Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha/C1: Difference between revisions

=== पादः 1 ===

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_I01">

| verse_id = AV_C01_S01_I01

| id      = AV_C01_S01_I01_Nyayasudha

<p class="gr-vyakhya-para">भगवता बादरायणेन प्राणिनां निःश्रेयसाय प्रणीतमपि ब्रह्ममीमांसाशास्त्रं असाधुनिबन्धान्धतमसाऽवकुण्ठितत्वेन अप्रणीतमिव मन्यमानो भगवानानन्दतीर्थमुनिः यथाऽऽचार्याभिप्रायम् अस्य भाष्यं विधाय अनुभाष्यमपि करिष्यन् विलीनप्रकृतितया स्वयमन्तरायविधुरोऽपि अनवरतमीश्वरप्रवणकायकरणवृत्तिरपि नारायणप्रणामादिकं प्रारिप्सितस्यानन्तरायपरिसमाप्तेः प्रचयस्य च हेतुतयाऽविगीतशिष्टाचारपरम्परादिना अवगतमवश्यं करणीयं शिष्यान् ग्राहयितुं ग्रन्थादौ निबध्नाति-

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_I02">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_I02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_I02

| id      = AV_C01_S01_I02_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">नारायणप्रणामस्येव गुरुप्रणामस्यापि अभिमतसिद्ध्यङ्गतया कार्यारम्भे अवश्यमनुष्ठेयत्वात् तदाचरणपुरःसरं ब्रह्ममीमांसाशास्त्रव्याख्यानं समर्थयमानः  प्रतिजानीते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_I03">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_I03"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_I03

| id      = AV_C01_S01_I03_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तं नारायणोऽस्य शास्त्रस्य प्रभव इति । तदयुक्तम् । व्यासोपज्ञताप्रसिदि्धविरोधात् । न च नारायण एव व्यासः । जननविरोधात् । कृतकृत्यस्य प्रयोजनाभावेन शास्त्रप्रणयनासंभवाच्च ॥  यच्चास्य श्रौत्या परविद्याख्यया सर्वोत्तमप्रामाण्यसिदि्धरिति । तदप्ययुक्तम् । परशब्दस्यानेकार्थत्वेन विद्याशब्दस्य च अर्थविवक्षाविरहिण्यपि मन्त्रे प्रयोगदर्शनेन परविद्याख्यायाः सर्वोत्तमप्रामाण्यानिश्चायकत्वात् । किं चेय• परविद्याख्यैतद्विषया इत्यत्रापि न नियामकमस्ती  त्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_I04">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_I04"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_I04

| id      = AV_C01_S01_I04_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवं तावदागमेनास्य शास्त्रस्यानुत्तमं प्रामाण्यं प्रसाध्य अधुना अनुमानतोऽपि तत् सिषाधयिषुरादौ तावत्प्रामाण्यमात्रे अनुमानं वक्तुमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_I06">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_I06"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_I06

| id      = AV_C01_S01_I06_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु तर्ह्यनेनेदमुदितं भवति । एतच्छास्त्रं प्रमाणमनुकूलवक्त्रादिमत्त्वाद् भारतादिवत् । वक्त्राद्यानुकूल्यं चोक्तहेतुसिद्धमि ति । एतदनुपपन्नम् । आप्तवाक्यतायास्तत्रोपाधित्वात् । न च प्रत्यक्षादौ सत्यपि प्रामाण्ये नास्त्याप्तवाक्यत्वमिति साध्याव्यापकत्वान्नायमुपाधिरि ति वाच्यम् । वाक्यत्वावच्छिन्नसाध्यव्यापकत्वेनोपाधित्वोपपत्तेः ॥  तथाऽप्यपौरुषेये वेदे तदभावादनुपाधित्वमिति चेन्न । वेदापौरुषेयत्वस्यासम्मतत्वात् ॥  सम्मतत्वे वा साधनावच्छिन्ने पौरुषेयवाक्यत्वावच्छिन्ने वासाध्येऽस्योपाधित्वोपपत्तेरिति । मैवम् । अभिप्रायानवगमात् । न हि वयं वक्त्राद्यानुकूल्येन शास्त्रप्रामाण्यं साक्षात्साधयितुमुद्यताः । येनात्रोपाध्युद्भावनं सङ्गच्छेत । अपि तर्ह्यनुकूलवक्त्रादिमत्त्वस्य आप्तवाक्यतया व्याप्तत्वात्तेन तां प्रसाध्य तया प्रामाण्यं शास्त्रस्य  साध्यत  इत्याशयवानाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_I07">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_I07"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_I07

| id      = AV_C01_S01_I07_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">तदेवं श्रुत्यनुमानाभ्यामिदमेव शास्त्रं प्रमाणतमम्, नान्यदेतादृशमस्तीत्युपसंहरति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_I08">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_I08"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_I08

| id      = AV_C01_S01_I08_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वेतदनुपपन्नम् । तथा सत्येतयोर्विघ्नविघातादिहेतुत्वेन समस्तशास्त्राङ्गतया प्रथमसूत्रावयवत्वाभावप्रसङ्गात् । तथात्वे च प्रथमसूत्रं न्यूनमापद्येत । अधिकार्यादिप्रतिपादकस्य अन्यस्याभावात् । तत्प्रतिपादनस्य चावश्यकत्वात् । अन्यथा अधिकारिविषयवैधुर्येण शास्त्रस्य अनारम्भणीयत्वशङ्का न निराकृता स्यात् इत्यनर्थकं सूत्रमापद्येतेत्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_V01">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_V01

| id      = AV_C01_S01_V01_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">तदेवं विषयाद्यनुबन्धविधुरत्वान्न जिज्ञासा कर्तव्या । तद्विधयोऽपि न प्रमाणम् । शास्त्रं चेदमनारम्भणीयमिति प्राप्ते सूत्रयामास भगवानाचार्यः

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B1

| id      = AV_C01_S01_A002_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- प्रथमसूत्रे विहिता ब्रह्मजिज्ञासा जन्मादिसूत्रैः क्रियते ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">सु०- स्वरूपसाधनफलजिज्ञासा हि ब्रह्मजिज्ञासोच्यते ।। ब्रह्मण इति कर्मणि षष्ठी परिग्रहेऽपि प्रधानेनाप्रधानोपलक्षणस्याङ्गीकृतत्वात् साधनादिजिज्ञासामन्तरेणाकाङ्क्षानुपरमाच्च तत्र साधनफलयोर्ब्रह्मोपहितत्वात् ब्रह्मणश्च स्वप्रधानत्वात् अभ्यर्हितत्वेन तत्स्वरूपजिज्ञासैव प्रथमं प्राप्ता । स्वरूपजिज्ञासा च लक्षणप्रमाणाभ्यां (सं)भवति ।</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B2">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B2"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B2

| id      = AV_C01_S01_A002_B2_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">५सु०- ननु जन्मादिकं वा लक्षणत्वेनात्राभिमतं तत्कारणत्वं वा । नाद्यः तस्य प्रपञ्चधर्मत्वात् । न द्वितीयः ब्रह्मवत्तदीयजगज्जन्मादिकारणत्वस्याप्यप्रसिद्धत्वात् । न च अनुमानात्तत्सिदि्धः उत्तरसूत्रविरोधात् । अतः कथमेतदपि लक्षणम् । इत्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B3">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B3"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B3

| id      = AV_C01_S01_A002_B3_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">९सु०- ननु कथं जगत्सृष्ट्यादिकारणत्वं हरेरेव स्यात्, यावता हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे , एको रुद्रो न द्वितीयाय तस्थे , इमाल-लोकानीशत ईशनीभिः , ज्ञात्वा शिवं शान्तिमत्यन्तमेति इत्यादिश्रुतिषु हिरण्यगर्भादीनां तत्प्रतीयते; इत्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B4">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B4"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B4

| id      = AV_C01_S01_A002_B4_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">१०सु०- ननु यथा हिरण्यगर्भादिशब्दान् विष्णुविषयान् व्याख्याय हिरण्यगर्भ इत्यादिश्रुतयो विष्णौ योज्यन्ते तथा विष्ण्वादिशब्दान् हिरण्यगर्भादौ व्याख्याय भाष्योदाहृताः  श्रुतयोऽन्यविषयतया  कुतो  न  योज्यन्त  इत्यत  आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B5">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B5"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B5

| id      = AV_C01_S01_A002_B5_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- युक्त्यन्तरमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B6">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B6"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B6

| id      = AV_C01_S01_A002_B6_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु प्रयोजनमनुसृत्य वेदस्य प्रतीतविषयपरित्यागेनाप्रतीतविषयान्तराङ्गीकारोऽयमयुक्तः । तथात्वे पुरुषार्थविरोधिनो दुर्गन्धादिग्राहकस्य घ्राणादेस्तदविषयत्वप्रसङ्गात् । सुगन्धादिविषयत्वप्रसङ्गाच्च  ।  इत्यत  आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B7">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B7"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B7

| id      = AV_C01_S01_A002_B7_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">१६सु०- ननु शैवपुराणादीन्यपि श्रुतिमूलानि तत्कथं श्रुतिविरोधेनाप्रमाणानीत्यत</p>

<p class="gr-vyakhya-para">आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B9">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B9"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B9

| id      = AV_C01_S01_A002_B9_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">२०सु०- अपि च जगत्कारणेनाज्ञानादिदोषरहितेन भवितव्यम्, दोषिणोऽस्मदादिवज्जगत्कारणत्वानुपपत्तेः । निर्दोषत्वं च भगवतो हरेरेव नान्येषाम् । अतः स एव जगज्जन्मादिकर्ता  न  रुद्रादिः  इत्याह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B10">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B10"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B10

| id      = AV_C01_S01_A002_B10_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">२२सु०- एवं स्वमतेन सूत्रं व्याख्याय तत्परिशुद्धये मायावादिनां मते लक्षणसूत्रारम्भ एवानुपपन्न इति वक्तुं यत्तै(परै)रभिहितं जगज्जन्मादिकारणत्वं न लक्ष्यब्रह्मणः स्वरूपान्तर्गतं(त) लक्षणं किन्तु तटस्थमेव । त्रैविध्यमत्र सम्भवति मायाविशिष्टं ब्रह्म कारणमिति वा, मायाशक्तिमत्कारणमिति वा, जगत्कारणं तु मायैव तदाश्रयतया ब्रह्म कारणमिति वेति । सर्वथाऽपि जगत्कारणत्वं बाह्यमेव, न साक्षात्स्वरूपान्तर्गतम् (एव) । इति; तदेतदनुपपन्नम् इति भावेनोक्तं स्वलक्षणम् इति । स्वरूपान्तर्गतमेवेदं ब्रह्मणो जगज्जन्मादिकारणत्वं  न  मायावाद्युक्तरीत्या  तटस्थमित्यर्थः  ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">२३सु०- तत्कुत इत्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B11">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B11"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B11

| id      = AV_C01_S01_A002_B11_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">२५सु०- यत एवं जगज्जन्मादिकारणत्वं स्वलक्षणमत्र सूत्रे ब्रह्मणोऽभिधीयते, ततो</p>

<p class="gr-vyakhya-para">न परमतेऽस्य सूत्रस्यारम्भ एवोपपद्यते । इत्याह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B12">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B12"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B12

| id      = AV_C01_S01_A002_B12_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- किञ्चानेन लक्षणेन यदि जीवो न व्यावर्त्यते; किन्तु सोऽपि लक्ष्यान्तर्गतः । तथा सति लक्षणस्य जीवेऽतिव्याप्तिमाशङ्क्येतरव्यपदेशादि्धताकरणादिदोषप्रसक्तिरिति सूत्रकारीयं तन्निराकरणमसङ्गतं स्यात् । न हि लक्ष्य एवातिव्याप्तिर्लक्षणस्य केनापि शङ्क्यते । कथञ्चिच्छङ्कायां वा तस्यापि लक्ष्यत्वाङ्गीकारं परित्यज्य तत्र न लक्षणनिराकरणं  क्रियत  इत्याशयवानाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B13">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B13"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B13

| id      = AV_C01_S01_A002_B13_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- स्यादियं जीवब्रह्मणोरेकत्वं ब्रह्मणश्च निर्गुणत्वमङ्गीकुर्वतां लक्षणसूत्रारम्भानुपपत्तिः । यद्यनेन सूत्रेण जगज्जन्मादिकारणत्वं ब्रह्मणः स्वलक्षणमुच्यते । न चैवं किन्तु तटस्थमेव । न हि तथाविधं जगज्जन्मादिकारणत्वं जीवब्रह्मणोरेकत्वं वा ब्रह्मणो निर्गुणत्वं  वा  विरुणदि्ध  ।।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">ननु स्वलक्षणत्वे प्रमाणमुक्तम् । मैवम् । स्वस्य लक्षणानि स्वलक्षणानीति वा । सु सम्यक् स्वरूपान्तर्गत्या न लक्षणानीति वा तदर्थोपपत्तेः ।। तर्हि यतोऽस्य जन्मादि सा माया तदाश्रयो ब्रह्मेति निर्देशः स्यात् । न तु जन्माद्यस्य यतस्तद्ब्रह्मेति । मैवम् । यत्र घोषः सा गङ्गेतिवल-लक्षणया प्रयोगोपपत्तेः ।।</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B14">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B14

| id      = AV_C01_S01_A002_B14_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">३४सु०- ननु च विरोध्याकारपरित्यागेन जीवस्य ब्रह्मैक्यमित्यस्यार्थो न विरोध्याकाराविवक्षामात्रेणेति नाप्यनित्यत्वेनेति किन्तु निर्गुणेन ब्रह्मणा जीवस्यैक्यमित्येवेति चेन्न । निर्गुण(त्व)स्यैव निरूपयितुमशक्यत्वात् । तथा हि । तन्निर्गुणं किं सगुणादीश्वरादि्भन्नमुताभिन्नम् (वा) । द्वितीये तस्यापि सगुणत्वप्रसङ्गेन निर्गुणत्वव्याघातः । आद्ये दोषमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B15">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B15"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B15

| id      = AV_C01_S01_A002_B15_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- एवं धर्मराहित्यलक्षणं निर्गुणत्वं निराकृतमप्याग्रहमात्रेण योऽङ्गीकरोति तं प्रति सोल-लुण्ठमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B16">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B16"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B16

| id      = AV_C01_S01_A002_B16_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- एवमनूद्य निराकर्तुमारभते

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B17">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B17"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B17

| id      = AV_C01_S01_A002_B17_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ननु कथं तर्हि सोऽयं देवदत्त इति वाक्यम् । अत्रापि विशेषानङ्गीकारेऽनुपपत्तिरेवेति ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">४१सु०-  द्वितीयं  निराकरोति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B18">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B18"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B18

| id      = AV_C01_S01_A002_B18_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- नन्वैक्यं चैतन्याभिन्नमपि स्वनिर्वाहकत्वात्स्वाभाविकप्रकाशेनाप्रकाशितत्वमात्मनो निर्वक्ष्यति(हिष्यति) । यद्वा स्वरूपेणैक्यस्य भेदाभेदौ स्ताम्, तयोश्च भेदाभेदान्तराभावेऽपि स्वनिर्वाहकत्वाद्व्यवहारोपपत्तिरि ति चेन्न, विशेषानभ्युपगमे स्वनिर्वाहकत्वस्यापि  वक्तुमशक्यत्वादित्यभिप्रायेणाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B19">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B19"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B19

| id      = AV_C01_S01_A002_B19_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- एवं विशेषानभ्युपगमे महावाक्यार्थानुपपत्तिमभिधायावान्तरवाक्येऽपि तामतिदिशति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B20">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B20"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B20

| id      = AV_C01_S01_A002_B20_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- स्वक्रियाविरुद्धं च निर्विशेषत्ववचनमित्याह निर्विशेषत्वमिति ।</p>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-निर्विशेषत्वमेतेन मूकोऽहमितिवद्भवेत्</div>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B23">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B23"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B23

| id      = AV_C01_S01_A002_B23_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- नन्वङ्गीकृतेऽपि विशेषे नानुपपत्तिशान्तिः । सोऽपि हि विशेषो यदि वस्तुनो भिन्नस्तर्हि भेदानवस्थादिदोषः स्यादभिन्नत्वे च विशेषतद्वद्भावानुपपत्तेस्तादवस्थ्यादित्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A002_B24">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A002_B24"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A002_B24

| id      = AV_C01_S01_A002_B24_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- यदर्थं तदैक्यस्येत्यादिना सर्ववादिभिर्विशेषोऽङ्गीकारितस्तदिदानीमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A003_B9">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A003_B9"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A003_B9

| id      = AV_C01_S01_A003_B9_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- तत्र पूर्वपक्षमारचयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A004_B2">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A004_B2"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A004_B2

| id      = AV_C01_S01_A004_B2_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- अस्तु शास्त्रैकसमधिगम्यं जगत्कारणम् । तथाऽपि शास्त्रत एवान्येषां हरहिरण्यगर्भादीनां प्रधानादीनां च जगत्कारणत्वप्रतीतेरतिव्यापकमिदं लक्षणम् । न च तच्छास्त्रं विष्णुपरमिति वाच्यम्, अभियुक्तैः शिवादिपरत्वेन व्याख्यातत्वात् । यद्यपि नामानि सर्वाणीत्यादिश्रुत्या शिवादिनाम्नां विष्णौ शक्तिमात्रमवसीयते, तथाऽपि न तात्पर्ये प्रमाणमस्ति, यत्परः शब्दः स शब्दार्थ इति हि न्यायः । न च शक्तिमात्रेण</p>

<p class="gr-vyakhya-para">तात्पर्यं कल्पयितुं युक्तम्, अतिप्रसङ्गात् । अन्यत्र तात्पर्यस्य च ज्ञापकमभियुक्तव्याख्यानमस्तीत्युक्तम् । तस्मादलक्षणमेतदित्याशङ्क्य परिहृतं सूत्रकृता

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A005_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A005_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A005_B1

| id      = AV_C01_S01_A005_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- ननु जन्माद्यस्य यत इति यच्छब्दश्रवणात्तद्ब्रह्मेति प्रकृतम्, तदेवात्र मण्डूकप्लुत्याऽनुवर्तिष्यते, किं पुनरत्र तद् ग्रहणेन ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">मैवम् । तुशब्दस्तावदत्रेतरव्यावृत्त्यर्थमुपादेयः । नच तस्य तदित्यनुक्तौ अन्वयः प्रत्येतुं शक्यते, यतोऽवधारणं ततोऽन्यत्र निषेध इति वचनात् । न चानुवृत्तेनान्वयप्रतीतिर्भविष्यतीति वाच्यम्, श्रुतेनान्वयादित्यनेनैव सम्बन्धप्रतीतिप्रसङ्गात् । तत्रोपयोगाभावान्नेति चेन्न, प्रतीतिव्याख्याननिरासार्थत्वोपपत्तेः । अन्वयपदादेव तत्सिदि्धरिति चेन्न, तस्योपक्रमादीनां लिङ्गत्वप्रतिपादन एव चरितार्थत्वसम्भवात्  ।  अतः  सार्थकं  सूत्रे  तहणम्  ।</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A006_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A006_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A006_B1

| id      = AV_C01_S01_A006_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ब्र०सू०-  ।। ॐ आनन्दमयोऽभ्यासात् ॐ ।।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">सु०- अथातो ब्रह्मजिज्ञासेति यस्य ब्रह्मणो जिज्ञासा विहिता तत्स्वरूपं जन्माद्यस्य यतः , शास्त्रयोनित्वादि ति लक्षणप्रमाणाभ्यां स्वेतरसमस्तवस्तुव्यावृत्ततयाऽवधारितम् । प्रमाणस्यान्यपरत्व•)शङ्कया लक्षणस्यातिव्याप्तिः समन्वयसूत्रेण परिहृता । ब्रह्मणश्च सकलशास्त्रप्रमाणकत्वासम्भावनाशङ्केक्षत्यधिकरणे निराकृता । न हि लक्षणप्रमाणनिरूपणव्यतिरेकेण वस्तुविचारणं नामास्ति । सम्भावना तु न वस्त्ववधारणार्था, अप्रमाणत्वात्, किन्तु यत्रासम्भावनया समीचीनयोरपि लक्षणप्रमाणयोरतथाभावशङ्कया प्रवृत्तिसङ्कोचस्तत्रैव सम्भावनोपयोगः ।</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A007_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A007_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A007_B1

| id      = AV_C01_S01_A007_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">८६सु०- स्यादेतत् । यदि आनन्दमयोऽभ्यासादि ति वदतः सूत्रकारस्यैतावानर्थोऽभिमतो भवेत्तर्हि तत एव गतार्थत्वात् अन्तस्तद्धर्मोपदेशादि त्याद्यधिकरणानामनुत्थानमेव स्यात् । पदार्थान्तरविषयौ हि रूढियोगावाश्रित्यैव तत्र पूर्वपक्षप्रवृत्तिः ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">यथोक्तं भाष्ये । तत्रान्यविषयाया रूढेरविद्वद्रूढित्वेन भगवद्विषयाया विद्वद्रूढितो, योगस्य चाल्पभगवदधीनप्रवृतिनिमित्तसापेक्षस्य  निरवधिकापरतन्त्रप्रवृत्तिनिमित्तापेक्षान्महायोगादुपपादितमेव दुर्बलत्वमिति कुतोऽधिकरणान्तरस्यावकाशः ।</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A007_B2">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A007_B2"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A007_B2

| id      = AV_C01_S01_A007_B2_Nyayasudha

| text    = <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-समुद्रान्तःस्थितत्वाद्यैस्तद्धर्मैर्विष्णुरूढताम् । साधयित्वा</div>

<p class="gr-vyakhya-para">स्वयं

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A008_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A008_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A008_B1

| id      = AV_C01_S01_A008_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- एवं अधिदैवविषयशब्दसमन्वयमभिधाय अधुना अधिभूतविषयशब्दसमन्वयं प्रतिपिपादयिषुराकाशस्य भूतेषु प्राधान्यात्तच्छब्दसमन्वयं हरावाह सूत्रकारः

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A008_B2">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A008_B2"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A008_B2

| id      = AV_C01_S01_A008_B2_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">९३सु०- तत्राभ्यधिकां  शङ्कां  दर्शयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A008_B3">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A008_B3"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A008_B3

| id      = AV_C01_S01_A008_B3_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- नन्वत्राकाशः परमात्मा तलि-लङ्गादित्येतावदुच्यते, न पुनरुक्तपूर्वपक्षाच्छादकं किञ्चिदित्यतः  सूत्रस्यार्थान्तरमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A009_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A009_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A009_B1

| id      = AV_C01_S01_A009_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- तस्मादाकाशोपलक्षितसकलाधिभूतशब्दपरममुख्यवाच्यो भगवान्हरिरिति सिद्धम्  ।।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">९९सु०- इदानीमाध्यात्मिकशब्दसमन्वयं सिषाधयिषुः प्रधानत्वात् प्राणशब्दसमन्वयार्थं  सूत्रयामास

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A009_B2">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A009_B2"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A009_B2

| id      = AV_C01_S01_A009_B2_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- अतिदेशार्थमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A011_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A011_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A011_B1

| id      = AV_C01_S01_A011_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- अधिवेदगताशेषनाम्नामुपलक्षणस्य वेदमातुस्त्रैवर्णिकद्वितीयजन्मनि जनन्या गायत्र्याः प्राधान्येन तन्नाम्नः समन्वयं प्रतिपादयितुं सूत्रम्

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A011_B2">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A011_B2"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A011_B2

| id      = AV_C01_S01_A011_B2_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- एतदाच्छादकत्वेनाधिकरणतात्पर्यमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A012_B3">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A012_B3"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A012_B3

| id      = AV_C01_S01_A012_B3_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- नन्वत एव प्राण इत्यनेनैवैतद्गतार्थम् । ता (वा) एताः शीर्षंच्छ्रियः श्रिता इत्यादिवाक्यान्तरविषयत्वान्नेति चेन्न, उक्तोत्तरत्वात् । अभ्यधिकाशङ्कासद्भावान्नेति चेन्न, अदर्शनात् । सद्भावे वा तदनन्तरमेव आरम्भणीयत्वात् इत्यतो निरन्तराधिकरणसिद्धान्तन्यायोपजीव्यधिकाशङ्कया  पूर्वपक्षमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A012_B4">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A012_B4"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A012_B4

| id      = AV_C01_S01_A012_B4_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- पादार्थमुपसंहरति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A012_B5">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A012_B5"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A012_B5

| id      = AV_C01_S01_A012_B5_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- सर्वज्ञकल्पेन तत्त्वोपदेशाय प्रवृत्तेन भगवताऽऽचार्येणैवं सूत्रेषु व्याख्यातेषु शिष्याणामेतावन्मात्रार्थान्येतानीति  प्रतीतिः  स्यात्,  तां  निराकर्तुमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A012_B6">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A012_B6"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A012_B6

| id      = AV_C01_S01_A012_B6_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अत्रेयं  मूर्तिः  प्रतिपाद्यत  इति  कथं  ज्ञायत  इत्यत  आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A012_B7">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A012_B7"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A012_B7

| id      = AV_C01_S01_A012_B7_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवमलौकिकार्थत्वं कुतः सूत्राणामित्यत आह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S01_A012_B8">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S01_A012_B8"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S01_A012_B8

| id      = AV_C01_S01_A012_B8_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु०- न चैवं सूत्रार्थलेशव्याख्यानपरोऽयं ग्रन्थ इत्यनादरणीय इत्याशयेनाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S02_A001">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S02_A001"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S02_A001

| id      = AV_C01_S02_A001_Nyayasudha

| text    = <div class="gr-mulaprateeka-block">।।  ॐ सर्वत्रप्रसिद्धोपदेशात् ॐ ।।</div>

<p class="gr-vyakhya-para">द्वितीयपादस्य पूर्वोत्तरपादभेदस्य स्वस्मिन्नेकवाक्यतायाश्च सिद्धये प्रतिपाद्यमर्थं  दर्शयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S02_A002">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S02_A002"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S02_A002

| id      = AV_C01_S02_A002_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदस्मिन्नध्याये समन्वीयते तत्सर्वं लक्षणत्वेन प्रकृतमित्यानन्दमयाधिकरणान्तेऽभिहितम्, लक्षणं च लक्ष्येण ब्रह्मणाऽभिन्नमिति लक्षणसूत्रे प्रतिपादितम् ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">अत्र च क्रियालिङ्गसमन्वय इत्युक्तम् । तथा चादनादिक्रियाणां परमेश्वरस्वरूपत्वमुक्तम् । इति  तदाक्षिपति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S02_A003">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S02_A003"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S02_A003

| id      = AV_C01_S02_A003_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ऋतं पिबन्ताविति वाक्यं किं जीवेश्वरौ प्रतिपादयति किं वा परमेश्वरमेवेति संशये जीवेश्वराविति तावत्प्राप्तम् । कुतः । द्विवचनात् । न चानन्दमयाधिकरणन्यायेन परिहारः, बाधकाभावात्, कर्मफलभोगानुपपत्तेश्च । जीवेश्वरपक्षे तु छत्रिन्यायेनोपचारो भविष्यतीत्येवं प्राप्ते परमात्मानमेकमेव प्रतिपादयतीदं वाक्यं, गुहानिहितत्व</p>

<p class="gr-vyakhya-para">लिङ्गात्, ब्रह्मशब्देन विशेषणाच्चेति सिद्धान्तितम् । तत्र कर्मफलभोगो भगवता(तो) भाष्ये प्रतिपादितः । द्विवचनस्य तु न स्पष्टं (स्पष्टं न) परिहारोऽभिहितः, अतः तत्परिहारार्थमाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S02_A004">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S02_A004"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S02_A004

| id      = AV_C01_S02_A004_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अत्र क्रियाभावरूपलिङ्गसमन्वयश्चिन्त्यत इत्युक्तम्, तदयुक्तम्, सूत्रे भावस्यैव प्रतिज्ञानात्, क्रियाया अनुक्तेरित्यतोऽन्तरशब्दमुभयार्थतया व्याख्याति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S02_A005">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S02_A005"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S02_A005

| id      = AV_C01_S02_A005_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">नन्वेतदनन्तरातीतेनैव गतार्थम् । अन्तर्यामित्वं ह्यन्तःस्थित्वा नियामकत्वम् । एतदेव अन्तर उपपत्तेरित्युक्तम् । न च तत्र नियामकत्वं न विवक्षितम्, तथा सत्यनवस्थितेरसंभवाच्चेति दूषणस्यालग्नकत्वप्रसङ्गादित्यतः प्रमेयभेदं दर्शयितुं एतदधिकरणनिवर्तनीयामाशङ्कामाह

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S02_A005">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S02_A005"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S02_A005

| id      = AV_C01_S02_A005_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अत्र यत्तदद्रेश्यमित्यादिवाक्योक्तानामदृश्यत्वादीनां धर्माणां ब्रह्मणि समन्वयः प्रतिपाद्यते, तेषां चोक्तरीत्या ब्रह्मस्वरूपत्वमभ्युपगतम्; तदभ्यधिकाशङ्कया आक्षिपति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S03_I01">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S03_I01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S03_I01

| id      = AV_C01_S03_I01_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">भिन्नवाक्यत्वादिसिद्धये  तृतीयपादप्रतिपाद्यमर्थं  दर्शयति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S03_V01">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S03_V01"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S03_V01

| id      = AV_C01_S03_V01_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ॐ द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ॐ ।।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">अत्र यस्मिन् द्यौः इत्यादिवाक्यप्रतिपाद्यं द्युभ्वाद्यायतनं विष्णुरेवेति प्रतिपाद्य, पूर्वपक्षिणा शङ्कितानां रुद्रादीनां निराकरणार्थं सूत्रितम्-

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S03_V02">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S03_V02"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S03_V02

| id      = AV_C01_S03_V02_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">इदं कश्चिद्व्याख्याति ।  भूमा परमात्मा । कुतः । संप्रसीदत्यत्रेति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S03_A005">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S03_A005"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S03_A005

| id      = AV_C01_S03_A005_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एतद्वै तदक्षरं गार्गीत्यत्रोक्तमक्षरं ब्रह्मैवेत्युक्तम् । अत्र सूत्रम्-</p>

<p class="gr-vyakhya-para">ॐ अन्यभावव्यावृत्तेश्चेति

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S03_A007_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S03_A007_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S03_A007_B1

| id      = AV_C01_S03_A007_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अतःपराणि सूत्राणि भाष्य एव स्पष्टार्थानीति न तत्र वक्तव्यमस्ति, परमाख्यविद्याव्याख्यां करोमीति च प्रतिज्ञातम्, तदुभयसिद्ध््यर्थमेतत्पादाधिकरणविषयपूर्वपक्षसिद्धान्तन्यायान्  सङ्ग्रहेण  दर्शयति-

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S03_A008_B5">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S03_A008_B5"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S03_A008_B5

| id      = AV_C01_S03_A008_B5_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवमवान्तरफलस्य परमप्रयोजनस्य च पदादेः प्राप्तत्वेन विधेरसम्भवाज्जैमिनिवचनाच्च देवानामनधिकारे(र इति) इति प्राप्ते तत्प्रतिविधानार्थं सूत्रम्

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A001_B1">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A001_B1"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A001_B1

| id      = AV_C01_S04_A001_B1_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु अन्यत्रैवप्रसिशब्दसमन्वयप्रतिपादनं पादार्थ इति भाष्यात् परिशेषाद्वा सिम् ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">अन्यत्रप्रसिेभ्योऽन्यत्रैवप्रसिानां विवेकश्च भाष्य एवोपपादित इति नेहोच्यते  ॥</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A001_B3">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A001_B3"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A001_B3

| id      = AV_C01_S04_A001_B3_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एतदेव विवृणोति      स्वातन्त्र्यमिति  ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">स्वातन्त्र्यं तद्गतत्वं च शब्दवृत्तेर्हि कारणम् ॥</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A001_B7">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A001_B7"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A001_B7

| id      = AV_C01_S04_A001_B7_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अतो दोषातिदूरत्वात्संशयस्याप्यसम्भवात् ॥</p>

<p class="gr-vyakhya-para">दोषाणां विष्णुगत्वस्य प्राज्ञबुव्यिपेक्षया ।</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A002_B6">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A002_B6"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A002_B6

| id      = AV_C01_S04_A002_B6_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवं  योगवृत्त्या  पदसमन्वयेऽङ्गीकृते  लब्धं  प्रयोजनमाह    इत्यशेषेति    ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">इत्यशेषक्रियानामशब्दैरेको जनार्दनः ।</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A006_B2">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A006_B2"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A006_B2

| id      = AV_C01_S04_A006_B2_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सर्वमानैर्विरोधश्च व्युत्पत्तेरप्यशक्यता ॥</p>

<p class="gr-vyakhya-para">>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A006_B14">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A006_B14"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A006_B14

| id      = AV_C01_S04_A006_B14_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सु ननु नैतेऽपि यौगिकाः किं नाम रूढा एव । कृत्ततिसमासकरणं तु व्युत्पत्तिमात्रा(र्थे)र्थम् । यथोक्तम्, वृक्षादिवदमी रूढा इ(ति)त्यादि, मैवम्, शब्दार्थविभागस्यावापोाराभ्यां प्रतीतस्यापलापे कारणाभावादित्यादि शिष्यैरेवोह्यतामिति</p>

<p class="gr-vyakhya-para">मत्वा  रूढेः  स्वरूपमाह    प्रयोगेति    ।</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A006_B16">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A006_B16"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A006_B16

| id      = AV_C01_S04_A006_B16_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">यदुक्तम् उभयं दृश्यते विष्णौ इति, यच्च सूचितं विशिष्टयोगस्य रूढितः प्राबल्यमिति  तदुपपादयति  एतमेवेति    ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">एतमेव तथा सन्तं शतर्चीत्यादिका श्रुतिः (नामभिः) ।</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A006_B25">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A006_B25"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A006_B25

| id      = AV_C01_S04_A006_B25_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">एवं सङ्क्षेपविस्तराभ्यां आनुमानिकमित्यादिसूत्राणि व्याख्याय परेषां</p>

<p class="gr-vyakhya-para">व्याख्यानं प्रत्याख्याति । तथा हि केचित् एतत्पादप्रमेयमन्यथा वर्णयन्त, यदुक्तं</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A006_B28">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A006_B28"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A006_B28

| id      = AV_C01_S04_A006_B28_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अत्र  दूषणमाह    अजामिति    ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">अजामेकामिति प्राह श्रुतिरेतां यदा तदा ॥</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A006_B29">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A006_B29"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A006_B29

| id      = AV_C01_S04_A006_B29_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अस्तु  परस्यैवम्,  भवतां  तु  कथं  न  दोष  इत्यत  आह  अस्माकमिति    ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">अस्माकं परमुख्यार्थो भगवानेक एव तु ॥</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A006_B36">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A006_B36"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A006_B36

| id      = AV_C01_S04_A006_B36_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">विशेषवदित्यस्य  विवरणम्  पञ्चभिरिति    ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">पञ्चभिः पञ्चभिर्ब्रह्म चतुर्भिर्दशभिस्तथा ।</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A006_B44">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A006_B44"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A006_B44

| id      = AV_C01_S04_A006_B44_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">कुतो नेति चेत् । अत्र पित्रादीनां च चेतनाचेतनसमाहाररूपत्वाच्चत्वारः पक्षाः सम्भवन्त, पित्रादिचेतनः पुत्रादिचेतनं प्रति वोपादानं, पुत्राद्यचेतनं प्रति वा; पित्राद्यचेतनः पुत्रादिचेतनं प्रति वा, पुत्राद्यचेतनं प्रति वेति । तत्राद्यं पक्षत्रयं तावन्नोपपद्यत इत्यत्र हेतुमाह चेतनत्वादिति  ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">चेतनत्वात्</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A006_B53">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A006_B53"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A006_B53

| id      = AV_C01_S04_A006_B53_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">ङ्गाच्छरोऽविलोमभ्यो दूर्वा गोमयतस्तथा ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">वृश्चिकश्चेत्येवमाद्येष्वपादानत्वमिष्यते ॥</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A006_B59">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A006_B59"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A006_B59

| id      = AV_C01_S04_A006_B59_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सत्त्वात्ततेर्वैदिकत्वात्सम्यग्वक्तुमशक्यतः ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">आश्रयत्वात्स्वाश्रयत्वाज्ज्ञानत्वाद् दुर्विदत्वतः ॥</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A006_B63">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A006_B63"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A006_B63

| id      = AV_C01_S04_A006_B63_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">अपव्याख्यानान्तरं दूषयितुमनुवदति यच्चेति  ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">यच्चाविकृतमेवैकं ब्रह्म विश्वात्मना मृषा ॥</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A006_B69">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A006_B69"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A006_B69

| id      = AV_C01_S04_A006_B69_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">वासनाजनितत्वेन तस्याप्यङ्गीकृतत्वतः ॥</p>

<p class="gr-vyakhya-para">तस्य स्वप्नस्यापि मायामात्रमिति वदता सूत्रकारेण वासनाजनितत्वेनाङ्गीकृतत्वात्</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A006_B76">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A006_B76"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A006_B76

| id      = AV_C01_S04_A006_B76_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">विश्वं सत्यं यच्चिकेत प्र घा न्वस्य यथार्थतः ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">इत्यादिश्रुतयः सर्वा विश्वसत्यत्ववाचिकाः ॥</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A006_B78">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A006_B78"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A006_B78

| id      = AV_C01_S04_A006_B78_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">सर्वकालेष्वबाध्यत्वं साक्षिणैव प्रतीयते ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">अबाध्यत्वं गगनादीनामिति शेषः । साक्षिण एव हि साक्षिप्रामाण्यग्राहकत्वस्य वक्ष्यमाणत्वादिति भावः ।</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A006_B85">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A006_B85"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A006_B85

| id      = AV_C01_S04_A006_B85_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">द्वितीये त्वाह तत्प्रामाण्यमिति  ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">तत्प्रामाण्यं यथा साक्षी स्थापयत्येवमेव हि ।</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A006_B90">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A006_B90"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A006_B90

| id      = AV_C01_S04_A006_B90_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">तत्र तावत्प्रपञ्चो यदि विद्येतेत्यादिवाक्यद्वयं पठित्वा पराभिमतेऽर्थेऽनुपपत्तिमाह</p>

<p class="gr-vyakhya-para">प्रपञ्च इति  ।</p>

<div class="gr-teeka-entry" data-parent="AV_C01_S04_A006_B107">

{{#cargo_query:tables=Verses|where=verse_id="AV_C01_S04_A006_B107"|fields=verse_lines,verse_type|format=template|template=VerseRef|named args=yes}}

| verse_id = AV_C01_S04_A006_B107

| id      = AV_C01_S04_A006_B107_Nyayasudha

| text    = <p class="gr-vyakhya-para">वाचारम्भणमित्युक्ते मिथ्येत्यश्रुतकल्पनम् ।</p>

<p class="gr-vyakhya-para">उक्तम् = उक्तिः, शब्द इति यावत् । वाचारम्भणमिति शब्दे मिथ्येतिव्याख्यायमाने सतीति शेषः । तथा हि । किं रूढिमाश्रित्य वाचारम्भणमित्यस्य मिथ्येति व्याख्यानं क्रियते, किं वा योगम् । आद्ये रूढिज्ञापकप्रमाणाभावादश्रुतकल्पनम् । अथारभ्यत इत्यारम्भणमिति द्वितीयः, तथाऽपि कृद्योगे षष्ठ्यां प्राप्तायां तृतीयाङ्गीकारेऽश्रुतकल्पनम्, ल्युटः कर्मणि विधानाभावाच्चाश्रुतकल्पनमेव । अस्मन्नपि पक्षे मिथ्यात्वस्यालाभादश्रुतकल्पनम्, वाचारभ्यत्वमात्रेण तथात्वे ब्रह्मणोऽपि तत्प्रसङ्गात् । वाचा केवलमारभ्यते विकारो न तु वस्तुवृत्तेन अस्तीति व्याख्याने मिथ्यात्वं लभ्यत इति चेन्न, यतः श्रुत्या वाचारम्भणमित्येवोक्ते केवलशब्दप्रक्षेपेण मिथ्येति व्याख्यानेऽश्रुतकल्पनमेवेति ।</p>