Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha/C1: Difference between revisions

=== पादः 1 ===

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_I01">

| verse_id = AV_C01_S01_I01

| id      = AV_C01_S01_I01_Nyayasudha

<p class="gr-vyakhya-para">भगवता बादरायणेन प्राणिनां निःश्रेयसाय प्रणीतमपि ब्रह्ममीमांसाशास्त्रं असाधुनिबन्धान्धतमसाऽवकुण्ठितत्वेन अप्रणीतमिव मन्यमानो भगवानानन्दतीर्थमुनिः यथाऽऽचार्याभिप्रायम् अस्य भाष्यं विधाय अनुभाष्यमपि करिष्यन् विलीनप्रकृतितया स्वयमन्तरायविधुरोऽपि अनवरतमीश्वरप्रवणकायकरणवृत्तिरपि नारायणप्रणामादिकं प्रारिप्सितस्यानन्तरायपरिसमाप्तेः प्रचयस्य च हेतुतयाऽविगीतशिष्टाचारपरम्परादिना अवगतमवश्यं करणीयं शिष्यान् ग्राहयितुं ग्रन्थादौ निबध्नाति-

आप्तिमात्रस्य नित्यसिद्धत्वात् तमपा तां विशिनष्टीति ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_I02">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_I02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_I02

| id      = AV_C01_S01_I02_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">नारायणप्रणामस्येव गुरुप्रणामस्यापि अभिमतसिद्ध्यङ्गतया कार्यारम्भे अवश्यमनुष्ठेयत्वात् तदाचरणपुरःसरं ब्रह्ममीमांसाशास्त्रव्याख्यानं समर्थयमानः  प्रतिजानीते

इत्यभिहितम् । एवशब्देन अन्येषामसामर्थ्यं सूचयति ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_I03">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_I03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_I03

| id      = AV_C01_S01_I03_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं नारायणोऽस्य शास्त्रस्य प्रभव इति । तदयुक्तम् । व्यासोपज्ञताप्रसिदि्धविरोधात् । न च नारायण एव व्यासः । जननविरोधात् । कृतकृत्यस्य प्रयोजनाभावेन शास्त्रप्रणयनासंभवाच्च ॥  यच्चास्य श्रौत्या परविद्याख्यया सर्वोत्तमप्रामाण्यसिदि्धरिति । तदप्ययुक्तम् । परशब्दस्यानेकार्थत्वेन विद्याशब्दस्य च अर्थविवक्षाविरहिण्यपि मन्त्रे प्रयोगदर्शनेन परविद्याख्यायाः सर्वोत्तमप्रामाण्यानिश्चायकत्वात् । किं चेय• परविद्याख्यैतद्विषया इत्यत्रापि न नियामकमस्ती  त्यत आह

<p class="gr-vyakhya-para">तथाऽपि केवलस्य न परविद्यात्वं लभ्यत इति चेत् । मा लाभि । वेदादीतिकर्तव्यतारूपस्यास्य पृथक्प्रामाण्यानभ्युपगमात् ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_I04">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_I04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_I04

| id      = AV_C01_S01_I04_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवं तावदागमेनास्य शास्त्रस्यानुत्तमं प्रामाण्यं प्रसाध्य अधुना अनुमानतोऽपि तत् सिषाधयिषुरादौ तावत्प्रामाण्यमात्रे अनुमानं वक्तुमाह

<p class="gr-vyakhya-para">भवेदयं ग्रन्थकृतोऽभिप्रायः । तेनापीदं प्रयत्नगौरवं कस्मादाश्रितमिति चेन्न । उक्तसाधनोपपन्नत्वेऽपि अस्तु भारतादीनां प्रामाण्यं मा भूच्चास्ये ति शङ्कायां वक्त्राद्यानुकूल्यसाधनस्य अवश्याश्रयणीयत्वात् । अन्यथाऽप्रयोजकत्वापत्तेरिति ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_I06">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_I06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_I06

| id      = AV_C01_S01_I06_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु तर्ह्यनेनेदमुदितं भवति । एतच्छास्त्रं प्रमाणमनुकूलवक्त्रादिमत्त्वाद् भारतादिवत् । वक्त्राद्यानुकूल्यं चोक्तहेतुसिद्धमि ति । एतदनुपपन्नम् । आप्तवाक्यतायास्तत्रोपाधित्वात् । न च प्रत्यक्षादौ सत्यपि प्रामाण्ये नास्त्याप्तवाक्यत्वमिति साध्याव्यापकत्वान्नायमुपाधिरि ति वाच्यम् । वाक्यत्वावच्छिन्नसाध्यव्यापकत्वेनोपाधित्वोपपत्तेः ॥  तथाऽप्यपौरुषेये वेदे तदभावादनुपाधित्वमिति चेन्न । वेदापौरुषेयत्वस्यासम्मतत्वात् ॥  सम्मतत्वे वा साधनावच्छिन्ने पौरुषेयवाक्यत्वावच्छिन्ने वासाध्येऽस्योपाधित्वोपपत्तेरिति । मैवम् । अभिप्रायानवगमात् । न हि वयं वक्त्राद्यानुकूल्येन शास्त्रप्रामाण्यं साक्षात्साधयितुमुद्यताः । येनात्रोपाध्युद्भावनं सङ्गच्छेत । अपि तर्ह्यनुकूलवक्त्रादिमत्त्वस्य आप्तवाक्यतया व्याप्तत्वात्तेन तां प्रसाध्य तया प्रामाण्यं शास्त्रस्य  साध्यत  इत्याशयवानाह

<p class="gr-vyakhya-para">एवं विषयप्रयोजनातिशयवशेनाप्यतिशयो द्रष्टव्यः ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_I07">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_I07"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_I07

| id      = AV_C01_S01_I07_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">तदेवं श्रुत्यनुमानाभ्यामिदमेव शास्त्रं प्रमाणतमम्, नान्यदेतादृशमस्तीत्युपसंहरति

<p class="gr-vyakhya-para">ॐकारश्चाथशब्दश्च द्वावेतौ ब्रह्मणः पुरा । कण्ठं भित्त्वा विनिर्यातौ तस्मान्माङ्गलिकावुभौ  इति ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_I08">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_I08"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_I08

| id      = AV_C01_S01_I08_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वेतदनुपपन्नम् । तथा सत्येतयोर्विघ्नविघातादिहेतुत्वेन समस्तशास्त्राङ्गतया प्रथमसूत्रावयवत्वाभावप्रसङ्गात् । तथात्वे च प्रथमसूत्रं न्यूनमापद्येत । अधिकार्यादिप्रतिपादकस्य अन्यस्याभावात् । तत्प्रतिपादनस्य चावश्यकत्वात् । अन्यथा अधिकारिविषयवैधुर्येण शास्त्रस्य अनारम्भणीयत्वशङ्का न निराकृता स्यात् इत्यनर्थकं सूत्रमापद्येतेत्यत आह

<p class="gr-vyakhya-para">अपि च मुक्तस्य शरीरेन्द्रियविषयादिसंसर्गे मुक्तत्वव्याघातः । दुःखादिप्रसङ्गश्च । कारणसामग्रीसद्भावात् । तथा चाभ्युदयतुल्यतयोक्तदोषः ॥  शरीराद्यभावे च तत्साध्यसुखाभावेन कस्यापि तत्रार्थितानुपपत्तेरनधिकारिकं शास्त्रमापद्येत  ।  को  हि  स्वस्थात्मा  सहसा  सुखतत्साधने  हातुमुत्सहते  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_V01">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| id      = AV_C01_S01_V01_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">तदेवं विषयाद्यनुबन्धविधुरत्वान्न जिज्ञासा कर्तव्या । तद्विधयोऽपि न प्रमाणम् । शास्त्रं चेदमनारम्भणीयमिति प्राप्ते सूत्रयामास भगवानाचार्यः

<p class="gr-vyakhya-para">॥  इति श्रीमन्न्यायसुधायां जिज्ञासाधिकरणं समाप्तम् ॥</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B1

| id      = AV_C01_S01_A002_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- प्रथमसूत्रे विहिता ब्रह्मजिज्ञासा जन्मादिसूत्रैः क्रियते ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">सु०- स्वरूपसाधनफलजिज्ञासा हि ब्रह्मजिज्ञासोच्यते ।। ब्रह्मण इति कर्मणि षष्ठी परिग्रहेऽपि प्रधानेनाप्रधानोपलक्षणस्याङ्गीकृतत्वात् साधनादिजिज्ञासामन्तरेणाकाङ्क्षानुपरमाच्च तत्र साधनफलयोर्ब्रह्मोपहितत्वात् ब्रह्मणश्च स्वप्रधानत्वात् अभ्यर्हितत्वेन तत्स्वरूपजिज्ञासैव प्रथमं प्राप्ता । स्वरूपजिज्ञासा च लक्षणप्रमाणाभ्यां (सं)भवति ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">४सु०- ननु च बृहद्ब्रह्मेति समस्तगुणपूर्णत्वं ब्रह्मत्वं प्रसिद्धमेव; तत्किं लक्षणान्तरेण ।। सत्यम् । तथाऽपि तदुपपादनार्थमेतदित्यदोषः । प्रसिद्धेन ह्यसाधारणेन धर्मेणाप्रसिद्धं वस्तु समस्तव्यावृत्ततयाऽवगन्तव्यम् । न च परमेश्वरस्य समस्तगुणपूर्णत्वं प्रसिद्धम्, येन लक्षणतया निर्देष्टुं शक्येत । अनेन तु लक्षणेन लक्षिते ब्रह्मणि समस्तगुणपूर्णत्वमपि  प्रधानलक्षणं  सिद्ध्यति,  अविनाभावा(वित्वा)त्  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B2">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B2"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B2

| id      = AV_C01_S01_A002_B2_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">५सु०- ननु जन्मादिकं वा लक्षणत्वेनात्राभिमतं तत्कारणत्वं वा । नाद्यः तस्य प्रपञ्चधर्मत्वात् । न द्वितीयः ब्रह्मवत्तदीयजगज्जन्मादिकारणत्वस्याप्यप्रसिद्धत्वात् । न च अनुमानात्तत्सिदि्धः उत्तरसूत्रविरोधात् । अतः कथमेतदपि लक्षणम् । इत्यत आह

<p class="gr-vyakhya-para">आसु श्रुतिषु जिज्ञासाविधात्रीषु तद्विजिज्ञासस्व तद्ब्रह्म य आत्मा सोऽन्वेष्टव्यः इत्याद्यासु जिज्ञास्याद्ब्रह्मात्मादिशब्दवाच्यात् (हरेः) विश्वस्य सृष्ट्यादिकं भवतीत्युच्यते, यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते इत्यादिपूर्वोत्तरवाक्यैः । सृष्ट्यादयश्च विश्वस्यासु श्रुतिषु भाष्योदाहृतासु हरेरेवोक्ताः । न (च ते) जीवे सम्भवन्ति । अतः प्रसिद्धार्थे बाधकसद्भावात् तद्ब्रह्मेत्यादिब्रह्मादिशब्दोऽलौकिकस्य हरेरेव प्रतिपादको न जीवस्य, इति युक्तं तस्य तेन गुणपूर्णत्वाभिधानमित्यभिप्रायः  सूत्रकारस्य;  इति  भावः  ।।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B3">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B3"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B3

| id      = AV_C01_S01_A002_B3_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">९सु०- ननु कथं जगत्सृष्ट्यादिकारणत्वं हरेरेव स्यात्, यावता हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे , एको रुद्रो न द्वितीयाय तस्थे , इमाल-लोकानीशत ईशनीभिः , ज्ञात्वा शिवं शान्तिमत्यन्तमेति इत्यादिश्रुतिषु हिरण्यगर्भादीनां तत्प्रतीयते; इत्यत आह

हिरण्यगर्भ इत्यादीनि, विष्णोरेव यतः, ततः, हिरण्यगर्भ इत्यादिषु श्रुतिषु, विश्वस्य सृष्ट्यादयो हरेरेव उक्ता इति पूर्वेण सम्बन्धः ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B4">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B4"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B4

| id      = AV_C01_S01_A002_B4_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">१०सु०- ननु यथा हिरण्यगर्भादिशब्दान् विष्णुविषयान् व्याख्याय हिरण्यगर्भ इत्यादिश्रुतयो विष्णौ योज्यन्ते तथा विष्ण्वादिशब्दान् हिरण्यगर्भादौ व्याख्याय भाष्योदाहृताः  श्रुतयोऽन्यविषयतया  कुतो  न  योज्यन्त  इत्यत  आह

<p class="gr-vyakhya-para">इत्यादि  व्याख्येयमिति  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B5">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B5"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B5

| id      = AV_C01_S01_A002_B5_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- युक्त्यन्तरमाह

शब्देन  तज्ज्ञानस्येश्वरप्रीतिहेतुत्वं  सूचयति  ।।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B6">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B6"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B6

| id      = AV_C01_S01_A002_B6_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु प्रयोजनमनुसृत्य वेदस्य प्रतीतविषयपरित्यागेनाप्रतीतविषयान्तराङ्गीकारोऽयमयुक्तः । तथात्वे पुरुषार्थविरोधिनो दुर्गन्धादिग्राहकस्य घ्राणादेस्तदविषयत्वप्रसङ्गात् । सुगन्धादिविषयत्वप्रसङ्गाच्च  ।  इत्यत  आह

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-न पुराणादिमानत्वं विरुद्धार्थे श्रुतेर्भवेत् ।</div>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B7">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B7"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B7

| id      = AV_C01_S01_A002_B7_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">१६सु०- ननु शैवपुराणादीन्यपि श्रुतिमूलानि तत्कथं श्रुतिविरोधेनाप्रमाणानीत्यत</p>

<p class="gr-vyakhya-para">आह

<p class="gr-vyakhya-para">ननु पद्मपुराणादौ विष्णुनामानि शिवे प्रतीयन्त इति । मैवम् । यो देवानामिति श्रुतिविरुद्धस्य  पुराणादेरनादरणादित्यभिप्रायेण  श्रुतौ  इत्युक्तम्  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B9">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B9"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B9

| id      = AV_C01_S01_A002_B9_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">२०सु०- अपि च जगत्कारणेनाज्ञानादिदोषरहितेन भवितव्यम्, दोषिणोऽस्मदादिवज्जगत्कारणत्वानुपपत्तेः । निर्दोषत्वं च भगवतो हरेरेव नान्येषाम् । अतः स एव जगज्जन्मादिकर्ता  न  रुद्रादिः  इत्याह

<p class="gr-vyakhya-para">तेनोक्तप्रकारेण जन्माद्यस्येत्युक्तं जगज्जन्मादिकारणत्वं विष्णोः सम्भवति नान्येषाम् । अतोऽसम्भवाद्यभावाद्विष्णोर्लक्षणं युक्तमिति योज्यम् ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B10">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B10"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B10

| id      = AV_C01_S01_A002_B10_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">२२सु०- एवं स्वमतेन सूत्रं व्याख्याय तत्परिशुद्धये मायावादिनां मते लक्षणसूत्रारम्भ एवानुपपन्न इति वक्तुं यत्तै(परै)रभिहितं जगज्जन्मादिकारणत्वं न लक्ष्यब्रह्मणः स्वरूपान्तर्गतं(त) लक्षणं किन्तु तटस्थमेव । त्रैविध्यमत्र सम्भवति मायाविशिष्टं ब्रह्म कारणमिति वा, मायाशक्तिमत्कारणमिति वा, जगत्कारणं तु मायैव तदाश्रयतया ब्रह्म कारणमिति वेति । सर्वथाऽपि जगत्कारणत्वं बाह्यमेव, न साक्षात्स्वरूपान्तर्गतम् (एव) । इति; तदेतदनुपपन्नम् इति भावेनोक्तं स्वलक्षणम् इति । स्वरूपान्तर्गतमेवेदं ब्रह्मणो जगज्जन्मादिकारणत्वं  न  मायावाद्युक्तरीत्या  तटस्थमित्यर्थः  ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">२३सु०- तत्कुत इत्यत आह

<p class="gr-vyakhya-para">तस्मात्सूत्रकारस्यैवायमभिप्रायो यज्जगज्जन्मादिकारणत्वं ब्रह्मणः स्वरूपान्तर्गतमेव लक्षणमिति । तथा च विस्पष्टतदीयवाक्यान्तरबलादस्यापि  सूत्रस्य  स्वरूपलक्षणपरत्वमेवेति  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B11">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B11"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B11

| id      = AV_C01_S01_A002_B11_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">२५सु०- यत एवं जगज्जन्मादिकारणत्वं स्वलक्षणमत्र सूत्रे ब्रह्मणोऽभिधीयते, ततो</p>

<p class="gr-vyakhya-para">न परमतेऽस्य सूत्रस्यारम्भ एवोपपद्यते । इत्याह

<p class="gr-vyakhya-para">यत्र हि लक्षणं नास्ति तत्सर्वं तद्व्यावर्त्यमङ्गीकरणीयम् । अन्यथा लक्षणस्याव्याप्तिप्रसङ्गात्  ।  न  चेदं  लक्षणं  जीवस्यास्ति  ।  तत्कथमसावनेन  न  व्यावर्त्यत  इति  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B12">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B12"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B12

| id      = AV_C01_S01_A002_B12_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- किञ्चानेन लक्षणेन यदि जीवो न व्यावर्त्यते; किन्तु सोऽपि लक्ष्यान्तर्गतः । तथा सति लक्षणस्य जीवेऽतिव्याप्तिमाशङ्क्येतरव्यपदेशादि्धताकरणादिदोषप्रसक्तिरिति सूत्रकारीयं तन्निराकरणमसङ्गतं स्यात् । न हि लक्ष्य एवातिव्याप्तिर्लक्षणस्य केनापि शङ्क्यते । कथञ्चिच्छङ्कायां वा तस्यापि लक्ष्यत्वाङ्गीकारं परित्यज्य तत्र न लक्षणनिराकरणं  क्रियत  इत्याशयवानाह

<p class="gr-vyakhya-para">लक्षणवाक्यं हि साक्षाल-लक्ष्यस्यासाधारणधर्मसंसर्गं प्रतिपादयदर्थादितरव्यावृत्तिं प्रतिपादयति । ततोऽनेनापि लक्षणवाक्येन ब्रह्मणो जगज्जन्मादिकारणत्वेन तदविनाभूतैः सर्वज्ञत्वादिभिश्च संसर्गः प्रतिपादनीयः । तथा च निर्विशेषत्वं ब्रह्मणोऽनेन सूत्रेण निषिद्धम् । निर्विशेषत्ववादिनां च निर्विशेषत्वं निषेधतः सूत्रस्यारम्भः कथमुपपद्यत इति ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B13">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B13

| id      = AV_C01_S01_A002_B13_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- स्यादियं जीवब्रह्मणोरेकत्वं ब्रह्मणश्च निर्गुणत्वमङ्गीकुर्वतां लक्षणसूत्रारम्भानुपपत्तिः । यद्यनेन सूत्रेण जगज्जन्मादिकारणत्वं ब्रह्मणः स्वलक्षणमुच्यते । न चैवं किन्तु तटस्थमेव । न हि तथाविधं जगज्जन्मादिकारणत्वं जीवब्रह्मणोरेकत्वं वा ब्रह्मणो निर्गुणत्वं  वा  विरुणदि्ध  ।।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">ननु स्वलक्षणत्वे प्रमाणमुक्तम् । मैवम् । स्वस्य लक्षणानि स्वलक्षणानीति वा । सु सम्यक् स्वरूपान्तर्गत्या न लक्षणानीति वा तदर्थोपपत्तेः ।। तर्हि यतोऽस्य जन्मादि सा माया तदाश्रयो ब्रह्मेति निर्देशः स्यात् । न तु जन्माद्यस्य यतस्तद्ब्रह्मेति । मैवम् । यत्र घोषः सा गङ्गेतिवल-लक्षणया प्रयोगोपपत्तेः ।।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">नित्यगुणत्वं चेश्वरस्य लिङ्गपादे साधयिष्यते । अस्येश्वरस्येत्युपलक्षणम् । जीवेऽपि पारतन्त्र्यादिदोषाणां नित्यत्वात् । यथोक्तं पुराणे अल्पशक्तिरसार्वज्ञम् इति ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B14">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B14

| id      = AV_C01_S01_A002_B14_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">३४सु०- ननु च विरोध्याकारपरित्यागेन जीवस्य ब्रह्मैक्यमित्यस्यार्थो न विरोध्याकाराविवक्षामात्रेणेति नाप्यनित्यत्वेनेति किन्तु निर्गुणेन ब्रह्मणा जीवस्यैक्यमित्येवेति चेन्न । निर्गुण(त्व)स्यैव निरूपयितुमशक्यत्वात् । तथा हि । तन्निर्गुणं किं सगुणादीश्वरादि्भन्नमुताभिन्नम् (वा) । द्वितीये तस्यापि सगुणत्वप्रसङ्गेन निर्गुणत्वव्याघातः । आद्ये दोषमाह

<p class="gr-vyakhya-para">ननु (च) साक्षी चेता केवलो निर्गुणश्च इति निर्गुणं ब्रह्म श्रूयते । मैवम् । उक्तानुपपत्तिपराहतत्वेनार्थान्तरपरत्वात् । अन्यथा साक्षित्वादीनामपि धर्मत्वाद्व्याघातश्च । साक्षाद्द्रष्टा  हि  साक्षी  ।  यथाऽऽह  पाणिनिः  ।  साक्षाद्द्रष्टरि  संज्ञायामिति  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B15">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B15"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B15

| id      = AV_C01_S01_A002_B15_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- एवं धर्मराहित्यलक्षणं निर्गुणत्वं निराकृतमप्याग्रहमात्रेण योऽङ्गीकरोति तं प्रति सोल-लुण्ठमाह

<p class="gr-vyakhya-para">न तृतीयः । परस्परविरोधात् । अतोऽशक्यनिरूपणत्वान्नेदं ब्रह्मस्वरूपान्तर्गतं लक्षणम्, किन्तु तटस्थमेव । न च तटस्थेन तेन ब्रह्मणोऽद्वितीयत्वभङ्गः, यद्रजतमित्यभात्सा शुक्तिरितिवन्मिथ्याभूतेनापि प्रपञ्चकारणत्वेनोपलक्षणयोगादिति ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B16">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B16"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B16

| id      = AV_C01_S01_A002_B16_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- एवमनूद्य निराकर्तुमारभते

<p class="gr-vyakhya-para">न शास्त्रेण ज्ञेयं तदि त्युपलक्षणम्, शास्त्रप्रतिपाद्यत्वेऽपि तत्पदेनैव सिद्धत्वात् त्वमसीति व्यर्थमि त्यपि द्रष्टव्यम् ।। तदित्येतावता न भेदभ्रमनिवृत्तिः, अतस्त्वमसीति सार्थकमिति चेन्न । तत्पदेनै(वै)क्यस्य प्रतिपादितत्वादैक्यप्रतीतौ च भेदभ्रमस्य निरस्तत्वात् । अन्यथा कदाऽप्यनिवृत्तिप्रसङ्गात् ।। तत्पदेनैक्यस्याप्रतिपादितत्वे तदुपलक्षितचैतन्यमात्रत्वानुपपत्तिः ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B17">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B17

| id      = AV_C01_S01_A002_B17_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु कथं तर्हि सोऽयं देवदत्त इति वाक्यम् । अत्रापि विशेषानङ्गीकारेऽनुपपत्तिरेवेति ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">४१सु०-  द्वितीयं  निराकरोति

<p class="gr-vyakhya-para">एवमैक्यस्य स्वरूपाद्भेदपक्षेऽनवस्थाऽपीति ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B18">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B18"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B18

| id      = AV_C01_S01_A002_B18_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- नन्वैक्यं चैतन्याभिन्नमपि स्वनिर्वाहकत्वात्स्वाभाविकप्रकाशेनाप्रकाशितत्वमात्मनो निर्वक्ष्यति(हिष्यति) । यद्वा स्वरूपेणैक्यस्य भेदाभेदौ स्ताम्, तयोश्च भेदाभेदान्तराभावेऽपि स्वनिर्वाहकत्वाद्व्यवहारोपपत्तिरि ति चेन्न, विशेषानभ्युपगमे स्वनिर्वाहकत्वस्यापि  वक्तुमशक्यत्वादित्यभिप्रायेणाह

<p class="gr-vyakhya-para">वाशब्दो यद्यर्थे । यदि निर्वाह्यत्वादिरर्थः परस्परं धर्मिणा च भेदवान् स्यात्तदा तद्भेदद्वयस्य भेदिस्वरूपमात्रत्वे पर्यायत्वादिदोषप्रसङ्गाद्भेदान्तरवदित्यङ्गीकरणीयम् । तथा च  परस्परं  भेदं  धर्मिभेदं  वाऽऽश्रित्योभयत्रानवस्था  स्यादिति  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B19">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B19"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B19

| id      = AV_C01_S01_A002_B19_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- एवं विशेषानभ्युपगमे महावाक्यार्थानुपपत्तिमभिधायावान्तरवाक्येऽपि तामतिदिशति

<p class="gr-vyakhya-para">तत्तस्मादखण्डं निर्विशेषं वाक्यद्वयप्रतिपाद्यमित्येतन्मतं खण्डितं दूषितं वेदितव्यमित्यर्थः ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B20">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B20

| id      = AV_C01_S01_A002_B20_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- स्वक्रियाविरुद्धं च निर्विशेषत्ववचनमित्याह निर्विशेषत्वमिति ।</p>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-निर्विशेषत्वमेतेन मूकोऽहमितिवद्भवेत्</div>

<p class="gr-vyakhya-para">अत उक्तप्रकारेण महावाक्यावान्तरवाक्ययोरन्यथाऽनुपपत्तिबलात् भेदरहितेऽपि ब्रह्मणि अयमनुपपत्तिशान्तिहेतुर्विशेषो नाम शक्तिविशेषोऽङ्गीकरणीयः प्राप्नोति । इदमुक्तं भवति । महावाक्यप्रतिपाद्यमैक्यमवान्तरवाक्यप्रतिपाद्यं च सत्यत्वादिकं ब्रह्मणा परस्परं चाभिन्नमेव । एकधैवानुद्रष्टव्यमित्याद्येकरस(त्व)प्रतिपादकश्रुतेः । न चोक्तदोषः । यतो भेदहीनेऽपि वस्तुन्यस्ति कश्चिच्छक्तिविशेषो येन प्रकाशमानमपि न प्रकाशत इत्यादि युज्यते  ।  स  च  विशेषोऽनयैवार्थापत्त्याऽवगम्यत  इत्येव  त्वया  वक्तव्यमिति  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B23">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B23"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B23

| id      = AV_C01_S01_A002_B23_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- नन्वङ्गीकृतेऽपि विशेषे नानुपपत्तिशान्तिः । सोऽपि हि विशेषो यदि वस्तुनो भिन्नस्तर्हि भेदानवस्थादिदोषः स्यादभिन्नत्वे च विशेषतद्वद्भावानुपपत्तेस्तादवस्थ्यादित्यत आह

<p class="gr-vyakhya-para">यद्यपि विशेषः प्रत्यक्षोऽपि भवति । येन प्रत्यक्षसिद्धेन इति वक्ष्यमाणत्वात् । तथाऽपि  विप्रतिपन्नो  न  तन्मात्रेण  बोधयितुं  शक्यत  इत्यर्थापत्तिरुपन्यस्तेति  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B24">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B24"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B24

| id      = AV_C01_S01_A002_B24_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- यदर्थं तदैक्यस्येत्यादिना सर्ववादिभिर्विशेषोऽङ्गीकारितस्तदिदानीमाह

<p class="gr-vyakhya-para">५९सु०- जगज्जन्मादिकारणत्वं परब्रह्मणो विष्णोर्लक्षणमभिहितम् । तस्य हरहिरण्यगर्भादिचेतनेषु प्रधानाद्यचेतनेषु च पाशुपताद्यागमानुमानावष्टम्भेनातिव्याप्तिमाशङ्क्य  अत्र  परिहरति  भगवान्  सूत्रकारः ।।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A003_B9">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A003_B9"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A003_B9

| id      = AV_C01_S01_A003_B9_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- तत्र पूर्वपक्षमारचयति

<p class="gr-vyakhya-para">किञ्च वेदे ज्ञानकरणत्वशक्तिर्ब्रह्मणि च तत्कर्तृत्वशक्तिरिति किं केन सङ्गतम् । कुत्र चेदमुपलब्धमारोप्यगता शक्तिरारोपाधिष्ठाने वास्तवीति । तस्मादपव्याख्यानमेव तदित्युक्त एव सूत्रार्थः ।।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A004_B2">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A004_B2"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A004_B2

| id      = AV_C01_S01_A004_B2_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- अस्तु शास्त्रैकसमधिगम्यं जगत्कारणम् । तथाऽपि शास्त्रत एवान्येषां हरहिरण्यगर्भादीनां प्रधानादीनां च जगत्कारणत्वप्रतीतेरतिव्यापकमिदं लक्षणम् । न च तच्छास्त्रं विष्णुपरमिति वाच्यम्, अभियुक्तैः शिवादिपरत्वेन व्याख्यातत्वात् । यद्यपि नामानि सर्वाणीत्यादिश्रुत्या शिवादिनाम्नां विष्णौ शक्तिमात्रमवसीयते, तथाऽपि न तात्पर्ये प्रमाणमस्ति, यत्परः शब्दः स शब्दार्थ इति हि न्यायः । न च शक्तिमात्रेण</p>

<p class="gr-vyakhya-para">तात्पर्यं कल्पयितुं युक्तम्, अतिप्रसङ्गात् । अन्यत्र तात्पर्यस्य च ज्ञापकमभियुक्तव्याख्यानमस्तीत्युक्तम् । तस्मादलक्षणमेतदित्याशङ्क्य परिहृतं सूत्रकृता

<p class="gr-vyakhya-para">सु०- अनन्तगुणपरिपूर्णत्वं हि प्रधानलक्षणम् । तत्र च शास्त्रं प्रमाणीक्रियमाणं वचनवृत्त्या सर्वमेव च युक्तम्, लक्षणादिना वृत्तौ वाच्यार्थगुणालाभात्, वाच्ये तद्गुणप्रसङ्गाच्च । एवं कतिपयवाक्यैरनन्तगुणाप्रतिपादनात्, वाक्यान्तरविषयस्य च तद्गुण(व)त्त्वप्रसङ्गाच्च  ।  अतः  संशब्दस्यावृत्तिरुपपन्ना  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A005_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A005_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A005_B1

| id      = AV_C01_S01_A005_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- ननु जन्माद्यस्य यत इति यच्छब्दश्रवणात्तद्ब्रह्मेति प्रकृतम्, तदेवात्र मण्डूकप्लुत्याऽनुवर्तिष्यते, किं पुनरत्र तद् ग्रहणेन ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">मैवम् । तुशब्दस्तावदत्रेतरव्यावृत्त्यर्थमुपादेयः । नच तस्य तदित्यनुक्तौ अन्वयः प्रत्येतुं शक्यते, यतोऽवधारणं ततोऽन्यत्र निषेध इति वचनात् । न चानुवृत्तेनान्वयप्रतीतिर्भविष्यतीति वाच्यम्, श्रुतेनान्वयादित्यनेनैव सम्बन्धप्रतीतिप्रसङ्गात् । तत्रोपयोगाभावान्नेति चेन्न, प्रतीतिव्याख्याननिरासार्थत्वोपपत्तेः । अन्वयपदादेव तत्सिदि्धरिति चेन्न, तस्योपक्रमादीनां लिङ्गत्वप्रतिपादन एव चरितार्थत्वसम्भवात्  ।  अतः  सार्थकं  सूत्रे  तहणम्  ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">१२६सु०- तदेवं ब्रह्मणो वाच्यत्वाद्गतिसामान्याच्च युक्तं समन्वयसूत्रमिति सिद्धम् ।।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A006_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A006_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A006_B1

| id      = AV_C01_S01_A006_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-  ।। ॐ आनन्दमयोऽभ्यासात् ॐ ।।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">सु०- अथातो ब्रह्मजिज्ञासेति यस्य ब्रह्मणो जिज्ञासा विहिता तत्स्वरूपं जन्माद्यस्य यतः , शास्त्रयोनित्वादि ति लक्षणप्रमाणाभ्यां स्वेतरसमस्तवस्तुव्यावृत्ततयाऽवधारितम् । प्रमाणस्यान्यपरत्व•)शङ्कया लक्षणस्यातिव्याप्तिः समन्वयसूत्रेण परिहृता । ब्रह्मणश्च सकलशास्त्रप्रमाणकत्वासम्भावनाशङ्केक्षत्यधिकरणे निराकृता । न हि लक्षणप्रमाणनिरूपणव्यतिरेकेण वस्तुविचारणं नामास्ति । सम्भावना तु न वस्त्ववधारणार्था, अप्रमाणत्वात्, किन्तु यत्रासम्भावनया समीचीनयोरपि लक्षणप्रमाणयोरतथाभावशङ्कया प्रवृत्तिसङ्कोचस्तत्रैव सम्भावनोपयोगः ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">एतां सङ्गतिमेतां चोपपत्तिं हृदि कृत्वा सूत्रकृदानन्दमयोऽभ्यासादित्यशेषगुणिसामान्यवाचकादिशब्दानां मुख्यया वृत्त्या हरौ समन्वयं साधयति, अतो युक्तमेवैतद्व्याख्यानमिति  ।।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A007_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A007_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A007_B1

| id      = AV_C01_S01_A007_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">८६सु०- स्यादेतत् । यदि आनन्दमयोऽभ्यासादि ति वदतः सूत्रकारस्यैतावानर्थोऽभिमतो भवेत्तर्हि तत एव गतार्थत्वात् अन्तस्तद्धर्मोपदेशादि त्याद्यधिकरणानामनुत्थानमेव स्यात् । पदार्थान्तरविषयौ हि रूढियोगावाश्रित्यैव तत्र पूर्वपक्षप्रवृत्तिः ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">यथोक्तं भाष्ये । तत्रान्यविषयाया रूढेरविद्वद्रूढित्वेन भगवद्विषयाया विद्वद्रूढितो, योगस्य चाल्पभगवदधीनप्रवृतिनिमित्तसापेक्षस्य  निरवधिकापरतन्त्रप्रवृत्तिनिमित्तापेक्षान्महायोगादुपपादितमेव दुर्बलत्वमिति कुतोऽधिकरणान्तरस्यावकाशः ।</p>

अभ्यधिकामाशङ्क्य  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A007_B2">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A007_B2"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A007_B2

| id      = AV_C01_S01_A007_B2_Nyayasudha

| text    = <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-समुद्रान्तःस्थितत्वाद्यैस्तद्धर्मैर्विष्णुरूढताम् । साधयित्वा</div>

<p class="gr-vyakhya-para">स्वयं

<p class="gr-vyakhya-para">तर्ह्यत्र परोदाहृतमेवास्तु विषयवाक्यं तत्रान्तःप्रविष्टमित्याद्यन्यद्भविष्यतीति चेन्न, स्थानादिभेदव्यपदेशादिना  तत्र  तस्यैवोदाहरणत्वप्रतिभासनात्  ।तस्माद्वाक्यज्ञानदरिद्राणां  व्याख्यानमुपेक्षणीयमिति  ।।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A008_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A008_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A008_B1

| id      = AV_C01_S01_A008_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- एवं अधिदैवविषयशब्दसमन्वयमभिधाय अधुना अधिभूतविषयशब्दसमन्वयं प्रतिपिपादयिषुराकाशस्य भूतेषु प्राधान्यात्तच्छब्दसमन्वयं हरावाह सूत्रकारः

<p class="gr-vyakhya-para">न च बहुत्वेन लिङ्गानां प्राबल्यम्, तथाऽपि साम्येनानिर्णयात् । न च साम्यमपि; यथाऽऽहुः, द्विविधं बलवत्त्वं च बहुत्वाच्च स्वभावतः । तयोः स्वभावो बलवान् उपजीव्यादिकश्च सः इति । कृत्रिमाकृत्रिमयोरकृत्रिमं हि ज्यायः । अतः प्रथमावगतस्वभावबलवच्छत्यनुरोधेन लिङ्गानि कथञ्चिद्योज्यानीति । नन्वन्तस्तद्धर्मोपदेशादित्यनेनैव परिहृतमेतत् । इन्द्रादिशब्दवदाकाशशब्दस्यापि भूतेऽमुख्यया वृत्त्या प्रवृत्तस्य महायोगविद्वद्रूढिभ्यामीश्वरवाचिनस्तद्बुद्ध्याधायकत्वमेव हि न्याय्यम् । सुतरां च निरवकाशलिङ्गबलादिति  ।  न  च  काचिदभ्यधिका  शङ्काऽस्तीत्यतोऽनारम्भणीयमिदं  सूत्रमिति  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A008_B2">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A008_B2"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A008_B2

| id      = AV_C01_S01_A008_B2_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">९३सु०- तत्राभ्यधिकां  शङ्कां  दर्शयति

इत्याक्षेपे  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A008_B3">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A008_B3"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A008_B3

| id      = AV_C01_S01_A008_B3_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- नन्वत्राकाशः परमात्मा तलि-लङ्गादित्येतावदुच्यते, न पुनरुक्तपूर्वपक्षाच्छादकं किञ्चिदित्यतः  सूत्रस्यार्थान्तरमाह

<p class="gr-vyakhya-para">आदिग्रहणेन सर्वभूतगुणैर्युक्तमि त्यादेः सङ्ग्रहः । तेन यदुक्तं परमेश्वरे योगानुपपत्तिरि ति तदपि समाहितं भवति । आकाशेऽवकाशदातृत्वस्येश्वरायत्तत्वमीश्वरस्यापि पृथक्तद्वत्त्वं  चावगम्यत  इति  शेषः  ।  उपपत्तिं  तु  वक्ष्यामः  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A009_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A009_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A009_B1

| id      = AV_C01_S01_A009_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- तस्मादाकाशोपलक्षितसकलाधिभूतशब्दपरममुख्यवाच्यो भगवान्हरिरिति सिद्धम्  ।।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">९९सु०- इदानीमाध्यात्मिकशब्दसमन्वयं सिषाधयिषुः प्रधानत्वात् प्राणशब्दसमन्वयार्थं  सूत्रयामास

<p class="gr-vyakhya-para">यद्वा किमनेनाधिकाशङ्काव्युत्पादनेन, यथाभाष्यमेव पूर्वपक्षः किं न स्यादित्यत्रेदमुक्तम् । तादृशो ह्यतिदेशो यत् आशङ्काया आधिक्ये सति परिहारस्य समानत्वम् । यद्याशङ्कायां न विशेषस्तर्हि पूर्वेणैव परिहृतत्वात्प्राचीनन्यायातिदेशनमनर्थकं स्यात्, प्रत्युदाहरणं शङ्कापरिहारे शास्त्रापर्यवसानप्रसङ्गात् । यदि च परिहारोऽविशेषितो न स्यात्कथं तर्हि अत एवे त्यतिदेश इति मन्दव्युत्पादनार्थमिदमुक्तम् । भाष्येऽप्यस्य सर्वस्यापि स्वीकारार्थं प्रसिद्धेरि त्याह ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A009_B2">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A009_B2"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A009_B2

| id      = AV_C01_S01_A009_B2_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- अतिदेशार्थमाह

<p class="gr-vyakhya-para">ज्योतिश्चरणाभिधानादित्यत्राधिकाशङ्का भाष्य एव दर्शिता । यदाह अग्निसूक्तत्वादि ति  ।  तेन  वक्तव्याभावादुत्तरं  गायत्र्यधिकरणमेव  विव्रियते  ।।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A011_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A011_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A011_B1

| id      = AV_C01_S01_A011_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- अधिवेदगताशेषनाम्नामुपलक्षणस्य वेदमातुस्त्रैवर्णिकद्वितीयजन्मनि जनन्या गायत्र्याः प्राधान्येन तन्नाम्नः समन्वयं प्रतिपादयितुं सूत्रम्

<p class="gr-vyakhya-para">अस्तु वा अथ यदतः परो दिवो ज्योतिरि त्युक्तं ज्योतिर्ब्रह्म, तथाऽपि गायत्री छन्द एव,  उपदेशभेदेन  भिन्नप्रकरणत्वादिति  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A011_B2">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A011_B2"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A011_B2

| id      = AV_C01_S01_A011_B2_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- एतदाच्छादकत्वेनाधिकरणतात्पर्यमाह

<p class="gr-vyakhya-para">अन्यथा ज्योतिः प्रत्यभिज्ञानादित्येव ब्रूयात् । लघु चैवं स्पष्टं च सूत्रं स्यात्, पादाभिधानादित्येव  वा  वदेत्  ।  श्रुत्यनुगमो  ह्येवं  सति  स्यात्  ।  इत्युक्तमेवोपपन्नमिति  ।।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A012_B3">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A012_B3"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A012_B3

| id      = AV_C01_S01_A012_B3_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- नन्वत एव प्राण इत्यनेनैवैतद्गतार्थम् । ता (वा) एताः शीर्षंच्छ्रियः श्रिता इत्यादिवाक्यान्तरविषयत्वान्नेति चेन्न, उक्तोत्तरत्वात् । अभ्यधिकाशङ्कासद्भावान्नेति चेन्न, अदर्शनात् । सद्भावे वा तदनन्तरमेव आरम्भणीयत्वात् इत्यतो निरन्तराधिकरणसिद्धान्तन्यायोपजीव्यधिकाशङ्कया  पूर्वपक्षमाह

<p class="gr-vyakhya-para">अस्माकं तु विशिष्टं शस्त्रं शंसितुर्विश्वामित्रस्य नेन्द्रोऽन्यथोपदेष्टुमर्हतीति युक्तिद्योतनाय सार्थकमिति ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A012_B4">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A012_B4"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A012_B4

| id      = AV_C01_S01_A012_B4_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- पादार्थमुपसंहरति

<p class="gr-vyakhya-para">अथवोक्तेऽपि न्यायेऽनादिवासनानिमित्तोऽन्यस्य मुख्यवाच्यत्वविषयः संशयो न कार्य इत्यनेनाचष्टे ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A012_B5">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A012_B5"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A012_B5

| id      = AV_C01_S01_A012_B5_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- सर्वज्ञकल्पेन तत्त्वोपदेशाय प्रवृत्तेन भगवताऽऽचार्येणैवं सूत्रेषु व्याख्यातेषु शिष्याणामेतावन्मात्रार्थान्येतानीति  प्रतीतिः  स्यात्,  तां  निराकर्तुमाह

त्रयो  निपाता  यथाक्रमं  प्रतिसूत्रमित्यादिभिस्त्रिभिः  सम्बध्यन्ते  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A012_B6">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A012_B6"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A012_B6

| id      = AV_C01_S01_A012_B6_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अत्रेयं  मूर्तिः  प्रतिपाद्यत  इति  कथं  ज्ञायत  इत्यत  आह

<p class="gr-vyakhya-para">सर्वेऽपि पक्षाः सूत्रकृतो विवक्षिताः । पुरुषाणां योग्यताऽनतिक्रमेण प्रतीयन्ते । तदपेक्षया  विकल्पो  युज्यत  इति  योज्यम्  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A012_B7">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A012_B7"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A012_B7

| id      = AV_C01_S01_A012_B7_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवमलौकिकार्थत्वं कुतः सूत्राणामित्यत आह

<p class="gr-vyakhya-para">बुदि्धशब्दस्य ज्ञानार्थत्वे ग्रहो ग्राह्यं भावप्रधानो निर्देशः । ग्राह्यत्वमेवार्थः प्रयोजनं तस्मै  ।  मनोऽर्थत्वे  ग्रहणं  ग्रहः  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A012_B8">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A012_B8"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A012_B8

| id      = AV_C01_S01_A012_B8_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- न चैवं सूत्रार्थलेशव्याख्यानपरोऽयं ग्रन्थ इत्यनादरणीय इत्याशयेनाह

<p class="gr-vyakhya-para">इति प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ।।</p>

}}

</div>

=== पादः 2 ===

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S02_A001">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S02_A001"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S02_A001

| id      = AV_C01_S02_A001_Nyayasudha

| text    = <div class="gr-mulaprateeka-block">।।  ॐ सर्वत्रप्रसिद्धोपदेशात् ॐ ।।</div>

<p class="gr-vyakhya-para">द्वितीयपादस्य पूर्वोत्तरपादभेदस्य स्वस्मिन्नेकवाक्यतायाश्च सिद्धये प्रतिपाद्यमर्थं  दर्शयति

<p class="gr-vyakhya-para">नन्वेवं तर्हि श्रुत्यनुगमाय सर्वग्रहणादिति कुतो न कृतम् । अस्ति प्रयोजनं चराचरग्रहणस्य । सर्वग्रहणादित्युक्ते शक्नोति पूर्ववादी वदितुम्, अदितिरपि सर्वस्य स्वभोज्यस्यान्नपानादेर्भोक्त्रीति । तत्र नायं सर्वशब्दः सङ्कुचितवृत्तिः । किं नाम स तया वाचेत्यादिपूर्ववाक्यपर्यालोचनया  चराचरवाचीति  वक्तव्यम्  ।  तदेतदनेन  द्योतयतीति  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S02_A002">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S02_A002"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S02_A002

| id      = AV_C01_S02_A002_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदस्मिन्नध्याये समन्वीयते तत्सर्वं लक्षणत्वेन प्रकृतमित्यानन्दमयाधिकरणान्तेऽभिहितम्, लक्षणं च लक्ष्येण ब्रह्मणाऽभिन्नमिति लक्षणसूत्रे प्रतिपादितम् ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">अत्र च क्रियालिङ्गसमन्वय इत्युक्तम् । तथा चादनादिक्रियाणां परमेश्वरस्वरूपत्वमुक्तम् । इति  तदाक्षिपति

<p class="gr-vyakhya-para">किं चैवं सति कर्मणोऽपि कथमाश्रयाश्र(य)यिसमवेतपरित्यागेनान्यत्र संयोगादिजनकत्वम् । तस्य तथाविधकार्यगम्यस्य तथैव प्रमितत्वादिति चेत् । कर्मकारणस्यैवायमवान्तरभेदमाश्रित्य स्वभावः कल्प्यताम्  ।  धर्मकल्पनात्खलु  धर्मिकल्पना  गरीयसी  । तस्मात्प्रत्यक्षाश्रितं  कर्म  प्रत्यक्षमेवेति  स्थितम्  ।।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S02_A003">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S02_A003"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S02_A003

| id      = AV_C01_S02_A003_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ऋतं पिबन्ताविति वाक्यं किं जीवेश्वरौ प्रतिपादयति किं वा परमेश्वरमेवेति संशये जीवेश्वराविति तावत्प्राप्तम् । कुतः । द्विवचनात् । न चानन्दमयाधिकरणन्यायेन परिहारः, बाधकाभावात्, कर्मफलभोगानुपपत्तेश्च । जीवेश्वरपक्षे तु छत्रिन्यायेनोपचारो भविष्यतीत्येवं प्राप्ते परमात्मानमेकमेव प्रतिपादयतीदं वाक्यं, गुहानिहितत्व</p>

<p class="gr-vyakhya-para">लिङ्गात्, ब्रह्मशब्देन विशेषणाच्चेति सिद्धान्तितम् । तत्र कर्मफलभोगो भगवता(तो) भाष्ये प्रतिपादितः । द्विवचनस्य तु न स्पष्टं (स्पष्टं न) परिहारोऽभिहितः, अतः तत्परिहारार्थमाह

<p class="gr-vyakhya-para">नन्वेकवचनेनेति वक्तव्यम्, एकत्ववचनेनेति कथम् ।। एकत्वादिसङ्ख्या हि प्रत्ययार्थः । यथोक्तम्, द्व्येकयोर्द्विवचनैकवचन इति । द्वित्वैकत्वयोरित्यर्थः, अन्यथा द्व्येकेष्विति स्यात् । तस्मादेकत्वस्य वचनमेकत्ववचनमित्येव युक्तम् । अन्यत्रापि भावप्रधानो  निर्देशः  प्रतिपत्तव्य  इति  ।।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S02_A004">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S02_A004"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S02_A004

| id      = AV_C01_S02_A004_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अत्र क्रियाभावरूपलिङ्गसमन्वयश्चिन्त्यत इत्युक्तम्, तदयुक्तम्, सूत्रे भावस्यैव प्रतिज्ञानात्, क्रियाया अनुक्तेरित्यतोऽन्तरशब्दमुभयार्थतया व्याख्याति

क्रियते । किं तु निर्निमित्तत्वात् सा नैव कार्या स्यात् । न हि पूर्वपक्षी सर्वथाऽप्यप्रेक्षावान्, तथा सत्युन्मत्तवदुपेक्षणीयः स्यात् । कृता च तेनेयं सर्वा कल्पना, तेन जानीमोऽयं निरीश्वर इत्ययमभिप्रायः सूत्रकारस्येति ।।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S02_A005">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S02_A005"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S02_A005

| id      = AV_C01_S02_A005_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वेतदनन्तरातीतेनैव गतार्थम् । अन्तर्यामित्वं ह्यन्तःस्थित्वा नियामकत्वम् । एतदेव अन्तर उपपत्तेरित्युक्तम् । न च तत्र नियामकत्वं न विवक्षितम्, तथा सत्यनवस्थितेरसंभवाच्चेति दूषणस्यालग्नकत्वप्रसङ्गादित्यतः प्रमेयभेदं दर्शयितुं एतदधिकरणनिवर्तनीयामाशङ्कामाह

न चैवमिति योज्यम् । न राजादिवन्नियामकत्वमात्रमन्तर्यामित्वम्,  अपि  तर्हि  सत्तादिप्रदत्वमित्युक्तं भवति  ।।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S02_A005">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S02_A005"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S02_A005

| id      = AV_C01_S02_A005_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अत्र यत्तदद्रेश्यमित्यादिवाक्योक्तानामदृश्यत्वादीनां धर्माणां ब्रह्मणि समन्वयः प्रतिपाद्यते, तेषां चोक्तरीत्या ब्रह्मस्वरूपत्वमभ्युपगतम्; तदभ्यधिकाशङ्कया आक्षिपति

<p class="gr-vyakhya-para">इति  श्रीमन्न्यायसुधायां प्रथमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ।।</p>

}}

</div>

=== पादः 3 ===

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S03_I01">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S03_I01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S03_I01

| id      = AV_C01_S03_I01_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">भिन्नवाक्यत्वादिसिद्धये  तृतीयपादप्रतिपाद्यमर्थं  दर्शयति

<p class="gr-vyakhya-para">यद्यपि प्राधान्यक्रमानुरोधेन नामलिङ्गानामिति वक्तव्यम् । तथाऽप्युत्तरप्रतिपादनानुसारेण  लिङ्गनाम्नामित्यभिहितम्  ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S03_V01">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S03_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S03_V01

| id      = AV_C01_S03_V01_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ॐ द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ॐ ।।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">अत्र यस्मिन् द्यौः इत्यादिवाक्यप्रतिपाद्यं द्युभ्वाद्यायतनं विष्णुरेवेति प्रतिपाद्य, पूर्वपक्षिणा शङ्कितानां रुद्रादीनां निराकरणार्थं सूत्रितम्-

।।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S03_V02">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S03_V02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S03_V02

| id      = AV_C01_S03_V02_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">इदं कश्चिद्व्याख्याति ।  भूमा परमात्मा । कुतः । संप्रसीदत्यत्रेति

<p class="gr-vyakhya-para">प्रसीदत्य(न्त्य)नेनेति प्रसादः सुखम्, सम्यक् प्रसादः सम्प्रसादः । गुणगुणिभावाभ्युपगमेन सुखाधिक इति तात्पर्यार्थोऽभिहितः  ।  य(स्मात्तस्मा)तस्तस्मादिति  शेषः  ।।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S03_A005">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S03_A005"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S03_A005

| id      = AV_C01_S03_A005_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एतद्वै तदक्षरं गार्गीत्यत्रोक्तमक्षरं ब्रह्मैवेत्युक्तम् । अत्र सूत्रम्-</p>

<p class="gr-vyakhya-para">ॐ अन्यभावव्यावृत्तेश्चेति

= परमेश्वरस्य सस्वभावत्वे, न केवलमत्र किं नाम पूर्वोक्ताणुत्वमहत्त्वादौ चेत्यर्थः । इहाच्छायमतम इत्यादेरसंकुचितवृत्तित्वमेव ज्ञेयम् । बहुपदविषयत्वादिदं व्याख्यानं स्वशब्देन विधाय, सूत्रकारः, कतिपयपदविषयं पूर्वव्याख्यानं चशब्देन समुच्चितवानिति  ।।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S03_A007_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S03_A007_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S03_A007_B1

| id      = AV_C01_S03_A007_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अतःपराणि सूत्राणि भाष्य एव स्पष्टार्थानीति न तत्र वक्तव्यमस्ति, परमाख्यविद्याव्याख्यां करोमीति च प्रतिज्ञातम्, तदुभयसिद्ध््यर्थमेतत्पादाधिकरणविषयपूर्वपक्षसिद्धान्तन्यायान्  सङ्ग्रहेण  दर्शयति-

<p class="gr-vyakhya-para">किंच जैमिनिरप्येवं मन्यत इति ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S03_A008_B5">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S03_A008_B5"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S03_A008_B5

| id      = AV_C01_S03_A008_B5_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवमवान्तरफलस्य परमप्रयोजनस्य च पदादेः प्राप्तत्वेन विधेरसम्भवाज्जैमिनिवचनाच्च देवानामनधिकारे(र इति) इति प्राप्ते तत्प्रतिविधानार्थं सूत्रम्

<p class="gr-vyakhya-para">इति श्रीमन्न्यायसुधायां प्रथमाध्यायस्य तृतीयः पादः ।।</p>

}}

</div>

=== पादः 4 ===

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A001_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A001_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A001_B1

| id      = AV_C01_S04_A001_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु अन्यत्रैवप्रसिशब्दसमन्वयप्रतिपादनं पादार्थ इति भाष्यात् परिशेषाद्वा सिम् ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">अन्यत्रप्रसिेभ्योऽन्यत्रैवप्रसिानां विवेकश्च भाष्य एवोपपादित इति नेहोच्यते  ॥</p>

<p class="gr-vyakhya-para">किञ्च स्वाम्यसम्बन्धेन मतु(नु?)बर्थाप्रवृत्तौ गोमान्देवदत्त इत्यादिकमपि न स्यात् ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A001_B3">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A001_B3"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A001_B3

| id      = AV_C01_S04_A001_B3_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एतदेव विवृणोति      स्वातन्त्र्यमिति  ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">स्वातन्त्र्यं तद्गतत्वं च शब्दवृत्तेर्हि कारणम् ॥</p>

<p class="gr-vyakhya-para">सु किमतो  यद्येवमित्यत  आह  अत  इति    ।</p>

}}

</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A001_B7">