंशी हि परमेश्वरः ।<br/> स्वयमंशैरिदं सर्वं कारयत्यचलो हरिः’ ॥ इति गौपवनश्रुतौ अंशत्वं जीवस्योपलभ्यते ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V43_I04" data-block-id="BS_C02_S03_V43_I04" data-verse="BS_C02_S03_V43">
-‘नैवांशो न सम्बन्धो नापेक्ष्यो जीवः परस्य ।<br/> तथाऽपि तु यथायोगं फलदः प्रभुरेकराट् ।<br/> न नियम्यः स कस्यापि स सर्वस्य नियामकः’ ॥ इति च भाल्लवेयश्रुतौ ॥
+<div class="leading-bhashya-line">‘नैवांशो न सम्बन्धो नापेक्ष्यो जीवः परस्य ।<br/> तथाऽपि तु यथायोगं फलदः प्रभुरेकराट् ।<br/> न नियम्यः स कस्यापि स सर्वस्य नियामकः’ ॥ इति च भाल्लवेयश्रुतौ ॥</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V43_I07" data-block-id="BS_C02_S03_V43_I07" data-verse="BS_C02_S03_V43">
-अतो ब्रवीति-
+<div class="leading-bhashya-line">अतो ब्रवीति-</div>
 </div>
@@ Line 7,540: / Line 7,540: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V46_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V46_I01" data-verse="BS_C02_S03_V46">
-अनंशत्वश्रुतेर्गतिं चाऽह –
+<div class="leading-bhashya-line">अनंशत्वश्रुतेर्गतिं चाऽह –</div>
 </div>
@@ Line 7,705: / Line 7,705: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S03_V51_I01" data-block-id="BS_C02_S03_V51_I01" data-verse="BS_C02_S03_V51">
-प्रतिबिम्बानां मिथो वैचित्र्ये कारणमाह –
+<div class="leading-bhashya-line">प्रतिबिम्बानां मिथो वैचित्र्ये कारणमाह –</div>
 </div>
@@ Line 7,757: / Line 7,757: @@
 === चतुर्थः पादः ===
 <div class="introduction" id="BS_C02_S04_I01" data-block-id="BS_C02_S04_I01" data-verse="BS_C02_S04">
-युक्तिसहितश्रुतिविरोधं श्रुतीनामपाकरोत्यनेन पादेन ।
+<div class="introduction-line">युक्तिसहितश्रुतिविरोधं श्रुतीनामपाकरोत्यनेन पादेन ।</div>
 </div>
 <div class="introduction" id="BS_C02_S04_I02" data-block-id="BS_C02_S04_I02" data-verse="BS_C02_S04">
-‘प्राणा एवेदमग्र आसुस्तेभ्यो भूतानि जज्ञिरे । भूतेभ्योऽण्डमण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः । अथ प्राणा एवानादयः प्राणा नित्याः’ इति काषायणश्रुतौ प्राणानामनुत्पत्तिः प्रतीयते(श्रूयते) ।
+<div class="introduction-line">‘प्राणा एवेदमग्र आसुस्तेभ्यो भूतानि जज्ञिरे । भूतेभ्योऽण्डमण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः । अथ प्राणा एवानादयः प्राणा नित्याः’ इति काषायणश्रुतौ प्राणानामनुत्पत्तिः प्रतीयते(श्रूयते) ।</div>
 </div>
 <div class="introduction" id="BS_C02_S04_I03" data-block-id="BS_C02_S04_I03" data-verse="BS_C02_S04">
-‘नोपादानं हीन्द्रियाणामतोऽनुत्पत्तिरिष्यते ।
+<div class="introduction-line">‘नोपादानं हीन्द्रियाणामतोऽनुत्पत्तिरिष्यते ।</div>
-उपादानकृता सृष्टिः सर्वलोकेषु दृष्यते’ इति भविष्यत्पर्वणि ॥
+<div class="introduction-line">उपादानकृता सृष्टिः सर्वलोकेषु दृष्यते’ इति भविष्यत्पर्वणि ॥</div>
 </div>
 <div class="introduction" id="BS_C02_S04_I05" data-block-id="BS_C02_S04_I05" data-verse="BS_C02_S04">
-‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.उ.२.१.३ इति च ।
+<div class="introduction-line">‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.उ.२.१.३ इति च ।</div>
 </div>
 <div class="introduction" id="BS_C02_S04_I06" data-block-id="BS_C02_S04_I06" data-verse="BS_C02_S04">
-अत उच्यते –
+<div class="introduction-line">अत उच्यते –</div>
 </div>
@@ Line 7,850: / Line 7,850: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V04_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V04_I01" data-verse="BS_C02_S04_V04">
-‘द्विधा हैवेन्द्रियाणि नित्यानि चानित्यानि च । तत्र नित्यं मनोऽनादित्वान्न ह्यमनाः पुमांस्तिष्ठत्यनित्यान्यन्यानि’ इति गौपवनश्रुतौ मनसोऽनुत्पत्तिः सयुक्तिका श्रूयते । अत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">‘द्विधा हैवेन्द्रियाणि नित्यानि चानित्यानि च । तत्र नित्यं मनोऽनादित्वान्न ह्यमनाः पुमांस्तिष्ठत्यनित्यान्यन्यानि’ इति गौपवनश्रुतौ मनसोऽनुत्पत्तिः सयुक्तिका श्रूयते । अत आह-</div>
 </div>
@@ Line 7,881: / Line 7,881: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V05_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V05_I01" data-verse="BS_C02_S04_V05">
-‘नित्ययाऽनित्यया स्तौमि परमात्मानमच्युतमिति । वाग्वाव नित्या न ह्येषोत्पद्यतेऽस्यां हि श्रुतिरवतिष्ठते’  इति सयुक्तिकं पौष्यायणश्रुतौ वाचोऽनुत्पत्तिरुच्यते । अतो ब्रवीति –
+<div class="leading-bhashya-line">‘नित्ययाऽनित्यया स्तौमि परमात्मानमच्युतमिति । वाग्वाव नित्या न ह्येषोत्पद्यतेऽस्यां हि श्रुतिरवतिष्ठते’  इति सयुक्तिकं पौष्यायणश्रुतौ वाचोऽनुत्पत्तिरुच्यते । अतो ब्रवीति –</div>
 </div>
@@ Line 7,912: / Line 7,912: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V06_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V06_I01" data-verse="BS_C02_S04_V06">
-‘सप्तप्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति श्रुतिः।
+<div class="leading-bhashya-line">‘सप्तप्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति श्रुतिः।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V06_I02" data-block-id="BS_C02_S04_V06_I02" data-verse="BS_C02_S04_V06">
-‘सप्तैव मारुता बाह्ये प्राणाः सप्त तथाऽऽत्मनि ।<br/> अधिदैवे तथाऽध्यात्मे सङ्ख्यासाम्यं विदो विदुः’ इति च स्कान्दे।
+<div class="leading-bhashya-line">‘सप्तैव मारुता बाह्ये प्राणाः सप्त तथाऽऽत्मनि ।<br/> अधिदैवे तथाऽध्यात्मे सङ्ख्यासाम्यं विदो विदुः’ इति च स्कान्दे।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V06_I04" data-block-id="BS_C02_S04_V06_I04" data-verse="BS_C02_S04_V06">
-‘द्वादश वा एते प्राणा द्वादश मासा द्वादशाऽदित्या द्वादशराशयो द्वादश ग्रहाः’ इति कौण्डिण्यश्रुतौ द्वादशप्राणादृष्यन्ते । अतो वक्ति-
+<div class="leading-bhashya-line">‘द्वादश वा एते प्राणा द्वादश मासा द्वादशाऽदित्या द्वादशराशयो द्वादश ग्रहाः’ इति कौण्डिण्यश्रुतौ द्वादशप्राणादृष्यन्ते । अतो वक्ति-</div>
 </div>
@@ Line 7,968: / Line 7,968: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V08_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V08_I01" data-verse="BS_C02_S04_V08">
-‘दिवीव चक्षुराततम्’(ऋ.सं.१.२२.२०) इति व्याप्तिः प्रतीयते। दूरश्रवणदर्शनादियुक्तिश्च। अणुभिः पश्यत्यणुभिः कृणोति प्राणा वा अणवः प्राणैर्ह्येतद्भवति’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘दिवीव चक्षुराततम्’(ऋ.सं.१.२२.२०) इति व्याप्तिः प्रतीयते। दूरश्रवणदर्शनादियुक्तिश्च। अणुभिः पश्यत्यणुभिः कृणोति प्राणा वा अणवः प्राणैर्ह्येतद्भवति’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V08_I03" data-block-id="BS_C02_S04_V08_I03" data-verse="BS_C02_S04_V08">
-अतो वक्ति-
+<div class="leading-bhashya-line">अतो वक्ति-</div>
 </div>
@@ Line 7,997: / Line 7,997: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V09_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V09_I01" data-verse="BS_C02_S04_V09">
-‘नैष प्राण उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता । अथैनमाहुर्मध्यम इति’ इति मुख्यप्राणस्यानुत्पत्तिः श्रूयते ।<br/>‘यत्प्राप्तिर्यत्परित्याग उत्पत्तिर्मरणं तथा ।<br/> तस्योत्पत्तिर्मृतिश्चैव कथं प्राणस्य युज्यते॥’<br/> इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।‘आत्मत एष प्राणो जायते’(ष.प्र.३.२) इति च । अत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">‘नैष प्राण उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता । अथैनमाहुर्मध्यम इति’ इति मुख्यप्राणस्यानुत्पत्तिः श्रूयते ।<br/>‘यत्प्राप्तिर्यत्परित्याग उत्पत्तिर्मरणं तथा ।<br/> तस्योत्पत्तिर्मृतिश्चैव कथं प्राणस्य युज्यते॥’<br/> इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।‘आत्मत एष प्राणो जायते’(ष.प्र.३.२) इति च । अत आह-</div>
 </div>
@@ Line 8,045: / Line 8,045: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V11_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V11_I01" data-verse="BS_C02_S04_V11">
-‘प्राणादिदमाविरासीत् प्राणो धत्ते प्राणे लयमभ्युपैति न प्राणः किञ्चिदाश्रितः’ इत्याग्निवेश्यश्रुतौ ।<br/>‘यदाश्रयादस्य चेष्टा सोऽन्यं कथमुपाश्रयेत् ।<br/> यथा प्राणस्तथा राजा सर्वस्यैकाश्रयो भवेत्॥’  इति च युक्तिर्भारते।<br/>‘प्राणस्यैतद्वशे सर्वं प्राणः परवशे स्थितः ।  न परः (क)किञ्चिदाश्रित्य वर्तते परमो यतः॥’ इति पैङ्गिश्रुतिः ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘प्राणादिदमाविरासीत् प्राणो धत्ते प्राणे लयमभ्युपैति न प्राणः किञ्चिदाश्रितः’ इत्याग्निवेश्यश्रुतौ ।<br/>‘यदाश्रयादस्य चेष्टा सोऽन्यं कथमुपाश्रयेत् ।<br/> यथा प्राणस्तथा राजा सर्वस्यैकाश्रयो भवेत्॥’  इति च युक्तिर्भारते।<br/>‘प्राणस्यैतद्वशे सर्वं प्राणः परवशे स्थितः ।  न परः (क)किञ्चिदाश्रित्य वर्तते परमो यतः॥’ इति पैङ्गिश्रुतिः ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V11_I06" data-block-id="BS_C02_S04_V11_I06" data-verse="BS_C02_S04_V11">
-अत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">अत आह-</div>
 </div>
@@ Line 8,109: / Line 8,109: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V13_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V13_I01" data-verse="BS_C02_S04_V13">
-‘सर्वे वा एते मुख्यदासाः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इत्यथ प्राणो वाव सम्राट्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘सर्वे वा एते मुख्यदासाः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इत्यथ प्राणो वाव सम्राट्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V13_I03" data-block-id="BS_C02_S04_V13_I03" data-verse="BS_C02_S04_V13">
-‘प्राणापानादयः सर्वे मुख्यदासा यतेऽनिशम् ।<br/>अतस्तदाज्ञया नित्यं स्वानि कर्माणि कुर्वते’ इति युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘प्राणापानादयः सर्वे मुख्यदासा यतेऽनिशम् ।<br/>अतस्तदाज्ञया नित्यं स्वानि कर्माणि कुर्वते’ इति युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V13_I05" data-block-id="BS_C02_S04_V13_I05" data-verse="BS_C02_S04_V13">
-‘मुख्यस्यैव स्वरूपाणि प्राणाध्याः पञ्चवायवः ।<br/> स एव प्राणिनां देहे पञ्चधा वर्ततेऽनिशम्’ इति च गौपवनश्रुतिः ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘मुख्यस्यैव स्वरूपाणि प्राणाध्याः पञ्चवायवः ।<br/> स एव प्राणिनां देहे पञ्चधा वर्ततेऽनिशम्’ इति च गौपवनश्रुतिः ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V13_I07" data-block-id="BS_C02_S04_V13_I07" data-verse="BS_C02_S04_V13">
-अतो वक्ति-
+<div class="leading-bhashya-line">अतो वक्ति-</div>
 </div>
@@ Line 8,146: / Line 8,146: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V14_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V14_I01" data-verse="BS_C02_S04_V14">
-‘प्राण एवाधस्तात् प्राण उपरिष्ठात् प्राणो मध्यतः प्राणः सर्वतः प्राण एवेदं सर्वम्’ इति प्राणस्य व्याप्तिः प्रतीयते ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘प्राण एवाधस्तात् प्राण उपरिष्ठात् प्राणो मध्यतः प्राणः सर्वतः प्राण एवेदं सर्वम्’ इति प्राणस्य व्याप्तिः प्रतीयते ।</div>
-‘यतः सर्वं जगद्व्याप्य तिष्ठति प्राण एव तु ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘यतः सर्वं जगद्व्याप्य तिष्ठति प्राण एव तु ।</div>
-अतो धृतं जगत् सर्वमन्यथा केन धार्यते’ इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।
+<div class="leading-bhashya-line">अतो धृतं जगत् सर्वमन्यथा केन धार्यते’ इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V14_I04" data-block-id="BS_C02_S04_V14_I04" data-verse="BS_C02_S04_V14">
-‘अणुनैतत् सृज्यतेऽणुनैतद् धार्यतेऽणौ लयमभ्युपैति प्राणो वा अणुः प्राणैः(क्वचित् कोशेषु ‘प्राणे,प्राणो’इति पाठः) ह्येतद्भवति’ इति च सौत्रायणश्रुतिः ॥
+<div class="leading-bhashya-line">‘अणुनैतत् सृज्यतेऽणुनैतद् धार्यतेऽणौ लयमभ्युपैति प्राणो वा अणुः प्राणैः(क्वचित् कोशेषु ‘प्राणे,प्राणो’इति पाठः) ह्येतद्भवति’ इति च सौत्रायणश्रुतिः ॥</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V14_I05" data-block-id="BS_C02_S04_V14_I05" data-verse="BS_C02_S04_V14">
-अत आह –
+<div class="leading-bhashya-line">अत आह –</div>
 </div>
@@ Line 8,181: / Line 8,181: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V15_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V15_I01" data-verse="BS_C02_S04_V15">
-करणत्वं प्राणानामुक्तम् ।
+<div class="leading-bhashya-line">करणत्वं प्राणानामुक्तम् ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V15_I02" data-block-id="BS_C02_S04_V15_I02" data-verse="BS_C02_S04_V15">
-‘जीवस्य करणान्याहुः प्राणानेतांस्तु सर्वशः।<br/>यस्मात् तद्वशगा एते दृश्यन्ते सर्वदेहिषु॥’<br/> इति सौत्रायणश्रुतौ सयुक्तिकं जीवकरणत्वं प्रतीयते। ‘ब्रह्मणो वा एतानि करणानि चक्षुः श्रोत्रं मनो वागिति तद्ध्येतैः कारयति’ इति काषायणश्रुतौ । अत आह –
+<div class="leading-bhashya-line">‘जीवस्य करणान्याहुः प्राणानेतांस्तु सर्वशः।<br/>यस्मात् तद्वशगा एते दृश्यन्ते सर्वदेहिषु॥’<br/> इति सौत्रायणश्रुतौ सयुक्तिकं जीवकरणत्वं प्रतीयते। ‘ब्रह्मणो वा एतानि करणानि चक्षुः श्रोत्रं मनो वागिति तद्ध्येतैः कारयति’ इति काषायणश्रुतौ । अत आह –</div>
 </div>
@@ Line 8,206: / Line 8,206: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V16_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V16_I01" data-verse="BS_C02_S04_V16">
-कथं जीवकरणत्वश्रुतिरित्यतो वक्ति –
+<div class="leading-bhashya-line">कथं जीवकरणत्वश्रुतिरित्यतो वक्ति –</div>
 </div>
@@ Line 8,278: / Line 8,278: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V18_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V18_I01" data-verse="BS_C02_S04_V18">
-‘अथेन्द्रियाणि प्राणा वा इन्द्रियाणि प्राणा हीदं द्रवन्ति’ इति सयुक्तिकपौत्रायणश्रुतिः सामान्येन प्राणानामिन्द्रियत्वं वक्ति । ‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुर्मनोबुद्धी तु द्वादशे’ इति च काषायणश्रुतिः । अतः कस्येन्द्रियत्वं निवार्यत इत्यतो वक्ति-
+<div class="leading-bhashya-line">‘अथेन्द्रियाणि प्राणा वा इन्द्रियाणि प्राणा हीदं द्रवन्ति’ इति सयुक्तिकपौत्रायणश्रुतिः सामान्येन प्राणानामिन्द्रियत्वं वक्ति । ‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुर्मनोबुद्धी तु द्वादशे’ इति च काषायणश्रुतिः । अतः कस्येन्द्रियत्वं निवार्यत इत्यतो वक्ति-</div>
 </div>
@@ Line 8,349: / Line 8,349: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V21_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V21_I01" data-verse="BS_C02_S04_V21">
-‘विरिञ्चो वा इदं सर्वं विरेचयति विदधाति ब्रह्मा वाव विरिञ्च एतस्माद्धीमे रूपनामनी’ इति गौपवनश्रुतिः ॥
+<div class="leading-bhashya-line">‘विरिञ्चो वा इदं सर्वं विरेचयति विदधाति ब्रह्मा वाव विरिञ्च एतस्माद्धीमे रूपनामनी’ इति गौपवनश्रुतिः ॥</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V21_I02" data-block-id="BS_C02_S04_V21_I02" data-verse="BS_C02_S04_V21">
-‘यस्माद्विरेचयेत् सर्वं विरिञ्चस्तेन भण्यते ।<br/>एको हि कर्ता जगतो ब्रह्मैव च चतुर्मुखः’ इति च युक्तिर्ब्राह्मे ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘यस्माद्विरेचयेत् सर्वं विरिञ्चस्तेन भण्यते ।<br/>एको हि कर्ता जगतो ब्रह्मैव च चतुर्मुखः’ इति च युक्तिर्ब्राह्मे ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V21_I03" data-block-id="BS_C02_S04_V21_I03" data-verse="BS_C02_S04_V21">
-अथ कस्मादुच्यते परम इति परमाद्ध्येते नामरूपे व्याक्रियेते तस्मादेनमाहुः परम इत्यथ कस्मादुच्यते ब्रह्मेति बृहत्त्वाद् बृंहणच्च(बृंहितत्वाच्च)’ इत्याग्निवेश्यश्रुतिः ।
+<div class="leading-bhashya-line">अथ कस्मादुच्यते परम इति परमाद्ध्येते नामरूपे व्याक्रियेते तस्मादेनमाहुः परम इत्यथ कस्मादुच्यते ब्रह्मेति बृहत्त्वाद् बृंहणच्च(बृंहितत्वाच्च)’ इत्याग्निवेश्यश्रुतिः ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V21_I05" data-block-id="BS_C02_S04_V21_I05" data-verse="BS_C02_S04_V21">
-अत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">अत आह-</div>
 </div>
@@ Line 8,410: / Line 8,410: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V22_I01" data-block-id="BS_C02_S04_V22_I01" data-verse="BS_C02_S04_V22">
-‘अद्ब्यो हीदमुत्पद्यते आपो वाव मांसमस्थि च भवत्यापः शरीरमाप एवेदं सर्वम्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘अद्ब्यो हीदमुत्पद्यते आपो वाव मांसमस्थि च भवत्यापः शरीरमाप एवेदं सर्वम्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V22_I02" data-block-id="BS_C02_S04_V22_I02" data-verse="BS_C02_S04_V22">
-‘	अम्मयं तु यतो मांसमतस्तृप्तिश्च मांसतः’ इति च भारते ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘	अम्मयं तु यतो मांसमतस्तृप्तिश्च मांसतः’ इति च भारते ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V22_I03" data-block-id="BS_C02_S04_V22_I03" data-verse="BS_C02_S04_V22">
-‘पृथिवी शरीरमाकाशमात्मा’(बृ.उ.५.२.१६) इति च श्रुतिः। अतो ब्रवीति –
+<div class="leading-bhashya-line">‘पृथिवी शरीरमाकाशमात्मा’(बृ.उ.५.२.१६) इति च श्रुतिः। अतो ब्रवीति –</div>
 </div>
@@ Line 8,457: / Line 8,457: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C02_S04_V23_I05" data-block-id="BS_C02_S04_V23_I05" data-verse="BS_C02_S04_V23">
-कथं तर्हि विशेषवचनम् इत्यत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">कथं तर्हि विशेषवचनम् इत्यत आह-</div>
 </div>
@@ Line 8,503: / Line 8,503: @@
 === प्रथमः पादः ===
 <div class="introduction" id="BS_C03_S01_I01" data-block-id="BS_C03_S01_I01" data-verse="BS_C03_S01">
-साधनविचारोऽयमध्यायः । वैराग्यार्थे(य) गत्यादिनिरूपणा प्रथमपादे।
+<div class="introduction-line">साधनविचारोऽयमध्यायः । वैराग्यार्थे(य) गत्यादिनिरूपणा प्रथमपादे।</div>
 </div>
 <div class="introduction" id="BS_C03_S01_I02" data-block-id="BS_C03_S01_I02" data-verse="BS_C03_S01">
-भूतबन्धो हि बन्धः- ‘भूतबन्धस्तु संसारो मुक्तिस्तेभ्यो विमोचनम्’ इति च वाराहे ।
+<div class="introduction-line">भूतबन्धो हि बन्धः- ‘भूतबन्धस्तु संसारो मुक्तिस्तेभ्यो विमोचनम्’ इति च वाराहे ।</div>
-तच्च मरणे भवति-
+<div class="introduction-line">तच्च मरणे भवति-</div>
 </div>
 <div class="introduction" id="BS_C03_S01_I05" data-block-id="BS_C03_S01_I05" data-verse="BS_C03_S01">
-भूतानां विनिवृत्तिस्तु मरणं समुदाहृतम् ।
+<div class="introduction-line">भूतानां विनिवृत्तिस्तु मरणं समुदाहृतम् ।</div>
-भूतानां सम्प्रयोगश्च जनिरित्येव पण्डितैः॥’ इति च भारते ॥
+<div class="introduction-line">भूतानां सम्प्रयोगश्च जनिरित्येव पण्डितैः॥’ इति च भारते ॥</div>
 </div>
 <div class="introduction" id="BS_C03_S01_I07" data-block-id="BS_C03_S01_I07" data-verse="BS_C03_S01">
-अतः किं साधनैः? इत्यत आह-
+<div class="introduction-line">अतः किं साधनैः? इत्यत आह-</div>
 </div>
@@ Line 8,688: / Line 8,688: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V07_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V07_I01" data-verse="BS_C03_S01_V07">
-‘अपाम सोमममृता अभूम’(ऋ.सं.८.४८.३) इत्यादिश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति-
+<div class="leading-bhashya-line">‘अपाम सोमममृता अभूम’(ऋ.सं.८.४८.३) इत्यादिश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति-</div>
 </div>
@@ Line 8,731: / Line 8,731: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V08_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V08_I01" data-verse="BS_C03_S01_V08">
-कृतस्य कर्मणो भोगेन क्षयान्मुक्तिरित्यत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">कृतस्य कर्मणो भोगेन क्षयान्मुक्तिरित्यत आह-</div>
 </div>
@@ Line 8,768: / Line 8,768: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V09_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V09_I01" data-verse="BS_C03_S01_V09">
-‘यथेतमेव गच्छति यथेतमागच्छति स भुङ्क्ते स कर्म कुरुते स परिवर्तते’ इति गतिप्रकारेणागतिः प्रतीयते । अतो ब्रूते-
+<div class="leading-bhashya-line">‘यथेतमेव गच्छति यथेतमागच्छति स भुङ्क्ते स कर्म कुरुते स परिवर्तते’ इति गतिप्रकारेणागतिः प्रतीयते । अतो ब्रूते-</div>
 </div>
@@ Line 8,866: / Line 8,866: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V13_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V13_I01" data-verse="BS_C03_S01_V13">
-पुण्याकृतामेव गमनागमने नेतरेषामित्यत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">पुण्याकृतामेव गमनागमने नेतरेषामित्यत आह-</div>
 </div>
@@ Line 8,952: / Line 8,952: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V17_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V17_I01" data-verse="BS_C03_S01_V17">
-ईश्वरस्य नरकायुक्तेः ‘सर्वं विसृजति सर्वं विलापयति सर्वं रमयति सर्वं न रमयति सर्वं प्रवर्तयत्यन्तरस्मिन् निविष्टः’ इति कौषारवश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति –
+<div class="leading-bhashya-line">ईश्वरस्य नरकायुक्तेः ‘सर्वं विसृजति सर्वं विलापयति सर्वं रमयति सर्वं न रमयति सर्वं प्रवर्तयत्यन्तरस्मिन् निविष्टः’ इति कौषारवश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति –</div>
 </div>
@@ Line 8,989: / Line 8,989: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V18_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V18_I01" data-verse="BS_C03_S01_V18">
-‘अथैतयोः पथोर्न कतरेण च तानीमानि क्षुद्रमिश्राण्यसकृदावर्तीनि भूतानि भवन्ति जायस्व म्रियस्वेत्येतत् तृतीयं स्थानम्’(छां.उ.५.१०.८) इति गतिस्वातन्त्र्यं भूतानां प्रतीयत इत्यत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">‘अथैतयोः पथोर्न कतरेण च तानीमानि क्षुद्रमिश्राण्यसकृदावर्तीनि भूतानि भवन्ति जायस्व म्रियस्वेत्येतत् तृतीयं स्थानम्’(छां.उ.५.१०.८) इति गतिस्वातन्त्र्यं भूतानां प्रतीयत इत्यत आह-</div>
 </div>
@@ Line 9,020: / Line 9,020: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V19_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V19_I01" data-verse="BS_C03_S01_V19">
-‘यत्र दुःखं सुखं तत्र सर्वत्रापि प्रतीयते ।<br/>अपि नीचगतौ किञ्चित् किमु मानुषदेहिनः’ ॥ इति वचनान्महातमस्यपि सुखप्राप्तिरित्यत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">‘यत्र दुःखं सुखं तत्र सर्वत्रापि प्रतीयते ।<br/>अपि नीचगतौ किञ्चित् किमु मानुषदेहिनः’ ॥ इति वचनान्महातमस्यपि सुखप्राप्तिरित्यत आह-</div>
 </div>
@@ Line 9,125: / Line 9,125: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V24_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V24_I01" data-verse="BS_C03_S01_V24">
-‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’(छां.उ.५.१०.५,काषायणश्रुतौ) इत्याद्यन्यभावः श्रूयते । स कथमित्यतो ब्रवीति-
+<div class="leading-bhashya-line">‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’(छां.उ.५.१०.५,काषायणश्रुतौ) इत्याद्यन्यभावः श्रूयते । स कथमित्यतो ब्रवीति-</div>
 </div>
@@ Line 9,162: / Line 9,162: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V25_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V25_I01" data-verse="BS_C03_S01_V25">
-बहुस्थानगमनात् कल्पान्तमप्येवं स्यादित्यत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">बहुस्थानगमनात् कल्पान्तमप्येवं स्यादित्यत आह-</div>
 </div>
@@ Line 9,193: / Line 9,193: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V26_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V26_I01" data-verse="BS_C03_S01_V26">
-‘त इह व्रीहियवा ओषधिवनस्पतयस्तिलमाषा इति जायन्ते’(छां.उ.५.१०.६) इति श्रवणादनर्थफलत्वं यज्ञादेरित्यतो वक्ति-
+<div class="leading-bhashya-line">‘त इह व्रीहियवा ओषधिवनस्पतयस्तिलमाषा इति जायन्ते’(छां.उ.५.१०.६) इति श्रवणादनर्थफलत्वं यज्ञादेरित्यतो वक्ति-</div>
 </div>
@@ Line 9,257: / Line 9,257: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V28_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V28_I01" data-verse="BS_C03_S01_V28">
-‘स्वर्गादवाग्गतश्चापि मातुरेवोदरं व्रजेत्’ इति वचनात्  ‘य एव गृही भवति यो वा रेतः सिञ्चति तमेवानुविशति’इति श्रुतिः कथमित्यत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">‘स्वर्गादवाग्गतश्चापि मातुरेवोदरं व्रजेत्’ इति वचनात्  ‘य एव गृही भवति यो वा रेतः सिञ्चति तमेवानुविशति’इति श्रुतिः कथमित्यत आह-</div>
 </div>
@@ Line 9,288: / Line 9,288: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S01_V29_I01" data-block-id="BS_C03_S01_V29_I01" data-verse="BS_C03_S01_V29">
-‘देहं गर्भस्थितं क्‍वापि प्रविशेत् स्वर्गतो गतः’ इति वचनात् पश्चादेव प्रविशतीत्यत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">‘देहं गर्भस्थितं क्‍वापि प्रविशेत् स्वर्गतो गतः’ इति वचनात् पश्चादेव प्रविशतीत्यत आह-</div>
 </div>
@@ Line 9,318: / Line 9,318: @@
 === द्वितीयः पादः ===
 <div class="introduction" id="BS_C03_S02_I01" data-block-id="BS_C03_S02_I01" data-verse="BS_C03_S02">
-भक्तिरस्मिन् पाद उच्यते। भक्त्यर्थं भगवन्महिमोक्तिः।
+<div class="introduction-line">भक्तिरस्मिन् पाद उच्यते। भक्त्यर्थं भगवन्महिमोक्तिः।</div>
 </div>
@@ Line 9,373: / Line 9,373: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V03_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V03_I01" data-verse="BS_C03_S02_V03">
-केन साधनेन ?-
+<div class="leading-bhashya-line">केन साधनेन ?-</div>
 </div>
@@ Line 9,613: / Line 9,613: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V11_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V11_I01" data-verse="BS_C03_S02_V11">
-स्थानापेक्षया परमात्मनोऽपि भेदादनुग्राह्यानुग्राहकभाव इत्यत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">स्थानापेक्षया परमात्मनोऽपि भेदादनुग्राह्यानुग्राहकभाव इत्यत आह-</div>
 </div>
@@ Line 9,708: / Line 9,708: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V14_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V14_I01" data-verse="BS_C03_S02_V14">
-रूपवत्त्वादनित्यत्वमित्यतो वक्ति-
+<div class="leading-bhashya-line">रूपवत्त्वादनित्यत्वमित्यतो वक्ति-</div>
 </div>
@@ Line 9,835: / Line 9,835: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V19_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V19_I01" data-verse="BS_C03_S02_V19">
-नित्यसिद्धत्वात् सादृश्यस्य नित्यानन्दज्ञानादेर्न भक्तिज्ञानादि(ना)प्रयोजनमित्यतो ब्रवीति-
+<div class="leading-bhashya-line">नित्यसिद्धत्वात् सादृश्यस्य नित्यानन्दज्ञानादेर्न भक्तिज्ञानादि(ना)प्रयोजनमित्यतो ब्रवीति-</div>
 </div>
@@ Line 9,901: / Line 9,901: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V21_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V21_I01" data-verse="BS_C03_S02_V21">
-कुतः? –
+<div class="leading-bhashya-line">कुतः? –</div>
 </div>
@@ Line 9,926: / Line 9,926: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V22_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V22_I01" data-verse="BS_C03_S02_V22">
-सृष्टिसंहारकर्तृत्वमेवास्य न पालकत्वं स्वतः सिद्धेरित्यत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">सृष्टिसंहारकर्तृत्वमेवास्य न पालकत्वं स्वतः सिद्धेरित्यत आह-</div>
 </div>
@@ Line 9,957: / Line 9,957: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V23_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V23_I01" data-verse="BS_C03_S02_V23">
-परमात्मापरोक्ष्यं च तत्प्रसादादेव न जीवशक्त्येति वक्तुमुच्यते-
+<div class="leading-bhashya-line">परमात्मापरोक्ष्यं च तत्प्रसादादेव न जीवशक्त्येति वक्तुमुच्यते-</div>
 </div>
@@ Line 10,001: / Line 10,001: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V25_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V25_I01" data-verse="BS_C03_S02_V25">
-नित्याव्यक्तरूपेण तथैव तिष्ठति; व्यक्तं किञ्चिद् रूपं गृहीत्वा दृश्यते; यधाऽग्न्यादयस्तन्मात्रारूपेणादृश्या अपि स्थूलरूपेण दृश्यन्ते। एवं इति चेत्, न-
+<div class="leading-bhashya-line">नित्याव्यक्तरूपेण तथैव तिष्ठति; व्यक्तं किञ्चिद् रूपं गृहीत्वा दृश्यते; यधाऽग्न्यादयस्तन्मात्रारूपेणादृश्या अपि स्थूलरूपेण दृश्यन्ते। एवं इति चेत्, न-</div>
 </div>
@@ Line 10,040: / Line 10,040: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V26_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V26_I01" data-verse="BS_C03_S02_V26">
-तर्हि किं यत्नेन? इत्यत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">तर्हि किं यत्नेन? इत्यत आह-</div>
 </div>
@@ Line 10,067: / Line 10,067: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V27_I04" data-block-id="BS_C03_S02_V27_I04" data-verse="BS_C03_S02_V27">
-नित्याव्यक्तस्य कथं प्रकाशः ? इत्यत उच्यते-
+<div class="leading-bhashya-line">नित्याव्यक्तस्य कथं प्रकाशः ? इत्यत उच्यते-</div>
 </div>
@@ Line 10,104: / Line 10,104: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V28_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V28_I01" data-verse="BS_C03_S02_V28">
-स्वरूपेणानन्दादिना कथमानन्दित्वादिः? इत्यत(तत्रो) उच्यते-
+<div class="leading-bhashya-line">स्वरूपेणानन्दादिना कथमानन्दित्वादिः? इत्यत(तत्रो) उच्यते-</div>
 </div>
@@ Line 10,238: / Line 10,238: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V34_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V34_I01" data-verse="BS_C03_S02_V34">
-अप्रसिद्धस्य कथमानन्द इत्यादिव्यपदेशः? इत्यतो वक्ति –
+<div class="leading-bhashya-line">अप्रसिद्धस्य कथमानन्द इत्यादिव्यपदेशः? इत्यतो वक्ति –</div>
 </div>
@@ Line 10,269: / Line 10,269: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V35_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V35_I01" data-verse="BS_C03_S02_V35">
-परानन्दमात्रात्वे कथं ब्रह्माद्यानन्दादीनां विशेषः? इत्यत उच्यते –
+<div class="leading-bhashya-line">परानन्दमात्रात्वे कथं ब्रह्माद्यानन्दादीनां विशेषः? इत्यत उच्यते –</div>
 </div>
@@ Line 10,317: / Line 10,317: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V37_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V37_I01" data-verse="BS_C03_S02_V37">
-ध्यानकाले यच्चित्ते प्रदृष्यते तदेव हि ब्रह्मरूपम् । अतः कथमव्यक्तता ? इत्यत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">ध्यानकाले यच्चित्ते प्रदृष्यते तदेव हि ब्रह्मरूपम् । अतः कथमव्यक्तता ? इत्यत आह-</div>
 </div>
@@ Line 10,366: / Line 10,366: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V38_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V38_I01" data-verse="BS_C03_S02_V38">
-देशकालान्तरेऽन्यतोऽपि सृष्ट्याधिर्युक्तेत्यतो ब्रूते-
+<div class="leading-bhashya-line">देशकालान्तरेऽन्यतोऽपि सृष्ट्याधिर्युक्तेत्यतो ब्रूते-</div>
 </div>
@@ Line 10,397: / Line 10,397: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S02_V39_I01" data-block-id="BS_C03_S02_V39_I01" data-verse="BS_C03_S02_V39">
-कर्मापेक्षत्वात् फलदानस्य तदेव ददातीति न वाच्यम् । कुतः ?-
+<div class="leading-bhashya-line">कर्मापेक्षत्वात् फलदानस्य तदेव ददातीति न वाच्यम् । कुतः ?-</div>
 </div>
@@ Line 10,466: / Line 10,466: @@
 === तृतीयः पादः ===
 <div class="introduction" id="BS_C03_S03_I01" data-block-id="BS_C03_S03_I01" data-verse="BS_C03_S03">
-उपासनाऽस्मिन् पाद उच्यते। सर्वपरिज्ञानं प्रथमत उच्यते-
+<div class="introduction-line">उपासनाऽस्मिन् पाद उच्यते। सर्वपरिज्ञानं प्रथमत उच्यते-</div>
 </div>
@@ Line 10,606: / Line 10,606: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V06_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V06_I01" data-verse="BS_C03_S03_V06">
-सर्वैर्वेदैर्ज्ञेयो नोपास्योऽशक्यत्वादित्यत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">सर्वैर्वेदैर्ज्ञेयो नोपास्योऽशक्यत्वादित्यत आह-</div>
 </div>
@@ Line 10,784: / Line 10,784: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V12_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V12_I01" data-verse="BS_C03_S03_V12">
-सर्वेषां मुमुक्षूणां कियन्नियमेनोपास्यमिति अत आह-
+<div class="leading-bhashya-line">सर्वेषां मुमुक्षूणां कियन्नियमेनोपास्यमिति अत आह-</div>
 </div>
@@ Line 10,863: / Line 10,863: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V15_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V15_I01" data-verse="BS_C03_S03_V15">
-उपसंहारानुपसंहारप्रमाणमाह –
+<div class="leading-bhashya-line">उपसंहारानुपसंहारप्रमाणमाह –</div>
 </div>
@@ Line 11,109: / Line 11,109: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V25_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V25_I01" data-verse="BS_C03_S03_V25">
-यस्यां विद्यायां महागुणा उच्यन्ते सोत्तमानामितराऽन्येषामिति चेत्, न –
+<div class="leading-bhashya-line">यस्यां विद्यायां महागुणा उच्यन्ते सोत्तमानामितराऽन्येषामिति चेत्, न –</div>
 </div>
@@ Line 11,161: / Line 11,161: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V27_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V27_I01" data-verse="BS_C03_S03_V27">
-मुक्तस्योपासना कर्तव्या न वा ? इत्यतोऽब्रवीत् –
+<div class="leading-bhashya-line">मुक्तस्योपासना कर्तव्या न वा ? इत्यतोऽब्रवीत् –</div>
 </div>
@@ Line 11,221: / Line 11,221: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V29_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V29_I01" data-verse="BS_C03_S03_V29">
-कर्मापि कुर्वन्ति न वा ? इत्यत आह –
+<div class="leading-bhashya-line">कर्मापि कुर्वन्ति न वा ? इत्यत आह –</div>
 </div>
@@ Line 11,448: / Line 11,448: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V38_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V38_I01" data-verse="BS_C03_S03_V38">
-नेति चेत्, न-
+<div class="leading-bhashya-line">नेति चेत्, न-</div>
 </div>
@@ Line 11,479: / Line 11,479: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V39_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V39_I01" data-verse="BS_C03_S03_V39">
-कृतिर्निष्ठा ज्ञानमित्यादीनां भेदाद्बहव उत्तमा इति चेत्, न –
+<div class="leading-bhashya-line">कृतिर्निष्ठा ज्ञानमित्यादीनां भेदाद्बहव उत्तमा इति चेत्, न –</div>
 </div>
@@ Line 11,516: / Line 11,516: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V40_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V40_I01" data-verse="BS_C03_S03_V40">
-प्रकृतेरपि जन्मादेः संसारप्राप्तेः किमिति नामादिष्वपाठ इति अत्रोच्यते-
+<div class="leading-bhashya-line">प्रकृतेरपि जन्मादेः संसारप्राप्तेः किमिति नामादिष्वपाठ इति अत्रोच्यते-</div>
 </div>
@@ Line 11,587: / Line 11,587: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V43_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V43_I01" data-verse="BS_C03_S03_V43">
-दर्शनार्थं ह्युपासनम् । तच्च श्रवणादेरेव भवति । अतः किमर्थमिति अत्रोच्यते–
+<div class="leading-bhashya-line">दर्शनार्थं ह्युपासनम् । तच्च श्रवणादेरेव भवति । अतः किमर्थमिति अत्रोच्यते–</div>
 </div>
@@ Line 11,645: / Line 11,645: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V45_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V45_I01" data-verse="BS_C03_S03_V45">
-गुरुप्रसादः स्वप्रयत्नो वा बलवानिति निगद्यते-
+<div class="leading-bhashya-line">गुरुप्रसादः स्वप्रयत्नो वा बलवानिति निगद्यते-</div>
 </div>
@@ Line 11,902: / Line 11,902: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V54_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V54_I01" data-verse="BS_C03_S03_V54">
-‘भक्तिरेवैनं नयति भक्तिरेवैनं दर्शयति भक्तिवशः पुरुषो भक्तिरेव भूयसी’ इति माठरश्रुतेर्न परमात्मना दर्शनमिति चेत्, न ।‘तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम’(मुं.उ.३.२.४) इति श्रुतेः ।
+<div class="leading-bhashya-line">‘भक्तिरेवैनं नयति भक्तिरेवैनं दर्शयति भक्तिवशः पुरुषो भक्तिरेव भूयसी’ इति माठरश्रुतेर्न परमात्मना दर्शनमिति चेत्, न ।‘तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम’(मुं.उ.३.२.४) इति श्रुतेः ।</div>
 </div>
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V54_I03" data-block-id="BS_C03_S03_V54_I03" data-verse="BS_C03_S03_V54">
-कथं तर्ह्येषा श्रुतिः –
+<div class="leading-bhashya-line">कथं तर्ह्येषा श्रुतिः –</div>
 </div>
@@ Line 11,937: / Line 11,937: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S03_V55_I01" data-block-id="BS_C03_S03_V55_I01" data-verse="BS_C03_S03_V55">
-जीवांशानां पृथगुत्पत्तेर्नानादियोग्यतापेक्षेति न मन्तव्यम् । कुतः ?
+<div class="leading-bhashya-line">जीवांशानां पृथगुत्पत्तेर्नानादियोग्यतापेक्षेति न मन्तव्यम् । कुतः ?</div>
 </div>
@@ Line 12,234: / Line 12,234: @@
 === चतुर्थः पादः ===
 <div class="introduction" id="BS_C03_S03_I01" data-block-id="BS_C03_S03_I01" data-verse="BS_C03_S04">
-ज्ञानसामर्थ्यमस्मिन् पाद उच्यते –
+<div class="introduction-line">ज्ञानसामर्थ्यमस्मिन् पाद उच्यते –</div>
 </div>
@@ Line 12,436: / Line 12,436: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C03_S04_V10_I01" data-block-id="BS_C03_S04_V10_I01" data-verse="BS_C03_S04_V10">
-सर्वेषां पुरुषार्थापेक्षित्वाज्ज्ञानाधिकारितेत्यत आह –
+<div class="leading-bhashya-line">सर्वेषां पुरुषार्थापेक्षित्वाज्ज्ञानाधिकारितेत्यत आह –</div>
 </div>
@@ Line 13,485: / Line 13,485: @@
 === प्रथमः पादः ===
 <div class="introduction" id="BS_C04_S01_I01" data-block-id="BS_C04_S01_I01" data-verse="BS_C04_S01">
-फलं निगद्यतेऽस्मिन्नध्याये । कर्मनाशाख्यं फलमस्मिन् पादे ।
+<div class="introduction-line">फलं निगद्यतेऽस्मिन्नध्याये । कर्मनाशाख्यं फलमस्मिन् पादे ।</div>
 </div>
 <div class="introduction" id="BS_C04_S01_I02" data-block-id="BS_C04_S01_I02" data-verse="BS_C04_S01">
-नित्यशः कार्यं सर्वथा भाव्यं साधनं प्रथमथ उच्यते ।
+<div class="introduction-line">नित्यशः कार्यं सर्वथा भाव्यं साधनं प्रथमथ उच्यते ।</div>
 </div>
 <div class="introduction" id="BS_C04_S01_I03" data-block-id="BS_C04_S01_I03" data-verse="BS_C04_S01">
-प्रायिकत्वाच्चाऽध्यायानां पादानां च न विरोधः ।
+<div class="introduction-line">प्रायिकत्वाच्चाऽध्यायानां पादानां च न विरोधः ।</div>
 </div>
@@ Line 13,994: / Line 13,994: @@
 === द्वितीयः पादः ===
 <div class="introduction" id="BS_C04_S02_I01" data-block-id="BS_C04_S02_I01" data-verse="BS_C04_S02">
-देवानां मोक्ष उत्क्रान्तिश्चास्मिन् पाद उच्यते –
+<div class="introduction-line">देवानां मोक्ष उत्क्रान्तिश्चास्मिन् पाद उच्यते –</div>
 </div>
@@ Line 14,305: / Line 14,305: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S02_V13_I01" data-block-id="BS_C04_S02_V13_I01" data-verse="BS_C04_S02_V13">
-कुतः ? –
+<div class="leading-bhashya-line">कुतः ? –</div>
 </div>
@@ Line 14,500: / Line 14,500: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S02_V20_I01" data-block-id="BS_C04_S02_V20_I01" data-verse="BS_C04_S02_V20">
-कियत्कालम् ? –
+<div class="leading-bhashya-line">कियत्कालम् ? –</div>
 </div>
@@ Line 14,580: / Line 14,580: @@
 === तृतीयः पादः ===
 <div class="introduction" id="BS_C04_S03_I01" data-block-id="BS_C04_S03_I01" data-verse="BS_C04_S03">
-मार्गो गम्यं चास्मिन् पाद उच्यते –
+<div class="introduction-line">मार्गो गम्यं चास्मिन् पाद उच्यते –</div>
 </div>
@@ Line 14,717: / Line 14,717: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S03_V05_I01" data-block-id="BS_C04_S03_V05_I01" data-verse="BS_C04_S03_V05">
-कुतः ? –
+<div class="leading-bhashya-line">कुतः ? –</div>
 </div>
@@ Line 14,832: / Line 14,832: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S03_V10_I01" data-block-id="BS_C04_S03_V10_I01" data-verse="BS_C04_S03_V10">
-कदा ? –
+<div class="leading-bhashya-line">कदा ? –</div>
 </div>
@@ Line 14,964: / Line 14,964: @@
 === चतुर्थः पादः ===
 <div class="introduction" id="BS_C04_S04_I01" data-block-id="BS_C04_S04_I01" data-verse="BS_C04_S04">
-भोगमाहास्मिन् पादे-
+<div class="introduction-line">भोगमाहास्मिन् पादे-</div>
 </div>
@@ Line 15,301: / Line 15,301: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S03_V13_I01" data-block-id="BS_C04_S03_V13_I01" data-verse="BS_C04_S04_V13">
-उपपत्तिश्च-
+<div class="leading-bhashya-line">उपपत्तिश्च-</div>
 </div>
@@ Line 15,406: / Line 15,406: @@
 <div class="leading-bhashya" id="BS_C04_S03_V18_I01" data-block-id="BS_C04_S03_V18_I01" data-verse="BS_C04_S04_V18">
-कुतः ? –
+<div class="leading-bhashya-line">कुतः ? –</div>
 </div>