Bhagavadgitatatparya/Vyakhya/Nyayadeepika: Difference between revisions

== अध्यायः 1 ==

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I01">

| verse_id = BGT_C01_I01

| id      = BGT_C01_I01_Nyayadeepika

| text    = <h4 class="gr-vyakhya-head">प्रथमोऽध्यायः</h4>

<p class="gr-vyakhya-para">अथाशेषपुरुषार्थहेतुभूतामन्यैरन्यथा व्याख्यातां गीतां यथावद्व्याख्यातुकामो भगवानाचार्यः प्रारिप्सितस्य ग्रन्थस्याविघ्नेन परिसमाप्त्यादिप्रयोजनामिष्टदेवतानतिं शिष्टाचारपरम्परादिप्राप्तां शिष्यजनशिक्षार्थं ग्रन्थे निबध्नाति, ग्रन्थारम्भं च प्रतिजानीते

नारायणस्यैव समस्तगुणसम्पूर्णत्वेनाशेषदोषदूरत्वेन निखिलप्रार्थितप्रदानसामर्थ्यादितरेषां तत्प्रसादासादितशक्तिमत्त्वात्तत्प्रणाम  एव  कर्तव्य  इति  भावः  । सम्पूर्णमिति गुणानां प्रत्येकं पूर्णतामाह । विवर्जितमिति च दोषवर्जनस्य निःशेषताम् । समस्तगीतासु भगवद्गीतायाः प्राधान्यज्ञापनाय गीतेत्येवोक्तम् । ‘मुख्यस्य निर्विशेषेण शब्दः’ इति स्मृतेः । स्वयमेव गीताभाष्यस्य कृतत्वात् किं पुनरारम्भेणेत्यतस्तात्पर्यमित्युक्तम् । व्याख्यातत्वेऽपि गीतायास्तदर्थस्य शिष्याणां बुध्द्यारोहार्थं शब्दानुकरणाद्यन्तरेण पुनस्तात्पर्यमेवोच्यत इति भावः ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I02">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C01_I02

| id      = BGT_C01_I02_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वनेकेषु ग्रन्थेषु विद्यमानेषु को विशेषो गीताया येन तस्या एव तात्पर्यमुच्यते । अपि च, भारतमध्यगतत्वाद्गीतायाः कुतस्तस्या एव पृथक् तात्पर्यमुच्यत इत्यतो भारतस्य सर्वशास्त्रोत्तमत्वाद्युक्तं तदन्तर्गतगीताया एव तात्पर्यकथनम् ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">भारतेऽपि गीताया उत्तमत्वात्तस्याः पृथक्तात्पर्यकथनं चोपपन्नमिति परिहारमभिप्रेत्य भारतस्य सर्वशास्त्रोत्तमत्वं, भारतेऽपि गीताया एव उत्तमत्वमेव कुत इत्यतस्तत्पुराणवचनेन साधयति

भारतज्ञानादप्याञ्जस्येन गीतादिज्ञानस्य मोक्षसाधनत्वाद्युक्तं भारतेऽपि गीतादेरुत्तमत्वमिति भावः ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I03">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C01_I03

| id      = BGT_C01_I03_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">गीतानामसहस्रसमानशास्त्रान्तरज्ञानस्याप्याञ्जस्येन मोक्षहेतुत्वात् को विशेषो गीतादेरित्यत आह

पञ्चममिति ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I06">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C01_I06

| id      = BGT_C01_I06_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवं गीतातात्पर्यकथनस्य युक्ततां प्रसाध्य, श्रोतृशेमुषीमनुकूलयिष्यन्नादावेव अशेषगीताप्रतिपाद्यमर्थं सङ्क्षेपेण दर्शयति

भक्त्या चेति संयोज्यम् । कर्तव्यत्याज्यत्वाभ्यां धर्माधर्मत्व इति भावः ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I13">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C01_I13

| id      = BGT_C01_I13_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु श्रवणादिरूपस्वविहितवृत्त्यैव  परोक्षापरोक्षज्ञानसिद्धेस्तत्साधनस्यैव परमधर्मत्वान्न भक्तिः परमधर्मतया गीताभिमतेत्यत आह

न ज्ञानिनः स्वविहितवृत्त्याद्यभावो गीताऽभिमतः । तत्र ‘एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः । कुरु कर्मैव’ इति ज्ञानिनोऽपि स्वविहितवृत्त्यादेः कर्तव्यतयाऽवगमादिति भावः। स्वविहितं, भगवदर्थमेव पूर्वैः कृतं तदुभयमेव भगवत्कर्म ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I17">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C01_I17

| id      = BGT_C01_I17_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तमर्जुनो भगवतोऽतिप्रियोऽपरोक्षज्ञान्युत्तमाधिकारी देवश्चेति तत्केनावगम्यत इत्यत आह

<p class="gr-vyakhya-para">न मे पार्थेति पूर्णत्वम् । प्रथमाऽदिपदेनासत्यमप्रतिष्ठं त इत्यादि, द्वितीयेन जगत्सत्यत्वं गृह्यते ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I51">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I51"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C01_I51

| id      = BGT_C01_I51_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं ज्ञानिनोऽपि भगवत्कर्मेति तत्र श्रुतिं चोदाहरति

देवत्वेन प्रागपि श्रवणाद्यस्त्येवेति भावः।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C01_I57">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C01_I57"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C01_I57

| id      = BGT_C01_I57_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यद्विष्णोर्ब्रह्मरुद्रादिसर्वोत्तमत्वमुक्तं तत्र श्रुतीरुदाहरति

नार्जुनस्य ज्ञानित्वेऽप्येतद्वाक्यस्य विरोधः । यत एतत्प्रागुत्पन्नज्ञानतिरोभावनिवृत्त्यर्थमेवोपदेशमाह । न तु प्रागप्राप्तज्ञानलाभार्थमित्यर्थः ।</p>

}}

</div>

== अध्यायः 2 ==

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V11">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V11"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V11

| id      = BGT_C02_V11_Nyayadeepika

| text    = <h4 class="gr-vyakhya-head">द्वितीयोऽध्यायः</h4>

<p class="gr-vyakhya-para">एवं सङ्क्षेपतो गीतातात्पर्यमुक्त्वाऽथ विस्तरेण तद्विवक्षुः कतिपयश्लोकाधिकाऽद्याध्यायस्यातिरोहितार्थत्वात् सङ्ग्रहोक्त्यैव व्याख्याततां मन्वानोऽशोच्यानन्वशोचस्त्वमित्यादि व्याकुर्यन् प्रज्ञावादपदार्थमाह

११ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V12">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V12"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V12

| id      = BGT_C02_V12_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">द्वितीयं चोद्यं परिहर्तुमनुवदति

व्यासरूपेण गीतायां निबध्य ॥ १२ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V13">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V13

| id      = BGT_C02_V13_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यद्यत्रेश्वरस्योभयविधनाशाद्यभावो विधीयते कथं तर्हि देहिन इत्यत्र पूर्वोक्तानामीश्वरादीनां देहान्तरप्राप्तिरुच्यते । न चेश्वरातिरिक्तानाम् । तद्व्यावर्तकाश्रवणादित्यत आह

इदानीमेकस्मिन्नपि शरीरे कौमारादिरूपेणान्यथात्वदर्शनात् तत्र यथा शोकाभावस्तथैवेत्यर्थः ॥ १३ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V14">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V14

| id      = BGT_C02_V14_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">कौमारादिहानेन यौवनादिप्राप्तावप्यशोको युज्यते । तस्यैव पुनर्दर्शनादिसम्भवात् । देहान्तरप्राप्तौ तद्दर्शनाद्यसम्भवाच्छोक इत्याशङ्कापरिहाराय  श्लोकमवतारयति

१४ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V15">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V15"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V15

| id      = BGT_C02_V15_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु दुःखाभावस्य युद्धाकरणेऽपि सम्भवात् किं तत्कृत्वा दुःखाभावाय अभिमानपरित्यागेनेत्याशङ्क्य देहाद्यनभिमानेन भवन्  दुःखपरित्यागः स्वयं फलरूपोऽपि  परमपुरुषार्थहेतुश्च  भवतीति भावेन श्लोकमवतारयति

गमनम् । तदेव ज्ञानमिति भावः ॥ १५ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V16">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V16"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V16

| id      = BGT_C02_V16_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘पापमेवाश्रयेदस्मान्’ इत्यादिना बन्धुहननादिरूपाद्युद्धात् परलोकदुःखं शोकहेतुतयोक्तम् । अतः शोक इत्यत आह

यशस्विनाविन्द्रबृहस्पती युवयोर्विश्वं सत्यमेव । कुतः? युवयोः सत्यजगत्सृष्ट्यादिकर्म सर्वदेवता अपि जानन्ति यत इत्याहेत्यर्थः । बल्यादिभ्यः स्पृहणीयं वसु जेता इन्द्रादिभ्यो दाता । ईश्वरो यद्विश्वं चकार तद्विश्वं सत्यमेव न मिथ्येत्यर्थः । सर्वज्ञो मनःप्रेरकः । सर्वतो वरः स्वतन्त्रः परमेश्वरः पदार्थाननन्तकालेऽप्यबाधिततयैवाकरोदित्यर्थः ॥ १६ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V17">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V17

| id      = BGT_C02_V17_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवं युद्धाकरणे कारणाभावमुक्त्वा तत्कर्तव्यं, तच्च भगवत्पूजात्वेन कार्यमिति वक्ष्यति । तत्रोभयोरपि नित्यत्वेनेश्वरस्यातिशयाभावात्किं तत्पूजयेत्यत्रोक्तमविनाशीति । तत्रापि कस्यचिदविनाशित्वमेवोच्यते, न जीवादीश्वरस्यातिशयः । तज्ज्ञापकाश्रवणादित्यत आह

१७ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V18">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V18"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V18

| id      = BGT_C02_V18_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अस्तु हरेः सर्वप्रकारेणाविनाशित्वम् । तथापि कथं तस्य जीवादतिशय इत्याशङ्कापरिहारायोच्यते

१८ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V19">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V19"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V19

| id      = BGT_C02_V19_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं सर्वप्रकारेणाविनाशित्वादीश्वरः स्वतन्त्र इति । तदयुक्तम् । ‘अयमस्य देहवियोगकर्ता’ ‘अनेनायं देहाद्वियोजितः’ इति जीवस्यापि स्वातन्त्र्यप्रतीतेरित्याशङ्कापरिहारायोच्यते

१९ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V20">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V20

| id      = BGT_C02_V20_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु जीवनित्यत्वादेः पूर्वमेवोक्तत्वात्किमुत्तरश्लोकेनेत्यत आह

नानेन पुराणपदेनानादित्वमुच्यते । येन पौनरुक्त्यं स्यात् । किन्तु जीवस्येश्वरवदजत्वादिसद्भावेऽपि कुतो न स्वातन्त्र्यादीत्यतो  देहोत्पत्त्यादिभावेन तद्वदजत्वाद्यभाव एवोच्यत इति भावः ॥ २०॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V21">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V21"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V21

| id      = BGT_C02_V21_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं ‘जीवे स्वातन्त्र्यं मन्यमानो न जानाति’ इति; तत्र ‘नायं हन्ति’ इति हेतुरुक्तः । अथ ज्ञानिनां तादृशाभिमानाभावश्च । तत्र हेतुरुच्यते

ईश्वरस्य शरीरापायरहितत्वात् तत्परत्वे शक्यते पुनरुक्तिपरिहारः । न तु जीवपरत्वे । तस्य देहनाशसद्भावात् । अतः  पुनरुक्तिविरोधात्  समीपोक्तमपि  जीवं  विहायेश्वरग्रहणं युक्तमिति भावः ॥ २१ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V22">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V22"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V22

| id      = BGT_C02_V22_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वस्त्वीश्वरविषये शोकाभावो, जीवविषये तु भविष्यति । जीवो नित्यस्तस्य देहयोगवियोगौ कौमारादिवदित्युक्तेऽपि सर्वलोकप्रसिद्धजनिमृतिसद्भावाद् युद्धे च तत्प्राप्तेरित्याशङ्कापरिहारत्वेन श्लोकमवतारयति

शरीरयोगवियोगयोः कौमारादिवच्छोककारणत्वाभावोऽङ्गीकृतश्चेत्तर्हि जनिमृती अपि न शोककारणम्, यतः शरीरयोगवियोगावेव जनिमृती इत्यर्थः ॥ २२ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V23">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V23"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V23

| id      = BGT_C02_V23_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अस्त्वीश्वरस्य  स्वतो  नाशाभावः  ।  तथापि  युद्धगतशस्त्रादिकारणविशेषेण च्छेदादिप्राप्तेः शोक इत्याशङ्कापरिहारत्वेन श्लोकमवतारयति

छेदादि ॥ २३ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V24">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V24"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V24

| id      = BGT_C02_V24_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">जीवविषयत्वेऽप्येतदाशङ्कापरिहाराय श्लोकमवतारयति

स्वतन्त्रस्य परमार्थतस्तदयुक्तमित्यर्थः ॥ २४ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V25">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V25"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V25

| id      = BGT_C02_V25_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">‘अव्यक्तोऽयम्’ इतीश्वरविषयमित्युक्तम् । तत्रेश्वरस्याव्यक्तत्वादिकथने का सङ्गतिरित्यतः ‘सर्वगतस्थाणुः’ इति परमात्मनः सर्वगतत्वमभिहितम् । तत्रेश्वरस्य देहोऽस्ति न वा?  आद्ये  देहिनः सर्वत्र वर्तमानस्य सर्वत्र दर्शनं स्यात् । द्वितीये शरीरच्छेदादिनिरासो न युक्त इत्याशङ्कानिरासायाद्यपदमवतारयति

<p class="gr-vyakhya-para">अवताराणामनवतारत्वेनानवताराणामवतारत्वेन ज्ञानं सङ्करज्ञानम् ॥ २५ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V26">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V26"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V26

| id      = BGT_C02_V26_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवं स्वयं युक्तीरुक्त्वा शोको न कार्य इत्युक्तम् । तत्र देहनाशस्यावश्यम्भावित्वं यदुक्तं तन्नास्माभिः साध्यम्, अपि तु भवतोऽपि सिद्धम् । तेनैव शोको न कार्य इत्युच्यते  ‘अथ’ इति । तत्र मुक्तस्यापि जननमरणसद्भावं पराकृर्वन्नेव श्लोकं व्याचष्टे

एतच्छ्लोकार्थविवरणात्मकोत्तरश्लोके नित्यपदस्य ध्रुव इति विवृतत्वादित्यर्थः ॥ २६ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V28">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V28"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V28

| id      = BGT_C02_V28_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">जननमरणनियमोऽत्र शोकनिवारणे हेतुतयोक्तः स्फुटं प्रतीयते । प्रागभिप्रेते जीवस्यास्वातन्त्र्ये च हेतुतयाऽभिमत इति भावेनाऽह    तस्मादिति ॥ तस्माज्जननादिनियमवत्त्वादेव । अत्र जीवे स्वातन्त्र्यबुद्धिश्च न कार्येत्यर्थः ॥ २७ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V29">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V29"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V29

| id      = BGT_C02_V29_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदि जीवे नाश्चर्यबुद्धिः कार्या तर्हि कुत्रासौ कार्या ? ईश्वर इत्युक्तमिति चेत्सत्यम् । किं ततोऽन्यत्रापि क्वचिदित्याशङ्क्य तत्परिहारत्वेनोक्तोपसंहाररूपं श्लोकमवतारयति

यद्यपीश्वरः सर्वेषामाश्चर्य एव । तथापि विपरीतदर्शिनां बहूनां भावाद्यथावद्दर्शिनः कस्यचिदेव भावादाश्चर्यतया दर्शनं विवक्ष्य कश्चिदिति विशेषणं युक्तमिति भावः ॥२९॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V30">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V30"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V30

| id      = BGT_C02_V30_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">आक्षिपति

तस्मात्तन्नियन्तृत्वात् । भावाभावयोरपि नित्यानित्याबहिर्भावात् ॥ ३० ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V37">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V37"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V37

| id      = BGT_C02_V37_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">‘यद्वा जयेम’ इत्युक्तस्य पक्षद्वयेऽप्यहानिः परिहार उच्यते

ये शूराः युद्धेषु युध्यन्ति, ये च तत्र म्रियन्ते, ये च सहस्रसङ्ख्यासङ्ख्यातधनदक्षिणादातारः  तानेवायं  प्रेतोऽपि  गच्छतादिति  यमं  प्रति प्रेतस्य स्वर्गप्रार्थनाज्जयेऽपि स्वर्गप्राप्तिः श्रूयते । अतो न प्रतीत एवार्थ इति भावः ॥ ३७ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V39">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V39"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V39

| id      = BGT_C02_V39_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">उक्तमुपसंहृत्य प्रकरणान्तरमारभ्यते

पूर्वोत्तरप्रकरणोक्तार्थप्रतिपादकत्वादित्यर्थः । न विरोधोऽत्र तदुक्तग्रहण इति शेषः ॥ ३९ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V40">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V40"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V40

| id      = BGT_C02_V40_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">योगः स्तूयते

स्वगतानां गमनं वारयतीति वा, सदा वृणोतीति वा वरमानन्दं वारयतीति वा वव्रम् । ‘वव्रमनन्तम्’ इत्यादिवेदगदितम्  ॥४० ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V41">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V41"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V41

| id      = BGT_C02_V41_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवंविधश्चेदयं वैष्णवो धर्मः तर्हि किमिति कैश्चिदेवैकमत्येनानुष्ठीयते, परस्परविरुद्धतया बहुभिर्नानुष्ठीयत इत्यत आह    बुद्धिरिति ॥  केषाञ्चिदेव बुद्धेर्निर्णीतत्वात्तावन्त एवैकमत्येन विष्णुपरायणाः । बहूनामप्यनिर्णीतबुद्धित्वात् परस्परविरोधेन न विष्णुपरत्वमिति भावः । अनेन व्यवसायेति श्लोकोऽपि व्याख्यातो भवति  ॥ ४१ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V44">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V44"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V44

| id      = BGT_C02_V44_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यद्यव्यवसायात्मकबुद्धित्वमेव वैष्णवधर्मराहित्ये निमित्तं तर्ह्यव्यवसायबुद्धिस्त्याज्या स्यात् । त्यगश्च कारणपरित्यागेन स्यात् । केन कारणेनाव्यवसायबुद्धिर्भवतीति पृच्छति

भागवताचार्यवर्जिततद्द्वेष्यभिप्रायेण तदुक्तमिति भावः । अनेन ‘इमं लोकम्’ इत्यज्ञविषयम् । प्रमूढत्वमज्ञत्वमेव । हीनतरमिति  त्ववैष्णवाचार्यवद्भगवद्द्वेषिविषयम् । तेषां प्रमूढत्वं मिथ्याज्ञानित्वमित्युक्तं भवति  ॥४२-४४ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V45">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V45"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V45

| id      = BGT_C02_V45_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">प्रतिज्ञातो ज्ञानोपाय उच्यते

उत्थानादीनामप्यप्राप्तप्राप्तिरूपत्वेन योगत्वात् । ततश्च ‘योगमातिष्ठोत्तिष्ठ’ इत्यादिविरोध इति भावः ॥ ४५ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V46">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V46"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V46

| id      = BGT_C02_V46_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">त्रैगुण्यनिवृत्त्यर्थं वेदाश्रयणं कार्यमित्यत्र युक्तिरुच्यते

तदेकं ब्रह्म वायुप्रेरणां विना स्वसामर्थ्येनैव कालादिकं प्रेरयति स्म । तस्मादन्यदुत्तमं वस्तु किञ्चन नाऽस । अपि तु तदेवोद्रिक्तमास । अपरं तमः प्रकृतिरस्मिन् सर्वस्मिन् देशेऽविज्ञातं सलिलं भूत्वाऽसीत् । तेन सलिलेन प्रलये सर्वं गूढमासीदित्यर्थः । अस्याग्रे सलिले समन्तात्पालकवर्जितो भगवानासीदित्यर्थः । औतः सर्वोद्रिक्तः ॥ ४६ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V47">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V47"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V47

| id      = BGT_C02_V47_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ऐक्यभावनं न कार्यमित्यत्र हेतुरुच्यते ‘कर्मणि’ इति । तत्रार्जुनस्य कर्मकरणे किञ्चित्सामर्थ्यमस्ति, न तु फलापादन इत्येवोच्यते । तत्कथमनेन सर्वजीवानामीश्वराभेदाभावः साध्यत इत्यत आह    कर्मेति ॥ नात्र त इत्युर्जुन एव गृह्यते । अपि तु सर्वजीवाः । तेषां फलापादनासामर्थ्यमुक्त्वा ईश्वरस्य तत्सामर्थ्यमभिप्रेयते । तेनात्रोक्तैवाभेदाभावे युक्तिरिति भावः ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">नन्वत्रास्त्वेतावदभिप्रेतम् । तथापि प्रतिज्ञाया अभावादभेदाभावे युक्तिरियमुक्तेति कथं ज्ञायत इत्यत आह

स्वयं जीवः ॥ ४७ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V48">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V48"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V48

| id      = BGT_C02_V48_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">कर्माकरणे स्नेहो माऽस्त्वित्युक्तम् । किं तर्हीत्यत उच्यते ‘योगस्थः’ इति । तत्र कर्मसङ्गं त्यक्त्वा कर्माणि कुर्विति व्याहतमित्यत आह    सङ्गमिति ॥ न सङ्गपदेन कर्मसम्बन्धोऽभिधीयते । येन व्याहतिः । अपि तु फलस्नेह एवेति भावः ॥ ४८ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V49">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V49"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V49

| id      = BGT_C02_V49_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानात्कर्माधममित्युक्तम् । तर्हि ज्ञानस्योत्तमत्वाज्ज्ञानावास्थायामीश्वरैक्यभावनं युक्तमित्याशङ्कापरिहारायोच्यते

४९ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V51">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V51"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V51

| id      = BGT_C02_V51_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वस्तु ज्ञानस्याधिक्यं, ततश्च किमित्यतः ‘तस्मात्’ इति तस्मात् ज्ञानसाधनमापाद्यमित्युक्तम् । तत्रास्तु ज्ञानसाधनापादनम् । किं फलस्नेहरहितकर्मणेत्याशङ्कायां फलस्नेहरहितकर्मैव ज्ञानसाधनमिति वक्तव्यम् । किमर्थमत्र कर्मकौशलस्य ज्ञानसाधनत्वमुच्यत इत्यतः फलस्नेहराहित्यादियुक्तकर्मैव कर्मकौशलपदेनोच्यत इति भावेनाह

एतच्छ्लोकार्थविवरणात्मकोत्तरश्लोके ‘बुद्धियुक्तः’ इति भगवज्ज्ञानस्यापरोक्षज्ञानसाधनत्वेन गृहीतत्वादत्र पूर्वत्रापि तदभिमतमिति भावः ॥ ५०- ५१ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V53">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V53"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V53

| id      = BGT_C02_V53_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">कियत्पर्यन्तमवश्यं कर्तव्यानि मुमुक्षुणैवं कर्माणीत्यत उच्यते

५२ ॥ ५३ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V54">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V54"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V54

| id      = BGT_C02_V54_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">प्रकृतज्ञानिलक्षणादिप्रश्नः क्रियते

५४ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V55">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V55"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V55

| id      = BGT_C02_V55_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ज्ञानिलक्षणमुच्यते

अत्रात्मस्थित्यादिना तुष्ट्यभिधानाज्जीवस्थित्यादिना तदसम्भवान्न तत्परावात्मशब्दाविति भावः ॥ ५५ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V59">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V59"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V59

| id      = BGT_C02_V59_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एतादृशं चेज्ज्ञानं तत्किं सर्वे न साधयन्तीत्यतो निराहारत्वेनेन्द्रियजयस्तेनैव ज्ञानमित्यतिदुःसंपादत्वं ज्ञानस्योच्यते

५९ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V63">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V63"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V63

| id      = BGT_C02_V63_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">वीतरागेत्यादिना रागादिराहित्यं ज्ञानिलक्षणमुक्तम् । जिज्ञासुना च तत्साध्यम् । कारणफलपरिज्ञाने च रागादित्यागो भवति । अतो रागादिपरिहाराय तत्कारणफले उच्येते

केवलवाक्यसापेक्षतां विनापि निश्चितम् । न तु ज्ञानमात्रमिति भावः ॥ ६३ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V66">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V66"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V66

| id      = BGT_C02_V66_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">इन्द्रियजयजातेन मनसः स्वतोऽपि प्रायो विषयागतिलक्षणेन प्रसादेन मोक्षलाभादसावापाद्य इत्युक्तम् । तदनापादने दोषश्चोच्यते नास्तीति । तत्र भावनायाः शान्तिसाध्यत्वात् न चाभावयतः शान्तिः इति कथमुच्यत इत्यतो न शान्तिपदेनात्र चित्तनिरोध उच्यते । अपि तु भगवन्निष्ठबुद्धित्वम् । तच्च भावनासाध्यं भवतीति भावेन शान्तिशब्दार्थं सप्रमाणकमाह

॥ ६६ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V69">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V69"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V69

| id      = BGT_C02_V69_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">पिण्डीकृत्योक्तलक्षणमुच्यते

सूर्यो यथा स्वतेजसा सर्वं प्रकाशयत्येवं स्वज्ञानेन सर्वं विषयीकुर्वन्तीत्यर्थः ॥ ६९ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V70">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V70"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V70

| id      = BGT_C02_V70_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवं ज्ञानी सर्वत्रोदासीनश्चेत्कथं विषयभोगस्तस्येत्यत उच्यते

॥ ७० ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V71">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V71"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V71

| id      = BGT_C02_V71_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">पूर्वश्लोकोक्तं प्रपञ्च्यते

ममता मदधीनमिति भावना ॥ ७१ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C02_V72">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C02_V72"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C02_V72

| id      = BGT_C02_V72_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">उक्तलक्षणमुपसंह्रियते

<div class="gr-author-note">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितस्य श्रीमद्भगवद्गीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां द्वितीयोऽध्यायः ॥ २ ॥</div>

}}

</div>

== अध्यायः 3 ==

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V01">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V01

| id      = BGT_C03_V01_Nyayadeepika

| text    = <h4 class="gr-vyakhya-head">तृतीयोऽध्यायः</h4>

<p class="gr-vyakhya-para">पूर्वाध्यायसङ्गतत्वेनैतदध्यार्थं  दर्शयितुं  पूर्वाध्यायप्रतिपाद्यमाह

दूरेणेति ॥१ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V02">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V02

| id      = BGT_C03_V02_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">‘लोकेऽस्मिन्’ इति परिहारवाक्ये केषाञ्चिदधिकारिणां ज्ञानमेव केषाञ्चित् कर्मैवानुष्ठेयमुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह

ज्ञानायोगमेवेयं श्रुतिर्व्यवच्छिनत्ति । न तु कर्मसम्बन्धं निराकरोति । तथात्वे ‘‘ज्ञानिनो मोक्षनियमः’’ इति श्रुतिविरोध इति भावः ॥ ३ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V05">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V05"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V05

| id      = BGT_C03_V05_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">कार्यत इत्यत्र स्वतन्त्रकर्तुरन्यस्याप्रतीतेः प्रकृतिगुणानामेव स्वतन्त्रकर्तृत्वमुच्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासायाह

५-८ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V09">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V09"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V09

| id      = BGT_C03_V09_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु ‘कर्मणा बध्यते जन्तुः’ इत्यादेः कर्मणो बन्धकत्वात्कथं ‘कुरु कर्म’ इति विधीयत इत्याशङ्कापरिहाराय श्लोकमवतारयति

नात्र यज्ञपदेन प्रसिद्धयज्ञ उच्यते । अपि तु यातो विषयीकृतो ज्ञानरूपत्वाज्ज्ञो भगवान् येनोद्देशेन स एवेत्यर्थः । य एष उद्देश इति योजना ॥ ९ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V14">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V14

| id      = BGT_C03_V14_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">कर्म कर्तव्यमित्यत्र हेत्वन्तरमुच्यते

वेदात्कर्मणामुत्पत्त्यभावाद्ब्रह्मणो वेदस्योत्पत्त्यभावाद्भूतेभ्यो ब्रह्मणो जननाभावादर्थान्तरकल्पने वेदादेश्चक्राप्रवेशः स्यात् । व्यक्त्यर्थाङ्गीकारे बहूनां पदानाममुख्यार्थतापात इति भावः ॥ १४ ॥ १५ ॥ १६ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V17">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V17

| id      = BGT_C03_V17_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">कर्म कर्तव्यमित्यत्र युक्त्यन्तरमुच्यते

पर्यायेण वाचकाः ॥ १७ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V19">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V19"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V19

| id      = BGT_C03_V19_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु मुक्तस्य कार्यं न विद्यत इत्युक्त्वा ‘तस्मादसक्तः’ इत्युच्यते । तत्र कर्मकरणे हेतोरनुक्तत्वात् ‘तस्मात्’ इति किं परामृश्यत इत्यत  आह

१९ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V20">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V20

| id      = BGT_C03_V20_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु  ज्ञानादेव  मोक्षसिद्धेः  कथमसक्तः कर्माऽचरन्नेव परमाप्नोतीत्युक्तमित्यत उच्यते

तुष्टिः ॥ २०  ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V22">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V22"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V22

| id      = BGT_C03_V22_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">किञ्च प्रयोजनमात्ररहितेनापि मया केवलानुग्रहेण लोकसङ्ग्रहार्थं कर्म क्रियते, अतो मुक्तावानन्दवृद्धिप्रयोजनवता ज्ञानिना तत्कर्तव्यमिति किं वक्तव्यमित्युक्तं  ‘न मे पार्थ’ इति । अस्यार्थो

॥२२ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V30">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V30"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V30

| id      = BGT_C03_V30_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">प्रज्ञवदाग्रहेण ज्ञानिनामपि कर्म कार्यं चेद्विद्वदविद्वत्कर्मणोरविशेषप्रसङ्ग इत्यतः ‘सक्ताः’ इति सक्त्यसक्तिपूर्वकत्वविशेष उक्तः प्रपञ्च्यते

एतेन सदृशमिति व्याख्यानं भवति॥ २७-३०॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V36">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V36"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V36

| id      = BGT_C03_V36_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">‘तयोर्न वशमागच्छेत्’ इत्युक्ते पृच्छ्यते

आनन्तर्यवाचिनाऽथशब्देन परमेश्वराद् देवेभ्यश्चानन्तरमित्यर्थो ज्ञायत इति भावः ॥ ३६ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V37">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V37"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V37

| id      = BGT_C03_V37_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">‘काम एषः’ इत्यादिपरिहारवाक्यमुक्तार्थेऽपि संवादरूपस्मृत्यैव व्याचष्टे

॥ ३७-४१ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V42">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V42"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V42

| id      = BGT_C03_V42_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">‘इन्द्रियाणि’ इत्यत्रेन्द्रियादिमात्राज्जीवस्य परमत्वमुच्यते, अथवा ‘इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः’ इत्यादिना इन्द्रियमनोबुद्धीनामुक्तं प्रपञ्च्यत इत्यन्यथाप्रतीतिनिरासाय तत्स्मृत्यैव व्याचष्टे

सर्वेभ्योऽर्थाद्यभिमानिभ्यः । ‘ततो ब्रह्मा’  इत्यादि तु  ‘बुद्धेरात्मा महान् परः । महतः परमव्यक्तम् अव्यक्तात् पुरुषः परः । पुरुषान्न परं किञ्चित्’ इति श्रुतिव्याख्यानम् । परमात्मनोऽत्र बुद्धिपरत्वमात्रोक्तावप्यन्यत्रोक्तमत्र संयोज्यमिति ज्ञापयितुमुदाहृतम्ी ॥४२ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C03_V43">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C03_V43"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C03_V43

| id      = BGT_C03_V43_Nyayadeepika

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तमर्थाभिमानिभ्योऽपीन्द्रियाभिमानिनामुत्तमत्वं न तद्युक्तम् । ‘इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्थाः’ इति श्रुतिविरोधात् । नापि रुद्रस्य मनोऽभिमानित्वं युक्तम् । रुद्रोऽहङ्कृतिरूपकः इति वाक्यविरोधात् । एवं सरस्वत्या बुद्ध्यभिमानित्वं च न युक्तम् । विज्ञानाभिमानित्वोक्तिविरोधादित्यत आह

<div class="gr-author-note">इतिश्रीमदानन्दतीर्थविरचितगीतातात्पर्यनिर्णयस्य टीकायां जयतीर्थमुनिविरचितायां न्यायदीपिकायां तृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥</div>

}}

</div>

== अध्यायः 4 ==

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V01">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = BGT_C04_V01

| id      = BGT_C04_V01_Nyayadeepika

| text    = <h4 class="gr-vyakhya-head">चतुर्थोऽध्यायः</h4>

<p class="gr-vyakhya-para">उक्तार्थसङ्गतत्वेनैतदध्यायप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति

सर्वशास्त्रेभ्योऽतिशयेन वेदार्थपूरकपञ्चरात्राशेषार्थत्वेन गीतायाः सर्वशास्त्रोत्तमत्वं युक्तमिति भावः ॥ १ ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="BGT_C04_V04">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="BGT_C04_V04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}