Rigbhashyam: Difference between revisions

ऋङ्मन्त्रव्याख्यानं भगवत अतितुष्टिकरम्

अग्निशब्दार्थनिर्वचनम्

अग्निशब्दार्थो भगवान्

देवशब्दनिरुक्तिः

होतृशब्दस्याध्यात्मार्थनिरूपणम्

मन्त्रादीनाम् ऋष्यादिस्वरूपनिरूपणम्

भगवतः सर्वविद्यानाम् ऋषित्वे प्रमाणानि

सर्ववेदानां चतुर्मुखब्रह्मा अपि प्रथमद्रष्टा ऋषिः

पञ्चरात्रद्रष्टा शेषः

गरुडशेषयोः सर्वविद्यामुनित्वे द्वितीयं स्थानम्

ऋषिलक्षणम्

विरिञ्चादीनामध्ययने कारणनिरूपणम्

अवान्तरभेदेन यजुर्वेदादीनाम् ऋषयः

ऋषिस्मरणफलम्

स्वायोग्यार्थप्रतिपादक(प्रार्थनादि)वाक्यानां तात्पर्यम्

सर्ववेदाभिमानिन्यः श्रीः भारती च

देवतास्त्रीणामपि स्वभर्त्रनन्तरं सर्ववेदद्रष्ट्रुत्वम्

श्रीभारत्यादीनां छन्दोऽभिमानित्वेन स्मरणकथनम्

छन्दोऽभिमानिदेवतानिरूपणम्

छन्दस्सु अवान्तरभेदनिरूपणम्

सर्वविद्याप्रतिपाद्यदेवतासु तारतम्यनिरूपणम्

मुक्तावपि ज्ञानादिगुणेषु देवानां तारतम्यम्

विद्यावाच्यदेवतास्वरूपनिरूपणम्

यास्कनिरुक्तिः न प्रमाणम्, व्यासनिरुक्तिरेव मानम्

तारतम्यज्ञानेनैव मोक्षः

लक्ष्म्याः ब्रह्माद्युत्तमत्वे मानम्

ब्रह्मणः रुद्राद्युत्तमत्वे मानम्

वायोः रुद्राद्युत्तमत्वे प्रमाणम्

वायोरिन्द्राद्युत्तमत्वे विप्रतिपत्तिनिरासः

वायोः रुद्राद्युत्तमत्वे मानम्

विष्णोरिन्द्रादाधिक्ये विप्रतिपत्तिनिराकरणम्

वेदादिषु नैकधार्थकत्वमिति निरूपणम्

अदोषः प्रायशो ब्रह्मा इति निरूपणम्

विष्णौ योग-रूढ्यादिना शब्दसमन्वयक्रमः

सूक्तभेदे कारणनिरूपणम्

अभेदस्थलेषु व्याख्यानप्रकारनिरूपणम्

भेद-अभेद-भेदाभेदस्थलनिरूपणम्

मुक्तस्वरूपनिरूपणम्

मोक्षसाधननिरूपणम्

छन्दोज्ञानमपि अवश्यमेवेति निरूपणम्

गायत्रीमन्त्रजप्तुरेव ब्राह्मणत्वम्

स्वराणामर्थनिरूपणम्

दार्ढ्यमेवानुदात्तार्थ उदात्तस्योच्चतार्थता ।  नीचता स्वरितस्यार्थः प्रचयस्य यथास्थितिः ॥  समाहारेऽखिला अर्थाः स्वरार्थानामियं स्थितिः ॥ ९८  ॥

स्वरभेदे कारणनिरूपणम्

वेदार्थव्याख्यानस्य सत्-असत्फलकत्वे कारणनिरूपणम्

योग्यतावशात् वेदार्थज्ञानम्

प्राचीनव्याख्यातृवन्दनादिकरणे कारणनिरूपणम्

(वायुशब्दनिर्वचनम् )

वायुशब्दस्य निर्वचनान्तरम्

वेदार्थः भगवद्गुणाधिक्यनिष्टः

इन्द्रवायुशब्दवाच्यौ उपेन्द्रसङ्कर्षणौ

भगवतः द्विरूपत्वाद् बहुत्वव्यपदेशः

मित्रशब्दस्य त्रेधा निरुक्तिः

वरुणशब्दनिर्वचनम्

ऋतस्पृक् भगवान्

संहितायां दैर्घ्ये अर्थविशेषनिरूपणम्

अश्विशब्दनिर्वचनम्

रुद्रवर्तनिशब्दार्थः

पञ्चधा चित्रशब्दनिर्वचनम्

सोम-मनसोरभिमानी चन्द्र एव

यज्ञ-होतृ-यजमानानामध्यात्मपरत्वम्

पञ्चप्राणाः हरिशब्दवाच्याः

सरस्वतीशब्दार्थो भगवान्

वाजिनीशब्दार्थनिरूपणम्

वाजिनीवती सरस्वती

सर्वकर्मणां वाक्-बुद्धिमूलत्वम्

वेदे णिज्लोपनिमित्तकथनम्

अर्णो भगवान्

सूक्त-अनुवाकयोः लक्षणम्

मूलवेदे शाखादिविभागकारणनिरूपणम्

अष्टकाध्यायादिविभागभेदे कारणनिरूपणम्

वेदोद्धारे कारणान्तरनिरूपणम्

इष्टार्थसिद्धये रक्षणाय च भगवति प्रार्थना

कम्पस्वरस्य अर्थविशेषनिरूपणम्

घशब्द अवधारणार्थः

विष्णोः वृद्धित्वे आकाशदृष्टान्तः

अनुक्रमणिकोेक्तदेवताविमर्शः

भक्तशरीररथाधिरूढो भगवान्

हिरण्ययो भगवान्

पञ्चविधप्रजापालको भगवान्

उपसर्गावृत्त्या क्रियापदावृत्तिः

जीवस्य ब्रह्मभावो न चिन्त्यः

शवशब्दः सुखबलवाचकः

भगवदज्ञानिनः पशवः

इन्द्रे भगवति ऐश्वर्यार्थं प्रार्थना

प्रार्थनावाक्ये पौनरुक्त्यं न दोषाय

ऋक्-सामादिभिः भगवत्स्तुतिः

मुक्तामुक्तसमूहेनापि सेव्यो भगवान्

नित्यवृद्धविष्णोः वर्धनाभिप्रायः

शक्रशब्दवाच्यो विष्णुः

मधुच्छन्दसः शतर्चित्वविवरणम्

मधुच्छन्दसा पुनर्दृष्टऋक्सङ्ख्याविवरणम्

वलशब्दार्थकथनम्

सरमाकथानिरूपणम्

दूतलक्षणम्

अग्न्यादीनां दीप्त्यादिगुणदो भगवान्

सुसमिद्धादयः अग्नेर्मूर्तयः

अध्यात्मरथविवरणम्

आत्मान्तरात्मेति भगवतो रूपद्वयम्

इा-सरस्वत्यादिनामानः भगवत्स्त्रीरूपविशेषाः

सरस्वती (भारती) अपि महीशब्दवाच्या

वनस्पतिर्भगवान्

स्वाहाशब्दस्य त्रेधा अर्थविवरणम्

पूषा-भग-आदित्य-मारुतादिशब्दनिर्वचनम्

इन्दुशब्दः सोम-मनोवृत्तिपरः

ऋतुशब्दार्थजिज्ञासा

पोतृदेवताः मरुतः

प्राग्वंशादिस्थानत्रयनिरूपणम्

मासभेदेन भगवतो द्वे द्वे रूपे

धानाशब्दस्याध्यात्मार्थनिर्वचनम्

सोमपीतिशब्दः तृतीयसवनवाची

भगवतो वृद्धिर्नास्तीति निरूपणम्

संहितायां ह्रस्वान्तपदप्रयोगे कारणनिरूपणम्

स्तुत्यादौ परमेश्वर एव स्वतन्त्रः, न जीवः

हरि-वायु-अग्निषु शरणागतिः

प्राण-इन्द्रिय-अग्न्यादिगतभगवद्रूपविशेषाः

समुद्रशब्दार्थः प्रकृतिः