Karmanirnaya: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| Line 2: | Line 2: | ||
__TOC__ | __TOC__ | ||
<span id="gr-C1" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="कर्मनिर्णयः"></span> | |||
== कर्मनिर्णयः == | |||
{{Bhashyam | {{Bhashyam | ||
| verse_id = KNR_C01 | | verse_id = KNR_C01 | ||
| Line 8: | Line 10: | ||
}} | }} | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V01" data-block-id="KNR_C01_V01" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">महानाम्नीनामुपसर्गानुपसृजत्ययं वै लोकः प्रथमा महानाम्न्यन्तरिक्षलोको द्वितीयासौ लोकस्तृतीया सर्वेभ्यो वा एष लोकेभ्यस्सन्निर्मितो यत्षोशी तद्यन्महानाम्नीनामुपसर्गानुपसृजति सर्वेभ्यः एवैनं तल्लोकेभ्यस्सन्निर्मिमीते सर्वेभ्यो लोकेभ्यस्सन्निर्मितेन षोशिना राध्नोति य एवं वेद । (ऐतरेयब्राह्मणम् २.१६.४)</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V01" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V01"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V01" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V01"> | ||
| Line 116: | Line 110: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V02" data-block-id="KNR_C01_V02" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विदा मघवन् विदा गातुमनुशंसिषो दिशः ।</span><span class="shloka-line">शिक्षा शचीनां पते पूर्वीणां पुरुवसो ॥ १ ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V02" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V02"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V02" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V02"> | ||
| Line 147: | Line 132: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V03" data-block-id="KNR_C01_V03" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आभिष्ट्वमभिष्टिभिः प्रचेतन प्रचेतय।</span><span class="shloka-line">इन्द्र द्युम्नाय न इष एवाहि शक्रः ॥ २ ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V03" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V03"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V03" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V03"> | ||
| Line 166: | Line 142: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V04" data-block-id="KNR_C01_V04" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">राये वाजाय वज्रिवः शविष्ठ वज्रिन्नृञ्जसे।</span><span class="shloka-line">मंहिष्ठ वज्रिन्नृञ्जस आ याहि पिब मत्स्व ॥ ३ ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V04" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V04"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V04" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V04"> | ||
| Line 185: | Line 152: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V05" data-block-id="KNR_C01_V05" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विदा रायः सुवीर्यं भुवो वाजानां पतिर्वशाँ अनु।</span><span class="shloka-line">मंहिष्ठ वज्रिन्नृञ्जसे यः शविष्ठः शूराणाम् ॥ ४ ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V05" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V05"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V05" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V05"> | ||
| Line 204: | Line 162: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V06" data-block-id="KNR_C01_V06" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यो मंहिष्ठो मघोनां चिकित्वो अभि नो नय।</span><span class="shloka-line">इन्द्रो विदे तमु स्तुषे वशी हि शक्रः ॥ ५ ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V06" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V06"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V06" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V06"> | ||
| Line 223: | Line 172: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V07" data-block-id="KNR_C01_V07" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तमूतये हवामहे जेतारमपराजितम् ।</span><span class="shloka-line">स नः पर्षदति द्विषः क्रतुश्छन्द ऋतं बृहत् ॥ ६ ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V07" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V07"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V07" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V07"> | ||
| Line 242: | Line 182: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V08" data-block-id="KNR_C01_V08" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इन्द्रं धनस्य सातये हवामहे जेतारमपराजितम् ।</span><span class="shloka-line">सनः पर्षदति द्विषः स नः पर्षदति स्रिधः ॥ ७ ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V08" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V08"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V08" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V08"> | ||
| Line 261: | Line 192: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V09" data-block-id="KNR_C01_V09" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पूर्वस्य यत्ते अद्रिवः सुम्न आधेहि नो वसो।</span><span class="shloka-line">पूर्तिः शविष्ठ शस्यत ईशे हि शक्रः ॥ ८ ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V09" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V09"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V09" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V09"> | ||
| Line 280: | Line 202: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V10" data-block-id="KNR_C01_V10" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नूनं तं नव्यं सन्यसे प्रभो जनस्य वृत्रहन् । समन्येषु ब्रवावहै शूरो यो गोषु गच्छति सखा सुशेवो अद्वयाः ॥ ९ ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V10" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V10"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V10" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V10"> | ||
| Line 298: | Line 212: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V11" data-block-id="KNR_C01_V11" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवाह्येवैवाह्यग्नाँ३ इ । एवाह्येवैवाहीन्द्रँ । एवाह्येवैवाहि विष्णाँ३ उ । एवाह्येवैवाहि पूषन् । एवा ह्येवैवाहि देवाः। एवा हि शक्रो वशी हि शक्रो वशाँ अनु ॥ १० ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V11" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V11"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V11" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V11"> | ||
| Line 316: | Line 222: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V12" data-block-id="KNR_C01_V12" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आयोमन्याय मन्यव उपोमन्याय मन्यवे । उपेहि विश्वध ॥ विदा मघवन्विदो३म् ॥ ११ ॥</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V12" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V12"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V12" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V12"> | ||
| Line 406: | Line 304: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V13" data-block-id="KNR_C01_V13" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रप्र वस्त्रिष्टुभमिषं मन्दद्वीरायेन्दवे ।</span><span class="shloka-line">धिया वो मेधसातये पुरन्ध्या विवासति ॥ १ ॥ (ऋ.मं.८, सू.६९.१)</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V13" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V13"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V13" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V13"> | ||
| Line 425: | Line 314: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V14" data-block-id="KNR_C01_V14" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नदं व ओदतीनां नदं योयुवतीनाम् ।</span><span class="shloka-line">पतिं वो अघ्न्यानां धेनूनामिषुध्यसि ॥ २ ॥ (ऋ.मं.८, सू.६९.२)</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V14" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V14"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V14" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V14"> | ||
| Line 444: | Line 324: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V15" data-block-id="KNR_C01_V15" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ता अस्य सूददोहसः सोमं श्रीणन्ति पृश्नयः ।</span><span class="shloka-line">जन्मन्देवानां विशस्त्रिष्वा रोचने दिवः ॥ ३ ॥ (ऋ.मं.८, सू.६९.३)</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V15" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V15"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V15" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V15"> | ||
| Line 463: | Line 334: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V16" data-block-id="KNR_C01_V16" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अर्चत प्रार्चत प्रियमेधासो अर्चत ।</span><span class="shloka-line">अर्चन्तु पुत्रका उत पुरं न धृष्ण्वर्चत ॥ १ ॥ (ऋ.मं.८, सू.६९/८)</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V16" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V16"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V16" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V16"> | ||
| Line 506: | Line 368: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V17" data-block-id="KNR_C01_V17" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अव स्वराति गर्गरो गोधा परि सनिष्वणत् । पिङ्गा परि चनिष्कददिन्द्राय ब्रह्मोद्यतम् ॥ २ ॥ (ऋ.मं.८, सू.६९/९)</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V17" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V17"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V17" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V17"> | ||
| Line 530: | Line 384: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V18" data-block-id="KNR_C01_V18" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आयत्पतन्त्येन्यस्सुदुघा अनपस्फुरः ।</span><span class="shloka-line">अपस्फुरं गृभायत सोममिन्द्राय पातवे ॥ ३ ॥ (ऋ.मं.८, सू.६९/१०)</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V18" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V18"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V18" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V18"> | ||
| Line 549: | Line 394: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V19" data-block-id="KNR_C01_V19" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यो व्यतीँरफाणयत्सुयुक्ताँ उप दाशुषे । तक्वो नेता तदिद्वषुरुपमा यो अमुच्यत ॥ १ ॥ (ऋ.मं.८, सू.६९/१३)</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V19" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V19"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V19" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V19"> | ||
| Line 579: | Line 416: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V20" data-block-id="KNR_C01_V20" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अतीदु शक्र ओहत इन्द्रो विश्वा अति द्विषः । भिनत्कनीन(निन) ओदनं पच्यमानं परो गिरा ॥ २ ॥ (ऋ.मं.८, सू.६९.१४)</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V20" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V20"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V20" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V20"> | ||
| Line 597: | Line 426: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V21" data-block-id="KNR_C01_V21" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अर्भको न कुमारकोऽधि तिष्ठन्नवं रथम् ।</span><span class="shloka-line">स पक्षन्महिषं मृगं पित्रे मात्रे विभुक्रतुम् ॥ ३ ॥ (ऋ.मं.८, सू.६९/१५)</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V21" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V21"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V21" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V21"> | ||
| Line 622: | Line 442: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V22" data-block-id="KNR_C01_V22" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स यो व्याप्तो गतश्रीरिव मन्येताविहृतं षोळशिनं शंसयेन्नेच्छन्दसां कृच्छ्रादवपद्या इत्यथ यः पाप्मानमपजिघांसुः स्याद् विहृतं षोळशिनं शंसयेद् व्यतिषक्त इव वै पुरुषः पाप्मना व्यतिषक्तमेवास्मै तत् पाप्मानं शमलमप हन्त्यप पाप्मानं हते य एवं वेद ।</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V22" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V22"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V22" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V22"> | ||
| Line 736: | Line 548: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V23" data-block-id="KNR_C01_V23" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उद्यद् ब्रध्नस्य विष्टपं गृहमिन्द्रश्च गन्वहि । मध्वः पीत्वा सचेवहि त्रिः सप्त सख्युः पदे ॥ १ ॥ (ऋ.मं.८, सू.६९.७)</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V23" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V23"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V23" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V23"> | ||
| Line 760: | Line 564: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V24" data-block-id="KNR_C01_V24" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अपाः पूर्वेषां हरिवः सुतानामथो इदं सवनं केवलं ते ।</span><span class="shloka-line">ममद्धि सोमं मधुमन्तमिन्द्र सत्रा वृषं जठर आवृषस्व ॥ २ ॥ (ऋ.मं.१०, सू.९६.१३)</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V24" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V24"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V24" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V24"> | ||
| Line 785: | Line 580: | ||
</div> | </div> | ||
<div class="verse-block" id="KNR_C01_V25" data-block-id="KNR_C01_V25" data-doc="KNR" data-chapter="KNR_C01" data-verse-type="sutra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">महानाम्नीनां पञ्चाक्षरानुपसर्गानुपसृजत्येकादशाक्षरेषु पादेषु सर्वेभ्यो वा एष च्छन्दोभ्यः सन्निर्मितो यत् षोळशी तद्यन्महानाम्नीनां पञ्चाक्षरानुपसर्गानुपसृजत्येकादशाक्षरेषु पादेषु सर्वेभ्य एवैनं तच्छन्दोभ्यः सन्निर्मिमीते सर्वेभ्यश्छन्दोभ्यः सन्निर्मितेन षोळशिना राध्नोति य एवं वेद॥(ऐ.ब्रा.४.४,(चतुर्थपञ्चिका.४))</span></span></div> | |||
<div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V25" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V25"> | <div class="bhashya-collection" id="bhashya-KNR_C01_V25" data-block-id="bhashya-KNR_C01_V25"> | ||