Anandamakaranda

Mahabharatatatparyanirnaya/Moola: Difference between revisions

← Older edit
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
 
Line 4: Line 4:
<span id="gr-C1" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="प्रथमोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C1" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="प्रथमोऽध्यायः"></span>
== प्रथमोऽध्यायः ==
== प्रथमोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C01_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नारायणाय परिपूर्णगुणार्णवाय विश्वोदयस्थितिलयोन्नियति प्रदाय।</span><span class="shloka-line">ज्ञानप्रदाय विबुधासुरसौख्यदुःखसत्कारणाय वितताय नमो नमस्ते ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C01_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आसीदुदारगुणवारिधिरप्रमेयो नारायणः परतमः परमात् स एकः।</span><span class="shloka-line">संशान्तसंविदखिलं जठरे निधाय लक्ष्मीभुजान्तरगतः स्वरतोऽपि चाग्रे ॥ २॥<
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V01
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नारायणाय परिपूर्णगुणार्णवाय विश्वोदयस्थितिलयोन्नियति प्रदाय।
| verse_lines  = नारायणाय परिपूर्णगुणार्णवाय विश्वोदयस्थितिलयोन्नियति प्रदाय।¦ज्ञानप्रदाय विबुधासुरसौख्यदुःखसत्कारणाय वितताय नमो नमस्ते ॥ १॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V02
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आसीदुदारगुणवारिधिरप्रमेयो नारायणः परतमः परमात् स एकः।
| verse_lines  = आसीदुदारगुणवारिधिरप्रमेयो नारायणः परतमः परमात् स एकः।¦संशान्तसंविदखिलं जठरे निधाय लक्ष्मीभुजान्तरगतः स्वरतोऽपि चाग्रे ॥ २॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V03
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्योदरस्थजगतः सदमन्दसान्द्रस्वानन्दतुष्टवपुषोऽपि रमारमस्य।
| verse_lines  = तस्योदरस्थजगतः सदमन्दसान्द्रस्वानन्दतुष्टवपुषोऽपि रमारमस्य।¦भूत्यै निजाश्रितजनस्य हि सृज्यसृष्टावीक्षा बभूव परनामनिमेषकान्ते ॥ ३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V04
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दृष्ट्वा स चेतनगणान् जठरे शयानान् आनन्दमात्रवपुषः सृतिविप्रमुक्तान्।
| verse_lines  = दृष्ट्वा स चेतनगणान् जठरे शयानान् आनन्दमात्रवपुषः सृतिविप्रमुक्तान्।¦ध्यानं गतान् सृतिगतांश्च सुषुप्तिसंस्थान् ब्रह्मादिकान् कलिपरान् मनुजांस्तथैक्षत् ॥ ४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V05
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्रक्ष्ये हि चेतनगणान् सुखदुःखमध्यसम्प्राप्तये तनुभृतां विहृतिं ममेच्छन्।
| verse_lines  = स्रक्ष्ये हि चेतनगणान् सुखदुःखमध्यसम्प्राप्तये तनुभृतां विहृतिं ममेच्छन्।¦सोऽयं विहार इह मे तनुभृत् स्वभावसम्भूतये भवति भूतिकृदेव भूत्याः ॥ ५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V06
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्थं विचिन्त्य परमः स तु वासुदेवनामा बभूव निजमुक्तिपदप्रदाता।
| verse_lines  = इत्थं विचिन्त्य परमः स तु वासुदेवनामा बभूव निजमुक्तिपदप्रदाता।¦तस्याज्ञयैव नियताऽथ रमाऽपि रूपं बभ्रे द्वितीयमपि यत् प्रवदन्ति मायाम् ॥ ६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V07
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सङ्कर्षणश्च स बभूव पुनः सुनित्यः संहारकारणवपुस्तदनुज्ञयैव।
| verse_lines  = सङ्कर्षणश्च स बभूव पुनः सुनित्यः संहारकारणवपुस्तदनुज्ञयैव।¦देवी जयेत्यनु बभूव स सृष्टिहेतोः प्रद्युम्नतामुपगतः कृतितां च देवी ॥ ७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V08
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्थित्यै पुनः स भगवाननिरुद्धनामा देवी च शान्तिरभवच्छरदां सहस्रम्।
| verse_lines  = स्थित्यै पुनः स भगवाननिरुद्धनामा देवी च शान्तिरभवच्छरदां सहस्रम्।¦स्थित्वा स्वमूर्तिभिरमूभिरचिन्त्यशक्तिः प्रद्युम्नरूपक इमांश्चरमात्मनेऽदात् ॥ ८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निर्देहकान् स भगवाननिरुद्धनामा जीवान् स्वकर्मसहितान् उदरे निवेश्य ।
| verse_lines  = निर्देहकान् स भगवाननिरुद्धनामा जीवान् स्वकर्मसहितान् उदरे निवेश्य ।¦चक्रेऽथ देहसहितान् क्रमशः स्वयम्भुप्राणात्मशेषगरुडेशमुखान् समग्रान् ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पञ्चात्मकः स भगवान् द्विषडात्मकोऽभूत् पञ्चद्वयी शतसहस्रपरोऽमितश्च।
| verse_lines  = पञ्चात्मकः स भगवान् द्विषडात्मकोऽभूत् पञ्चद्वयी शतसहस्रपरोऽमितश्च।¦एकः समोऽप्यखिलदोषसमुज्झितोऽपि सर्वत्र पूर्णगुणकोऽपि बहूपमोऽभूत् ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निर्दोषपूर्णगुणविग्रह आत्मतन्त्रो निश्चेतनात्मकशरीरगुणैश्च हीनः।
| verse_lines  = निर्दोषपूर्णगुणविग्रह आत्मतन्त्रो निश्चेतनात्मकशरीरगुणैश्च हीनः।¦आनन्दमात्रकरपादमुखोदरादिः सर्वत्र च स्वगतभेदविवर्जितात्मा ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कालाच्च देशगुणतोऽस्य न चाऽदिरन्तो वृद्धिक्षयौ न तु परस्य सदातनस्य।
| verse_lines  = कालाच्च देशगुणतोऽस्य न चाऽदिरन्तो वृद्धिक्षयौ न तु परस्य सदातनस्य।¦नैतादृशः क्‍व च बभूव न चैव भाव्यो नास्त्युत्तरः किमु परात् परमस्य विष्णोः ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वज्ञ ईश्वरतमः स च सर्वशक्तिः पूर्णाव्ययात्मबलचित्-सुखवीर्यसारः।
| verse_lines  = सर्वज्ञ ईश्वरतमः स च सर्वशक्तिः पूर्णाव्ययात्मबलचित्-सुखवीर्यसारः।¦यस्याऽज्ञया रहितमिन्दिरया समेतं ब्रह्मेशपूर्वकमिदं न तु कस्य चेशम् ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आभासकोऽस्य पवनः पवनस्य रुद्रः शेषात्मको गरुड एव च शक्रकामौ।
| verse_lines  = आभासकोऽस्य पवनः पवनस्य रुद्रः शेषात्मको गरुड एव च शक्रकामौ।¦वीन्द्रेशयोस्तदपरे त्वनयोश्च तेषां ऋष्यादयः क्रमश ऊनगुणाः शतांशाः ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आभासका त्वथ रमाऽस्य मरुत्स्वरूपाच्छ्रेष्ठाऽप्यजात् तदनु गीः शिवतो वरिष्ठा।
| verse_lines  = आभासका त्वथ रमाऽस्य मरुत्स्वरूपाच्छ्रेष्ठाऽप्यजात् तदनु गीः शिवतो वरिष्ठा।¦तस्या उमा विपतिनी च गिरस्तयोऽस्तु शच्यादिकाः क्रमश एव यथा पुमांसः ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ताभ्यश्च ते शतगुणैर्दशतो वरिष्ठाः पञ्चोत्तरैरपि यथाक्रमतः श्रुतिस्थाः।
| verse_lines  = ताभ्यश्च ते शतगुणैर्दशतो वरिष्ठाः पञ्चोत्तरैरपि यथाक्रमतः श्रुतिस्थाः।¦शब्दो बहुत्ववचनः शतमित्यतश्च श्रुत्यन्तरेषु बहुधोक्तिविरुद्धता न ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेषां स्वरूपमिदमेव यतोऽथ मुक्तावप्येवमेव सततोच्चविनीचरूपाः।
| verse_lines  = तेषां स्वरूपमिदमेव यतोऽथ मुक्तावप्येवमेव सततोच्चविनीचरूपाः।¦शब्दः शतं दशसहस्रमिति स्म यस्मात् तस्मान्न हीनवचनोऽथ ततोऽग्र्यरूपाः ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C01
| verse_id    = MBTN_C01_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं नरोत्तमपरास्तु विमुक्तियोग्या अन्ये
<span id="gr-C2" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="द्वितीयोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C2" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="द्वितीयोऽध्यायः"></span>
== द्वितीयोऽध्यायः ==
== द्वितीयोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ जयति हरिरचिन्त्यः सर्वदेवैकवन्द्यः परमगुरुरभीष्टावाप्तिदः सज्जनानाम् ।</span><span class="shloka-line">निखिलगुणगणार्णो नित्यनिर्मुक्तदोषः सरसिजनयनोऽसौ श्रीपतिर्मानदो नः ॥१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उक्तः पूर्वेऽध्याये शास्त्राणां निर्णयः परो दिव्यः ।</span><span class="shloka-line">श्रीमद्भारतवाक्यान्येतैरेवाध्यवस्यन्ते ॥२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्‍वचिद् ग्रन्थान् प्रक्षिपन्ति क्‍वचिदन्तरितानपि ।</span><span class="shloka-line">कुर्युः क्‍वचिच्च व्यत्यासं प्रमादात् क्‍वचिदन्यथा ॥३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनुत्सन्ना अपि ग्रन्था व्याकुला इति सर्वशः ।</span><span class="shloka-line">उत्सन्नाः प्रायशः सर्वे कोट्यंशोऽपि न वर्तते ॥४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ग्रन्थोऽप्येवं विलुळितः किम्वर्थो देवदुर्गमः ।</span><span class="shloka-line">कलावेवं व्याकुलिते निर्णयाय प्रचोदितः ॥५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हरिणा निर्णयान् वच्मि विजानंस्तत्प्रसादतः ।</span><span class="shloka-line">शास्त्रान्तराणि सञ्जानन् वेदांश्चास्य प्रसादतः ॥६॥</span></span></div>
| verse_text  = औं ॥ जयति हरिरचिन्त्यः सर्वदेवैकवन्द्यः परमगुरुरभीष्टावाप्तिदः सज्जनानाम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देशे देशे तथा ग्रन्थान् दृष्ट्वा चैव पृथग्विधान् ।</span><span class="shloka-line">यथा स भगवान् व्यासः साक्षान्नारायणः प्रभुः ॥७॥</span></span></div>
| verse_lines  = औं ॥ जयति हरिरचिन्त्यः सर्वदेवैकवन्द्यः परमगुरुरभीष्टावाप्तिदः सज्जनानाम् ।¦निखिलगुणगणार्णो नित्यनिर्मुक्तदोषः सरसिजनयनोऽसौ श्रीपतिर्मानदो नः ॥१॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जगाद भारताद्येषु तथा वक्ष्ये तदीक्षया ।</span><span class="shloka-line">सङ्क्षेपात् सर्वशास्त्रार्थं भारतार्थानुसारतः ॥८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निर्णयः सर्वशास्त्राणां भारतं परिकीर्तितम् ॥९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘भारतं सर्ववेदाश्च तुलामारोपिताः पुरा ।</span><span class="shloka-line">देवैर्ब्रह्मादिभिः सर्वैरृषिभिश्च समन्वितैः ।</span><span class="shloka-line">व्यासस्यैवाऽज्ञया तत्र त्वत्यरिच्यत भारतम्’ ॥१०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘महत्वाद् भारवत्वाच्च महाभारतमुच्यते ।</span><span class="shloka-line">निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते’(महा. १.१.२०९) ॥११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘निर्णयः सर्वशास्त्राणां सदृष्टान्तो हि भारते ।</span><span class="shloka-line">कृतो विष्णुवशत्वं हि ब्रह्मादीनां प्रकाशितम् ॥१२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यतः कृष्णवशे सर्वे भीमाद्याः सम्यगीरिताः ।</span><span class="shloka-line">सर्वेषां ज्ञानदो विष्णुर्यशोदातेति चोदितः ॥१३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यस्माद्व्यासात्मना तेषां भारते यश ऊचिवान् ।</span><span class="shloka-line">ज्ञानदश्च शुकादीनां ब्रह्मरुद्रादिरूपिणाम् ॥१४॥</span></span></div>
| verse_text  = उक्तः पूर्वेऽध्याये शास्त्राणां निर्णयः परो दिव्यः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ब्रह्माधिकश्च देवेभ्यः शेषाद्रुद्रादपीरितः ।</span><span class="shloka-line">प्रियश्च विष्णोः सर्वेभ्य इति भीमनिदर्शनात् ॥१५॥</span></span></div>
| verse_lines  = उक्तः पूर्वेऽध्याये शास्त्राणां निर्णयः परो दिव्यः ।¦श्रीमद्भारतवाक्यान्येतैरेवाध्यवस्यन्ते ॥२॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भूभारहारिणो विष्णोः प्रधानाङ्गं हि मारुतिः ।</span><span class="shloka-line">मागधादिवधादेव दुर्योधनवधादपि ॥१६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यो य एव बलज्येष्ठः क्षत्रियेषु स उत्तमः ।</span><span class="shloka-line">अङ्गं चेद्विष्णुकार्येषु तद्भक्त्यैव न चान्यथा ॥१७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बलं नैसर्गिकं तच्चेद्वरास्त्रादेस्तदन्यथा ।</span><span class="shloka-line">अन्यावेशनिमित्तं चेद् बलमन्यात्मकं हि तत् ॥१८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देवेषु बलिनामेव भक्तिज्ञाने न चान्यथा ।</span><span class="shloka-line">स एव च प्रियो विष्णोर्नान्यथा तु कथञ्चन ॥१९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्माद्यो यो बलज्येष्ठः स गुणज्येष्ठ एव च ।</span><span class="shloka-line">बलं हि क्षत्रिये व्यक्तं ज्ञायते स्थूलदृष्टिभिः ॥२०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ज्ञानादयो गुणा यस्माज्ज्ञायन्ते सूक्ष्मदृष्टिभिः ।</span><span class="shloka-line">तस्माद्यत्र बलं तत्र विज्ञातव्या गुणाः परे ॥२१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देवेष्वेव न चान्येषु वासुदेवप्रतीपतः ।</span><span class="shloka-line">क्षत्रादन्येष्वपि बलं प्रमाणं यत्र केशवः ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = क्‍वचिद् ग्रन्थान् प्रक्षिपन्ति क्‍वचिदन्तरितानपि ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रवृत्तो दुष्टनिधने ज्ञानकार्ये तथैव च ।</span><span class="shloka-line">अन्यत्र ब्राह्मणानां तु प्रमाणं ज्ञानमेव हि ।</span><span class="shloka-line">क्षत्रियाणां बलं चैव सर्वेषां विष्णुकार्यता ॥२३॥</span></span></div>
| verse_lines  = क्‍वचिद् ग्रन्थान् प्रक्षिपन्ति क्‍वचिदन्तरितानपि ।¦कुर्युः क्‍वचिच्च व्यत्यासं प्रमादात् क्‍वचिदन्यथा ॥३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णरामादिरूपेषु बलकार्यो जनार्दनः ।</span><span class="shloka-line">दत्तव्यासादिरूपेषु ज्ञानकार्यस्तथा प्रभुः ॥२४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मत्स्यकूर्मवराहाश्च सिंहवामनभार्गवाः ।</span><span class="shloka-line">राघवः कृष्णबुद्धौ च कृष्णद्वैपायनस्तथा ॥२५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कपिलो दत्त ऋषभौ शिंशुमारो रुचेः सुतः ।</span><span class="shloka-line">नारायणो हरिः कृष्णस्तापसो मनुरेव च ॥२६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">महिदासस्तथा हंसः स्त्रीरूपो हयशीर्षवान् ।</span><span class="shloka-line">तथैव वडवावक्त्रः कल्की धन्वन्तरिः प्रभुः ॥२७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्याद्याः केवलो विष्णुर्नैषां भेदः कथञ्चन ।</span><span class="shloka-line">न विशेषो गुणैः सर्वैर्बलज्ञानादिभिः क्‍वचित् ॥२८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रीब्रह्मरुद्रशेषाश्च वीन्द्रेन्द्रौ काम एव च ।</span><span class="shloka-line">कामपुत्रोऽनिरुद्धश्च सूर्यश्चन्द्रो बृहस्पतिः ॥२९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धर्म एषां तथा भार्या दक्षाद्या मनवस्तथा ।</span><span class="shloka-line">मनुपुत्राश्च ऋषयो नारदः पर्वतस्तथा ॥३०॥</span></span></div>
| verse_text  = अनुत्सन्ना अपि ग्रन्था व्याकुला इति सर्वशः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V3१"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कश्यपः सनकाद्याश्च वह्न्याद्याश्चैव देवताः ।</span><span class="shloka-line">भरतः कार्तवीर्यश्च वैन्याद्याश्चक्रवर्तिनः ॥३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = अनुत्सन्ना अपि ग्रन्था व्याकुला इति सर्वशः ।¦उत्सन्नाः प्रायशः सर्वे कोट्यंशोऽपि न वर्तते ॥४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गयश्च लक्ष्मणाद्याश्च त्रयो रोहिणिनन्दनः ।</span><span class="shloka-line">प्रद्युम्नो रौक्मिणेयश्च तत्पुत्रश्चानिरुद्धकः ॥३२ ॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नरः फल्गुन इत्याद्या विशेषावेशिनो हरेः ।</span><span class="shloka-line">वालि साम्बादयश्चैव किञ्चिदावेशिनो हरेः ॥३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्माद्बलप्रवृत्तस्य रामकृष्णात्मनो हरेः ।</span><span class="shloka-line">अन्तरङ्गं हनूमांश्च भीमस्तत्कार्यसाधकौ ॥३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ब्रह्मात्मको यतो वायुः पदं ब्राह्ममगात् पुरा ।</span><span class="shloka-line">वायोरन्यस्य न ब्राह्मं पदं तस्मात् स एव सः ॥३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यत्र रूपं तत्र गुणाः भक्त्याद्यास्त्रीषु नित्यशः ।</span><span class="shloka-line">रूपं हि स्थूलदृष्टीनां दृश्यं व्यक्तं ततो हि तत् ॥३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रायो वेत्तुं न शक्यन्ते भक्त्याद्यास्त्रीषु यत् ततः ।</span><span class="shloka-line">यासां रूपं गुणास्तासां भक्त्याद्या इति निश्चयः ॥३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तच्च नैसर्गिकं रूपं द्वात्रिंशल्लक्षणैर्युतम् ।</span><span class="shloka-line">नालक्षणं वपुर्मात्रं गुणहेतुः कथञ्चन ॥३८॥</span></span></div>
| verse_text  = ग्रन्थोऽप्येवं विलुळितः किम्वर्थो देवदुर्गमः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आसुरीणां वरादेस्तु वपुर्मात्रं भविष्यति ।</span><span class="shloka-line">न लक्षणान्यतस्तासां नैव भक्तिः कथञ्चन ॥३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = ग्रन्थोऽप्येवं विलुळितः किम्वर्थो देवदुर्गमः ।¦कलावेवं व्याकुलिते निर्णयाय प्रचोदितः ॥५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्माद् रूपगुणोदारा जानकी रुग्मिणी तथा ।</span><span class="shloka-line">सत्यभामेत्यादिरूपा श्रीः सर्वपरमा मता ॥४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः पश्चाद् द्रौपदी च सर्वाभ्यो रूपतो वरा ।</span><span class="shloka-line">भूभारक्षपणे साक्षादङ्गं भीमवदीशितुः ॥४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हन्ता च वैरहेतुश्च भीमः पापजनस्य तु ।</span><span class="shloka-line">द्रौपदी वैरहेतुः सा तस्माद् भीमादनन्तरा ॥४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बलदेवस्ततः पश्चात् ततः पश्चाच्च फल्गुनः ।</span><span class="shloka-line">नरावेशादन्यथा तु द्रौणिः पश्चात् ततोऽपरे ॥४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रामवज्जाम्बवत्याद्याः षट् ततो रेवती तथा ।</span><span class="shloka-line">लक्ष्मणो हनुमत्पश्चात् ततो भरतवालिनौ ।</span><span class="shloka-line">शत्रुघ्नस्तु ततः पश्चात् सुग्रीवाद्यास्ततोऽवराः ॥४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रामकार्यं तु यैः सम्यक् स्वयोग्यं न कृतं पुरा ।</span><span class="shloka-line">तैः पूरितं तत् कृष्णाय बीभत्स्वाद्यैः समन्ततः ॥४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अधिकं यैः कृतं तत्र तैरूनं कृतमत्र तत् ।</span><span class="shloka-line">कर्णाद्यैरधिकं यैस्तु प्रादुर्भावद्वये कृतम् ।</span><span class="shloka-line">विविदाद्यैर्हि तैः पश्चाद् विप्रतीपं कृतं हरेः ॥४६॥</span></span></div>
| verse_text  = हरिणा निर्णयान् वच्मि विजानंस्तत्प्रसादतः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रादुर्भावद्वये ह्यस्मिन् सर्वेषां निर्णयः कृतः ।</span><span class="shloka-line">नैतयोरकृतं किञ्चिच्छुभं वा यदि वाऽशुभम् ।</span><span class="shloka-line">अन्यत्र पूर्यते क्‍वापि तस्मादत्रैव निर्णयः ॥४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = हरिणा निर्णयान् वच्मि विजानंस्तत्प्रसादतः ।¦शास्त्रान्तराणि सञ्जानन् वेदांश्चास्य प्रसादतः ॥६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पश्चात्तनत्वात् कृष्णस्य वैशेष्यात् तत्र निर्णयः ।</span><span class="shloka-line">प्रादुर्भावमिमं यस्माद् गृहीत्वा भारतं कृतम् ॥४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उक्ता रामकथाऽप्यस्मिन् मार्कण्डेयसमाख्य(स्य)या ।</span><span class="shloka-line">तस्माद् यद् भारते नोक्तं तद्धि नैवास्ति कुत्रचित् ।</span><span class="shloka-line">॥४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अत्रोक्तं सर्वशास्त्रेषु नहि सम्यगुदाहृतम्'।</span><span class="shloka-line">इत्यादि कथितं सर्वं ब्रह्माण्डे हरिणा स्वयम् ॥५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मार्कण्डेयेऽपि कथितं भारतस्य प्रशंसनम् ।</span><span class="shloka-line">‘देवतानां यथा व्यासो द्विपदां ब्राह्मणो वरः ॥५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आयुधानां यथा वज्रमोषधीनां यथा यवाः ।</span><span class="shloka-line">तथैव सर्वशास्त्राणां महाभारतमुत्तमम्' ॥५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वायुप्रोक्तेऽपि तत् प्रोक्तं भारतस्य प्रशंसनम् ।</span><span class="shloka-line">‘कृष्णद्वैपायनं व्यासं विद्धि नारायणं प्रभुम् ।</span><span class="shloka-line">को ह्यन्यः पुण्डरीकाक्षान्महाभारतकृद् भवेत्’ ॥५३॥(पद्म पु. १.१.४३-४४; विष्णु पु. ३.४-५; महा. १२.३३४.९(१२.३५६.११))</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं हि सर्वशास्त्रेषु पृथक् पृथगुदीरितम् ।</span><span class="shloka-line">उक्तोऽर्थः सर्व एवायं माहात्म्यक्रमपूर्वकः ॥५४॥</span></span></div>
| verse_text  = देशे देशे तथा ग्रन्थान् दृष्ट्वा चैव पृथग्विधान् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भारतेऽपि यथा प्रोक्तो निर्णयोऽयं क्रमेण तु ।</span><span class="shloka-line">तथा प्रदर्शयिष्यामस्तद्वाक्यैरेव सर्वशः ॥५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = देशे देशे तथा ग्रन्थान् दृष्ट्वा चैव पृथग्विधान् ।¦यथा स भगवान् व्यासः साक्षान्नारायणः प्रभुः ॥७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘नारायणं सुरगुरुं जगदेकनाथं भक्तप्रियं सकललोकनमस्कृतं च ।</span><span class="shloka-line">त्रैगुण्यवर्जितमजं विभुमाद्यमीशं वन्दे भवघ्नममरासुरसिद्धवन्द्यम्’ ॥५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ज्ञानप्रदः स भगवान् कमलाविरिञ्चशर्वादिपूर्वजगतो निखिलाद्वरिष्ठः ।</span><span class="shloka-line">भक्त्यैव तुष्यति हरिप्रवणत्वमेव सर्वस्य धर्म इति पूर्वविभागसंस्थः ॥५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निर्दोषकः सृतिविहीन उदारपूर्णसंविद्गुणः प्रथमकृत् सकलात्मशक्तिः ।</span><span class="shloka-line">मोक्षैकहेतुरसुरूपसुरैश्च मुक्तैर्वन्द्यः स एक इति चोक्तमथोत्तरार्धे ॥५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V59"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नम्यत्वमुक्तमुभयत्र यतस्ततोऽस्य मुक्तैरमुक्तिगगणैश्च विनम्यतोक्ता ।</span><span class="shloka-line">इत्थं हि सर्वगुणपूर्तिरमुष्य विष्णोः प्रस्ताविता प्रथमतः प्रतिजानतैव ॥५९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V60"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘कृष्णो यज्ञैरिज्यते सोमपूतैः कृष्णो वीरैरिज्यते विक्रमद्भिः ।</span><span class="shloka-line">कृष्णो वन्यैरिज्यते सम्मृशानैः कृष्णो मुक्तैरिज्यते वीतमोहैः’ ॥६०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V08
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V61"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सृष्टा ब्रह्मादयो देवा निहता येन दानवाः ।</span><span class="shloka-line">तस्मै देवादिदेवाय नमस्ते शार्ङ्गधारिणे ॥६१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V62"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्रष्टृत्वं देवानां मुक्तिस्रष्टृत्वमुच्यते नान्यत् ।</span><span class="shloka-line">उत्पत्तिर्दैत्यानामपि यस्मात् सम्मिता विशेषोऽयम् ॥६२॥</span></span></div>
| verse_text  = जगाद भारताद्येषु तथा वक्ष्ये तदीक्षया ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V63"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ च दैत्यहतिस्तमसि स्थिरा नियतसंस्थितिरेव न चान्यथा ।</span><span class="shloka-line">तनुविभागकृतिः सकलेष्वियं नहि विशेषकृता सुरदैत्यगा ॥६३॥</span></span></div>
| verse_lines  = जगाद भारताद्येषु तथा वक्ष्ये तदीक्षया ।¦सङ्क्षेपात् सर्वशास्त्रार्थं भारतार्थानुसारतः ॥८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V64"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तमिममेव सुरासुरसञ्चये हरिकृतं प्रविशेषमुदीक्षितुम् ।</span><span class="shloka-line">प्रतिविभज्य च भीमसुयोधनौ स्वपरपक्षभिदा कथिता कथा ॥६४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V65"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे ।</span><span class="shloka-line">यस्य प्रसादाद् वक्ष्यामि नारायणकथामिमाम् ॥६५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V66"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वासुदेवस्तु भगवान् कीर्तितोऽत्र सनातनः ।</span><span class="shloka-line">प्रतिबिम्बमिवाऽदर्शे यं पश्यन्त्यात्मनि स्थितम् ॥६६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V67"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नास्ति नारायणसमं न भूतं न भविष्यति ।</span><span class="shloka-line">एतेन सत्यवाक्येन सर्वार्थान् साधयाम्यहम्' ॥६७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V68"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आद्यन्तयोरित्यवदत् स यस्माद् व्यासात्मको विष्णुरुदारशक्तिः ।</span><span class="shloka-line">तस्मात् समस्ता हरिसद्गुणानां निर्णीयते(तये) भारतगा कथैषा ॥६८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V09
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V69"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘सत्यं सत्यं पुनः सत्यमुद्धृत्य भुजमुच्यते ।</span><span class="shloka-line">वेदशास्त्रात् परं नास्ति न दैवं केशवात् परम्’ ॥६९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V70"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘आलोड्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः ।</span><span class="shloka-line">इदमेकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा’(अनुषासपर्वणि.१८६.११,गरुडपुाणे आचारकाण्डे.२३०.१) ॥७०॥</span></span></div>
| verse_text  = निर्णयः सर्वशास्त्राणां भारतं परिकीर्तितम् ॥९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V71"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘स्मर्तव्यः सततं विष्णुर्विस्मर्तव्यो न जातुचित् ।</span><span class="shloka-line">सर्वे विधिनिषेधाः स्युरेतयोरेव किङ्कराः’(पाद्मे.उत्तरखण्डे.७१.१००) ॥७१॥</span></span></div>
| verse_lines  = निर्णयः सर्वशास्त्राणां भारतं परिकीर्तितम् ॥९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V72"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘को हि तं वेदितुं शक्तो यो न स्यात् तद्विधोऽपरः(तद्वधः परः) ।</span><span class="shloka-line">तद्विधश्चापरो नास्ति तस्मात् तं वेद सः स्वयम् ॥७२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V73"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">को हि तं वेदितुं शक्तो नारायणमनामयम् ।</span><span class="shloka-line">ऋते सत्यवतीसूनोः कृष्णाद् वा देवकीसुतात् (म.भा.सभा.प.६१.३१) ॥७३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V72"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अप्रमेयोऽनियोज्यश्च स्वयं कामगमो वशी ।</span><span class="shloka-line">मोदत्येष सदा भूतैर्बालः क्रीडनकैरिव ॥७४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V75"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न प्रमातुं महाबाहुः शक्योऽयं मधुसूदनः ।</span><span class="shloka-line">परमात् परमेतस्माद् विश्वरूपान्न विद्यते ॥७५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V76"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वसुदेवसुतो नायं नायं गर्भेऽवसत् प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">नायं दशरथाज्जातो न चापि जमदग्नितः ॥७६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V10
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V77"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जायते नैव कुत्रापि म्रियते कुत एव तु ।</span><span class="shloka-line">न(म) वेध्यो मुह्यते नायं बद्ध्यते नैव केनचित् ।</span><span class="shloka-line">कुतो दुःखं स्वतन्त्रस्य नित्यानन्दैकरूपिणः ॥७७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V78"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ईशन्नपि हि देवेशः सर्वस्य जगतो हरिः ।</span><span class="shloka-line">कर्माणि कुरुते नित्यं कीनाश इव दुर्बलः (म.भा.उद्योग.६७.१४)॥७८॥</span></span></div>
| verse_text  = ‘भारतं सर्ववेदाश्च तुलामारोपिताः पुरा ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V79"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नाऽत्मानं वेद मुग्धोऽयं दुःखी सीतां च मार्गते ।</span><span class="shloka-line">बद्धः शक्रजितेत्यादि लीलैषाऽसुरमोहिनी ॥७९॥</span></span></div>
| verse_lines  = ‘भारतं सर्ववेदाश्च तुलामारोपिताः पुरा ।¦देवैर्ब्रह्मादिभिः सर्वैरृषिभिश्च समन्वितैः ।¦व्यासस्यैवाऽज्ञया तत्र त्वत्यरिच्यत भारतम्’ ॥१०॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V80"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मुह्यते शस्त्रपातेन भिन्नत्वग्रुधिरस्रवः ।</span><span class="shloka-line">अजानन् पृच्छति स्मान्यांस्तनुं त्यक्त्वा दिवं गतः ॥८०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V81"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्याद्यसुरमोहाय दर्शयामास नाट्यवत् ।</span><span class="shloka-line">अविद्यमानमेवेशः कुहकं तद्विदुः सुराः ॥८१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V82"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रादुर्भावा हरेः सर्वे नैव प्रकृतिदेहिनः ।</span><span class="shloka-line">निर्दोषा गुणसम्पूर्णा दर्शयन्त्यन्यथैव तु ॥८२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V83"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दुष्टानां मोहनार्थाय सतामपि तु(च) कुत्रचित् ।</span><span class="shloka-line">यथायोग्यफलप्राप्त्यै लीलैषा परमात्मनः’ ॥८३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V84"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः ।</span><span class="shloka-line">यज्ज्ञात्वा नेह भूयोऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते’(भ. गी. ७.२) ॥८४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V11
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V85"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रळयस्तथा ।</span><span class="shloka-line">मत्तः परतरं नान्यत् किञ्चिदस्ति धनञ्जय’(भ. गी. ७.६-७) ॥८५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V86"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम्’(भ. गी. ९.११) ।</span><span class="shloka-line">परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्॥८६॥</span></span></div>
| verse_text  = ‘महत्वाद् भारवत्वाच्च महाभारतमुच्यते ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V87"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ।</span><span class="shloka-line">राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहनीं श्रिताः’(भ. गी. ९.१२) ॥८७॥</span></span></div>
| verse_lines  = ‘महत्वाद् भारवत्वाच्च महाभारतमुच्यते ।¦निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते’(महा. १.१.२०९) ॥११॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V88"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः ।</span><span class="shloka-line">भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम्’(भ. गी. ९.१३) ॥८८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V89"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘पिताऽसि लोकस्य चराचरस्य त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान् ।</span><span class="shloka-line">न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभाव’(भ. गी. ११.४३) ॥८९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V90"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।</span><span class="shloka-line">यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः’(भ. गी. १४.१) ॥९०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V91"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘ममयोनिर्महद् ब्रह्म तस्मिन् गर्भं दधाम्यहम् ।</span><span class="shloka-line">सम्भवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत’(भ. गी. १४.३) ॥९१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V92"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।</span><span class="shloka-line">क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥९२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V12
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V93"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः ।</span><span class="shloka-line">यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥९३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V94"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यस्मात् क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः ।</span><span class="shloka-line">अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥९४॥</span></span></div>
| verse_text  = ‘निर्णयः सर्वशास्त्राणां सदृष्टान्तो हि भारते ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V95"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।</span><span class="shloka-line">स सर्वविद् भजति मां सर्वभावेन भारत ॥९५॥ (इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।</span><span class="shloka-line">सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च॥)</span></span></div>
| verse_lines  = ‘निर्णयः सर्वशास्त्राणां सदृष्टान्तो हि भारते ।¦कृतो विष्णुवशत्वं हि ब्रह्मादीनां प्रकाशितम् ॥१२॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V96"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।</span><span class="shloka-line">सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च॥(भ.गी.१४.२))इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ ।</span><span class="shloka-line">एतद् बुद्‍ध्वा बुद्धिमान् स्यात् कृतकृत्यश्च भारत’(भ. गी. १५.१६-२०) ॥९६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V97"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन् दैव आसुर एव च । दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु’(भ. गी. १६.६) ॥९७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V98"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्’ ।</span><span class="shloka-line">अपरस्परसम्भूतं किमन्यत्कामहैतुकम्॥(भ. गी. १६.८) ’॥९८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V99"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोल्पबुद्धयः ।</span><span class="shloka-line">प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोहिताः॥’ (भ. गी. १६.९)॥९९ ॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V100"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान् सुखी ।आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया’(भ. गी. १६.१४-१५) ॥१००॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V13
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V101"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः’(भ. गी. १६.१८)।</span><span class="shloka-line">‘ तानहं द्विषतः क्रूरान् संसारेषु नराधमान् ।</span><span class="shloka-line">क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु’(भ. गी. १६.१९) ॥१०१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V102"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि ।</span><span class="shloka-line">मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्’(भ. गी. १६.२०) ॥१०२॥</span></span></div>
| verse_text  = यतः कृष्णवशे सर्वे भीमाद्याः सम्यगीरिताः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V103"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते ।</span><span class="shloka-line">अविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि सात्विकम्’(भ. गी. १८.२०) ॥१०३॥</span></span></div>
| verse_lines  = यतः कृष्णवशे सर्वे भीमाद्याः सम्यगीरिताः ।¦सर्वेषां ज्ञानदो विष्णुर्यशोदातेति चोदितः ॥१३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V104"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘सर्वगुह्यतमं भूयः शृणु मे परमं वचः ।</span><span class="shloka-line">इष्टोऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम्’(भ. गी. १८.६४) ॥१०४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V105"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।</span><span class="shloka-line">मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे’(भ. गी. १८.६५) ॥१०५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V106"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘पञ्चरात्रस्य कृत्स्नस्य वक्ता नारायणः स्वयम् ।</span><span class="shloka-line">सर्वेष्वेतेषु राजेन्द्र ज्ञानेष्वेतद् विशिष्यते’(महा. १२.३३७.६३(२५९.६८)) ॥१०६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V107"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘ज्ञानेष्वेतेषु राजेन्द्र साङ्ख्यपाशुपतादिषु ।</span><span class="shloka-line">यथायोगं यथान्यायं निष्ठा नारायणः परः’(महा. १२.३३७.६४ \३५९.६९) ॥१०७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V108"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘पञ्चरात्रविदो मुख्या यथाक्रमपरा नृप ।</span><span class="shloka-line">एकान्तभावोपगता वासुदेवं विशन्ति ते’(महा. १२.३३७.६७ \३५९.७२)  ॥१०८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V14
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V109"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">\ (जनमेजय उवाच)</span><span class="shloka-line">‘बहवः पुरुषा ब्रह्मन्नुताहो एक एव तु ।</span><span class="shloka-line">को ह्यत्र पुरुषश्रेष्ठस्तं भवान् वक्तुमर्हति’(महा. १२.३३८.१ \३६०.१) ॥१०९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V110"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(वैशम्पायन उवाच)‘ नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह ।</span><span class="shloka-line">बहूनां पुरुषाणां हि यथैका योनिरुच्यते ।</span><span class="shloka-line">तथा तं पुरुषं विश्वमाख्यास्यामि गुणाधिकम्’(महा. १२.३३८.२\३६०.३ ) ॥११०॥</span></span></div>
| verse_text  = यस्माद्व्यासात्मना तेषां भारते यश ऊचिवान् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V111"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘आह ब्रह्मैतमेवार्थं महादेवाय पृच्छते ।</span><span class="shloka-line">तस्यैकस्य ममत्वं हि स चैकः पुरुषो विराट्’(महा.१२.३६१.९ ) ॥१११॥</span></span></div>
| verse_lines  = यस्माद्व्यासात्मना तेषां भारते यश ऊचिवान् ।¦ज्ञानदश्च शुकादीनां ब्रह्मरुद्रादिरूपिणाम् ॥१४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V112"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘अहं ब्रह्मा चाऽद्य ईशः प्रजानां तस्माज्जातस्त्वं च मत्तः प्रसूतः ।</span><span class="shloka-line">मत्तो जगत् स्थावरं जङ्गमं च सर्वे वेदा सरहस्याश्च पुत्र’(महा.१२.३६१.२०-२१ ) ॥११२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V113"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथैव भीमवचनं धर्मजं प्रत्युदीरितम् ।</span><span class="shloka-line">‘ब्रह्मेशानादिभिः सर्वैः समेतैर्यद्गुणांशकः ।</span><span class="shloka-line">नावसाययितुं शक्यो व्याचक्षाणैश्च सर्वदा ॥११३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V114"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स एष भगवान् कृष्णो नैव केवलमानुषः ।</span><span class="shloka-line">यस्य प्रसादजो ब्रह्मा रुद्रश्च क्रोधसम्भवः’(महा.१२.३५०.१२ ) ॥११४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V115"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वचनं चैव कृष्णस्य ज्येष्ठं कुन्तीसुतं प्रति ।</span><span class="shloka-line">‘रुद्रं समाश्रिता देवा रुद्रो ब्रह्माणमाश्रितः ।</span><span class="shloka-line">ब्रह्मा मामाश्रितो नित्यं नाहं (कि)कञ्चिदुपाश्रितः (म.भा.१४.११८.३७)॥११५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V116"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथाऽऽश्रितानि ज्योतींषि ज्योतिःश्रेष्ठं दिवाकरम् ।</span><span class="shloka-line">एवं मुक्तगणाः सर्वे वासुदेवमुपाश्रिताः’ ॥११६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V15
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V117"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भविष्यत्पर्वगं चापि वचो व्यासस्य सादरम् ।</span><span class="shloka-line">‘वासुदेवस्य महिमा भारते निर्णयोदितः ॥११७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V118"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदर्थास्तु कथाः सर्वा नान्यार्थं वैष्णवं यशः ।</span><span class="shloka-line">तत्प्रतीपं तु यद् दृश्येन्न तन्मम मनीषितम् ॥११८॥</span></span></div>
| verse_text  = ब्रह्माधिकश्च देवेभ्यः शेषाद्रुद्रादपीरितः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V119"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भाषास्तु त्रिविधास्तत्र मया वै सम्प्रदर्शिताः ।</span><span class="shloka-line">उक्तो यो महिमा विष्णोः स तूक्तो हि समाधिना ॥११९॥</span></span></div>
| verse_lines  = ब्रह्माधिकश्च देवेभ्यः शेषाद्रुद्रादपीरितः ।¦प्रियश्च विष्णोः सर्वेभ्य इति भीमनिदर्शनात् ॥१५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V120"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शैवदर्शनमालम्ब्य क्‍वचिच्छैवी कथोदिता ।</span><span class="shloka-line">समाधिभाषयोक्तं यत् तत् सर्वं ग्राह्यमेव हि ॥१२०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V121"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अविरुद्धं समाधेस्तु दर्शनोक्तं च गृह्यते ।</span><span class="shloka-line">आद्यन्तयोर्विरुद्धं यद् दर्शनं तदुदाहृतम् ॥१२१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V122"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दर्शनान्तरसिद्धं च गुह्यभाषाऽन्यथा भवेत् ।</span><span class="shloka-line">तस्माद् विष्णोर्हि महिमा भारतोक्तो यथार्थतः ॥१२२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V123"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्याङ्गं प्रथमं वायुः प्रादुर्भावत्रयान्वितः ।</span><span class="shloka-line">प्रथमो हनुमान् नाम द्वितीयो भीम एव च ।</span><span class="shloka-line">पूर्णप्रज्ञस्तृतीयस्तु भगवत्कार्यसाधकः ॥१२३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V124"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">त्रेताद्येषु युगेष्वेष सम्भूतः केशवाज्ञया ।</span><span class="shloka-line">एकैकशस्त्रिषु पृथग् द्वितीयाङ्गं सरस्वती ॥१२४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V16
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V125"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शंरूपे तु रतेर्वायौ श्रीरित्येव च कीर्त्यते ।</span><span class="shloka-line">सैव च द्रौपदी नाम काळी चन्द्रेति चोच्यते ॥१२५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V126"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तृतीयाङ्गं हरेः शेषः प्रादुर्भावसमन्वितः ।</span><span class="shloka-line">प्रादुर्भावा नरश्चैव लक्ष्मणो बल एव च ॥१२६॥</span></span></div>
| verse_text  = भूभारहारिणो विष्णोः प्रधानाङ्गं हि मारुतिः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V127"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रुद्रात्मकत्वाच्छेषस्य शुको द्रौणिश्च तत्तनू ।</span><span class="shloka-line">इन्द्रे नरांशसम्पत्त्या पार्थोऽपीषत् तदात्मकः ॥१२७॥</span></span></div>
| verse_lines  = भूभारहारिणो विष्णोः प्रधानाङ्गं हि मारुतिः ।¦मागधादिवधादेव दुर्योधनवधादपि ॥१६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V128"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रद्युम्नाद्यास्ततो विष्णोरङ्गभूताः क्रमेण तु ।</span><span class="shloka-line">चरितं वैष्णवानां (च)तद् विष्णूद्रेकाय कथ्यते’ ॥१२८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V129"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथा भागवतेऽप्युक्तं हनूमद्वचनं परम् ।</span><span class="shloka-line">‘मर्त्यावतारस्त्विह मर्त्यशिक्षणं रक्षोवधायैव न केवलं विभोः ।</span><span class="shloka-line">कुतोऽन्यथा स्यू(स्य हि स्यू) रमतः स्व आत्मन् सीताकृतानि व्यसनानीश्वरस्य ॥१२९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V130"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न वै स आत्माऽऽत्मवतामधीश्वरो भुङ्क्ते हि दुःखं भगवान् वासुदेवः ।</span><span class="shloka-line">न स्त्रीकृतं कश्मलमश्नुवीत न लक्ष्मणं चापि जहाति कर्हिचित्’(भा.पु. ५.१९.५-६) ॥१३०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V131"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यत्पादपङ्कजपरागनिषेवकाणां दुःखानि सर्वाणि लयं प्रयान्ति ।</span><span class="shloka-line">स ब्रह्मवन्द्यचरणो जनमोहनाय स्त्रीसङ्गिनामिति रतिं प्रथयंश्चचार ॥१३१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V132"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘क्‍वचिच्छिवं क्‍वचिदृषीन् क्‍वचिद् देवान् क्‍वचिन्नरान् ।</span><span class="shloka-line">नमत्यर्चयति स्तौति वरानर्थयतेऽपि च ॥१३२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V17
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V133"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">लिङ्गं प्रतिष्ठापयति वृणोत्यसुरतो वरान् ।</span><span class="shloka-line">सर्वेश्वरः स्वतन्त्रोऽपि सर्वशक्तिश्च सर्वदा ।</span><span class="shloka-line">सर्वज्ञोऽपि विमोहाय जनानां पुरुषोत्तमः’ ॥१३३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V134"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्माद् यो महिमा विष्णोः सर्वशास्त्रोदितः स हि ।</span><span class="shloka-line">नान्यदित्येष शास्त्राणां निर्णयः समुदाहृतः॥१३४॥</span></span></div>
| verse_text  = यो य एव बलज्येष्ठः क्षत्रियेषु स उत्तमः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V135"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भारतार्थस्त्रिधा प्रोक्तः स्वयं भगवतैव हि ।</span><span class="shloka-line">‘मन्वादि केचिद् ब्रुवते ह्यास्तीकादि तथा परे ।</span><span class="shloka-line">तथोपरिचराद्यन्ये भारतं परिचक्षते’(महा. १.१.५०) ॥१३५॥</span></span></div>
| verse_lines  = यो य एव बलज्येष्ठः क्षत्रियेषु स उत्तमः ।¦अङ्गं चेद्विष्णुकार्येषु तद्भक्त्यैव न चान्यथा ॥१७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V136"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘सकृष्णान् पाण्डवान् गृह्य योऽयमर्थः प्रवर्तते ।</span><span class="shloka-line">प्रातिलोम्यादिवैचित्र्यात् तमास्तीकं प्रचक्षते ॥१३६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V137"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धर्मो भक्त्यादिदशकः श्रुतादिः शीलवैनयौ ।</span><span class="shloka-line">सब्रह्मकास्तु ते यत्र मन्वादिं तं विदुर्बुधाः ॥१३७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V138"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नारायणस्य नामानि सर्वाणि वचनानि तु ।</span><span class="shloka-line">तत्सामर्थ्याभिधायीनि तमौपरिचरं विदुः ॥१३८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V139"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भक्तिर्ज्ञानं सवैराग्यं प्रज्ञा मेधा धृतिः स्थितिः ।</span><span class="shloka-line">योगः प्राणो बलं चैव वृकोदर इति स्मृतः ॥१३७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V140"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एतद्दशात्मको वायुस्तस्माद् भीमस्तदात्मकः ।</span><span class="shloka-line">सर्वविद्या द्रौपदी तु यस्मात् सैव सरस्वती ॥१३५॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V18
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V141"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अज्ञानादिस्वरूपस्तु कलिर्दुर्योधनः स्मृतः ।</span><span class="shloka-line">विपरीतं तु यज्ज्ञानं दुःशासन इतीरितः ॥१४१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V142"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नास्तिक्यं शकुनिर्नाम सर्वदोषात्मकाः परे ।</span><span class="shloka-line">धार्तराष्ट्रास्त्वहङ्कारो द्रौणी रुद्रात्मको यतः ॥१४२॥</span></span></div>
| verse_text  = बलं नैसर्गिकं तच्चेद्वरास्त्रादेस्तदन्यथा ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V143"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रोणाद्या इन्द्रियाण्येव पापान्यन्ये तु सैनिकाः ।</span><span class="shloka-line">पाण्डवेयाश्च पुण्यानि तेषां विष्णुर्नियोजकः ॥१४३॥</span></span></div>
| verse_lines  = बलं नैसर्गिकं तच्चेद्वरास्त्रादेस्तदन्यथा ।¦अन्यावेशनिमित्तं चेद् बलमन्यात्मकं हि तत् ॥१८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V144"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवमध्यात्मनिष्ठं हि भारतं सर्वमुच्यते ।</span><span class="shloka-line">दुर्विज्ञेयमतः सर्वैर्भारतं तु सुरैरपि ॥१४४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V145"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वयं व्यासो हि तद् वेद ब्रह्मा वा तत्प्रसादतः ।</span><span class="shloka-line">तथाऽपि विष्णुपरता भारते सारसङ्ग्रहः’ ॥१४५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V146"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्यादिव्यासवाक्यैस्तु विष्णूत्कर्षोऽवगम्यते ।</span><span class="shloka-line">वाय्वादीनां क्रमश्चैव तद्वाक्यैरेव चिन्त्यते ॥१४६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V147"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘वायुर्हि ब्रह्मतामेति तस्माद् ब्रह्मैव स स्मृतः ।</span><span class="shloka-line">न ब्रह्मसदृशः कश्चिच्छिवादिषु कथञ्चन’ ॥१४७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V148"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘ज्ञाने विरागे हरिभक्तिभावे धृतिस्थितिप्राणबलेषु योगे ।</span><span class="shloka-line">बुद्धौ च नान्यो हनुमत्समानः पुमान् कदाचित् क्‍व च कश्चनैव’ ॥१४८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V19
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V149"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘बळित्था तद् वपुषे धायि दर्शतं देवस्य भर्गः सहसो यतो जनि ।</span><span class="shloka-line">यदीमुप ह्वरते साधते मतिर्ऋतस्य धेना अनयन्त सस्रुतः ॥१४९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V150"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पृक्षो वपुः पितुमान् नित्य आ शये द्वितीयमा सप्तशिवासु मातृषु ।</span><span class="shloka-line">तृतीयमस्य वृषभस्य दोहसे दशप्रमतिं जनयन्त योषणः ॥१५०॥</span></span></div>
| verse_text  = देवेषु बलिनामेव भक्तिज्ञाने न चान्यथा ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V151"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निर्यदीं बुध्नान्महिषस्य वर्पस ईशानासः शवसा क्रन्त सूरयः ।</span><span class="shloka-line">यदीमनु प्रदिवो मध्व आधवे गुहा सन्तम् मातरिश्वा मथायति ॥१५१॥</span></span></div>
| verse_lines  = देवेषु बलिनामेव भक्तिज्ञाने न चान्यथा ।¦स एव च प्रियो विष्णोर्नान्यथा तु कथञ्चन ॥१९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V152"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्र यत्पितुः परमान्नीयते पर्या पृक्षुधो वीरुधो दंसु रोहति ।</span><span class="shloka-line">उभा यदस्य जनुषं यदिन्वत आदिद् यविष्ठो अभवद् घृणा शुचिः ॥१५२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V153"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आदिन् मात्रॄराविशद्यास्वा शुचिरहिंस्यमान उर्विया वि वावृधे ।</span><span class="shloka-line">अनु यत्पूर्वा अरुहत् सनाजुवो नि नव्यसीष्ववरासु धावते’(ऋग्वेद १.१४१.१-५) ॥१५३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V154"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘अश्वमेधः क्रतुश्रेष्ठो ज्योतिःश्रेष्ठो दिवाकरः ।</span><span class="shloka-line">ब्राह्मणो द्विपदां श्रेष्ठो देवश्रेष्ठस्तु मारुतः’(म.भा.१.१२९.४६) ॥१५४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V155"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘बलमिन्द्रस्य गिरिशो गिरिशस्य बलं मरुत् ।</span><span class="shloka-line">बलं तस्य हरिः साक्षान्न हरेर्बलमन्यतः’ ॥१५५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V156"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘वायुर्भीमो भीमनादो महौजाः सर्वेषां च प्राणिनां प्राणभूतः ।</span><span class="shloka-line">अनावृत्तिर्देहिनां देहपाते तस्माद् वायुर्देवदेवो विशिष्टः’(म.भा.१२.२६४.४१) ॥१५६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V20
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V157"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘तत्त्वज्ञाने विष्णुभक्तौ धैर्ये स्थैर्ये पराक्रमे ।</span><span class="shloka-line">वेगे च लाघवे चैव प्रलापस्य च वर्जने ॥१५७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V158"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीमसेनसमो नास्ति सेनयोरुभयोरपि ।</span><span class="shloka-line">पाण्डित्ये च पटुत्वे च शूरत्वे च बलेऽपि च’ ॥१५८॥</span></span></div>
| verse_text  = तस्माद्यो यो बलज्येष्ठः स गुणज्येष्ठ एव च ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V159"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथा युधिष्ठिरेणापि भीमं प्रति समीरितम् ।</span><span class="shloka-line">‘ धर्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षश्चैव यशो ध्रुवम् ।</span><span class="shloka-line">त्वय्यायत्तमिदं सर्वं सर्वलोकस्य भारत’ ॥१५९॥</span></span></div>
| verse_lines  = तस्माद्यो यो बलज्येष्ठः स गुणज्येष्ठ एव च ।¦बलं हि क्षत्रिये व्यक्तं ज्ञायते स्थूलदृष्टिभिः ॥२०॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V160"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विराटपर्वगं चापि वचो दुर्योधनस्य हि ।</span><span class="shloka-line">‘वीराणां शास्त्रविदुषां कृतिनां तत्त्वनिर्णये ।</span><span class="shloka-line">सत्त्वे बाहुबले धैर्ये प्राणे शारीरसम्भवे’(म.भा.४.३२.१६) ॥१६०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V161"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">साम्प्रतं मानुषे लोके सदैत्यनरराक्षसे ।</span><span class="shloka-line">चत्वारः प्राणिनां श्रेष्ठाः सम्पूर्णबलपौरुषाः(म.भा.४.३२.१७) ॥१६१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V162"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीमश्च बलभद्रश्च मद्रराजश्च वीर्यवान् ।</span><span class="shloka-line">चतुर्थः कीचकस्तेषां पञ्चमं नानुशुश्रुमः ॥(म.भा.४.३२.१८)</span><span class="shloka-line">अन्योन्यानन्तरबलाः क्रमादेव प्रकीर्तिताः’(म.भा.४.३२.१९) ॥१६२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V163"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वचनं वासुदेवस्य तथोद्योगगतं परम् ।</span><span class="shloka-line">‘यत् किञ्चाऽऽत्मनि कल्याणं सम्भावयसि पाण्डव ।</span><span class="shloka-line">सहस्रगुणमप्येतत् त्वयि सम्भावयाम्यहम्(म.भा.५.७६.३) ॥१६३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V164"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यादृशे च कुले जातः सर्वराजाभिपूजिते ।</span><span class="shloka-line">यादृशानि च कर्माणि भीम त्वमसि तादृशः’(महा. ५.७६.४) ॥१६४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V21
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V165"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘अस्मिन् युद्धे भीमसेन त्वयि भारः समाहितः ।</span><span class="shloka-line">धूरर्जुनेन वोढव्या वोढव्य इतरो जनः’ (महा. ५.७६.१८ )॥१६५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V166"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उक्तं पुराणे ब्रह्माण्डे ब्रह्मणा नारदाय च ।</span><span class="shloka-line">‘यस्याः प्रसादात् परमं विदन्ति शेषः सुपर्णो गिरिशः सुरेन्द्रः ।</span><span class="shloka-line">माता च यैषां प्रथमैव भारती सा द्रौपदी नाम बभूव भूमौ ॥१६६॥</span></span></div>
| verse_text  = ज्ञानादयो गुणा यस्माज्ज्ञायन्ते सूक्ष्मदृष्टिभिः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V167"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">या मारुताद् गर्भमधत्त पूर्वं शेषं सुपर्णं गिरीशं सुरेन्द्रम् ।</span><span class="shloka-line">चतुर्मुखाभांश्चतुरः कुमारान् सा द्रौपदी नाम बभूव भूमौ’ ॥१६७॥</span></span></div>
| verse_lines  = ज्ञानादयो गुणा यस्माज्ज्ञायन्ते सूक्ष्मदृष्टिभिः ।¦तस्माद्यत्र बलं तत्र विज्ञातव्या गुणाः परे ॥२१॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V168"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘यस्याधिको बले नास्ति भीमसेनमृते(भीममेकमृते) क्‍वचित् ।</span><span class="shloka-line">न विज्ञाने न च ज्ञान एष रामः स लाङ्गली’ ॥१६८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V169"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘यस्य न प्रतियोद्धाऽस्ति भीमेमेकमृते क्‍वचित् ।</span><span class="shloka-line">अन्विष्यापि त्रिलोकेषु स एष मुसलायुधः’ ॥१६९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V170"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथा युधिष्ठिरेणैव भीमाय समुदीरितम् ।</span><span class="shloka-line">‘अनुज्ञातो रौहिणेयात् त्वया चैवापराजित । सर्वविद्यासु बीभत्सुः कृष्णेन च महात्मना ॥१७०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V171"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्वेष रौहिणेयं च त्वां च भीमापराजितम् ।</span><span class="shloka-line">वीर्ये शौर्येऽपि वा नान्यस्तृतीयः फल्गुनादृते’ ॥१७१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C02
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V172"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथैव द्रौपदीवाक्यं वासुदेवं प्रतीरितम् ।</span><span class="shloka-line">‘अधिज्यमपि यत् कर्तुं शक्यते नैव गाण्डिवम् ।</span><span class="shloka-line">अन्यत्र भीमपार्थाभ्यां भवतश्च जनार्दन’ ॥१७२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V22
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V173"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथैवान्यत्र वचनं कृष्णद्वैपायनेरितम् ।</span><span class="shloka-line">‘द्वावेव पुरुषौ लोके वासुदेवादनन्तरौ ।</span><span class="shloka-line">भीमस्तु प्रथमस्तत्र द्वितीयो द्रौणिरेव च ॥१६८॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V174"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अक्षयाविषुधी दिव्ये ध्वजो वानरलक्षणः ।</span><span class="shloka-line">गाण्डीवं धनुषां श्रेष्ठं तेन द्रौणेर्वरोऽर्जुनः’ ॥१७४॥</span></span></div>
| verse_text  = देवेष्वेव न चान्येषु वासुदेवप्रतीपतः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V175"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्याद्यनन्तवाक्यानि सन्त्येवार्थे विवक्षिते ।</span><span class="shloka-line">कानिचिद् दर्शितान्यत्र दिङ्मात्रप्रतिपत्तये ॥१७५॥</span></span></div>
| verse_lines  = देवेष्वेव न चान्येषु वासुदेवप्रतीपतः ।¦क्षत्रादन्येष्वपि बलं प्रमाणं यत्र केशवः ॥ २२॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V176"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मादुक्तक्रमेणैव पुरुषोत्तमता हरेः ।</span><span class="shloka-line">अनौपचारिकी सिद्धा ब्रह्मता च विनिर्णयात् ॥१७६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V177"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पूर्णप्रज्ञकृतेयं सङ्क्षेपादुद्धृतिः सुवाक्यानाम् । श्रीमद्भारतगानां विष्णोः पूर्णत्वनिर्णयायैव ॥१७७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C02_S01_V178"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स प्रीयतां परतमः परमादनन्तः सन्तारकः सततसंसृतिदुस्तरार्णात् । यत्पादपद्ममकरन्दजुषो हि पार्थाः स्वाराज्यमापुरुभयत्र सदा विनोदात् ॥१७८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रवृत्तो दुष्टनिधने ज्ञानकार्ये तथैव च ।
| verse_lines  = प्रवृत्तो दुष्टनिधने ज्ञानकार्ये तथैव च ।¦अन्यत्र ब्राह्मणानां तु प्रमाणं ज्ञानमेव हि ।¦क्षत्रियाणां बलं चैव सर्वेषां विष्णुकार्यता ॥२३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृष्णरामादिरूपेषु बलकार्यो जनार्दनः ।
| verse_lines  = कृष्णरामादिरूपेषु बलकार्यो जनार्दनः ।¦दत्तव्यासादिरूपेषु ज्ञानकार्यस्तथा प्रभुः ॥२४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मत्स्यकूर्मवराहाश्च सिंहवामनभार्गवाः ।
| verse_lines  = मत्स्यकूर्मवराहाश्च सिंहवामनभार्गवाः ।¦राघवः कृष्णबुद्धौ च कृष्णद्वैपायनस्तथा ॥२५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कपिलो दत्त ऋषभौ शिंशुमारो रुचेः सुतः ।
| verse_lines  = कपिलो दत्त ऋषभौ शिंशुमारो रुचेः सुतः ।¦नारायणो हरिः कृष्णस्तापसो मनुरेव च ॥२६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = महिदासस्तथा हंसः स्त्रीरूपो हयशीर्षवान् ।
| verse_lines  = महिदासस्तथा हंसः स्त्रीरूपो हयशीर्षवान् ।¦तथैव वडवावक्त्रः कल्की धन्वन्तरिः प्रभुः ॥२७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्याद्याः केवलो विष्णुर्नैषां भेदः कथञ्चन ।
| verse_lines  = इत्याद्याः केवलो विष्णुर्नैषां भेदः कथञ्चन ।¦न विशेषो गुणैः सर्वैर्बलज्ञानादिभिः क्‍वचित् ॥२८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रीब्रह्मरुद्रशेषाश्च वीन्द्रेन्द्रौ काम एव च ।
| verse_lines  = श्रीब्रह्मरुद्रशेषाश्च वीन्द्रेन्द्रौ काम एव च ।¦कामपुत्रोऽनिरुद्धश्च सूर्यश्चन्द्रो बृहस्पतिः ॥२९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धर्म एषां तथा भार्या दक्षाद्या मनवस्तथा ।
| verse_lines  = धर्म एषां तथा भार्या दक्षाद्या मनवस्तथा ।¦मनुपुत्राश्च ऋषयो नारदः पर्वतस्तथा ॥३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V3१
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कश्यपः सनकाद्याश्च वह्न्याद्याश्चैव देवताः ।
| verse_lines  = कश्यपः सनकाद्याश्च वह्न्याद्याश्चैव देवताः ।¦भरतः कार्तवीर्यश्च वैन्याद्याश्चक्रवर्तिनः ॥३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गयश्च लक्ष्मणाद्याश्च त्रयो रोहिणिनन्दनः ।
| verse_lines  = गयश्च लक्ष्मणाद्याश्च त्रयो रोहिणिनन्दनः ।¦प्रद्युम्नो रौक्मिणेयश्च तत्पुत्रश्चानिरुद्धकः ॥३२ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नरः फल्गुन इत्याद्या विशेषावेशिनो हरेः ।
| verse_lines  = नरः फल्गुन इत्याद्या विशेषावेशिनो हरेः ।¦वालि साम्बादयश्चैव किञ्चिदावेशिनो हरेः ॥३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्माद्बलप्रवृत्तस्य रामकृष्णात्मनो हरेः ।
| verse_lines  = तस्माद्बलप्रवृत्तस्य रामकृष्णात्मनो हरेः ।¦अन्तरङ्गं हनूमांश्च भीमस्तत्कार्यसाधकौ ॥३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ब्रह्मात्मको यतो वायुः पदं ब्राह्ममगात् पुरा ।
| verse_lines  = ब्रह्मात्मको यतो वायुः पदं ब्राह्ममगात् पुरा ।¦वायोरन्यस्य न ब्राह्मं पदं तस्मात् स एव सः ॥३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यत्र रूपं तत्र गुणाः भक्त्याद्यास्त्रीषु नित्यशः ।
| verse_lines  = यत्र रूपं तत्र गुणाः भक्त्याद्यास्त्रीषु नित्यशः ।¦रूपं हि स्थूलदृष्टीनां दृश्यं व्यक्तं ततो हि तत् ॥३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रायो वेत्तुं न शक्यन्ते भक्त्याद्यास्त्रीषु यत् ततः ।
| verse_lines  = प्रायो वेत्तुं न शक्यन्ते भक्त्याद्यास्त्रीषु यत् ततः ।¦यासां रूपं गुणास्तासां भक्त्याद्या इति निश्चयः ॥३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तच्च नैसर्गिकं रूपं द्वात्रिंशल्लक्षणैर्युतम् ।
| verse_lines  = तच्च नैसर्गिकं रूपं द्वात्रिंशल्लक्षणैर्युतम् ।¦नालक्षणं वपुर्मात्रं गुणहेतुः कथञ्चन ॥३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आसुरीणां वरादेस्तु वपुर्मात्रं भविष्यति ।
| verse_lines  = आसुरीणां वरादेस्तु वपुर्मात्रं भविष्यति ।¦न लक्षणान्यतस्तासां नैव भक्तिः कथञ्चन ॥३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्माद् रूपगुणोदारा जानकी रुग्मिणी तथा ।
| verse_lines  = तस्माद् रूपगुणोदारा जानकी रुग्मिणी तथा ।¦सत्यभामेत्यादिरूपा श्रीः सर्वपरमा मता ॥४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः पश्चाद् द्रौपदी च सर्वाभ्यो रूपतो वरा ।
| verse_lines  = ततः पश्चाद् द्रौपदी च सर्वाभ्यो रूपतो वरा ।¦भूभारक्षपणे साक्षादङ्गं भीमवदीशितुः ॥४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हन्ता च वैरहेतुश्च भीमः पापजनस्य तु ।
| verse_lines  = हन्ता च वैरहेतुश्च भीमः पापजनस्य तु ।¦द्रौपदी वैरहेतुः सा तस्माद् भीमादनन्तरा ॥४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बलदेवस्ततः पश्चात् ततः पश्चाच्च फल्गुनः ।
| verse_lines  = बलदेवस्ततः पश्चात् ततः पश्चाच्च फल्गुनः ।¦नरावेशादन्यथा तु द्रौणिः पश्चात् ततोऽपरे ॥४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रामवज्जाम्बवत्याद्याः षट् ततो रेवती तथा ।
| verse_lines  = रामवज्जाम्बवत्याद्याः षट् ततो रेवती तथा ।¦लक्ष्मणो हनुमत्पश्चात् ततो भरतवालिनौ ।¦शत्रुघ्नस्तु ततः पश्चात् सुग्रीवाद्यास्ततोऽवराः ॥४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रामकार्यं तु यैः सम्यक् स्वयोग्यं न कृतं पुरा ।
| verse_lines  = रामकार्यं तु यैः सम्यक् स्वयोग्यं न कृतं पुरा ।¦तैः पूरितं तत् कृष्णाय बीभत्स्वाद्यैः समन्ततः ॥४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अधिकं यैः कृतं तत्र तैरूनं कृतमत्र तत् ।
| verse_lines  = अधिकं यैः कृतं तत्र तैरूनं कृतमत्र तत् ।¦कर्णाद्यैरधिकं यैस्तु प्रादुर्भावद्वये कृतम् ।¦विविदाद्यैर्हि तैः पश्चाद् विप्रतीपं कृतं हरेः ॥४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रादुर्भावद्वये ह्यस्मिन् सर्वेषां निर्णयः कृतः ।
| verse_lines  = प्रादुर्भावद्वये ह्यस्मिन् सर्वेषां निर्णयः कृतः ।¦नैतयोरकृतं किञ्चिच्छुभं वा यदि वाऽशुभम् ।¦अन्यत्र पूर्यते क्‍वापि तस्मादत्रैव निर्णयः ॥४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पश्चात्तनत्वात् कृष्णस्य वैशेष्यात् तत्र निर्णयः ।
| verse_lines  = पश्चात्तनत्वात् कृष्णस्य वैशेष्यात् तत्र निर्णयः ।¦प्रादुर्भावमिमं यस्माद् गृहीत्वा भारतं कृतम् ॥४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उक्ता रामकथाऽप्यस्मिन् मार्कण्डेयसमाख्य(स्य)या ।
| verse_lines  = उक्ता रामकथाऽप्यस्मिन् मार्कण्डेयसमाख्य(स्य)या ।¦तस्माद् यद् भारते नोक्तं तद्धि नैवास्ति कुत्रचित् ।¦॥४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अत्रोक्तं सर्वशास्त्रेषु नहि सम्यगुदाहृतम्'।
| verse_lines  = अत्रोक्तं सर्वशास्त्रेषु नहि सम्यगुदाहृतम्'।¦इत्यादि कथितं सर्वं ब्रह्माण्डे हरिणा स्वयम् ॥५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मार्कण्डेयेऽपि कथितं भारतस्य प्रशंसनम् ।
| verse_lines  = मार्कण्डेयेऽपि कथितं भारतस्य प्रशंसनम् ।¦‘देवतानां यथा व्यासो द्विपदां ब्राह्मणो वरः ॥५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आयुधानां यथा वज्रमोषधीनां यथा यवाः ।
| verse_lines  = आयुधानां यथा वज्रमोषधीनां यथा यवाः ।¦तथैव सर्वशास्त्राणां महाभारतमुत्तमम्' ॥५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वायुप्रोक्तेऽपि तत् प्रोक्तं भारतस्य प्रशंसनम् ।
| verse_lines  = वायुप्रोक्तेऽपि तत् प्रोक्तं भारतस्य प्रशंसनम् ।¦‘कृष्णद्वैपायनं व्यासं विद्धि नारायणं प्रभुम् ।¦को ह्यन्यः पुण्डरीकाक्षान्महाभारतकृद् भवेत्’ ॥५३॥(पद्म पु. १.१.४३-४४; विष्णु पु. ३.४-५; महा. १२.३३४.९(१२.३५६.११))
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं हि सर्वशास्त्रेषु पृथक् पृथगुदीरितम् ।
| verse_lines  = एवं हि सर्वशास्त्रेषु पृथक् पृथगुदीरितम् ।¦उक्तोऽर्थः सर्व एवायं माहात्म्यक्रमपूर्वकः ॥५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भारतेऽपि यथा प्रोक्तो निर्णयोऽयं क्रमेण तु ।
| verse_lines  = भारतेऽपि यथा प्रोक्तो निर्णयोऽयं क्रमेण तु ।¦तथा प्रदर्शयिष्यामस्तद्वाक्यैरेव सर्वशः ॥५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘नारायणं सुरगुरुं जगदेकनाथं भक्तप्रियं सकललोकनमस्कृतं च ।
| verse_lines  = ‘नारायणं सुरगुरुं जगदेकनाथं भक्तप्रियं सकललोकनमस्कृतं च ।¦त्रैगुण्यवर्जितमजं विभुमाद्यमीशं वन्दे भवघ्नममरासुरसिद्धवन्द्यम्’ ॥५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ज्ञानप्रदः स भगवान् कमलाविरिञ्चशर्वादिपूर्वजगतो निखिलाद्वरिष्ठः ।
| verse_lines  = ज्ञानप्रदः स भगवान् कमलाविरिञ्चशर्वादिपूर्वजगतो निखिलाद्वरिष्ठः ।¦भक्त्यैव तुष्यति हरिप्रवणत्वमेव सर्वस्य धर्म इति पूर्वविभागसंस्थः ॥५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निर्दोषकः सृतिविहीन उदारपूर्णसंविद्गुणः प्रथमकृत् सकलात्मशक्तिः ।
| verse_lines  = निर्दोषकः सृतिविहीन उदारपूर्णसंविद्गुणः प्रथमकृत् सकलात्मशक्तिः ।¦मोक्षैकहेतुरसुरूपसुरैश्च मुक्तैर्वन्द्यः स एक इति चोक्तमथोत्तरार्धे ॥५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V59
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नम्यत्वमुक्तमुभयत्र यतस्ततोऽस्य मुक्तैरमुक्तिगगणैश्च विनम्यतोक्ता ।
| verse_lines  = नम्यत्वमुक्तमुभयत्र यतस्ततोऽस्य मुक्तैरमुक्तिगगणैश्च विनम्यतोक्ता ।¦इत्थं हि सर्वगुणपूर्तिरमुष्य विष्णोः प्रस्ताविता प्रथमतः प्रतिजानतैव ॥५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V60
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘कृष्णो यज्ञैरिज्यते सोमपूतैः कृष्णो वीरैरिज्यते विक्रमद्भिः ।
| verse_lines  = ‘कृष्णो यज्ञैरिज्यते सोमपूतैः कृष्णो वीरैरिज्यते विक्रमद्भिः ।¦कृष्णो वन्यैरिज्यते सम्मृशानैः कृष्णो मुक्तैरिज्यते वीतमोहैः’ ॥६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V61
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सृष्टा ब्रह्मादयो देवा निहता येन दानवाः ।
| verse_lines  = सृष्टा ब्रह्मादयो देवा निहता येन दानवाः ।¦तस्मै देवादिदेवाय नमस्ते शार्ङ्गधारिणे ॥६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V62
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्रष्टृत्वं देवानां मुक्तिस्रष्टृत्वमुच्यते नान्यत् ।
| verse_lines  = स्रष्टृत्वं देवानां मुक्तिस्रष्टृत्वमुच्यते नान्यत् ।¦उत्पत्तिर्दैत्यानामपि यस्मात् सम्मिता विशेषोऽयम् ॥६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V63
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ च दैत्यहतिस्तमसि स्थिरा नियतसंस्थितिरेव न चान्यथा ।
| verse_lines  = अथ च दैत्यहतिस्तमसि स्थिरा नियतसंस्थितिरेव न चान्यथा ।¦तनुविभागकृतिः सकलेष्वियं नहि विशेषकृता सुरदैत्यगा ॥६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V64
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तमिममेव सुरासुरसञ्चये हरिकृतं प्रविशेषमुदीक्षितुम् ।
| verse_lines  = तमिममेव सुरासुरसञ्चये हरिकृतं प्रविशेषमुदीक्षितुम् ।¦प्रतिविभज्य च भीमसुयोधनौ स्वपरपक्षभिदा कथिता कथा ॥६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V65
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे ।
| verse_lines  = ‘नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे ।¦यस्य प्रसादाद् वक्ष्यामि नारायणकथामिमाम् ॥६५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V66
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वासुदेवस्तु भगवान् कीर्तितोऽत्र सनातनः ।
| verse_lines  = वासुदेवस्तु भगवान् कीर्तितोऽत्र सनातनः ।¦प्रतिबिम्बमिवाऽदर्शे यं पश्यन्त्यात्मनि स्थितम् ॥६६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V67
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नास्ति नारायणसमं न भूतं न भविष्यति ।
| verse_lines  = नास्ति नारायणसमं न भूतं न भविष्यति ।¦एतेन सत्यवाक्येन सर्वार्थान् साधयाम्यहम्' ॥६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V68
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आद्यन्तयोरित्यवदत् स यस्माद् व्यासात्मको विष्णुरुदारशक्तिः ।
| verse_lines  = आद्यन्तयोरित्यवदत् स यस्माद् व्यासात्मको विष्णुरुदारशक्तिः ।¦तस्मात् समस्ता हरिसद्गुणानां निर्णीयते(तये) भारतगा कथैषा ॥६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V69
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘सत्यं सत्यं पुनः सत्यमुद्धृत्य भुजमुच्यते ।
| verse_lines  = ‘सत्यं सत्यं पुनः सत्यमुद्धृत्य भुजमुच्यते ।¦वेदशास्त्रात् परं नास्ति न दैवं केशवात् परम्’ ॥६९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V70
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘आलोड्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः ।
| verse_lines  = ‘आलोड्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः ।¦इदमेकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा’(अनुषासपर्वणि.१८६.११,गरुडपुाणे आचारकाण्डे.२३०.१) ॥७०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V71
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘स्मर्तव्यः सततं विष्णुर्विस्मर्तव्यो न जातुचित् ।
| verse_lines  = ‘स्मर्तव्यः सततं विष्णुर्विस्मर्तव्यो न जातुचित् ।¦सर्वे विधिनिषेधाः स्युरेतयोरेव किङ्कराः’(पाद्मे.उत्तरखण्डे.७१.१००) ॥७१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V72
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘को हि तं वेदितुं शक्तो यो न स्यात् तद्विधोऽपरः(तद्वधः परः) ।
| verse_lines  = ‘को हि तं वेदितुं शक्तो यो न स्यात् तद्विधोऽपरः(तद्वधः परः) ।¦तद्विधश्चापरो नास्ति तस्मात् तं वेद सः स्वयम् ॥७२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V73
| verse_type  = shloka
| verse_text  = को हि तं वेदितुं शक्तो नारायणमनामयम् ।
| verse_lines  = को हि तं वेदितुं शक्तो नारायणमनामयम् ।¦ऋते सत्यवतीसूनोः कृष्णाद् वा देवकीसुतात् (म.भा.सभा.प.६१.३१) ॥७३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V72
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अप्रमेयोऽनियोज्यश्च स्वयं कामगमो वशी ।
| verse_lines  = अप्रमेयोऽनियोज्यश्च स्वयं कामगमो वशी ।¦मोदत्येष सदा भूतैर्बालः क्रीडनकैरिव ॥७४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V75
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न प्रमातुं महाबाहुः शक्योऽयं मधुसूदनः ।
| verse_lines  = न प्रमातुं महाबाहुः शक्योऽयं मधुसूदनः ।¦परमात् परमेतस्माद् विश्वरूपान्न विद्यते ॥७५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V76
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वसुदेवसुतो नायं नायं गर्भेऽवसत् प्रभुः ।
| verse_lines  = वसुदेवसुतो नायं नायं गर्भेऽवसत् प्रभुः ।¦नायं दशरथाज्जातो न चापि जमदग्नितः ॥७६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V77
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जायते नैव कुत्रापि म्रियते कुत एव तु ।
| verse_lines  = जायते नैव कुत्रापि म्रियते कुत एव तु ।¦न(म) वेध्यो मुह्यते नायं बद्ध्यते नैव केनचित् ।¦कुतो दुःखं स्वतन्त्रस्य नित्यानन्दैकरूपिणः ॥७७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V78
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ईशन्नपि हि देवेशः सर्वस्य जगतो हरिः ।
| verse_lines  = ईशन्नपि हि देवेशः सर्वस्य जगतो हरिः ।¦कर्माणि कुरुते नित्यं कीनाश इव दुर्बलः (म.भा.उद्योग.६७.१४)॥७८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V79
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नाऽत्मानं वेद मुग्धोऽयं दुःखी सीतां च मार्गते ।
| verse_lines  = नाऽत्मानं वेद मुग्धोऽयं दुःखी सीतां च मार्गते ।¦बद्धः शक्रजितेत्यादि लीलैषाऽसुरमोहिनी ॥७९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V80
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मुह्यते शस्त्रपातेन भिन्नत्वग्रुधिरस्रवः ।
| verse_lines  = मुह्यते शस्त्रपातेन भिन्नत्वग्रुधिरस्रवः ।¦अजानन् पृच्छति स्मान्यांस्तनुं त्यक्त्वा दिवं गतः ॥८०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V81
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्याद्यसुरमोहाय दर्शयामास नाट्यवत् ।
| verse_lines  = इत्याद्यसुरमोहाय दर्शयामास नाट्यवत् ।¦अविद्यमानमेवेशः कुहकं तद्विदुः सुराः ॥८१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V82
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रादुर्भावा हरेः सर्वे नैव प्रकृतिदेहिनः ।
| verse_lines  = प्रादुर्भावा हरेः सर्वे नैव प्रकृतिदेहिनः ।¦निर्दोषा गुणसम्पूर्णा दर्शयन्त्यन्यथैव तु ॥८२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V83
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दुष्टानां मोहनार्थाय सतामपि तु(च) कुत्रचित् ।
| verse_lines  = दुष्टानां मोहनार्थाय सतामपि तु(च) कुत्रचित् ।¦यथायोग्यफलप्राप्त्यै लीलैषा परमात्मनः’ ॥८३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V84
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः ।
| verse_lines  = ‘ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः ।¦यज्ज्ञात्वा नेह भूयोऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते’(भ. गी. ७.२) ॥८४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V85
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रळयस्तथा ।
| verse_lines  = ‘अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रळयस्तथा ।¦मत्तः परतरं नान्यत् किञ्चिदस्ति धनञ्जय’(भ. गी. ७.६-७) ॥८५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V86
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम्’(भ. गी. ९.११) ।
| verse_lines  = ‘अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम्’(भ. गी. ९.११) ।¦परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्॥८६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V87
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ।
| verse_lines  = ‘मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ।¦राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहनीं श्रिताः’(भ. गी. ९.१२) ॥८७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V88
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः ।
| verse_lines  = ‘महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः ।¦भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम्’(भ. गी. ९.१३) ॥८८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V89
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘पिताऽसि लोकस्य चराचरस्य त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान् ।
| verse_lines  = ‘पिताऽसि लोकस्य चराचरस्य त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान् ।¦न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभाव’(भ. गी. ११.४३) ॥८९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V90
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।
| verse_lines  = ‘परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।¦यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः’(भ. गी. १४.१) ॥९०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V91
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘ममयोनिर्महद् ब्रह्म तस्मिन् गर्भं दधाम्यहम् ।
| verse_lines  = ‘ममयोनिर्महद् ब्रह्म तस्मिन् गर्भं दधाम्यहम् ।¦सम्भवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत’(भ. गी. १४.३) ॥९१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V92
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।
| verse_lines  = ‘द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।¦क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥९२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V93
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः ।
| verse_lines  = उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः ।¦यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥९३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V94
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यस्मात् क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः ।
| verse_lines  = यस्मात् क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः ।¦अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥९४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V95
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।
| verse_lines  = यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।¦स सर्वविद् भजति मां सर्वभावेन भारत ॥९५॥ (इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।¦सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च॥)
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V96
| verse_type  = shloka
| verse_text  = (इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।
| verse_lines  = (इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।¦सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च॥(भ.गी.१४.२))इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ ।¦एतद् बुद्‍ध्वा बुद्धिमान् स्यात् कृतकृत्यश्च भारत’(भ. गी. १५.१६-२०) ॥९६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V97
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन् दैव आसुर एव च । दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु’(भ. गी. १६.६) ॥९७॥
| verse_lines  = ‘द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन् दैव आसुर एव च । दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु’(भ. गी. १६.६) ॥९७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V98
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्’ ।
| verse_lines  = ‘असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्’ ।¦अपरस्परसम्भूतं किमन्यत्कामहैतुकम्॥(भ. गी. १६.८) ’॥९८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V99
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोल्पबुद्धयः ।
| verse_lines  = एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोल्पबुद्धयः ।¦प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोहिताः॥’ (भ. गी. १६.९)॥९९ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V100
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान् सुखी ।आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया’(भ. गी. १६.१४-१५) ॥१००॥
| verse_lines  = ‘ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान् सुखी ।आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया’(भ. गी. १६.१४-१५) ॥१००॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V101
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः’(भ. गी. १६.१८)।
| verse_lines  = ‘मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः’(भ. गी. १६.१८)।¦‘ तानहं द्विषतः क्रूरान् संसारेषु नराधमान् ।¦क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु’(भ. गी. १६.१९) ॥१०१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V102
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि ।
| verse_lines  = ‘आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि ।¦मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्’(भ. गी. १६.२०) ॥१०२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V103
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते ।
| verse_lines  = ‘सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते ।¦अविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि सात्विकम्’(भ. गी. १८.२०) ॥१०३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V104
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘सर्वगुह्यतमं भूयः शृणु मे परमं वचः ।
| verse_lines  = ‘सर्वगुह्यतमं भूयः शृणु मे परमं वचः ।¦इष्टोऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम्’(भ. गी. १८.६४) ॥१०४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V105
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।
| verse_lines  = ‘मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।¦मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे’(भ. गी. १८.६५) ॥१०५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V106
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘पञ्चरात्रस्य कृत्स्नस्य वक्ता नारायणः स्वयम् ।
| verse_lines  = ‘पञ्चरात्रस्य कृत्स्नस्य वक्ता नारायणः स्वयम् ।¦सर्वेष्वेतेषु राजेन्द्र ज्ञानेष्वेतद् विशिष्यते’(महा. १२.३३७.६३(२५९.६८)) ॥१०६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V107
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘ज्ञानेष्वेतेषु राजेन्द्र साङ्ख्यपाशुपतादिषु ।
| verse_lines  = ‘ज्ञानेष्वेतेषु राजेन्द्र साङ्ख्यपाशुपतादिषु ।¦यथायोगं यथान्यायं निष्ठा नारायणः परः’(महा. १२.३३७.६४ \३५९.६९) ॥१०७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V108
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘पञ्चरात्रविदो मुख्या यथाक्रमपरा नृप ।
| verse_lines  = ‘पञ्चरात्रविदो मुख्या यथाक्रमपरा नृप ।¦एकान्तभावोपगता वासुदेवं विशन्ति ते’(महा. १२.३३७.६७ \३५९.७२)  ॥१०८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V109
| verse_type  = shloka
| verse_text  = \ (जनमेजय उवाच)
| verse_lines  = \ (जनमेजय उवाच)¦‘बहवः पुरुषा ब्रह्मन्नुताहो एक एव तु ।¦को ह्यत्र पुरुषश्रेष्ठस्तं भवान् वक्तुमर्हति’(महा. १२.३३८.१ \३६०.१) ॥१०९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V110
| verse_type  = shloka
| verse_text  = (वैशम्पायन उवाच)‘ नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह ।
| verse_lines  = (वैशम्पायन उवाच)‘ नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह ।¦बहूनां पुरुषाणां हि यथैका योनिरुच्यते ।¦तथा तं पुरुषं विश्वमाख्यास्यामि गुणाधिकम्’(महा. १२.३३८.२\३६०.३ ) ॥११०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V111
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘आह ब्रह्मैतमेवार्थं महादेवाय पृच्छते ।
| verse_lines  = ‘आह ब्रह्मैतमेवार्थं महादेवाय पृच्छते ।¦तस्यैकस्य ममत्वं हि स चैकः पुरुषो विराट्’(महा.१२.३६१.९ ) ॥१११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V112
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘अहं ब्रह्मा चाऽद्य ईशः प्रजानां तस्माज्जातस्त्वं च मत्तः प्रसूतः ।
| verse_lines  = ‘अहं ब्रह्मा चाऽद्य ईशः प्रजानां तस्माज्जातस्त्वं च मत्तः प्रसूतः ।¦मत्तो जगत् स्थावरं जङ्गमं च सर्वे वेदा सरहस्याश्च पुत्र’(महा.१२.३६१.२०-२१ ) ॥११२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V113
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथैव भीमवचनं धर्मजं प्रत्युदीरितम् ।
| verse_lines  = तथैव भीमवचनं धर्मजं प्रत्युदीरितम् ।¦‘ब्रह्मेशानादिभिः सर्वैः समेतैर्यद्गुणांशकः ।¦नावसाययितुं शक्यो व्याचक्षाणैश्च सर्वदा ॥११३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V114
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स एष भगवान् कृष्णो नैव केवलमानुषः ।
| verse_lines  = स एष भगवान् कृष्णो नैव केवलमानुषः ।¦यस्य प्रसादजो ब्रह्मा रुद्रश्च क्रोधसम्भवः’(महा.१२.३५०.१२ ) ॥११४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V115
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वचनं चैव कृष्णस्य ज्येष्ठं कुन्तीसुतं प्रति ।
| verse_lines  = वचनं चैव कृष्णस्य ज्येष्ठं कुन्तीसुतं प्रति ।¦‘रुद्रं समाश्रिता देवा रुद्रो ब्रह्माणमाश्रितः ।¦ब्रह्मा मामाश्रितो नित्यं नाहं (कि)कञ्चिदुपाश्रितः (म.भा.१४.११८.३७)॥११५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V116
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यथाऽऽश्रितानि ज्योतींषि ज्योतिःश्रेष्ठं दिवाकरम् ।
| verse_lines  = यथाऽऽश्रितानि ज्योतींषि ज्योतिःश्रेष्ठं दिवाकरम् ।¦एवं मुक्तगणाः सर्वे वासुदेवमुपाश्रिताः’ ॥११६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V117
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भविष्यत्पर्वगं चापि वचो व्यासस्य सादरम् ।
| verse_lines  = भविष्यत्पर्वगं चापि वचो व्यासस्य सादरम् ।¦‘वासुदेवस्य महिमा भारते निर्णयोदितः ॥११७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V118
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदर्थास्तु कथाः सर्वा नान्यार्थं वैष्णवं यशः ।
| verse_lines  = तदर्थास्तु कथाः सर्वा नान्यार्थं वैष्णवं यशः ।¦तत्प्रतीपं तु यद् दृश्येन्न तन्मम मनीषितम् ॥११८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V119
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भाषास्तु त्रिविधास्तत्र मया वै सम्प्रदर्शिताः ।
| verse_lines  = भाषास्तु त्रिविधास्तत्र मया वै सम्प्रदर्शिताः ।¦उक्तो यो महिमा विष्णोः स तूक्तो हि समाधिना ॥११९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V120
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शैवदर्शनमालम्ब्य क्‍वचिच्छैवी कथोदिता ।
| verse_lines  = शैवदर्शनमालम्ब्य क्‍वचिच्छैवी कथोदिता ।¦समाधिभाषयोक्तं यत् तत् सर्वं ग्राह्यमेव हि ॥१२०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V121
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अविरुद्धं समाधेस्तु दर्शनोक्तं च गृह्यते ।
| verse_lines  = अविरुद्धं समाधेस्तु दर्शनोक्तं च गृह्यते ।¦आद्यन्तयोर्विरुद्धं यद् दर्शनं तदुदाहृतम् ॥१२१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V122
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दर्शनान्तरसिद्धं च गुह्यभाषाऽन्यथा भवेत् ।
| verse_lines  = दर्शनान्तरसिद्धं च गुह्यभाषाऽन्यथा भवेत् ।¦तस्माद् विष्णोर्हि महिमा भारतोक्तो यथार्थतः ॥१२२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V123
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्याङ्गं प्रथमं वायुः प्रादुर्भावत्रयान्वितः ।
| verse_lines  = तस्याङ्गं प्रथमं वायुः प्रादुर्भावत्रयान्वितः ।¦प्रथमो हनुमान् नाम द्वितीयो भीम एव च ।¦पूर्णप्रज्ञस्तृतीयस्तु भगवत्कार्यसाधकः ॥१२३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V124
| verse_type  = shloka
| verse_text  = त्रेताद्येषु युगेष्वेष सम्भूतः केशवाज्ञया ।
| verse_lines  = त्रेताद्येषु युगेष्वेष सम्भूतः केशवाज्ञया ।¦एकैकशस्त्रिषु पृथग् द्वितीयाङ्गं सरस्वती ॥१२४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V125
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शंरूपे तु रतेर्वायौ श्रीरित्येव च कीर्त्यते ।
| verse_lines  = शंरूपे तु रतेर्वायौ श्रीरित्येव च कीर्त्यते ।¦सैव च द्रौपदी नाम काळी चन्द्रेति चोच्यते ॥१२५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V126
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तृतीयाङ्गं हरेः शेषः प्रादुर्भावसमन्वितः ।
| verse_lines  = तृतीयाङ्गं हरेः शेषः प्रादुर्भावसमन्वितः ।¦प्रादुर्भावा नरश्चैव लक्ष्मणो बल एव च ॥१२६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V127
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रुद्रात्मकत्वाच्छेषस्य शुको द्रौणिश्च तत्तनू ।
| verse_lines  = रुद्रात्मकत्वाच्छेषस्य शुको द्रौणिश्च तत्तनू ।¦इन्द्रे नरांशसम्पत्त्या पार्थोऽपीषत् तदात्मकः ॥१२७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V128
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रद्युम्नाद्यास्ततो विष्णोरङ्गभूताः क्रमेण तु ।
| verse_lines  = प्रद्युम्नाद्यास्ततो विष्णोरङ्गभूताः क्रमेण तु ।¦चरितं वैष्णवानां (च)तद् विष्णूद्रेकाय कथ्यते’ ॥१२८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V129
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथा भागवतेऽप्युक्तं हनूमद्वचनं परम् ।
| verse_lines  = तथा भागवतेऽप्युक्तं हनूमद्वचनं परम् ।¦‘मर्त्यावतारस्त्विह मर्त्यशिक्षणं रक्षोवधायैव न केवलं विभोः ।¦कुतोऽन्यथा स्यू(स्य हि स्यू) रमतः स्व आत्मन् सीताकृतानि व्यसनानीश्वरस्य ॥१२९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V130
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न वै स आत्माऽऽत्मवतामधीश्वरो भुङ्क्ते हि दुःखं भगवान् वासुदेवः ।
| verse_lines  = न वै स आत्माऽऽत्मवतामधीश्वरो भुङ्क्ते हि दुःखं भगवान् वासुदेवः ।¦न स्त्रीकृतं कश्मलमश्नुवीत न लक्ष्मणं चापि जहाति कर्हिचित्’(भा.पु. ५.१९.५-६) ॥१३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V131
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यत्पादपङ्कजपरागनिषेवकाणां दुःखानि सर्वाणि लयं प्रयान्ति ।
| verse_lines  = यत्पादपङ्कजपरागनिषेवकाणां दुःखानि सर्वाणि लयं प्रयान्ति ।¦स ब्रह्मवन्द्यचरणो जनमोहनाय स्त्रीसङ्गिनामिति रतिं प्रथयंश्चचार ॥१३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V132
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘क्‍वचिच्छिवं क्‍वचिदृषीन् क्‍वचिद् देवान् क्‍वचिन्नरान् ।
| verse_lines  = ‘क्‍वचिच्छिवं क्‍वचिदृषीन् क्‍वचिद् देवान् क्‍वचिन्नरान् ।¦नमत्यर्चयति स्तौति वरानर्थयतेऽपि च ॥१३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V133
| verse_type  = shloka
| verse_text  = लिङ्गं प्रतिष्ठापयति वृणोत्यसुरतो वरान् ।
| verse_lines  = लिङ्गं प्रतिष्ठापयति वृणोत्यसुरतो वरान् ।¦सर्वेश्वरः स्वतन्त्रोऽपि सर्वशक्तिश्च सर्वदा ।¦सर्वज्ञोऽपि विमोहाय जनानां पुरुषोत्तमः’ ॥१३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V134
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्माद् यो महिमा विष्णोः सर्वशास्त्रोदितः स हि ।
| verse_lines  = तस्माद् यो महिमा विष्णोः सर्वशास्त्रोदितः स हि ।¦नान्यदित्येष शास्त्राणां निर्णयः समुदाहृतः॥१३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V135
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भारतार्थस्त्रिधा प्रोक्तः स्वयं भगवतैव हि ।
| verse_lines  = भारतार्थस्त्रिधा प्रोक्तः स्वयं भगवतैव हि ।¦‘मन्वादि केचिद् ब्रुवते ह्यास्तीकादि तथा परे ।¦तथोपरिचराद्यन्ये भारतं परिचक्षते’(महा. १.१.५०) ॥१३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V136
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘सकृष्णान् पाण्डवान् गृह्य योऽयमर्थः प्रवर्तते ।
| verse_lines  = ‘सकृष्णान् पाण्डवान् गृह्य योऽयमर्थः प्रवर्तते ।¦प्रातिलोम्यादिवैचित्र्यात् तमास्तीकं प्रचक्षते ॥१३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V137
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धर्मो भक्त्यादिदशकः श्रुतादिः शीलवैनयौ ।
| verse_lines  = धर्मो भक्त्यादिदशकः श्रुतादिः शीलवैनयौ ।¦सब्रह्मकास्तु ते यत्र मन्वादिं तं विदुर्बुधाः ॥१३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V138
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नारायणस्य नामानि सर्वाणि वचनानि तु ।
| verse_lines  = नारायणस्य नामानि सर्वाणि वचनानि तु ।¦तत्सामर्थ्याभिधायीनि तमौपरिचरं विदुः ॥१३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V139
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भक्तिर्ज्ञानं सवैराग्यं प्रज्ञा मेधा धृतिः स्थितिः ।
| verse_lines  = भक्तिर्ज्ञानं सवैराग्यं प्रज्ञा मेधा धृतिः स्थितिः ।¦योगः प्राणो बलं चैव वृकोदर इति स्मृतः ॥१३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V140
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एतद्दशात्मको वायुस्तस्माद् भीमस्तदात्मकः ।
| verse_lines  = एतद्दशात्मको वायुस्तस्माद् भीमस्तदात्मकः ।¦सर्वविद्या द्रौपदी तु यस्मात् सैव सरस्वती ॥१३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V141
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अज्ञानादिस्वरूपस्तु कलिर्दुर्योधनः स्मृतः ।
| verse_lines  = अज्ञानादिस्वरूपस्तु कलिर्दुर्योधनः स्मृतः ।¦विपरीतं तु यज्ज्ञानं दुःशासन इतीरितः ॥१४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V142
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नास्तिक्यं शकुनिर्नाम सर्वदोषात्मकाः परे ।
| verse_lines  = नास्तिक्यं शकुनिर्नाम सर्वदोषात्मकाः परे ।¦धार्तराष्ट्रास्त्वहङ्कारो द्रौणी रुद्रात्मको यतः ॥१४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V143
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रोणाद्या इन्द्रियाण्येव पापान्यन्ये तु सैनिकाः ।
| verse_lines  = द्रोणाद्या इन्द्रियाण्येव पापान्यन्ये तु सैनिकाः ।¦पाण्डवेयाश्च पुण्यानि तेषां विष्णुर्नियोजकः ॥१४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V144
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवमध्यात्मनिष्ठं हि भारतं सर्वमुच्यते ।
| verse_lines  = एवमध्यात्मनिष्ठं हि भारतं सर्वमुच्यते ।¦दुर्विज्ञेयमतः सर्वैर्भारतं तु सुरैरपि ॥१४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V145
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वयं व्यासो हि तद् वेद ब्रह्मा वा तत्प्रसादतः ।
| verse_lines  = स्वयं व्यासो हि तद् वेद ब्रह्मा वा तत्प्रसादतः ।¦तथाऽपि विष्णुपरता भारते सारसङ्ग्रहः’ ॥१४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V146
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्यादिव्यासवाक्यैस्तु विष्णूत्कर्षोऽवगम्यते ।
| verse_lines  = इत्यादिव्यासवाक्यैस्तु विष्णूत्कर्षोऽवगम्यते ।¦वाय्वादीनां क्रमश्चैव तद्वाक्यैरेव चिन्त्यते ॥१४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V147
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘वायुर्हि ब्रह्मतामेति तस्माद् ब्रह्मैव स स्मृतः ।
| verse_lines  = ‘वायुर्हि ब्रह्मतामेति तस्माद् ब्रह्मैव स स्मृतः ।¦न ब्रह्मसदृशः कश्चिच्छिवादिषु कथञ्चन’ ॥१४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V148
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘ज्ञाने विरागे हरिभक्तिभावे धृतिस्थितिप्राणबलेषु योगे ।
| verse_lines  = ‘ज्ञाने विरागे हरिभक्तिभावे धृतिस्थितिप्राणबलेषु योगे ।¦बुद्धौ च नान्यो हनुमत्समानः पुमान् कदाचित् क्‍व च कश्चनैव’ ॥१४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V149
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘बळित्था तद् वपुषे धायि दर्शतं देवस्य भर्गः सहसो यतो जनि ।
| verse_lines  = ‘बळित्था तद् वपुषे धायि दर्शतं देवस्य भर्गः सहसो यतो जनि ।¦यदीमुप ह्वरते साधते मतिर्ऋतस्य धेना अनयन्त सस्रुतः ॥१४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V150
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पृक्षो वपुः पितुमान् नित्य आ शये द्वितीयमा सप्तशिवासु मातृषु ।
| verse_lines  = पृक्षो वपुः पितुमान् नित्य आ शये द्वितीयमा सप्तशिवासु मातृषु ।¦तृतीयमस्य वृषभस्य दोहसे दशप्रमतिं जनयन्त योषणः ॥१५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V151
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निर्यदीं बुध्नान्महिषस्य वर्पस ईशानासः शवसा क्रन्त सूरयः ।
| verse_lines  = निर्यदीं बुध्नान्महिषस्य वर्पस ईशानासः शवसा क्रन्त सूरयः ।¦यदीमनु प्रदिवो मध्व आधवे गुहा सन्तम् मातरिश्वा मथायति ॥१५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V152
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्र यत्पितुः परमान्नीयते पर्या पृक्षुधो वीरुधो दंसु रोहति ।
| verse_lines  = प्र यत्पितुः परमान्नीयते पर्या पृक्षुधो वीरुधो दंसु रोहति ।¦उभा यदस्य जनुषं यदिन्वत आदिद् यविष्ठो अभवद् घृणा शुचिः ॥१५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V153
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आदिन् मात्रॄराविशद्यास्वा शुचिरहिंस्यमान उर्विया वि वावृधे ।
| verse_lines  = आदिन् मात्रॄराविशद्यास्वा शुचिरहिंस्यमान उर्विया वि वावृधे ।¦अनु यत्पूर्वा अरुहत् सनाजुवो नि नव्यसीष्ववरासु धावते’(ऋग्वेद १.१४१.१-५) ॥१५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V154
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘अश्वमेधः क्रतुश्रेष्ठो ज्योतिःश्रेष्ठो दिवाकरः ।
| verse_lines  = ‘अश्वमेधः क्रतुश्रेष्ठो ज्योतिःश्रेष्ठो दिवाकरः ।¦ब्राह्मणो द्विपदां श्रेष्ठो देवश्रेष्ठस्तु मारुतः’(म.भा.१.१२९.४६) ॥१५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V155
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘बलमिन्द्रस्य गिरिशो गिरिशस्य बलं मरुत् ।
| verse_lines  = ‘बलमिन्द्रस्य गिरिशो गिरिशस्य बलं मरुत् ।¦बलं तस्य हरिः साक्षान्न हरेर्बलमन्यतः’ ॥१५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V156
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘वायुर्भीमो भीमनादो महौजाः सर्वेषां च प्राणिनां प्राणभूतः ।
| verse_lines  = ‘वायुर्भीमो भीमनादो महौजाः सर्वेषां च प्राणिनां प्राणभूतः ।¦अनावृत्तिर्देहिनां देहपाते तस्माद् वायुर्देवदेवो विशिष्टः’(म.भा.१२.२६४.४१) ॥१५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V157
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘तत्त्वज्ञाने विष्णुभक्तौ धैर्ये स्थैर्ये पराक्रमे ।
| verse_lines  = ‘तत्त्वज्ञाने विष्णुभक्तौ धैर्ये स्थैर्ये पराक्रमे ।¦वेगे च लाघवे चैव प्रलापस्य च वर्जने ॥१५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V158
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीमसेनसमो नास्ति सेनयोरुभयोरपि ।
| verse_lines  = भीमसेनसमो नास्ति सेनयोरुभयोरपि ।¦पाण्डित्ये च पटुत्वे च शूरत्वे च बलेऽपि च’ ॥१५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V159
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथा युधिष्ठिरेणापि भीमं प्रति समीरितम् ।
| verse_lines  = तथा युधिष्ठिरेणापि भीमं प्रति समीरितम् ।¦‘ धर्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षश्चैव यशो ध्रुवम् ।¦त्वय्यायत्तमिदं सर्वं सर्वलोकस्य भारत’ ॥१५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V160
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विराटपर्वगं चापि वचो दुर्योधनस्य हि ।
| verse_lines  = विराटपर्वगं चापि वचो दुर्योधनस्य हि ।¦‘वीराणां शास्त्रविदुषां कृतिनां तत्त्वनिर्णये ।¦सत्त्वे बाहुबले धैर्ये प्राणे शारीरसम्भवे’(म.भा.४.३२.१६) ॥१६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V161
| verse_type  = shloka
| verse_text  = साम्प्रतं मानुषे लोके सदैत्यनरराक्षसे ।
| verse_lines  = साम्प्रतं मानुषे लोके सदैत्यनरराक्षसे ।¦चत्वारः प्राणिनां श्रेष्ठाः सम्पूर्णबलपौरुषाः(म.भा.४.३२.१७) ॥१६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V162
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीमश्च बलभद्रश्च मद्रराजश्च वीर्यवान् ।
| verse_lines  = भीमश्च बलभद्रश्च मद्रराजश्च वीर्यवान् ।¦चतुर्थः कीचकस्तेषां पञ्चमं नानुशुश्रुमः ॥(म.भा.४.३२.१८)¦अन्योन्यानन्तरबलाः क्रमादेव प्रकीर्तिताः’(म.भा.४.३२.१९) ॥१६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V163
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वचनं वासुदेवस्य तथोद्योगगतं परम् ।
| verse_lines  = वचनं वासुदेवस्य तथोद्योगगतं परम् ।¦‘यत् किञ्चाऽऽत्मनि कल्याणं सम्भावयसि पाण्डव ।¦सहस्रगुणमप्येतत् त्वयि सम्भावयाम्यहम्(म.भा.५.७६.३) ॥१६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V164
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यादृशे च कुले जातः सर्वराजाभिपूजिते ।
| verse_lines  = यादृशे च कुले जातः सर्वराजाभिपूजिते ।¦यादृशानि च कर्माणि भीम त्वमसि तादृशः’(महा. ५.७६.४) ॥१६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V165
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘अस्मिन् युद्धे भीमसेन त्वयि भारः समाहितः ।
| verse_lines  = ‘अस्मिन् युद्धे भीमसेन त्वयि भारः समाहितः ।¦धूरर्जुनेन वोढव्या वोढव्य इतरो जनः’ (महा. ५.७६.१८ )॥१६५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V166
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उक्तं पुराणे ब्रह्माण्डे ब्रह्मणा नारदाय च ।
| verse_lines  = उक्तं पुराणे ब्रह्माण्डे ब्रह्मणा नारदाय च ।¦‘यस्याः प्रसादात् परमं विदन्ति शेषः सुपर्णो गिरिशः सुरेन्द्रः ।¦माता च यैषां प्रथमैव भारती सा द्रौपदी नाम बभूव भूमौ ॥१६६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V167
| verse_type  = shloka
| verse_text  = या मारुताद् गर्भमधत्त पूर्वं शेषं सुपर्णं गिरीशं सुरेन्द्रम् ।
| verse_lines  = या मारुताद् गर्भमधत्त पूर्वं शेषं सुपर्णं गिरीशं सुरेन्द्रम् ।¦चतुर्मुखाभांश्चतुरः कुमारान् सा द्रौपदी नाम बभूव भूमौ’ ॥१६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V168
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘यस्याधिको बले नास्ति भीमसेनमृते(भीममेकमृते) क्‍वचित् ।
| verse_lines  = ‘यस्याधिको बले नास्ति भीमसेनमृते(भीममेकमृते) क्‍वचित् ।¦न विज्ञाने न च ज्ञान एष रामः स लाङ्गली’ ॥१६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V169
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘यस्य न प्रतियोद्धाऽस्ति भीमेमेकमृते क्‍वचित् ।
| verse_lines  = ‘यस्य न प्रतियोद्धाऽस्ति भीमेमेकमृते क्‍वचित् ।¦अन्विष्यापि त्रिलोकेषु स एष मुसलायुधः’ ॥१६९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V170
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथा युधिष्ठिरेणैव भीमाय समुदीरितम् ।
| verse_lines  = तथा युधिष्ठिरेणैव भीमाय समुदीरितम् ।¦‘अनुज्ञातो रौहिणेयात् त्वया चैवापराजित । सर्वविद्यासु बीभत्सुः कृष्णेन च महात्मना ॥१७०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V171
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अन्वेष रौहिणेयं च त्वां च भीमापराजितम् ।
| verse_lines  = अन्वेष रौहिणेयं च त्वां च भीमापराजितम् ।¦वीर्ये शौर्येऽपि वा नान्यस्तृतीयः फल्गुनादृते’ ॥१७१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V172
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथैव द्रौपदीवाक्यं वासुदेवं प्रतीरितम् ।
| verse_lines  = तथैव द्रौपदीवाक्यं वासुदेवं प्रतीरितम् ।¦‘अधिज्यमपि यत् कर्तुं शक्यते नैव गाण्डिवम् ।¦अन्यत्र भीमपार्थाभ्यां भवतश्च जनार्दन’ ॥१७२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V173
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथैवान्यत्र वचनं कृष्णद्वैपायनेरितम् ।
| verse_lines  = तथैवान्यत्र वचनं कृष्णद्वैपायनेरितम् ।¦‘द्वावेव पुरुषौ लोके वासुदेवादनन्तरौ ।¦भीमस्तु प्रथमस्तत्र द्वितीयो द्रौणिरेव च ॥१६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V174
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अक्षयाविषुधी दिव्ये ध्वजो वानरलक्षणः ।
| verse_lines  = अक्षयाविषुधी दिव्ये ध्वजो वानरलक्षणः ।¦गाण्डीवं धनुषां श्रेष्ठं तेन द्रौणेर्वरोऽर्जुनः’ ॥१७४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V175
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्याद्यनन्तवाक्यानि सन्त्येवार्थे विवक्षिते ।
| verse_lines  = इत्याद्यनन्तवाक्यानि सन्त्येवार्थे विवक्षिते ।¦कानिचिद् दर्शितान्यत्र दिङ्मात्रप्रतिपत्तये ॥१७५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V176
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मादुक्तक्रमेणैव पुरुषोत्तमता हरेः ।
| verse_lines  = तस्मादुक्तक्रमेणैव पुरुषोत्तमता हरेः ।¦अनौपचारिकी सिद्धा ब्रह्मता च विनिर्णयात् ॥१७६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V177
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पूर्णप्रज्ञकृतेयं सङ्क्षेपादुद्धृतिः सुवाक्यानाम् । श्रीमद्भारतगानां विष्णोः पूर्णत्वनिर्णयायैव ॥१७७॥
| verse_lines  = पूर्णप्रज्ञकृतेयं सङ्क्षेपादुद्धृतिः सुवाक्यानाम् । श्रीमद्भारतगानां विष्णोः पूर्णत्वनिर्णयायैव ॥१७७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C02
| verse_id    = MBTN_C02_S01_V178
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स प्रीयतां परतमः परमादनन्तः सन्तारकः सततसंसृतिदुस्तरार्णात् । यत्पादपद्ममकरन्दजुषो हि पार्थाः स्वाराज्यमापुरुभयत्र सदा विनोदात् ॥१७८॥
| verse_lines  = स प्रीयतां परतमः परमादनन्तः सन्तारकः सततसंसृतिदुस्तरार्णात् । यत्पादपद्ममकरन्दजुषो हि पार्थाः स्वाराज्यमापुरुभयत्र सदा विनोदात् ॥१७८॥
}}
<span id="gr-C3" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="तृतीयोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C3" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="तृतीयोऽध्यायः"></span>
== तृतीयोऽध्यायः ==
== तृतीयोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ जयत्यजोऽखण्डगुणोरुमण्डलः सदोदितो ज्ञानमरीचिमाली ।</span><span class="shloka-line">स्वभक्तहार्दोच्चतमोनिहन्ता व्यासावतारो हरिरात्मभास्करः ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जयत्यजोऽक्षीणसुखात्मबिम्बः स्वैश्वर्यकान्तिप्रततः सदोदितः ।</span><span class="shloka-line">स्वभक्तसन्तापदुरिष्टहन्ता रामावतारो हरिरीशचन्द्रमाः ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जयत्यसङ्ख्योरुबलाम्बुपूरो गुणोच्चरत्नाकर आत्मवैभवः ।</span><span class="shloka-line">सदा सदात्मज्ञनदीभिराप्यः कृष्णावतारो हरिरेकसागरः ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C03
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।</span><span class="shloka-line">देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरये’ ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जयो नामेतिहासोऽयं कृष्णद्वैपायनेरितः ।</span><span class="shloka-line">वायुर्नरोत्तमो नाम देवीति श्रीरुदीरिता ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नारायणो व्यास इति वाच्यवक्तृस्वरूपकः ।</span><span class="shloka-line">एकः स भगवानुक्तः साधकेशो नरोत्तमः ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = औं ॥ जयत्यजोऽखण्डगुणोरुमण्डलः सदोदितो ज्ञानमरीचिमाली ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उपसाधको नरश्चोक्तो देवी भाग्यात्मिका नृणाम् ।</span><span class="shloka-line">सरस्वती वाक्यरूपा तस्मान्नम्या हि तेऽखिलाः ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = औं ॥ जयत्यजोऽखण्डगुणोरुमण्डलः सदोदितो ज्ञानमरीचिमाली ।¦स्वभक्तहार्दोच्चतमोनिहन्ता व्यासावतारो हरिरात्मभास्करः ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णौ सत्या भीमपार्थौ कृष्णेत्युक्ता हि भारते ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वस्य निर्णयसुवाक्यसमुद्धृती तु स्वाध्याययोर्हरिपदस्मरणेन कृत्वा ।</span><span class="shloka-line">आनन्दतीर्थवरनामवती तृतीया (भौ) भैमी तनुर्मरुत आह कथाः परस्य ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">व्यूढश्चतुर्धा भगवान् स एको मायां श्रियं सृष्टिविधित्सयाऽऽर ।</span><span class="shloka-line">रूपेण पूर्वेण स वासुदेवनाम्ना विरिञ्चं सुषुवे च साऽतः ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सङ्कर्षणाच्चापि जयातनूजो बभूव साक्षाद्बलसंविदात्मा ।</span><span class="shloka-line">वायुर्य एवाथ विरिञ्चनामा भविष्य आद्यो न परस्ततो हि ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C03
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सूत्रं स वायुः पुरुषो विरिञ्चः प्रद्युम्नतश्चाथ कृतौ स्त्रियौ द्वे ।</span><span class="shloka-line">प्रजज्ञतुर्यमळे तत्र पूर्वा प्रधानसञ्ज्ञा प्रकृतिर्जनित्री ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रद्धा द्वितीयाऽथ तयोश्च योगो बभूव पुंसैव च सूत्रनाम्ना ।</span><span class="shloka-line">हरेर्नियोगादथ सम्प्रसूतौ शेषः सुपर्णश्च तयोः सहैव ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शेषस्तयोरेव हि जीवनामा कालात्मकः सोऽथ सुपर्ण आसीत् ।</span><span class="shloka-line">तौ वाहनं शयनं चैव विष्णोः काला जयाद्याश्च तत प्रसूताः ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = जयत्यजोऽक्षीणसुखात्मबिम्बः स्वैश्वर्यकान्तिप्रततः सदोदितः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">काला जयाद्या अपि विष्णुपार्षदा यस्मादण्डात् परतः सम्प्रसूताः ।</span><span class="shloka-line">नीचाः सुरेभ्यस्तत एव तेऽखिला विष्वक्सेनो वायुजः खेन तुल्यः ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = जयत्यजोऽक्षीणसुखात्मबिम्बः स्वैश्वर्यकान्तिप्रततः सदोदितः ।¦स्वभक्तसन्तापदुरिष्टहन्ता रामावतारो हरिरीशचन्द्रमाः ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">व्यूहात्तृतीयात्पुनरेव विष्णोर्देवांश्चतुर्वर्णगतान् समस्तान् ।</span><span class="shloka-line">सङ्गृह्य बीजात्मतयाऽनिरुद्धो न्यधत्त शान्त्यां त्रिगुणात्मिकायाम् ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो महत्तत्त्वतनुर्विरिञ्चः स्थूलात्मनैवाजनि वाक् च देवी ।</span><span class="shloka-line">तस्यामहङ्कारतनुं स रुद्रं ससर्ज बुद्धिं च तदर्द्धदेहाम् ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बुद्ध्यामुमायां स शिवस्त्रिरूपो मनश्च वैकारिकदेवसङ्घान् ।</span><span class="shloka-line">दशेन्द्रियाण्येव च तैजसानि क्रमेण खादीन् विषयैश्च सार्द्धम् ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुंसः प्रकृत्यां च पुनर्विरिञ्चाच्छिवोऽथ तस्मादखिलाः सुरेशाः ।</span><span class="shloka-line">जाताः सशक्राः पुनरेव सूत्राच्छ्रद्धा सुतानाप सुरप्रवीरान् ।</span><span class="shloka-line">शेषं शिवं चेन्द्रमथेन्द्रतश्च सर्वे सुरा यज्ञगणाश्च जाताः ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C03
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुनश्च माया त्रिविधा बभूव सत्त्वादिरूपैरथ वासुदेवात् ।</span><span class="shloka-line">सत्त्वात्मिकायां स बभूव तस्मात् स विष्णुनामैव निरन्तरोऽपि ।</span><span class="shloka-line">रजस्तनौ चैव विरिञ्च आसीत् तमस्तनौ शर्व इति त्रयोऽस्मात् ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एते हि देवाः पुनरण्डसृष्टावशक्नुवन्तो हरिमेत्य तुष्टुवुः ।</span><span class="shloka-line">त्वन्नो जगच्चित्रविचित्रसर्गनिस्सीमशक्तिः कुरु सन्निकेतम् ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इति स्तुतस्तैः पुरुषोत्तमोऽसौ स विष्णुनामा श्रियमाप सृष्टये ।</span><span class="shloka-line">सुषाव सैवाण्डमधोक्षजस्य शुष्मं हिरण्यात्मकमम्बुमध्ये ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = जयत्यसङ्ख्योरुबलाम्बुपूरो गुणोच्चरत्नाकर आत्मवैभवः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मिन् प्रविष्टा हरिणैव सार्द्धं सर्वे सुरास्तस्य बभूव नाभेः ।</span><span class="shloka-line">लोकात्मकं पद्मममुष्य मध्ये पुनर्विरिञ्चोऽजनि सद्गुणात्मा ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = जयत्यसङ्ख्योरुबलाम्बुपूरो गुणोच्चरत्नाकर आत्मवैभवः ।¦सदा सदात्मज्ञनदीभिराप्यः कृष्णावतारो हरिरेकसागरः ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मात् पुनः सर्वसुराः प्रसूतास्ते जायमाना अपि निर्णयाय ।</span><span class="shloka-line">निस्सृत्य कायादुत पद्मयोनेः सम्प्राविशन् क्रमशो मारुतान्ताः ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पपात वायोर्गमनाच्छरीरं तस्यैव चावेशत उत्थितं पुनः ।</span><span class="shloka-line">तस्मात् स एको विबुधप्रधान इत्याश्रिता देवगणास्तमेव । ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हरेर्विरिञ्चस्य च मध्यसंस्थितेस्तदन्यदेवाधिपतिः स मारुतः ।</span><span class="shloka-line">ततो विरिञ्चो भुवनानि सप्त ससप्तकान्याशु चकार सोऽब्जात् ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्माच्च देवा ऋषयः पुनश्च वैकारिकाद्याः सशिवा बभूवुः ॥ २७ ॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C03
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अग्रे शिवोऽहं भव एव बुद्धेरुमा मनोजौ सह शक्रकामौ ।</span><span class="shloka-line">गुरुर्मनुर्दक्ष उतानिरुद्धः सहैव (पश्चान्) शच्या मनसः प्रसूताः ॥ २८ ॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">चक्षुःश्रुतिभ्यां स्पर्शात्सहैव रविः शशी धर्म इमे प्रसूताः ।</span><span class="shloka-line">जिह्वाभवो वारिपतिर्नसोश्च नासत्यदस्रौ क्रमशः प्रसूताः ।</span><span class="shloka-line">ततः सनाद्याश्च मरीचिमुख्या देवाश्च सर्वे क्रमशः प्रसूताः ॥ २९ ॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततोऽसुराद्या ऋषयो मनुष्या जगद्विचित्रं च विरिञ्चतोऽभूत् ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = ‘नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उक्तक्रमात् पूर्वभवस्तु यो यः श्रेष्ठः स स ह्यासुरकानृते च ।</span><span class="shloka-line">पूर्वश्च (पूर्वस्तु) पश्चात् पुनरेव जातो नाश्रेष्ठतामेति कथञ्चिदस्य ।</span><span class="shloka-line">गुणास्तु कालात् पितृमातृदोषात् स्वकर्मतो वाऽभिभवं प्रयान्ति ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = ‘नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।¦देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरये’ ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">लयो भवेद् व्युत्क्रमतो हि तेषां ततो हरिः प्रलये श्रीसहायः ।</span><span class="shloka-line">शेते निजानन्दममन्दसान्द्रसन्दोहमेकोऽनुभवन्ननन्तः ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनन्तशीर्षास्यकरोरुपादः सोऽनन्तमूर्तिः स्वगुणाननन्तान् ।</span><span class="shloka-line">अनन्तशक्तिः परिपूर्णभोगो भुञ्जन्नजस्रं निजरूप आस्ते ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं पुनः सृजते सर्वमेतदनाद्यनन्तो हि जगत्प्रवाहः ।</span><span class="shloka-line">नित्या हि (श्च) जीवाः प्रकृतिश्च नित्या कालश्च नित्यः किमु देवदेवः ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथा समुद्रात् सरितः प्रजाताः पुनस्तमेव प्रविशन्ति शश्वत् ।</span><span class="shloka-line">एवं हरेर्नित्यजगत्प्रवाहस्तमेव चासौ प्रविशत्यजस्रम् ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C03
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं विदुर्ये परमामनन्तामजस्य शक्तिं पुरुषोत्तमस्य ।</span><span class="shloka-line">तस्य प्रसादादथ दग्धदोषास्तमाप्नुवन्त्याशु परं सुरेशम् ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देवानिमान् मुक्तसमस्तदोषान् स्वसन्निधाने विनिवेश्य देवः ।</span><span class="shloka-line">पुनस्तदन्यानधिकारयोग्यांस्तत्तद्गणानेव पदे नियुङ्क्ते ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुनश्च मारीचत एव देवाः जाता आदित्यामसुराश्च दित्याम् ।</span><span class="shloka-line">गावो मृगाः पक्ष्युरगादिसत्त्वा दाक्षायणीष्वेव समस्तशोऽपि ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = जयो नामेतिहासोऽयं कृष्णद्वैपायनेरितः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः स मग्नामलयो लयोदधौ महीं विलोक्याशु हरिर्वराहः ।</span><span class="shloka-line">भूत्वा विरिञ्चार्थमिमां सशैलामुद्धृत्य वारामुपरि न्यधात् स्थिरम् ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = जयो नामेतिहासोऽयं कृष्णद्वैपायनेरितः ।¦वायुर्नरोत्तमो नाम देवीति श्रीरुदीरिता ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाब्जनाभप्रतिहारपालौ शापात् त्रिशो भूमितले प्रजातौ ।</span><span class="shloka-line">दित्यां हिरण्यावथ राक्षसौ च पैतृष्वसेयौ च हरेः परस्तात् ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(हतो) ततो हिरण्याक्ष उदारविक्रमो दितेः सुतो योऽवरजः सुरार्थे ।</span><span class="shloka-line">धात्रार्थितेनैव वराहरूपिणा धरोद्धृतौ पूर्वहतोऽब्जजोद्भवः ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथो विधातुर्मुखतो विनिःसृतान् वेदान् हयास्यो जगृहेऽसुरेन्द्रः ।</span><span class="shloka-line">निहत्य तं मत्स्यवपुर्जुगोप मनुं मुनींस्तांश्च ददौ विधातुः ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मन्वन्तरप्रलये मत्स्यरूपो विद्यामदान्मनवे देवदेवः ।</span><span class="shloka-line">वैवस्वतायोत्तमसंविदात्मा विष्णोः स्वरूपप्रतिपत्तिरूपाम् ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C03
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथो दितेर्ज्येष्ठसुतेन शश्वत् प्रपीडिता ब्रह्मवरात् सुरेशाः ।</span><span class="shloka-line">हरिं विरिञ्चेन सहोपजग्मुर्दौरात्म्यमस्यापि शशंसुरस्मै ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अभिष्टुतस्तैर्हरिरुग्रवीर्यो नृसिंहरूपेण स आविरासीत् ।</span><span class="shloka-line">हत्वा हिरण्यं च सुताय तस्य दत्वाऽभयं देवगणानतोषयत् ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुरासुराणामुदधिं विमथ्नतां दधार पृष्ठेन गिरिं स मन्दरम् ।</span><span class="shloka-line">वरप्रदानादपरैरधार्यं हरस्य कूर्मो बृहदण्डवोढा ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = नारायणो व्यास इति वाच्यवक्तृस्वरूपकः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वरादजेयत्वमवाप दैत्यराट् चतुर्मुखस्यैव बलिर्यदा तदा ।</span><span class="shloka-line">अजायतेन्द्रावरजोऽदितेः सुतो महानजोऽप्यब्जभवादिसंस्तुतः ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = नारायणो व्यास इति वाच्यवक्तृस्वरूपकः ।¦एकः स भगवानुक्तः साधकेशो नरोत्तमः ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘स वामनात्माऽसुरभूभृतोऽध्वरं जगाम गां सन्नमयन् पदे पदे ।</span><span class="shloka-line">जहार चास्माच्छलतस्त्रिविष्टपं त्रिभिः क्रमैस्तच्च ददौ निजाग्रजे’ ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पितामहेनास्य पुरा हि (भि) याचितो बलेः कृते केशव आह यद्वचः ।</span><span class="shloka-line">नायाञ्चयाऽहं प्रतिहन्मि तं बलिं शुभाननेत्येव ततोऽभ्ययाचत ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बभूविरे चन्द्रललामतो वरात् पुरा ह्यजेया असुरा धरातले ।</span><span class="shloka-line">तैरर्दिता वासवनायकाः सुराः पुरो निधायाब्जजमस्तुवन् हरिम् ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विरिञ्चसृष्टैर्नितरामवध्यौ वराद् विधातुर्दितिजौ हिरण्यकौ ।</span><span class="shloka-line">तथा हयग्रीव उदारविक्रमस्त्वया हता ब्रह्मपुरातनेन ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C03
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स चासुरान् रुद्रवरादवध्यानिमान् समस्तैरपि देवदेव ।</span><span class="shloka-line">निःसीमशक्त्यैव निहत्य सर्वान् हृदम्बुजे नो निवसाथ शश्वत् ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्यादरोक्तस्त्रिदशैरजेयः स शार्ङ्गधन्वाऽथ भृगूद्वहोऽभूत् ।</span><span class="shloka-line">रामो निहत्यासुरपूगमुग्रं (न) ह्रदाननादिर्विदधेऽसृजैव ॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः पुलस्त्यस्य कुले प्रसूतौ तावादिदैत्यौ जगदेकशत्रू ।</span><span class="shloka-line">परैरवध्यौ वरतः पुरा हरेः सुरैरजेयौ च वराद्विधातुः ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = उपसाधको नरश्चोक्तो देवी भाग्यात्मिका नृणाम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वैरजेयः स च कुम्भकर्णः पुरातने जन्मनि धातुरेव ।</span><span class="shloka-line">वरान्नरादीनृत एव रावणस्तदातनात्तौ त्रिदशानबाधताम् ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = उपसाधको नरश्चोक्तो देवी भाग्यात्मिका नृणाम् ।¦सरस्वती वाक्यरूपा तस्मान्नम्या हि तेऽखिलाः ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदाऽब्जजं शूलिनमेव चाग्रतो निधाय देवाः पुरुहूतपूर्वकाः ।</span><span class="shloka-line">पयोम्बुधौ भोगिपभोगशायिनं समेत्य योग्यां स्तुतिमभ्ययोजयन् ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">त्वमेक ईशः परमः स्वतन्त्रस्त्वमादिरन्तो जगतो नियोक्ता ।</span><span class="shloka-line">त्वदाज्ञयैवाखिलमम्बुजोद्भवा वितेनिरेऽग्र्याश्चरमाश्च येऽन्ये ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मनुष्यमानात् त्रिशतं सषष्टिकं दिवौकसामेकमुशन्ति वत्सरम् ।</span><span class="shloka-line">द्विषट्सहस्रैरपि तैश्चतुर्युगं त्रेतादिभिः पादश एव हीनैः ॥ ५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V59"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सहस्त्रवृत्तं तदहः स्वयम्भुवो निशा च तन्मानमितं शरच्छतम् ।</span><span class="shloka-line">त्वदाज्ञया स्वाननुभूय भोगानुपैति सोऽपि त्वरितस्त्वदन्तिकम् ॥ ५९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C03
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V60"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">त्वया पुरा कर्णपुटाद्विनिर्मितौ महासुरौ तौ मधुकैटभाख्यौ ।</span><span class="shloka-line">प्रभञ्जनावेशवशात् (तवाऽज्ञया) त्वदाज्ञया बलोद्धतावाशु जलेऽभ्यवर्धताम् (व्यवर्धताम्)॥ ६०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V08
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V61"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">त्वदाज्ञया ब्रह्मवरादवध्यौ चिक्रीडिषासम्भवया (मुखोद्गतान्) मुखोद्गतौ ।</span><span class="shloka-line">स्वयम्भुवो वेदगणानहार्षतां तदाऽभवस्त्वं हयशीर्ष ईश्वरः ॥ ६१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V62"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आहृत्य वेदानखिलान् प्रदाय स्वयम्भुवे तौ च जघन्थ दस्यू ।</span><span class="shloka-line">निष्पीड्य तावूरुतळे कराभ्यां तन्मेदसैवाऽशु चकर्थ मेदिनीम् ॥ ६२॥</span></span></div>
| verse_text  = कृष्णौ सत्या भीमपार्थौ कृष्णेत्युक्ता हि भारते ॥ ८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V63"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं सुराणां च निसर्गजं बलं तथाऽसुराणां वरदानसम्भवम् ।</span><span class="shloka-line">वशे तवैतद्द्वयमप्यतो वयं निवेदयामः पितुरेव तेऽखिलम् ॥ ६३॥</span></span></div>
| verse_lines  = कृष्णौ सत्या भीमपार्थौ कृष्णेत्युक्ता हि भारते ॥ ८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V64"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इमौ च रक्षोऽधिपती विरोद्धतौ जहि स्ववीर्येण नृषु प्रभूतः ।</span><span class="shloka-line">इतीरिते तैरखिलैः सुरेश्वरैर्बभूव रामो जगतीपतिः प्रभुः ॥ ६४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V65"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स कश्यपस्यादितिगर्भजन्मनो विवस्वतस्तन्तुभवस्य भूभृतः ।</span><span class="shloka-line">गृहे दशस्यन्दननामिनोऽभूत् कौसल्यकानाम्नि तदर्थिनेष्टः ॥ ६५ ॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V66"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदाज्ञया देवगणा बभूविरे पुरैव पश्चादपि तस्य भूम्नः ।</span><span class="shloka-line">निषेवणायोरुगुणस्य वानरेष्वथो नरेष्वेव च पश्चिमोद्भवाः ॥ ६६ ॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V67"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स देवतानां प्रथमो गुणाधिको बभूव नाम्ना हनुमान् प्रभञ्जनः ।</span><span class="shloka-line">स्वसम्भवः केसरिणो गृहे प्रभुर्बभूव वाली स्वत एव वासवः ॥ ६७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C03
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V68"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुग्रीव आसीत् परमेष्ठितेजसा युतो रविः स्वात्मत एव जाम्बवान् ।</span><span class="shloka-line">य एव पूर्वं परमेष्ठिवक्षसस्त्वगुद्भवो धर्म इहाऽस्यतोऽभवत् ॥ ६८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V09
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V69"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">य एव सूर्यात् पुनरेव संज्ञया नाम्ना यमो दक्षिणदिक्प आसीत् ।</span><span class="shloka-line">स जाम्बवान् दैवतकार्यदर्शिना पुरैव सृष्टो मुखतः स्वयम्भुवा ॥ ६९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V70"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ब्रह्मोद्भवः सोम उतास्य सूनोरत्रेरभूत् सोऽङ्गद एव जातः ।</span><span class="shloka-line">बृहस्पतिस्तार उतो शची च शक्रस्य भार्यैव बभूव तारा ॥ ७०॥</span></span></div>
| verse_text  = सर्वस्य निर्णयसुवाक्यसमुद्धृती तु स्वाध्याययोर्हरिपदस्मरणेन कृत्वा ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V71"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बृहस्पतिर्ब्रह्मसुतोऽपि पूर्वं सहैव शच्या मनसोऽभिजातः ।</span><span class="shloka-line">ब्रह्मोद्भवस्याङ्गिरसः सुतोऽभून्मारीचजस्यैव शची पुलोम्नः ॥ ७१॥</span></span></div>
| verse_lines  = सर्वस्य निर्णयसुवाक्यसमुद्धृती तु स्वाध्याययोर्हरिपदस्मरणेन कृत्वा ।¦आनन्दतीर्थवरनामवती तृतीया (भौ) भैमी तनुर्मरुत आह कथाः परस्य ॥ ९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V72"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स एव शच्या सह वानरोऽभूत् स्वयम्भुवो देवगुरुर्बृहस्पतिः ।</span><span class="shloka-line">अभूत् सुषेणो वरुणोऽश्विनौ च बभूवतुस्तौ विविदश्च मैन्दः ॥ ७२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V73"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ब्रह्मोद्भवौ तौ पुनरेव सूर्याद् बभूवतुस्तत्र कनीयसस्तु ।</span><span class="shloka-line">आवेश ऐन्द्रो वरदानतोऽभूत् ततो बलीयान् विविदो हि मैन्दात् ॥ ७३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V74"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नीलोऽग्निरासीत् कमलोद्भवोत्थः कामः पुनः श्रीरमणाद् रमायाम् ।</span><span class="shloka-line">प्रद्युम्ननामाऽभवदेवमीशात् स स्कन्दतामाप स चक्रतां च ॥ ७४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V75"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पूर्वं हरेश्चक्रमभूद्धि दुर्गा तमःस्थिता श्रीरिति यां वदन्ति ।</span><span class="shloka-line">सत्त्वात्मिका शङ्खमथो रजस्था भूर्नामिका पद्ममभूद्धरेर्हि ॥ ७५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C03
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V76"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गदा तु वायुर्बलसंविदात्मा शार्ङ्गं च विद्येति रमैव खड्गः ।</span><span class="shloka-line">दुर्गात्मिका सैव च चर्मनाम्नी पञ्चात्मको मारुत एव बाणाः ॥ ७६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V10
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V77"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं स्थितेष्वेव पुरातनेषु वराद् रथाङ्गत्वमवाप कामः ।</span><span class="shloka-line">तत्सूनुतामाप च सोऽनिरुद्धो ब्रह्मोद्भवः शङ्खतनुः पुमात्मा ॥ ७७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V78"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तावेव जातौ भरतश्च नाम्ना शत्रुघ्न इत्येष च रामतोऽनु ।</span><span class="shloka-line">पूर्वं सुमित्रातनयश्च शेषः स लक्ष्मणो नाम रघूत्तमादनु ॥ ७८॥</span></span></div>
| verse_text  = व्यूढश्चतुर्धा भगवान् स एको मायां श्रियं सृष्टिविधित्सयाऽऽर ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V79"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कौसल्यकापुत्र उरुक्रमोऽसावेकस्तथैको भरतस्य मातुः ।</span><span class="shloka-line">उभौ सुमित्रातनयौ नृपस्य चत्वार एते ह्यमरोत्तमाः सुताः ॥ ७९॥</span></span></div>
| verse_lines  = व्यूढश्चतुर्धा भगवान् स एको मायां श्रियं सृष्टिविधित्सयाऽऽर ।¦रूपेण पूर्वेण स वासुदेवनाम्ना विरिञ्चं सुषुवे च साऽतः ॥ १०॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V80"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सङ्कर्षणाद्यैस्त्रिभिरेव रूपैराविष्ट आसीत् त्रिषु तेषु विष्णुः ।</span><span class="shloka-line">इन्द्रोऽङ्गदे चैव ततोऽङ्गदो हि बली नितान्तं स बभूव शश्वत् ॥ ८०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V81"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">येऽन्ये च भूपाः कृतवीर्यजाद्याः बलाधिकाः सन्ति सहस्रशोऽपि ।</span><span class="shloka-line">सर्वे हरेः सन्निधिभावयुक्ताः धर्मप्रधानाश्च गुणप्रधानाः ॥ ८१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V82"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वयं रमा सीरत एव जाता सीतेति रामार्थमनूपमा या ।</span><span class="shloka-line">विदेहराजस्य हि यज्ञभूमौ सुतेति तस्यैव ततस्तु साऽभूत् ॥ ८२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V83"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्यादिकल्पोत्थित एष सर्गो मया समस्तागमनिर्णयात्मकः ।</span><span class="shloka-line">सहानुसर्गः कथितोऽत्र पूर्वो यो यो गुणैर्नित्यमसौ वरो हि ॥ ८३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C03
<div class="verse-block" id="MBTN_C03_S01_V84"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पाश्चात्त्यकल्पेष्वपि सर्गभेदाः श्रुतौ पुराणेष्वपि चान्यथोक्ताः ।</span><span class="shloka-line">नोत्कर्षहेतुः प्रथमत्वमेषु विशेषवाक्यैरवगम्यमेतत् ॥ ८४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सङ्कर्षणाच्चापि जयातनूजो बभूव साक्षाद्बलसंविदात्मा ।
| verse_lines  = सङ्कर्षणाच्चापि जयातनूजो बभूव साक्षाद्बलसंविदात्मा ।¦वायुर्य एवाथ विरिञ्चनामा भविष्य आद्यो न परस्ततो हि ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सूत्रं स वायुः पुरुषो विरिञ्चः प्रद्युम्नतश्चाथ कृतौ स्त्रियौ द्वे ।
| verse_lines  = सूत्रं स वायुः पुरुषो विरिञ्चः प्रद्युम्नतश्चाथ कृतौ स्त्रियौ द्वे ।¦प्रजज्ञतुर्यमळे तत्र पूर्वा प्रधानसञ्ज्ञा प्रकृतिर्जनित्री ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रद्धा द्वितीयाऽथ तयोश्च योगो बभूव पुंसैव च सूत्रनाम्ना ।
| verse_lines  = श्रद्धा द्वितीयाऽथ तयोश्च योगो बभूव पुंसैव च सूत्रनाम्ना ।¦हरेर्नियोगादथ सम्प्रसूतौ शेषः सुपर्णश्च तयोः सहैव ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शेषस्तयोरेव हि जीवनामा कालात्मकः सोऽथ सुपर्ण आसीत् ।
| verse_lines  = शेषस्तयोरेव हि जीवनामा कालात्मकः सोऽथ सुपर्ण आसीत् ।¦तौ वाहनं शयनं चैव विष्णोः काला जयाद्याश्च तत प्रसूताः ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = काला जयाद्या अपि विष्णुपार्षदा यस्मादण्डात् परतः सम्प्रसूताः ।
| verse_lines  = काला जयाद्या अपि विष्णुपार्षदा यस्मादण्डात् परतः सम्प्रसूताः ।¦नीचाः सुरेभ्यस्तत एव तेऽखिला विष्वक्सेनो वायुजः खेन तुल्यः ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = व्यूहात्तृतीयात्पुनरेव विष्णोर्देवांश्चतुर्वर्णगतान् समस्तान् ।
| verse_lines  = व्यूहात्तृतीयात्पुनरेव विष्णोर्देवांश्चतुर्वर्णगतान् समस्तान् ।¦सङ्गृह्य बीजात्मतयाऽनिरुद्धो न्यधत्त शान्त्यां त्रिगुणात्मिकायाम् ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो महत्तत्त्वतनुर्विरिञ्चः स्थूलात्मनैवाजनि वाक् च देवी ।
| verse_lines  = ततो महत्तत्त्वतनुर्विरिञ्चः स्थूलात्मनैवाजनि वाक् च देवी ।¦तस्यामहङ्कारतनुं स रुद्रं ससर्ज बुद्धिं च तदर्द्धदेहाम् ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बुद्ध्यामुमायां स शिवस्त्रिरूपो मनश्च वैकारिकदेवसङ्घान् ।
| verse_lines  = बुद्ध्यामुमायां स शिवस्त्रिरूपो मनश्च वैकारिकदेवसङ्घान् ।¦दशेन्द्रियाण्येव च तैजसानि क्रमेण खादीन् विषयैश्च सार्द्धम् ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुंसः प्रकृत्यां च पुनर्विरिञ्चाच्छिवोऽथ तस्मादखिलाः सुरेशाः ।
| verse_lines  = पुंसः प्रकृत्यां च पुनर्विरिञ्चाच्छिवोऽथ तस्मादखिलाः सुरेशाः ।¦जाताः सशक्राः पुनरेव सूत्राच्छ्रद्धा सुतानाप सुरप्रवीरान् ।¦शेषं शिवं चेन्द्रमथेन्द्रतश्च सर्वे सुरा यज्ञगणाश्च जाताः ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुनश्च माया त्रिविधा बभूव सत्त्वादिरूपैरथ वासुदेवात् ।
| verse_lines  = पुनश्च माया त्रिविधा बभूव सत्त्वादिरूपैरथ वासुदेवात् ।¦सत्त्वात्मिकायां स बभूव तस्मात् स विष्णुनामैव निरन्तरोऽपि ।¦रजस्तनौ चैव विरिञ्च आसीत् तमस्तनौ शर्व इति त्रयोऽस्मात् ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एते हि देवाः पुनरण्डसृष्टावशक्नुवन्तो हरिमेत्य तुष्टुवुः ।
| verse_lines  = एते हि देवाः पुनरण्डसृष्टावशक्नुवन्तो हरिमेत्य तुष्टुवुः ।¦त्वन्नो जगच्चित्रविचित्रसर्गनिस्सीमशक्तिः कुरु सन्निकेतम् ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इति स्तुतस्तैः पुरुषोत्तमोऽसौ स विष्णुनामा श्रियमाप सृष्टये ।
| verse_lines  = इति स्तुतस्तैः पुरुषोत्तमोऽसौ स विष्णुनामा श्रियमाप सृष्टये ।¦सुषाव सैवाण्डमधोक्षजस्य शुष्मं हिरण्यात्मकमम्बुमध्ये ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मिन् प्रविष्टा हरिणैव सार्द्धं सर्वे सुरास्तस्य बभूव नाभेः ।
| verse_lines  = तस्मिन् प्रविष्टा हरिणैव सार्द्धं सर्वे सुरास्तस्य बभूव नाभेः ।¦लोकात्मकं पद्मममुष्य मध्ये पुनर्विरिञ्चोऽजनि सद्गुणात्मा ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मात् पुनः सर्वसुराः प्रसूतास्ते जायमाना अपि निर्णयाय ।
| verse_lines  = तस्मात् पुनः सर्वसुराः प्रसूतास्ते जायमाना अपि निर्णयाय ।¦निस्सृत्य कायादुत पद्मयोनेः सम्प्राविशन् क्रमशो मारुतान्ताः ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पपात वायोर्गमनाच्छरीरं तस्यैव चावेशत उत्थितं पुनः ।
| verse_lines  = पपात वायोर्गमनाच्छरीरं तस्यैव चावेशत उत्थितं पुनः ।¦तस्मात् स एको विबुधप्रधान इत्याश्रिता देवगणास्तमेव । ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हरेर्विरिञ्चस्य च मध्यसंस्थितेस्तदन्यदेवाधिपतिः स मारुतः ।
| verse_lines  = हरेर्विरिञ्चस्य च मध्यसंस्थितेस्तदन्यदेवाधिपतिः स मारुतः ।¦ततो विरिञ्चो भुवनानि सप्त ससप्तकान्याशु चकार सोऽब्जात् ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्माच्च देवा ऋषयः पुनश्च वैकारिकाद्याः सशिवा बभूवुः ॥ २७ ॥
| verse_lines  = तस्माच्च देवा ऋषयः पुनश्च वैकारिकाद्याः सशिवा बभूवुः ॥ २७ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अग्रे शिवोऽहं भव एव बुद्धेरुमा मनोजौ सह शक्रकामौ ।
| verse_lines  = अग्रे शिवोऽहं भव एव बुद्धेरुमा मनोजौ सह शक्रकामौ ।¦गुरुर्मनुर्दक्ष उतानिरुद्धः सहैव (पश्चान्) शच्या मनसः प्रसूताः ॥ २८ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = चक्षुःश्रुतिभ्यां स्पर्शात्सहैव रविः शशी धर्म इमे प्रसूताः ।
| verse_lines  = चक्षुःश्रुतिभ्यां स्पर्शात्सहैव रविः शशी धर्म इमे प्रसूताः ।¦जिह्वाभवो वारिपतिर्नसोश्च नासत्यदस्रौ क्रमशः प्रसूताः ।¦ततः सनाद्याश्च मरीचिमुख्या देवाश्च सर्वे क्रमशः प्रसूताः ॥ २९ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततोऽसुराद्या ऋषयो मनुष्या जगद्विचित्रं च विरिञ्चतोऽभूत् ॥ ३०॥
| verse_lines  = ततोऽसुराद्या ऋषयो मनुष्या जगद्विचित्रं च विरिञ्चतोऽभूत् ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उक्तक्रमात् पूर्वभवस्तु यो यः श्रेष्ठः स स ह्यासुरकानृते च ।
| verse_lines  = उक्तक्रमात् पूर्वभवस्तु यो यः श्रेष्ठः स स ह्यासुरकानृते च ।¦पूर्वश्च (पूर्वस्तु) पश्चात् पुनरेव जातो नाश्रेष्ठतामेति कथञ्चिदस्य ।¦गुणास्तु कालात् पितृमातृदोषात् स्वकर्मतो वाऽभिभवं प्रयान्ति ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = लयो भवेद् व्युत्क्रमतो हि तेषां ततो हरिः प्रलये श्रीसहायः ।
| verse_lines  = लयो भवेद् व्युत्क्रमतो हि तेषां ततो हरिः प्रलये श्रीसहायः ।¦शेते निजानन्दममन्दसान्द्रसन्दोहमेकोऽनुभवन्ननन्तः ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनन्तशीर्षास्यकरोरुपादः सोऽनन्तमूर्तिः स्वगुणाननन्तान् ।
| verse_lines  = अनन्तशीर्षास्यकरोरुपादः सोऽनन्तमूर्तिः स्वगुणाननन्तान् ।¦अनन्तशक्तिः परिपूर्णभोगो भुञ्जन्नजस्रं निजरूप आस्ते ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं पुनः सृजते सर्वमेतदनाद्यनन्तो हि जगत्प्रवाहः ।
| verse_lines  = एवं पुनः सृजते सर्वमेतदनाद्यनन्तो हि जगत्प्रवाहः ।¦नित्या हि (श्च) जीवाः प्रकृतिश्च नित्या कालश्च नित्यः किमु देवदेवः ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यथा समुद्रात् सरितः प्रजाताः पुनस्तमेव प्रविशन्ति शश्वत् ।
| verse_lines  = यथा समुद्रात् सरितः प्रजाताः पुनस्तमेव प्रविशन्ति शश्वत् ।¦एवं हरेर्नित्यजगत्प्रवाहस्तमेव चासौ प्रविशत्यजस्रम् ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं विदुर्ये परमामनन्तामजस्य शक्तिं पुरुषोत्तमस्य ।
| verse_lines  = एवं विदुर्ये परमामनन्तामजस्य शक्तिं पुरुषोत्तमस्य ।¦तस्य प्रसादादथ दग्धदोषास्तमाप्नुवन्त्याशु परं सुरेशम् ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = देवानिमान् मुक्तसमस्तदोषान् स्वसन्निधाने विनिवेश्य देवः ।
| verse_lines  = देवानिमान् मुक्तसमस्तदोषान् स्वसन्निधाने विनिवेश्य देवः ।¦पुनस्तदन्यानधिकारयोग्यांस्तत्तद्गणानेव पदे नियुङ्क्ते ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुनश्च मारीचत एव देवाः जाता आदित्यामसुराश्च दित्याम् ।
| verse_lines  = पुनश्च मारीचत एव देवाः जाता आदित्यामसुराश्च दित्याम् ।¦गावो मृगाः पक्ष्युरगादिसत्त्वा दाक्षायणीष्वेव समस्तशोऽपि ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः स मग्नामलयो लयोदधौ महीं विलोक्याशु हरिर्वराहः ।
| verse_lines  = ततः स मग्नामलयो लयोदधौ महीं विलोक्याशु हरिर्वराहः ।¦भूत्वा विरिञ्चार्थमिमां सशैलामुद्धृत्य वारामुपरि न्यधात् स्थिरम् ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाब्जनाभप्रतिहारपालौ शापात् त्रिशो भूमितले प्रजातौ ।
| verse_lines  = अथाब्जनाभप्रतिहारपालौ शापात् त्रिशो भूमितले प्रजातौ ।¦दित्यां हिरण्यावथ राक्षसौ च पैतृष्वसेयौ च हरेः परस्तात् ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = (हतो) ततो हिरण्याक्ष उदारविक्रमो दितेः सुतो योऽवरजः सुरार्थे ।
| verse_lines  = (हतो) ततो हिरण्याक्ष उदारविक्रमो दितेः सुतो योऽवरजः सुरार्थे ।¦धात्रार्थितेनैव वराहरूपिणा धरोद्धृतौ पूर्वहतोऽब्जजोद्भवः ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथो विधातुर्मुखतो विनिःसृतान् वेदान् हयास्यो जगृहेऽसुरेन्द्रः ।
| verse_lines  = अथो विधातुर्मुखतो विनिःसृतान् वेदान् हयास्यो जगृहेऽसुरेन्द्रः ।¦निहत्य तं मत्स्यवपुर्जुगोप मनुं मुनींस्तांश्च ददौ विधातुः ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मन्वन्तरप्रलये मत्स्यरूपो विद्यामदान्मनवे देवदेवः ।
| verse_lines  = मन्वन्तरप्रलये मत्स्यरूपो विद्यामदान्मनवे देवदेवः ।¦वैवस्वतायोत्तमसंविदात्मा विष्णोः स्वरूपप्रतिपत्तिरूपाम् ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथो दितेर्ज्येष्ठसुतेन शश्वत् प्रपीडिता ब्रह्मवरात् सुरेशाः ।
| verse_lines  = अथो दितेर्ज्येष्ठसुतेन शश्वत् प्रपीडिता ब्रह्मवरात् सुरेशाः ।¦हरिं विरिञ्चेन सहोपजग्मुर्दौरात्म्यमस्यापि शशंसुरस्मै ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अभिष्टुतस्तैर्हरिरुग्रवीर्यो नृसिंहरूपेण स आविरासीत् ।
| verse_lines  = अभिष्टुतस्तैर्हरिरुग्रवीर्यो नृसिंहरूपेण स आविरासीत् ।¦हत्वा हिरण्यं च सुताय तस्य दत्वाऽभयं देवगणानतोषयत् ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुरासुराणामुदधिं विमथ्नतां दधार पृष्ठेन गिरिं स मन्दरम् ।
| verse_lines  = सुरासुराणामुदधिं विमथ्नतां दधार पृष्ठेन गिरिं स मन्दरम् ।¦वरप्रदानादपरैरधार्यं हरस्य कूर्मो बृहदण्डवोढा ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वरादजेयत्वमवाप दैत्यराट् चतुर्मुखस्यैव बलिर्यदा तदा ।
| verse_lines  = वरादजेयत्वमवाप दैत्यराट् चतुर्मुखस्यैव बलिर्यदा तदा ।¦अजायतेन्द्रावरजोऽदितेः सुतो महानजोऽप्यब्जभवादिसंस्तुतः ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘स वामनात्माऽसुरभूभृतोऽध्वरं जगाम गां सन्नमयन् पदे पदे ।
| verse_lines  = ‘स वामनात्माऽसुरभूभृतोऽध्वरं जगाम गां सन्नमयन् पदे पदे ।¦जहार चास्माच्छलतस्त्रिविष्टपं त्रिभिः क्रमैस्तच्च ददौ निजाग्रजे’ ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पितामहेनास्य पुरा हि (भि) याचितो बलेः कृते केशव आह यद्वचः ।
| verse_lines  = पितामहेनास्य पुरा हि (भि) याचितो बलेः कृते केशव आह यद्वचः ।¦नायाञ्चयाऽहं प्रतिहन्मि तं बलिं शुभाननेत्येव ततोऽभ्ययाचत ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बभूविरे चन्द्रललामतो वरात् पुरा ह्यजेया असुरा धरातले ।
| verse_lines  = बभूविरे चन्द्रललामतो वरात् पुरा ह्यजेया असुरा धरातले ।¦तैरर्दिता वासवनायकाः सुराः पुरो निधायाब्जजमस्तुवन् हरिम् ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विरिञ्चसृष्टैर्नितरामवध्यौ वराद् विधातुर्दितिजौ हिरण्यकौ ।
| verse_lines  = विरिञ्चसृष्टैर्नितरामवध्यौ वराद् विधातुर्दितिजौ हिरण्यकौ ।¦तथा हयग्रीव उदारविक्रमस्त्वया हता ब्रह्मपुरातनेन ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स चासुरान् रुद्रवरादवध्यानिमान् समस्तैरपि देवदेव ।
| verse_lines  = स चासुरान् रुद्रवरादवध्यानिमान् समस्तैरपि देवदेव ।¦निःसीमशक्त्यैव निहत्य सर्वान् हृदम्बुजे नो निवसाथ शश्वत् ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्यादरोक्तस्त्रिदशैरजेयः स शार्ङ्गधन्वाऽथ भृगूद्वहोऽभूत् ।
| verse_lines  = इत्यादरोक्तस्त्रिदशैरजेयः स शार्ङ्गधन्वाऽथ भृगूद्वहोऽभूत् ।¦रामो निहत्यासुरपूगमुग्रं (न) ह्रदाननादिर्विदधेऽसृजैव ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः पुलस्त्यस्य कुले प्रसूतौ तावादिदैत्यौ जगदेकशत्रू ।
| verse_lines  = ततः पुलस्त्यस्य कुले प्रसूतौ तावादिदैत्यौ जगदेकशत्रू ।¦परैरवध्यौ वरतः पुरा हरेः सुरैरजेयौ च वराद्विधातुः ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वैरजेयः स च कुम्भकर्णः पुरातने जन्मनि धातुरेव ।
| verse_lines  = सर्वैरजेयः स च कुम्भकर्णः पुरातने जन्मनि धातुरेव ।¦वरान्नरादीनृत एव रावणस्तदातनात्तौ त्रिदशानबाधताम् ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदाऽब्जजं शूलिनमेव चाग्रतो निधाय देवाः पुरुहूतपूर्वकाः ।
| verse_lines  = तदाऽब्जजं शूलिनमेव चाग्रतो निधाय देवाः पुरुहूतपूर्वकाः ।¦पयोम्बुधौ भोगिपभोगशायिनं समेत्य योग्यां स्तुतिमभ्ययोजयन् ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = त्वमेक ईशः परमः स्वतन्त्रस्त्वमादिरन्तो जगतो नियोक्ता ।
| verse_lines  = त्वमेक ईशः परमः स्वतन्त्रस्त्वमादिरन्तो जगतो नियोक्ता ।¦त्वदाज्ञयैवाखिलमम्बुजोद्भवा वितेनिरेऽग्र्याश्चरमाश्च येऽन्ये ॥ ५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मनुष्यमानात् त्रिशतं सषष्टिकं दिवौकसामेकमुशन्ति वत्सरम् ।
| verse_lines  = मनुष्यमानात् त्रिशतं सषष्टिकं दिवौकसामेकमुशन्ति वत्सरम् ।¦द्विषट्सहस्रैरपि तैश्चतुर्युगं त्रेतादिभिः पादश एव हीनैः ॥ ५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V59
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सहस्त्रवृत्तं तदहः स्वयम्भुवो निशा च तन्मानमितं शरच्छतम् ।
| verse_lines  = सहस्त्रवृत्तं तदहः स्वयम्भुवो निशा च तन्मानमितं शरच्छतम् ।¦त्वदाज्ञया स्वाननुभूय भोगानुपैति सोऽपि त्वरितस्त्वदन्तिकम् ॥ ५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V60
| verse_type  = shloka
| verse_text  = त्वया पुरा कर्णपुटाद्विनिर्मितौ महासुरौ तौ मधुकैटभाख्यौ ।
| verse_lines  = त्वया पुरा कर्णपुटाद्विनिर्मितौ महासुरौ तौ मधुकैटभाख्यौ ।¦प्रभञ्जनावेशवशात् (तवाऽज्ञया) त्वदाज्ञया बलोद्धतावाशु जलेऽभ्यवर्धताम् (व्यवर्धताम्)॥ ६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V61
| verse_type  = shloka
| verse_text  = त्वदाज्ञया ब्रह्मवरादवध्यौ चिक्रीडिषासम्भवया (मुखोद्गतान्) मुखोद्गतौ ।
| verse_lines  = त्वदाज्ञया ब्रह्मवरादवध्यौ चिक्रीडिषासम्भवया (मुखोद्गतान्) मुखोद्गतौ ।¦स्वयम्भुवो वेदगणानहार्षतां तदाऽभवस्त्वं हयशीर्ष ईश्वरः ॥ ६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V62
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आहृत्य वेदानखिलान् प्रदाय स्वयम्भुवे तौ च जघन्थ दस्यू ।
| verse_lines  = आहृत्य वेदानखिलान् प्रदाय स्वयम्भुवे तौ च जघन्थ दस्यू ।¦निष्पीड्य तावूरुतळे कराभ्यां तन्मेदसैवाऽशु चकर्थ मेदिनीम् ॥ ६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V63
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं सुराणां च निसर्गजं बलं तथाऽसुराणां वरदानसम्भवम् ।
| verse_lines  = एवं सुराणां च निसर्गजं बलं तथाऽसुराणां वरदानसम्भवम् ।¦वशे तवैतद्द्वयमप्यतो वयं निवेदयामः पितुरेव तेऽखिलम् ॥ ६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V64
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इमौ च रक्षोऽधिपती विरोद्धतौ जहि स्ववीर्येण नृषु प्रभूतः ।
| verse_lines  = इमौ च रक्षोऽधिपती विरोद्धतौ जहि स्ववीर्येण नृषु प्रभूतः ।¦इतीरिते तैरखिलैः सुरेश्वरैर्बभूव रामो जगतीपतिः प्रभुः ॥ ६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V65
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स कश्यपस्यादितिगर्भजन्मनो विवस्वतस्तन्तुभवस्य भूभृतः ।
| verse_lines  = स कश्यपस्यादितिगर्भजन्मनो विवस्वतस्तन्तुभवस्य भूभृतः ।¦गृहे दशस्यन्दननामिनोऽभूत् कौसल्यकानाम्नि तदर्थिनेष्टः ॥ ६५ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V66
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदाज्ञया देवगणा बभूविरे पुरैव पश्चादपि तस्य भूम्नः ।
| verse_lines  = तदाज्ञया देवगणा बभूविरे पुरैव पश्चादपि तस्य भूम्नः ।¦निषेवणायोरुगुणस्य वानरेष्वथो नरेष्वेव च पश्चिमोद्भवाः ॥ ६६ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V67
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स देवतानां प्रथमो गुणाधिको बभूव नाम्ना हनुमान् प्रभञ्जनः ।
| verse_lines  = स देवतानां प्रथमो गुणाधिको बभूव नाम्ना हनुमान् प्रभञ्जनः ।¦स्वसम्भवः केसरिणो गृहे प्रभुर्बभूव वाली स्वत एव वासवः ॥ ६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V68
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुग्रीव आसीत् परमेष्ठितेजसा युतो रविः स्वात्मत एव जाम्बवान् ।
| verse_lines  = सुग्रीव आसीत् परमेष्ठितेजसा युतो रविः स्वात्मत एव जाम्बवान् ।¦य एव पूर्वं परमेष्ठिवक्षसस्त्वगुद्भवो धर्म इहाऽस्यतोऽभवत् ॥ ६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V69
| verse_type  = shloka
| verse_text  = य एव सूर्यात् पुनरेव संज्ञया नाम्ना यमो दक्षिणदिक्प आसीत् ।
| verse_lines  = य एव सूर्यात् पुनरेव संज्ञया नाम्ना यमो दक्षिणदिक्प आसीत् ।¦स जाम्बवान् दैवतकार्यदर्शिना पुरैव सृष्टो मुखतः स्वयम्भुवा ॥ ६९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V70
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ब्रह्मोद्भवः सोम उतास्य सूनोरत्रेरभूत् सोऽङ्गद एव जातः ।
| verse_lines  = ब्रह्मोद्भवः सोम उतास्य सूनोरत्रेरभूत् सोऽङ्गद एव जातः ।¦बृहस्पतिस्तार उतो शची च शक्रस्य भार्यैव बभूव तारा ॥ ७०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V71
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बृहस्पतिर्ब्रह्मसुतोऽपि पूर्वं सहैव शच्या मनसोऽभिजातः ।
| verse_lines  = बृहस्पतिर्ब्रह्मसुतोऽपि पूर्वं सहैव शच्या मनसोऽभिजातः ।¦ब्रह्मोद्भवस्याङ्गिरसः सुतोऽभून्मारीचजस्यैव शची पुलोम्नः ॥ ७१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V72
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स एव शच्या सह वानरोऽभूत् स्वयम्भुवो देवगुरुर्बृहस्पतिः ।
| verse_lines  = स एव शच्या सह वानरोऽभूत् स्वयम्भुवो देवगुरुर्बृहस्पतिः ।¦अभूत् सुषेणो वरुणोऽश्विनौ च बभूवतुस्तौ विविदश्च मैन्दः ॥ ७२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V73
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ब्रह्मोद्भवौ तौ पुनरेव सूर्याद् बभूवतुस्तत्र कनीयसस्तु ।
| verse_lines  = ब्रह्मोद्भवौ तौ पुनरेव सूर्याद् बभूवतुस्तत्र कनीयसस्तु ।¦आवेश ऐन्द्रो वरदानतोऽभूत् ततो बलीयान् विविदो हि मैन्दात् ॥ ७३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V74
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नीलोऽग्निरासीत् कमलोद्भवोत्थः कामः पुनः श्रीरमणाद् रमायाम् ।
| verse_lines  = नीलोऽग्निरासीत् कमलोद्भवोत्थः कामः पुनः श्रीरमणाद् रमायाम् ।¦प्रद्युम्ननामाऽभवदेवमीशात् स स्कन्दतामाप स चक्रतां च ॥ ७४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V75
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पूर्वं हरेश्चक्रमभूद्धि दुर्गा तमःस्थिता श्रीरिति यां वदन्ति ।
| verse_lines  = पूर्वं हरेश्चक्रमभूद्धि दुर्गा तमःस्थिता श्रीरिति यां वदन्ति ।¦सत्त्वात्मिका शङ्खमथो रजस्था भूर्नामिका पद्ममभूद्धरेर्हि ॥ ७५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V76
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गदा तु वायुर्बलसंविदात्मा शार्ङ्गं च विद्येति रमैव खड्गः ।
| verse_lines  = गदा तु वायुर्बलसंविदात्मा शार्ङ्गं च विद्येति रमैव खड्गः ।¦दुर्गात्मिका सैव च चर्मनाम्नी पञ्चात्मको मारुत एव बाणाः ॥ ७६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V77
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं स्थितेष्वेव पुरातनेषु वराद् रथाङ्गत्वमवाप कामः ।
| verse_lines  = एवं स्थितेष्वेव पुरातनेषु वराद् रथाङ्गत्वमवाप कामः ।¦तत्सूनुतामाप च सोऽनिरुद्धो ब्रह्मोद्भवः शङ्खतनुः पुमात्मा ॥ ७७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V78
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तावेव जातौ भरतश्च नाम्ना शत्रुघ्न इत्येष च रामतोऽनु ।
| verse_lines  = तावेव जातौ भरतश्च नाम्ना शत्रुघ्न इत्येष च रामतोऽनु ।¦पूर्वं सुमित्रातनयश्च शेषः स लक्ष्मणो नाम रघूत्तमादनु ॥ ७८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V79
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कौसल्यकापुत्र उरुक्रमोऽसावेकस्तथैको भरतस्य मातुः ।
| verse_lines  = कौसल्यकापुत्र उरुक्रमोऽसावेकस्तथैको भरतस्य मातुः ।¦उभौ सुमित्रातनयौ नृपस्य चत्वार एते ह्यमरोत्तमाः सुताः ॥ ७९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V80
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सङ्कर्षणाद्यैस्त्रिभिरेव रूपैराविष्ट आसीत् त्रिषु तेषु विष्णुः ।
| verse_lines  = सङ्कर्षणाद्यैस्त्रिभिरेव रूपैराविष्ट आसीत् त्रिषु तेषु विष्णुः ।¦इन्द्रोऽङ्गदे चैव ततोऽङ्गदो हि बली नितान्तं स बभूव शश्वत् ॥ ८०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V81
| verse_type  = shloka
| verse_text  = येऽन्ये च भूपाः कृतवीर्यजाद्याः बलाधिकाः सन्ति सहस्रशोऽपि ।
| verse_lines  = येऽन्ये च भूपाः कृतवीर्यजाद्याः बलाधिकाः सन्ति सहस्रशोऽपि ।¦सर्वे हरेः सन्निधिभावयुक्ताः धर्मप्रधानाश्च गुणप्रधानाः ॥ ८१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V82
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वयं रमा सीरत एव जाता सीतेति रामार्थमनूपमा या ।
| verse_lines  = स्वयं रमा सीरत एव जाता सीतेति रामार्थमनूपमा या ।¦विदेहराजस्य हि यज्ञभूमौ सुतेति तस्यैव ततस्तु साऽभूत् ॥ ८२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V83
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्यादिकल्पोत्थित एष सर्गो मया समस्तागमनिर्णयात्मकः ।
| verse_lines  = इत्यादिकल्पोत्थित एष सर्गो मया समस्तागमनिर्णयात्मकः ।¦सहानुसर्गः कथितोऽत्र पूर्वो यो यो गुणैर्नित्यमसौ वरो हि ॥ ८३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C03
| verse_id    = MBTN_C03_S01_V84
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पाश्चात्त्यकल्पेष्वपि सर्गभेदाः श्रुतौ पुराणेष्वपि चान्यथोक्ताः ।
| verse_lines  = पाश्चात्त्यकल्पेष्वपि सर्गभेदाः श्रुतौ पुराणेष्वपि चान्यथोक्ताः ।¦नोत्कर्षहेतुः प्रथमत्वमेषु विशेषवाक्यैरवगम्यमेतत् ॥ ८४॥
}}
<span id="gr-C4" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="चतुर्थोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C4" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="चतुर्थोऽध्यायः"></span>
== चतुर्थोऽध्यायः ==
== चतुर्थोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ अथाभ्यवर्धंश्चतुराः कुमारा नृपस्य गेहे पुरुषोत्तमाद्याः ।</span><span class="shloka-line">नित्यप्रवृद्धस्य च तस्य वृद्धिरपेक्ष्य लोकस्य हि मन्ददृष्टिम् ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निरीक्ष्य नित्यं चतुरः कुमारान् पिता मुदं सन्ततमाप चोच्चम् ।</span><span class="shloka-line">विशेषतो राममुखेन्दुबिम्बमवेक्ष्य राजा कृतकृत्य आसीत् ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तन्मातरः पौरजना अमात्या अन्तःपुरा वैषयिकाश्च सर्वे ।</span><span class="shloka-line">अवेक्षमाणाः परमं पुमांसं स्वानन्दतृप्ता इव सम्बभूवुः ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C04
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः सुवंशे शशिनः प्रसूतो गाधीति शक्रस्तनुजोऽस्य चाऽसीत् ।</span><span class="shloka-line">वरेण विप्रत्वमवाप योऽसौ विश्वस्य मित्रं स इहाऽजगाम ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेनार्थितो यज्ञरिरक्षयैव कृच्छ्रेण पित्राऽस्य भयाद्विसृष्टः ।</span><span class="shloka-line">जगाम रामः सह लक्ष्मणेन सिद्धाश्रमं सिद्धजनाभिवन्द्यः ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनुग्रहार्थं स ऋषेरवाप सलक्ष्मणोऽस्त्रं मुनितो हि केवलम् ।</span><span class="shloka-line">ववन्दिरे ब्रह्ममुखाः सुरेशास्तमस्त्ररूपाः प्रकटाः समेत्य ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = औं ॥ अथाभ्यवर्धंश्चतुराः कुमारा नृपस्य गेहे पुरुषोत्तमाद्याः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथो जघानाऽऽशु शरेण ताटकां वराद् विधातुस्तदनन्यवध्याम् ।</span><span class="shloka-line">ररक्ष यज्ञं च मुनेर्निहत्य सुबाहुमीशानगिरा विमृत्युम् ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = औं ॥ अथाभ्यवर्धंश्चतुराः कुमारा नृपस्य गेहे पुरुषोत्तमाद्याः ।¦नित्यप्रवृद्धस्य च तस्य वृद्धिरपेक्ष्य लोकस्य हि मन्ददृष्टिम् ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शरेण मारीचमथार्णवेऽक्षिपद् वचो विरिञ्चस्य तु मानयानः ।</span><span class="shloka-line">अवध्यता तेन हि तस्य दत्ता जघान चान्यान् रजनीचरानथ ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा विदेहेन सुतास्वयंवरो विघोषितो दिक्षु विदिक्षु सर्वशः ।</span><span class="shloka-line">निधार्य तद् गाधिसुतानुयायी ययौ विदेहाननुजानुयातः ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथो अहल्यां पतिनाऽभिशप्तां प्रधर्षणादिन्द्रकृताच्छिलीकृताम् ।</span><span class="shloka-line">स्वदर्शनान्मानुषतामुपेतां सुयोजयामास स गौतमेन ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बलं स्वभक्तेरधिकं प्रकाशयन्ननुग्रहं च त्रिदशेष्वतुल्यम् ।</span><span class="shloka-line">अनन्यभक्तां च सुरेशकाङ्क्षया विधाय नारीं प्रययौ तयाऽर्चितः ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C04
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्यामावदाते जगदेकसारे स्वनन्तचन्द्राधिककान्तिकान्ते ।</span><span class="shloka-line">सहानुजे कार्मुकबाणपाणौ पुरीं प्रविष्टे तुतुषुर्विदेहजाः ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पपुर्नितान्तं सरसाक्षिभृङ्गैर्वराननाब्जं पुरुषोत्तमस्य ।</span><span class="shloka-line">विदेहनारीनरवर्यसङ्घा यथा महापौरुषिकास्तदङ्घ्रिम् (महापूरुषिकास्तदङ्घ्रिम्) ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथा विदेहः प्रतिलभ्य रामं सहस्रनेत्रावरजं गविष्ठम् ।</span><span class="shloka-line">समर्चयामास सहानुजं तमृषिं च साक्षाज्ज्वलनप्रकाशम् ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = निरीक्ष्य नित्यं चतुरः कुमारान् पिता मुदं सन्ततमाप चोच्चम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मेने च जामातरमात्मकन्यागुणोचितं रूपनवावतारम् ।</span><span class="shloka-line">उवाच चास्मै ऋषिरुग्रतेजाः कुरुष्व जामातरमेनमाश्विति ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = निरीक्ष्य नित्यं चतुरः कुमारान् पिता मुदं सन्ततमाप चोच्चम् ।¦विशेषतो राममुखेन्दुबिम्बमवेक्ष्य राजा कृतकृत्य आसीत् ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स आह चैनं परमं वचस्ते करोमि नात्रास्ति विचारणा मे ।</span><span class="shloka-line">शृणुष्व मेऽथापि यथा प्रतिज्ञा सुताप्रदानाय कृता पुरस्तात् ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तपो मया चीर्णमुमापतेः पुरा वरायुधावाप्तिधृतेन चेतसा ।</span><span class="shloka-line">स मे ददौ दिव्यमिदं धनुस्तदा कथञ्चनाचाल्यमृते पिनाकिनम् ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न देवदैत्योरगदेवगायका अलं धनुश्चालयितुं सवासवाः ।</span><span class="shloka-line">कुतो नरास्तद्वरतो हि किङ्कराः सहानसैवात्र कृषन्ति कृच्छ्रतः ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अधार्यमेतद्धनुराप्य शङ्करादहं नृणां वीर्यपरीक्षणे धृतः ।</span><span class="shloka-line">सुतार्थमेतां चकर प्रतिज्ञां ददामि कन्यां य इदं हि पूरयेत् ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C04
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितां मे गिरमभ्यवेत्य दितेः सुता दानवयक्षराक्षसाः ।</span><span class="shloka-line">समेत्य भूपाश्च समीपमाशु प्रगृह्य तच्चालयितुं न शेकुः ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">संस्विन्नगात्राः परिवृत्तनेत्राः दशाननाद्याः पतिता विमूर्छिताः ।</span><span class="shloka-line">तथाऽपि मां धर्षयितुं न शेकुः सुताकृते ते वचनात्स्वयम्भुवः ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुरा हि मेऽदात् प्रभुरब्जजो वरं प्रसादितो मे तपसा कथञ्चन ।</span><span class="shloka-line">बलान्न ते कश्चिदुपैति कन्यकां तदिच्छुभिस्ते न च धर्षणेति ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = तन्मातरः पौरजना अमात्या अन्तःपुरा वैषयिकाश्च सर्वे ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततस्तु ते नष्टमदा इतो गताः समस्तशो ह्यस्तन एव पार्थिवाः ।</span><span class="shloka-line">ततो ममायं प्रतिपूर्य मानसं वृणोतु कन्यामयमेव मेऽर्थितः ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = तन्मातरः पौरजना अमात्या अन्तःपुरा वैषयिकाश्च सर्वे ।¦अवेक्षमाणाः परमं पुमांसं स्वानन्दतृप्ता इव सम्बभूवुः ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथेति चोक्ते मुनिना स किङ्करैरनन्तभोगोपममाश्वथाऽनयत् ।</span><span class="shloka-line">समीक्ष्य तद्वामकरेण राघवः सलीलमुद्धृत्य हसन्नपूरयत् ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विकृष्यमाणं तदनन्तराधसा परेण निःसीमबलेन लीलया ।</span><span class="shloka-line">अभज्यतासह्यममुष्य तद्बलं प्रसोढुमीशं कुत एव तद्भवेत् ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स मध्यतस्तत् प्रविभज्य लीलया यथेक्षुदण्डं शतमन्युकुञ्जरः ।</span><span class="shloka-line">विलोकयन् वक्त्रमृषेरवस्थितः सलक्ष्मणः पूर्णतनुर्यथा शशी ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तमब्जनेत्रं पृथुतुङ्गवक्षसं श्यामावदातं चलकुण्डलोज्ज्वलम् ।</span><span class="shloka-line">शशक्षतोत्थोपमचन्दनोक्षितं ददर्श विद्युद्वसनं नृपात्मजा ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C04
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथो कराभ्यां प्रतिगृह्य मालामम्लानपद्मां जलजायताक्षी ।</span><span class="shloka-line">उपेत्य मन्दं ललितैः पदैस्तां तदंस आसज्य च पार्श्वतोऽभवत्(पार्श्वतोऽभूत्) ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः प्रमोदो नितरां जनानां विदेहपुर्यामभवत् समन्तात् ।</span><span class="shloka-line">रामं समालोक्य नरेन्द्रपुत्र्या समेतमानन्दनिधिं परेशम् ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">लक्ष्म्या समेते प्रकटं रमेशे सम्प्रेषयामास तदाऽऽशु पित्रे ।</span><span class="shloka-line">‘विदेहराजो दशदिग्रथाय स तन्निशम्याऽशु तुतोष भूमिपः’ ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = ततः सुवंशे शशिनः प्रसूतो गाधीति शक्रस्तनुजोऽस्य चाऽसीत् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाऽत्मजाभ्यां सहितः सभार्यो ययौ गजस्यन्दनपत्तियुक्तया ।</span><span class="shloka-line">स्वसेनयाऽग्रे प्रणिधाय धातृजं वसिष्ठमाश्वेव स यत्र मैथिलः ॥ ३१॥(भा\.पु\. ७\.८\.३६)</span></span></div>
| verse_lines  = ततः सुवंशे शशिनः प्रसूतो गाधीति शक्रस्तनुजोऽस्य चाऽसीत् ।¦वरेण विप्रत्वमवाप योऽसौ विश्वस्य मित्रं स इहाऽजगाम ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स मैथिलेनातितरां समर्चितो विवाहयामास सुतं मुदम्भरः ।</span><span class="shloka-line">पुरोहितो गाधिसुतानुमोदितो जुहाव वह्निं विधिना वसिष्ठः ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा विमानावलिभिर्नभस्तलं दिदृक्षतां सङ्कुलमास नाकिनाम् ।</span><span class="shloka-line">सुरानका दुन्दभयो विनेदिरे जगुश्व गन्धर्ववराः सहस्रशः ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विजानमाना जगतां हि मातरं पुराऽर्थितुं नाऽययुरत्र देवताः ।</span><span class="shloka-line">तदा तु रामं रमया युतं प्रभुं दिदृक्षवश्चक्रुरलं नभस्तलम् ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथा पुरा सागरजास्वयंवरे सुमानसानामभवत्समागमः ।</span><span class="shloka-line">तथा ह्यभूत्सर्वदिवौकसां तदा तथा मुनीनां सहभूभृतां भुवि ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C04
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रगृह्य पाणिं च नृपात्मजाया रराज राजीवसमाननेत्रः ।</span><span class="shloka-line">यथा पुरा सागरजासमेतः सुरासुराणाममृताब्धिमन्थने ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वलङ्कृतास्तत्र विचेरुरङ्गना विदेहराजस्य च या हि योषितः ।</span><span class="shloka-line">मुदा समेतं रमया रमापतिं विलोक्य रामाय ददौ धनं नृपः ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रियाणि वस्त्राणि रथान् सकुञ्जरान् परार्द्ध्यरत्नान्यखिलस्य चेशितुः ।</span><span class="shloka-line">ददौ च कन्यात्रयमुत्तमं मुदा तदा स रामावरजेभ्य एव च ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = तेनार्थितो यज्ञरिरक्षयैव कृच्छ्रेण पित्राऽस्य भयाद्विसृष्टः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">महोत्सवं तं त्वनुभूय देवता नराश्च सर्वे प्रययुर्यथाऽऽगतम् ।</span><span class="shloka-line">पिता च रामस्य सुतैः समन्वितो ययावयोध्यां स्वपुरीं मुदा ततः ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = तेनार्थितो यज्ञरिरक्षयैव कृच्छ्रेण पित्राऽस्य भयाद्विसृष्टः ।¦जगाम रामः सह लक्ष्मणेन सिद्धाश्रमं सिद्धजनाभिवन्द्यः ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदन्तरे सोऽथ ददर्श भार्गवं सहस्रलक्षामितभानुदीधितिम् ।</span><span class="shloka-line">विभासमानं निजरश्मिमण्डले धनुर्धरं दीप्तपरश्वधायुधम् ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अजानतां राघवमादिपूरुषं समागतं ज्ञापयितुं निदर्शनैः ।</span><span class="shloka-line">समाह्वयन्तं रघुपं स्पृधेव नृपो ययाचे प्रणिपत्य भीतः ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न मे सुतं हन्तुमिहार्हसि प्रभो वयोगतस्येत्युदितः स भार्गवः ।</span><span class="shloka-line">सुतत्रयं ते प्रददामि राघवं रणे स्थितं द्रष्टुमिहाऽऽगतोऽस्म्यहम् ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स इत्थमुक्त्वा नृपतिं रघूत्तमं भृगूत्तमः प्राह निजां तनुं हरिः ।</span><span class="shloka-line">अभेदमज्ञेष्वपि दर्शयन् परं पुरातनोऽहं हरिरेष इत्यपि ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C04
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शृणुष्व राम त्वमिहोदितं मया धनुर्द्वयं पूर्वमभून्महाद्भुतम् ।</span><span class="shloka-line">उमापतिस्त्वेकमधारयत् ततो रमापतिश्चापरमुत्तमोत्तमम् ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा तु लोकस्य निदर्शनार्थिभिः समर्थितौ तौ हरिशङ्करौ सुरैः ।</span><span class="shloka-line">रणस्थितौ वां प्रसमीक्षितुं वयं समर्थयामोऽत्र निदर्शनार्थिनः ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो हि युद्धाय रमेशशङ्करौ व्यवस्थितौ तौ धनुषी प्रगृह्य ।</span><span class="shloka-line">यतोऽन्तरस्यैष नियामको हरिस्ततो हरोऽग्रेऽस्य शिलोपमोऽभूत् ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = अनुग्रहार्थं स ऋषेरवाप सलक्ष्मणोऽस्त्रं मुनितो हि केवलम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शशाक नैवाथ यदाऽभिवीक्षितुं प्रस्पन्दितुं वा कुत एव योद्धुम् ।</span><span class="shloka-line">शिवस्तदा देवगणास्समस्ताः शशंसुरुच्चैर्जगतो हरेर्बलम् ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = अनुग्रहार्थं स ऋषेरवाप सलक्ष्मणोऽस्त्रं मुनितो हि केवलम् ।¦ववन्दिरे ब्रह्ममुखाः सुरेशास्तमस्त्ररूपाः प्रकटाः समेत्य ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदीरणेनैव विनैष शङ्करः शशाक न प्रश्वसितुं च केवलम् ।</span><span class="shloka-line">किमत्र वक्तव्यमतो हरेर्बलं हरात् परं सर्वत एव चेति ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः प्रणम्याऽऽशु जनार्दनं हरः प्रसन्नदृष्ट्या हरिणाऽभिवीक्षितः ।</span><span class="shloka-line">जगाम कैलासममुष्य तद्धनुस्त्वया प्रभग्नं किल लोकसन्निधौ ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धनुर्यदन्यद्धरिहस्तयोग्यं तत्कार्मुकात् कोटिगुणं पुनश्च ।</span><span class="shloka-line">वरं हि हस्ते तदिदं गृहीतं मया गृहाणैतदतो हि वैष्णवम् ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदीदमागृह्य विकर्षसि त्वं तदा हरिर्नात्र विचार्यमस्ति ।</span><span class="shloka-line">इति ब्रुवाणः प्रददौ धनुर्वरं प्रदर्शयत् विष्णुबलं हराद्वरम् ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C04
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रगृह्य तच्चापवरं स राघवश्चकार सज्यं निमिषेण लीलया ।</span><span class="shloka-line">चकर्ष सन्धाय शरं च पश्यतः समस्तलोकस्य च संशयं नुदन् ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रदर्शिते विष्णुबले समस्ततो हराच्च निःसङ्ख्यतया महाधिके ।</span><span class="shloka-line">जगाद मेघौघगभीरया गिरा स राघवं भार्गव आदिपूरुषः ॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अलं बलं ते जगतोऽखिलाद्वरं परोऽसि नारायण एव नान्यथा ।</span><span class="shloka-line">विसर्जयस्वेह शरं तपोमये महासुरे लोकमये वराद्विभोः ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = अथो जघानाऽऽशु शरेण ताटकां वराद् विधातुस्तदनन्यवध्याम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुरोऽतुलो नाम महासुरोऽभवद् वरात् स तु ब्रह्मण आप लोकताम् ।</span><span class="shloka-line">पुनश्च तं प्राह जगद्गुरुर्यदा हरिर्जितः स्याद्धि तदैव वध्यसे ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = अथो जघानाऽऽशु शरेण ताटकां वराद् विधातुस्तदनन्यवध्याम् ।¦ररक्ष यज्ञं च मुनेर्निहत्य सुबाहुमीशानगिरा विमृत्युम् ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अतो वधार्थं जगदन्तकस्य सर्वाजितोऽहं जितवद् व्यवस्थितः ।</span><span class="shloka-line">इतीरिते लोकमये स राघवो मुमोच बाणं जगदन्तकेऽसुरे ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुरा वरोऽनेन शिवोपलम्भितो मुमुक्षया विष्णुतनुप्रवेशनम् ।</span><span class="shloka-line">स तेन रामोदरगो बहिर्गतस्तदाज्ञयैवाऽऽशु बभूव भस्मसात् ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीव रामाय स राघवः शरं विकर्षमाणो विनिहत्य चासुरम् ।</span><span class="shloka-line">तपस्तदीयं प्रवदन् मुमोद तदीयमेव ह्यभवत् समस्तम् ॥ ५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V59"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निरन्तरानन्तविबोधसारः स जानमानोऽखिलमादिपूरुषः ।</span><span class="shloka-line">वदञ्छृणोतीव विनोदतो हरिः स एक एव द्वितनुर्मुमोद ॥ ५९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C04
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V60"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स चेष्टितं चैव निजाश्रयस्य जनस्य सत्तत्त्वविबोधकारणम् ।</span><span class="shloka-line">विमोहकं चान्यतमस्य कुर्वन् चिक्रीड एकोऽपि नरान्तरे यथा ॥ ६०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V08
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V61"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः स कारुण्यनिधिर्निजे जने नितान्तमैक्यं स्वगतं प्रकाशयन् ।</span><span class="shloka-line">द्विधेव भूत्वा भृगुवर्य आत्मना रघूत्तमेनैक्यमगात् समक्षम् ॥ ६१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V62"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समेत्य चैक्यं जगतोऽभिपश्यतः प्रणुद्य शङ्कामखिलां जनस्य ।</span><span class="shloka-line">प्रदाय रामाय धनुर्वरं तदा जगाम रामानुमतो रमापतिः ॥ ६२॥</span></span></div>
| verse_text  = शरेण मारीचमथार्णवेऽक्षिपद् वचो विरिञ्चस्य तु मानयानः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V63"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो नृपोऽत्यर्थमुदाऽभिपूरितः सुतैः समस्तैः स्वपुरीमवाप ह ।</span><span class="shloka-line">रेमेऽथ रामोऽपि रमास्वरूपया तयैव राजात्मजया हि सीतया ॥ ६३॥</span></span></div>
| verse_lines  = शरेण मारीचमथार्णवेऽक्षिपद् वचो विरिञ्चस्य तु मानयानः ।¦अवध्यता तेन हि तस्य दत्ता जघान चान्यान् रजनीचरानथ ॥ ८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V64"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथा पुरा श्रीरमणः श्रिया तया रतो नितान्तं हि पयोब्धिमध्ये ।</span><span class="shloka-line">तथा त्वयोध्यापुरिगो रघूत्तमोऽप्युवास कालं सुचिरं रतस्तया ॥ ६४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C04_S01_V65"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इमानि कर्माणि रघूत्तमस्य हरेर्विचित्राण्यपि नाद्भुतानि ।</span><span class="shloka-line">दुरन्तशक्तेरथ चास्य वैभवं स्वकीयकर्तव्यतयाऽनुवर्ण्यते ॥ ६५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदा विदेहेन सुतास्वयंवरो विघोषितो दिक्षु विदिक्षु सर्वशः ।
| verse_lines  = तदा विदेहेन सुतास्वयंवरो विघोषितो दिक्षु विदिक्षु सर्वशः ।¦निधार्य तद् गाधिसुतानुयायी ययौ विदेहाननुजानुयातः ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथो अहल्यां पतिनाऽभिशप्तां प्रधर्षणादिन्द्रकृताच्छिलीकृताम् ।
| verse_lines  = अथो अहल्यां पतिनाऽभिशप्तां प्रधर्षणादिन्द्रकृताच्छिलीकृताम् ।¦स्वदर्शनान्मानुषतामुपेतां सुयोजयामास स गौतमेन ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बलं स्वभक्तेरधिकं प्रकाशयन्ननुग्रहं च त्रिदशेष्वतुल्यम् ।
| verse_lines  = बलं स्वभक्तेरधिकं प्रकाशयन्ननुग्रहं च त्रिदशेष्वतुल्यम् ।¦अनन्यभक्तां च सुरेशकाङ्क्षया विधाय नारीं प्रययौ तयाऽर्चितः ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्यामावदाते जगदेकसारे स्वनन्तचन्द्राधिककान्तिकान्ते ।
| verse_lines  = श्यामावदाते जगदेकसारे स्वनन्तचन्द्राधिककान्तिकान्ते ।¦सहानुजे कार्मुकबाणपाणौ पुरीं प्रविष्टे तुतुषुर्विदेहजाः ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पपुर्नितान्तं सरसाक्षिभृङ्गैर्वराननाब्जं पुरुषोत्तमस्य ।
| verse_lines  = पपुर्नितान्तं सरसाक्षिभृङ्गैर्वराननाब्जं पुरुषोत्तमस्य ।¦विदेहनारीनरवर्यसङ्घा यथा महापौरुषिकास्तदङ्घ्रिम् (महापूरुषिकास्तदङ्घ्रिम्) ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथा विदेहः प्रतिलभ्य रामं सहस्रनेत्रावरजं गविष्ठम् ।
| verse_lines  = तथा विदेहः प्रतिलभ्य रामं सहस्रनेत्रावरजं गविष्ठम् ।¦समर्चयामास सहानुजं तमृषिं च साक्षाज्ज्वलनप्रकाशम् ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मेने च जामातरमात्मकन्यागुणोचितं रूपनवावतारम् ।
| verse_lines  = मेने च जामातरमात्मकन्यागुणोचितं रूपनवावतारम् ।¦उवाच चास्मै ऋषिरुग्रतेजाः कुरुष्व जामातरमेनमाश्विति ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स आह चैनं परमं वचस्ते करोमि नात्रास्ति विचारणा मे ।
| verse_lines  = स आह चैनं परमं वचस्ते करोमि नात्रास्ति विचारणा मे ।¦शृणुष्व मेऽथापि यथा प्रतिज्ञा सुताप्रदानाय कृता पुरस्तात् ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तपो मया चीर्णमुमापतेः पुरा वरायुधावाप्तिधृतेन चेतसा ।
| verse_lines  = तपो मया चीर्णमुमापतेः पुरा वरायुधावाप्तिधृतेन चेतसा ।¦स मे ददौ दिव्यमिदं धनुस्तदा कथञ्चनाचाल्यमृते पिनाकिनम् ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न देवदैत्योरगदेवगायका अलं धनुश्चालयितुं सवासवाः ।
| verse_lines  = न देवदैत्योरगदेवगायका अलं धनुश्चालयितुं सवासवाः ।¦कुतो नरास्तद्वरतो हि किङ्कराः सहानसैवात्र कृषन्ति कृच्छ्रतः ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अधार्यमेतद्धनुराप्य शङ्करादहं नृणां वीर्यपरीक्षणे धृतः ।
| verse_lines  = अधार्यमेतद्धनुराप्य शङ्करादहं नृणां वीर्यपरीक्षणे धृतः ।¦सुतार्थमेतां चकर प्रतिज्ञां ददामि कन्यां य इदं हि पूरयेत् ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितां मे गिरमभ्यवेत्य दितेः सुता दानवयक्षराक्षसाः ।
| verse_lines  = इतीरितां मे गिरमभ्यवेत्य दितेः सुता दानवयक्षराक्षसाः ।¦समेत्य भूपाश्च समीपमाशु प्रगृह्य तच्चालयितुं न शेकुः ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = संस्विन्नगात्राः परिवृत्तनेत्राः दशाननाद्याः पतिता विमूर्छिताः ।
| verse_lines  = संस्विन्नगात्राः परिवृत्तनेत्राः दशाननाद्याः पतिता विमूर्छिताः ।¦तथाऽपि मां धर्षयितुं न शेकुः सुताकृते ते वचनात्स्वयम्भुवः ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुरा हि मेऽदात् प्रभुरब्जजो वरं प्रसादितो मे तपसा कथञ्चन ।
| verse_lines  = पुरा हि मेऽदात् प्रभुरब्जजो वरं प्रसादितो मे तपसा कथञ्चन ।¦बलान्न ते कश्चिदुपैति कन्यकां तदिच्छुभिस्ते न च धर्षणेति ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततस्तु ते नष्टमदा इतो गताः समस्तशो ह्यस्तन एव पार्थिवाः ।
| verse_lines  = ततस्तु ते नष्टमदा इतो गताः समस्तशो ह्यस्तन एव पार्थिवाः ।¦ततो ममायं प्रतिपूर्य मानसं वृणोतु कन्यामयमेव मेऽर्थितः ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथेति चोक्ते मुनिना स किङ्करैरनन्तभोगोपममाश्वथाऽनयत् ।
| verse_lines  = तथेति चोक्ते मुनिना स किङ्करैरनन्तभोगोपममाश्वथाऽनयत् ।¦समीक्ष्य तद्वामकरेण राघवः सलीलमुद्धृत्य हसन्नपूरयत् ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विकृष्यमाणं तदनन्तराधसा परेण निःसीमबलेन लीलया ।
| verse_lines  = विकृष्यमाणं तदनन्तराधसा परेण निःसीमबलेन लीलया ।¦अभज्यतासह्यममुष्य तद्बलं प्रसोढुमीशं कुत एव तद्भवेत् ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स मध्यतस्तत् प्रविभज्य लीलया यथेक्षुदण्डं शतमन्युकुञ्जरः ।
| verse_lines  = स मध्यतस्तत् प्रविभज्य लीलया यथेक्षुदण्डं शतमन्युकुञ्जरः ।¦विलोकयन् वक्त्रमृषेरवस्थितः सलक्ष्मणः पूर्णतनुर्यथा शशी ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तमब्जनेत्रं पृथुतुङ्गवक्षसं श्यामावदातं चलकुण्डलोज्ज्वलम् ।
| verse_lines  = तमब्जनेत्रं पृथुतुङ्गवक्षसं श्यामावदातं चलकुण्डलोज्ज्वलम् ।¦शशक्षतोत्थोपमचन्दनोक्षितं ददर्श विद्युद्वसनं नृपात्मजा ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथो कराभ्यां प्रतिगृह्य मालामम्लानपद्मां जलजायताक्षी ।
| verse_lines  = अथो कराभ्यां प्रतिगृह्य मालामम्लानपद्मां जलजायताक्षी ।¦उपेत्य मन्दं ललितैः पदैस्तां तदंस आसज्य च पार्श्वतोऽभवत्(पार्श्वतोऽभूत्) ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः प्रमोदो नितरां जनानां विदेहपुर्यामभवत् समन्तात् ।
| verse_lines  = ततः प्रमोदो नितरां जनानां विदेहपुर्यामभवत् समन्तात् ।¦रामं समालोक्य नरेन्द्रपुत्र्या समेतमानन्दनिधिं परेशम् ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = लक्ष्म्या समेते प्रकटं रमेशे सम्प्रेषयामास तदाऽऽशु पित्रे ।
| verse_lines  = लक्ष्म्या समेते प्रकटं रमेशे सम्प्रेषयामास तदाऽऽशु पित्रे ।¦‘विदेहराजो दशदिग्रथाय स तन्निशम्याऽशु तुतोष भूमिपः’ ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाऽत्मजाभ्यां सहितः सभार्यो ययौ गजस्यन्दनपत्तियुक्तया ।
| verse_lines  = अथाऽत्मजाभ्यां सहितः सभार्यो ययौ गजस्यन्दनपत्तियुक्तया ।¦स्वसेनयाऽग्रे प्रणिधाय धातृजं वसिष्ठमाश्वेव स यत्र मैथिलः ॥ ३१॥(भा\.पु\. ७\.८\.३६)
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स मैथिलेनातितरां समर्चितो विवाहयामास सुतं मुदम्भरः ।
| verse_lines  = स मैथिलेनातितरां समर्चितो विवाहयामास सुतं मुदम्भरः ।¦पुरोहितो गाधिसुतानुमोदितो जुहाव वह्निं विधिना वसिष्ठः ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदा विमानावलिभिर्नभस्तलं दिदृक्षतां सङ्कुलमास नाकिनाम् ।
| verse_lines  = तदा विमानावलिभिर्नभस्तलं दिदृक्षतां सङ्कुलमास नाकिनाम् ।¦सुरानका दुन्दभयो विनेदिरे जगुश्व गन्धर्ववराः सहस्रशः ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विजानमाना जगतां हि मातरं पुराऽर्थितुं नाऽययुरत्र देवताः ।
| verse_lines  = विजानमाना जगतां हि मातरं पुराऽर्थितुं नाऽययुरत्र देवताः ।¦तदा तु रामं रमया युतं प्रभुं दिदृक्षवश्चक्रुरलं नभस्तलम् ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यथा पुरा सागरजास्वयंवरे सुमानसानामभवत्समागमः ।
| verse_lines  = यथा पुरा सागरजास्वयंवरे सुमानसानामभवत्समागमः ।¦तथा ह्यभूत्सर्वदिवौकसां तदा तथा मुनीनां सहभूभृतां भुवि ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रगृह्य पाणिं च नृपात्मजाया रराज राजीवसमाननेत्रः ।
| verse_lines  = प्रगृह्य पाणिं च नृपात्मजाया रराज राजीवसमाननेत्रः ।¦यथा पुरा सागरजासमेतः सुरासुराणाममृताब्धिमन्थने ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वलङ्कृतास्तत्र विचेरुरङ्गना विदेहराजस्य च या हि योषितः ।
| verse_lines  = स्वलङ्कृतास्तत्र विचेरुरङ्गना विदेहराजस्य च या हि योषितः ।¦मुदा समेतं रमया रमापतिं विलोक्य रामाय ददौ धनं नृपः ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रियाणि वस्त्राणि रथान् सकुञ्जरान् परार्द्ध्यरत्नान्यखिलस्य चेशितुः ।
| verse_lines  = प्रियाणि वस्त्राणि रथान् सकुञ्जरान् परार्द्ध्यरत्नान्यखिलस्य चेशितुः ।¦ददौ च कन्यात्रयमुत्तमं मुदा तदा स रामावरजेभ्य एव च ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = महोत्सवं तं त्वनुभूय देवता नराश्च सर्वे प्रययुर्यथाऽऽगतम् ।
| verse_lines  = महोत्सवं तं त्वनुभूय देवता नराश्च सर्वे प्रययुर्यथाऽऽगतम् ।¦पिता च रामस्य सुतैः समन्वितो ययावयोध्यां स्वपुरीं मुदा ततः ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदन्तरे सोऽथ ददर्श भार्गवं सहस्रलक्षामितभानुदीधितिम् ।
| verse_lines  = तदन्तरे सोऽथ ददर्श भार्गवं सहस्रलक्षामितभानुदीधितिम् ।¦विभासमानं निजरश्मिमण्डले धनुर्धरं दीप्तपरश्वधायुधम् ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अजानतां राघवमादिपूरुषं समागतं ज्ञापयितुं निदर्शनैः ।
| verse_lines  = अजानतां राघवमादिपूरुषं समागतं ज्ञापयितुं निदर्शनैः ।¦समाह्वयन्तं रघुपं स्पृधेव नृपो ययाचे प्रणिपत्य भीतः ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न मे सुतं हन्तुमिहार्हसि प्रभो वयोगतस्येत्युदितः स भार्गवः ।
| verse_lines  = न मे सुतं हन्तुमिहार्हसि प्रभो वयोगतस्येत्युदितः स भार्गवः ।¦सुतत्रयं ते प्रददामि राघवं रणे स्थितं द्रष्टुमिहाऽऽगतोऽस्म्यहम् ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स इत्थमुक्त्वा नृपतिं रघूत्तमं भृगूत्तमः प्राह निजां तनुं हरिः ।
| verse_lines  = स इत्थमुक्त्वा नृपतिं रघूत्तमं भृगूत्तमः प्राह निजां तनुं हरिः ।¦अभेदमज्ञेष्वपि दर्शयन् परं पुरातनोऽहं हरिरेष इत्यपि ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शृणुष्व राम त्वमिहोदितं मया धनुर्द्वयं पूर्वमभून्महाद्भुतम् ।
| verse_lines  = शृणुष्व राम त्वमिहोदितं मया धनुर्द्वयं पूर्वमभून्महाद्भुतम् ।¦उमापतिस्त्वेकमधारयत् ततो रमापतिश्चापरमुत्तमोत्तमम् ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदा तु लोकस्य निदर्शनार्थिभिः समर्थितौ तौ हरिशङ्करौ सुरैः ।
| verse_lines  = तदा तु लोकस्य निदर्शनार्थिभिः समर्थितौ तौ हरिशङ्करौ सुरैः ।¦रणस्थितौ वां प्रसमीक्षितुं वयं समर्थयामोऽत्र निदर्शनार्थिनः ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो हि युद्धाय रमेशशङ्करौ व्यवस्थितौ तौ धनुषी प्रगृह्य ।
| verse_lines  = ततो हि युद्धाय रमेशशङ्करौ व्यवस्थितौ तौ धनुषी प्रगृह्य ।¦यतोऽन्तरस्यैष नियामको हरिस्ततो हरोऽग्रेऽस्य शिलोपमोऽभूत् ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शशाक नैवाथ यदाऽभिवीक्षितुं प्रस्पन्दितुं वा कुत एव योद्धुम् ।
| verse_lines  = शशाक नैवाथ यदाऽभिवीक्षितुं प्रस्पन्दितुं वा कुत एव योद्धुम् ।¦शिवस्तदा देवगणास्समस्ताः शशंसुरुच्चैर्जगतो हरेर्बलम् ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यदीरणेनैव विनैष शङ्करः शशाक न प्रश्वसितुं च केवलम् ।
| verse_lines  = यदीरणेनैव विनैष शङ्करः शशाक न प्रश्वसितुं च केवलम् ।¦किमत्र वक्तव्यमतो हरेर्बलं हरात् परं सर्वत एव चेति ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः प्रणम्याऽऽशु जनार्दनं हरः प्रसन्नदृष्ट्या हरिणाऽभिवीक्षितः ।
| verse_lines  = ततः प्रणम्याऽऽशु जनार्दनं हरः प्रसन्नदृष्ट्या हरिणाऽभिवीक्षितः ।¦जगाम कैलासममुष्य तद्धनुस्त्वया प्रभग्नं किल लोकसन्निधौ ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धनुर्यदन्यद्धरिहस्तयोग्यं तत्कार्मुकात् कोटिगुणं पुनश्च ।
| verse_lines  = धनुर्यदन्यद्धरिहस्तयोग्यं तत्कार्मुकात् कोटिगुणं पुनश्च ।¦वरं हि हस्ते तदिदं गृहीतं मया गृहाणैतदतो हि वैष्णवम् ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यदीदमागृह्य विकर्षसि त्वं तदा हरिर्नात्र विचार्यमस्ति ।
| verse_lines  = यदीदमागृह्य विकर्षसि त्वं तदा हरिर्नात्र विचार्यमस्ति ।¦इति ब्रुवाणः प्रददौ धनुर्वरं प्रदर्शयत् विष्णुबलं हराद्वरम् ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रगृह्य तच्चापवरं स राघवश्चकार सज्यं निमिषेण लीलया ।
| verse_lines  = प्रगृह्य तच्चापवरं स राघवश्चकार सज्यं निमिषेण लीलया ।¦चकर्ष सन्धाय शरं च पश्यतः समस्तलोकस्य च संशयं नुदन् ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रदर्शिते विष्णुबले समस्ततो हराच्च निःसङ्ख्यतया महाधिके ।
| verse_lines  = प्रदर्शिते विष्णुबले समस्ततो हराच्च निःसङ्ख्यतया महाधिके ।¦जगाद मेघौघगभीरया गिरा स राघवं भार्गव आदिपूरुषः ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अलं बलं ते जगतोऽखिलाद्वरं परोऽसि नारायण एव नान्यथा ।
| verse_lines  = अलं बलं ते जगतोऽखिलाद्वरं परोऽसि नारायण एव नान्यथा ।¦विसर्जयस्वेह शरं तपोमये महासुरे लोकमये वराद्विभोः ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुरोऽतुलो नाम महासुरोऽभवद् वरात् स तु ब्रह्मण आप लोकताम् ।
| verse_lines  = पुरोऽतुलो नाम महासुरोऽभवद् वरात् स तु ब्रह्मण आप लोकताम् ।¦पुनश्च तं प्राह जगद्गुरुर्यदा हरिर्जितः स्याद्धि तदैव वध्यसे ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतो वधार्थं जगदन्तकस्य सर्वाजितोऽहं जितवद् व्यवस्थितः ।
| verse_lines  = अतो वधार्थं जगदन्तकस्य सर्वाजितोऽहं जितवद् व्यवस्थितः ।¦इतीरिते लोकमये स राघवो मुमोच बाणं जगदन्तकेऽसुरे ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुरा वरोऽनेन शिवोपलम्भितो मुमुक्षया विष्णुतनुप्रवेशनम् ।
| verse_lines  = पुरा वरोऽनेन शिवोपलम्भितो मुमुक्षया विष्णुतनुप्रवेशनम् ।¦स तेन रामोदरगो बहिर्गतस्तदाज्ञयैवाऽऽशु बभूव भस्मसात् ॥ ५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीव रामाय स राघवः शरं विकर्षमाणो विनिहत्य चासुरम् ।
| verse_lines  = इतीव रामाय स राघवः शरं विकर्षमाणो विनिहत्य चासुरम् ।¦तपस्तदीयं प्रवदन् मुमोद तदीयमेव ह्यभवत् समस्तम् ॥ ५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V59
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निरन्तरानन्तविबोधसारः स जानमानोऽखिलमादिपूरुषः ।
| verse_lines  = निरन्तरानन्तविबोधसारः स जानमानोऽखिलमादिपूरुषः ।¦वदञ्छृणोतीव विनोदतो हरिः स एक एव द्वितनुर्मुमोद ॥ ५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V60
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स चेष्टितं चैव निजाश्रयस्य जनस्य सत्तत्त्वविबोधकारणम् ।
| verse_lines  = स चेष्टितं चैव निजाश्रयस्य जनस्य सत्तत्त्वविबोधकारणम् ।¦विमोहकं चान्यतमस्य कुर्वन् चिक्रीड एकोऽपि नरान्तरे यथा ॥ ६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V61
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः स कारुण्यनिधिर्निजे जने नितान्तमैक्यं स्वगतं प्रकाशयन् ।
| verse_lines  = ततः स कारुण्यनिधिर्निजे जने नितान्तमैक्यं स्वगतं प्रकाशयन् ।¦द्विधेव भूत्वा भृगुवर्य आत्मना रघूत्तमेनैक्यमगात् समक्षम् ॥ ६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V62
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समेत्य चैक्यं जगतोऽभिपश्यतः प्रणुद्य शङ्कामखिलां जनस्य ।
| verse_lines  = समेत्य चैक्यं जगतोऽभिपश्यतः प्रणुद्य शङ्कामखिलां जनस्य ।¦प्रदाय रामाय धनुर्वरं तदा जगाम रामानुमतो रमापतिः ॥ ६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V63
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो नृपोऽत्यर्थमुदाऽभिपूरितः सुतैः समस्तैः स्वपुरीमवाप ह ।
| verse_lines  = ततो नृपोऽत्यर्थमुदाऽभिपूरितः सुतैः समस्तैः स्वपुरीमवाप ह ।¦रेमेऽथ रामोऽपि रमास्वरूपया तयैव राजात्मजया हि सीतया ॥ ६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V64
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यथा पुरा श्रीरमणः श्रिया तया रतो नितान्तं हि पयोब्धिमध्ये ।
| verse_lines  = यथा पुरा श्रीरमणः श्रिया तया रतो नितान्तं हि पयोब्धिमध्ये ।¦तथा त्वयोध्यापुरिगो रघूत्तमोऽप्युवास कालं सुचिरं रतस्तया ॥ ६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C04
| verse_id    = MBTN_C04_S01_V65
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इमानि कर्माणि रघूत्तमस्य हरेर्विचित्राण्यपि नाद्भुतानि ।
| verse_lines  = इमानि कर्माणि रघूत्तमस्य हरेर्विचित्राण्यपि नाद्भुतानि ।¦दुरन्तशक्तेरथ चास्य वैभवं स्वकीयकर्तव्यतयाऽनुवर्ण्यते ॥ ६५॥
}}
<span id="gr-C5" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="पञ्चमोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C5" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="पञ्चमोऽध्यायः"></span>
== पञ्चमोऽध्यायः ==
== पञ्चमोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ इत्थं विश्वेश्वरेऽस्मिन्नखिलजगदवस्थाप्य सीतासहाये भूमिष्ठे सर्वलोकास्तुतुषुरनुदिनं वृद्धभक्त्यानितान्तम् ।</span><span class="shloka-line">राजा राज्याभिषेके प्रकृतिजनवचो मानयन्नात्मनोऽर्थ्यं दध्रे तन्मन्थरायाः श्रुतिपथमगमद् भूमिगाया अलक्ष्म्याः ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पूर्वं क्षीराब्धिजाता कथमपि तपसैवाप्सरस्त्वं प्रयाता तां नेतुं तत्तमोऽन्धं कमलजनिरुवाचाऽऽशु रामाभिषेकम् ।</span><span class="shloka-line">भूत्वा दासी विलुम्प स्वगतिमपि ततः कर्मणा प्राप्स्यसे त्वं सेत्युक्ता मन्थराऽऽसीत् तदनु कृतवत्येव चैतत् कुकर्म ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तद्वाक्यात् कैकयी सा पतिगवरबलादाजहारैव राज्यं रामस्तद्गौरवेण त्रिदशमुनिकृतेऽरण्यमेवाऽविवेश ।</span><span class="shloka-line">सीतायुक्तोऽनुजेन प्रतिदिनसुविवृद्धोरुभक्त्या समेतः संस्थाप्याशेषजन्तून् स्वविरहजशुचा त्यक्तसर्वेषणार्थान् ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C05
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वृक्षान् पक्षीभकीटान् पितरमथ सखीन् मातृपूर्वान् विसृज्य प्रोत्थां गङ्गांस्वपादाद्धर इव गुहेनार्चितः सोऽथ तीर्त्वा ।</span><span class="shloka-line">देवार्च्यस्यापि पुत्रादृषिगणसहितात् प्राप्य पूजां प्रयातः शैलेशं चित्रकूटं कतिपयदिवसान्यत्र मोदन्नुवास ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एतस्मिन्नेव काले दशरथनृपतिः स्वर्गतोऽभूद्वियोगाद् रामस्यैवाथ पुत्रौ विधिसुतसहितैर्मन्त्रिभिः केकयेभ्यः ।</span><span class="shloka-line">आनीतौ तस्य कृत्वा श्रुतिगणविहितप्रेतकार्याणि सद्यः शोचन्तौ राममार्गं पुरजनसहितौ जग्मतुर्मातृभिश्च ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धिक्कुर्वन्तौ नितान्तं सकलदुरितगां मन्थरां कैकयीं च प्राप्तौ रामस्य पादौ मुनिगणसहितौ तत्र चोवाच नत्वा ।</span><span class="shloka-line">रामं राजीवनेत्रं भरत इह पुनः प्रीतयेऽस्माकमीश प्राप्याऽऽशु स्वामयोध्यामवरजसहितः पालयेमां धरित्रीम् ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = औं ॥ इत्थं विश्वेश्वरेऽस्मिन्नखिलजगदवस्थाप्य सीतासहाये भूमिष्ठे सर्वलोकास्तुतुषुरनुदिनं वृद्धभक्त्यानितान्तम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तः कर्तुमीशः सकलसुरगणाप्यायनं रामदेवः सत्यां कर्तुं च वाणीमवददतितरां नेति सद्भक्तिनम्रम् ।</span><span class="shloka-line">भूयोभूयोऽर्थयन्तं द्विगुणितशरदां सप्तके त्वभ्यतीते कर्तैतत्ते वचोऽहं सुदृढमृतमिदं मे वचो नात्र शङ्का ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = औं ॥ इत्थं विश्वेश्वरेऽस्मिन्नखिलजगदवस्थाप्य सीतासहाये भूमिष्ठे सर्वलोकास्तुतुषुरनुदिनं वृद्धभक्त्यानितान्तम् ।¦राजा राज्याभिषेके प्रकृतिजनवचो मानयन्नात्मनोऽर्थ्यं दध्रे तन्मन्थरायाः श्रुतिपथमगमद् भूमिगाया अलक्ष्म्याः ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वैतद्रामवाक्यं हुतभुजि पतने स प्रतिज्ञां च कृत्वा रामोक्तस्यान्यथात्वे न तु परमभिवेक्ष्येऽहमित्येव तावत् ।</span><span class="shloka-line">कृत्वाऽन्यां स प्रतिज्ञामवसदथ बहिर्ग्रामके नन्दिनाम्नि श्रीशस्यैवास्य कृत्वा शिरसि परमकं पौरटं पादपीठम् ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तपौरानुगतेऽनुजे गते स चित्रकूटे भगवानुवास ह ।</span><span class="shloka-line">अथाऽजगामेन्द्रसुतोऽपि वायसो महासुरेणाऽत्मगतेन चोदितः ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स चासुरावेशवशाद्रमास्तने यदा व्यधात्तुण्डमथाभिवीक्षितः ।</span><span class="shloka-line">जनार्दनेनाऽऽशु तृणे प्रयोजिते चचार तेन ज्वलताऽनुयातः ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वयम्भुशर्वेन्द्रमुखान्सुरेश्वरान् जिजीविषुस्ताञ्छरणं गतोऽपि ।</span><span class="shloka-line">बहिष्कृतस्तैर्हरिभक्तिभावतो ह्यलङ्घ्यशक्त्या परमस्य चाक्षमैः ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C05
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुनः प्रयातः शरणं रघूत्तमं विसर्जितस्तेन निहत्य चासुरम् ।</span><span class="shloka-line">तदक्षिगं साक्षिकमप्यवध्यं प्रसादतश्चन्द्रविभूषणस्य ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स वायसानामसुरोऽखिलानां वरादुमेशस्य बभूव चाक्षिगः ।</span><span class="shloka-line">निपातितोऽसौ सह वायसाक्षिभिस्तृणेन रामस्य बभूव भस्मसात् ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ददुर्हि तस्मै विवरं बलार्थिनो यद्वायसास्तेन तदक्षिपातनम् ।</span><span class="shloka-line">कृतं रमेशेन तदेकनेत्रा बभूवुरन्येऽपि तु वायसास्तदा ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = पूर्वं क्षीराब्धिजाता कथमपि तपसैवाप्सरस्त्वं प्रयाता तां नेतुं तत्तमोऽन्धं कमलजनिरुवाचाऽऽशु रामाभिषेकम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भविष्यतामप्यथ यावदेव द्विनेत्रता काककुलोद्भवानाम् ।</span><span class="shloka-line">तावत्तदक्ष्यस्य कुरङ्गनाम्नः शिवेन दत्तं दितिजस्य चाक्षयम् ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = पूर्वं क्षीराब्धिजाता कथमपि तपसैवाप्सरस्त्वं प्रयाता तां नेतुं तत्तमोऽन्धं कमलजनिरुवाचाऽऽशु रामाभिषेकम् ।¦भूत्वा दासी विलुम्प स्वगतिमपि ततः कर्मणा प्राप्स्यसे त्वं सेत्युक्ता मन्थराऽऽसीत् तदनु कृतवत्येव चैतत् कुकर्म ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अतः पुनर्भावममुष्य हिन्वन् भविष्यतश्चैकदृशश्चकार ।</span><span class="shloka-line">स वायसान् राघव आदिपूरुषस्ततो ययौ शक्रसुतस्तदाज्ञया ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रामोऽथ दण्डकवनं मुनिवर्यनीतो लोकाननेकश उदारबलैर्निरस्तान् ।</span><span class="shloka-line">श्रुत्वा खरप्रभृतिभिर्वरतो हरस्य सर्वैरवध्यतनुभिः प्रययौ सभार्यः ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आसीच्च तत्र शरभङ्ग इति स्म जीर्णो लोकं हरेर्जिगमिषुर्मुनिरुग्रतेजाः ।</span><span class="shloka-line">तेनाऽदरोपहृतसार्ध्यसपर्यया स प्रीतो ददौ निजपदं परमं रमेशः ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धर्मो यतोऽस्य वनगस्य नितान्तशक्तिह्रासे स्वधर्मकरणस्य हुताशनादौ ।</span><span class="shloka-line">देहात्ययः स तत एव तनुं निजाग्नौ सन्त्यज्य रामपुरतः प्रययौ परेशम् ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C05
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रामोऽपि तत्र ददृशे धनदस्य शापाद् गन्धर्वमुर्वशिरतेरथ यातुधानीम् ।</span><span class="shloka-line">प्राप्तं दशां सपदि तुम्बुरुनामधेयं नाम्ना विराधमपि शर्ववरादवध्यम् ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भङ्क्त्वाऽस्य बाहुयुगलं बिलगं चकार सम्मानयन् वचनमम्बुजजन्मनोऽसौ ।</span><span class="shloka-line">प्रादाच्च तस्य सुगतिं निजगायकस्य भक्षार्थमंसकमितोऽपि सहानुजेन ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रीतिं विधित्सुरगमद्भवनं निजस्य कुम्भोद्भवस्य परमादरतोऽमुना च ।</span><span class="shloka-line">सम्पूजितो धनुरनेन गृहीतमिन्द्राच्छार्ङ्गं तदादिपुरुषो निजमाजहार ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = तद्वाक्यात् कैकयी सा पतिगवरबलादाजहारैव राज्यं रामस्तद्गौरवेण त्रिदशमुनिकृतेऽरण्यमेवाऽविवेश ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आत्मार्थमेव हि पुरा हरिणा प्रदत्तमिन्द्रे तदिन्द्र उत रामकरार्थमेव ।</span><span class="shloka-line">प्रादादगस्त्यमुनये तदवाप्य रामो रक्षन् ऋषीनवसदेव स दण्डकेषु ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = तद्वाक्यात् कैकयी सा पतिगवरबलादाजहारैव राज्यं रामस्तद्गौरवेण त्रिदशमुनिकृतेऽरण्यमेवाऽविवेश ।¦सीतायुक्तोऽनुजेन प्रतिदिनसुविवृद्धोरुभक्त्या समेतः संस्थाप्याशेषजन्तून् स्वविरहजशुचा त्यक्तसर्वेषणार्थान् ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">काले तदैव खरदूषणयोर्बलेन रक्षःस्वसा पतिनिमार्गणतत्पराऽऽसीत् ।</span><span class="shloka-line">व्यापादिते निजपतौ हि दशाननेन प्रामादिकेन विधिनाऽभिससार रामम् ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">साऽनुज्ञयैव रजनीचरभर्तुरुग्रा भ्रातृद्वयेन सहिता वनमावसन्ती ।</span><span class="shloka-line">रामं समेत्य भव मे पतिरित्यवोचद्भानुं यथा तम उपेत्य सुयोगकामम् ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तां तत्र हास्यकथया जनकासुताग्रे गच्छानुजं म इह मेति वचः स उक्त्वा ।</span><span class="shloka-line">तेनैव दुष्टचरितां हि विकर्णनासां चक्रे समस्तरजनीचरनाशहेतोः ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्प्रेरितान् सपदि भीमबलान् प्रयातांस्तस्याः खरत्रिशिरदूषणमुख्यबन्धून् ।</span><span class="shloka-line">जघ्ने चतुर्दशसहस्रमवारणीयकोदण्डपाणिरखिलस्य सुखं विधातुम् ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C05
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दत्तेऽभये रघुवरेण महामुनीनां दत्ते भये च रजनीचरमण्डलस्य ।</span><span class="shloka-line">रक्षःपतिः स्वसृमुखादविकम्पनाच्च श्रुत्वा बलं रघुपतेः परमाप चिन्ताम् ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वाऽऽशु कार्यमवमृश्य जगाम तीरे क्षेत्रं नदीनदपतेः श्रवणं धरित्र्याः ।</span><span class="shloka-line">मारीचमत्र तपसि प्रतिवर्तमानं भीतं शराद्रघुपतेर्नितरां ददर्श ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेनार्थितः सपदि राघववञ्चनार्थे मारीच आह शरवेगममुष्य जानन् ।</span><span class="shloka-line">शक्यो न ते रघुवरेण हि विग्रहोऽत्र जानामि संस्पर्शमस्य शरस्य पूर्वम् ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = वृक्षान् पक्षीभकीटान् पितरमथ सखीन् मातृपूर्वान् विसृज्य प्रोत्थां गङ्गांस्वपादाद्धर इव गुहेनार्चितः सोऽथ तीर्त्वा ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तवन्तमथ रावण आह खड्गं निष्कृष्य हन्मि यदि मे न करोषि वाक्यम् ।</span><span class="shloka-line">तच्छुश्रुवान् भययुतोऽथ निसर्गतश्च पापो जगाम रघुवर्यसकाशमाशु ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = वृक्षान् पक्षीभकीटान् पितरमथ सखीन् मातृपूर्वान् विसृज्य प्रोत्थां गङ्गांस्वपादाद्धर इव गुहेनार्चितः सोऽथ तीर्त्वा ।¦देवार्च्यस्यापि पुत्रादृषिगणसहितात् प्राप्य पूजां प्रयातः शैलेशं चित्रकूटं कतिपयदिवसान्यत्र मोदन्नुवास ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सम्प्राप्य हैममृगतां बहुरत्नचित्रः सीतासमीप उरुधा विचचार शीघ्रम् ।</span><span class="shloka-line">निर्दोषनित्यवरसंविदपि स्म देवी रक्षोवधाय जनमोहकृते तथाऽऽह ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देवेममाशु परिगृह्य च देहि मे त्वं क्रीडामृगं त्विति तयोदित एव रामः ।</span><span class="shloka-line">अन्वक् ससार ह शरासनबाणपाणिर्मायामृगं निशिचरं निजघान जानन् ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेनाऽहतः शरवरेण भृशं ममार विक्रुश्य लक्ष्मणमुरुव्यथया स पापः ।</span><span class="shloka-line">श्रुत्वैव लक्ष्मणमचूचुददुग्रवाक्यैः सोऽप्याप रामपथमेव सचापबाणः ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यां यां परेश उरुधैव करोति लीलां तां तां करोत्यनु तथैव रमापि देवी ।</span><span class="shloka-line">नैतावताऽस्य परमस्य तथा रमाया दोषोऽणुरप्यनुविचिन्त्य उरुप्रभू यत् ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C05
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्‍वाज्ञानमापदपि मन्दकटाक्षमात्रात् सर्गस्थितिप्रलयसंसृतिमोक्षहेतोः ।</span><span class="shloka-line">देव्या हरेः किमु विडम्बनमात्रमेतद् विक्रीडतोः सुरनरादिदेव तस्मात् ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देव्याः समीपमथ रावण आससाद साऽदृश्यतामगमदप्यविषह्यशक्तिः ।</span><span class="shloka-line">सृष्ट्वाऽऽत्मनः प्रतिकृतिं प्रययौ च शीघ्रं कैलासमर्चितपदा न्यवसच्छिवाभ्याम् ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्यास्तु तां प्रतिकृतिं प्रविवेश शक्रो देव्याश्च सन्निधियुतां व्यवहारसिद्ध्यै ।</span><span class="shloka-line">आदाय तामथ ययौ रजनीचरेन्द्रो हत्वा जटायुषमुरुश्रमतो निरुद्धः ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = एतस्मिन्नेव काले दशरथनृपतिः स्वर्गतोऽभूद्वियोगाद् रामस्यैवाथ पुत्रौ विधिसुतसहितैर्मन्त्रिभिः केकयेभ्यः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मार्गे व्रजन्तमभियाय ततो हनूमान् संवारितो रविसुतेन च जानमानः ।</span><span class="shloka-line">दैवं तु कार्यमथ कीर्तिमभीप्समानो रामस्य नैनमहनद्वचनाद्धरेश्व ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = एतस्मिन्नेव काले दशरथनृपतिः स्वर्गतोऽभूद्वियोगाद् रामस्यैवाथ पुत्रौ विधिसुतसहितैर्मन्त्रिभिः केकयेभ्यः ।¦आनीतौ तस्य कृत्वा श्रुतिगणविहितप्रेतकार्याणि सद्यः शोचन्तौ राममार्गं पुरजनसहितौ जग्मतुर्मातृभिश्च ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्राप्यैव राक्षस उताऽऽत्मपुरीं स तत्र सीताकृतिं प्रतिनिधाय ररक्ष चाथ ।</span><span class="shloka-line">रामोऽपि तत्तु विनिहत्य सुदुष्टरक्षः प्राप्याऽश्रमं स्वदयितां नहि पश्यतीव ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्वेषमाण इव तं च ददर्श गृध्रं सीतां रिरक्षिषुमथो रिपुणा विशस्तम् ।</span><span class="shloka-line">मन्दात्मचेष्टममुनोक्तमरेश्च कर्म श्रुत्वा मृतं तमदहत् स्वगतिं तथाऽदात् ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्यत्र चैव विचरन् सहितोऽनुजेन प्राप्तः करौ स सहसाऽथ कबन्धनाम्नः ।</span><span class="shloka-line">धातुर्वरादखिलजायिन उज्झितस्य मृत्योश्च वज्रपतनादतिकुञ्चितस्य ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">छित्वाऽस्य बाहुयुगलं सहितोऽनुजेन तं पूर्ववत् प्रतिविधाय सुरेन्द्रभृत्यम् ।</span><span class="shloka-line">नाम्ना दनुं त्रिजटयैव पुराऽभिजातं गन्धर्वमाशु च ततोऽपि तदर्चितोऽगात् ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C05
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दृष्ट्वा तमेव शबरी परमं हरिं च ज्ञात्वा विवेश दहनं पुरतोऽस्य तस्यै ।</span><span class="shloka-line">प्रादात् स्वलोकमिममेव हि सा प्रतीक्ष्य पूर्वं मतङ्गवचनेन वनेऽत्र साऽभूत् ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शापाद् वराप्सरसमेव हि तां विमुच्य शच्या कृतात् पतिपुरस्त्वतिदर्पहेतोः ।</span><span class="shloka-line">गत्वा ददर्श पवनात्मजमृश्यमूके स ह्येक एनमवगच्छति सम्यगीशम् ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देहेऽपि यत्र पवनोऽत्र हरिर्यतोऽसौ तत्रैव वायुरिति वेदवचः प्रसिद्धम् ।</span><span class="shloka-line">‘कस्मिन् न्वहं’ त्विति तथैव हि सोऽवतारे तस्मात् स मारुतिकृते रविजं ररक्ष ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = धिक्कुर्वन्तौ नितान्तं सकलदुरितगां मन्थरां कैकयीं च प्राप्तौ रामस्य पादौ मुनिगणसहितौ तत्र चोवाच नत्वा ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं स कृष्णतनुरर्जुनमप्यरक्षद् भीमार्थमेव तदरिं रविजं निहत्य ।</span><span class="shloka-line">पूर्वं हि मारुतिमवाप रवेः सुतोऽयं तेनास्य वालिनमहन् रघुपः प्रतीपम् ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = धिक्कुर्वन्तौ नितान्तं सकलदुरितगां मन्थरां कैकयीं च प्राप्तौ रामस्य पादौ मुनिगणसहितौ तत्र चोवाच नत्वा ।¦रामं राजीवनेत्रं भरत इह पुनः प्रीतयेऽस्माकमीश प्राप्याऽऽशु स्वामयोध्यामवरजसहितः पालयेमां धरित्रीम् ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं सुराश्च पवनस्य वशे यतोऽतः सुग्रीवमत्र तु परत्र च शक्रसूनुम् ।</span><span class="shloka-line">सर्वे श्रिता हनुमतस्तदनुग्रहाय तत्रागमद् रघुपतिः सह लक्ष्मणेन ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘यत्पादपङ्कजरजः शिरसा विभर्ति श्रीरब्जजश्च गिरिशः सह लोकपालैः’ ।</span><span class="shloka-line">सर्वेश्वरस्य परमस्य हि सर्वशक्तेः किं तस्य शत्रुहनने कपयः सहायाः ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समागते तु राघवे प्लवङ्गमाः ससूर्यजाः ।</span><span class="shloka-line">विपुप्लुवुर्भयार्दिता न्यवारयच्च मारुतिः (भा\.पु\. १०\.५८\.३८)॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C05_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">संस्थाप्याऽशु हरीन्द्रान् जानन् विष्णोर्गुणाननन्तान् सः ।</span><span class="shloka-line">साक्षाद् ब्रह्मपिताऽसावित्येतेनास्य पादयोः पेते ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V07
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तः कर्तुमीशः सकलसुरगणाप्यायनं रामदेवः सत्यां कर्तुं च वाणीमवददतितरां नेति सद्भक्तिनम्रम् ।
| verse_lines  = इत्युक्तः कर्तुमीशः सकलसुरगणाप्यायनं रामदेवः सत्यां कर्तुं च वाणीमवददतितरां नेति सद्भक्तिनम्रम् ।¦भूयोभूयोऽर्थयन्तं द्विगुणितशरदां सप्तके त्वभ्यतीते कर्तैतत्ते वचोऽहं सुदृढमृतमिदं मे वचो नात्र शङ्का ॥ ७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V08
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुत्वैतद्रामवाक्यं हुतभुजि पतने स प्रतिज्ञां च कृत्वा रामोक्तस्यान्यथात्वे न तु परमभिवेक्ष्येऽहमित्येव तावत् ।
| verse_lines  = श्रुत्वैतद्रामवाक्यं हुतभुजि पतने स प्रतिज्ञां च कृत्वा रामोक्तस्यान्यथात्वे न तु परमभिवेक्ष्येऽहमित्येव तावत् ।¦कृत्वाऽन्यां स प्रतिज्ञामवसदथ बहिर्ग्रामके नन्दिनाम्नि श्रीशस्यैवास्य कृत्वा शिरसि परमकं पौरटं पादपीठम् ॥ ८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तपौरानुगतेऽनुजे गते स चित्रकूटे भगवानुवास ह ।
| verse_lines  = समस्तपौरानुगतेऽनुजे गते स चित्रकूटे भगवानुवास ह ।¦अथाऽजगामेन्द्रसुतोऽपि वायसो महासुरेणाऽत्मगतेन चोदितः ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स चासुरावेशवशाद्रमास्तने यदा व्यधात्तुण्डमथाभिवीक्षितः ।
| verse_lines  = स चासुरावेशवशाद्रमास्तने यदा व्यधात्तुण्डमथाभिवीक्षितः ।¦जनार्दनेनाऽऽशु तृणे प्रयोजिते चचार तेन ज्वलताऽनुयातः ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वयम्भुशर्वेन्द्रमुखान्सुरेश्वरान् जिजीविषुस्ताञ्छरणं गतोऽपि ।
| verse_lines  = स्वयम्भुशर्वेन्द्रमुखान्सुरेश्वरान् जिजीविषुस्ताञ्छरणं गतोऽपि ।¦बहिष्कृतस्तैर्हरिभक्तिभावतो ह्यलङ्घ्यशक्त्या परमस्य चाक्षमैः ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुनः प्रयातः शरणं रघूत्तमं विसर्जितस्तेन निहत्य चासुरम् ।
| verse_lines  = पुनः प्रयातः शरणं रघूत्तमं विसर्जितस्तेन निहत्य चासुरम् ।¦तदक्षिगं साक्षिकमप्यवध्यं प्रसादतश्चन्द्रविभूषणस्य ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स वायसानामसुरोऽखिलानां वरादुमेशस्य बभूव चाक्षिगः ।
| verse_lines  = स वायसानामसुरोऽखिलानां वरादुमेशस्य बभूव चाक्षिगः ।¦निपातितोऽसौ सह वायसाक्षिभिस्तृणेन रामस्य बभूव भस्मसात् ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ददुर्हि तस्मै विवरं बलार्थिनो यद्वायसास्तेन तदक्षिपातनम् ।
| verse_lines  = ददुर्हि तस्मै विवरं बलार्थिनो यद्वायसास्तेन तदक्षिपातनम् ।¦कृतं रमेशेन तदेकनेत्रा बभूवुरन्येऽपि तु वायसास्तदा ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भविष्यतामप्यथ यावदेव द्विनेत्रता काककुलोद्भवानाम् ।
| verse_lines  = भविष्यतामप्यथ यावदेव द्विनेत्रता काककुलोद्भवानाम् ।¦तावत्तदक्ष्यस्य कुरङ्गनाम्नः शिवेन दत्तं दितिजस्य चाक्षयम् ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतः पुनर्भावममुष्य हिन्वन् भविष्यतश्चैकदृशश्चकार ।
| verse_lines  = अतः पुनर्भावममुष्य हिन्वन् भविष्यतश्चैकदृशश्चकार ।¦स वायसान् राघव आदिपूरुषस्ततो ययौ शक्रसुतस्तदाज्ञया ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रामोऽथ दण्डकवनं मुनिवर्यनीतो लोकाननेकश उदारबलैर्निरस्तान् ।
| verse_lines  = रामोऽथ दण्डकवनं मुनिवर्यनीतो लोकाननेकश उदारबलैर्निरस्तान् ।¦श्रुत्वा खरप्रभृतिभिर्वरतो हरस्य सर्वैरवध्यतनुभिः प्रययौ सभार्यः ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आसीच्च तत्र शरभङ्ग इति स्म जीर्णो लोकं हरेर्जिगमिषुर्मुनिरुग्रतेजाः ।
| verse_lines  = आसीच्च तत्र शरभङ्ग इति स्म जीर्णो लोकं हरेर्जिगमिषुर्मुनिरुग्रतेजाः ।¦तेनाऽदरोपहृतसार्ध्यसपर्यया स प्रीतो ददौ निजपदं परमं रमेशः ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धर्मो यतोऽस्य वनगस्य नितान्तशक्तिह्रासे स्वधर्मकरणस्य हुताशनादौ ।
| verse_lines  = धर्मो यतोऽस्य वनगस्य नितान्तशक्तिह्रासे स्वधर्मकरणस्य हुताशनादौ ।¦देहात्ययः स तत एव तनुं निजाग्नौ सन्त्यज्य रामपुरतः प्रययौ परेशम् ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रामोऽपि तत्र ददृशे धनदस्य शापाद् गन्धर्वमुर्वशिरतेरथ यातुधानीम् ।
| verse_lines  = रामोऽपि तत्र ददृशे धनदस्य शापाद् गन्धर्वमुर्वशिरतेरथ यातुधानीम् ।¦प्राप्तं दशां सपदि तुम्बुरुनामधेयं नाम्ना विराधमपि शर्ववरादवध्यम् ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भङ्क्त्वाऽस्य बाहुयुगलं बिलगं चकार सम्मानयन् वचनमम्बुजजन्मनोऽसौ ।
| verse_lines  = भङ्क्त्वाऽस्य बाहुयुगलं बिलगं चकार सम्मानयन् वचनमम्बुजजन्मनोऽसौ ।¦प्रादाच्च तस्य सुगतिं निजगायकस्य भक्षार्थमंसकमितोऽपि सहानुजेन ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रीतिं विधित्सुरगमद्भवनं निजस्य कुम्भोद्भवस्य परमादरतोऽमुना च ।
| verse_lines  = प्रीतिं विधित्सुरगमद्भवनं निजस्य कुम्भोद्भवस्य परमादरतोऽमुना च ।¦सम्पूजितो धनुरनेन गृहीतमिन्द्राच्छार्ङ्गं तदादिपुरुषो निजमाजहार ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आत्मार्थमेव हि पुरा हरिणा प्रदत्तमिन्द्रे तदिन्द्र उत रामकरार्थमेव ।
| verse_lines  = आत्मार्थमेव हि पुरा हरिणा प्रदत्तमिन्द्रे तदिन्द्र उत रामकरार्थमेव ।¦प्रादादगस्त्यमुनये तदवाप्य रामो रक्षन् ऋषीनवसदेव स दण्डकेषु ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = काले तदैव खरदूषणयोर्बलेन रक्षःस्वसा पतिनिमार्गणतत्पराऽऽसीत् ।
| verse_lines  = काले तदैव खरदूषणयोर्बलेन रक्षःस्वसा पतिनिमार्गणतत्पराऽऽसीत् ।¦व्यापादिते निजपतौ हि दशाननेन प्रामादिकेन विधिनाऽभिससार रामम् ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = साऽनुज्ञयैव रजनीचरभर्तुरुग्रा भ्रातृद्वयेन सहिता वनमावसन्ती ।
| verse_lines  = साऽनुज्ञयैव रजनीचरभर्तुरुग्रा भ्रातृद्वयेन सहिता वनमावसन्ती ।¦रामं समेत्य भव मे पतिरित्यवोचद्भानुं यथा तम उपेत्य सुयोगकामम् ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तां तत्र हास्यकथया जनकासुताग्रे गच्छानुजं म इह मेति वचः स उक्त्वा ।
| verse_lines  = तां तत्र हास्यकथया जनकासुताग्रे गच्छानुजं म इह मेति वचः स उक्त्वा ।¦तेनैव दुष्टचरितां हि विकर्णनासां चक्रे समस्तरजनीचरनाशहेतोः ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्प्रेरितान् सपदि भीमबलान् प्रयातांस्तस्याः खरत्रिशिरदूषणमुख्यबन्धून् ।
| verse_lines  = तत्प्रेरितान् सपदि भीमबलान् प्रयातांस्तस्याः खरत्रिशिरदूषणमुख्यबन्धून् ।¦जघ्ने चतुर्दशसहस्रमवारणीयकोदण्डपाणिरखिलस्य सुखं विधातुम् ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दत्तेऽभये रघुवरेण महामुनीनां दत्ते भये च रजनीचरमण्डलस्य ।
| verse_lines  = दत्तेऽभये रघुवरेण महामुनीनां दत्ते भये च रजनीचरमण्डलस्य ।¦रक्षःपतिः स्वसृमुखादविकम्पनाच्च श्रुत्वा बलं रघुपतेः परमाप चिन्ताम् ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुत्वाऽऽशु कार्यमवमृश्य जगाम तीरे क्षेत्रं नदीनदपतेः श्रवणं धरित्र्याः ।
| verse_lines  = श्रुत्वाऽऽशु कार्यमवमृश्य जगाम तीरे क्षेत्रं नदीनदपतेः श्रवणं धरित्र्याः ।¦मारीचमत्र तपसि प्रतिवर्तमानं भीतं शराद्रघुपतेर्नितरां ददर्श ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेनार्थितः सपदि राघववञ्चनार्थे मारीच आह शरवेगममुष्य जानन् ।
| verse_lines  = तेनार्थितः सपदि राघववञ्चनार्थे मारीच आह शरवेगममुष्य जानन् ।¦शक्यो न ते रघुवरेण हि विग्रहोऽत्र जानामि संस्पर्शमस्य शरस्य पूर्वम् ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तवन्तमथ रावण आह खड्गं निष्कृष्य हन्मि यदि मे न करोषि वाक्यम् ।
| verse_lines  = इत्युक्तवन्तमथ रावण आह खड्गं निष्कृष्य हन्मि यदि मे न करोषि वाक्यम् ।¦तच्छुश्रुवान् भययुतोऽथ निसर्गतश्च पापो जगाम रघुवर्यसकाशमाशु ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सम्प्राप्य हैममृगतां बहुरत्नचित्रः सीतासमीप उरुधा विचचार शीघ्रम् ।
| verse_lines  = सम्प्राप्य हैममृगतां बहुरत्नचित्रः सीतासमीप उरुधा विचचार शीघ्रम् ।¦निर्दोषनित्यवरसंविदपि स्म देवी रक्षोवधाय जनमोहकृते तथाऽऽह ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = देवेममाशु परिगृह्य च देहि मे त्वं क्रीडामृगं त्विति तयोदित एव रामः ।
| verse_lines  = देवेममाशु परिगृह्य च देहि मे त्वं क्रीडामृगं त्विति तयोदित एव रामः ।¦अन्वक् ससार ह शरासनबाणपाणिर्मायामृगं निशिचरं निजघान जानन् ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेनाऽहतः शरवरेण भृशं ममार विक्रुश्य लक्ष्मणमुरुव्यथया स पापः ।
| verse_lines  = तेनाऽहतः शरवरेण भृशं ममार विक्रुश्य लक्ष्मणमुरुव्यथया स पापः ।¦श्रुत्वैव लक्ष्मणमचूचुददुग्रवाक्यैः सोऽप्याप रामपथमेव सचापबाणः ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यां यां परेश उरुधैव करोति लीलां तां तां करोत्यनु तथैव रमापि देवी ।
| verse_lines  = यां यां परेश उरुधैव करोति लीलां तां तां करोत्यनु तथैव रमापि देवी ।¦नैतावताऽस्य परमस्य तथा रमाया दोषोऽणुरप्यनुविचिन्त्य उरुप्रभू यत् ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्‍वाज्ञानमापदपि मन्दकटाक्षमात्रात् सर्गस्थितिप्रलयसंसृतिमोक्षहेतोः ।
| verse_lines  = क्‍वाज्ञानमापदपि मन्दकटाक्षमात्रात् सर्गस्थितिप्रलयसंसृतिमोक्षहेतोः ।¦देव्या हरेः किमु विडम्बनमात्रमेतद् विक्रीडतोः सुरनरादिदेव तस्मात् ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = देव्याः समीपमथ रावण आससाद साऽदृश्यतामगमदप्यविषह्यशक्तिः ।
| verse_lines  = देव्याः समीपमथ रावण आससाद साऽदृश्यतामगमदप्यविषह्यशक्तिः ।¦सृष्ट्वाऽऽत्मनः प्रतिकृतिं प्रययौ च शीघ्रं कैलासमर्चितपदा न्यवसच्छिवाभ्याम् ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्यास्तु तां प्रतिकृतिं प्रविवेश शक्रो देव्याश्च सन्निधियुतां व्यवहारसिद्ध्यै ।
| verse_lines  = तस्यास्तु तां प्रतिकृतिं प्रविवेश शक्रो देव्याश्च सन्निधियुतां व्यवहारसिद्ध्यै ।¦आदाय तामथ ययौ रजनीचरेन्द्रो हत्वा जटायुषमुरुश्रमतो निरुद्धः ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मार्गे व्रजन्तमभियाय ततो हनूमान् संवारितो रविसुतेन च जानमानः ।
| verse_lines  = मार्गे व्रजन्तमभियाय ततो हनूमान् संवारितो रविसुतेन च जानमानः ।¦दैवं तु कार्यमथ कीर्तिमभीप्समानो रामस्य नैनमहनद्वचनाद्धरेश्व ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्राप्यैव राक्षस उताऽऽत्मपुरीं स तत्र सीताकृतिं प्रतिनिधाय ररक्ष चाथ ।
| verse_lines  = प्राप्यैव राक्षस उताऽऽत्मपुरीं स तत्र सीताकृतिं प्रतिनिधाय ररक्ष चाथ ।¦रामोऽपि तत्तु विनिहत्य सुदुष्टरक्षः प्राप्याऽश्रमं स्वदयितां नहि पश्यतीव ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अन्वेषमाण इव तं च ददर्श गृध्रं सीतां रिरक्षिषुमथो रिपुणा विशस्तम् ।
| verse_lines  = अन्वेषमाण इव तं च ददर्श गृध्रं सीतां रिरक्षिषुमथो रिपुणा विशस्तम् ।¦मन्दात्मचेष्टममुनोक्तमरेश्च कर्म श्रुत्वा मृतं तमदहत् स्वगतिं तथाऽदात् ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अन्यत्र चैव विचरन् सहितोऽनुजेन प्राप्तः करौ स सहसाऽथ कबन्धनाम्नः ।
| verse_lines  = अन्यत्र चैव विचरन् सहितोऽनुजेन प्राप्तः करौ स सहसाऽथ कबन्धनाम्नः ।¦धातुर्वरादखिलजायिन उज्झितस्य मृत्योश्च वज्रपतनादतिकुञ्चितस्य ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = छित्वाऽस्य बाहुयुगलं सहितोऽनुजेन तं पूर्ववत् प्रतिविधाय सुरेन्द्रभृत्यम् ।
| verse_lines  = छित्वाऽस्य बाहुयुगलं सहितोऽनुजेन तं पूर्ववत् प्रतिविधाय सुरेन्द्रभृत्यम् ।¦नाम्ना दनुं त्रिजटयैव पुराऽभिजातं गन्धर्वमाशु च ततोऽपि तदर्चितोऽगात् ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दृष्ट्वा तमेव शबरी परमं हरिं च ज्ञात्वा विवेश दहनं पुरतोऽस्य तस्यै ।
| verse_lines  = दृष्ट्वा तमेव शबरी परमं हरिं च ज्ञात्वा विवेश दहनं पुरतोऽस्य तस्यै ।¦प्रादात् स्वलोकमिममेव हि सा प्रतीक्ष्य पूर्वं मतङ्गवचनेन वनेऽत्र साऽभूत् ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शापाद् वराप्सरसमेव हि तां विमुच्य शच्या कृतात् पतिपुरस्त्वतिदर्पहेतोः ।
| verse_lines  = शापाद् वराप्सरसमेव हि तां विमुच्य शच्या कृतात् पतिपुरस्त्वतिदर्पहेतोः ।¦गत्वा ददर्श पवनात्मजमृश्यमूके स ह्येक एनमवगच्छति सम्यगीशम् ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = देहेऽपि यत्र पवनोऽत्र हरिर्यतोऽसौ तत्रैव वायुरिति वेदवचः प्रसिद्धम् ।
| verse_lines  = देहेऽपि यत्र पवनोऽत्र हरिर्यतोऽसौ तत्रैव वायुरिति वेदवचः प्रसिद्धम् ।¦‘कस्मिन् न्वहं’ त्विति तथैव हि सोऽवतारे तस्मात् स मारुतिकृते रविजं ररक्ष ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं स कृष्णतनुरर्जुनमप्यरक्षद् भीमार्थमेव तदरिं रविजं निहत्य ।
| verse_lines  = एवं स कृष्णतनुरर्जुनमप्यरक्षद् भीमार्थमेव तदरिं रविजं निहत्य ।¦पूर्वं हि मारुतिमवाप रवेः सुतोऽयं तेनास्य वालिनमहन् रघुपः प्रतीपम् ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं सुराश्च पवनस्य वशे यतोऽतः सुग्रीवमत्र तु परत्र च शक्रसूनुम् ।
| verse_lines  = एवं सुराश्च पवनस्य वशे यतोऽतः सुग्रीवमत्र तु परत्र च शक्रसूनुम् ।¦सर्वे श्रिता हनुमतस्तदनुग्रहाय तत्रागमद् रघुपतिः सह लक्ष्मणेन ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘यत्पादपङ्कजरजः शिरसा विभर्ति श्रीरब्जजश्च गिरिशः सह लोकपालैः’ ।
| verse_lines  = ‘यत्पादपङ्कजरजः शिरसा विभर्ति श्रीरब्जजश्च गिरिशः सह लोकपालैः’ ।¦सर्वेश्वरस्य परमस्य हि सर्वशक्तेः किं तस्य शत्रुहनने कपयः सहायाः ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समागते तु राघवे प्लवङ्गमाः ससूर्यजाः ।
| verse_lines  = समागते तु राघवे प्लवङ्गमाः ससूर्यजाः ।¦विपुप्लुवुर्भयार्दिता न्यवारयच्च मारुतिः (भा\.पु\. १०\.५८\.३८)॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C05
| verse_id    = MBTN_C05_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = संस्थाप्याऽशु हरीन्द्रान् जानन् विष्णोर्गुणाननन्तान् सः ।
| verse_lines  = संस्थाप्याऽशु हरीन्द्रान् जानन् विष्णोर्गुणाननन्तान् सः ।¦साक्षाद् ब्रह्मपिताऽसावित्येतेनास्य पादयोः पेते ॥ ५१॥
}}
<span id="gr-C6" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="षष्ठोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C6" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="षष्ठोऽध्यायः"></span>
== षष्ठोऽध्यायः ==
== षष्ठोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ उत्थाप्य चैनमरविन्ददलायताक्षश्चक्राङ्कितेन वरदेन कराम्बुजेन ।</span><span class="shloka-line">कृत्वा च संविदमनेन नुतोऽस्य चांसं प्रीत्याऽऽरुरोह स हसन् सह लक्ष्मणेन ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आरोप्य चांसयुगळं भगवन्तमेनं तस्यानुजं च हनुमान् प्रययौ कपीन्द्रम् ।</span><span class="shloka-line">सख्यं चकार हुतभुक्प्रमुखे च तस्य रामेण शाश्वतनिजार्तिहरेण शीघ्रम् ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वाऽस्य दुःखमथ देववरः प्रतिज्ञां चक्रे स वालिनिधनाय हरीश्वरोऽपि ।</span><span class="shloka-line">सीतानुमार्गणकृतेऽथ स वालिनैव क्षिप्तां हि दुन्दुभितनुं समदर्शयच्च ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C06
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वीक्ष्यैव तां निपतितामथ रामदेवः सोऽङ्गुष्ठमात्रचलनादतिलीलयैव ।</span><span class="shloka-line">सम्प्रास्य योजनशतेऽथ तयैव चोर्वीं सर्वान् विदार्य दितिजानहनद्रसास्थान् ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शर्वप्रसादजबलाद्दितिजानवध्यान् सर्वान् निहत्य कुणपेन पुनश्च सख्या ।</span><span class="shloka-line">भीतेन वालिबलतः कथितः स्म सप्तसालान् प्रदर्श्य दितिजान् सुदृढांश्च वज्रात् ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एकैकमेषु स विकम्पयितुं समर्थः पत्राणि लोप्तुमपि तूत्सहते न शक्तः ।</span><span class="shloka-line">विष्वक्स्थितान् यदि भवान् प्रतिभेत्स्यतीमानेकेषुणा तर्हि वालिवधे समर्थः ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = औं ॥ उत्थाप्य चैनमरविन्ददलायताक्षश्चक्राङ्कितेन वरदेन कराम्बुजेन ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जेतुं चतुर्गुणबलो हि पुमान् प्रभुः स्याद्धन्तुं शताधिकबलोऽतिबलं सुशक्तः ।</span><span class="shloka-line">तस्मादिमान् हरिहयात्मजबाह्वलोप्यपत्रान् विभिद्य मम संशयमाशु भिन्धि ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = औं ॥ उत्थाप्य चैनमरविन्ददलायताक्षश्चक्राङ्कितेन वरदेन कराम्बुजेन ।¦कृत्वा च संविदमनेन नुतोऽस्य चांसं प्रीत्याऽऽरुरोह स हसन् सह लक्ष्मणेन ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वाऽस्य वाक्यमवमृश्य दितेः सुतांस्तान् धातुर्वरादखिलपुम्भिरभेद्यरूपान् ।</span><span class="shloka-line">ब्रह्मत्वमाप्तुमचलं तपसि प्रवृत्तानेकेषुणा सपदि तान् प्रबिभेद रामः ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सन्धाय कार्मुकवरे निशिते तु बाणेऽथाऽकृष्य दक्षिणभुजेन तदा प्रमुक्ते ।</span><span class="shloka-line">रामेण सत्वरमनन्तबलेन सर्वे चूर्णीकृताः सपदि ते तरवो रवेण ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भित्त्वा च तान् सगिरिकुं भगवत्प्रमुक्तः पातालसप्तकमथात्र च ये त्ववध्याः ।</span><span class="shloka-line">नाम्नाऽसुराः कुमुदिनोऽब्जजवाक्यरक्षाः सर्वांश्च तानदहदाशु शरः स एकः ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नैतद्विचित्रममितोरुबलस्य विष्णोर्यत्प्रेरणात् सपवनस्य भवेत् प्रवृत्तिः ।</span><span class="shloka-line">लोकस्य सप्रकृतिकस्य सरुद्रकालकर्मादिकस्य तदपीदमनन्यसाध्यम् ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C06
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दृष्ट्वा बलं भगवतोऽथ हरीश्वरोऽसावग्रे निधाय तमयात् पुरमग्रजस्य ।</span><span class="shloka-line">आश्रुत्य रावमनुजस्य बिलात् स चाऽगादभ्येनमाशु दयिताप्रतिवारितोऽपि ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तन्मुष्टिभिः प्रतिहतः प्रययावशक्तः सुग्रीव आशु रघुपोऽपि हि धर्ममीक्षन् ।</span><span class="shloka-line">नैनं जघान विदिताखिललोकचेष्टोऽप्येनं स आह युधि वां न मया विविक्तौ ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सौभ्रात्रमेष यदि वाञ्छति वालिनैव नाहं निरागसमथाग्रजनिं हनिष्ये ।</span><span class="shloka-line">दीर्घः सहोदरगतो न भवेद्धि कोपो दीर्घोऽपि कारणमृते विनिवर्तते च ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = आरोप्य चांसयुगळं भगवन्तमेनं तस्यानुजं च हनुमान् प्रययौ कपीन्द्रम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कोपः सहोदरजने पुनरन्तकाले प्रायो निवृत्तिमुपगच्छति तापकश्च ।</span><span class="shloka-line">एकस्य भङ्ग इति नैव झटित्यपास्तदोषो निहन्तुमिह योग्य इति स्म मेने ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = आरोप्य चांसयुगळं भगवन्तमेनं तस्यानुजं च हनुमान् प्रययौ कपीन्द्रम् ।¦सख्यं चकार हुतभुक्प्रमुखे च तस्य रामेण शाश्वतनिजार्तिहरेण शीघ्रम् ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मान्न बन्धुजनगे जनिते विरोधे कार्यो वधस्तदनुबन्धिभिराश्वितीह ।</span><span class="shloka-line">धर्मं प्रदर्शयितुमेव रवेः सुतस्य भावी न ताप इति विच्च न तं जघान ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यः प्रेरकः सकलशेमुषिसन्ततेश्च तस्याज्ञता कुत इहेशवरस्य विष्णोः ।</span><span class="shloka-line">तेनोदितोऽथ सुदृढं पुनरागतेन वज्रोपमं शरममूमुचदिन्द्रसूनौ ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रामाज्ञयैव लतया रविजे विभक्ते वायोः सुतेन रघुपेण शरे च मुक्ते ।</span><span class="shloka-line">श्रुत्वाऽस्य शब्दमतुलं हृदि तेन विद्ध इन्द्रात्मजो गिरिरिवापतदाशु सन्नः ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भक्तो ममैष यदि मामभिपश्यतीह पादौ ध्रुवं मम समेष्यति निर्विचारः ।</span><span class="shloka-line">योग्यो वधो नहि जनस्य पदानतस्य राज्यार्थिना रविसुतेन वधोऽर्थितश्च ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C06
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कार्यं ह्यभीष्टमपि तत् प्रणतस्य पूर्वं शस्तो वधो न पदयोः प्रणतस्य चैव ।</span><span class="shloka-line">तस्माददृश्यतनुरेव निहन्मि शक्रपुत्रं त्वितिस्म तमदृष्टतया जघान ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यः प्रेरकः सकललोकबलस्य नित्यं पूर्णाव्ययोच्चबलवीर्यतनुः स्वतन्त्रः ।</span><span class="shloka-line">किं तस्य दृष्टिपथगस्य च वानरोऽयं कर्तैशचापमपि येन पुरा प्रभग्नम् ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सन्नेऽथ वालिनि जगाम च तस्य पार्श्वं प्राहैनमार्द्रवचसा यदि वाञ्छसि त्वम् ।</span><span class="shloka-line">उज्जीवयिष्य इति नैच्छदसौ त्वदग्रे को नाम नेच्छति मृतिं पुरुषोत्तमेति ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = श्रुत्वाऽस्य दुःखमथ देववरः प्रतिज्ञां चक्रे स वालिनिधनाय हरीश्वरोऽपि ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कार्याणि तस्य चरमाणि विधाय पुत्रं त्वग्रे निधाय रविजः कपिराज्य आसीत् ।</span><span class="shloka-line">रामोऽपि तद्गिरिवरे चतुरोऽथ मासान् दृष्ट्वा घनागममुवास सलक्ष्मणोऽसौ ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = श्रुत्वाऽस्य दुःखमथ देववरः प्रतिज्ञां चक्रे स वालिनिधनाय हरीश्वरोऽपि ।¦सीतानुमार्गणकृतेऽथ स वालिनैव क्षिप्तां हि दुन्दुभितनुं समदर्शयच्च ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथातिसक्ते क्षितिपे कपीनां प्रविस्मृते रामकृतोपकारे ।</span><span class="shloka-line">प्रसह्य तं बुद्धिमतां वरिष्ठो रामाङ्घ्रिभक्तो हनुमानुवाच ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न विस्मृतिस्ते रघुवर्यकार्ये कार्या कथञ्चित् स हि नोऽभिपूज्यः ।</span><span class="shloka-line">न चेत् स्वयं कर्तुमभीष्टमद्य ते ध्रुवं बलेनापि हि कारयामि ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स एवमुक्त्वा हरिराजसन्निधौ द्वीपेषु सप्तस्वपि वानरान् प्रति ।</span><span class="shloka-line">सम्मेलनायाऽशुगतीन् स्म वानरान् प्रस्थापयामास समस्तशः प्रभुः ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हरीश्वराज्ञाप्रणिधानपूर्वकं हनूमता ते प्रहिता हि वानराः ।</span><span class="shloka-line">समस्तशैलद्रुमषण्डसंस्थितान् हरीन् समादाय तदाऽभिजग्मुः ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C06
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदैव रामोऽपि हि भोगसक्तं प्रमत्तमालक्ष्य कपीश्वरं प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">जगाद सौमित्रिमिदं वचो मे प्लवङ्गमेशाय वदाऽशु याहि ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदि प्रमत्तोऽसि मदीयकार्ये नयाम्यहं त्वेन्द्रसुतस्य मार्गम् ।</span><span class="shloka-line">प्रायः स्वकार्ये प्रतिपादिते हि मदोद्धता न प्रतिकर्तुमीशते ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीड्यरामेण समीरिते तदा ययौ सबाणः सधनुः स लक्ष्मणः ।</span><span class="shloka-line">दृष्ट्वैव तं तेन सहैव तापनिर्भयाद्ययौ रामपदान्तिकं त्वरन् ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = वीक्ष्यैव तां निपतितामथ रामदेवः सोऽङ्गुष्ठमात्रचलनादतिलीलयैव ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हनूमतः साधुवचोभिराशु प्रसन्नचेतस्यधिपे कपीनाम् ।</span><span class="shloka-line">समागते सर्वहरिप्रवीरैः सहैव तं वीक्ष्य ननन्द राघवः ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = वीक्ष्यैव तां निपतितामथ रामदेवः सोऽङ्गुष्ठमात्रचलनादतिलीलयैव ।¦सम्प्रास्य योजनशतेऽथ तयैव चोर्वीं सर्वान् विदार्य दितिजानहनद्रसास्थान् ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ससम्भ्रमं तं पतितं पदाब्जयोस्त्वरन् समुत्थाप्य समाश्लिषत् प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">स चोपविष्टो जगदीशसन्निधौ तदाज्ञयैवाऽऽदिशदाशु वानरान् ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तदिक्षु प्रहितेषु तेन प्रभुर्हनूमन्तमिदं बभाषे ।</span><span class="shloka-line">न कश्चिदीशस्त्वदृतेऽस्ति साधने समस्तकार्यप्रवरस्य मेऽस्य ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अतस्त्वमेव प्रतियाहि दक्षिणां दिशं समादाय मदङ्गुलीयकम् ।</span><span class="shloka-line">इतीरितोऽसौ पुरुषोत्तमेन ययौ दिशं तां युवराजयुक्तः ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तदिक्षु प्रतियापिता हि ते हरीश्वराज्ञामुपधार्य मासतः ।</span><span class="shloka-line">समाययुस्तेऽङ्गदजाम्बवन्मुखाः सुतेन वायोः सहिता न चाययुः ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C06
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तदुर्गप्रवरं दुरासदं विमार्गतां विन्ध्यगिरिं महात्मनाम् ।</span><span class="shloka-line">गतः स कालो हरिराडुदीरितः समासदंश्चाथ बिलं महाद्भुतम् ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृतं मयेनातिविचित्रमुत्तमं समीक्ष्य तत्तार उवाच चाङ्गदम् ।</span><span class="shloka-line">वयं न यामो हरिराजसन्निधिं विलङ्घितो नः समयो यतोऽस्य ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दुरासदोऽसावतिचण्डशासनो हनिष्यति त्वामपि किं मदादिकान् ।</span><span class="shloka-line">अगम्यमेतद् बिलमाप्य तत् सुखं वसाम सर्वे किमसाविहाऽऽचरेत् ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = शर्वप्रसादजबलाद्दितिजानवध्यान् सर्वान् निहत्य कुणपेन पुनश्च सख्या ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न चैव रामेण सलक्ष्मणेन प्रयोजनं नो वनचारिणां सदा ।</span><span class="shloka-line">न चेह नः पीडयितुं स च क्षमस्ततो ममेयं सुविनिश्चिता मतिः ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = शर्वप्रसादजबलाद्दितिजानवध्यान् सर्वान् निहत्य कुणपेन पुनश्च सख्या ।¦भीतेन वालिबलतः कथितः स्म सप्तसालान् प्रदर्श्य दितिजान् सुदृढांश्च वज्रात् ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितं मातुलवाक्यमाशु स आददे वालिसुतोऽपि सादरम् ।</span><span class="shloka-line">उवाच वाक्यं च न नो हरीश्वरः क्षमी भवेल्लङ्घितशासनानाम् ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">राज्यार्थिना येन हि घातितोऽग्रजो हृताश्च दाराः सुनृशंसकेन ।</span><span class="shloka-line">स नः कथं रक्षति शासनातिगान् निराश्रयान् दुर्बलकान् बले स्थितः ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरिते शक्रसुतात्मजेन तथेति होचुः सह जाम्बवन्मुखाः ।</span><span class="shloka-line">सर्वेऽपि तेषामथ चैकमत्यं दृष्ट्वा हनूमानिदमाबभाषे ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विज्ञातमेतद्धि मयाऽङ्गदस्य राज्याय ताराभिहितं हि वाक्यम् ।</span><span class="shloka-line">साध्यं न चैतन्नहि वायुसूनू रामप्रतीपं वचनं सहेत ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C06
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न चाहमाक्रष्टुमुपायतोऽपि शक्यः कथञ्चित् सकलैः समेतैः ।</span><span class="shloka-line">सन्मार्गतो नैव च राघवस्य दुरन्तशक्तेर्बिलमप्रधृष्यम् ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वचो ममैतद्यदि चाऽऽदरेण ग्राह्यं भवेद्वस्तदतिप्रियं मे ।</span><span class="shloka-line">न चेद् बलादप्यनये प्रवृत्तान् प्रशास्य सन्मार्गगतान् करोमि ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितं तत् पवनात्मजस्य श्रुत्वाऽतिभीता धृतमूकभावाः ।</span><span class="shloka-line">सर्वेऽनुजग्मुस्तमथाद्रिमुख्यं महेन्द्रमासेदुरगाधबोधाः ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = एकैकमेषु स विकम्पयितुं समर्थः पत्राणि लोप्तुमपि तूत्सहते न शक्तः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निरीक्ष्य ते सागरमप्रधृष्यमपारमेयं सहसा विषण्णाः ।</span><span class="shloka-line">दृढं निराशाश्च मतिं हि दध्रुः प्रायोपवेशाय तथा च चक्रुः ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = एकैकमेषु स विकम्पयितुं समर्थः पत्राणि लोप्तुमपि तूत्सहते न शक्तः ।¦विष्वक्स्थितान् यदि भवान् प्रतिभेत्स्यतीमानेकेषुणा तर्हि वालिवधे समर्थः ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रायोपविष्टाश्च कथा वदन्तो रामस्य संसारविमुक्तिदातुः ।</span><span class="shloka-line">जटायुषः पातनमूचिरे तत्सम्पातिनाम्नः श्रवणं जगाम ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्याग्रजोऽसावरुणस्य सूनुः सूर्यस्य बिम्बं सह तेन यातः ।</span><span class="shloka-line">जवं परीक्षन्नथ तं सुतप्तं गुप्त्वा पतत्रक्षयमाप्य चापतत् ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स दग्धपक्षः सवितृप्रतापाच्छ्रुत्वैव रामस्य कथां सपक्षः ।</span><span class="shloka-line">भूत्वा पुनश्चापि मृतिं जटायुषः शुश्राव पृष्ट्वा पुनरेव सम्यक् ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स रावणस्याथ गतिं सुतोक्तां निवेद्य दृष्ट्वा जनकात्मजाकृतिम् ।</span><span class="shloka-line">स्वयं तथाऽशोकवने निषण्णामवोचदेभ्यो हरिपुङ्गवेभ्यः ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C06
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततस्तु ते ब्रह्मसुतेन पृष्टा न्यवेदयन्नात्मबलं पृथक् पृथक् ।</span><span class="shloka-line">दशैव चाऽरभ्य दशोत्तरस्य क्रमात् पथो योजनतोऽभियाने ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सनीलमैन्दद्विविदाः सताराः सर्वेऽप्यशीत्याः परतो न शक्ताः ।</span><span class="shloka-line">गन्तुं यदाऽऽथाऽत्मबलं स जाम्बवान् जगाद तस्मात् पुनरष्टमांशम् ॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बलेर्यदा विष्णुरवाप लोकांस्त्रिभिः क्रमैर्नन्दिरवं प्रकुर्वता ।</span><span class="shloka-line">तदा मया भ्रान्तमिदं जगत्त्रयं सवेदनं जानु ममाऽऽस मेरुतः ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = जेतुं चतुर्गुणबलो हि पुमान् प्रभुः स्याद्धन्तुं शताधिकबलोऽतिबलं सुशक्तः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अतो जवो मे न हि पूर्वसम्मितः पुरा त्वहं षण्णवतिप्लवोऽस्मि ।</span><span class="shloka-line">ततः कुमारोऽङ्गद आह चास्माच्छतं प्लवेयं न ततोऽभिजाने ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = जेतुं चतुर्गुणबलो हि पुमान् प्रभुः स्याद्धन्तुं शताधिकबलोऽतिबलं सुशक्तः ।¦तस्मादिमान् हरिहयात्मजबाह्वलोप्यपत्रान् विभिद्य मम संशयमाशु भिन्धि ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अपूरिते तैः सकलैः शतस्य गमागमे शत्रुबलं च वीक्ष्य ।</span><span class="shloka-line">सुदुर्गमत्वं च निशाचरेशपुर्याः स धातुः सुत आबभाषे ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अयं हि गृध्रः शतयोजनं गिरिं त्रिकूटमाहेत उतात्र विघ्नाः ।</span><span class="shloka-line">भवेयुरन्येऽपि ततो हनूमानेकः समर्थो न परोऽस्ति कश्चित् ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उक्त्वा स इत्थं पुनराह सूनुं प्राणस्य निःसीमबलं प्रशंसयन् ।</span><span class="shloka-line">त्वमेक एवात्र परं समर्थः कुरुष्व चैतत् परिपाहि वानरान् ॥ ५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C06_S01_V59"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितोऽसौ हनुमान् निजेप्सितं तेषामशक्तिं प्रकटां विधाय ।</span><span class="shloka-line">अवर्धताऽऽशु प्रविचिन्त्य रामं सुपूर्णशक्तिं चरितोस्तदाज्ञाम् ॥ ५९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V08
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुत्वाऽस्य वाक्यमवमृश्य दितेः सुतांस्तान् धातुर्वरादखिलपुम्भिरभेद्यरूपान् ।
| verse_lines  = श्रुत्वाऽस्य वाक्यमवमृश्य दितेः सुतांस्तान् धातुर्वरादखिलपुम्भिरभेद्यरूपान् ।¦ब्रह्मत्वमाप्तुमचलं तपसि प्रवृत्तानेकेषुणा सपदि तान् प्रबिभेद रामः ॥ ८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सन्धाय कार्मुकवरे निशिते तु बाणेऽथाऽकृष्य दक्षिणभुजेन तदा प्रमुक्ते ।
| verse_lines  = सन्धाय कार्मुकवरे निशिते तु बाणेऽथाऽकृष्य दक्षिणभुजेन तदा प्रमुक्ते ।¦रामेण सत्वरमनन्तबलेन सर्वे चूर्णीकृताः सपदि ते तरवो रवेण ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भित्त्वा च तान् सगिरिकुं भगवत्प्रमुक्तः पातालसप्तकमथात्र च ये त्ववध्याः ।
| verse_lines  = भित्त्वा च तान् सगिरिकुं भगवत्प्रमुक्तः पातालसप्तकमथात्र च ये त्ववध्याः ।¦नाम्नाऽसुराः कुमुदिनोऽब्जजवाक्यरक्षाः सर्वांश्च तानदहदाशु शरः स एकः ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नैतद्विचित्रममितोरुबलस्य विष्णोर्यत्प्रेरणात् सपवनस्य भवेत् प्रवृत्तिः ।
| verse_lines  = नैतद्विचित्रममितोरुबलस्य विष्णोर्यत्प्रेरणात् सपवनस्य भवेत् प्रवृत्तिः ।¦लोकस्य सप्रकृतिकस्य सरुद्रकालकर्मादिकस्य तदपीदमनन्यसाध्यम् ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दृष्ट्वा बलं भगवतोऽथ हरीश्वरोऽसावग्रे निधाय तमयात् पुरमग्रजस्य ।
| verse_lines  = दृष्ट्वा बलं भगवतोऽथ हरीश्वरोऽसावग्रे निधाय तमयात् पुरमग्रजस्य ।¦आश्रुत्य रावमनुजस्य बिलात् स चाऽगादभ्येनमाशु दयिताप्रतिवारितोऽपि ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तन्मुष्टिभिः प्रतिहतः प्रययावशक्तः सुग्रीव आशु रघुपोऽपि हि धर्ममीक्षन् ।
| verse_lines  = तन्मुष्टिभिः प्रतिहतः प्रययावशक्तः सुग्रीव आशु रघुपोऽपि हि धर्ममीक्षन् ।¦नैनं जघान विदिताखिललोकचेष्टोऽप्येनं स आह युधि वां न मया विविक्तौ ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सौभ्रात्रमेष यदि वाञ्छति वालिनैव नाहं निरागसमथाग्रजनिं हनिष्ये ।
| verse_lines  = सौभ्रात्रमेष यदि वाञ्छति वालिनैव नाहं निरागसमथाग्रजनिं हनिष्ये ।¦दीर्घः सहोदरगतो न भवेद्धि कोपो दीर्घोऽपि कारणमृते विनिवर्तते च ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कोपः सहोदरजने पुनरन्तकाले प्रायो निवृत्तिमुपगच्छति तापकश्च ।
| verse_lines  = कोपः सहोदरजने पुनरन्तकाले प्रायो निवृत्तिमुपगच्छति तापकश्च ।¦एकस्य भङ्ग इति नैव झटित्यपास्तदोषो निहन्तुमिह योग्य इति स्म मेने ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मान्न बन्धुजनगे जनिते विरोधे कार्यो वधस्तदनुबन्धिभिराश्वितीह ।
| verse_lines  = तस्मान्न बन्धुजनगे जनिते विरोधे कार्यो वधस्तदनुबन्धिभिराश्वितीह ।¦धर्मं प्रदर्शयितुमेव रवेः सुतस्य भावी न ताप इति विच्च न तं जघान ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यः प्रेरकः सकलशेमुषिसन्ततेश्च तस्याज्ञता कुत इहेशवरस्य विष्णोः ।
| verse_lines  = यः प्रेरकः सकलशेमुषिसन्ततेश्च तस्याज्ञता कुत इहेशवरस्य विष्णोः ।¦तेनोदितोऽथ सुदृढं पुनरागतेन वज्रोपमं शरममूमुचदिन्द्रसूनौ ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रामाज्ञयैव लतया रविजे विभक्ते वायोः सुतेन रघुपेण शरे च मुक्ते ।
| verse_lines  = रामाज्ञयैव लतया रविजे विभक्ते वायोः सुतेन रघुपेण शरे च मुक्ते ।¦श्रुत्वाऽस्य शब्दमतुलं हृदि तेन विद्ध इन्द्रात्मजो गिरिरिवापतदाशु सन्नः ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भक्तो ममैष यदि मामभिपश्यतीह पादौ ध्रुवं मम समेष्यति निर्विचारः ।
| verse_lines  = भक्तो ममैष यदि मामभिपश्यतीह पादौ ध्रुवं मम समेष्यति निर्विचारः ।¦योग्यो वधो नहि जनस्य पदानतस्य राज्यार्थिना रविसुतेन वधोऽर्थितश्च ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कार्यं ह्यभीष्टमपि तत् प्रणतस्य पूर्वं शस्तो वधो न पदयोः प्रणतस्य चैव ।
| verse_lines  = कार्यं ह्यभीष्टमपि तत् प्रणतस्य पूर्वं शस्तो वधो न पदयोः प्रणतस्य चैव ।¦तस्माददृश्यतनुरेव निहन्मि शक्रपुत्रं त्वितिस्म तमदृष्टतया जघान ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यः प्रेरकः सकललोकबलस्य नित्यं पूर्णाव्ययोच्चबलवीर्यतनुः स्वतन्त्रः ।
| verse_lines  = यः प्रेरकः सकललोकबलस्य नित्यं पूर्णाव्ययोच्चबलवीर्यतनुः स्वतन्त्रः ।¦किं तस्य दृष्टिपथगस्य च वानरोऽयं कर्तैशचापमपि येन पुरा प्रभग्नम् ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सन्नेऽथ वालिनि जगाम च तस्य पार्श्वं प्राहैनमार्द्रवचसा यदि वाञ्छसि त्वम् ।
| verse_lines  = सन्नेऽथ वालिनि जगाम च तस्य पार्श्वं प्राहैनमार्द्रवचसा यदि वाञ्छसि त्वम् ।¦उज्जीवयिष्य इति नैच्छदसौ त्वदग्रे को नाम नेच्छति मृतिं पुरुषोत्तमेति ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कार्याणि तस्य चरमाणि विधाय पुत्रं त्वग्रे निधाय रविजः कपिराज्य आसीत् ।
| verse_lines  = कार्याणि तस्य चरमाणि विधाय पुत्रं त्वग्रे निधाय रविजः कपिराज्य आसीत् ।¦रामोऽपि तद्गिरिवरे चतुरोऽथ मासान् दृष्ट्वा घनागममुवास सलक्ष्मणोऽसौ ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथातिसक्ते क्षितिपे कपीनां प्रविस्मृते रामकृतोपकारे ।
| verse_lines  = अथातिसक्ते क्षितिपे कपीनां प्रविस्मृते रामकृतोपकारे ।¦प्रसह्य तं बुद्धिमतां वरिष्ठो रामाङ्घ्रिभक्तो हनुमानुवाच ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न विस्मृतिस्ते रघुवर्यकार्ये कार्या कथञ्चित् स हि नोऽभिपूज्यः ।
| verse_lines  = न विस्मृतिस्ते रघुवर्यकार्ये कार्या कथञ्चित् स हि नोऽभिपूज्यः ।¦न चेत् स्वयं कर्तुमभीष्टमद्य ते ध्रुवं बलेनापि हि कारयामि ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स एवमुक्त्वा हरिराजसन्निधौ द्वीपेषु सप्तस्वपि वानरान् प्रति ।
| verse_lines  = स एवमुक्त्वा हरिराजसन्निधौ द्वीपेषु सप्तस्वपि वानरान् प्रति ।¦सम्मेलनायाऽशुगतीन् स्म वानरान् प्रस्थापयामास समस्तशः प्रभुः ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हरीश्वराज्ञाप्रणिधानपूर्वकं हनूमता ते प्रहिता हि वानराः ।
| verse_lines  = हरीश्वराज्ञाप्रणिधानपूर्वकं हनूमता ते प्रहिता हि वानराः ।¦समस्तशैलद्रुमषण्डसंस्थितान् हरीन् समादाय तदाऽभिजग्मुः ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदैव रामोऽपि हि भोगसक्तं प्रमत्तमालक्ष्य कपीश्वरं प्रभुः ।
| verse_lines  = तदैव रामोऽपि हि भोगसक्तं प्रमत्तमालक्ष्य कपीश्वरं प्रभुः ।¦जगाद सौमित्रिमिदं वचो मे प्लवङ्गमेशाय वदाऽशु याहि ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यदि प्रमत्तोऽसि मदीयकार्ये नयाम्यहं त्वेन्द्रसुतस्य मार्गम् ।
| verse_lines  = यदि प्रमत्तोऽसि मदीयकार्ये नयाम्यहं त्वेन्द्रसुतस्य मार्गम् ।¦प्रायः स्वकार्ये प्रतिपादिते हि मदोद्धता न प्रतिकर्तुमीशते ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीड्यरामेण समीरिते तदा ययौ सबाणः सधनुः स लक्ष्मणः ।
| verse_lines  = इतीड्यरामेण समीरिते तदा ययौ सबाणः सधनुः स लक्ष्मणः ।¦दृष्ट्वैव तं तेन सहैव तापनिर्भयाद्ययौ रामपदान्तिकं त्वरन् ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हनूमतः साधुवचोभिराशु प्रसन्नचेतस्यधिपे कपीनाम् ।
| verse_lines  = हनूमतः साधुवचोभिराशु प्रसन्नचेतस्यधिपे कपीनाम् ।¦समागते सर्वहरिप्रवीरैः सहैव तं वीक्ष्य ननन्द राघवः ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ससम्भ्रमं तं पतितं पदाब्जयोस्त्वरन् समुत्थाप्य समाश्लिषत् प्रभुः ।
| verse_lines  = ससम्भ्रमं तं पतितं पदाब्जयोस्त्वरन् समुत्थाप्य समाश्लिषत् प्रभुः ।¦स चोपविष्टो जगदीशसन्निधौ तदाज्ञयैवाऽऽदिशदाशु वानरान् ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तदिक्षु प्रहितेषु तेन प्रभुर्हनूमन्तमिदं बभाषे ।
| verse_lines  = समस्तदिक्षु प्रहितेषु तेन प्रभुर्हनूमन्तमिदं बभाषे ।¦न कश्चिदीशस्त्वदृतेऽस्ति साधने समस्तकार्यप्रवरस्य मेऽस्य ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतस्त्वमेव प्रतियाहि दक्षिणां दिशं समादाय मदङ्गुलीयकम् ।
| verse_lines  = अतस्त्वमेव प्रतियाहि दक्षिणां दिशं समादाय मदङ्गुलीयकम् ।¦इतीरितोऽसौ पुरुषोत्तमेन ययौ दिशं तां युवराजयुक्तः ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तदिक्षु प्रतियापिता हि ते हरीश्वराज्ञामुपधार्य मासतः ।
| verse_lines  = समस्तदिक्षु प्रतियापिता हि ते हरीश्वराज्ञामुपधार्य मासतः ।¦समाययुस्तेऽङ्गदजाम्बवन्मुखाः सुतेन वायोः सहिता न चाययुः ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तदुर्गप्रवरं दुरासदं विमार्गतां विन्ध्यगिरिं महात्मनाम् ।
| verse_lines  = समस्तदुर्गप्रवरं दुरासदं विमार्गतां विन्ध्यगिरिं महात्मनाम् ।¦गतः स कालो हरिराडुदीरितः समासदंश्चाथ बिलं महाद्भुतम् ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृतं मयेनातिविचित्रमुत्तमं समीक्ष्य तत्तार उवाच चाङ्गदम् ।
| verse_lines  = कृतं मयेनातिविचित्रमुत्तमं समीक्ष्य तत्तार उवाच चाङ्गदम् ।¦वयं न यामो हरिराजसन्निधिं विलङ्घितो नः समयो यतोऽस्य ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दुरासदोऽसावतिचण्डशासनो हनिष्यति त्वामपि किं मदादिकान् ।
| verse_lines  = दुरासदोऽसावतिचण्डशासनो हनिष्यति त्वामपि किं मदादिकान् ।¦अगम्यमेतद् बिलमाप्य तत् सुखं वसाम सर्वे किमसाविहाऽऽचरेत् ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न चैव रामेण सलक्ष्मणेन प्रयोजनं नो वनचारिणां सदा ।
| verse_lines  = न चैव रामेण सलक्ष्मणेन प्रयोजनं नो वनचारिणां सदा ।¦न चेह नः पीडयितुं स च क्षमस्ततो ममेयं सुविनिश्चिता मतिः ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितं मातुलवाक्यमाशु स आददे वालिसुतोऽपि सादरम् ।
| verse_lines  = इतीरितं मातुलवाक्यमाशु स आददे वालिसुतोऽपि सादरम् ।¦उवाच वाक्यं च न नो हरीश्वरः क्षमी भवेल्लङ्घितशासनानाम् ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = राज्यार्थिना येन हि घातितोऽग्रजो हृताश्च दाराः सुनृशंसकेन ।
| verse_lines  = राज्यार्थिना येन हि घातितोऽग्रजो हृताश्च दाराः सुनृशंसकेन ।¦स नः कथं रक्षति शासनातिगान् निराश्रयान् दुर्बलकान् बले स्थितः ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरिते शक्रसुतात्मजेन तथेति होचुः सह जाम्बवन्मुखाः ।
| verse_lines  = इतीरिते शक्रसुतात्मजेन तथेति होचुः सह जाम्बवन्मुखाः ।¦सर्वेऽपि तेषामथ चैकमत्यं दृष्ट्वा हनूमानिदमाबभाषे ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विज्ञातमेतद्धि मयाऽङ्गदस्य राज्याय ताराभिहितं हि वाक्यम् ।
| verse_lines  = विज्ञातमेतद्धि मयाऽङ्गदस्य राज्याय ताराभिहितं हि वाक्यम् ।¦साध्यं न चैतन्नहि वायुसूनू रामप्रतीपं वचनं सहेत ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न चाहमाक्रष्टुमुपायतोऽपि शक्यः कथञ्चित् सकलैः समेतैः ।
| verse_lines  = न चाहमाक्रष्टुमुपायतोऽपि शक्यः कथञ्चित् सकलैः समेतैः ।¦सन्मार्गतो नैव च राघवस्य दुरन्तशक्तेर्बिलमप्रधृष्यम् ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वचो ममैतद्यदि चाऽऽदरेण ग्राह्यं भवेद्वस्तदतिप्रियं मे ।
| verse_lines  = वचो ममैतद्यदि चाऽऽदरेण ग्राह्यं भवेद्वस्तदतिप्रियं मे ।¦न चेद् बलादप्यनये प्रवृत्तान् प्रशास्य सन्मार्गगतान् करोमि ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितं तत् पवनात्मजस्य श्रुत्वाऽतिभीता धृतमूकभावाः ।
| verse_lines  = इतीरितं तत् पवनात्मजस्य श्रुत्वाऽतिभीता धृतमूकभावाः ।¦सर्वेऽनुजग्मुस्तमथाद्रिमुख्यं महेन्द्रमासेदुरगाधबोधाः ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निरीक्ष्य ते सागरमप्रधृष्यमपारमेयं सहसा विषण्णाः ।
| verse_lines  = निरीक्ष्य ते सागरमप्रधृष्यमपारमेयं सहसा विषण्णाः ।¦दृढं निराशाश्च मतिं हि दध्रुः प्रायोपवेशाय तथा च चक्रुः ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रायोपविष्टाश्च कथा वदन्तो रामस्य संसारविमुक्तिदातुः ।
| verse_lines  = प्रायोपविष्टाश्च कथा वदन्तो रामस्य संसारविमुक्तिदातुः ।¦जटायुषः पातनमूचिरे तत्सम्पातिनाम्नः श्रवणं जगाम ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्याग्रजोऽसावरुणस्य सूनुः सूर्यस्य बिम्बं सह तेन यातः ।
| verse_lines  = तस्याग्रजोऽसावरुणस्य सूनुः सूर्यस्य बिम्बं सह तेन यातः ।¦जवं परीक्षन्नथ तं सुतप्तं गुप्त्वा पतत्रक्षयमाप्य चापतत् ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स दग्धपक्षः सवितृप्रतापाच्छ्रुत्वैव रामस्य कथां सपक्षः ।
| verse_lines  = स दग्धपक्षः सवितृप्रतापाच्छ्रुत्वैव रामस्य कथां सपक्षः ।¦भूत्वा पुनश्चापि मृतिं जटायुषः शुश्राव पृष्ट्वा पुनरेव सम्यक् ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स रावणस्याथ गतिं सुतोक्तां निवेद्य दृष्ट्वा जनकात्मजाकृतिम् ।
| verse_lines  = स रावणस्याथ गतिं सुतोक्तां निवेद्य दृष्ट्वा जनकात्मजाकृतिम् ।¦स्वयं तथाऽशोकवने निषण्णामवोचदेभ्यो हरिपुङ्गवेभ्यः ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततस्तु ते ब्रह्मसुतेन पृष्टा न्यवेदयन्नात्मबलं पृथक् पृथक् ।
| verse_lines  = ततस्तु ते ब्रह्मसुतेन पृष्टा न्यवेदयन्नात्मबलं पृथक् पृथक् ।¦दशैव चाऽरभ्य दशोत्तरस्य क्रमात् पथो योजनतोऽभियाने ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सनीलमैन्दद्विविदाः सताराः सर्वेऽप्यशीत्याः परतो न शक्ताः ।
| verse_lines  = सनीलमैन्दद्विविदाः सताराः सर्वेऽप्यशीत्याः परतो न शक्ताः ।¦गन्तुं यदाऽऽथाऽत्मबलं स जाम्बवान् जगाद तस्मात् पुनरष्टमांशम् ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बलेर्यदा विष्णुरवाप लोकांस्त्रिभिः क्रमैर्नन्दिरवं प्रकुर्वता ।
| verse_lines  = बलेर्यदा विष्णुरवाप लोकांस्त्रिभिः क्रमैर्नन्दिरवं प्रकुर्वता ।¦तदा मया भ्रान्तमिदं जगत्त्रयं सवेदनं जानु ममाऽऽस मेरुतः ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतो जवो मे न हि पूर्वसम्मितः पुरा त्वहं षण्णवतिप्लवोऽस्मि ।
| verse_lines  = अतो जवो मे न हि पूर्वसम्मितः पुरा त्वहं षण्णवतिप्लवोऽस्मि ।¦ततः कुमारोऽङ्गद आह चास्माच्छतं प्लवेयं न ततोऽभिजाने ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अपूरिते तैः सकलैः शतस्य गमागमे शत्रुबलं च वीक्ष्य ।
| verse_lines  = अपूरिते तैः सकलैः शतस्य गमागमे शत्रुबलं च वीक्ष्य ।¦सुदुर्गमत्वं च निशाचरेशपुर्याः स धातुः सुत आबभाषे ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अयं हि गृध्रः शतयोजनं गिरिं त्रिकूटमाहेत उतात्र विघ्नाः ।
| verse_lines  = अयं हि गृध्रः शतयोजनं गिरिं त्रिकूटमाहेत उतात्र विघ्नाः ।¦भवेयुरन्येऽपि ततो हनूमानेकः समर्थो न परोऽस्ति कश्चित् ॥ ५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उक्त्वा स इत्थं पुनराह सूनुं प्राणस्य निःसीमबलं प्रशंसयन् ।
| verse_lines  = उक्त्वा स इत्थं पुनराह सूनुं प्राणस्य निःसीमबलं प्रशंसयन् ।¦त्वमेक एवात्र परं समर्थः कुरुष्व चैतत् परिपाहि वानरान् ॥ ५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C06
| verse_id    = MBTN_C06_S01_V59
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितोऽसौ हनुमान् निजेप्सितं तेषामशक्तिं प्रकटां विधाय ।
| verse_lines  = इतीरितोऽसौ हनुमान् निजेप्सितं तेषामशक्तिं प्रकटां विधाय ।¦अवर्धताऽऽशु प्रविचिन्त्य रामं सुपूर्णशक्तिं चरितोस्तदाज्ञाम् ॥ ५९॥
}}
<span id="gr-C7" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="सप्तमोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C7" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="सप्तमोऽध्यायः"></span>
== सप्तमोऽध्यायः ==
== सप्तमोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ रामाय शाश्वतसुविस्तृतषड्गुणाय सर्वेश्वराय सुखसारमहार्णवाय।</span><span class="shloka-line">नत्वा लिलङ्घयिषुरर्णवमुत्पपात निष्पीड्य तं गिरिवरं पवनस्य सूनुः ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">चुक्षोभ वारिधिरनुप्रययौ च शीघ्रं यादोगणैः सह तदीयबलाभिकृष्टः ।</span><span class="shloka-line">वृक्षाश्च पर्वतगताः पवनेन पूर्वं क्षिप्तोऽर्णवे गिरिरुदागमदस्य हेतोः ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्यालो हरस्य गिरिपक्षविनाशकाले क्षिप्तोऽर्णवे स मरुतोर्वरितात्मपक्षः ।</span><span class="shloka-line">हैमो गिरिः पवनजस्य तु विश्रमार्थमुद्भिद्य वारिधिमवर्द्धदनेकसानुः ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C07
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नैवात्र विश्रमणमैच्छत निःश्रमोऽसौ निःसीमपौरुषगुणस्य कुतः श्रमोऽस्य ।</span><span class="shloka-line">आश्लिष्य पर्वतवरं स ददर्श गच्छन् देवैस्तु नागजननीं प्रहितां वरेण ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जिज्ञासुभिर्निजबलं तव भक्षमेतु यद्यत् त्वमिच्छसि तदित्यमरोदितायाः ।</span><span class="shloka-line">आस्यं प्रविश्य सपदि प्रविनिस्सृतोऽस्माद् देवाननन्दयदुत स्वृतमेषु रक्षन् ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दृष्ट्वा सुरप्रणयितां बलमस्य चोग्रं देवाः प्रतुष्टुवुरमुं सुमनोभिवृष्ट्या ।</span><span class="shloka-line">तैरादृतः पुनरसौ वियतैव गच्छन् छायाग्रहं प्रतिददर्श च सिंहिकाख्यम् ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = औं ॥ रामाय शाश्वतसुविस्तृतषड्गुणाय सर्वेश्वराय सुखसारमहार्णवाय।
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">लङ्कावनाय सकलस्य च निग्रहेऽस्याः सामर्थ्यमप्रतिहतं प्रददौ विधाता ।</span><span class="shloka-line">छायामवाक्षिपदसौ पवनात्मजस्य सोऽस्याः शरीरमनुविश्य बिभेद चाऽशु ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = औं ॥ रामाय शाश्वतसुविस्तृतषड्गुणाय सर्वेश्वराय सुखसारमहार्णवाय।¦नत्वा लिलङ्घयिषुरर्णवमुत्पपात निष्पीड्य तं गिरिवरं पवनस्य सूनुः ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निस्सीममात्मबलमित्यनुदर्शयानो हत्वैव तामपि विधातृवराभिगुप्ताम् ।</span><span class="shloka-line">लम्बे स लम्बशिखरे निपपात लङ्काप्राकाररूपकगिरावथ सञ्चुकोच ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भूत्वा बिडालसमितो निशि तां पुरीं च प्राप्स्यन् ददर्श निजरूपवतीं स लङ्काम् ।</span><span class="shloka-line">रुद्धोऽनयाऽऽश्वथ विजित्य च तां स्वमुष्टिपिष्टां तयाऽनुमत एव विवेश लङ्काम् ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मार्गमाणो बहिश्चान्तः सोऽशोकवनिकातले ।</span><span class="shloka-line">ददर्श शिंशपावृक्षमूलस्थितरमाकृतिम् ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नरलोकविडम्बस्य जानन् रामस्य हृद्गतम् ।</span><span class="shloka-line">तस्य चेष्टानुसारेण कृत्वा चेष्टाश्च संविदः ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C07
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तादृक्चेष्टासमेताया अङ्गुलीयमदात् ततः ।</span><span class="shloka-line">सीताया यानि चैवाऽऽसन्नाकृतेस्तानि सर्वशः ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भूषणानि द्विधा भूत्वा तान्येवाऽसन् तथैव च ।</span><span class="shloka-line">अथ चूडामणिं दिव्यं दातुं रामाय सा ददौ ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यद्यप्येतन्न पश्यन्ति निशाचरगणास्तु ते ।</span><span class="shloka-line">द्युलोकचारिणः सर्वं पश्यन्त्यृषय एव च ॥ १४ ॥</span></span></div>
| verse_text  = चुक्षोभ वारिधिरनुप्रययौ च शीघ्रं यादोगणैः सह तदीयबलाभिकृष्टः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेषां विडम्बनायैव दैत्यानां वञ्चनाय च ।</span><span class="shloka-line">पश्यतां कलिमुख्यानां विडम्बोऽयं कृतो भवेत् ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = चुक्षोभ वारिधिरनुप्रययौ च शीघ्रं यादोगणैः सह तदीयबलाभिकृष्टः ।¦वृक्षाश्च पर्वतगताः पवनेन पूर्वं क्षिप्तोऽर्णवे गिरिरुदागमदस्य हेतोः ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृत्वा कार्यमिदं सर्वं विशङ्कः पवनात्मजः ।</span><span class="shloka-line">आत्माविष्करणे चित्तं चक्रे मतिमतां वरः ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ वनमखिलं तद् रावणस्यावलुम्प्य क्षितिरुहमिममेकं वर्जयित्वाऽऽशु वीरः ।</span><span class="shloka-line">रजनिचरविनाशं काङ्क्षमाणोऽतिवेलं मुहुरतिरवनादी तोरणं चाऽऽरुरोह ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाशृणोद्दशाननः कपीन्द्रचेष्टितं परम् ।</span><span class="shloka-line">दिदेश किङ्करान् बहून् कपिर्निगृह्यतामिति ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तशो विमृत्यवो वराद्धरस्य किङ्कराः ।</span><span class="shloka-line">समासदन् महाबलम् सुरान्तरात्मनोऽङ्गजम् ॥ १८॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C07
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अशीतिकोटियूथपं पुरस्सराष्टकायुतम् ।</span><span class="shloka-line">अनेकहेतिसङ्कुलं कपीन्द्रमावृणोद् बलम् ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समावृतस्तथाऽऽयुधैः स ताडितश्च तैर्भृशम् ।</span><span class="shloka-line">चकार तान् समस्तशस्तलप्रहारचूर्णितान् ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुनश्च मन्त्रिपुत्रकान् स रावणप्रचोदितान् ।</span><span class="shloka-line">ममर्द सप्तपर्वतप्रभान् वराभिरक्षितान् ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = श्यालो हरस्य गिरिपक्षविनाशकाले क्षिप्तोऽर्णवे स मरुतोर्वरितात्मपक्षः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बलाग्रगामिनस्तथा स शर्ववाक्सुगर्वितान् ।</span><span class="shloka-line">निहत्य सर्वरक्षसां तृतीयभागमक्षिणोत् ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = श्यालो हरस्य गिरिपक्षविनाशकाले क्षिप्तोऽर्णवे स मरुतोर्वरितात्मपक्षः ।¦हैमो गिरिः पवनजस्य तु विश्रमार्थमुद्भिद्य वारिधिमवर्द्धदनेकसानुः ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनौपमं हरेर्बलं निशम्य राक्षसाधिपः ।</span><span class="shloka-line">कुमारमक्षमात्मनः समं सुतं न्ययोजयत् ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स सर्वलोकसाक्षिणः सुतं शरैर्ववर्ष ह ।</span><span class="shloka-line">शितैर्वरास्त्रमन्त्रितैर्न चैनमभ्यचालयत् ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स मण्डमध्यकासुतं समीक्ष्य रावणोपमम् ।</span><span class="shloka-line">तृतीय एष चांशको बलस्य हीत्यचिन्तयत् ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निधार्य एव रावणः स राघवस्य नान्यथा ।</span><span class="shloka-line">यदीन्द्रजिन्मया हतो न चास्य शक्तिरीक्ष्यते ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C07
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अतस्तयोः समो मया तृतीय एष हन्यते ।</span><span class="shloka-line">विचार्य चैवमाशु तं पदोः प्रगृह्य पुप्लुवे ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स चक्रवद् भ्रमातुरं विधाय रावणात्मजम् ।</span><span class="shloka-line">अपोथयद् धरातले क्षणेन मारुतीतनुः ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विचूर्णिते धरातले निजे सुते स रावणः ।</span><span class="shloka-line">निशम्य शोकतापितस्तदग्रजं समादिशत् ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = नैवात्र विश्रमणमैच्छत निःश्रमोऽसौ निःसीमपौरुषगुणस्य कुतः श्रमोऽस्य ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथेन्द्रजिन्महाशरैर्वरास्त्रसम्प्रयोजितैः ।</span><span class="shloka-line">ततक्ष वानरोत्तमं न चाशकद् विचालने ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = नैवात्र विश्रमणमैच्छत निःश्रमोऽसौ निःसीमपौरुषगुणस्य कुतः श्रमोऽस्य ।¦आश्लिष्य पर्वतवरं स ददर्श गच्छन् देवैस्तु नागजननीं प्रहितां वरेण ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथास्त्रमुत्तमं विधेर्युयोज सर्वदुस्सहम् ।</span><span class="shloka-line">स तेन ताडितो हरिर्व्यचिन्तयन्निराकुलः ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मया वरा विलङ्घिता ह्यनेकशः स्वयम्भुवः ।</span><span class="shloka-line">स माननीय एव मे ततोऽत्र मानयाम्यहम् ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इमे च कुर्युरत्र किं प्रहृष्टरक्षसां गणाः ।</span><span class="shloka-line">इतीह लक्ष्यमेव मे स रावणश्च दृश्यते ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इदं समीक्ष्य बद्धवत् स्थितं कपीन्द्रमाशु ते ।</span><span class="shloka-line">बबन्धुरन्यपाशकैर्जगाम चास्त्रमस्य तत् ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C07
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ प्रगृह्य तं कपिं समीपमानयंश्च ते ।</span><span class="shloka-line">निशाचरेश्वरस्य तं स पृष्टवांश्च रावणः ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कपे कुतोऽसि कस्य वा किमर्थमीदृशं कृतम् ।</span><span class="shloka-line">इतीरितः स चावदत् प्रणम्य राममीश्वरम् ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अवैहि दूतमागतं दुरन्तविक्रमस्य माम् ।</span><span class="shloka-line">रघूत्तमस्य मारुतिं कुलक्षये तवेश्वरम् ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = जिज्ञासुभिर्निजबलं तव भक्षमेतु यद्यत् त्वमिच्छसि तदित्यमरोदितायाः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V3९"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न चेत् प्रदास्यसि त्वरन् रघूत्तमप्रियां तदा ।</span><span class="shloka-line">सपुत्रमित्रबान्धवो विनाशमाशु यास्यसि ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = जिज्ञासुभिर्निजबलं तव भक्षमेतु यद्यत् त्वमिच्छसि तदित्यमरोदितायाः ।¦आस्यं प्रविश्य सपदि प्रविनिस्सृतोऽस्माद् देवाननन्दयदुत स्वृतमेषु रक्षन् ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न रामबाणधारणे क्षमाः सुरेश्वरा अपि ।</span><span class="shloka-line">विरिञ्चिशर्वपूर्वकाः किमु त्वमल्पसारकः ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रकोपितस्य तस्य कः पुरस्थितौ क्षमो भवेत् ।</span><span class="shloka-line">सुरासुरोरगादिके जगत्यचिन्त्यकर्मणः ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरिते वधोद्यतं न्यवारयद् विभीषणः ।</span><span class="shloka-line">स पुच्छदाहकर्मणि न्ययोजयन्निशाचरान् ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथास्य वस्त्रसञ्चयैः पिधाय पुच्छमग्नये ।</span><span class="shloka-line">दुदुर्ददाह नास्य तन्मरुत्सखो हुताशनः ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C07
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ममर्ष सर्वचेष्टितं स रक्षसां निरामयः ।</span><span class="shloka-line">बलोद्धतश्च कौतुकात् प्रदग्धुमेव तां पुरीम् ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ददाह चाखिलं पुरं स्वपुच्छगेन वह्निना ।</span><span class="shloka-line">कृतस्तु विश्वकर्मणोऽप्यदह्यतास्य तेजसा ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुवर्णरत्नकारितां स राक्षसोत्तमैः सह ।</span><span class="shloka-line">प्रदह्य सर्वशः पुरीं मुदाऽन्वितो जगर्ज च ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = दृष्ट्वा सुरप्रणयितां बलमस्य चोग्रं देवाः प्रतुष्टुवुरमुं सुमनोभिवृष्ट्या ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स रावणं सपुत्रकं तृणोपमं विधाय च ।</span><span class="shloka-line">तयोः प्रपश्यतोः पुरं विधाय भस्मसाद्ययौ ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = दृष्ट्वा सुरप्रणयितां बलमस्य चोग्रं देवाः प्रतुष्टुवुरमुं सुमनोभिवृष्ट्या ।¦तैरादृतः पुनरसौ वियतैव गच्छन् छायाग्रहं प्रतिददर्श च सिंहिकाख्यम् ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विलङ्घ्य चार्णवं पुनः स्वजातिभिः प्रपूजितः ।</span><span class="shloka-line">प्रभक्ष्य वानरेशितुर्मधु प्रभुं समेयिवान् ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रामं सुरेश्वरमगण्यगुणाभिरामं सम्प्राप्य सर्वकपिवीरवरैः समेतः ।</span><span class="shloka-line">चूडामणिं पवनजः पदयोर्निधाय सर्वाङ्गकैः प्रणतिमस्य चकार भक्त्या ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C07_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रामोऽपि नान्यदनुदातुममुष्य योग्यमत्यन्तभक्तिभरितस्य विलक्ष्य किञ्चित् ।</span><span class="shloka-line">स्वात्मप्रदानमधिकं पवनात्मजस्य कुर्वन् समाश्लिषदमुं परमाभितुष्टः ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V07
| verse_type  = shloka
| verse_text  = लङ्कावनाय सकलस्य च निग्रहेऽस्याः सामर्थ्यमप्रतिहतं प्रददौ विधाता ।
| verse_lines  = लङ्कावनाय सकलस्य च निग्रहेऽस्याः सामर्थ्यमप्रतिहतं प्रददौ विधाता ।¦छायामवाक्षिपदसौ पवनात्मजस्य सोऽस्याः शरीरमनुविश्य बिभेद चाऽशु ॥ ७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V08
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निस्सीममात्मबलमित्यनुदर्शयानो हत्वैव तामपि विधातृवराभिगुप्ताम् ।
| verse_lines  = निस्सीममात्मबलमित्यनुदर्शयानो हत्वैव तामपि विधातृवराभिगुप्ताम् ।¦लम्बे स लम्बशिखरे निपपात लङ्काप्राकाररूपकगिरावथ सञ्चुकोच ॥ ८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भूत्वा बिडालसमितो निशि तां पुरीं च प्राप्स्यन् ददर्श निजरूपवतीं स लङ्काम् ।
| verse_lines  = भूत्वा बिडालसमितो निशि तां पुरीं च प्राप्स्यन् ददर्श निजरूपवतीं स लङ्काम् ।¦रुद्धोऽनयाऽऽश्वथ विजित्य च तां स्वमुष्टिपिष्टां तयाऽनुमत एव विवेश लङ्काम् ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मार्गमाणो बहिश्चान्तः सोऽशोकवनिकातले ।
| verse_lines  = मार्गमाणो बहिश्चान्तः सोऽशोकवनिकातले ।¦ददर्श शिंशपावृक्षमूलस्थितरमाकृतिम् ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नरलोकविडम्बस्य जानन् रामस्य हृद्गतम् ।
| verse_lines  = नरलोकविडम्बस्य जानन् रामस्य हृद्गतम् ।¦तस्य चेष्टानुसारेण कृत्वा चेष्टाश्च संविदः ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तादृक्चेष्टासमेताया अङ्गुलीयमदात् ततः ।
| verse_lines  = तादृक्चेष्टासमेताया अङ्गुलीयमदात् ततः ।¦सीताया यानि चैवाऽऽसन्नाकृतेस्तानि सर्वशः ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भूषणानि द्विधा भूत्वा तान्येवाऽसन् तथैव च ।
| verse_lines  = भूषणानि द्विधा भूत्वा तान्येवाऽसन् तथैव च ।¦अथ चूडामणिं दिव्यं दातुं रामाय सा ददौ ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यद्यप्येतन्न पश्यन्ति निशाचरगणास्तु ते ।
| verse_lines  = यद्यप्येतन्न पश्यन्ति निशाचरगणास्तु ते ।¦द्युलोकचारिणः सर्वं पश्यन्त्यृषय एव च ॥ १४ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेषां विडम्बनायैव दैत्यानां वञ्चनाय च ।
| verse_lines  = तेषां विडम्बनायैव दैत्यानां वञ्चनाय च ।¦पश्यतां कलिमुख्यानां विडम्बोऽयं कृतो भवेत् ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृत्वा कार्यमिदं सर्वं विशङ्कः पवनात्मजः ।
| verse_lines  = कृत्वा कार्यमिदं सर्वं विशङ्कः पवनात्मजः ।¦आत्माविष्करणे चित्तं चक्रे मतिमतां वरः ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ वनमखिलं तद् रावणस्यावलुम्प्य क्षितिरुहमिममेकं वर्जयित्वाऽऽशु वीरः ।
| verse_lines  = अथ वनमखिलं तद् रावणस्यावलुम्प्य क्षितिरुहमिममेकं वर्जयित्वाऽऽशु वीरः ।¦रजनिचरविनाशं काङ्क्षमाणोऽतिवेलं मुहुरतिरवनादी तोरणं चाऽऽरुरोह ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाशृणोद्दशाननः कपीन्द्रचेष्टितं परम् ।
| verse_lines  = अथाशृणोद्दशाननः कपीन्द्रचेष्टितं परम् ।¦दिदेश किङ्करान् बहून् कपिर्निगृह्यतामिति ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तशो विमृत्यवो वराद्धरस्य किङ्कराः ।
| verse_lines  = समस्तशो विमृत्यवो वराद्धरस्य किङ्कराः ।¦समासदन् महाबलम् सुरान्तरात्मनोऽङ्गजम् ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अशीतिकोटियूथपं पुरस्सराष्टकायुतम् ।
| verse_lines  = अशीतिकोटियूथपं पुरस्सराष्टकायुतम् ।¦अनेकहेतिसङ्कुलं कपीन्द्रमावृणोद् बलम् ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समावृतस्तथाऽऽयुधैः स ताडितश्च तैर्भृशम् ।
| verse_lines  = समावृतस्तथाऽऽयुधैः स ताडितश्च तैर्भृशम् ।¦चकार तान् समस्तशस्तलप्रहारचूर्णितान् ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुनश्च मन्त्रिपुत्रकान् स रावणप्रचोदितान् ।
| verse_lines  = पुनश्च मन्त्रिपुत्रकान् स रावणप्रचोदितान् ।¦ममर्द सप्तपर्वतप्रभान् वराभिरक्षितान् ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बलाग्रगामिनस्तथा स शर्ववाक्सुगर्वितान् ।
| verse_lines  = बलाग्रगामिनस्तथा स शर्ववाक्सुगर्वितान् ।¦निहत्य सर्वरक्षसां तृतीयभागमक्षिणोत् ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनौपमं हरेर्बलं निशम्य राक्षसाधिपः ।
| verse_lines  = अनौपमं हरेर्बलं निशम्य राक्षसाधिपः ।¦कुमारमक्षमात्मनः समं सुतं न्ययोजयत् ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स सर्वलोकसाक्षिणः सुतं शरैर्ववर्ष ह ।
| verse_lines  = स सर्वलोकसाक्षिणः सुतं शरैर्ववर्ष ह ।¦शितैर्वरास्त्रमन्त्रितैर्न चैनमभ्यचालयत् ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स मण्डमध्यकासुतं समीक्ष्य रावणोपमम् ।
| verse_lines  = स मण्डमध्यकासुतं समीक्ष्य रावणोपमम् ।¦तृतीय एष चांशको बलस्य हीत्यचिन्तयत् ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निधार्य एव रावणः स राघवस्य नान्यथा ।
| verse_lines  = निधार्य एव रावणः स राघवस्य नान्यथा ।¦यदीन्द्रजिन्मया हतो न चास्य शक्तिरीक्ष्यते ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतस्तयोः समो मया तृतीय एष हन्यते ।
| verse_lines  = अतस्तयोः समो मया तृतीय एष हन्यते ।¦विचार्य चैवमाशु तं पदोः प्रगृह्य पुप्लुवे ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स चक्रवद् भ्रमातुरं विधाय रावणात्मजम् ।
| verse_lines  = स चक्रवद् भ्रमातुरं विधाय रावणात्मजम् ।¦अपोथयद् धरातले क्षणेन मारुतीतनुः ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विचूर्णिते धरातले निजे सुते स रावणः ।
| verse_lines  = विचूर्णिते धरातले निजे सुते स रावणः ।¦निशम्य शोकतापितस्तदग्रजं समादिशत् ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथेन्द्रजिन्महाशरैर्वरास्त्रसम्प्रयोजितैः ।
| verse_lines  = अथेन्द्रजिन्महाशरैर्वरास्त्रसम्प्रयोजितैः ।¦ततक्ष वानरोत्तमं न चाशकद् विचालने ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथास्त्रमुत्तमं विधेर्युयोज सर्वदुस्सहम् ।
| verse_lines  = अथास्त्रमुत्तमं विधेर्युयोज सर्वदुस्सहम् ।¦स तेन ताडितो हरिर्व्यचिन्तयन्निराकुलः ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मया वरा विलङ्घिता ह्यनेकशः स्वयम्भुवः ।
| verse_lines  = मया वरा विलङ्घिता ह्यनेकशः स्वयम्भुवः ।¦स माननीय एव मे ततोऽत्र मानयाम्यहम् ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इमे च कुर्युरत्र किं प्रहृष्टरक्षसां गणाः ।
| verse_lines  = इमे च कुर्युरत्र किं प्रहृष्टरक्षसां गणाः ।¦इतीह लक्ष्यमेव मे स रावणश्च दृश्यते ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इदं समीक्ष्य बद्धवत् स्थितं कपीन्द्रमाशु ते ।
| verse_lines  = इदं समीक्ष्य बद्धवत् स्थितं कपीन्द्रमाशु ते ।¦बबन्धुरन्यपाशकैर्जगाम चास्त्रमस्य तत् ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ प्रगृह्य तं कपिं समीपमानयंश्च ते ।
| verse_lines  = अथ प्रगृह्य तं कपिं समीपमानयंश्च ते ।¦निशाचरेश्वरस्य तं स पृष्टवांश्च रावणः ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कपे कुतोऽसि कस्य वा किमर्थमीदृशं कृतम् ।
| verse_lines  = कपे कुतोऽसि कस्य वा किमर्थमीदृशं कृतम् ।¦इतीरितः स चावदत् प्रणम्य राममीश्वरम् ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अवैहि दूतमागतं दुरन्तविक्रमस्य माम् ।
| verse_lines  = अवैहि दूतमागतं दुरन्तविक्रमस्य माम् ।¦रघूत्तमस्य मारुतिं कुलक्षये तवेश्वरम् ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V3९
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न चेत् प्रदास्यसि त्वरन् रघूत्तमप्रियां तदा ।
| verse_lines  = न चेत् प्रदास्यसि त्वरन् रघूत्तमप्रियां तदा ।¦सपुत्रमित्रबान्धवो विनाशमाशु यास्यसि ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न रामबाणधारणे क्षमाः सुरेश्वरा अपि ।
| verse_lines  = न रामबाणधारणे क्षमाः सुरेश्वरा अपि ।¦विरिञ्चिशर्वपूर्वकाः किमु त्वमल्पसारकः ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रकोपितस्य तस्य कः पुरस्थितौ क्षमो भवेत् ।
| verse_lines  = प्रकोपितस्य तस्य कः पुरस्थितौ क्षमो भवेत् ।¦सुरासुरोरगादिके जगत्यचिन्त्यकर्मणः ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरिते वधोद्यतं न्यवारयद् विभीषणः ।
| verse_lines  = इतीरिते वधोद्यतं न्यवारयद् विभीषणः ।¦स पुच्छदाहकर्मणि न्ययोजयन्निशाचरान् ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथास्य वस्त्रसञ्चयैः पिधाय पुच्छमग्नये ।
| verse_lines  = अथास्य वस्त्रसञ्चयैः पिधाय पुच्छमग्नये ।¦दुदुर्ददाह नास्य तन्मरुत्सखो हुताशनः ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ममर्ष सर्वचेष्टितं स रक्षसां निरामयः ।
| verse_lines  = ममर्ष सर्वचेष्टितं स रक्षसां निरामयः ।¦बलोद्धतश्च कौतुकात् प्रदग्धुमेव तां पुरीम् ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ददाह चाखिलं पुरं स्वपुच्छगेन वह्निना ।
| verse_lines  = ददाह चाखिलं पुरं स्वपुच्छगेन वह्निना ।¦कृतस्तु विश्वकर्मणोऽप्यदह्यतास्य तेजसा ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुवर्णरत्नकारितां स राक्षसोत्तमैः सह ।
| verse_lines  = सुवर्णरत्नकारितां स राक्षसोत्तमैः सह ।¦प्रदह्य सर्वशः पुरीं मुदाऽन्वितो जगर्ज च ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स रावणं सपुत्रकं तृणोपमं विधाय च ।
| verse_lines  = स रावणं सपुत्रकं तृणोपमं विधाय च ।¦तयोः प्रपश्यतोः पुरं विधाय भस्मसाद्ययौ ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विलङ्घ्य चार्णवं पुनः स्वजातिभिः प्रपूजितः ।
| verse_lines  = विलङ्घ्य चार्णवं पुनः स्वजातिभिः प्रपूजितः ।¦प्रभक्ष्य वानरेशितुर्मधु प्रभुं समेयिवान् ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रामं सुरेश्वरमगण्यगुणाभिरामं सम्प्राप्य सर्वकपिवीरवरैः समेतः ।
| verse_lines  = रामं सुरेश्वरमगण्यगुणाभिरामं सम्प्राप्य सर्वकपिवीरवरैः समेतः ।¦चूडामणिं पवनजः पदयोर्निधाय सर्वाङ्गकैः प्रणतिमस्य चकार भक्त्या ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C07
| verse_id    = MBTN_C07_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रामोऽपि नान्यदनुदातुममुष्य योग्यमत्यन्तभक्तिभरितस्य विलक्ष्य किञ्चित् ।
| verse_lines  = रामोऽपि नान्यदनुदातुममुष्य योग्यमत्यन्तभक्तिभरितस्य विलक्ष्य किञ्चित् ।¦स्वात्मप्रदानमधिकं पवनात्मजस्य कुर्वन् समाश्लिषदमुं परमाभितुष्टः ॥ ५०॥
}}
<span id="gr-C8" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="अष्टमोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C8" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="अष्टमोऽध्यायः"></span>
== अष्टमोऽध्यायः ==
== अष्टमोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C08_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ श्रुत्वा हनूमदुदितं कृतमस्य सर्वं प्रीतः प्रयाणमभिरोचयते स रामः ।</span><span class="shloka-line">आरुह्य वायुसुतमङ्गदगेन युक्तः सौमित्रिणा सरविजः सह सेनयाऽगात् ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C08_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सम्प्राप्य दक्षिणमपान्निधिमत्र देवः शिश्ये जगद्गुरुतमोऽप्यविषह्यशक्तिः (विचिन्त्यशक्तिः) ।</span><span class="shloka-line">अग्रे हि मार्दवमनुप्रथयन् स धर्मं पन्थानमर्थितुमपाम्पतितः प्रतीतः ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C08_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्राऽऽजगाम स विभीषणनामधेयो रक्षःपतेरवरजोऽप्यथ रावणेन ।</span><span class="shloka-line">भक्तोऽधिकं रघुपताविति धर्मनिष्ठस्त्यक्तो जगाम शरणं च रघूत्तमं तम् ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C08
<div class="verse-block
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V01
| verse_type  = shloka
| verse_text  = औं ॥ श्रुत्वा हनूमदुदितं कृतमस्य सर्वं प्रीतः प्रयाणमभिरोचयते स रामः ।
| verse_lines  = औं ॥ श्रुत्वा हनूमदुदितं कृतमस्य सर्वं प्रीतः प्रयाणमभिरोचयते स रामः ।¦आरुह्य वायुसुतमङ्गदगेन युक्तः सौमित्रिणा सरविजः सह सेनयाऽगात् ॥ १॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V02
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सम्प्राप्य दक्षिणमपान्निधिमत्र देवः शिश्ये जगद्गुरुतमोऽप्यविषह्यशक्तिः (विचिन्त्यशक्तिः) ।
| verse_lines  = सम्प्राप्य दक्षिणमपान्निधिमत्र देवः शिश्ये जगद्गुरुतमोऽप्यविषह्यशक्तिः (विचिन्त्यशक्तिः) ।¦अग्रे हि मार्दवमनुप्रथयन् स धर्मं पन्थानमर्थितुमपाम्पतितः प्रतीतः ॥ २॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V03
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्राऽऽजगाम स विभीषणनामधेयो रक्षःपतेरवरजोऽप्यथ रावणेन ।
| verse_lines  = तत्राऽऽजगाम स विभीषणनामधेयो रक्षःपतेरवरजोऽप्यथ रावणेन ।¦भक्तोऽधिकं रघुपताविति धर्मनिष्ठस्त्यक्तो जगाम शरणं च रघूत्तमं तम् ॥ ३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V04
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ब्रह्मात्मजेन रविजेन बलप्रणेत्रा नीलेन मैन्दविविदाङ्गदतारपूर्वैः ।
| verse_lines  = ब्रह्मात्मजेन रविजेन बलप्रणेत्रा नीलेन मैन्दविविदाङ्गदतारपूर्वैः ।¦सर्वैश्च शत्रुसदनादुपयात एष भ्राताऽस्य न ग्रहणयोग्य इति स्थिरोक्तः ॥ ४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V05
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अत्राऽह रूपमपरं बलदेवताया ग्राह्यः स एष नितरां शरणं प्रपन्नः ।
| verse_lines  = अत्राऽह रूपमपरं बलदेवताया ग्राह्यः स एष नितरां शरणं प्रपन्नः ।¦भक्तश्च रामपदयोर्विनशिष्णु रक्षो विज्ञाय राज्यमुपभोक्तुमिहाभियातः ॥ ५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V06
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तवत्यथ हनूमति देवदेवः सङ्गृह्य तद्वचनमाह यथैव पूर्वम् ।
| verse_lines  = इत्युक्तवत्यथ हनूमति देवदेवः सङ्गृह्य तद्वचनमाह यथैव पूर्वम् ।¦सुग्रीवहेतुत इमं स्थिरमाग्रहीष्ये पादप्रपन्नमिदमेव सदा व्रतं मे ॥ ६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V07
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सब्रह्मकाः सुरगणाः सहदैत्यमर्त्याः सर्वे समेत्य च मदङ्गुलिचालनेऽपि ।
| verse_lines  = सब्रह्मकाः सुरगणाः सहदैत्यमर्त्याः सर्वे समेत्य च मदङ्गुलिचालनेऽपि ।¦नेशा भयं न मम रात्रिचरादमुष्माच्छुद्धस्वभाव इति चैनमहं विजाने ॥ ७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V08
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तवाक्य उत तं स्वजनं विधाय राज्येऽभ्यषेचयदपारसुसत्त्वराशिः ।
| verse_lines  = इत्युक्तवाक्य उत तं स्वजनं विधाय राज्येऽभ्यषेचयदपारसुसत्त्वराशिः ।¦मत्वा तृणोपममशेषसदन्तकं तं रक्षःपतेस्त्ववरजस्य ददौ स लङ्काम् ॥ ८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘कल्पान्तमस्य निशिचारिपतित्वपूर्वमायुः प्रदाय निजलोकगतिं तदन्ते ।
| verse_lines  = ‘कल्पान्तमस्य निशिचारिपतित्वपूर्वमायुः प्रदाय निजलोकगतिं तदन्ते ।¦रात्रित्रयेऽप्यनुपगामिनमीक्ष्य सोऽब्धिं चुक्रोध रक्तनयनान्तमयुञ्जदब्धौ ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स क्रोधदीप्तनयनान्तहतः परस्य शोषं क्षणादुपगतो दनुजादिसत्त्वैः ।
| verse_lines  = स क्रोधदीप्तनयनान्तहतः परस्य शोषं क्षणादुपगतो दनुजादिसत्त्वैः ।¦सिन्धुः शिरस्यर्हणं परिगृह्य रूपी पादारविन्दमुपगम्य बभाष एतत् ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं त्वा वयं जडधियो न विदाम भूमन् कूटस्थमादिपुरुषं जगतामधीशम् ।
| verse_lines  = तं त्वा वयं जडधियो न विदाम भूमन् कूटस्थमादिपुरुषं जगतामधीशम् ।¦त्वं सत्वतः सुरगणान् रजसो मनुष्यांस्तार्तीयतोऽसुरगणानभितस्तथाऽस्राः ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘कामं प्रयाहि जहि विश्रवसोऽवमेहं त्रैलोक्यरावणमवाप्नुहि वीर पत्नीम् ।
| verse_lines  = ‘कामं प्रयाहि जहि विश्रवसोऽवमेहं त्रैलोक्यरावणमवाप्नुहि वीर पत्नीम् ।¦बध्नीहि सेतुमिह ते यशसो वितत्यै गायन्ति दिग्विजयिनो यमुपेत्य भूपाः’ ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तवन्तममुमाश्वनुगृह्य बाणं तस्मै धृतं दितिसुतात्मसु चान्त्यजेषु ।(भा\.पु\. ९\.१०\.१३\-१५)
| verse_lines  = इत्युक्तवन्तममुमाश्वनुगृह्य बाणं तस्मै धृतं दितिसुतात्मसु चान्त्यजेषु ।(भा\.पु\. ९\.१०\.१३\-१५)¦शार्वाद्वराद्विगतमृत्युषु दुर्जयेषु निःसङ्ख्यकेष्वमुचदाशु ददाह सर्वान् ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृत्वेरिणं तदथ मूलफलानि चात्र सम्यग्विधाय भवशत्रुरमोघचेष्टः ।
| verse_lines  = कृत्वेरिणं तदथ मूलफलानि चात्र सम्यग्विधाय भवशत्रुरमोघचेष्टः ।¦बद्धुं दिदेश सुरवर्धकिणोऽवतारं तज्जं नलं हरिवरानपरांश्च सेतुम् ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बध्वोदधौ रघुपतिर्विविधाद्रिकूटैः सेतुं कपीन्द्रकरकम्पितभूरुहाङ्गैः ।
| verse_lines  = बध्वोदधौ रघुपतिर्विविधाद्रिकूटैः सेतुं कपीन्द्रकरकम्पितभूरुहाङ्गैः ।¦सुग्रीवनीलहनुमत्प्रमुखैरनेकैर्लङ्कां विभीषणदृशाऽविशदाशु दग्धाम् ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्राप्तं निशम्य परमं भुवनैकसारं निःसीमपौरुषमनन्तमसौ दशास्यः ।
| verse_lines  = प्राप्तं निशम्य परमं भुवनैकसारं निःसीमपौरुषमनन्तमसौ दशास्यः ।¦त्रासाद्विषण्णहृदयो नितरां बभूव कर्तव्यकर्मविषये च विमूढचेताः ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रस्थाप्य वालिसुतमेव च राजनीत्यै रामस्तदुक्तवचनेऽप्यमुनाऽगृहीते ।
| verse_lines  = प्रस्थाप्य वालिसुतमेव च राजनीत्यै रामस्तदुक्तवचनेऽप्यमुनाऽगृहीते ।¦द्वारो रुरोध स च तत्र उदीर्णसैन्यो रक्षःपतेः पुर उदारगुणः परेशः ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्वारां निरोधसमये स दिदेश पुत्रं वाराम्पतेर्दिशि सुरेश्वरशत्रुमुग्रम् ।
| verse_lines  = द्वारां निरोधसमये स दिदेश पुत्रं वाराम्पतेर्दिशि सुरेश्वरशत्रुमुग्रम् ।¦प्राच्यां प्रहस्तमदिशद्दिशि वज्रदंष्ट्रं प्रेताधिपस्य शशिनः स्वयमेव चागात् ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विज्ञाय तत् स भगवान् हनुमन्तमेव देवेन्द्रशत्रुविजयाय दिदेश चाऽऽशु ।
| verse_lines  = विज्ञाय तत् स भगवान् हनुमन्तमेव देवेन्द्रशत्रुविजयाय दिदेश चाऽऽशु ।¦नीलं प्रहस्तनिधनाय च वज्रदंष्ट्रं हन्तुं सुरेन्द्रसुतसूनुमथाऽऽदिदेश ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मध्ये हरीश्वरमधिज्य धनुर्नियुज्य यस्यां स राक्षसपतिस्स्वयमेव तां हि ।
| verse_lines  = मध्ये हरीश्वरमधिज्य धनुर्नियुज्य यस्यां स राक्षसपतिस्स्वयमेव तां हि ।¦उद्दिश्य संस्थित उपात्तशरः सखड्गो देदीप्यमानवपुरुत्तमपूरुषोऽसौ ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विद्रावितो हनुमतेन्द्रजिदाशु हस्तं तस्य प्रपन्न इव वीर्यममुष्य जानन् ।
| verse_lines  = विद्रावितो हनुमतेन्द्रजिदाशु हस्तं तस्य प्रपन्न इव वीर्यममुष्य जानन् ।¦नीलो विभीषण उभौ शिलया च शक्त्या सञ्चक्रतुर्यमवशं गमितं प्रहस्तम् ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नीलस्य नैव वशमेति स इत्यमोघशक्त्या विभीषण इमं प्रजहार साकम् ।
| verse_lines  = नीलस्य नैव वशमेति स इत्यमोघशक्त्या विभीषण इमं प्रजहार साकम् ।¦तस्मिन् हतेऽङ्गद उपेत्य जघान वज्रदंष्ट्रं निपात्य भुवि शीर्षममुष्य (मृत्नन्) मृद्गन् ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वेषु तेषु निहतेषु दिदेश धूम्रनेत्रं स राक्षसपतिः स च पश्चिमेन ।
| verse_lines  = सर्वेषु तेषु निहतेषु दिदेश धूम्रनेत्रं स राक्षसपतिः स च पश्चिमेन ।¦द्वारेण मारुतसुतं समुपेत्य दग्धो गुप्तोऽपि शूलिवचनेन दुरन्तशक्तिम् ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अकम्पनोऽपि राक्षसो निशाचरेशचोदितः ।
| verse_lines  = अकम्पनोऽपि राक्षसो निशाचरेशचोदितः ।¦उमापतेर्वरोद्धतः क्षणाद्धतो हनूमता ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथास्त्रसम्प्रदीपितैः समस्तशो महोल्मुकैः ।
| verse_lines  = अथास्त्रसम्प्रदीपितैः समस्तशो महोल्मुकैः ।¦रघुप्रवीरचोदिताः पुरं निशि स्वदाहयन् ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततस्तौ निकुम्भोऽथ कुम्भश्च कोपात् प्रदिष्टौ दशास्येन कुम्भश्रुतेर्हि ।
| verse_lines  = ततस्तौ निकुम्भोऽथ कुम्भश्च कोपात् प्रदिष्टौ दशास्येन कुम्भश्रुतेर्हि ।¦सुतौ सुप्रहृष्टौ रणायाभियातौ कपींस्तान् बहिः सर्वशो यातयित्वा ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स कुम्भो विधातुः सुतं तारनीलौ नलं चाश्विपुत्रौ जिगायाङ्गदं च ।
| verse_lines  = स कुम्भो विधातुः सुतं तारनीलौ नलं चाश्विपुत्रौ जिगायाङ्गदं च ।¦सुयुद्धं च कृत्वा दिनेशात्मजेन प्रणीतो यमस्याऽशु लोकं सुपापः ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो निकुम्भोऽद्रिवरप्रदारणं महान्तमुग्रं परिघं प्रगृह्य ।
| verse_lines  = ततो निकुम्भोऽद्रिवरप्रदारणं महान्तमुग्रं परिघं प्रगृह्य ।¦ससार सूर्यात्मजमाशु भीतः स पुप्लुवे पश्चिमतो धनुःशतम् ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं भ्रामयत्याशु भुजेन वीरे भ्रान्ता दिशो द्यौश्च (सचन्द्रसूर्या) सचन्द्रसूर्याः ।
| verse_lines  = तं भ्रामयत्याशु भुजेन वीरे भ्रान्ता दिशो द्यौश्च (सचन्द्रसूर्या) सचन्द्रसूर्याः ।¦सुराश्च तस्योरुबलं वरं च शर्वोद्भवं वीक्ष्य विषेदुरीषत् ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
| verse_id    = MBTN_C08_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनन्यसाध्यं तमथो निरीक्ष्य समुत्पपाताऽशु पुरोऽस्य मारुतिः ।
| verse_lines  = अनन्यसाध्यं तमथो निरीक्ष्य समुत्पपाताऽशु पुरोऽस्य मारुतिः ।¦प्रकाश्य बाह्वन्तरमाह चैनं किमेभिरत्र प्रहराऽयुधं ते ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C08
 
<span id="gr-C9" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="नवमोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C9" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="नवमोऽध्यायः"></span>
== नवमोऽध्यायः ==
== नवमोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ अथाऽप्तराज्यो भगवान् स लक्ष्मणं जगाद राजा तरुणो भवाऽशु ।</span><span class="shloka-line">इतीरितस्त्वाह स लक्ष्मणो गुरुं भवत्पदाब्जान्न परं वृणोम्यहम् ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न मां भवत्पादनिषेवणैकस्पृहं तदन्यत्र नियोक्तुमर्हति ।</span><span class="shloka-line">नहीदृशः कश्चिदनुग्रहः क्‍वचित् तदेव मे देहि ततः सदैव ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितस्तस्य तदेव दत्त्वा दृढं समाश्लिष्य च राघवः प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">स यौवराज्यं भरते निधाय जुगोप लोकानखिलान् सधर्मकान् ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रशासतीशे पृथिवी बभूव विरिञ्चलोकस्य समा गुणोन्नतौ ।</span><span class="shloka-line">जनोऽखिलो विष्णुपरो बभूव न धर्महानिश्च बभूव कस्यचित् ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गुणैश्च सर्वैरुदिताश्च सर्वे यथायथा योग्यतयोच्चनीचाः ।</span><span class="shloka-line">समस्तरोगादिभिरुज्झिताश्च सर्वे सहस्रायुष ऊर्जिता धनैः ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वेऽजरा नित्यबलोपपन्ना यथेष्टसिद्ध्या च सदोपपन्नाः ।</span><span class="shloka-line">समस्तदोषैश्च सदा विहीनाः सर्वे सुरूपाश्च सदा महोत्सवाः ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = औं ॥ अथाऽप्तराज्यो भगवान् स लक्ष्मणं जगाद राजा तरुणो भवाऽशु ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वे मनोवाक्तनुभिः सदैव विष्णुं यजन्ते नतु कञ्चिदन्यम् ।</span><span class="shloka-line">समस्तरत्नोद्भरिता च पृथ्वी यथेष्टधान्या बहुदुग्धगोमती ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = औं ॥ अथाऽप्तराज्यो भगवान् स लक्ष्मणं जगाद राजा तरुणो भवाऽशु ।¦इतीरितस्त्वाह स लक्ष्मणो गुरुं भवत्पदाब्जान्न परं वृणोम्यहम् ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तगन्धाश्च सदाऽतिहृद्या रसा मनोहारिण एव तत्र ।</span><span class="shloka-line">शब्दाश्च सर्वे श्रवणातिहारिणः स्पर्शाश्च सर्वे स्पर्शेन्द्रियप्रियाः ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न कस्यचिद् दुःखमभूत् कथञ्चिन्न वित्तहीनश्च बभूव कस्यचित् (कश्चन) ।</span><span class="shloka-line">नाधर्मशीलो न च कश्चनाप्रजो न दुष्प्रजो नैव कुभार्यकश्च ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्त्रियो नचाऽसन् विधवाः कथञ्चिन्न वै पुमांसो विधुरा बभूवुः ।</span><span class="shloka-line">नानिष्टयोगश्च बभूव कस्यचिन्नचेष्टहानिर्नच पूर्वमृत्युः ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथेष्टमाल्याभरणानुलेपना यथेष्टपानाशनवाससोऽखिलाः ।</span><span class="shloka-line">बभूवुरीशे जगतां प्रशासति प्रकृष्टधर्मेण जनार्दने नृपे ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स ब्रह्मरुद्रमरुदश्विदिवाकरादिमूर्द्धन्यरत्नपरिघट्टितपादपीठः ।</span><span class="shloka-line">नित्यं सुरैः सह नरैरथ वानरैश्च सम्पूज्यमानचरणो रमते रमेशः ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्याखिलेशितुरनाद्यनुगैव लक्ष्मीः सीताभिधा त्वरमयत् स्वरतं सुरेशम् ।</span><span class="shloka-line">नित्यावियोगिपरमोच्चनिजस्वभावा सौन्दर्यविभ्रमसुलक्षणपूर्वभावा ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रेमे तया स परमः स्वरतोऽपि नित्यं नित्योन्नतप्रमदभारभृतस्वभावः ।</span><span class="shloka-line">पूर्णोडुराजसुविराजितसन्निशासु दीप्यन्नशोकवनिकासु सुपुष्पितासु ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = न मां भवत्पादनिषेवणैकस्पृहं तदन्यत्र नियोक्तुमर्हति ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गायन्ति चैनमनुरक्तधियः सुकण्ठा गन्धर्वचारणगणाः सह चाप्सरोभिः ।</span><span class="shloka-line">तं तुष्टुवुर्मुनिगणाः सहिताः सुरेशै राजान एनमनुयान्ति सदाऽप्रमत्ताः ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = न मां भवत्पादनिषेवणैकस्पृहं तदन्यत्र नियोक्तुमर्हति ।¦नहीदृशः कश्चिदनुग्रहः क्‍वचित् तदेव मे देहि ततः सदैव ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं त्रयोदशसहस्रमसौ समास्तु पृथ्वीं ररक्ष विजितारिरमोघवीर्यः ।</span><span class="shloka-line">आनन्दमिन्दुरिव सन्दधदिन्दिरेशो लोकस्य सान्द्रसुखवारिधिरप्रमेयः ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देव्यां स चाजनयदिन्द्रहुताशनौ द्वौ पुत्रौ यमौ कुशलवौ बलिनौ गुणाढ्यौ ।</span><span class="shloka-line">शत्रुघ्नतो लवणमुद्बणबाणदग्धं कृत्वा चकार मधुरां पुरमुग्रवीर्यः ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कोटित्रयं स निजघान तथाऽसुराणां गन्धर्वजन्म भरतेन सतां च धर्मम् ।</span><span class="shloka-line">संशिक्षयन्नयजदुत्तमकल्पकैः स्वं यज्ञैर्भवाजमुखसत्सचिवाश्च यत्र ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ शूद्रतपश्चर्यानिहतं विप्रपुत्रकम् ।</span><span class="shloka-line">उज्जीवयामास विभुर्हत्वा तं शूद्रतापसम् ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जङ्घनामाऽसुरः पूर्वं गिरिजावरदानतः ।</span><span class="shloka-line">बभूव शूद्रः कल्पायुः स लोकक्षयकाम्यया ।</span><span class="shloka-line">तपश्चचार दुर्बुद्धिरिच्छन् माहेश्वरं पदम् ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनन्यवध्यं तं तस्माज्जघान पुरुषोत्तमः ।</span><span class="shloka-line">श्वेतदत्तां तथा मालामगस्त्यादाप राघवः ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनन्नयज्ञकृच्छ्वेतो राजा क्षुद्विनिवर्तनम् ।</span><span class="shloka-line">कुर्वन् स्वमांसैर्धात्रोक्तो मालां रामार्थमर्पयत् ।</span><span class="shloka-line">अगस्त्याय न साक्षात्तु रामे दद्यादयं नृपः ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = इतीरितस्तस्य तदेव दत्त्वा दृढं समाश्लिष्य च राघवः प्रभुः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्षुदभावमात्रफलदं न साक्षाद् राघवेऽर्पितम् ।</span><span class="shloka-line">क्षुदभावमात्रमाकाङ्क्षन् मामसौ परिपृच्छति ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = इतीरितस्तस्य तदेव दत्त्वा दृढं समाश्लिष्य च राघवः प्रभुः ।¦स यौवराज्यं भरते निधाय जुगोप लोकानखिलान् सधर्मकान् ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">व्यवधानतस्ततो रामे दद्याच्छ्वेत इति प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">मत्वा ब्रह्माऽदिशन्मालां प्रदातुं कुम्भयोनये ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तामगस्त्यकरपल्लवार्पितां भक्त एष मम कुम्भसम्भवः ।</span><span class="shloka-line">इत्यवेत्य जगृहे जनार्दनस्तेन संस्तुत उपागमत् पुरम् ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ केचिदासुरसुराः सुराणका इत्युरुप्रथितपौरुषाः पुरा ।</span><span class="shloka-line">ते तपः सुमहदास्थिता विभुं पद्मसम्भवमवेत्य (अवेक्ष्य) चोचिरे ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भूरिपापकृतिनोऽपि निश्चयान्मुक्तिमाप्नुम उदारसद्गुण ।</span><span class="shloka-line">इत्युदीरितमजोऽवधार्य तत् प्राह च प्रहसिताननः प्रभुः ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यावदेव रमया रमेश्वरं नो वियोजयथ सद्गुणार्णवम् ।</span><span class="shloka-line">तावदुच्चमपि दुष्कृतं भवन्मोक्षमार्गपरिपन्थि नो भवेत् ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युदीरितमवेत्य तेऽसुराः क्षिप्रमोक्षगमनोत्सुकाः क्षितौ ।</span><span class="shloka-line">साधनोपचयकाङ्क्षिणो हरौ शासति क्षितिमशेषतोऽभवन् ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ताननादिकृतदोषसञ्चयैर्मोक्षमार्गगतियोग्यतोज्झितान् ।</span><span class="shloka-line">मैथिलस्य तनया व्यचालयन्मायया स्वतनुवा स्वमार्गतः ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = प्रशासतीशे पृथिवी बभूव विरिञ्चलोकस्य समा गुणोन्नतौ ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आज्ञयैव हि हरेस्तु मायया मोहितास्तु दितिजा व्यनिन्दयन् ।</span><span class="shloka-line">राघवो निशिचराहृतां पुनर्जानकीं जगृह इत्यनेकशः ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = प्रशासतीशे पृथिवी बभूव विरिञ्चलोकस्य समा गुणोन्नतौ ।¦जनोऽखिलो विष्णुपरो बभूव न धर्महानिश्च बभूव कस्यचित् ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ब्रह्मवाक्यमृतमेव कारयन् पातयंस्तमसि चान्ध आसुरान् ।</span><span class="shloka-line">नित्यमेव सहितोऽपि सीतया सोऽज्ञसाक्षिकमभूद् वियुक्तवत् ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेन चान्धतम ईयुरासुरा यज्ञमाह्वयदसौ च मैथिलीम् ।</span><span class="shloka-line">तत्र भूमिशपथच्छलान्नृणां दृष्टिमार्गमपहाय सा स्थिता ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गुरुं हि जगतो विष्णुर्ब्रह्माणमसृजत् स्वयम् ।</span><span class="shloka-line">तेन तद्वचनं सत्सु नानृतं कुरुते क्‍वचित् ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नासत्स्वप्यनृतं कुर्याद् वचनं पारलौकिकम् ।</span><span class="shloka-line">ऐहिकं त्वसुरेष्वेव क्‍वचिद्धन्ति जनार्दनः ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निजाधिक्यस्य विज्ञप्त्यै क्‍वचिद् वायुस्तदाज्ञया ।</span><span class="shloka-line">हन्ति ब्रह्मत्वमात्मीयमद्धा ज्ञापयितुं प्रभुः ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नान्यः कश्चित् तद्वराणां शापानामप्यतिक्रमी ।</span><span class="shloka-line">अयोग्येषु तु रुद्रादिवाक्यं तौ कुरुतो मृषा ।</span><span class="shloka-line">एकदेशेन सत्यं तु योग्येष्वपि कदाचन ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न विष्णोर्वचनं क्‍वापि मृषा भवति कस्यचित् ।</span><span class="shloka-line">एतदर्थोऽवतारश्च विष्णोर्भवति सर्वदा ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = गुणैश्च सर्वैरुदिताश्च सर्वे यथायथा योग्यतयोच्चनीचाः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रविश्य भूमौ सा देवी लोकदृष्ट्यनुसारतः ।</span><span class="shloka-line">रेमे रामेणावियुक्ता भास्करेण प्रभा यथा ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = गुणैश्च सर्वैरुदिताश्च सर्वे यथायथा योग्यतयोच्चनीचाः ।¦समस्तरोगादिभिरुज्झिताश्च सर्वे सहस्रायुष ऊर्जिता धनैः ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं रमालाळितपादपल्लवः पुनः स यज्ञैरयजत्स्वमेव ।</span><span class="shloka-line">वराश्वमेधादिभिराप्तकामो रेमेऽभिरामो नृपतीन् विशिक्षयन् ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रामस्य दृश्या त्वन्येषामदृश्या जनकात्मजा ।</span><span class="shloka-line">भूमिप्रवेशादूर्ध्वं सा रेमे सप्तशतं समाः ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं विधान्यगणितानि जनार्दनस्य रामावतारचरितानि तदन्यपुम्भिः ।</span><span class="shloka-line">शक्यानि नैव मनसाऽपि हि तानि कर्तुं ब्रह्मेशशेषपुरुहूतमुखैः सुरैश्च ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्यैवमब्जभवलोकसमामिमां क्ष्मां कृत्वाऽनुशासत उदीक्ष्य गुणान् धरायाः ।</span><span class="shloka-line">वैशेष्यमात्मसदनस्य हि काङ्क्षमाणा वृन्दारकाः कमलजं प्रति तच्छशंसुः ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आमन्त्र्य तैः सह विभुर्भगवत्प्रयाणं स्वीयाय सद्मन इयेष दिदेश चाशु ।</span><span class="shloka-line">रुद्रं स्वलोकगमनाय रघूत्तमस्य सम्प्रार्थने स च समेत्य विभुं ययाचे ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एकान्तमेत्य रघुपेण समस्तकालो रुद्रो जगाद वचनं जगतो विधातुः ।</span><span class="shloka-line">वैशेष्यमात्मभवनस्य हि काङ्क्षमाणास्त्वामर्थयन्ति विबुधाः सहिता विधात्रा ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुत्रस्तवेश कमलप्रभवस्तथाऽहं पौत्रस्तु पौत्रकवचो यदपि ह्ययोग्यम् ।</span><span class="shloka-line">सम्भावयन्ति गुणिनस्तदहं ययाचे गन्तुं स्वसद्म नतिपूर्वमितो भवन्तम् ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = सर्वेऽजरा नित्यबलोपपन्ना यथेष्टसिद्ध्या च सदोपपन्नाः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यत्कार्यसाधनकृते विबुधार्थितस्त्वं प्रादुश्चकर्थ निजरूपमशेषमेव ।</span><span class="shloka-line">तत् साधितं हि भवता तदितः स्वधाम क्षिप्रं प्रयाहि हर्षं विबुधेषु कुर्वन् ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = सर्वेऽजरा नित्यबलोपपन्ना यथेष्टसिद्ध्या च सदोपपन्नाः ।¦समस्तदोषैश्च सदा विहीनाः सर्वे सुरूपाश्च सदा महोत्सवाः ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओम् इत्युवाच भगवांस्तदशेषमेव श्रुत्वा रहस्यथ तनुस्त्वपरा हरस्य ।</span><span class="shloka-line">दुर्वासनामयुगिहाऽगमदाशु राम मां भोजय क्षुधितमित्यसकृद् ब्रुवाणः ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सिद्धं न देयमथ साध्यमपीति वाचं श्रुत्वाऽस्य वाक्समयजातमुरु स्वहस्तात् ।</span><span class="shloka-line">अन्नं चतुर्गुणमदादमृतोपमानं रामस्तदाप्य बुभुजेऽथ मुनिः सुतुष्टः ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तृप्तो ययौ च सकलान् प्रति कोपयानः कश्चिन्न मेऽर्थितवरं प्रतिदातुमीशः ।</span><span class="shloka-line">एवम्प्रतिज्ञक ऋषिः स हि तत्प्रतिज्ञां मोघां चकार भगवान् नतु कश्चिदन्यः ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कुन्ती तु तस्य हि मुनेर्वरतोऽजयत् तु रामः स कृष्णतनुवा स्वबलाज्जिगाय ।</span><span class="shloka-line">तस्मिञ्छिवे प्रतिगते मुनिरूपके च याहीति लक्ष्मणमुवाच रमापतिः सः ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एकान्ते तु यदा रामश्चक्रे रुद्रेण संविदम् ।</span><span class="shloka-line">द्वारपालं स कृतवांस्तदा लक्ष्मणमेव सः ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यद्यत्र प्रविशेत् कश्चिद्धन्मि त्वेति वचो ब्रुवन् ।</span><span class="shloka-line">तदन्तराऽऽगतमृषिं दृष्ट्वाऽमन्यत लक्ष्मणः ॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दुर्वाससः प्रतिज्ञा तु रामं प्राप्यैव भज्यताम् ।</span><span class="shloka-line">अन्यथा त्वयशो रामे करोत्येष मुनिर्ध्रुवम् ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = सर्वे मनोवाक्तनुभिः सदैव विष्णुं यजन्ते नतु कञ्चिदन्यम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">राघवो घ्नन्नपि तु मां करोत्येव दयां मयि ।</span><span class="shloka-line">इति मत्वा ददौ मार्गं स तु दुर्वाससे तदा ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = सर्वे मनोवाक्तनुभिः सदैव विष्णुं यजन्ते नतु कञ्चिदन्यम् ।¦समस्तरत्नोद्भरिता च पृथ्वी यथेष्टधान्या बहुदुग्धगोमती ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वलोकगमनाकाङ्क्षी स्वयमेव तु राघवः ।</span><span class="shloka-line">इयं प्रतिज्ञा हेतुः स्यादिति हन्मीति सोऽकरोत् ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अत्यन्तबन्धुनिधनं त्याग एवेति चिन्तयन् ।</span><span class="shloka-line">याहि स्वलोकमचिरादित्युवाच स लक्ष्मणम् ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तः स ययौ जगद्भवभयध्वान्तच्छिदं राघवं ध्यायन्नाप च तत्पदं दशशतैर्युक्तो मुखाम्भोरुहैः ।</span><span class="shloka-line">आसिच्छेषमहाफणी मुसलभृद् दिव्याकृतिर्लाङ्गली पर्यङ्कत्वमवाप यो जलनिधौ विष्णोः शयानस्य च ॥ ५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V59"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ राघवः स्वभवनोपगतौ विदधे मतिं सह जनैरखिलैः ।</span><span class="shloka-line">समघोषयच्च य इहेच्छति तत् पदमक्षयं सपदि मैत्वितिसः ॥ ५९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V60"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वा तु तद् य इह मोक्षपदेच्छवस्ते सर्वे समाययुरथाऽतृणमापिपीलम् ।</span><span class="shloka-line">रामाज्ञया गमनशक्तिरभूत् तृणादेर्ये तत्र दीर्घभविनो नहि ते तदैच्छन् ॥ ६०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V08
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V61"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">संस्थापयामास कुशं स्वराज्ये तैः साकमेव च लवं युवराजमीशः ।</span><span class="shloka-line">संस्थाप्य वालितनयं कपिराज्य आशु सूर्यात्मजोऽपि रघुवीरसमीपमायात् ॥ ६१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V62"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाऽह वायुनन्दनं स राघवः समाश्लिषन् ।</span><span class="shloka-line">तवाहमक्षगोचरः सदा भवामि नान्यथा ॥ ६२॥</span></span></div>
| verse_text  = समस्तगन्धाश्च सदाऽतिहृद्या रसा मनोहारिण एव तत्र ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V63"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">त्वया सदा महत् तपः सुकार्यमुत्तमोत्तमम् ।</span><span class="shloka-line">तदेव मे महत् प्रियं चिरं तपस्त्वया कृतम् ॥ ६३॥</span></span></div>
| verse_lines  = समस्तगन्धाश्च सदाऽतिहृद्या रसा मनोहारिण एव तत्र ।¦शब्दाश्च सर्वे श्रवणातिहारिणः स्पर्शाश्च सर्वे स्पर्शेन्द्रियप्रियाः ॥ ८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V64"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दशास्यकुम्भकर्णकौ यथा सुशक्तिमानपि ।</span><span class="shloka-line">जघन्थ न प्रियाय मे तथैव जीव कल्पकम् ॥ ६४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V65"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पयोब्धिमध्यगं च मे सुसद्म चान्यदेव वा ।</span><span class="shloka-line">यथेष्टतो गमिष्यसि स्वदेहसंयुतोऽपि सन् ॥ ६५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V66"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथेष्टभोगसंयुतः सुरेशगायकादिभिः ।</span><span class="shloka-line">समीड्यमानसद्यशा रमस्व मत्पुरः सदा ॥ ६६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V67"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तवेप्सितं न किञ्चन क्‍वचित् कदाचिदेव (कुतश्चिदेव) वा ।</span><span class="shloka-line">मृषा भवेत् प्रियश्च मे पुनःपुनर्भविष्यसि ॥ ६७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V68"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितो मरुत्सुतो जगाद विश्वनायकम् ।</span><span class="shloka-line">विधेहि पादपङ्कजे तवेश भक्तिमुत्तमाम् ॥ ६८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V69"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सदा प्रवर्द्धमानया तया रमेऽहमञ्जसा ।</span><span class="shloka-line">समस्तजीवसञ्चयात् सदाऽधिका हि मेऽस्तु सा ॥ ६९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V70"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नमो नमो नमो नमो नतोऽस्मि ते सदा पदम् ।</span><span class="shloka-line">समस्तसद्गुणोच्छ्रितं नमामि ते पदं पुनः ॥ ७०॥</span></span></div>
| verse_text  = न कस्यचिद् दुःखमभूत् कथञ्चिन्न वित्तहीनश्च बभूव कस्यचित् (कश्चन) ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V71"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरिते तथेति तं जगाद पुष्करेक्षणः ।</span><span class="shloka-line">जगाम धाम चाऽत्मनस्तृणादिना सहैव सः ॥ ७१॥</span></span></div>
| verse_lines  = न कस्यचिद् दुःखमभूत् कथञ्चिन्न वित्तहीनश्च बभूव कस्यचित् (कश्चन) ।¦नाधर्मशीलो न च कश्चनाप्रजो न दुष्प्रजो नैव कुभार्यकश्च ॥ ९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V72"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">खगा मृगास्तृणादयः पिपीलिकाश्च गर्दभाः ।</span><span class="shloka-line">तदाऽऽसुरुत्तमा यतो नृवानरास्तु किं पुनः ॥ ७२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V73"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सदैव रामभावनात् (रामभावनाः) सदा सुतत्त्ववेदिनः ।</span><span class="shloka-line">यतोऽभवंस्ततस्तु ते ययुः पदं हरेस्तदा ॥ ७३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V74"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘स तैः समावृतो विभुर्ययौ दिशं तदोत्तराम् ।</span><span class="shloka-line">अनन्तसूर्यदीधितिर्दुरन्तसद्गुणार्णवः’(भा\.पु\. ५\.९\.१८) ॥ ७४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V75"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सहस्रसूर्यमण्डलज्वलत्किरीटमूर्द्धजः ।</span><span class="shloka-line">सुनीलकुन्तला(ळा)वृतामितेन्दुकान्तसन्मुखः ॥ ७५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V76"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुरक्तपद्मलोचनः सुविद्युदाभकुण्डलः ।</span><span class="shloka-line">सुहासविद्रुमाधरः समस्तवेदवाग्रसः ॥ ७६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V10
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V77"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दिवाकरौघकौस्तुभप्रभासकोरुकन्धरः ।</span><span class="shloka-line">सुपीवरोन्नतोरुसज्जगद्भरांसयुग्मकः ॥ ७७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V78"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुवृत्तदीर्घपीवरोल्लसद्भुजद्वयाङ्कितः ।</span><span class="shloka-line">जगद् विमथ्य सम्भृतः शरोऽस्य दक्षिणे करे ॥ ७८॥</span></span></div>
| verse_text  = स्त्रियो नचाऽसन् विधवाः कथञ्चिन्न वै पुमांसो विधुरा बभूवुः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V79"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वयं स तेन निर्मितो हतौ मधुश्च कैटभः ।</span><span class="shloka-line">शरेण तेन विष्णुना ददौ च लक्ष्मणानुजे ॥ ७९॥</span></span></div>
| verse_lines  = स्त्रियो नचाऽसन् विधवाः कथञ्चिन्न वै पुमांसो विधुरा बभूवुः ।¦नानिष्टयोगश्च बभूव कस्यचिन्नचेष्टहानिर्नच पूर्वमृत्युः ॥ १०॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V80"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स शत्रुसूदनोऽवधीन्मधोः सुतं रसाह्वयम् ।</span><span class="shloka-line">शरेण येन चाकरोत् पुरीं च माधुराभिधाम् ॥ ८०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V81"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तसारसम्भवं शरं दधार तं करे ।</span><span class="shloka-line">स वामबाहुना धनुर्दधार शार्ङ्गसञ्ज्ञितम् ॥ ८१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V82"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उदारबाहुभूषणः शुभाङ्गदः सकङ्कणः ।</span><span class="shloka-line">महाङ्गुलीयभूषितः सुरक्तसत्कराम्बुजः ॥ ८२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V83"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनर्घ्यरत्नमालया वनाख्यया च मालया ।</span><span class="shloka-line">विलासिविस्तृतोरसा बभार च श्रियं प्रभुः ॥ ८३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V84"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स भूतिवत्सभूषणस्तनूदरे वलित्रयी ।</span><span class="shloka-line">उदारमध्यभूषणोल्लसत्तडित्प्रभाम्बरः ॥ ८४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V11
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V85"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">करीन्द्रसत्करोरुयुक् सुवृत्तजानुमण्डलः ।</span><span class="shloka-line">क्रमाल्पवृत्तजङ्घकः सुरक्तपादपल्लवः ॥ ८५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V86"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">लसद्धरिन्मणिद्युती रराज राघवोऽधिकम् ।</span><span class="shloka-line">असङ्ख्यसत्सुखार्णवः समस्तशक्तिसत्तनुः ॥ ८६॥</span></span></div>
| verse_text  = यथेष्टमाल्याभरणानुलेपना यथेष्टपानाशनवाससोऽखिलाः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V87"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ज्ञानं नेत्राब्जयुग्मान्मुखवरकमलात् सर्ववेदार्थसारान्स्तन्वा ब्रह्माण्डबाह्यान्तरमधिकरुचा भासयन् भासुरास्यः ।</span><span class="shloka-line">सर्वाभीष्टाभये च स्वकरवरयुगेनार्थिनामादधानः प्रायाद् देवाधिदेवः स्वपदमभिमुखश्चोत्तराशां विशोकाम् ॥ ८७॥</span></span></div>
| verse_lines  = यथेष्टमाल्याभरणानुलेपना यथेष्टपानाशनवाससोऽखिलाः ।¦बभूवुरीशे जगतां प्रशासति प्रकृष्टधर्मेण जनार्दने नृपे ॥ ११॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V88"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दघ्रे च्छत्रं हनूमान् स्रवदमृतमयं पूर्णचन्द्रायुताभं सीता सैवाखिलाक्ष्णां विषयमुपगता श्रीरिति ह्रीरथैका ।</span><span class="shloka-line">द्वेधा भूत्वा दधार व्यजनमुभयतः पूर्णचन्द्रांशुगौरं प्रोद्यद्भास्वत्प्रभाभा सकलगुणतनुर्भूषिता भूषणैः स्वैः ॥ ८८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V89"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">साक्षाच्चक्रतनुस्तथैव भरतश्चक्रं दधद् दक्षिणेनाऽयात् सव्यत एव शङ्खवरभृच्छङ्खात्मकः शत्रुहा ।</span><span class="shloka-line">अग्रे ब्रह्मपुरोगमाः सुरगणा वेदाश्च सोङ्कारकाः पश्चात् सर्वजगज्जगाम रघुपं यान्तं निजं धाम तम् ॥ ८९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V90"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्य सूर्यसुतपूर्ववानरा दक्षिणेन मनुजास्तु सव्यतः ।</span><span class="shloka-line">रामजन्मचरितानि तस्य ते कीर्तयन्त उचथैर्द्रुतं ययुः ॥ ९०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V91"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गन्धर्वैर्गीयमानो विबुधमुनिगणैरब्जसम्भूतिपूर्वैर्वेदोदारार्थवाग्भिः प्रणिहितसुमनः सर्वदा स्तूयमानः ।</span><span class="shloka-line">सर्वैर्भूतैश्च भक्त्या स्वनिमिषनयनैः कौतुकाद् वीक्ष्यमाणः प्रायाच्छेषगरुत्मदादिकनिजैः संसेवितः स्वं पदम् ॥ ९१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V92"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ब्रह्मरुद्रगरुडैः सशेषकैः प्रोच्यमानसुगुणोरुविस्तरः ।</span><span class="shloka-line">आरुरोह विभुरम्बरं शनैस्ते च दिव्यवपुषोऽभवंस्तदा ॥ ९२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V12
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V93"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ ब्रह्मा हरिं स्तुत्वा जगादेदं वचो विभुम् ।</span><span class="shloka-line">त्वदाज्ञया मया दत्तं स्थानं दशरथस्य हि ॥ ९३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V94"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मातॄणां चापि तल्लोकस्त्वयुताब्दादितोऽग्रतः ।</span><span class="shloka-line">अनर्हायास्त्वयाऽऽज्ञप्ता कैकेय्या अपि सद्गतिः ।</span><span class="shloka-line">सूत्वा तु भरतं नैषा गच्छेत निरयानिति ॥ ९४॥</span></span></div>
| verse_text  = स ब्रह्मरुद्रमरुदश्विदिवाकरादिमूर्द्धन्यरत्नपरिघट्टितपादपीठः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V95"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथाऽपि सा यदावेशाच्चकार त्वय्यशोभनम् ।</span><span class="shloka-line">निकृतिर्नाम सा क्षिप्ता मया तमसि शाश्वते ॥ ९५॥</span></span></div>
| verse_lines  = स ब्रह्मरुद्रमरुदश्विदिवाकरादिमूर्द्धन्यरत्नपरिघट्टितपादपीठः ।¦नित्यं सुरैः सह नरैरथ वानरैश्च सम्पूज्यमानचरणो रमते रमेशः ॥ १२॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V96"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कैकयी तु चलान् लोकान् प्राप्ता नैवाचलान् क्‍वचित् ।</span><span class="shloka-line">पश्चाद् भक्तिमती यस्मात् त्वयि सा युक्तमेव तत् ॥ ९६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V97"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मन्थरा तु तमस्यन्धे पातिता दुष्टचारिणी ।</span><span class="shloka-line">सीतार्थं येऽप्यनिन्दंस्त्वां तेऽपि याता महत् तमः ॥ ९७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V98"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रायशो राक्षसाश्चैव त्वयि कृष्णत्वमागते ।</span><span class="shloka-line">शेषा यास्यन्ति तच्छेषा अष्टाविंशे कलौ युगे ।</span><span class="shloka-line">गते चतुस्सहस्राब्दे तमोगास्त्रिशतोत्तरे ॥ ९८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V99"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ ये त्वत्पदाम्भोजमकरन्दैकलिप्सवः ।</span><span class="shloka-line">त्वया सहाऽगतास्तेषां विधेहि स्थानमुत्तमम् ॥ ९९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V100"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अहं भवः सुरेशाद्याः किङ्कराः स्म तवेश्वर ।</span><span class="shloka-line">यच्च कार्यमिहास्माभिस्तदप्याज्ञापयाऽशु नः ॥ १००॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V13
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V101"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युदीरितमाकर्ण्य शतानन्देन राघवः ।</span><span class="shloka-line">जगाद भावगम्भीरं सुस्मिताधरपल्लवः ॥ १०१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V102"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जगद्गुरुत्वमादिष्टं मया ते कमलोद्भव ।</span><span class="shloka-line">गुर्वादेशानुसारेण मयाऽऽदिष्टा च सद्गतिः ॥ १०२॥</span></span></div>
| verse_text  = तस्याखिलेशितुरनाद्यनुगैव लक्ष्मीः सीताभिधा त्वरमयत् स्वरतं सुरेशम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V103"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अतस्त्वया प्रदेया हि लोका एषां मदाज्ञया ।</span><span class="shloka-line">हृदि स्थितं च जानासि त्वमेवैकः सदा मम ॥ १०३॥</span></span></div>
| verse_lines  = तस्याखिलेशितुरनाद्यनुगैव लक्ष्मीः सीताभिधा त्वरमयत् स्वरतं सुरेशम् ।¦नित्यावियोगिपरमोच्चनिजस्वभावा सौन्दर्यविभ्रमसुलक्षणपूर्वभावा ॥ १३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V104"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितो हरेर्भावविज्ञानी कञ्जसम्भवः ।</span><span class="shloka-line">पिपीलिकातृणान्तानां ददौ लोकाननुत्तमान् ।</span><span class="shloka-line">वैष्णवान् सन्ततत्वाच्च नाम्ना सान्तानिकान् विभुः ॥ १०४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V105"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ते जरामृतिहीनाश्च सर्वदुःखविवर्जिताः ।</span><span class="shloka-line">संसारमुक्ता न्यवसंस्तत्र नित्यसुखाधिकाः ॥ १०५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V106"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ये तु देवा इहोद्भूता नृवानरशरीरिणः ।</span><span class="shloka-line">ते सर्वे स्वांशितामापुस्तन्मैन्दविविदावृते ॥ १०६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V107"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">असुरावेशतस्तौ तु न राममनुजग्मतुः ।</span><span class="shloka-line">पीतामृतौ पुरा यस्मान्मम्रतुर्नच तौ तदा ॥ १०७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V108"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तयोश्च तपसा तुष्टश्चक्रे तावजरामरौ ।</span><span class="shloka-line">पुरा स्वयम्भूस्तेनोभौ दर्पादमृतमन्थने ।</span><span class="shloka-line">प्रसह्यापिबतां देवैर्देवांशत्वादुपेक्षितौ ॥ १०८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V14
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V109"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पीतामृतेषु देवेषु युद्ध्यमानेषु दानवैः ।</span><span class="shloka-line">तैर्दत्तमात्महस्ते ते रक्षायै पीतमाशु तत् ।</span><span class="shloka-line">तस्माद् दोषादापतुस्तावासुरं भावमूर्जितम् ॥ १०९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V110"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अङ्गदः कालतस्त्यक्त्वा देहमाप निजां तनुम् ।</span><span class="shloka-line">रामाज्ञयैव कुर्वाणो राज्यं कुशसमन्वितः ॥ ११०॥</span></span></div>
| verse_text  = रेमे तया स परमः स्वरतोऽपि नित्यं नित्योन्नतप्रमदभारभृतस्वभावः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V111"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विभीषणश्च धर्मात्मा राघवाज्ञापुरस्कृतः ।</span><span class="shloka-line">सेनापतिर्धनेशस्य कल्पमावीत् स राक्षसान् ॥ १११॥</span></span></div>
| verse_lines  = रेमे तया स परमः स्वरतोऽपि नित्यं नित्योन्नतप्रमदभारभृतस्वभावः ।¦पूर्णोडुराजसुविराजितसन्निशासु दीप्यन्नशोकवनिकासु सुपुष्पितासु ॥ १४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V112"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रामाज्ञया जाम्बवांश्च न्यवसत् पृथिवीतले(ळे) ।</span><span class="shloka-line">उत्पत्त्यर्थं जाम्बवत्यास्तदर्थं सुतपश्चरन् ॥ ११२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V113"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथो रघूणां प्रवरः सुरार्चितः स्वयैकतन्वा न्यवसत् सुरालये ।</span><span class="shloka-line">द्वितीयया ब्रह्मसदस्यधीश्वरस्तेनार्चितोऽथापरया निजालये ॥ ११३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V114"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तृतीयरूपेण निजं पदं प्रभुं व्रजन्तमुच्चैरनुगम्य देवताः ।</span><span class="shloka-line">अगम्यमर्यादमुपेत्य च क्रमाद् विलोकयन्तोऽतिविदूरतोऽस्तुवन् ॥ ११४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V115"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ब्रह्मा मरुन्मारुतसूनुरीशः शेषो गरुत्मान् हरिजः शक्रकाद्याः ।</span><span class="shloka-line">क्रमादनुव्रज्य तु राघवस्य शिरस्यथाऽज्ञां प्रणिधाय निर्ययुः ॥ ११५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V116"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वं स्वं च सर्वे सदनं सुरा ययुः पुरन्दराद्याश्च विरिञ्चपूर्वकाः ।</span><span class="shloka-line">मरुत्सुतोऽथो बदरीमवाप्य नारायणस्यैव पदं सिषेवे ॥ ११६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V15
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V117"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तशास्त्रोद्भरितं हरेर्वचो मुदा तदा श्रोत्रपुटेन सम्भरन् ।</span><span class="shloka-line">वदंश्च तत्त्वं विबुधर्षभाणां सदा मुनीनां च सुखं ह्युवास ॥ ११७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V118"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रामाज्ञया किम्पुरुषेषु राज्यं चकार रूपेण तथाऽपरेण ।</span><span class="shloka-line">रूपैस्तथाऽन्यैश्च समस्तसद्मन्युवास विष्णोः सततं यथेष्टम् ॥ ११८॥</span></span></div>
| verse_text  = गायन्ति चैनमनुरक्तधियः सुकण्ठा गन्धर्वचारणगणाः सह चाप्सरोभिः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V119"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्थं स गायञ्छतकोटिविस्तरं रामायणं भारतपञ्चरात्रम् ।</span><span class="shloka-line">वेदांश्च सर्वान् सहितब्रह्मसूत्रान् व्याचक्षाणो नित्यसुखोद्भरोऽभूत् ॥ ११९॥</span></span></div>
| verse_lines  = गायन्ति चैनमनुरक्तधियः सुकण्ठा गन्धर्वचारणगणाः सह चाप्सरोभिः ।¦तं तुष्टुवुर्मुनिगणाः सहिताः सुरेशै राजान एनमनुयान्ति सदाऽप्रमत्ताः ॥ १५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V120"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रामोऽपि सार्द्धं पवमानात्मजेन ससीतया लक्ष्मणपूर्वकैश्च ।</span><span class="shloka-line">तथा गरुत्मत्प्रमुखैश्च पार्षदैः संसेव्यमानो न्यवसत् पयोब्धौ ॥ १२०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V121"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कदाचिदीशः सकलावतारानेकं विधायाहिपतौ च शेते ।</span><span class="shloka-line">पृथक् च संव्यूह्य कदाचिदिच्छया रेमे रमेशोऽमितसद्गुणार्णवः ॥ १२१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V122"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्यशेषपुराणेभ्यः पञ्चरात्रेभ्य एव च ।</span><span class="shloka-line">भारताच्चैव वेदेभ्यो महारामायणादपि ॥ १२२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V123"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">परस्परविरोधस्य हानान्निर्णीय तत्त्वतः ।</span><span class="shloka-line">युक्त्या बुद्धिबलाच्चैव विष्णोरेव प्रसादतः ॥ १२३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V124"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बहुकल्पानुसारेण मयेयं सत्कथोदिता ।</span><span class="shloka-line">नैकग्रन्थाश्रयात् तस्मान्नाऽशङ्क्याऽत्र विरुद्धता ॥ १२४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V16
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V125"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्‍वचिन्मोहायासुराणां व्यत्यासः प्रतिलोमता ।</span><span class="shloka-line">उक्ता ग्रन्थेषु तस्माद्धि निर्णयोऽयं कृतो मया ॥ १२५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V126"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं च वक्ष्यमाणेषु नैवाऽशङ्क्या विरुद्धता ।</span><span class="shloka-line">सर्वकल्पसमश्चायं पारम्पर्यक्रमः सदा ॥ १२६॥</span></span></div>
| verse_text  = एवं त्रयोदशसहस्रमसौ समास्तु पृथ्वीं ररक्ष विजितारिरमोघवीर्यः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V127"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुंव्यत्यासेन चोक्तिः स्यात् पुराणादिषु कुत्रचित् ।</span><span class="shloka-line">कृष्णामाह यथा कृष्णो धनञ्जयशरैर्हतान् ।</span><span class="shloka-line">शतं दुर्योधनादींस्ते दर्शयिष्य इति प्रभुः ॥ १२७॥</span></span></div>
| verse_lines  = एवं त्रयोदशसहस्रमसौ समास्तु पृथ्वीं ररक्ष विजितारिरमोघवीर्यः ।¦आनन्दमिन्दुरिव सन्दधदिन्दिरेशो लोकस्य सान्द्रसुखवारिधिरप्रमेयः ॥ १६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V128"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीमसेनहतास्ते हि ज्ञायन्ते बहुवाक्यतः ।</span><span class="shloka-line">विस्तारे भीमनिहताः सङ्क्षेपेऽर्जुनपातिताः ।</span><span class="shloka-line">उच्यन्ते बहवश्चान्ये पुंव्यत्याससमाश्रयात् ॥ १२८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V129"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विस्तारे कृष्णनिहता बलभद्रहता इति ।</span><span class="shloka-line">उच्यन्ते च क्‍वचित् कालव्यत्यासोऽपि क्‍वचिद् भवेत् ॥ १२९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V130"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथा सुयोधनं भीमः प्राहसत् कृष्णसन्निधौ ।</span><span class="shloka-line">इति वाक्येषु बहुषु ज्ञायते(ज्ञायन्ते) निर्णयादपि ।</span><span class="shloka-line">अनिर्णये तु कृष्णस्य पूर्वमुक्ता गतिस्ततः ॥ १३०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V131"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">व्यत्यासास्त्वेवमाद्याश्च प्रातिलोम्यादयस्तथा ।</span><span class="shloka-line">दृश्यन्ते भारताद्येषु लक्षणग्रन्थतश्च ते ।</span><span class="shloka-line">ज्ञायन्ते बहुभिर्वाक्यैर्निर्णयग्रन्थतस्तथा ॥ १३१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C09
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V132"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्माद् विनिर्णयग्रन्थानाश्रित्यैव च लक्षणम् ।</span><span class="shloka-line">बहुवाक्यानुसारेण निर्णयोऽयं मया कृतः ॥ १३२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V17
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V133"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उक्तं लक्षणशास्त्रे च कृष्णद्वैपायनोदिते ।</span><span class="shloka-line">त्रिभाषा यो न जानाति रीतीनां शतमेव च ॥ १३३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V134"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">व्यत्यासादीन् सप्तभेदान् वेदाद्यर्थं तथा वदेत् ।</span><span class="shloka-line">स याति निरयं घोरमन्यथाज्ञानसम्भवम् ।</span><span class="shloka-line">इत्यन्येषु च शास्त्रेषु तत्र तत्रोदितं बहु ॥ १३४॥</span></span></div>
| verse_text  = देव्यां स चाजनयदिन्द्रहुताशनौ द्वौ पुत्रौ यमौ कुशलवौ बलिनौ गुणाढ्यौ ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V135"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘व्यत्यासः प्रातिलोम्यं च गोमूत्री प्रघसस्तथा ।</span><span class="shloka-line">उक्षणः सुधुरः साधु सप्त भेदाः प्रकीर्तिताः’ ॥ १३५॥</span></span></div>
| verse_lines  = देव्यां स चाजनयदिन्द्रहुताशनौ द्वौ पुत्रौ यमौ कुशलवौ बलिनौ गुणाढ्यौ ।¦शत्रुघ्नतो लवणमुद्बणबाणदग्धं कृत्वा चकार मधुरां पुरमुग्रवीर्यः ॥ १७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V136"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्यादिलक्षणान्यत्र नोच्यन्तेऽन्यप्रसङ्गतः ।</span><span class="shloka-line">अनुसारेण तेषां तु निर्णयः क्रियते मया ।</span><span class="shloka-line">तस्मान्निर्णयशास्त्रत्वाद् ग्राह्यमेतद् बुभूषुभिः ॥ १३६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C09_S01_V137"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरिता रामकथा परा मया समस्तशास्त्रानुसृतेर्भवापहा ।</span><span class="shloka-line">पठेदिमां यः शृणुयादथापि वा विमुक्तबन्धश्चरणं हरेर्व्रजेत् ॥ १३७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कोटित्रयं स निजघान तथाऽसुराणां गन्धर्वजन्म भरतेन सतां च धर्मम् ।
| verse_lines  = कोटित्रयं स निजघान तथाऽसुराणां गन्धर्वजन्म भरतेन सतां च धर्मम् ।¦संशिक्षयन्नयजदुत्तमकल्पकैः स्वं यज्ञैर्भवाजमुखसत्सचिवाश्च यत्र ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ शूद्रतपश्चर्यानिहतं विप्रपुत्रकम् ।
| verse_lines  = अथ शूद्रतपश्चर्यानिहतं विप्रपुत्रकम् ।¦उज्जीवयामास विभुर्हत्वा तं शूद्रतापसम् ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जङ्घनामाऽसुरः पूर्वं गिरिजावरदानतः ।
| verse_lines  = जङ्घनामाऽसुरः पूर्वं गिरिजावरदानतः ।¦बभूव शूद्रः कल्पायुः स लोकक्षयकाम्यया ।¦तपश्चचार दुर्बुद्धिरिच्छन् माहेश्वरं पदम् ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनन्यवध्यं तं तस्माज्जघान पुरुषोत्तमः ।
| verse_lines  = अनन्यवध्यं तं तस्माज्जघान पुरुषोत्तमः ।¦श्वेतदत्तां तथा मालामगस्त्यादाप राघवः ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनन्नयज्ञकृच्छ्वेतो राजा क्षुद्विनिवर्तनम् ।
| verse_lines  = अनन्नयज्ञकृच्छ्वेतो राजा क्षुद्विनिवर्तनम् ।¦कुर्वन् स्वमांसैर्धात्रोक्तो मालां रामार्थमर्पयत् ।¦अगस्त्याय न साक्षात्तु रामे दद्यादयं नृपः ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्षुदभावमात्रफलदं न साक्षाद् राघवेऽर्पितम् ।
| verse_lines  = क्षुदभावमात्रफलदं न साक्षाद् राघवेऽर्पितम् ।¦क्षुदभावमात्रमाकाङ्क्षन् मामसौ परिपृच्छति ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = व्यवधानतस्ततो रामे दद्याच्छ्वेत इति प्रभुः ।
| verse_lines  = व्यवधानतस्ततो रामे दद्याच्छ्वेत इति प्रभुः ।¦मत्वा ब्रह्माऽदिशन्मालां प्रदातुं कुम्भयोनये ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तामगस्त्यकरपल्लवार्पितां भक्त एष मम कुम्भसम्भवः ।
| verse_lines  = तामगस्त्यकरपल्लवार्पितां भक्त एष मम कुम्भसम्भवः ।¦इत्यवेत्य जगृहे जनार्दनस्तेन संस्तुत उपागमत् पुरम् ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ केचिदासुरसुराः सुराणका इत्युरुप्रथितपौरुषाः पुरा ।
| verse_lines  = अथ केचिदासुरसुराः सुराणका इत्युरुप्रथितपौरुषाः पुरा ।¦ते तपः सुमहदास्थिता विभुं पद्मसम्भवमवेत्य (अवेक्ष्य) चोचिरे ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भूरिपापकृतिनोऽपि निश्चयान्मुक्तिमाप्नुम उदारसद्गुण ।
| verse_lines  = भूरिपापकृतिनोऽपि निश्चयान्मुक्तिमाप्नुम उदारसद्गुण ।¦इत्युदीरितमजोऽवधार्य तत् प्राह च प्रहसिताननः प्रभुः ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यावदेव रमया रमेश्वरं नो वियोजयथ सद्गुणार्णवम् ।
| verse_lines  = यावदेव रमया रमेश्वरं नो वियोजयथ सद्गुणार्णवम् ।¦तावदुच्चमपि दुष्कृतं भवन्मोक्षमार्गपरिपन्थि नो भवेत् ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युदीरितमवेत्य तेऽसुराः क्षिप्रमोक्षगमनोत्सुकाः क्षितौ ।
| verse_lines  = इत्युदीरितमवेत्य तेऽसुराः क्षिप्रमोक्षगमनोत्सुकाः क्षितौ ।¦साधनोपचयकाङ्क्षिणो हरौ शासति क्षितिमशेषतोऽभवन् ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ताननादिकृतदोषसञ्चयैर्मोक्षमार्गगतियोग्यतोज्झितान् ।
| verse_lines  = ताननादिकृतदोषसञ्चयैर्मोक्षमार्गगतियोग्यतोज्झितान् ।¦मैथिलस्य तनया व्यचालयन्मायया स्वतनुवा स्वमार्गतः ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आज्ञयैव हि हरेस्तु मायया मोहितास्तु दितिजा व्यनिन्दयन् ।
| verse_lines  = आज्ञयैव हि हरेस्तु मायया मोहितास्तु दितिजा व्यनिन्दयन् ।¦राघवो निशिचराहृतां पुनर्जानकीं जगृह इत्यनेकशः ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ब्रह्मवाक्यमृतमेव कारयन् पातयंस्तमसि चान्ध आसुरान् ।
| verse_lines  = ब्रह्मवाक्यमृतमेव कारयन् पातयंस्तमसि चान्ध आसुरान् ।¦नित्यमेव सहितोऽपि सीतया सोऽज्ञसाक्षिकमभूद् वियुक्तवत् ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेन चान्धतम ईयुरासुरा यज्ञमाह्वयदसौ च मैथिलीम् ।
| verse_lines  = तेन चान्धतम ईयुरासुरा यज्ञमाह्वयदसौ च मैथिलीम् ।¦तत्र भूमिशपथच्छलान्नृणां दृष्टिमार्गमपहाय सा स्थिता ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गुरुं हि जगतो विष्णुर्ब्रह्माणमसृजत् स्वयम् ।
| verse_lines  = गुरुं हि जगतो विष्णुर्ब्रह्माणमसृजत् स्वयम् ।¦तेन तद्वचनं सत्सु नानृतं कुरुते क्‍वचित् ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नासत्स्वप्यनृतं कुर्याद् वचनं पारलौकिकम् ।
| verse_lines  = नासत्स्वप्यनृतं कुर्याद् वचनं पारलौकिकम् ।¦ऐहिकं त्वसुरेष्वेव क्‍वचिद्धन्ति जनार्दनः ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निजाधिक्यस्य विज्ञप्त्यै क्‍वचिद् वायुस्तदाज्ञया ।
| verse_lines  = निजाधिक्यस्य विज्ञप्त्यै क्‍वचिद् वायुस्तदाज्ञया ।¦हन्ति ब्रह्मत्वमात्मीयमद्धा ज्ञापयितुं प्रभुः ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नान्यः कश्चित् तद्वराणां शापानामप्यतिक्रमी ।
| verse_lines  = नान्यः कश्चित् तद्वराणां शापानामप्यतिक्रमी ।¦अयोग्येषु तु रुद्रादिवाक्यं तौ कुरुतो मृषा ।¦एकदेशेन सत्यं तु योग्येष्वपि कदाचन ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न विष्णोर्वचनं क्‍वापि मृषा भवति कस्यचित् ।
| verse_lines  = न विष्णोर्वचनं क्‍वापि मृषा भवति कस्यचित् ।¦एतदर्थोऽवतारश्च विष्णोर्भवति सर्वदा ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रविश्य भूमौ सा देवी लोकदृष्ट्यनुसारतः ।
| verse_lines  = प्रविश्य भूमौ सा देवी लोकदृष्ट्यनुसारतः ।¦रेमे रामेणावियुक्ता भास्करेण प्रभा यथा ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं रमालाळितपादपल्लवः पुनः स यज्ञैरयजत्स्वमेव ।
| verse_lines  = एवं रमालाळितपादपल्लवः पुनः स यज्ञैरयजत्स्वमेव ।¦वराश्वमेधादिभिराप्तकामो रेमेऽभिरामो नृपतीन् विशिक्षयन् ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रामस्य दृश्या त्वन्येषामदृश्या जनकात्मजा ।
| verse_lines  = रामस्य दृश्या त्वन्येषामदृश्या जनकात्मजा ।¦भूमिप्रवेशादूर्ध्वं सा रेमे सप्तशतं समाः ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं विधान्यगणितानि जनार्दनस्य रामावतारचरितानि तदन्यपुम्भिः ।
| verse_lines  = एवं विधान्यगणितानि जनार्दनस्य रामावतारचरितानि तदन्यपुम्भिः ।¦शक्यानि नैव मनसाऽपि हि तानि कर्तुं ब्रह्मेशशेषपुरुहूतमुखैः सुरैश्च ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्यैवमब्जभवलोकसमामिमां क्ष्मां कृत्वाऽनुशासत उदीक्ष्य गुणान् धरायाः ।
| verse_lines  = तस्यैवमब्जभवलोकसमामिमां क्ष्मां कृत्वाऽनुशासत उदीक्ष्य गुणान् धरायाः ।¦वैशेष्यमात्मसदनस्य हि काङ्क्षमाणा वृन्दारकाः कमलजं प्रति तच्छशंसुः ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आमन्त्र्य तैः सह विभुर्भगवत्प्रयाणं स्वीयाय सद्मन इयेष दिदेश चाशु ।
| verse_lines  = आमन्त्र्य तैः सह विभुर्भगवत्प्रयाणं स्वीयाय सद्मन इयेष दिदेश चाशु ।¦रुद्रं स्वलोकगमनाय रघूत्तमस्य सम्प्रार्थने स च समेत्य विभुं ययाचे ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एकान्तमेत्य रघुपेण समस्तकालो रुद्रो जगाद वचनं जगतो विधातुः ।
| verse_lines  = एकान्तमेत्य रघुपेण समस्तकालो रुद्रो जगाद वचनं जगतो विधातुः ।¦वैशेष्यमात्मभवनस्य हि काङ्क्षमाणास्त्वामर्थयन्ति विबुधाः सहिता विधात्रा ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुत्रस्तवेश कमलप्रभवस्तथाऽहं पौत्रस्तु पौत्रकवचो यदपि ह्ययोग्यम् ।
| verse_lines  = पुत्रस्तवेश कमलप्रभवस्तथाऽहं पौत्रस्तु पौत्रकवचो यदपि ह्ययोग्यम् ।¦सम्भावयन्ति गुणिनस्तदहं ययाचे गन्तुं स्वसद्म नतिपूर्वमितो भवन्तम् ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यत्कार्यसाधनकृते विबुधार्थितस्त्वं प्रादुश्चकर्थ निजरूपमशेषमेव ।
| verse_lines  = यत्कार्यसाधनकृते विबुधार्थितस्त्वं प्रादुश्चकर्थ निजरूपमशेषमेव ।¦तत् साधितं हि भवता तदितः स्वधाम क्षिप्रं प्रयाहि हर्षं विबुधेषु कुर्वन् ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ओम् इत्युवाच भगवांस्तदशेषमेव श्रुत्वा रहस्यथ तनुस्त्वपरा हरस्य ।
| verse_lines  = ओम् इत्युवाच भगवांस्तदशेषमेव श्रुत्वा रहस्यथ तनुस्त्वपरा हरस्य ।¦दुर्वासनामयुगिहाऽगमदाशु राम मां भोजय क्षुधितमित्यसकृद् ब्रुवाणः ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सिद्धं न देयमथ साध्यमपीति वाचं श्रुत्वाऽस्य वाक्समयजातमुरु स्वहस्तात् ।
| verse_lines  = सिद्धं न देयमथ साध्यमपीति वाचं श्रुत्वाऽस्य वाक्समयजातमुरु स्वहस्तात् ।¦अन्नं चतुर्गुणमदादमृतोपमानं रामस्तदाप्य बुभुजेऽथ मुनिः सुतुष्टः ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तृप्तो ययौ च सकलान् प्रति कोपयानः कश्चिन्न मेऽर्थितवरं प्रतिदातुमीशः ।
| verse_lines  = तृप्तो ययौ च सकलान् प्रति कोपयानः कश्चिन्न मेऽर्थितवरं प्रतिदातुमीशः ।¦एवम्प्रतिज्ञक ऋषिः स हि तत्प्रतिज्ञां मोघां चकार भगवान् नतु कश्चिदन्यः ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कुन्ती तु तस्य हि मुनेर्वरतोऽजयत् तु रामः स कृष्णतनुवा स्वबलाज्जिगाय ।
| verse_lines  = कुन्ती तु तस्य हि मुनेर्वरतोऽजयत् तु रामः स कृष्णतनुवा स्वबलाज्जिगाय ।¦तस्मिञ्छिवे प्रतिगते मुनिरूपके च याहीति लक्ष्मणमुवाच रमापतिः सः ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एकान्ते तु यदा रामश्चक्रे रुद्रेण संविदम् ।
| verse_lines  = एकान्ते तु यदा रामश्चक्रे रुद्रेण संविदम् ।¦द्वारपालं स कृतवांस्तदा लक्ष्मणमेव सः ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यद्यत्र प्रविशेत् कश्चिद्धन्मि त्वेति वचो ब्रुवन् ।
| verse_lines  = यद्यत्र प्रविशेत् कश्चिद्धन्मि त्वेति वचो ब्रुवन् ।¦तदन्तराऽऽगतमृषिं दृष्ट्वाऽमन्यत लक्ष्मणः ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दुर्वाससः प्रतिज्ञा तु रामं प्राप्यैव भज्यताम् ।
| verse_lines  = दुर्वाससः प्रतिज्ञा तु रामं प्राप्यैव भज्यताम् ।¦अन्यथा त्वयशो रामे करोत्येष मुनिर्ध्रुवम् ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = राघवो घ्नन्नपि तु मां करोत्येव दयां मयि ।
| verse_lines  = राघवो घ्नन्नपि तु मां करोत्येव दयां मयि ।¦इति मत्वा ददौ मार्गं स तु दुर्वाससे तदा ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वलोकगमनाकाङ्क्षी स्वयमेव तु राघवः ।
| verse_lines  = स्वलोकगमनाकाङ्क्षी स्वयमेव तु राघवः ।¦इयं प्रतिज्ञा हेतुः स्यादिति हन्मीति सोऽकरोत् ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अत्यन्तबन्धुनिधनं त्याग एवेति चिन्तयन् ।
| verse_lines  = अत्यन्तबन्धुनिधनं त्याग एवेति चिन्तयन् ।¦याहि स्वलोकमचिरादित्युवाच स लक्ष्मणम् ॥ ५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तः स ययौ जगद्भवभयध्वान्तच्छिदं राघवं ध्यायन्नाप च तत्पदं दशशतैर्युक्तो मुखाम्भोरुहैः ।
| verse_lines  = इत्युक्तः स ययौ जगद्भवभयध्वान्तच्छिदं राघवं ध्यायन्नाप च तत्पदं दशशतैर्युक्तो मुखाम्भोरुहैः ।¦आसिच्छेषमहाफणी मुसलभृद् दिव्याकृतिर्लाङ्गली पर्यङ्कत्वमवाप यो जलनिधौ विष्णोः शयानस्य च ॥ ५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V59
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ राघवः स्वभवनोपगतौ विदधे मतिं सह जनैरखिलैः ।
| verse_lines  = अथ राघवः स्वभवनोपगतौ विदधे मतिं सह जनैरखिलैः ।¦समघोषयच्च य इहेच्छति तत् पदमक्षयं सपदि मैत्वितिसः ॥ ५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V60
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुत्वा तु तद् य इह मोक्षपदेच्छवस्ते सर्वे समाययुरथाऽतृणमापिपीलम् ।
| verse_lines  = श्रुत्वा तु तद् य इह मोक्षपदेच्छवस्ते सर्वे समाययुरथाऽतृणमापिपीलम् ।¦रामाज्ञया गमनशक्तिरभूत् तृणादेर्ये तत्र दीर्घभविनो नहि ते तदैच्छन् ॥ ६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V61
| verse_type  = shloka
| verse_text  = संस्थापयामास कुशं स्वराज्ये तैः साकमेव च लवं युवराजमीशः ।
| verse_lines  = संस्थापयामास कुशं स्वराज्ये तैः साकमेव च लवं युवराजमीशः ।¦संस्थाप्य वालितनयं कपिराज्य आशु सूर्यात्मजोऽपि रघुवीरसमीपमायात् ॥ ६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V62
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाऽह वायुनन्दनं स राघवः समाश्लिषन् ।
| verse_lines  = अथाऽह वायुनन्दनं स राघवः समाश्लिषन् ।¦तवाहमक्षगोचरः सदा भवामि नान्यथा ॥ ६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V63
| verse_type  = shloka
| verse_text  = त्वया सदा महत् तपः सुकार्यमुत्तमोत्तमम् ।
| verse_lines  = त्वया सदा महत् तपः सुकार्यमुत्तमोत्तमम् ।¦तदेव मे महत् प्रियं चिरं तपस्त्वया कृतम् ॥ ६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V64
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दशास्यकुम्भकर्णकौ यथा सुशक्तिमानपि ।
| verse_lines  = दशास्यकुम्भकर्णकौ यथा सुशक्तिमानपि ।¦जघन्थ न प्रियाय मे तथैव जीव कल्पकम् ॥ ६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V65
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पयोब्धिमध्यगं च मे सुसद्म चान्यदेव वा ।
| verse_lines  = पयोब्धिमध्यगं च मे सुसद्म चान्यदेव वा ।¦यथेष्टतो गमिष्यसि स्वदेहसंयुतोऽपि सन् ॥ ६५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V66
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यथेष्टभोगसंयुतः सुरेशगायकादिभिः ।
| verse_lines  = यथेष्टभोगसंयुतः सुरेशगायकादिभिः ।¦समीड्यमानसद्यशा रमस्व मत्पुरः सदा ॥ ६६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V67
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तवेप्सितं न किञ्चन क्‍वचित् कदाचिदेव (कुतश्चिदेव) वा ।
| verse_lines  = तवेप्सितं न किञ्चन क्‍वचित् कदाचिदेव (कुतश्चिदेव) वा ।¦मृषा भवेत् प्रियश्च मे पुनःपुनर्भविष्यसि ॥ ६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V68
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितो मरुत्सुतो जगाद विश्वनायकम् ।
| verse_lines  = इतीरितो मरुत्सुतो जगाद विश्वनायकम् ।¦विधेहि पादपङ्कजे तवेश भक्तिमुत्तमाम् ॥ ६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V69
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सदा प्रवर्द्धमानया तया रमेऽहमञ्जसा ।
| verse_lines  = सदा प्रवर्द्धमानया तया रमेऽहमञ्जसा ।¦समस्तजीवसञ्चयात् सदाऽधिका हि मेऽस्तु सा ॥ ६९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V70
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नमो नमो नमो नमो नतोऽस्मि ते सदा पदम् ।
| verse_lines  = नमो नमो नमो नमो नतोऽस्मि ते सदा पदम् ।¦समस्तसद्गुणोच्छ्रितं नमामि ते पदं पुनः ॥ ७०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V71
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरिते तथेति तं जगाद पुष्करेक्षणः ।
| verse_lines  = इतीरिते तथेति तं जगाद पुष्करेक्षणः ।¦जगाम धाम चाऽत्मनस्तृणादिना सहैव सः ॥ ७१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V72
| verse_type  = shloka
| verse_text  = खगा मृगास्तृणादयः पिपीलिकाश्च गर्दभाः ।
| verse_lines  = खगा मृगास्तृणादयः पिपीलिकाश्च गर्दभाः ।¦तदाऽऽसुरुत्तमा यतो नृवानरास्तु किं पुनः ॥ ७२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V73
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सदैव रामभावनात् (रामभावनाः) सदा सुतत्त्ववेदिनः ।
| verse_lines  = सदैव रामभावनात् (रामभावनाः) सदा सुतत्त्ववेदिनः ।¦यतोऽभवंस्ततस्तु ते ययुः पदं हरेस्तदा ॥ ७३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V74
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘स तैः समावृतो विभुर्ययौ दिशं तदोत्तराम् ।
| verse_lines  = ‘स तैः समावृतो विभुर्ययौ दिशं तदोत्तराम् ।¦अनन्तसूर्यदीधितिर्दुरन्तसद्गुणार्णवः’(भा\.पु\. ५\.९\.१८) ॥ ७४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V75
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सहस्रसूर्यमण्डलज्वलत्किरीटमूर्द्धजः ।
| verse_lines  = सहस्रसूर्यमण्डलज्वलत्किरीटमूर्द्धजः ।¦सुनीलकुन्तला(ळा)वृतामितेन्दुकान्तसन्मुखः ॥ ७५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V76
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुरक्तपद्मलोचनः सुविद्युदाभकुण्डलः ।
| verse_lines  = सुरक्तपद्मलोचनः सुविद्युदाभकुण्डलः ।¦सुहासविद्रुमाधरः समस्तवेदवाग्रसः ॥ ७६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V77
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दिवाकरौघकौस्तुभप्रभासकोरुकन्धरः ।
| verse_lines  = दिवाकरौघकौस्तुभप्रभासकोरुकन्धरः ।¦सुपीवरोन्नतोरुसज्जगद्भरांसयुग्मकः ॥ ७७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V78
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुवृत्तदीर्घपीवरोल्लसद्भुजद्वयाङ्कितः ।
| verse_lines  = सुवृत्तदीर्घपीवरोल्लसद्भुजद्वयाङ्कितः ।¦जगद् विमथ्य सम्भृतः शरोऽस्य दक्षिणे करे ॥ ७८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V79
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वयं स तेन निर्मितो हतौ मधुश्च कैटभः ।
| verse_lines  = स्वयं स तेन निर्मितो हतौ मधुश्च कैटभः ।¦शरेण तेन विष्णुना ददौ च लक्ष्मणानुजे ॥ ७९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V80
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स शत्रुसूदनोऽवधीन्मधोः सुतं रसाह्वयम् ।
| verse_lines  = स शत्रुसूदनोऽवधीन्मधोः सुतं रसाह्वयम् ।¦शरेण येन चाकरोत् पुरीं च माधुराभिधाम् ॥ ८०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V81
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तसारसम्भवं शरं दधार तं करे ।
| verse_lines  = समस्तसारसम्भवं शरं दधार तं करे ।¦स वामबाहुना धनुर्दधार शार्ङ्गसञ्ज्ञितम् ॥ ८१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V82
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उदारबाहुभूषणः शुभाङ्गदः सकङ्कणः ।
| verse_lines  = उदारबाहुभूषणः शुभाङ्गदः सकङ्कणः ।¦महाङ्गुलीयभूषितः सुरक्तसत्कराम्बुजः ॥ ८२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V83
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनर्घ्यरत्नमालया वनाख्यया च मालया ।
| verse_lines  = अनर्घ्यरत्नमालया वनाख्यया च मालया ।¦विलासिविस्तृतोरसा बभार च श्रियं प्रभुः ॥ ८३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V84
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स भूतिवत्सभूषणस्तनूदरे वलित्रयी ।
| verse_lines  = स भूतिवत्सभूषणस्तनूदरे वलित्रयी ।¦उदारमध्यभूषणोल्लसत्तडित्प्रभाम्बरः ॥ ८४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V85
| verse_type  = shloka
| verse_text  = करीन्द्रसत्करोरुयुक् सुवृत्तजानुमण्डलः ।
| verse_lines  = करीन्द्रसत्करोरुयुक् सुवृत्तजानुमण्डलः ।¦क्रमाल्पवृत्तजङ्घकः सुरक्तपादपल्लवः ॥ ८५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V86
| verse_type  = shloka
| verse_text  = लसद्धरिन्मणिद्युती रराज राघवोऽधिकम् ।
| verse_lines  = लसद्धरिन्मणिद्युती रराज राघवोऽधिकम् ।¦असङ्ख्यसत्सुखार्णवः समस्तशक्तिसत्तनुः ॥ ८६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V87
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ज्ञानं नेत्राब्जयुग्मान्मुखवरकमलात् सर्ववेदार्थसारान्स्तन्वा ब्रह्माण्डबाह्यान्तरमधिकरुचा भासयन् भासुरास्यः ।
| verse_lines  = ज्ञानं नेत्राब्जयुग्मान्मुखवरकमलात् सर्ववेदार्थसारान्स्तन्वा ब्रह्माण्डबाह्यान्तरमधिकरुचा भासयन् भासुरास्यः ।¦सर्वाभीष्टाभये च स्वकरवरयुगेनार्थिनामादधानः प्रायाद् देवाधिदेवः स्वपदमभिमुखश्चोत्तराशां विशोकाम् ॥ ८७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V88
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दघ्रे च्छत्रं हनूमान् स्रवदमृतमयं पूर्णचन्द्रायुताभं सीता सैवाखिलाक्ष्णां विषयमुपगता श्रीरिति ह्रीरथैका ।
| verse_lines  = दघ्रे च्छत्रं हनूमान् स्रवदमृतमयं पूर्णचन्द्रायुताभं सीता सैवाखिलाक्ष्णां विषयमुपगता श्रीरिति ह्रीरथैका ।¦द्वेधा भूत्वा दधार व्यजनमुभयतः पूर्णचन्द्रांशुगौरं प्रोद्यद्भास्वत्प्रभाभा सकलगुणतनुर्भूषिता भूषणैः स्वैः ॥ ८८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V89
| verse_type  = shloka
| verse_text  = साक्षाच्चक्रतनुस्तथैव भरतश्चक्रं दधद् दक्षिणेनाऽयात् सव्यत एव शङ्खवरभृच्छङ्खात्मकः शत्रुहा ।
| verse_lines  = साक्षाच्चक्रतनुस्तथैव भरतश्चक्रं दधद् दक्षिणेनाऽयात् सव्यत एव शङ्खवरभृच्छङ्खात्मकः शत्रुहा ।¦अग्रे ब्रह्मपुरोगमाः सुरगणा वेदाश्च सोङ्कारकाः पश्चात् सर्वजगज्जगाम रघुपं यान्तं निजं धाम तम् ॥ ८९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V90
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्य सूर्यसुतपूर्ववानरा दक्षिणेन मनुजास्तु सव्यतः ।
| verse_lines  = तस्य सूर्यसुतपूर्ववानरा दक्षिणेन मनुजास्तु सव्यतः ।¦रामजन्मचरितानि तस्य ते कीर्तयन्त उचथैर्द्रुतं ययुः ॥ ९०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V91
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गन्धर्वैर्गीयमानो विबुधमुनिगणैरब्जसम्भूतिपूर्वैर्वेदोदारार्थवाग्भिः प्रणिहितसुमनः सर्वदा स्तूयमानः ।
| verse_lines  = गन्धर्वैर्गीयमानो विबुधमुनिगणैरब्जसम्भूतिपूर्वैर्वेदोदारार्थवाग्भिः प्रणिहितसुमनः सर्वदा स्तूयमानः ।¦सर्वैर्भूतैश्च भक्त्या स्वनिमिषनयनैः कौतुकाद् वीक्ष्यमाणः प्रायाच्छेषगरुत्मदादिकनिजैः संसेवितः स्वं पदम् ॥ ९१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V92
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ब्रह्मरुद्रगरुडैः सशेषकैः प्रोच्यमानसुगुणोरुविस्तरः ।
| verse_lines  = ब्रह्मरुद्रगरुडैः सशेषकैः प्रोच्यमानसुगुणोरुविस्तरः ।¦आरुरोह विभुरम्बरं शनैस्ते च दिव्यवपुषोऽभवंस्तदा ॥ ९२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V93
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ ब्रह्मा हरिं स्तुत्वा जगादेदं वचो विभुम् ।
| verse_lines  = अथ ब्रह्मा हरिं स्तुत्वा जगादेदं वचो विभुम् ।¦त्वदाज्ञया मया दत्तं स्थानं दशरथस्य हि ॥ ९३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V94
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मातॄणां चापि तल्लोकस्त्वयुताब्दादितोऽग्रतः ।
| verse_lines  = मातॄणां चापि तल्लोकस्त्वयुताब्दादितोऽग्रतः ।¦अनर्हायास्त्वयाऽऽज्ञप्ता कैकेय्या अपि सद्गतिः ।¦सूत्वा तु भरतं नैषा गच्छेत निरयानिति ॥ ९४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V95
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथाऽपि सा यदावेशाच्चकार त्वय्यशोभनम् ।
| verse_lines  = तथाऽपि सा यदावेशाच्चकार त्वय्यशोभनम् ।¦निकृतिर्नाम सा क्षिप्ता मया तमसि शाश्वते ॥ ९५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V96
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कैकयी तु चलान् लोकान् प्राप्ता नैवाचलान् क्‍वचित् ।
| verse_lines  = कैकयी तु चलान् लोकान् प्राप्ता नैवाचलान् क्‍वचित् ।¦पश्चाद् भक्तिमती यस्मात् त्वयि सा युक्तमेव तत् ॥ ९६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V97
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मन्थरा तु तमस्यन्धे पातिता दुष्टचारिणी ।
| verse_lines  = मन्थरा तु तमस्यन्धे पातिता दुष्टचारिणी ।¦सीतार्थं येऽप्यनिन्दंस्त्वां तेऽपि याता महत् तमः ॥ ९७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V98
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रायशो राक्षसाश्चैव त्वयि कृष्णत्वमागते ।
| verse_lines  = प्रायशो राक्षसाश्चैव त्वयि कृष्णत्वमागते ।¦शेषा यास्यन्ति तच्छेषा अष्टाविंशे कलौ युगे ।¦गते चतुस्सहस्राब्दे तमोगास्त्रिशतोत्तरे ॥ ९८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V99
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ ये त्वत्पदाम्भोजमकरन्दैकलिप्सवः ।
| verse_lines  = अथ ये त्वत्पदाम्भोजमकरन्दैकलिप्सवः ।¦त्वया सहाऽगतास्तेषां विधेहि स्थानमुत्तमम् ॥ ९९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V100
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अहं भवः सुरेशाद्याः किङ्कराः स्म तवेश्वर ।
| verse_lines  = अहं भवः सुरेशाद्याः किङ्कराः स्म तवेश्वर ।¦यच्च कार्यमिहास्माभिस्तदप्याज्ञापयाऽशु नः ॥ १००॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V101
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युदीरितमाकर्ण्य शतानन्देन राघवः ।
| verse_lines  = इत्युदीरितमाकर्ण्य शतानन्देन राघवः ।¦जगाद भावगम्भीरं सुस्मिताधरपल्लवः ॥ १०१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V102
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जगद्गुरुत्वमादिष्टं मया ते कमलोद्भव ।
| verse_lines  = जगद्गुरुत्वमादिष्टं मया ते कमलोद्भव ।¦गुर्वादेशानुसारेण मयाऽऽदिष्टा च सद्गतिः ॥ १०२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V103
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतस्त्वया प्रदेया हि लोका एषां मदाज्ञया ।
| verse_lines  = अतस्त्वया प्रदेया हि लोका एषां मदाज्ञया ।¦हृदि स्थितं च जानासि त्वमेवैकः सदा मम ॥ १०३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V104
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितो हरेर्भावविज्ञानी कञ्जसम्भवः ।
| verse_lines  = इतीरितो हरेर्भावविज्ञानी कञ्जसम्भवः ।¦पिपीलिकातृणान्तानां ददौ लोकाननुत्तमान् ।¦वैष्णवान् सन्ततत्वाच्च नाम्ना सान्तानिकान् विभुः ॥ १०४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V105
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ते जरामृतिहीनाश्च सर्वदुःखविवर्जिताः ।
| verse_lines  = ते जरामृतिहीनाश्च सर्वदुःखविवर्जिताः ।¦संसारमुक्ता न्यवसंस्तत्र नित्यसुखाधिकाः ॥ १०५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V106
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ये तु देवा इहोद्भूता नृवानरशरीरिणः ।
| verse_lines  = ये तु देवा इहोद्भूता नृवानरशरीरिणः ।¦ते सर्वे स्वांशितामापुस्तन्मैन्दविविदावृते ॥ १०६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V107
| verse_type  = shloka
| verse_text  = असुरावेशतस्तौ तु न राममनुजग्मतुः ।
| verse_lines  = असुरावेशतस्तौ तु न राममनुजग्मतुः ।¦पीतामृतौ पुरा यस्मान्मम्रतुर्नच तौ तदा ॥ १०७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V108
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तयोश्च तपसा तुष्टश्चक्रे तावजरामरौ ।
| verse_lines  = तयोश्च तपसा तुष्टश्चक्रे तावजरामरौ ।¦पुरा स्वयम्भूस्तेनोभौ दर्पादमृतमन्थने ।¦प्रसह्यापिबतां देवैर्देवांशत्वादुपेक्षितौ ॥ १०८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V109
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पीतामृतेषु देवेषु युद्ध्यमानेषु दानवैः ।
| verse_lines  = पीतामृतेषु देवेषु युद्ध्यमानेषु दानवैः ।¦तैर्दत्तमात्महस्ते ते रक्षायै पीतमाशु तत् ।¦तस्माद् दोषादापतुस्तावासुरं भावमूर्जितम् ॥ १०९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V110
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अङ्गदः कालतस्त्यक्त्वा देहमाप निजां तनुम् ।
| verse_lines  = अङ्गदः कालतस्त्यक्त्वा देहमाप निजां तनुम् ।¦रामाज्ञयैव कुर्वाणो राज्यं कुशसमन्वितः ॥ ११०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V111
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विभीषणश्च धर्मात्मा राघवाज्ञापुरस्कृतः ।
| verse_lines  = विभीषणश्च धर्मात्मा राघवाज्ञापुरस्कृतः ।¦सेनापतिर्धनेशस्य कल्पमावीत् स राक्षसान् ॥ १११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V112
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रामाज्ञया जाम्बवांश्च न्यवसत् पृथिवीतले(ळे) ।
| verse_lines  = रामाज्ञया जाम्बवांश्च न्यवसत् पृथिवीतले(ळे) ।¦उत्पत्त्यर्थं जाम्बवत्यास्तदर्थं सुतपश्चरन् ॥ ११२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V113
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथो रघूणां प्रवरः सुरार्चितः स्वयैकतन्वा न्यवसत् सुरालये ।
| verse_lines  = अथो रघूणां प्रवरः सुरार्चितः स्वयैकतन्वा न्यवसत् सुरालये ।¦द्वितीयया ब्रह्मसदस्यधीश्वरस्तेनार्चितोऽथापरया निजालये ॥ ११३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V114
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तृतीयरूपेण निजं पदं प्रभुं व्रजन्तमुच्चैरनुगम्य देवताः ।
| verse_lines  = तृतीयरूपेण निजं पदं प्रभुं व्रजन्तमुच्चैरनुगम्य देवताः ।¦अगम्यमर्यादमुपेत्य च क्रमाद् विलोकयन्तोऽतिविदूरतोऽस्तुवन् ॥ ११४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V115
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ब्रह्मा मरुन्मारुतसूनुरीशः शेषो गरुत्मान् हरिजः शक्रकाद्याः ।
| verse_lines  = ब्रह्मा मरुन्मारुतसूनुरीशः शेषो गरुत्मान् हरिजः शक्रकाद्याः ।¦क्रमादनुव्रज्य तु राघवस्य शिरस्यथाऽज्ञां प्रणिधाय निर्ययुः ॥ ११५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V116
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वं स्वं च सर्वे सदनं सुरा ययुः पुरन्दराद्याश्च विरिञ्चपूर्वकाः ।
| verse_lines  = स्वं स्वं च सर्वे सदनं सुरा ययुः पुरन्दराद्याश्च विरिञ्चपूर्वकाः ।¦मरुत्सुतोऽथो बदरीमवाप्य नारायणस्यैव पदं सिषेवे ॥ ११६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V117
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तशास्त्रोद्भरितं हरेर्वचो मुदा तदा श्रोत्रपुटेन सम्भरन् ।
| verse_lines  = समस्तशास्त्रोद्भरितं हरेर्वचो मुदा तदा श्रोत्रपुटेन सम्भरन् ।¦वदंश्च तत्त्वं विबुधर्षभाणां सदा मुनीनां च सुखं ह्युवास ॥ ११७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V118
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रामाज्ञया किम्पुरुषेषु राज्यं चकार रूपेण तथाऽपरेण ।
| verse_lines  = रामाज्ञया किम्पुरुषेषु राज्यं चकार रूपेण तथाऽपरेण ।¦रूपैस्तथाऽन्यैश्च समस्तसद्मन्युवास विष्णोः सततं यथेष्टम् ॥ ११८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V119
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्थं स गायञ्छतकोटिविस्तरं रामायणं भारतपञ्चरात्रम् ।
| verse_lines  = इत्थं स गायञ्छतकोटिविस्तरं रामायणं भारतपञ्चरात्रम् ।¦वेदांश्च सर्वान् सहितब्रह्मसूत्रान् व्याचक्षाणो नित्यसुखोद्भरोऽभूत् ॥ ११९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V120
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रामोऽपि सार्द्धं पवमानात्मजेन ससीतया लक्ष्मणपूर्वकैश्च ।
| verse_lines  = रामोऽपि सार्द्धं पवमानात्मजेन ससीतया लक्ष्मणपूर्वकैश्च ।¦तथा गरुत्मत्प्रमुखैश्च पार्षदैः संसेव्यमानो न्यवसत् पयोब्धौ ॥ १२०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V121
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कदाचिदीशः सकलावतारानेकं विधायाहिपतौ च शेते ।
| verse_lines  = कदाचिदीशः सकलावतारानेकं विधायाहिपतौ च शेते ।¦पृथक् च संव्यूह्य कदाचिदिच्छया रेमे रमेशोऽमितसद्गुणार्णवः ॥ १२१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V122
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्यशेषपुराणेभ्यः पञ्चरात्रेभ्य एव च ।
| verse_lines  = इत्यशेषपुराणेभ्यः पञ्चरात्रेभ्य एव च ।¦भारताच्चैव वेदेभ्यो महारामायणादपि ॥ १२२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V123
| verse_type  = shloka
| verse_text  = परस्परविरोधस्य हानान्निर्णीय तत्त्वतः ।
| verse_lines  = परस्परविरोधस्य हानान्निर्णीय तत्त्वतः ।¦युक्त्या बुद्धिबलाच्चैव विष्णोरेव प्रसादतः ॥ १२३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V124
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बहुकल्पानुसारेण मयेयं सत्कथोदिता ।
| verse_lines  = बहुकल्पानुसारेण मयेयं सत्कथोदिता ।¦नैकग्रन्थाश्रयात् तस्मान्नाऽशङ्क्याऽत्र विरुद्धता ॥ १२४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V125
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्‍वचिन्मोहायासुराणां व्यत्यासः प्रतिलोमता ।
| verse_lines  = क्‍वचिन्मोहायासुराणां व्यत्यासः प्रतिलोमता ।¦उक्ता ग्रन्थेषु तस्माद्धि निर्णयोऽयं कृतो मया ॥ १२५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V126
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं च वक्ष्यमाणेषु नैवाऽशङ्क्या विरुद्धता ।
| verse_lines  = एवं च वक्ष्यमाणेषु नैवाऽशङ्क्या विरुद्धता ।¦सर्वकल्पसमश्चायं पारम्पर्यक्रमः सदा ॥ १२६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V127
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुंव्यत्यासेन चोक्तिः स्यात् पुराणादिषु कुत्रचित् ।
| verse_lines  = पुंव्यत्यासेन चोक्तिः स्यात् पुराणादिषु कुत्रचित् ।¦कृष्णामाह यथा कृष्णो धनञ्जयशरैर्हतान् ।¦शतं दुर्योधनादींस्ते दर्शयिष्य इति प्रभुः ॥ १२७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V128
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीमसेनहतास्ते हि ज्ञायन्ते बहुवाक्यतः ।
| verse_lines  = भीमसेनहतास्ते हि ज्ञायन्ते बहुवाक्यतः ।¦विस्तारे भीमनिहताः सङ्क्षेपेऽर्जुनपातिताः ।¦उच्यन्ते बहवश्चान्ये पुंव्यत्याससमाश्रयात् ॥ १२८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V129
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विस्तारे कृष्णनिहता बलभद्रहता इति ।
| verse_lines  = विस्तारे कृष्णनिहता बलभद्रहता इति ।¦उच्यन्ते च क्‍वचित् कालव्यत्यासोऽपि क्‍वचिद् भवेत् ॥ १२९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V130
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यथा सुयोधनं भीमः प्राहसत् कृष्णसन्निधौ ।
| verse_lines  = यथा सुयोधनं भीमः प्राहसत् कृष्णसन्निधौ ।¦इति वाक्येषु बहुषु ज्ञायते(ज्ञायन्ते) निर्णयादपि ।¦अनिर्णये तु कृष्णस्य पूर्वमुक्ता गतिस्ततः ॥ १३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V131
| verse_type  = shloka
| verse_text  = व्यत्यासास्त्वेवमाद्याश्च प्रातिलोम्यादयस्तथा ।
| verse_lines  = व्यत्यासास्त्वेवमाद्याश्च प्रातिलोम्यादयस्तथा ।¦दृश्यन्ते भारताद्येषु लक्षणग्रन्थतश्च ते ।¦ज्ञायन्ते बहुभिर्वाक्यैर्निर्णयग्रन्थतस्तथा ॥ १३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V132
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्माद् विनिर्णयग्रन्थानाश्रित्यैव च लक्षणम् ।
| verse_lines  = तस्माद् विनिर्णयग्रन्थानाश्रित्यैव च लक्षणम् ।¦बहुवाक्यानुसारेण निर्णयोऽयं मया कृतः ॥ १३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V133
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उक्तं लक्षणशास्त्रे च कृष्णद्वैपायनोदिते ।
| verse_lines  = उक्तं लक्षणशास्त्रे च कृष्णद्वैपायनोदिते ।¦त्रिभाषा यो न जानाति रीतीनां शतमेव च ॥ १३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V134
| verse_type  = shloka
| verse_text  = व्यत्यासादीन् सप्तभेदान् वेदाद्यर्थं तथा वदेत् ।
| verse_lines  = व्यत्यासादीन् सप्तभेदान् वेदाद्यर्थं तथा वदेत् ।¦स याति निरयं घोरमन्यथाज्ञानसम्भवम् ।¦इत्यन्येषु च शास्त्रेषु तत्र तत्रोदितं बहु ॥ १३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V135
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘व्यत्यासः प्रातिलोम्यं च गोमूत्री प्रघसस्तथा ।
| verse_lines  = ‘व्यत्यासः प्रातिलोम्यं च गोमूत्री प्रघसस्तथा ।¦उक्षणः सुधुरः साधु सप्त भेदाः प्रकीर्तिताः’ ॥ १३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V136
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्यादिलक्षणान्यत्र नोच्यन्तेऽन्यप्रसङ्गतः ।
| verse_lines  = इत्यादिलक्षणान्यत्र नोच्यन्तेऽन्यप्रसङ्गतः ।¦अनुसारेण तेषां तु निर्णयः क्रियते मया ।¦तस्मान्निर्णयशास्त्रत्वाद् ग्राह्यमेतद् बुभूषुभिः ॥ १३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C09
| verse_id    = MBTN_C09_S01_V137
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरिता रामकथा परा मया समस्तशास्त्रानुसृतेर्भवापहा ।
| verse_lines  = इतीरिता रामकथा परा मया समस्तशास्त्रानुसृतेर्भवापहा ।¦पठेदिमां यः शृणुयादथापि वा विमुक्तबन्धश्चरणं हरेर्व्रजेत् ॥ १३७॥
}}
<span id="gr-C10" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="दशमोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C10" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="दशमोऽध्यायः"></span>
== दशमोऽध्यायः ==
== दशमोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ॥ द्वापरेऽथ युगे प्राप्ते त्वष्टाविंशतिमे पुनः ।</span><span class="shloka-line">स्वयम्भुशर्वशक्राद्या दुग्धाब्धेस्तीरमाययुः ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पयोब्धेरुत्तरं तीरमासाद्य विबुधर्षभाः ।</span><span class="shloka-line">तुष्टुवुः पुण्डरीकाक्षमक्षयं पुरुषोत्तमम् ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नमोनमोऽगण्यगुणैकधाम्ने समस्तविज्ञानमरीचिमालिने ।</span><span class="shloka-line">अनाद्यविज्ञानतमोनिहन्त्रे परामृतानन्दपदप्रदायिने ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C10
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वदत्तमालाभुविपातकोपतो दुर्वाससः शापत आशु हि श्रिया ।</span><span class="shloka-line">शक्रे विहीने दितिजैः पराजिते पुरा वयं त्वां शरणं गता स्म ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">त्वदाज्ञया बलिना सन्दधाना वराद् गिरीशस्य परैरचाल्यम् ।</span><span class="shloka-line">वृन्दारका मन्दरमेत्य बाहुभिर्न शेकुरुद्धर्तुमिमे समेताः ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा त्वया नित्यबलत्वहेतुतो योऽनन्तनामा गरुडस्तदंसके ।</span><span class="shloka-line">उत्पाट्य चैकेन करेण मन्दरो निधापितस्तं स सह त्वयाऽवहत् ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = ओं ॥ द्वापरेऽथ युगे प्राप्ते त्वष्टाविंशतिमे पुनः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुनः परीक्षद्भिरसौ गिरिः सुरैः सहासुरैरुन्नमितस्तदंसतः ।</span><span class="shloka-line">व्यचूर्णयत् तानखिलान् पुनश्च ते त्वदीक्षया पूर्ववदुत्थिताः प्रभो ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = ओं ॥ द्वापरेऽथ युगे प्राप्ते त्वष्टाविंशतिमे पुनः ।¦स्वयम्भुशर्वशक्राद्या दुग्धाब्धेस्तीरमाययुः ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुनश्च वामेन करेण वीश्वरे निधाय तं स्कन्धगतस्त्वमस्य ।</span><span class="shloka-line">अगाः पयोब्धिं सहितः सुरासुरैर्मथ्ना च तेनाब्धिमथाप्यमथ्नाः ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृतश्च कद्रो(द्र्वा)स्तनयोऽत्र वासुकिर्नेत्रं त्वया कश्यपजः स नागराट् ।</span><span class="shloka-line">ममन्थुरब्धिं सहितास्त्वया सुराः सहासुरा दिव्यपयो घृताधिकम् ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नैच्छन्त पुच्छं दितिजा अमङ्गलं(ळं) तदित्यथाग्रं जगृहुर्विषोल्बणम् ।</span><span class="shloka-line">श्रान्ताश्च तेऽतो विबुधास्तु पुच्छं त्वया समेता जगृहुस्त्वदाश्रयाः ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथातिभारादविशत् सुकाञ्चनो गिरिः स पाताल(ळ)मथ त्वमेव ।</span><span class="shloka-line">तं कच्छपात्मा त्वभरः स्वपृष्ठे ह्यनन्यधार्यं पुरुलीलयैव ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C10
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उपर्यधश्चाऽत्मनि नेत्रगोत्रयोस्त्वया परेणाऽविशता समेधिताः ।</span><span class="shloka-line">ममन्थुरब्धिं तरसा मदोत्कटाः सुरासुराः क्षोभितनक्रचक्रम्(भाग. ८.७.१३) ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रान्तेषु तेष्वेक उरुक्रम त्वं सुधारसाप्त्यै मुदितो ह्यमथ्नाः ।</span><span class="shloka-line">तदा जगद्ग्रासि विषं समुत्थितं त्वदाज्ञया वायुरधात् करे निजे ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कलेः स्वरूपं तदतीव दुष्षहं वराद् विधातुः सकलैश्च दुःस्पृशम् ।</span><span class="shloka-line">करे विमथ्यास्तबलं विधाय ददौ स किञ्चिद् गिरिशाय वायुः ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = पयोब्धेरुत्तरं तीरमासाद्य विबुधर्षभाः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स तत् पिबत्(पिबन्) कण्ठगतेन तेन निपातितो मूर्च्छित आशु रुद्रः ।</span><span class="shloka-line">हरेः करस्पर्शबलात् स सञ्ज्ञामवाप नीलोऽस्य गल(ळ)स्तदाऽऽसीत् ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = पयोब्धेरुत्तरं तीरमासाद्य विबुधर्षभाः ।¦तुष्टुवुः पुण्डरीकाक्षमक्षयं पुरुषोत्तमम् ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ त्वदाज्ञां पुरतो निधाय निधाय पात्रे तपनीयरूपे ।</span><span class="shloka-line">स्वयं च निर्मथ्य बलोपपन्नं पपौ स वायुस्तदु चास्य जीर्णम् ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अत्यल्पपानाच्च बभूव शूला शिवस्य शीर्ष्ण्यस्य करावशिष्टम् ।</span><span class="shloka-line">अभूत् कलिः सर्वजगत्सु पूर्णं पीत्वा विकारो न बभूव वायोः ।</span><span class="shloka-line">कलेः शरीरादभवन् कुनागाः सवृश्चिकाः श्वापदयातुधानाः ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ त्वयाऽब्धौ तु विमथ्यमाने सुराऽभवत् तामसुरा अवापुः ।</span><span class="shloka-line">उच्चैःश्रवा नाम तुरङ्गमोऽथ करी तथैरावतनामधेयः ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्ये च दिक्पालगजा बभूवुर्वरं तथैवाप्सरसां सहस्रम् ।</span><span class="shloka-line">तथाऽऽयुधान्याभरणानि चैव दिवौकसां पारिजातस्तरुश्च ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C10
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथैव साक्षात् सुरभिर्निशेशो बभूव तत् कौस्तुभं लोकसारम् ।</span><span class="shloka-line">अथेन्दिरा यद्यपि नित्यदेहा बभूव तत्रापरया स्वतन्वा ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो भवान् दक्षिणबाहुना सुधाकमण्डलुं कलशं चापरेण ।</span><span class="shloka-line">प्रगृह्य तस्मान्निरगात् समुद्राद् धन्वन्तरिर्नाम हरिन्मणिद्युतिः ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो भवद्धस्तगतं दितेः सुताः सुधाभरं कलशं चापजह्रुः ।</span><span class="shloka-line">मुक्तं त्वया शक्तिमताऽपि दैत्यान् सत्यच्युतान् कारयितुं वधाय ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = नमोनमोऽगण्यगुणैकधाम्ने समस्तविज्ञानमरीचिमालिने ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो भवाननुपममुत्तमं वपुर्बभूव दिव्यप्रमदात्मकं त्वरन् ।</span><span class="shloka-line">श्यामं नितम्बार्पितरत्नमेखलं जाम्बूनदाभाम्बरभृत् सुमध्यमम् ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = नमोनमोऽगण्यगुणैकधाम्ने समस्तविज्ञानमरीचिमालिने ।¦अनाद्यविज्ञानतमोनिहन्त्रे परामृतानन्दपदप्रदायिने ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बृहन्नितम्बं कलशोपमस्तनं सत्पुण्डरीकायतनेत्रमुज्ज्वलम् ।</span><span class="shloka-line">समस्तसारं परिपूर्णसद्गुणं दृष्ट्वैव तत् सम्मुमुहुः सुरारयः ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">परस्परं तेऽमृतहेतुतोऽखिला विरुद्ध्यमानाः प्रददुः स्म ते करे ।</span><span class="shloka-line">समं सुधायाः कलशं विभज्य निपाययास्मानिति वञ्चितास्त्वया ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धर्मच्छलं पापजनेषु धर्म इति त्वया ज्ञापयितुं तदोक्तम् ।</span><span class="shloka-line">यद्यत् कृतं मे भवतां यदीह संवाद एवोद्विभजे सुधामिमाम् ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथेष्टतोऽहं विभजामि सर्वथा न विश्वसध्वं(अविश्वसध्वं) मयि केनचित् क्‍वचित् ।</span><span class="shloka-line">इति प्रहस्याभिहितं निशम्य स्त्रीभावमुग्धास्तु तथेति तेऽवदन् ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C10
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततश्च संस्थाप्य पृथक् सुरासुरांस्तवातिरूपोच्चलितान् सुरेतरान् ।</span><span class="shloka-line">सर्वान् भवद्दर्शिन ईक्ष्य लज्जिताऽस्म्यहं दृशो मीलयतेत्यवोचः ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निमीलिताक्षेष्वसुरेषु देवता न्यपाययः साध्वमृतं ततः पुमान् ।</span><span class="shloka-line">क्षणेन भूत्वा पिबतः सुधां शिरो राहोर्न्यकृन्तश्च सुदर्शनेन ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेनामृतार्थं हि सहस्रजन्मसु प्रतप्य भूयस्तप आरितो वरः ।</span><span class="shloka-line">स्वयम्भुवस्तेन भवान् करेऽस्य बिन्दुं सुधां प्रास्य शिरो जहार ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = स्वदत्तमालाभुविपातकोपतो दुर्वाससः शापत आशु हि श्रिया ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शिरस्तु तस्य ग्रहतामवाप सुरैः समाविष्टमथो सबाहुः ।</span><span class="shloka-line">क्षिप्तः कबन्धोऽस्य शुभोदसागरे त्वया स्थितोऽद्यापि हि तत्र सामृतः ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = स्वदत्तमालाभुविपातकोपतो दुर्वाससः शापत आशु हि श्रिया ।¦शक्रे विहीने दितिजैः पराजिते पुरा वयं त्वां शरणं गता स्म ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथासुराः प्रत्यपतन्नुदायुधाः समस्तशस्ते च हतास्त्वया रणे ।</span><span class="shloka-line">कलिस्तु स ब्रह्मवरादजेयो ऋते भवन्तं पुरुषेषु संस्थितः ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्यार्द्धदेहात् समभूदलक्ष्मीस्तत्पुत्रका दोषगणाश्च सर्वशः ।</span><span class="shloka-line">अथेन्दिरा वक्षसि ते समास्थिता त्वत्कण्ठगं कौस्तुभमास धाता ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथाविभागं च सुरेषु दत्तास्त्वया तथाऽन्येऽपि हि तत्र जाताः ।</span><span class="shloka-line">इत्थं त्वया साध्वमृतं सुरेषु दत्तं हि मोक्षस्य निदर्शनाय ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भवेद्धि मोक्षो नियतं सुराणां नैवासुराणां स कथञ्चन स्यात् ।</span><span class="shloka-line">उत्साहयुक्तस्य च तत् प्रतीपं भवेद्धि राहोरिव दुःखरूपम् ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C10
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कलिस्त्वयं ब्रह्मवरादिदानीं विबाधतेऽस्मान् सकलान् प्रजाश्च ।</span><span class="shloka-line">अज्ञानमिथ्यामतिरूपतोऽसौ प्रविश्य सज्ज्ञानविरुद्धरूपः ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">त्वदाज्ञया तस्य वरोऽब्जजेन दत्तः स आविश्य शिवं चकार ।</span><span class="shloka-line">कदागमांस्तस्य कुयुक्तिबाधाम् नहि त्वदन्यश्चरितुं(चलितुं) समर्थः ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वेदाश्च सर्वे सहशास्त्रसङ्घा उत्सादितास्तेन न सन्ति तेऽद्य ।</span><span class="shloka-line">तत् साधु भूमाववतीर्य वेदानुद्धृत्य शास्त्राणि कुरुष्व सम्यक् ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = त्वदाज्ञया बलिना सन्दधाना वराद् गिरीशस्य परैरचाल्यम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अदृश्यमज्ञेयमतर्क्यरूपं कलिं निलीनं हृदयेऽखिलस्य ।</span><span class="shloka-line">सच्छास्त्रशस्त्रेण निहत्य शीघ्रं पदं निजं देहि महाजनस्य ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = त्वदाज्ञया बलिना सन्दधाना वराद् गिरीशस्य परैरचाल्यम् ।¦वृन्दारका मन्दरमेत्य बाहुभिर्न शेकुरुद्धर्तुमिमे समेताः ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ऋते भवन्तं नहि तं निहन्ता(तन्निहन्ता) त्वमेक एवाखिलशक्तिपूर्णः ।</span><span class="shloka-line">ततो भवन्तं शरणं गता वयं तमोनिहत्यै निजबोधविग्रहम् ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितस्तैरभयं प्रदाय सुरेश्वराणां परमोऽप्रमेयः ।</span><span class="shloka-line">प्रादुर्बभूवामृतभूरिला(ळा)यां विशुद्धविज्ञानघनस्वरूपः ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वसिष्ठनामा कमलोद्भवात्मजः सुतोऽस्य शक्तिस्तनयः पराशरः ।</span><span class="shloka-line">तस्योत्तमं सोऽपि तपोऽचरद्धरिः सुतो मम स्यादिति तद्धरिर्ददौ ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उवाच चैनं भगवान् सुतोषितो वसोर्मदीयस्य सुताऽस्ति शोभना ।</span><span class="shloka-line">वने मृगार्थं चरतोऽस्य वीर्यं पपात भार्यां मनसा गतस्य ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C10
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तच्छ्येनहस्ते प्रददौ स तस्यै दातुं तदन्येन तु युद्ध्यतोऽपतत् ।</span><span class="shloka-line">जग्रास तन्मत्स्यवधूर्यमस्वसुर्जलस्थमेनां जगृहुस्म (श्च) दाशाः ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तद्गर्भतोऽभून्मिथुनं स्वराज्ञे न्यवेदयन् सोऽपि वसोः समर्पयत् ।</span><span class="shloka-line">पुत्रं समादाय सुतां स तस्मै ददौ सुतोऽभूदथ मत्स्यराजः ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कन्या तु सा दाशराजस्य सद्मन्यवर्द्धतातीव सुरूपयुक्ता ।</span><span class="shloka-line">नाम्ना च सा सत्यवतीति तस्यां तवाऽत्मजोऽहं भविताऽस्म्यजोऽपि ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = तदा त्वया नित्यबलत्वहेतुतो योऽनन्तनामा गरुडस्तदंसके ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितश्चक्रधरेण तां मुनिर्जगाम मार्ताण्डसुतां समुद्रगाम् ।</span><span class="shloka-line">उत्तारयन्तीमथ तत्र विष्णुः प्रादुर्बभूवाऽशु विशुद्धचिद्घनः ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = तदा त्वया नित्यबलत्वहेतुतो योऽनन्तनामा गरुडस्तदंसके ।¦उत्पाट्य चैकेन करेण मन्दरो निधापितस्तं स सह त्वयाऽवहत् ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विदोषविज्ञानसुखैकरूपोऽप्यजो जनान् मोहयितुं मृषैव ।</span><span class="shloka-line">योषित्सु पुंसो ह्यजनीव दृश्यते न जायते क्‍वापि बलादिविग्रहः ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथा नृसिंहाकृतिराविरासीत् स्तम्भात् तथा नित्यतनुत्वतो विभुः ।</span><span class="shloka-line">आविर्भवेद् योषिति नो मलोत्थस्तथाऽपि मोहाय निदर्शयेत् तथा ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्त्रीपुम्प्रसङ्गात् परतो यतो हरिः प्रादुर्भवत्येष विमोहयन् जनम् ।</span><span class="shloka-line">अतो मलोत्थोऽयमिति स्म मन्यते जनोऽशुभः पूर्णगुणैकविग्रहम् ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्वीपे भगिन्याः स(तु/च) यमस्य विश्वकृत् प्रकाशते ज्ञानमरीचिमण्डलः ।</span><span class="shloka-line">प्रभासयन्नण्डबहिस्तथाऽन्तः सहस्रलक्षामितसूर्य(भानु)दीधितिः ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C10
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अगण्यदिव्योरुगुणार्णवः प्रभुः समस्तविद्याधिपतिर्जगद्गुरुः ।</span><span class="shloka-line">अनन्तशक्तिर्जगदीश्वरः समस्तदोषातिविदूरविग्रहः ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शुभमरतकवर्णो रक्तपादाब्जनेत्राधरकरनखरसनाग्रश्चक्रशङ्खाब्जरेखः ।</span><span class="shloka-line">रविकरवरगौरं चर्म चैणं वसानस्तटिदमलजटासन्दीप्तजूटं दधानः ॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विस्तीर्णवक्षाः कमलायताक्षो बृहद्भुजः कम्बुसमानकण्ठः ।</span><span class="shloka-line">समस्तवेदान् मुखतः समुद्गिरन्ननन्तचन्द्राधिककान्तसन्मुखः ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = पुनः परीक्षद्भिरसौ गिरिः सुरैः सहासुरैरुन्नमितस्तदंसतः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रबोधमुद्राभयदोर्द्वयान्वि(ङ्कि)तो यज्ञोपवीताजिनमेखलोल्लसन् ।</span><span class="shloka-line">दृशा महाज्ञानभुजङ्गदष्टमुज्जीवयानो जगदत्यरोचत ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = पुनः परीक्षद्भिरसौ गिरिः सुरैः सहासुरैरुन्नमितस्तदंसतः ।¦व्यचूर्णयत् तानखिलान् पुनश्च ते त्वदीक्षया पूर्ववदुत्थिताः प्रभो ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स लोकधर्माभिरिरक्षया पितुर्द्विजत्वमाप्याऽशु पितुर्ददौ निजम् ।</span><span class="shloka-line">ज्ञानं तयोः संस्मृतिमात्रतः सदा प्रत्यक्षभावं परमात्मनो ददौ ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्वैपायनः सोऽथ जगाम मेरुं चतुर्मुखाद्यैरनुगम्यमानः ।</span><span class="shloka-line">उद्धृत्य वेदानखिलान् सुरेभ्यो ददौ मुनिभ्यश्च यथाऽऽदिसृष्टौ ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वाणि शास्त्राणि तथैव कृत्वा विनिर्णयं ब्रह्मसूत्रं चकार ।</span><span class="shloka-line">तच्छुश्रुवुर्ब्रह्मगिरीशमुख्याः सुरा मुनीनां प्रवराश्च तस्मात् ॥ ५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V59"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तशास्त्रार्थनिदर्शनात्मकं चक्रे महाभारतनामधेयम् ।</span><span class="shloka-line">वेदोत्तमं तच्च विधातृशङ्करप्रधानकैस्तन्मुखतः सुरैः श्रुतम् ॥ ५९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C10
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V60"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथो गिरीशादिमनोनुशायी कलिर्ममाराऽशु सुवाङ्मयैः शरैः ।</span><span class="shloka-line">निकृत्तशीर्षो भगवन्मुखेरितैः सुराश्च सज्ज्ञानसुधारसं पपुः ॥ ६०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V08
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V61"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथो मनुष्येषु तथाऽसुरेषु रूपान्तरैः कलिरेवावशिष्टः ।</span><span class="shloka-line">ततो मनुष्येषु च सत्सु संस्थितो विनाश्य इत्येव(ष) हरिर्व्यचिन्तयत् ॥ ६१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V62"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो नृणां कालबलात् सुमन्दमायुर्मतिं कर्म च वीक्ष्य कृष्णः ।</span><span class="shloka-line">विव्यास वेदान् स विभुश्चतुर्धा चक्रे तथा भागवतं पुराणम् ॥ ६२॥</span></span></div>
| verse_text  = पुनश्च वामेन करेण वीश्वरे निधाय तं स्कन्धगतस्त्वमस्य ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V63"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">येये च सन्तस्तमसाऽनुविष्टास्तांस्तान् सुवाक्यैस्तमसो विमुञ्चन् ।</span><span class="shloka-line">चचार लोकान् स पथि प्रयान्तं कीटं व्यपश्यत् तमुवाच कृष्णः ॥ ६३॥</span></span></div>
| verse_lines  = पुनश्च वामेन करेण वीश्वरे निधाय तं स्कन्धगतस्त्वमस्य ।¦अगाः पयोब्धिं सहितः सुरासुरैर्मथ्ना च तेनाब्धिमथाप्यमथ्नाः ॥ ८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V64"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भवस्व राजा कुशरीरमेतत् त्यक्त्वेति नैच्छत् तदसौ ततस्तम् ।</span><span class="shloka-line">अत्यक्तदेहं नृपतिं चकार पुरा स्वभक्तं वृषलं सुलुब्धम् ॥ ६४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V65"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">लोभात् स कीटत्वमुपेत्य कृष्णप्रसादतश्चाऽशु बभूव राजा ।</span><span class="shloka-line">तदैव तं सर्वनृपाः प्रणेमुर्ददुः करं चास्य यथैव वैश्याः ॥ ६५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V66"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उवाच तं भगवान् मुक्तिमस्मिंस्तव क्षणे दातुमहं समर्थः ।</span><span class="shloka-line">तथाऽपि सीमार्थमवाप्य विप्रतनुं विमुक्तो भव मत्प्रसादात् ॥ ६६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V67"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ज्ञानं च तस्मै विमलं ददौ स महीं च सर्वां बुभुजे तदन्ते ।</span><span class="shloka-line">त्यक्त्वा तनुं विप्रवरत्वमेत्य पदं हरेश्चाप सुतत्त्ववेदी ॥ ६७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C10
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V68"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं बहून् संसृतिबन्धतः स व्यमोचयद् व्यासतनुर्जनार्दनः ।</span><span class="shloka-line">बहून्यचिन्त्यानि च तस्य कर्माण्यशेषदेवेशसदोदितानि ॥ ६८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V09
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V69"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथास्य पुत्रत्वमवाप्तुमिच्छंश्चचार रुद्रः सुतपस्तदीयम् ।</span><span class="shloka-line">ददौ च तस्मै भगवान् वरं तं स्वयं च तप्त्वेव तपो विमोहयन् ॥ ६९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V70"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विमोहनायासुरसर्गिणां प्रभुः स्वयं करोतीव तपः प्रदर्शयेत् ।</span><span class="shloka-line">कामादिदोषांश्च मृषैव दर्शयेन्न(दर्शयन्) तावता तस्य हि सन्ति कुत्रचित् ॥ ७०॥</span></span></div>
| verse_text  = कृतश्च कद्रो(द्र्वा)स्तनयोऽत्र वासुकिर्नेत्रं त्वया कश्यपजः स नागराट् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V71"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततस्त्वरण्योस्स बभूव पुत्रकः शिवोऽस्य सोऽभूच्छुकनामधेयः ।</span><span class="shloka-line">शुकी हि भूत्वाऽह्यगमद् घृताची व्यासं विमथ्नन्तमुतारणीं तम् ॥ ७१॥</span></span></div>
| verse_lines  = कृतश्च कद्रो(द्र्वा)स्तनयोऽत्र वासुकिर्नेत्रं त्वया कश्यपजः स नागराट् ।¦ममन्थुरब्धिं सहितास्त्वया सुराः सहासुरा दिव्यपयो घृताधिकम् ॥ ९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V72"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अकामयन् कामुकवत् स भूत्वा तयाऽर्थितस्तं शुकनामधेयम् ।</span><span class="shloka-line">चक्रे ह्यरण्योस्तनयं च सृष्ट्वा विमोहयंस्तत्त्वमार्गेष्वयोग्यान् ॥ ७२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V73"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शुकं तमाशु प्रविवेश वायुर्व्यासस्य सेवार्थमथास्य सर्वम् ।</span><span class="shloka-line">ज्ञानं ददौ भगवान् सर्ववेदान् सभारतं भागवतं पुराणम् ॥ ७३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V74"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शेषोऽथ पैलं मुनिमाविशत् तदा वीशः सुमन्तुमपि वारुणिं(वारुणं) मुनिम् ।</span><span class="shloka-line">ब्रह्माऽविशत् तमुत वैशम्पायनं शक्रश्च जैमिनिमथाऽविशद् विभुः ॥ ७४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V75"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णस्य पादपरिसेवनोत्सुकाः सुरेश्वरा विविशुराशु तान् मुनीन् ।</span><span class="shloka-line">समस्तविद्याः प्रतिपाद्य तेष्वसौ प्रवर्तकांस्तान् विदधे हरिः पुनः ॥ ७५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C10
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V76"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ऋचां प्रवर्तकं पैलं यजुषां च प्रवर्तकम् ।</span><span class="shloka-line">वैशम्पायनमेवैकं द्वितीयं सूर्यमेव च ॥ ७६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V10
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V77"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">चक्रेऽथ जैमिनिं साम्नामथर्वाङ्गिरसामपि ।</span><span class="shloka-line">सुमन्तुं भारतस्यापि वैशम्पायनमादिशत् ।</span><span class="shloka-line">प्रवर्तने मानुषेषु गन्धर्वादिषु चाऽत्मजम् ॥ ७७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V78"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नारदं पाठयित्वा च देवलोकप्रवृत्तये ।</span><span class="shloka-line">आदिशत् ससृजे सोऽथ रोमाञ्चाद् रोमहर्षणम् ॥ ७८॥</span></span></div>
| verse_text  = नैच्छन्त पुच्छं दितिजा अमङ्गलं(ळं) तदित्यथाग्रं जगृहुर्विषोल्बणम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V79"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तं भारतपुराणानां महारामायणस्य च ।</span><span class="shloka-line">पञ्चरात्रस्य कृत्स्नस्य प्रवृत्त्यर्थमथाऽदिशत् ॥ ७९॥</span></span></div>
| verse_lines  = नैच्छन्त पुच्छं दितिजा अमङ्गलं(ळं) तदित्यथाग्रं जगृहुर्विषोल्बणम् ।¦श्रान्ताश्च तेऽतो विबुधास्तु पुच्छं त्वया समेता जगृहुस्त्वदाश्रयाः ॥ १०॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V80"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तमाविशत् कामदेवः कृष्णसेवासमुत्सुकः ।</span><span class="shloka-line">स तस्मै ज्ञानमखिलं ददौ द्वैपायनः प्रभुः ॥ ८०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V81"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सनत्कुमारप्रमुखांश्चक्रे योगप्रवर्तकान् ।</span><span class="shloka-line">भृग्वादीन् कर्मयोगस्य ज्ञानं दत्वाऽमलं शुभम् ॥ ८१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V82"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जैमिनिं कर्ममीमांसाकर्तारमकरोत् प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">देवमीमांसि(स)काद्यन्तं कृत्वा पैलमथाऽदिशत् ।</span><span class="shloka-line">शेषं च मध्यकरणे पुराणान्यथ चाकरोत् ॥ ८२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V83"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शैवान् (पाशुपतान्) पाशुपताच्चक्रे संशयार्थं सुरद्विषाम् ।</span><span class="shloka-line">वैष्णवान् पञ्चरात्राच्च यथार्थज्ञानसिद्धये ।</span><span class="shloka-line">ब्राह्मांश्च वेदतश्चक्रे पुराणग्रन्थसङ्ग्रहान् ॥ ८३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C10
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V84"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं ज्ञानं पुनः प्रापुर्देवाश्च ऋषयस्तथा ।</span><span class="shloka-line">सनत्कुमारप्रमुखा योगिनो मानुषास्तथा ।</span><span class="shloka-line">कृष्णद्वैपायनात् प्राप्य ज्ञानं ते मुमुदुः सदा ॥ ८४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V11
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V85"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तविज्ञानगभस्तिचक्रं विताय विज्ञानमहादिवाकरः ।</span><span class="shloka-line">निरस्य(निपीय) चाज्ञानतमो जगत्ततं प्रभासते भानुरिवावभासयन् ॥ ८५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C10_S01_V86"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">चतुर्मुखेशानसुरेन्द्रपूर्वकैः सदा सुरैः सेवितपादपल्लवः ।</span><span class="shloka-line">प्रकाशयंस्तेषु सदाऽऽत्मगुह्यं मुमोद मेरौ च तथा बदर्याम् ॥ ८६॥</span></span></div>
| verse_text  = अथातिभारादविशत् सुकाञ्चनो गिरिः स पाताल(ळ)मथ त्वमेव ।
| verse_lines  = अथातिभारादविशत् सुकाञ्चनो गिरिः स पाताल(ळ)मथ त्वमेव ।¦तं कच्छपात्मा त्वभरः स्वपृष्ठे ह्यनन्यधार्यं पुरुलीलयैव ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उपर्यधश्चाऽत्मनि नेत्रगोत्रयोस्त्वया परेणाऽविशता समेधिताः ।
| verse_lines  = उपर्यधश्चाऽत्मनि नेत्रगोत्रयोस्त्वया परेणाऽविशता समेधिताः ।¦ममन्थुरब्धिं तरसा मदोत्कटाः सुरासुराः क्षोभितनक्रचक्रम्(भाग. ८.७.१३) ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रान्तेषु तेष्वेक उरुक्रम त्वं सुधारसाप्त्यै मुदितो ह्यमथ्नाः ।
| verse_lines  = श्रान्तेषु तेष्वेक उरुक्रम त्वं सुधारसाप्त्यै मुदितो ह्यमथ्नाः ।¦तदा जगद्ग्रासि विषं समुत्थितं त्वदाज्ञया वायुरधात् करे निजे ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कलेः स्वरूपं तदतीव दुष्षहं वराद् विधातुः सकलैश्च दुःस्पृशम् ।
| verse_lines  = कलेः स्वरूपं तदतीव दुष्षहं वराद् विधातुः सकलैश्च दुःस्पृशम् ।¦करे विमथ्यास्तबलं विधाय ददौ स किञ्चिद् गिरिशाय वायुः ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स तत् पिबत्(पिबन्) कण्ठगतेन तेन निपातितो मूर्च्छित आशु रुद्रः ।
| verse_lines  = स तत् पिबत्(पिबन्) कण्ठगतेन तेन निपातितो मूर्च्छित आशु रुद्रः ।¦हरेः करस्पर्शबलात् स सञ्ज्ञामवाप नीलोऽस्य गल(ळ)स्तदाऽऽसीत् ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ त्वदाज्ञां पुरतो निधाय निधाय पात्रे तपनीयरूपे ।
| verse_lines  = अथ त्वदाज्ञां पुरतो निधाय निधाय पात्रे तपनीयरूपे ।¦स्वयं च निर्मथ्य बलोपपन्नं पपौ स वायुस्तदु चास्य जीर्णम् ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अत्यल्पपानाच्च बभूव शूला शिवस्य शीर्ष्ण्यस्य करावशिष्टम् ।
| verse_lines  = अत्यल्पपानाच्च बभूव शूला शिवस्य शीर्ष्ण्यस्य करावशिष्टम् ।¦अभूत् कलिः सर्वजगत्सु पूर्णं पीत्वा विकारो न बभूव वायोः ।¦कलेः शरीरादभवन् कुनागाः सवृश्चिकाः श्वापदयातुधानाः ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ त्वयाऽब्धौ तु विमथ्यमाने सुराऽभवत् तामसुरा अवापुः ।
| verse_lines  = अथ त्वयाऽब्धौ तु विमथ्यमाने सुराऽभवत् तामसुरा अवापुः ।¦उच्चैःश्रवा नाम तुरङ्गमोऽथ करी तथैरावतनामधेयः ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अन्ये च दिक्पालगजा बभूवुर्वरं तथैवाप्सरसां सहस्रम् ।
| verse_lines  = अन्ये च दिक्पालगजा बभूवुर्वरं तथैवाप्सरसां सहस्रम् ।¦तथाऽऽयुधान्याभरणानि चैव दिवौकसां पारिजातस्तरुश्च ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथैव साक्षात् सुरभिर्निशेशो बभूव तत् कौस्तुभं लोकसारम् ।
| verse_lines  = तथैव साक्षात् सुरभिर्निशेशो बभूव तत् कौस्तुभं लोकसारम् ।¦अथेन्दिरा यद्यपि नित्यदेहा बभूव तत्रापरया स्वतन्वा ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो भवान् दक्षिणबाहुना सुधाकमण्डलुं कलशं चापरेण ।
| verse_lines  = ततो भवान् दक्षिणबाहुना सुधाकमण्डलुं कलशं चापरेण ।¦प्रगृह्य तस्मान्निरगात् समुद्राद् धन्वन्तरिर्नाम हरिन्मणिद्युतिः ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो भवद्धस्तगतं दितेः सुताः सुधाभरं कलशं चापजह्रुः ।
| verse_lines  = ततो भवद्धस्तगतं दितेः सुताः सुधाभरं कलशं चापजह्रुः ।¦मुक्तं त्वया शक्तिमताऽपि दैत्यान् सत्यच्युतान् कारयितुं वधाय ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो भवाननुपममुत्तमं वपुर्बभूव दिव्यप्रमदात्मकं त्वरन् ।
| verse_lines  = ततो भवाननुपममुत्तमं वपुर्बभूव दिव्यप्रमदात्मकं त्वरन् ।¦श्यामं नितम्बार्पितरत्नमेखलं जाम्बूनदाभाम्बरभृत् सुमध्यमम् ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बृहन्नितम्बं कलशोपमस्तनं सत्पुण्डरीकायतनेत्रमुज्ज्वलम् ।
| verse_lines  = बृहन्नितम्बं कलशोपमस्तनं सत्पुण्डरीकायतनेत्रमुज्ज्वलम् ।¦समस्तसारं परिपूर्णसद्गुणं दृष्ट्वैव तत् सम्मुमुहुः सुरारयः ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = परस्परं तेऽमृतहेतुतोऽखिला विरुद्ध्यमानाः प्रददुः स्म ते करे ।
| verse_lines  = परस्परं तेऽमृतहेतुतोऽखिला विरुद्ध्यमानाः प्रददुः स्म ते करे ।¦समं सुधायाः कलशं विभज्य निपाययास्मानिति वञ्चितास्त्वया ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धर्मच्छलं पापजनेषु धर्म इति त्वया ज्ञापयितुं तदोक्तम् ।
| verse_lines  = धर्मच्छलं पापजनेषु धर्म इति त्वया ज्ञापयितुं तदोक्तम् ।¦यद्यत् कृतं मे भवतां यदीह संवाद एवोद्विभजे सुधामिमाम् ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यथेष्टतोऽहं विभजामि सर्वथा न विश्वसध्वं(अविश्वसध्वं) मयि केनचित् क्‍वचित् ।
| verse_lines  = यथेष्टतोऽहं विभजामि सर्वथा न विश्वसध्वं(अविश्वसध्वं) मयि केनचित् क्‍वचित् ।¦इति प्रहस्याभिहितं निशम्य स्त्रीभावमुग्धास्तु तथेति तेऽवदन् ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततश्च संस्थाप्य पृथक् सुरासुरांस्तवातिरूपोच्चलितान् सुरेतरान् ।
| verse_lines  = ततश्च संस्थाप्य पृथक् सुरासुरांस्तवातिरूपोच्चलितान् सुरेतरान् ।¦सर्वान् भवद्दर्शिन ईक्ष्य लज्जिताऽस्म्यहं दृशो मीलयतेत्यवोचः ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निमीलिताक्षेष्वसुरेषु देवता न्यपाययः साध्वमृतं ततः पुमान् ।
| verse_lines  = निमीलिताक्षेष्वसुरेषु देवता न्यपाययः साध्वमृतं ततः पुमान् ।¦क्षणेन भूत्वा पिबतः सुधां शिरो राहोर्न्यकृन्तश्च सुदर्शनेन ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेनामृतार्थं हि सहस्रजन्मसु प्रतप्य भूयस्तप आरितो वरः ।
| verse_lines  = तेनामृतार्थं हि सहस्रजन्मसु प्रतप्य भूयस्तप आरितो वरः ।¦स्वयम्भुवस्तेन भवान् करेऽस्य बिन्दुं सुधां प्रास्य शिरो जहार ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शिरस्तु तस्य ग्रहतामवाप सुरैः समाविष्टमथो सबाहुः ।
| verse_lines  = शिरस्तु तस्य ग्रहतामवाप सुरैः समाविष्टमथो सबाहुः ।¦क्षिप्तः कबन्धोऽस्य शुभोदसागरे त्वया स्थितोऽद्यापि हि तत्र सामृतः ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथासुराः प्रत्यपतन्नुदायुधाः समस्तशस्ते च हतास्त्वया रणे ।
| verse_lines  = अथासुराः प्रत्यपतन्नुदायुधाः समस्तशस्ते च हतास्त्वया रणे ।¦कलिस्तु स ब्रह्मवरादजेयो ऋते भवन्तं पुरुषेषु संस्थितः ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्यार्द्धदेहात् समभूदलक्ष्मीस्तत्पुत्रका दोषगणाश्च सर्वशः ।
| verse_lines  = तस्यार्द्धदेहात् समभूदलक्ष्मीस्तत्पुत्रका दोषगणाश्च सर्वशः ।¦अथेन्दिरा वक्षसि ते समास्थिता त्वत्कण्ठगं कौस्तुभमास धाता ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यथाविभागं च सुरेषु दत्तास्त्वया तथाऽन्येऽपि हि तत्र जाताः ।
| verse_lines  = यथाविभागं च सुरेषु दत्तास्त्वया तथाऽन्येऽपि हि तत्र जाताः ।¦इत्थं त्वया साध्वमृतं सुरेषु दत्तं हि मोक्षस्य निदर्शनाय ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भवेद्धि मोक्षो नियतं सुराणां नैवासुराणां स कथञ्चन स्यात् ।
| verse_lines  = भवेद्धि मोक्षो नियतं सुराणां नैवासुराणां स कथञ्चन स्यात् ।¦उत्साहयुक्तस्य च तत् प्रतीपं भवेद्धि राहोरिव दुःखरूपम् ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कलिस्त्वयं ब्रह्मवरादिदानीं विबाधतेऽस्मान् सकलान् प्रजाश्च ।
| verse_lines  = कलिस्त्वयं ब्रह्मवरादिदानीं विबाधतेऽस्मान् सकलान् प्रजाश्च ।¦अज्ञानमिथ्यामतिरूपतोऽसौ प्रविश्य सज्ज्ञानविरुद्धरूपः ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = त्वदाज्ञया तस्य वरोऽब्जजेन दत्तः स आविश्य शिवं चकार ।
| verse_lines  = त्वदाज्ञया तस्य वरोऽब्जजेन दत्तः स आविश्य शिवं चकार ।¦कदागमांस्तस्य कुयुक्तिबाधाम् नहि त्वदन्यश्चरितुं(चलितुं) समर्थः ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वेदाश्च सर्वे सहशास्त्रसङ्घा उत्सादितास्तेन न सन्ति तेऽद्य ।
| verse_lines  = वेदाश्च सर्वे सहशास्त्रसङ्घा उत्सादितास्तेन न सन्ति तेऽद्य ।¦तत् साधु भूमाववतीर्य वेदानुद्धृत्य शास्त्राणि कुरुष्व सम्यक् ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अदृश्यमज्ञेयमतर्क्यरूपं कलिं निलीनं हृदयेऽखिलस्य ।
| verse_lines  = अदृश्यमज्ञेयमतर्क्यरूपं कलिं निलीनं हृदयेऽखिलस्य ।¦सच्छास्त्रशस्त्रेण निहत्य शीघ्रं पदं निजं देहि महाजनस्य ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ऋते भवन्तं नहि तं निहन्ता(तन्निहन्ता) त्वमेक एवाखिलशक्तिपूर्णः ।
| verse_lines  = ऋते भवन्तं नहि तं निहन्ता(तन्निहन्ता) त्वमेक एवाखिलशक्तिपूर्णः ।¦ततो भवन्तं शरणं गता वयं तमोनिहत्यै निजबोधविग्रहम् ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितस्तैरभयं प्रदाय सुरेश्वराणां परमोऽप्रमेयः ।
| verse_lines  = इतीरितस्तैरभयं प्रदाय सुरेश्वराणां परमोऽप्रमेयः ।¦प्रादुर्बभूवामृतभूरिला(ळा)यां विशुद्धविज्ञानघनस्वरूपः ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वसिष्ठनामा कमलोद्भवात्मजः सुतोऽस्य शक्तिस्तनयः पराशरः ।
| verse_lines  = वसिष्ठनामा कमलोद्भवात्मजः सुतोऽस्य शक्तिस्तनयः पराशरः ।¦तस्योत्तमं सोऽपि तपोऽचरद्धरिः सुतो मम स्यादिति तद्धरिर्ददौ ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उवाच चैनं भगवान् सुतोषितो वसोर्मदीयस्य सुताऽस्ति शोभना ।
| verse_lines  = उवाच चैनं भगवान् सुतोषितो वसोर्मदीयस्य सुताऽस्ति शोभना ।¦वने मृगार्थं चरतोऽस्य वीर्यं पपात भार्यां मनसा गतस्य ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तच्छ्येनहस्ते प्रददौ स तस्यै दातुं तदन्येन तु युद्ध्यतोऽपतत् ।
| verse_lines  = तच्छ्येनहस्ते प्रददौ स तस्यै दातुं तदन्येन तु युद्ध्यतोऽपतत् ।¦जग्रास तन्मत्स्यवधूर्यमस्वसुर्जलस्थमेनां जगृहुस्म (श्च) दाशाः ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तद्गर्भतोऽभून्मिथुनं स्वराज्ञे न्यवेदयन् सोऽपि वसोः समर्पयत् ।
| verse_lines  = तद्गर्भतोऽभून्मिथुनं स्वराज्ञे न्यवेदयन् सोऽपि वसोः समर्पयत् ।¦पुत्रं समादाय सुतां स तस्मै ददौ सुतोऽभूदथ मत्स्यराजः ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कन्या तु सा दाशराजस्य सद्मन्यवर्द्धतातीव सुरूपयुक्ता ।
| verse_lines  = कन्या तु सा दाशराजस्य सद्मन्यवर्द्धतातीव सुरूपयुक्ता ।¦नाम्ना च सा सत्यवतीति तस्यां तवाऽत्मजोऽहं भविताऽस्म्यजोऽपि ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितश्चक्रधरेण तां मुनिर्जगाम मार्ताण्डसुतां समुद्रगाम् ।
| verse_lines  = इतीरितश्चक्रधरेण तां मुनिर्जगाम मार्ताण्डसुतां समुद्रगाम् ।¦उत्तारयन्तीमथ तत्र विष्णुः प्रादुर्बभूवाऽशु विशुद्धचिद्घनः ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विदोषविज्ञानसुखैकरूपोऽप्यजो जनान् मोहयितुं मृषैव ।
| verse_lines  = विदोषविज्ञानसुखैकरूपोऽप्यजो जनान् मोहयितुं मृषैव ।¦योषित्सु पुंसो ह्यजनीव दृश्यते न जायते क्‍वापि बलादिविग्रहः ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यथा नृसिंहाकृतिराविरासीत् स्तम्भात् तथा नित्यतनुत्वतो विभुः ।
| verse_lines  = यथा नृसिंहाकृतिराविरासीत् स्तम्भात् तथा नित्यतनुत्वतो विभुः ।¦आविर्भवेद् योषिति नो मलोत्थस्तथाऽपि मोहाय निदर्शयेत् तथा ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्त्रीपुम्प्रसङ्गात् परतो यतो हरिः प्रादुर्भवत्येष विमोहयन् जनम् ।
| verse_lines  = स्त्रीपुम्प्रसङ्गात् परतो यतो हरिः प्रादुर्भवत्येष विमोहयन् जनम् ।¦अतो मलोत्थोऽयमिति स्म मन्यते जनोऽशुभः पूर्णगुणैकविग्रहम् ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्वीपे भगिन्याः स(तु/च) यमस्य विश्वकृत् प्रकाशते ज्ञानमरीचिमण्डलः ।
| verse_lines  = द्वीपे भगिन्याः स(तु/च) यमस्य विश्वकृत् प्रकाशते ज्ञानमरीचिमण्डलः ।¦प्रभासयन्नण्डबहिस्तथाऽन्तः सहस्रलक्षामितसूर्य(भानु)दीधितिः ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अगण्यदिव्योरुगुणार्णवः प्रभुः समस्तविद्याधिपतिर्जगद्गुरुः ।
| verse_lines  = अगण्यदिव्योरुगुणार्णवः प्रभुः समस्तविद्याधिपतिर्जगद्गुरुः ।¦अनन्तशक्तिर्जगदीश्वरः समस्तदोषातिविदूरविग्रहः ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शुभमरतकवर्णो रक्तपादाब्जनेत्राधरकरनखरसनाग्रश्चक्रशङ्खाब्जरेखः ।
| verse_lines  = शुभमरतकवर्णो रक्तपादाब्जनेत्राधरकरनखरसनाग्रश्चक्रशङ्खाब्जरेखः ।¦रविकरवरगौरं चर्म चैणं वसानस्तटिदमलजटासन्दीप्तजूटं दधानः ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विस्तीर्णवक्षाः कमलायताक्षो बृहद्भुजः कम्बुसमानकण्ठः ।
| verse_lines  = विस्तीर्णवक्षाः कमलायताक्षो बृहद्भुजः कम्बुसमानकण्ठः ।¦समस्तवेदान् मुखतः समुद्गिरन्ननन्तचन्द्राधिककान्तसन्मुखः ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रबोधमुद्राभयदोर्द्वयान्वि(ङ्कि)तो यज्ञोपवीताजिनमेखलोल्लसन् ।
| verse_lines  = प्रबोधमुद्राभयदोर्द्वयान्वि(ङ्कि)तो यज्ञोपवीताजिनमेखलोल्लसन् ।¦दृशा महाज्ञानभुजङ्गदष्टमुज्जीवयानो जगदत्यरोचत ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स लोकधर्माभिरिरक्षया पितुर्द्विजत्वमाप्याऽशु पितुर्ददौ निजम् ।
| verse_lines  = स लोकधर्माभिरिरक्षया पितुर्द्विजत्वमाप्याऽशु पितुर्ददौ निजम् ।¦ज्ञानं तयोः संस्मृतिमात्रतः सदा प्रत्यक्षभावं परमात्मनो ददौ ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्वैपायनः सोऽथ जगाम मेरुं चतुर्मुखाद्यैरनुगम्यमानः ।
| verse_lines  = द्वैपायनः सोऽथ जगाम मेरुं चतुर्मुखाद्यैरनुगम्यमानः ।¦उद्धृत्य वेदानखिलान् सुरेभ्यो ददौ मुनिभ्यश्च यथाऽऽदिसृष्टौ ॥ ५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वाणि शास्त्राणि तथैव कृत्वा विनिर्णयं ब्रह्मसूत्रं चकार ।
| verse_lines  = सर्वाणि शास्त्राणि तथैव कृत्वा विनिर्णयं ब्रह्मसूत्रं चकार ।¦तच्छुश्रुवुर्ब्रह्मगिरीशमुख्याः सुरा मुनीनां प्रवराश्च तस्मात् ॥ ५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V59
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तशास्त्रार्थनिदर्शनात्मकं चक्रे महाभारतनामधेयम् ।
| verse_lines  = समस्तशास्त्रार्थनिदर्शनात्मकं चक्रे महाभारतनामधेयम् ।¦वेदोत्तमं तच्च विधातृशङ्करप्रधानकैस्तन्मुखतः सुरैः श्रुतम् ॥ ५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V60
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथो गिरीशादिमनोनुशायी कलिर्ममाराऽशु सुवाङ्मयैः शरैः ।
| verse_lines  = अथो गिरीशादिमनोनुशायी कलिर्ममाराऽशु सुवाङ्मयैः शरैः ।¦निकृत्तशीर्षो भगवन्मुखेरितैः सुराश्च सज्ज्ञानसुधारसं पपुः ॥ ६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V61
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथो मनुष्येषु तथाऽसुरेषु रूपान्तरैः कलिरेवावशिष्टः ।
| verse_lines  = अथो मनुष्येषु तथाऽसुरेषु रूपान्तरैः कलिरेवावशिष्टः ।¦ततो मनुष्येषु च सत्सु संस्थितो विनाश्य इत्येव(ष) हरिर्व्यचिन्तयत् ॥ ६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V62
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो नृणां कालबलात् सुमन्दमायुर्मतिं कर्म च वीक्ष्य कृष्णः ।
| verse_lines  = ततो नृणां कालबलात् सुमन्दमायुर्मतिं कर्म च वीक्ष्य कृष्णः ।¦विव्यास वेदान् स विभुश्चतुर्धा चक्रे तथा भागवतं पुराणम् ॥ ६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V63
| verse_type  = shloka
| verse_text  = येये च सन्तस्तमसाऽनुविष्टास्तांस्तान् सुवाक्यैस्तमसो विमुञ्चन् ।
| verse_lines  = येये च सन्तस्तमसाऽनुविष्टास्तांस्तान् सुवाक्यैस्तमसो विमुञ्चन् ।¦चचार लोकान् स पथि प्रयान्तं कीटं व्यपश्यत् तमुवाच कृष्णः ॥ ६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V64
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भवस्व राजा कुशरीरमेतत् त्यक्त्वेति नैच्छत् तदसौ ततस्तम् ।
| verse_lines  = भवस्व राजा कुशरीरमेतत् त्यक्त्वेति नैच्छत् तदसौ ततस्तम् ।¦अत्यक्तदेहं नृपतिं चकार पुरा स्वभक्तं वृषलं सुलुब्धम् ॥ ६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V65
| verse_type  = shloka
| verse_text  = लोभात् स कीटत्वमुपेत्य कृष्णप्रसादतश्चाऽशु बभूव राजा ।
| verse_lines  = लोभात् स कीटत्वमुपेत्य कृष्णप्रसादतश्चाऽशु बभूव राजा ।¦तदैव तं सर्वनृपाः प्रणेमुर्ददुः करं चास्य यथैव वैश्याः ॥ ६५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V66
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उवाच तं भगवान् मुक्तिमस्मिंस्तव क्षणे दातुमहं समर्थः ।
| verse_lines  = उवाच तं भगवान् मुक्तिमस्मिंस्तव क्षणे दातुमहं समर्थः ।¦तथाऽपि सीमार्थमवाप्य विप्रतनुं विमुक्तो भव मत्प्रसादात् ॥ ६६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V67
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ज्ञानं च तस्मै विमलं ददौ स महीं च सर्वां बुभुजे तदन्ते ।
| verse_lines  = ज्ञानं च तस्मै विमलं ददौ स महीं च सर्वां बुभुजे तदन्ते ।¦त्यक्त्वा तनुं विप्रवरत्वमेत्य पदं हरेश्चाप सुतत्त्ववेदी ॥ ६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V68
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं बहून् संसृतिबन्धतः स व्यमोचयद् व्यासतनुर्जनार्दनः ।
| verse_lines  = एवं बहून् संसृतिबन्धतः स व्यमोचयद् व्यासतनुर्जनार्दनः ।¦बहून्यचिन्त्यानि च तस्य कर्माण्यशेषदेवेशसदोदितानि ॥ ६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V69
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथास्य पुत्रत्वमवाप्तुमिच्छंश्चचार रुद्रः सुतपस्तदीयम् ।
| verse_lines  = अथास्य पुत्रत्वमवाप्तुमिच्छंश्चचार रुद्रः सुतपस्तदीयम् ।¦ददौ च तस्मै भगवान् वरं तं स्वयं च तप्त्वेव तपो विमोहयन् ॥ ६९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V70
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विमोहनायासुरसर्गिणां प्रभुः स्वयं करोतीव तपः प्रदर्शयेत् ।
| verse_lines  = विमोहनायासुरसर्गिणां प्रभुः स्वयं करोतीव तपः प्रदर्शयेत् ।¦कामादिदोषांश्च मृषैव दर्शयेन्न(दर्शयन्) तावता तस्य हि सन्ति कुत्रचित् ॥ ७०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V71
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततस्त्वरण्योस्स बभूव पुत्रकः शिवोऽस्य सोऽभूच्छुकनामधेयः ।
| verse_lines  = ततस्त्वरण्योस्स बभूव पुत्रकः शिवोऽस्य सोऽभूच्छुकनामधेयः ।¦शुकी हि भूत्वाऽह्यगमद् घृताची व्यासं विमथ्नन्तमुतारणीं तम् ॥ ७१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V72
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अकामयन् कामुकवत् स भूत्वा तयाऽर्थितस्तं शुकनामधेयम् ।
| verse_lines  = अकामयन् कामुकवत् स भूत्वा तयाऽर्थितस्तं शुकनामधेयम् ।¦चक्रे ह्यरण्योस्तनयं च सृष्ट्वा विमोहयंस्तत्त्वमार्गेष्वयोग्यान् ॥ ७२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V73
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शुकं तमाशु प्रविवेश वायुर्व्यासस्य सेवार्थमथास्य सर्वम् ।
| verse_lines  = शुकं तमाशु प्रविवेश वायुर्व्यासस्य सेवार्थमथास्य सर्वम् ।¦ज्ञानं ददौ भगवान् सर्ववेदान् सभारतं भागवतं पुराणम् ॥ ७३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V74
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शेषोऽथ पैलं मुनिमाविशत् तदा वीशः सुमन्तुमपि वारुणिं(वारुणं) मुनिम् ।
| verse_lines  = शेषोऽथ पैलं मुनिमाविशत् तदा वीशः सुमन्तुमपि वारुणिं(वारुणं) मुनिम् ।¦ब्रह्माऽविशत् तमुत वैशम्पायनं शक्रश्च जैमिनिमथाऽविशद् विभुः ॥ ७४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V75
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृष्णस्य पादपरिसेवनोत्सुकाः सुरेश्वरा विविशुराशु तान् मुनीन् ।
| verse_lines  = कृष्णस्य पादपरिसेवनोत्सुकाः सुरेश्वरा विविशुराशु तान् मुनीन् ।¦समस्तविद्याः प्रतिपाद्य तेष्वसौ प्रवर्तकांस्तान् विदधे हरिः पुनः ॥ ७५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V76
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ऋचां प्रवर्तकं पैलं यजुषां च प्रवर्तकम् ।
| verse_lines  = ऋचां प्रवर्तकं पैलं यजुषां च प्रवर्तकम् ।¦वैशम्पायनमेवैकं द्वितीयं सूर्यमेव च ॥ ७६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V77
| verse_type  = shloka
| verse_text  = चक्रेऽथ जैमिनिं साम्नामथर्वाङ्गिरसामपि ।
| verse_lines  = चक्रेऽथ जैमिनिं साम्नामथर्वाङ्गिरसामपि ।¦सुमन्तुं भारतस्यापि वैशम्पायनमादिशत् ।¦प्रवर्तने मानुषेषु गन्धर्वादिषु चाऽत्मजम् ॥ ७७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V78
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नारदं पाठयित्वा च देवलोकप्रवृत्तये ।
| verse_lines  = नारदं पाठयित्वा च देवलोकप्रवृत्तये ।¦आदिशत् ससृजे सोऽथ रोमाञ्चाद् रोमहर्षणम् ॥ ७८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V79
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं भारतपुराणानां महारामायणस्य च ।
| verse_lines  = तं भारतपुराणानां महारामायणस्य च ।¦पञ्चरात्रस्य कृत्स्नस्य प्रवृत्त्यर्थमथाऽदिशत् ॥ ७९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V80
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तमाविशत् कामदेवः कृष्णसेवासमुत्सुकः ।
| verse_lines  = तमाविशत् कामदेवः कृष्णसेवासमुत्सुकः ।¦स तस्मै ज्ञानमखिलं ददौ द्वैपायनः प्रभुः ॥ ८०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V81
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सनत्कुमारप्रमुखांश्चक्रे योगप्रवर्तकान् ।
| verse_lines  = सनत्कुमारप्रमुखांश्चक्रे योगप्रवर्तकान् ।¦भृग्वादीन् कर्मयोगस्य ज्ञानं दत्वाऽमलं शुभम् ॥ ८१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V82
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जैमिनिं कर्ममीमांसाकर्तारमकरोत् प्रभुः ।
| verse_lines  = जैमिनिं कर्ममीमांसाकर्तारमकरोत् प्रभुः ।¦देवमीमांसि(स)काद्यन्तं कृत्वा पैलमथाऽदिशत् ।¦शेषं च मध्यकरणे पुराणान्यथ चाकरोत् ॥ ८२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V83
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शैवान् (पाशुपतान्) पाशुपताच्चक्रे संशयार्थं सुरद्विषाम् ।
| verse_lines  = शैवान् (पाशुपतान्) पाशुपताच्चक्रे संशयार्थं सुरद्विषाम् ।¦वैष्णवान् पञ्चरात्राच्च यथार्थज्ञानसिद्धये ।¦ब्राह्मांश्च वेदतश्चक्रे पुराणग्रन्थसङ्ग्रहान् ॥ ८३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V84
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं ज्ञानं पुनः प्रापुर्देवाश्च ऋषयस्तथा ।
| verse_lines  = एवं ज्ञानं पुनः प्रापुर्देवाश्च ऋषयस्तथा ।¦सनत्कुमारप्रमुखा योगिनो मानुषास्तथा ।¦कृष्णद्वैपायनात् प्राप्य ज्ञानं ते मुमुदुः सदा ॥ ८४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V85
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तविज्ञानगभस्तिचक्रं विताय विज्ञानमहादिवाकरः ।
| verse_lines  = समस्तविज्ञानगभस्तिचक्रं विताय विज्ञानमहादिवाकरः ।¦निरस्य(निपीय) चाज्ञानतमो जगत्ततं प्रभासते भानुरिवावभासयन् ॥ ८५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C10
| verse_id    = MBTN_C10_S01_V86
| verse_type  = shloka
| verse_text  = चतुर्मुखेशानसुरेन्द्रपूर्वकैः सदा सुरैः सेवितपादपल्लवः ।
| verse_lines  = चतुर्मुखेशानसुरेन्द्रपूर्वकैः सदा सुरैः सेवितपादपल्लवः ।¦प्रकाशयंस्तेषु सदाऽऽत्मगुह्यं मुमोद मेरौ च तथा बदर्याम् ॥ ८६॥
}}
<span id="gr-C11" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="एकादशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C11" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="एकादशोऽध्यायः"></span>
== एकादशोऽध्यायः ==
== एकादशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C11_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ शशाङ्कपुत्रादभवत् पुरूरवास्तस्याऽयुरायोर्नहुषो ययातिः ।</span><span class="shloka-line">तस्याऽस पत्नीयुगलं सुताश्च पञ्चाऽभवन् विष्णुपदैकभक्ताः ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C11_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत ।</span><span class="shloka-line">द्रुह्यं चाऽनुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ॥।</span><span class="shloka-line">२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C11_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदोर्वंशे चक्रवर्ती कार्तवीर्यार्जुनोऽभवत् ।</span><span class="shloka-line">विष्णोर्दत्तात्रेयनाम्नः प्रसादाद् योगवीर्यवान् ।</span><span class
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V01
| verse_type  = shloka
| verse_text  = औं ॥ शशाङ्कपुत्रादभवत् पुरूरवास्तस्याऽयुरायोर्नहुषो ययातिः ।
| verse_lines  = औं ॥ शशाङ्कपुत्रादभवत् पुरूरवास्तस्याऽयुरायोर्नहुषो ययातिः ।¦तस्याऽस पत्नीयुगलं सुताश्च पञ्चाऽभवन् विष्णुपदैकभक्ताः ॥ १॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V02
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत ।
| verse_lines  = यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत ।¦द्रुह्यं चाऽनुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ॥।¦२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V03
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यदोर्वंशे चक्रवर्ती कार्तवीर्यार्जुनोऽभवत् ।
| verse_lines  = यदोर्वंशे चक्रवर्ती कार्तवीर्यार्जुनोऽभवत् ।¦विष्णोर्दत्तात्रेयनाम्नः प्रसादाद् योगवीर्यवान् ।¦तस्यान्ववाये यदवो बभूवुर्विष्णुसंश्रयाः ॥ ३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V04
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पूरोर्वंशे तु भरतश्चक्रवर्ती हरिप्रियः ।
| verse_lines  = पूरोर्वंशे तु भरतश्चक्रवर्ती हरिप्रियः ।¦तद्वंशजः कुरुर्नाम प्रतीपोऽभूत् तदन्वये ॥।¦४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V05
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रतीपस्याभवन् पुत्रास्त्रयस्त्रेताग्निवर्चसः ।
| verse_lines  = प्रतीपस्याभवन् पुत्रास्त्रयस्त्रेताग्निवर्चसः ।¦देवापिरथ बाह्लीको गुणज्येष्ठश्च शन्तनुः ॥ ५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V06
| verse_type  = shloka
| verse_text  = त्वग्दोषयुक्तो देवापिर्जगाम तपसे वनम् ।
| verse_lines  = त्वग्दोषयुक्तो देवापिर्जगाम तपसे वनम् ।¦‘विष्णोः प्रसादात् स कृते युगे राजा भविष्यति’ ॥ ६॥ (भा\.पु\. १२\.२\.३७)
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V07
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुत्रिकापुत्रतां यातो बाह्लीको राजसत्तमः ।
| verse_lines  = पुत्रिकापुत्रतां यातो बाह्लीको राजसत्तमः ।¦हिरण्यकशिपोः पुत्रः प्रह्लादो भगवत्प्रियः (भगवत्परः) ॥ ७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V08
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वायुना च समाविष्टो महाबलसमन्वितः ।
| verse_lines  = वायुना च समाविष्टो महाबलसमन्वितः ।¦येनैव जायमानेन तरसा भूर्विदारिता ॥ ८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भूभारक्षपणे विष्णोरङ्गतामाप्तुमेव सः ।
| verse_lines  = भूभारक्षपणे विष्णोरङ्गतामाप्तुमेव सः ।¦प्रतीपपुत्रतामाप्य बाह्लीकेष्वभवत् पतिः ।¦रुद्रेषु पत्रतापाख्यः सोमदत्तोऽस्य चाऽत्मजः ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अजैकपादहिर्बुध्निर्विरूपाक्ष इति त्रयः ।
| verse_lines  = अजैकपादहिर्बुध्निर्विरूपाक्ष इति त्रयः ।¦रुद्राणां सोमदत्तस्य बभूवुः प्रथिताः सुताः ।¦विष्णोरेवाङ्गतामाप्तुं भूरिभूरिश्रवाः (भूरिर्भूरिश्रवाः) शलः ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शिवादिसर्वरुद्राणामावेशाद् वरतस्तथा ।
| verse_lines  = शिवादिसर्वरुद्राणामावेशाद् वरतस्तथा ।¦भूरिश्रवा अतिबलस्तत्राऽसीत् परमास्त्रवित् ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदर्थं हि तपश्चीर्णं सोमदत्तेन शम्भवे ।
| verse_lines  = तदर्थं हि तपश्चीर्णं सोमदत्तेन शम्भवे ।¦दत्तो वरश्च तेनास्य त्वत्प्रतीपाभिभूतिकृत् ।¦बलवीर्यगुणोपेतो नाम्ना भूरिश्रवाः सुतः ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भविष्यति मयाऽऽविष्टो यज्ञशील इति स्म ह ।
| verse_lines  = भविष्यति मयाऽऽविष्टो यज्ञशील इति स्म ह ।¦तेन भूरिश्रवा जातः सोमदत्तसुतो बली ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पूर्वोदधेस्तीरगतेऽब्जसम्भवे गङ्गायुतः पर्वणि घूर्णितोऽब्धिः ।
| verse_lines  = पूर्वोदधेस्तीरगतेऽब्जसम्भवे गङ्गायुतः पर्वणि घूर्णितोऽब्धिः ।¦अवाक्षिपत् तस्य तनौ निजोदबिन्दुं शशापैनमथाब्जयोनिः ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = महाभिषङ् नाम नरेश्वरस्त्वं भूत्वा पुनः शन्तनुनामधेयः ।
| verse_lines  = महाभिषङ् नाम नरेश्वरस्त्वं भूत्वा पुनः शन्तनुनामधेयः ।¦जनिष्यसे विष्णुपदी तथैषा तत्रापि भार्या भवतो भविष्यति ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शान्तो भवत्येव मयोदितस्त्वं तनुत्वमाप्तोऽसि(आप्नोषि) ततश्च शन्तनुः ।
| verse_lines  = शान्तो भवत्येव मयोदितस्त्वं तनुत्वमाप्तोऽसि(आप्नोषि) ततश्च शन्तनुः ।¦इतीरितः सोऽथ नृपो बभूव महाभिषङ् नाम हरेःपदाश्रयः ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स तत्र भुक्त्वा चिरकालमुर्वीं तनुं विहायाऽप सदो विधातुः ।
| verse_lines  = स तत्र भुक्त्वा चिरकालमुर्वीं तनुं विहायाऽप सदो विधातुः ।¦तत्रापि तिष्ठन् सुरवृन्दसन्निधौ ददर्श गङ्गां श्लथिताम्बरां स्वकाम् ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अवाङ्मुखेषु द्युसदस्सु रागान्निरीक्षमाणं पुनरात्मसम्भवः ।
| verse_lines  = अवाङ्मुखेषु द्युसदस्सु रागान्निरीक्षमाणं पुनरात्मसम्भवः ।¦उवाच भूमौ नृपतिर्भवाऽशु शप्तो यथा त्वं हि पुरा मयैव ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितस्तत्क्षणतः प्रतीपाद् बभूव नाम्ना नृपतिश्च (नृपतिः) स शन्तनुः ।
| verse_lines  = इतीरितस्तत्क्षणतः प्रतीपाद् बभूव नाम्ना नृपतिश्च (नृपतिः) स शन्तनुः ।¦अवाप्य गङ्गां दयितां स्वकीयां तया मुमोदाब्दगणान् बहूंश्च ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाष्टमो वसुरासीद् द्युनामा वराङ्गिनाम्न्यस्य बभूव भार्या ।
| verse_lines  = अथाष्टमो वसुरासीद् द्युनामा वराङ्गिनाम्न्यस्य बभूव भार्या ।¦बभूव तस्याश्च सखी नृपस्य सुविन्दनाम्नो दयिता सनाम्नी ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्या जरामृतिविध्वंसहेतोर्वसिष्ठधेनुं स्वमृतं क्षरन्तीम् ।
| verse_lines  = तस्या जरामृतिविध्वंसहेतोर्वसिष्ठधेनुं स्वमृतं क्षरन्तीम् ।¦जरापहां नन्दिनिनामधेयां बद्धुं पतिं चोदयामास देवी ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तया द्युनामा स वसुः प्रचोदितो भ्रातृस्नेहात् सप्तभिरन्वितोऽपरैः ।
| verse_lines  = तया द्युनामा स वसुः प्रचोदितो भ्रातृस्नेहात् सप्तभिरन्वितोऽपरैः ।¦बबन्ध तां गामथ ताञ्छशाप वसिष्ठसंस्थः कमलोद्भवः प्रभुः ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अधर्मवृत्ताः प्रतियात मानुषीं योनिं द्रुतं यत्कृते सर्व एव ।
| verse_lines  = अधर्मवृत्ताः प्रतियात मानुषीं योनिं द्रुतं यत्कृते सर्व एव ।¦धर्माच्च्युताः स तथाऽष्टायुराप्यतामन्ये पुनः क्षिप्रमतो विमोक्ष्यथ ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रचोदयामास च या कुमार्गे पतिं हि साऽम्बेति नरेषु जाता ।
| verse_lines  = प्रचोदयामास च या कुमार्गे पतिं हि साऽम्बेति नरेषु जाता ।¦अभर्तृका पुंस्त्वसमाश्रयेण पत्युर्मृतौ कारणत्वं व्रजेत ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भवत्वसौ ब्रह्मचर्यैकनिष्ठो महान् विरोधश्च तयोर्भवेत ।
| verse_lines  = भवत्वसौ ब्रह्मचर्यैकनिष्ठो महान् विरोधश्च तयोर्भवेत ।¦स गर्भवासाष्टकदुःखमेव समाप्नुतां शरतल्पे शयानः ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मृत्यष्टकोत्थामपि वेदनां सः प्राप्नोतु शस्त्रैर्बहुधा निकृत्तः ।
| verse_lines  = मृत्यष्टकोत्थामपि वेदनां सः प्राप्नोतु शस्त्रैर्बहुधा निकृत्तः ।¦इतीरितास्ते कमलोद्भवं तं ज्ञात्वा समुत्सृज्य च गां प्रणेमुः ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न मानुषं (मानुषीं) गर्भमवाप्नुमो वयं भवत्वयं सर्ववित् कीर्तिमांश्च ।
| verse_lines  = न मानुषं (मानुषीं) गर्भमवाप्नुमो वयं भवत्वयं सर्ववित् कीर्तिमांश्च ।¦महास्त्रवेत्ता भवदंशयुक्तस्तथा बलं नोऽखिलानामुपैतु ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितेऽस्त्वित्युदिताः स्वयम्भुवा वसिष्ठसंस्थेन सुरापगां ययुः ।
| verse_lines  = इतीरितेऽस्त्वित्युदिताः स्वयम्भुवा वसिष्ठसंस्थेन सुरापगां ययुः ।¦ऊचुस्तथैनामुदरे वयं ते जायेमहि क्षिप्रमस्मान् हन त्वम् ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरिता सा वरमाशु वव्रे तेभ्योऽप्यपापत्वमथ प्रयत्वम् ।
| verse_lines  = इतीरिता सा वरमाशु वव्रे तेभ्योऽप्यपापत्वमथ प्रयत्वम् ।¦तेषां सदैवाऽत्मन एकमेषां दीर्घायुषं तान् सुषुवेऽथ शन्तनोः ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C11
| verse_id    = MBTN_C11_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अविघ्नतस्तान् विनिहन्तुमेव पुरा प्रतीपस्य हि दक्षिणोरुम् ।
| verse_lines  = अविघ्नतस्तान् विनिहन्तुमेव पुरा प्रतीपस्य हि दक्षिणोरुम् ।¦समाश्रिता कामिनीवत्त्वकामा तत्पुत्रभार्या भवितुं विडम्बात् ॥ ३०॥
}}
 
<span id="gr-C12" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="द्वादशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C12" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="द्वादशोऽध्यायः"></span>
== द्वादशोऽध्यायः ==
== द्वादशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ बभूव गन्धर्वमुनिस्तु देवकः स आस सेवार्थमथाऽहुकाद्धरेः ।</span><span class="shloka-line">स उग्रसेनावरजस्तथैव नामास्य तस्मादजनि स्म देवकी ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्याश्च याः काश्यपस्यैव भार्या ज्येष्ठां तु तामाहुक आत्मपुत्रीम् ।</span><span class="shloka-line">चकार तस्माद्धि पितृष्वसा सा स्वसा च कंसस्य बभूव देवकी ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सैवादितिर्वसुदेवस्य दत्ता तस्या रथं माङ्गलं (मङ्गलं) कंस एव ।</span><span class="shloka-line">संयापयामास तदा हि वायुर्जगाद वाक्यं गगनस्थितोऽमुम् ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(विनाऽपराधं न) विनापराधाद्धि ततो गरीयसो न मातुलो वध्यतामेति विष्णोः ।</span><span class="shloka-line">लोकस्य धर्माननुवर्ततोऽतः पित्रोर्विरोधार्थमुवाच वायुः ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मृत्युस्तवास्या भविताऽष्टमः सुतो मूढेति चोक्तो जगृहे कृपाणाम् ।</span><span class="shloka-line">पुत्रान् समर्प्यास्य च शूरसूनुर्विमोच्य तां तत्सहितो गृहं ययौ ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">षट् कन्यकाश्चावरजा गृहीतास्तेनैव ताभिश्च मुमोद शूरजः ।</span><span class="shloka-line">बाह्लीकपुत्री च पुरा गृहीता पुराऽस्य भार्या सुरभिस्तु रोहिणी ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = औं ॥ बभूव गन्धर्वमुनिस्तु देवकः स आस सेवार्थमथाऽहुकाद्धरेः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">राज्ञश्च काशिप्रभवस्य कन्यां स पुत्रिकापुत्रकधर्मतोऽवहत् ।</span><span class="shloka-line">कन्यां तथा करवीरेश्वरस्य धर्मेण तेनैव दितिं दनुं पुरा ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = औं ॥ बभूव गन्धर्वमुनिस्तु देवकः स आस सेवार्थमथाऽहुकाद्धरेः ।¦स उग्रसेनावरजस्तथैव नामास्य तस्मादजनि स्म देवकी ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यो मन्यते विष्णुरेवाहमित्यसौ पापो वेनः पौण्ड्रको वासुदेवः ।</span><span class="shloka-line">जातः पुनः शूरजात् काशिजायां नान्यो मत्तो विष्णुरस्तीति वादी ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धुन्धुर्हतो यो हरिणा मधोः सुत आसीत् सुतायां करवीरेश्वरस्य ।</span><span class="shloka-line">सृगालनामा वासुदेवोऽथ देवकीमुदूह्य शौरिर्न ययावुभे ते ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततस्तु तौ वृष्णिशत्रू बभूवतुर्ज्येष्ठौ सुतौ शूरसुतस्य नित्यम् ।</span><span class="shloka-line">अन्यासु च प्राप सुतानुदारान् देवावतारान् वसुदेवोऽखिलज्ञः ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">येये हि देवाः पृथिवीं गतास्ते सर्वे शिष्याः सत्यवतीसुतस्य ।</span><span class="shloka-line">विष्णुज्ञानं (विष्णोः ज्ञानम्) प्राप्य सर्वेऽखिलज्ञास्तस्माद् यथायोग्यतया बभूवुः ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मरीचिजाः षण् मुनयो बभूवुस्ते देवलं प्राहसन् कार्श्यहेतोः ।</span><span class="shloka-line">तच्छापतः कालनेमिप्रसूता अवध्यतार्थं तप एव चक्रुः ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धाता प्रादाद् वरमेषां तथैव शशाप तान् क्ष्मातले सम्भवध्वम् ।</span><span class="shloka-line">तत्र स्वतातो भवतां निहन्तेत्यात्मान्यतो वरलिप्सून् हिरण्यः ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दुर्गा तदा तान् भगवत्प्रचोदिता प्रस्वापयित्वा प्रचकर्ष कायात् ।</span><span class="shloka-line">क्रमात् समावेशयदाशु देवकीगर्भाशये तान् न्यहनच्च कंसः ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = अन्याश्च याः काश्यपस्यैव भार्या ज्येष्ठां तु तामाहुक आत्मपुत्रीम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा मुनीन्द्रसंयुतः सदो विधातुरुत्तमम् ।</span><span class="shloka-line">स पाण्डुराप्तुमैच्छत न्यवारयंश्च ते तदा ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = अन्याश्च याः काश्यपस्यैव भार्या ज्येष्ठां तु तामाहुक आत्मपुत्रीम् ।¦चकार तस्माद्धि पितृष्वसा सा स्वसा च कंसस्य बभूव देवकी ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यधर्थमेव जायते पुमान् हि तस्य सोऽकृतेः ।</span><span class="shloka-line">शुभां गतिं नतु व्रजेद् ध्रुवम् ततो न्यवारयन् ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रधानदेवताजनौ (प्रधानदेवताजने) नियोक्तुमात्मनः प्रियाम् ।</span><span class="shloka-line">बभूव पाण्डुरेष तद् विना न तस्य सद्गतिः ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अतोऽन्यथा सुतानृते व्रजन्ति सद्गतिं नराः ।</span><span class="shloka-line">यथैव धर्मभूषणो जगाम सन्ध्यकासुतः ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा कलिश्च राक्षसा बभूवुरिन्द्रजिन्मुखाः ।</span><span class="shloka-line">विचित्रवीर्यनन्दनप्रियोदरे हि गर्भगाः ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदस्य(तदास्य) सोऽनुजोऽशृणोन्मुनीन्द्रदूषितं च तत् ।</span><span class="shloka-line">विचार्य तु प्रियामिदं जगाद वासुदेवधीः ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">य एव मद्गुणाधिकस्ततः सुतं समाप्नुहि ।</span><span class="shloka-line">सुतं विना न नो गतिं शुभां वदन्ति साधवः ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदस्य कृच्छ्रतो वचः पृथाऽग्रहीज्जगाद च ।</span><span class="shloka-line">ममास्ति देववश्यदो मनूत्तमः सुताप्तिदः ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = सैवादितिर्वसुदेवस्य दत्ता तस्या रथं माङ्गलं (मङ्गलं) कंस एव ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न ते सुरानृते समः सुरेषु केचिदेव च ।</span><span class="shloka-line">अतस्तवाधिकं सुरं कमाह्वये त्वदाज्ञया ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = सैवादितिर्वसुदेवस्य दत्ता तस्या रथं माङ्गलं (मङ्गलं) कंस एव ।¦संयापयामास तदा हि वायुर्जगाद वाक्यं गगनस्थितोऽमुम् ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वरं समाश्रिता पतिं व्रजेत या ततोऽधमम् ।</span><span class="shloka-line">न काचिदस्ति निष्कृतिर्न भर्तृलोकमृच्छति ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृते पुरा सुरास्तथा सुराङ्गनाश्च केवलम् ।</span><span class="shloka-line">निमित्ततोऽपि ताः क्‍वचिन्न तान् विहाय रेमिरे ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मनोवचःशरीरतो यतो हि ताः पतिव्रताः ।</span><span class="shloka-line">अनादिकालतोऽभवंस्ततः सभर्तृकाः सदा ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वभर्तृभिर्विमुक्तिगाः सहैव ता भवन्ति हि ।</span><span class="shloka-line">कृतान्तमाप्य चाप्सरःस्त्रियो बभूवुरूर्जिताः ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनावृताश्च तास्तथा यथेष्टभर्तृकाः सदा ।</span><span class="shloka-line">अतस्तु ता न भर्तृभिर्विमुक्तिमापुरुत्तमाम् ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुरस्त्रियोऽतिकारणैर्यदऽन्यथा स्थितास्तदा ।</span><span class="shloka-line">दुरन्वयात् सुदुःसहा विपत् ततो भविष्यति ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अयुक्तमुक्तवांस्ततो भवांस्तथाऽपि ते वचः ।</span><span class="shloka-line">अलङ्घ्यमेव मे (मतो) ततो वदस्व पुत्रदं सुरम् ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = (विनाऽपराधं न) विनापराधाद्धि ततो गरीयसो न मातुलो वध्यतामेति विष्णोः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितोऽब्रवीन्नृपो न धर्मतो विना भुवः ।</span><span class="shloka-line">नृपोऽभिरक्षिता भवेत् तदाह्वयाऽशु तं विभुम् ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = (विनाऽपराधं न) विनापराधाद्धि ततो गरीयसो न मातुलो वध्यतामेति विष्णोः ।¦लोकस्य धर्माननुवर्ततोऽतः पित्रोर्विरोधार्थमुवाच वायुः ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स धर्मजः सुधार्मिको भवेद्धि सूनुरुत्तमः ।</span><span class="shloka-line">इतीरिते तया यमः समाहुतोऽगमद् द्रुतम् ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततश्च सद्य एव सा सुषाव पुत्रमुत्तमम् ।</span><span class="shloka-line">युधिष्ठिरं यमो हि स प्रपेद आत्मपुत्रताम् ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यमे सुते तु कुन्तितः प्रजात एव सौबली ।</span><span class="shloka-line">अदह्यतेर्ष्यया चिरं बभञ्ज गर्भमेव च ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वगर्भपातने कृते तया जगाम केशवः ।</span><span class="shloka-line">पराशरात्मजो न्यधाद् घटेषु तान् विभागशः ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शतात्मना विभेदिताः शतं सुयोधनादयः ।</span><span class="shloka-line">बभूवुरन्वहं ततः शतोत्तरा च दुःशला ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स देवकार्यसिद्धये ररक्ष गर्भमीश्वरः ।</span><span class="shloka-line">पराशरात्मजो विभु (प्रभु)र्विचित्रवीर्यजोद्भवम् ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कलिः सुयोधनोऽजनि प्रभूतबाहुवीर्ययुक् ।</span><span class="shloka-line">प्रधानवायुसन्निधेर्बलाधिकत्वमस्य तत् ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = मृत्युस्तवास्या भविताऽष्टमः सुतो मूढेति चोक्तो जगृहे कृपाणाम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुरा हि मेरुमूर्धनि त्रिविष्टपौकसां वचः ।</span><span class="shloka-line">वसुन्धरातलोद्भवोन्मुखं श्रुतं दितेः सुतैः ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = मृत्युस्तवास्या भविताऽष्टमः सुतो मूढेति चोक्तो जगृहे कृपाणाम् ।¦पुत्रान् समर्प्यास्य च शूरसूनुर्विमोच्य तां तत्सहितो गृहं ययौ ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततस्तु ते त्रिलोचनं तपोबलादतोषयन् ।</span><span class="shloka-line">वृतश्च देवकण्टको ह्यवध्य एव सर्वतः ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वरादुमापतेस्ततः कलिः स देवकण्टकः ।</span><span class="shloka-line">बभूव वज्रकाययुक् सुयोधनो महाबलः ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अवध्य एव सर्वतः सुयोधने समुत्थिते ।</span><span class="shloka-line">घृताभिपूर्णकुम्भतः स इन्द्रजित् समुत्थितः ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स दुःखशासनोऽभवत् ततोऽतिकायसम्भवः ।</span><span class="shloka-line">स वै विकर्ण उच्यते ततः खरोऽभवद् बली ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स चित्रसेननामकस्तथाऽपरे च राक्षसाः ।</span><span class="shloka-line">बभूवुरुग्रपौरुषा विचित्रवीर्यजात्मजाः ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तदोषरूपिणः शरीरिणो हि तेऽभवन् ।</span><span class="shloka-line">मृषेति नामतो हि या बभूव दुःशलाऽऽसुरी ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कुहूप्रवेशसंयुता ययाऽऽर्जुनेर्वधाय हि ।</span><span class="shloka-line">तपः कृतं त्रिशूलिने ततो हि साऽत्र जज्ञुषी ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = षट् कन्यकाश्चावरजा गृहीतास्तेनैव ताभिश्च मुमोद शूरजः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तयोदितो हि सैन्धवो बभूव कारणं वधे ।</span><span class="shloka-line">स कालकेयदानवस्तदर्थमास भूतळे ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = षट् कन्यकाश्चावरजा गृहीतास्तेनैव ताभिश्च मुमोद शूरजः ।¦बाह्लीकपुत्री च पुरा गृहीता पुराऽस्य भार्या सुरभिस्तु रोहिणी ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथाऽऽस निर्ऋथाभिधोऽनुजः स निर्ऋतेरभूत् ।</span><span class="shloka-line">स नासिकामरुद्युतो युयुत्सुनामकः कृती ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स चाऽम्बिकेयवीर्यजः सुयोधनादनन्तरः ।</span><span class="shloka-line">बभूव वैश्यकन्यकोदरोद्भवो हरिप्रियः ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">युधिष्ठिरे जात उवाच पाण्डुर्बाह्वोर्बलाज्ज्ञानबलाच्च धर्मः ।</span><span class="shloka-line">रक्ष्योऽन्यथा नाशमुपैति तस्माद् बलद्वयाढ्यं (जनय)प्रसुवाऽशु पुत्रम् ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यज्ञाधिको ह्यश्वमेधो मनुष्यदृश्येषु तेजस्स्वधिको हि भास्करः ।</span><span class="shloka-line">वर्णेषु विप्रः सकलैर्गुणैर्वरो देवेषु वायुः पुरुषोत्तमादृते ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विशेषतोऽप्येष पितैव मे प्रभुर्व्यासात्मना विष्णुरनन्तपौरुषः ।</span><span class="shloka-line">अतश्च ते श्वशुरो नैव योग्यो दातुं पुत्रं वायुमुपैहि तं प्रभुम् ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरिते पृथयाऽऽहूतवायुसंस्पर्शमात्रादभवद् बलद्वये ।</span><span class="shloka-line">समो जगत्यस्ति न यस्य कश्चिद् भक्तौ च विष्णोर्भगवद्वशः सुतः ॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स वायुरेवाभवदत्र भीमनामा भृता माः सकला हि यस्मिन् ।</span><span class="shloka-line">स विष्णुनेशेन युतः सदैव नाम्ना सेनो भीमसेनस्ततोऽसौ ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = राज्ञश्च काशिप्रभवस्य कन्यां स पुत्रिकापुत्रकधर्मतोऽवहत् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तज्जन्ममात्रेण धरा विदारिता शार्दूलभीताज्जननीकराद् यदा ।</span><span class="shloka-line">पपात सञ्चूर्णित एव पर्वतस्तेनाखिलोऽसौ शतशृङ्गनामा ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = राज्ञश्च काशिप्रभवस्य कन्यां स पुत्रिकापुत्रकधर्मतोऽवहत् ।¦कन्यां तथा करवीरेश्वरस्य धर्मेण तेनैव दितिं दनुं पुरा ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मिन् प्रजाते रुधिरं प्रसुस्रुवुर्महासुरा वाहनसैन्यसंयुताः ।</span><span class="shloka-line">नृपाश्च तत्पक्षभवाः समस्तास्तदा भीता असुरा राक्षसाश्च ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अवर्द्धतात्रैव वृकोदरो वने मुदं सुराणामभितः प्रवर्द्धयन् ।</span><span class="shloka-line">तदैव शेषो हरिणोदितोऽविशद् गर्भं सुताया अपि देवकस्य ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स तत्र मासत्रयमुष्य दुर्गयाऽपवाहितो रोहिणीगर्भमाशु ।</span><span class="shloka-line">नियुक्तया केशवेनाथ तत्र स्थित्वा मासान् सप्त जातः पृथिव्याम् ॥ ५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V59"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स नामतो बलदेवो बलाढ्यो बभूव तस्यानु जनार्दनः प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">आविर्बभूवाखिलसद्गुणैकपूर्णः(जातः) सुतायामिह देवकस्य ॥ ५९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V60"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यः सत्सुखज्ञानबलैकदेहः समस्तदोषस्पर्शोज्झितः सदा ।</span><span class="shloka-line">अव्यक्ततत्कार्यमयो न यस्य देहः कुतश्चित् क्‍वच स ह्यजो हरिः ॥ ६०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V08
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V61"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न शुक्लरक्तप्रभवोऽस्य कायस्तथाऽपि तत्पुत्रतयोच्यते मृषा ।</span><span class="shloka-line">जनस्य मोहाय शरीरतोऽस्या यदाविरासीदमलस्वरूपः ॥ ६१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V62"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आविश्य पूर्वं वसुदेवमेव विवेश तस्मादृतुकाल एव ।</span><span class="shloka-line">देवीमुवासात्र च सप्त मासान् सार्धांस्ततश्चाऽविरभूदजोऽपि ॥ ६२॥</span></span></div>
| verse_text  = यो मन्यते विष्णुरेवाहमित्यसौ पापो वेनः पौण्ड्रको वासुदेवः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V63"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथा पुरा स्तम्भत आविरासीदशुक्लरक्तोऽपि नृसिंहरूपः ।</span><span class="shloka-line">तथैव कृष्णोऽपि तथाऽपि मातापितृक्रमादेव विमोहयत्यजः ॥ ६३॥</span></span></div>
| verse_lines  = यो मन्यते विष्णुरेवाहमित्यसौ पापो वेनः पौण्ड्रको वासुदेवः ।¦जातः पुनः शूरजात् काशिजायां नान्यो मत्तो विष्णुरस्तीति वादी ॥ ८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V64"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पितृक्रमं मोहनार्थं समेति न तावता शुक्लतो रक्ततश्च ।</span><span class="shloka-line">जातोऽस्य देहस्त्विति दर्शनाय सशङ्खचक्राब्जगदः स दृष्टः ॥ ६४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V65"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनेकसूर्याभकिरीटयुक्तो विद्युत्प्रभे कुण्डले धारयंश्च ।</span><span class="shloka-line">पीताम्बरो वनमाली स्वनन्तसूर्योरुदीप्तिर्ददृशे गुणार्णवः ॥ ६५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V66"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स कञ्जयोनिप्रमुखैः सुरैः स्तुतः पित्रा च मात्रा च जगाद शूरजम् ।</span><span class="shloka-line">नयस्व मां नन्दगृहानिति स्म ततो बभूव द्विभुजो जनार्दनः ॥ ६६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V67"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदैव जाता च हरेरनुज्ञया दुर्गाभिधा श्रीरनु नन्दपत्न्याम् ।</span><span class="shloka-line">ततस्तमादाय हरिं ययौ स शूरात्मजो नन्दगृहान् निशीथे ॥ ६७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V68"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">संस्थाप्य तं तत्र तथैव कन्यकामादाय तस्मात् स्वगृहं पुनर्ययौ ।</span><span class="shloka-line">हत्वा स्वसुर्गर्भषट्कं क्रमेण मत्वाऽष्टमं तत्र जगाम कंसः ॥ ६८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V09
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V69"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गर्भं देवक्यां सप्तमं मेनिरे हि लोकाः सुतं त्वष्टमं तां ततः सः ।</span><span class="shloka-line">मत्वा हन्तुं पादयोः सम्प्रगृह्य सम्पोथयामास शिलातले च ॥ ६९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V70"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सा तद्धस्तात् क्षिप्रमुत्पत्य देवी खेऽदृश्यतैवाष्टभुजा समग्रा ।</span><span class="shloka-line">ब्रह्मादिभिः पूज्यमाना समग्रैरत्यद्भुताकारवती हरिप्रिया ॥ ७०॥</span></span></div>
| verse_text  = धुन्धुर्हतो यो हरिणा मधोः सुत आसीत् सुतायां करवीरेश्वरस्य ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V71"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उवाच चार्या तव मृत्युरत्र क्‍वचित् प्रजातो हि वृथैव पाप ।</span><span class="shloka-line">अनागसीं मां विनिहन्तुमिच्छस्यशक्यकार्ये तव चोद्यमोऽयम् ॥ ७१॥</span></span></div>
| verse_lines  = धुन्धुर्हतो यो हरिणा मधोः सुत आसीत् सुतायां करवीरेश्वरस्य ।¦सृगालनामा वासुदेवोऽथ देवकीमुदूह्य शौरिर्न ययावुभे ते ॥ ९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V72"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उक्त्वेति कंसं पुनरेव देवकीतल्पेऽशयद् बालरूपैव दुर्गा ।</span><span class="shloka-line">नाज्ञासिषुस्तामथ केचनात्र ऋते हि मातापितरौ गुणाढ्याम् ॥ ७२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V73"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वा तयोक्तं तु तदैव कंसः पश्चात्तापाद् वसुदेवं सभार्यम् ।</span><span class="shloka-line">प्रसादयामास पुनःपुनश्च विहाय कोपं च तमूचतुस्तौ ।</span><span class="shloka-line">सुखस्य दुःखस्य च राजसिंह नान्यः कर्ता वासुदेवादिति स्म ॥ ७३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V74"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आनीय कंसोऽथ गृहे स्वमन्त्रिणः प्रोवाच कन्यावचनं समस्तम् ।</span><span class="shloka-line">श्रुत्वा च ते प्रोचुरत्यन्तपापाः कार्यं बालानां निधनं सर्वशोऽपि ॥ ७४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V75"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथेति तांस्तत्र नियुज्य कंसो गृहं स्वकीयं प्रविवेश पापः ।</span><span class="shloka-line">चेरुश्च ते बालवधे सदोद्यता हिंसाविहाराः सततं स्वभावतः ॥ ७५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V76"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ प्रभाते शयने शयानमपश्यतामब्जदलायताक्षम् ।</span><span class="shloka-line">कृष्णं यशोदा च तथैव नन्द आनन्दसान्द्राकृतिमप्रमेयम् ॥ ७६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V10
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V77"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मेनात एतौ निजपुत्रमेनं स्रष्टारमब्जप्रभवस्य चेशम् ।</span><span class="shloka-line">महोत्सवात् पूर्णमनाश्च नन्दो विप्रेभ्योऽदाल्लक्षमितास्तदा(तथा) गाः ॥ ७७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V78"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुवर्णरत्नाम्बरभूषणानां बहूनि गोजीविगणाधिनाथः ।</span><span class="shloka-line">प्रादादथोपायनपाणयस्तं गोपा यशोदां च मुदा स्त्रियोऽगमन् ॥ ७८॥</span></span></div>
| verse_text  = ततस्तु तौ वृष्णिशत्रू बभूवतुर्ज्येष्ठौ सुतौ शूरसुतस्य नित्यम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V79"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गतेषु तत्रैव दिनेषु केषुचिज्जगाम कंसस्य गृहं स नन्दः ।</span><span class="shloka-line">पूर्वं हि नन्दः स करं हि दातुं बृहद्वनान्निस्सृतः प्राप कृष्णाम् ॥ ७९॥</span></span></div>
| verse_lines  = ततस्तु तौ वृष्णिशत्रू बभूवतुर्ज्येष्ठौ सुतौ शूरसुतस्य नित्यम् ।¦अन्यासु च प्राप सुतानुदारान् देवावतारान् वसुदेवोऽखिलज्ञः ॥ १०॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V80"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सहाऽगता तेन तदा यशोदा सुषाव दुर्गामथ तत्र शौरिः ।</span><span class="shloka-line">निधाय कृष्णं प्रतिगृह्य कन्यकां गृहं ययौ नन्द उवास तत्र ॥ ८०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V81"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निरुष्य तस्मिन् यमुनातटे स मासं ययौ द्रष्टुकामो नरेन्द्रम् ।</span><span class="shloka-line">राज्ञेऽथ तं दत्तकरं ददर्श शूरात्मजो वाक्यमुवाच चैनम् ॥ ८१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V82"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">याह्युत्पाताः सन्ति तत्रेत्युदीरितो जगाम शीघ्रं यमुनां स नन्दः ।</span><span class="shloka-line">रात्रावेवाऽगच्छमाने तु नन्दे कंसस्य धात्री तु जगाम गोष्ठम् ॥ ८२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V83"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सा पूतना नाम निजस्वरूपमाच्छाद्य रात्रौ शुभरूपवच्च ।</span><span class="shloka-line">विवेश नन्दस्य गृहं बृहद्वनप्रान्ते हि मार्गे रचितं प्रयाणे ॥ ८३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V84"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तीरे भगिन्यास्तु यमस्य वस्त्रगृहे शयानं पुरुषोत्तमं तम् ।</span><span class="shloka-line">जग्राह मात्रा तु यशोदया तया निद्रायुजा प्रेक्ष्यमाणा शुभेव ॥ ८४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V11
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V85"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तन्मायया धर्षिता निद्रया च न्यवारयन्नैव हि नन्दजाया ।</span><span class="shloka-line">तया प्रदत्तं स्तनमीशिताऽसुभिः पपौ सहैवाऽशु जनार्दनः प्रभुः ॥ ८५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V86"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मृता स्वरूपेण सुभीषणेन पपात सा व्याप्य वनं समस्तम् ।</span><span class="shloka-line">तदाऽऽगमन्नन्दगोपोऽपि तत्र दृष्ट्वा च सर्वेऽप्यभवन् सुविस्मिताः ॥ ८६॥</span></span></div>
| verse_text  = येये हि देवाः पृथिवीं गतास्ते सर्वे शिष्याः सत्यवतीसुतस्य ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V87"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सा ताटका चोर्वशिसम्प्रविष्टा कृष्णावध्यानान्निरयं जगाम ।</span><span class="shloka-line">सा तूर्वशी कृष्णभुक्तस्तनेन पूता स्वर्गं प्रययौ तत्क्षणेन ॥ ८७॥</span></span></div>
| verse_lines  = येये हि देवाः पृथिवीं गतास्ते सर्वे शिष्याः सत्यवतीसुतस्य ।¦विष्णुज्ञानं (विष्णोः ज्ञानम्) प्राप्य सर्वेऽखिलज्ञास्तस्माद् यथायोग्यतया बभूवुः ॥ ११॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V88"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सा तुम्बुरोः सङ्गत आविवेश रक्षस्तनुं शापतो वित्तपस्य ।</span><span class="shloka-line">कृष्णस्पर्शाच्छुद्धरूपा पुनर्दिवं ययौ तुष्टे किमलभ्यं रमेशे ॥ ८८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V89"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदाऽऽप देवश्चतुरः स मासांस्तदोपनिष्क्रामणमस्य चाऽसीत् ।</span><span class="shloka-line">जन्मर्क्षमस्मिन् दिन एव चाऽसीत् प्रातः किञ्चित् तत्र महोत्सवोऽभूत् ॥ ८९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V90"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा शयानः शकटस्य सोऽधः पदाऽक्षिपत् तं दितिजं निहन्तुम् ।</span><span class="shloka-line">अनः समाविश्य दितेः सुतोऽसौ स्थितः प्रतीपाय हरेः सुपापः ॥ ९०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V91"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्षिप्तोऽनसिस्थः शकटाक्षनामा स विष्णुनेत्वा सहितः पपात ।</span><span class="shloka-line">ममार चाऽशु प्रतिभग्नगात्रो व्यत्यस्तचक्राक्षमभूदनश्च ॥ ९१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V92"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ससम्भ्रमात् तं प्रतिगृह्य शङ्क्या कृष्णं यशोदा द्विजवर्यसूक्तिभिः ।</span><span class="shloka-line">सा स्नापयामास नदीतटात् तदा समागता नन्दवचोऽभितर्जिता ॥ ९२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V93"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हत्वा तु तं कंसभृत्यं स कृष्णः शिश्ये पुनः शिशुवत् सर्वशास्ता ।</span><span class="shloka-line">एवं गोपान् प्रीणयन् बालकेलीविनोदतो न्यवसत् तत्र देवः ॥ ९३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V94"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विवर्द्धमाने लोकदृष्ट्यैव कृष्णे पाण्डुः पुनः प्राह पृथामिदं वचः ।</span><span class="shloka-line">धर्मिष्ठो नौ सूनुरग्रे बभूव बलद्वयज्येष्ठ उतापरश्च ॥ ९४॥</span></span></div>
| verse_text  = मरीचिजाः षण् मुनयो बभूवुस्ते देवलं प्राहसन् कार्श्यहेतोः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V95"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदैक एवातिबलोपपन्नो भवेत् तदा तेन परावमर्दे ।</span><span class="shloka-line">प्रवर्त्यमाने स्वपुरं हरेयुश्चौर्यात् परे तद् द्वयमत्र योग्यम् ॥ ९५॥</span></span></div>
| verse_lines  = मरीचिजाः षण् मुनयो बभूवुस्ते देवलं प्राहसन् कार्श्यहेतोः ।¦तच्छापतः कालनेमिप्रसूता अवध्यतार्थं तप एव चक्रुः ॥ १२॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V96"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शस्त्रास्त्रविद् वीर्यवान् नौ सुतोऽन्यो भवेद् देवं तादृशमाह्वयातः ।</span><span class="shloka-line">शेषस्तव भ्रातृसुतोऽभिजातस्तस्मान्नासौ सुतदानाय योग्यः ॥ ९६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V97"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नवै सुपर्णः सुतदो नरेषु प्रजायते वाऽस्य यतस्तथाऽऽज्ञा ।</span><span class="shloka-line">कृता पुरा हरिणा शङ्करस्तु क्रोधात्मकः पालने नैव योग्यः ॥ ९७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V98"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अतो महेन्द्रो बलवाननन्तरस्तेषां समाह्वानमिहार्हति स्वराट् ।</span><span class="shloka-line">इतीरिता साऽऽह्वयदाशु वासवं ततः प्रजज्ञे स्वयमेव शक्रः ॥ ९८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V99"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स चार्जुनो नाम नरांशयुक्तो विष्ण्वावेशी बलवानस्त्रवेत्ता ।</span><span class="shloka-line">रूप्यन्यः स्यात् सूनुरित्युच्यमाना भर्त्रा कुन्ती नेति तं प्राह धर्मात् ॥ ९९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V100"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बृहस्पतिः पूर्वमभूद्धरेः पदं संसेवितुं पवनावेशयुक्तः ।</span><span class="shloka-line">स उद्धवो नाम यदुप्रवीराज्जातो विद्वानुपगवनामधेयात् ॥ १००॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V13
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V101"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रोणात्मकं नातितरां स्वसेवकं कुर्याद्धरिर्मामिति भूय एव ।</span><span class="shloka-line">स उद्धवात्माऽवततार यादवेष्वासेवनार्थं पुरुषोत्तमस्य ॥ १०१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V102"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बृहस्पतेरेव स सर्वविद्या अवाप मन्त्री निपुणः सर्ववेत्ता ।</span><span class="shloka-line">वर्षत्रये तत्परतः स सात्यकिर्जज्ञे दिने चेकितानश्च तस्मिन् ॥ १०२॥</span></span></div>
| verse_text  = धाता प्रादाद् वरमेषां तथैव शशाप तान् क्ष्मातले सम्भवध्वम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V103"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मरुत्सु नाम प्रतिभो यदुष्वभूत् स चेकितानो हरिसेवनार्थम् ।</span><span class="shloka-line">तदैव जातो हृदिकात्मजोऽपि वर्षत्रये तत्परतो युधिष्ठिरः ॥ १०३॥</span></span></div>
| verse_lines  = धाता प्रादाद् वरमेषां तथैव शशाप तान् क्ष्मातले सम्भवध्वम् ।¦तत्र स्वतातो भवतां निहन्तेत्यात्मान्यतो वरलिप्सून् हिरण्यः ॥ १३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V104"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततोऽब्दतो भूभरसंहृतौ हरेरङ्गत्वमाप्तुं गिरिशोऽजनिष्ट ।</span><span class="shloka-line">अश्वत्थामा नामतोऽश्वध्वनिं स यस्माच्चक्रे जायमानो महात्मा ॥ १०४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V105"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स सर्वविद् बलवानस्त्रवेत्ता कृपस्वसायां द्रोणवीर्योद्भवोऽभूत् ।</span><span class="shloka-line">दुर्योधनस्तच्चतुर्थेऽह्नि जातस्तस्यापरेद्युर्भीमसेनः सुधीरः ॥ १०५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V106"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदा स मासद्वितयी बभूव तदा रोहिण्यां बलदेवोऽभिजातः ।</span><span class="shloka-line">बली गुणाढ्यः सर्ववेदी य एव सेवाखिन्नो लक्ष्मणोऽग्रे हरेर्भूत् ॥ १०६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V107"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदा हि पुत्रान् विनिहन्तुमेतौ सहैव बद्धौ गतिशृङ्खलायाम् ।</span><span class="shloka-line">कंसेनापापौ देवकीशूरपुत्रौ वियोजिताः शौरिभार्याः पराश्च ॥ १०७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V108"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विनिश्चयार्थं देवकीगर्भजानामन्या भार्या धृतगर्भाः स कंसः ।</span><span class="shloka-line">स्थानान्तरे प्रसवो यावदासां संस्थापयामास सुपापबुद्धिः ॥ १०८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V14
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V109"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हेतोरेतस्माद् रोहिणी नन्दगेहे प्रसूत्यर्थं स्थापिता तेन देवी ।</span><span class="shloka-line">लेभे पुत्रं गोकुले पूर्णचन्द्रकान्ताननं बलभद्रं सुशुभ्रम् ॥ १०९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V110"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदा त्रिमासः स बभूव देवस्तदाऽऽविरासीत् पुरुषोत्तमोऽजः ।</span><span class="shloka-line">तौ कृष्णशेषावाप्तुकामौ सुतौ हि तपश्चक्राते देवकीशूरपुत्रौ ॥ ११०॥</span></span></div>
| verse_text  = दुर्गा तदा तान् भगवत्प्रचोदिता प्रस्वापयित्वा प्रचकर्ष कायात् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V111"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विष्ण्वावेशी बलवान् यो गुणाधिकः स मे सुतः स्यादिति रोहिणी च ।</span><span class="shloka-line">तेपे तपोऽतो हरिशुक्लकेशयुतः शेषो देवकीरोहिणीजः ॥ १११॥</span></span></div>
| verse_lines  = दुर्गा तदा तान् भगवत्प्रचोदिता प्रस्वापयित्वा प्रचकर्ष कायात् ।¦क्रमात् समावेशयदाशु देवकीगर्भाशये तान् न्यहनच्च कंसः ॥ १४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V112"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अवर्द्धतासौ हरिशुक्लकेशसमावेशी गोकुले रौहिणेयः ।</span><span class="shloka-line">कृष्णोऽपि लीला ललिताः प्रदर्शयन् बलद्वितीयो रमयामास गोष्ठम् ॥ ११२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V113"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स प्राकृतं शिशुमात्मनमुच्चैर्विजानन्त्या मातुरादर्शनाय ।</span><span class="shloka-line">विजृम्भमाणोऽखिलमात्मसंस्थं प्रदर्शयामास कदाचिदीशः ॥ ११३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V114"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">साऽण्डं महाभूतमनोऽभिमानमहत्प्रकृत्यावृतमब्जजादिभिः ।</span><span class="shloka-line">सुरैः शिवेतैर्नरदैत्यसङ्घैर्युतं ददर्शास्य तनौ यशोदा ॥ ११४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V115"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न्यमीलयच्चाक्षिणी भीतभीता जुगूह चाऽत्मानमथो रमेशः ।</span><span class="shloka-line">वपुः स्वकीयं सुखचित्स्वरूपं पूर्णं सत्सु ज्ञापयंस्तद्ध्यदर्शयत् ॥ ११५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V116"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कदाचित् तं लालयन्ती यशोदा वोढुं नाशक्नोद् भूरिभाराधिकार्ता ।</span><span class="shloka-line">निधाय तं भूमितले स्वकर्म यदा चक्रे दैत्य आगात् सुघोरः ॥ ११६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V15
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V117"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तृणावर्तो नामतः कंसभृत्यः सृष्ट्वाऽत्युग्रं चक्रवातं शिशुं तम् ।</span><span class="shloka-line">आदायाऽगा(या)दन्तरिक्षं स तेन शस्तः कण्ठग्राहसंरुद्धवायुः ॥ ११७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V118"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पपात कृष्णेन हतः शिलातळे तृणावर्तः पर्वतोदग्रदेहः ।</span><span class="shloka-line">सुविस्मयं चाऽपुरथो जनास्ते तृणावर्तं वीक्ष्य सञ्चूर्णिताङ्गम् ॥ ११८॥</span></span></div>
| verse_text  = तदा मुनीन्द्रसंयुतः सदो विधातुरुत्तमम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V119"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अक्रुद्ध्यतां केशवोऽनुग्रहाय शुभं स्वयोग्यादधिकं निहन्तुम् ।</span><span class="shloka-line">स क्रुद्ध्यतां नवनीतादि मृष्णंश्चचार देवो निजसत्सुखाम्बुधिः ॥ ११९॥</span></span></div>
| verse_lines  = तदा मुनीन्द्रसंयुतः सदो विधातुरुत्तमम् ।¦स पाण्डुराप्तुमैच्छत न्यवारयंश्च ते तदा ॥ १५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V120"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यस्मिन्नब्दे भाद्रपदे स मासे सिंहस्थयोर्गुरुरव्योः परेशः ।</span><span class="shloka-line">उदैत् ततः फाल्गुने फल्गुनोऽभूद् गते ततो माद्रवती बभाषे ॥ १२०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V121"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जाताः सुतास्ते प्रवराः पृथायामेकाऽनपत्याऽहमतः प्रसादात् ।</span><span class="shloka-line">तवैव भूयासमहं सुतेता विधत्स्व कुन्तीं मम मन्त्रदात्रीम् ॥ १२१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V122"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितः प्राह पृथां स माद्र्यै दिशस्व मन्त्रं सुतदं वरिष्ठम् ।</span><span class="shloka-line">इत्यूचिवांसं पतिमाह यादवी दद्यां त्वदर्थे तु सकृत्फलाय ॥ १२२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V123"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उवाच माद्र्यै सुतदं मनुं च पुनः फलं ते न भविष्यतीति ।</span><span class="shloka-line">मन्त्रं समादाय च मद्रपुत्री व्यचिन्तयत् स्यां नु कथं द्विपुत्रा ॥ १२३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V124"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सदाऽवियोगो दिविजेषु दस्रौ नचैतयोर्नामभेदः क्‍वचिद्धि।</span><span class="shloka-line">एका भार्या सैतयोरप्युषा हि तदाऽऽयातः सकृदावर्तनाद् द्वौ ॥ १२४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V16
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V125"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीक्षन्त्याऽऽकारितावश्विनौ तौ शीघ्रं प्राप्तौ पुत्रकौ तत्प्रसूतौ ।</span><span class="shloka-line">तावेव देवौ नकुलः पूर्वजातः सहदेवोऽभूत् पश्चिमस्तौ यमौ हि (च) ॥ १२५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V126"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुनर्मनोः फलवत्त्वाय माद्री सम्प्रार्थयामास पतिं तदुक्ता ।</span><span class="shloka-line">पृथाऽवादीत् कुटिलैषा मदाज्ञामृते देवावाह्वयामास दस्रौ ॥ १२६॥</span></span></div>
| verse_text  = यधर्थमेव जायते पुमान् हि तस्य सोऽकृतेः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V127"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अतो विरोधं च मदात्मजानां कुर्यादेषेत्येव भीतां न मां त्वम् ।</span><span class="shloka-line">नियोक्तुमर्हः पुनरेव राजन्नितीरितोऽसौ विरराम क्षितीशः ॥ १२७॥</span></span></div>
| verse_lines  = यधर्थमेव जायते पुमान् हि तस्य सोऽकृतेः ।¦शुभां गतिं नतु व्रजेद् ध्रुवम् ततो न्यवारयन् ॥ १६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V128"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विशेषनाम्नैव समाहुताः सुरा (सुतान्) दद्युः सुरा इत्यविशेषितं ययोः ।</span><span class="shloka-line">विशेषनामापि समाह्वयत् तौ मन्त्रावृत्तिर्नामभेदेऽस्य चोक्ता ॥ १२८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V129"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">युधिष्ठिराद्येषु चतुर्षु वायुः समाविष्टः फल्गुनेऽथो विशेषात् ।</span><span class="shloka-line">युधिष्ठिरे सौम्यरूपेण विष्टो वीरेण रूपेण धनञ्जयेऽसौ ॥ १२९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V130"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शृङ्गाररूपं केवलं दर्शयानो विवेश वायुर्यमजौ प्रधानः ।</span><span class="shloka-line">शृङ्गारकैवल्यमभीप्समानः पाण्डुर्हि पुत्रं चकमे चतुर्थम् ॥ १३०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V131"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शृङ्गाररूपो नकुले विशेषात् सुनीतिरूपः सहदेवं विवेश ।</span><span class="shloka-line">गुणैः समस्तैः स्वयमेव वायुर्बभूव भीमो जगदान्तरात्मा ॥ १३१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C12
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V132"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुपुल्लवाकारतनुर्हि कोमळः प्रायो जनैः प्रोच्यते रूपशाली ।</span><span class="shloka-line">ततः सुजातं वरवज्रकायौ भीमार्जुनावप्यृते पाण्डुरैच्छत् ॥ १३२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V17
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V133"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अप्राकृतानां तु मनोहरं यद् रूपं द्वात्रिंशल्लक्षणोपेतमग्र्यम् ।</span><span class="shloka-line">तन्मारुतो नकुले कोमलाभ एवं वायुः पञ्चरूपोऽत्र चाऽसीत् ॥ १३३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V134"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अतीतेन्द्रा एव ते विष्णुषष्ठाः पूर्वेन्द्रोऽसौ यज्ञनामा रमेशः ।</span><span class="shloka-line">स वै कृष्णो वायुरथ द्वितीयः स भीमसेनो धर्म आसीत् तृतीयः ॥ १३४॥</span></span></div>
| verse_text  = प्रधानदेवताजनौ (प्रधानदेवताजने) नियोक्तुमात्मनः प्रियाम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V135"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">युधिष्ठिरोऽसावथ नासत्यदस्रौ क्रमात् तावेतौ माद्रवतीसुतौ च ।</span><span class="shloka-line">पुरन्दरः षष्ठ उतात्र सप्तमः स एवैकः फल्गुनो ह्येत इन्द्राः ॥ १३५॥</span></span></div>
| verse_lines  = प्रधानदेवताजनौ (प्रधानदेवताजने) नियोक्तुमात्मनः प्रियाम् ।¦बभूव पाण्डुरेष तद् विना न तस्य सद्गतिः ॥ १७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C12_S01_V136"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्रमात् संस्कारान् क्षत्रियाणामवाप्य तेऽवर्द्धन्त स्वतवसो महित्वना ।</span><span class="shloka-line">सर्वे सर्वज्ञाः सर्वधर्मोपपन्नाः सर्वे भक्ताः केशवेऽत्यन्तयुक्ताः ॥ १३६॥</span></span></div>
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतोऽन्यथा सुतानृते व्रजन्ति सद्गतिं नराः ।
| verse_lines  = अतोऽन्यथा सुतानृते व्रजन्ति सद्गतिं नराः ।¦यथैव धर्मभूषणो जगाम सन्ध्यकासुतः ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदा कलिश्च राक्षसा बभूवुरिन्द्रजिन्मुखाः ।
| verse_lines  = तदा कलिश्च राक्षसा बभूवुरिन्द्रजिन्मुखाः ।¦विचित्रवीर्यनन्दनप्रियोदरे हि गर्भगाः ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदस्य(तदास्य) सोऽनुजोऽशृणोन्मुनीन्द्रदूषितं च तत् ।
| verse_lines  = तदस्य(तदास्य) सोऽनुजोऽशृणोन्मुनीन्द्रदूषितं च तत् ।¦विचार्य तु प्रियामिदं जगाद वासुदेवधीः ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = य एव मद्गुणाधिकस्ततः सुतं समाप्नुहि ।
| verse_lines  = य एव मद्गुणाधिकस्ततः सुतं समाप्नुहि ।¦सुतं विना न नो गतिं शुभां वदन्ति साधवः ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदस्य कृच्छ्रतो वचः पृथाऽग्रहीज्जगाद च ।
| verse_lines  = तदस्य कृच्छ्रतो वचः पृथाऽग्रहीज्जगाद च ।¦ममास्ति देववश्यदो मनूत्तमः सुताप्तिदः ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न ते सुरानृते समः सुरेषु केचिदेव च ।
| verse_lines  = न ते सुरानृते समः सुरेषु केचिदेव च ।¦अतस्तवाधिकं सुरं कमाह्वये त्वदाज्ञया ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वरं समाश्रिता पतिं व्रजेत या ततोऽधमम् ।
| verse_lines  = वरं समाश्रिता पतिं व्रजेत या ततोऽधमम् ।¦न काचिदस्ति निष्कृतिर्न भर्तृलोकमृच्छति ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृते पुरा सुरास्तथा सुराङ्गनाश्च केवलम् ।
| verse_lines  = कृते पुरा सुरास्तथा सुराङ्गनाश्च केवलम् ।¦निमित्ततोऽपि ताः क्‍वचिन्न तान् विहाय रेमिरे ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मनोवचःशरीरतो यतो हि ताः पतिव्रताः ।
| verse_lines  = मनोवचःशरीरतो यतो हि ताः पतिव्रताः ।¦अनादिकालतोऽभवंस्ततः सभर्तृकाः सदा ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वभर्तृभिर्विमुक्तिगाः सहैव ता भवन्ति हि ।
| verse_lines  = स्वभर्तृभिर्विमुक्तिगाः सहैव ता भवन्ति हि ।¦कृतान्तमाप्य चाप्सरःस्त्रियो बभूवुरूर्जिताः ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनावृताश्च तास्तथा यथेष्टभर्तृकाः सदा ।
| verse_lines  = अनावृताश्च तास्तथा यथेष्टभर्तृकाः सदा ।¦अतस्तु ता न भर्तृभिर्विमुक्तिमापुरुत्तमाम् ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुरस्त्रियोऽतिकारणैर्यदऽन्यथा स्थितास्तदा ।
| verse_lines  = सुरस्त्रियोऽतिकारणैर्यदऽन्यथा स्थितास्तदा ।¦दुरन्वयात् सुदुःसहा विपत् ततो भविष्यति ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अयुक्तमुक्तवांस्ततो भवांस्तथाऽपि ते वचः ।
| verse_lines  = अयुक्तमुक्तवांस्ततो भवांस्तथाऽपि ते वचः ।¦अलङ्घ्यमेव मे (मतो) ततो वदस्व पुत्रदं सुरम् ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितोऽब्रवीन्नृपो न धर्मतो विना भुवः ।
| verse_lines  = इतीरितोऽब्रवीन्नृपो न धर्मतो विना भुवः ।¦नृपोऽभिरक्षिता भवेत् तदाह्वयाऽशु तं विभुम् ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स धर्मजः सुधार्मिको भवेद्धि सूनुरुत्तमः ।
| verse_lines  = स धर्मजः सुधार्मिको भवेद्धि सूनुरुत्तमः ।¦इतीरिते तया यमः समाहुतोऽगमद् द्रुतम् ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततश्च सद्य एव सा सुषाव पुत्रमुत्तमम् ।
| verse_lines  = ततश्च सद्य एव सा सुषाव पुत्रमुत्तमम् ।¦युधिष्ठिरं यमो हि स प्रपेद आत्मपुत्रताम् ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यमे सुते तु कुन्तितः प्रजात एव सौबली ।
| verse_lines  = यमे सुते तु कुन्तितः प्रजात एव सौबली ।¦अदह्यतेर्ष्यया चिरं बभञ्ज गर्भमेव च ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वगर्भपातने कृते तया जगाम केशवः ।
| verse_lines  = स्वगर्भपातने कृते तया जगाम केशवः ।¦पराशरात्मजो न्यधाद् घटेषु तान् विभागशः ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शतात्मना विभेदिताः शतं सुयोधनादयः ।
| verse_lines  = शतात्मना विभेदिताः शतं सुयोधनादयः ।¦बभूवुरन्वहं ततः शतोत्तरा च दुःशला ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स देवकार्यसिद्धये ररक्ष गर्भमीश्वरः ।
| verse_lines  = स देवकार्यसिद्धये ररक्ष गर्भमीश्वरः ।¦पराशरात्मजो विभु (प्रभु)र्विचित्रवीर्यजोद्भवम् ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कलिः सुयोधनोऽजनि प्रभूतबाहुवीर्ययुक् ।
| verse_lines  = कलिः सुयोधनोऽजनि प्रभूतबाहुवीर्ययुक् ।¦प्रधानवायुसन्निधेर्बलाधिकत्वमस्य तत् ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुरा हि मेरुमूर्धनि त्रिविष्टपौकसां वचः ।
| verse_lines  = पुरा हि मेरुमूर्धनि त्रिविष्टपौकसां वचः ।¦वसुन्धरातलोद्भवोन्मुखं श्रुतं दितेः सुतैः ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततस्तु ते त्रिलोचनं तपोबलादतोषयन् ।
| verse_lines  = ततस्तु ते त्रिलोचनं तपोबलादतोषयन् ।¦वृतश्च देवकण्टको ह्यवध्य एव सर्वतः ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वरादुमापतेस्ततः कलिः स देवकण्टकः ।
| verse_lines  = वरादुमापतेस्ततः कलिः स देवकण्टकः ।¦बभूव वज्रकाययुक् सुयोधनो महाबलः ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अवध्य एव सर्वतः सुयोधने समुत्थिते ।
| verse_lines  = अवध्य एव सर्वतः सुयोधने समुत्थिते ।¦घृताभिपूर्णकुम्भतः स इन्द्रजित् समुत्थितः ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स दुःखशासनोऽभवत् ततोऽतिकायसम्भवः ।
| verse_lines  = स दुःखशासनोऽभवत् ततोऽतिकायसम्भवः ।¦स वै विकर्ण उच्यते ततः खरोऽभवद् बली ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स चित्रसेननामकस्तथाऽपरे च राक्षसाः ।
| verse_lines  = स चित्रसेननामकस्तथाऽपरे च राक्षसाः ।¦बभूवुरुग्रपौरुषा विचित्रवीर्यजात्मजाः ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तदोषरूपिणः शरीरिणो हि तेऽभवन् ।
| verse_lines  = समस्तदोषरूपिणः शरीरिणो हि तेऽभवन् ।¦मृषेति नामतो हि या बभूव दुःशलाऽऽसुरी ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कुहूप्रवेशसंयुता ययाऽऽर्जुनेर्वधाय हि ।
| verse_lines  = कुहूप्रवेशसंयुता ययाऽऽर्जुनेर्वधाय हि ।¦तपः कृतं त्रिशूलिने ततो हि साऽत्र जज्ञुषी ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तयोदितो हि सैन्धवो बभूव कारणं वधे ।
| verse_lines  = तयोदितो हि सैन्धवो बभूव कारणं वधे ।¦स कालकेयदानवस्तदर्थमास भूतळे ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथाऽऽस निर्ऋथाभिधोऽनुजः स निर्ऋतेरभूत् ।
| verse_lines  = तथाऽऽस निर्ऋथाभिधोऽनुजः स निर्ऋतेरभूत् ।¦स नासिकामरुद्युतो युयुत्सुनामकः कृती ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स चाऽम्बिकेयवीर्यजः सुयोधनादनन्तरः ।
| verse_lines  = स चाऽम्बिकेयवीर्यजः सुयोधनादनन्तरः ।¦बभूव वैश्यकन्यकोदरोद्भवो हरिप्रियः ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = युधिष्ठिरे जात उवाच पाण्डुर्बाह्वोर्बलाज्ज्ञानबलाच्च धर्मः ।
| verse_lines  = युधिष्ठिरे जात उवाच पाण्डुर्बाह्वोर्बलाज्ज्ञानबलाच्च धर्मः ।¦रक्ष्योऽन्यथा नाशमुपैति तस्माद् बलद्वयाढ्यं (जनय)प्रसुवाऽशु पुत्रम् ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यज्ञाधिको ह्यश्वमेधो मनुष्यदृश्येषु तेजस्स्वधिको हि भास्करः ।
| verse_lines  = यज्ञाधिको ह्यश्वमेधो मनुष्यदृश्येषु तेजस्स्वधिको हि भास्करः ।¦वर्णेषु विप्रः सकलैर्गुणैर्वरो देवेषु वायुः पुरुषोत्तमादृते ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विशेषतोऽप्येष पितैव मे प्रभुर्व्यासात्मना विष्णुरनन्तपौरुषः ।
| verse_lines  = विशेषतोऽप्येष पितैव मे प्रभुर्व्यासात्मना विष्णुरनन्तपौरुषः ।¦अतश्च ते श्वशुरो नैव योग्यो दातुं पुत्रं वायुमुपैहि तं प्रभुम् ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरिते पृथयाऽऽहूतवायुसंस्पर्शमात्रादभवद् बलद्वये ।
| verse_lines  = इतीरिते पृथयाऽऽहूतवायुसंस्पर्शमात्रादभवद् बलद्वये ।¦समो जगत्यस्ति न यस्य कश्चिद् भक्तौ च विष्णोर्भगवद्वशः सुतः ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स वायुरेवाभवदत्र भीमनामा भृता माः सकला हि यस्मिन् ।
| verse_lines  = स वायुरेवाभवदत्र भीमनामा भृता माः सकला हि यस्मिन् ।¦स विष्णुनेशेन युतः सदैव नाम्ना सेनो भीमसेनस्ततोऽसौ ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तज्जन्ममात्रेण धरा विदारिता शार्दूलभीताज्जननीकराद् यदा ।
| verse_lines  = तज्जन्ममात्रेण धरा विदारिता शार्दूलभीताज्जननीकराद् यदा ।¦पपात सञ्चूर्णित एव पर्वतस्तेनाखिलोऽसौ शतशृङ्गनामा ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मिन् प्रजाते रुधिरं प्रसुस्रुवुर्महासुरा वाहनसैन्यसंयुताः ।
| verse_lines  = तस्मिन् प्रजाते रुधिरं प्रसुस्रुवुर्महासुरा वाहनसैन्यसंयुताः ।¦नृपाश्च तत्पक्षभवाः समस्तास्तदा भीता असुरा राक्षसाश्च ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अवर्द्धतात्रैव वृकोदरो वने मुदं सुराणामभितः प्रवर्द्धयन् ।
| verse_lines  = अवर्द्धतात्रैव वृकोदरो वने मुदं सुराणामभितः प्रवर्द्धयन् ।¦तदैव शेषो हरिणोदितोऽविशद् गर्भं सुताया अपि देवकस्य ॥ ५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स तत्र मासत्रयमुष्य दुर्गयाऽपवाहितो रोहिणीगर्भमाशु ।
| verse_lines  = स तत्र मासत्रयमुष्य दुर्गयाऽपवाहितो रोहिणीगर्भमाशु ।¦नियुक्तया केशवेनाथ तत्र स्थित्वा मासान् सप्त जातः पृथिव्याम् ॥ ५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V59
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स नामतो बलदेवो बलाढ्यो बभूव तस्यानु जनार्दनः प्रभुः ।
| verse_lines  = स नामतो बलदेवो बलाढ्यो बभूव तस्यानु जनार्दनः प्रभुः ।¦आविर्बभूवाखिलसद्गुणैकपूर्णः(जातः) सुतायामिह देवकस्य ॥ ५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V60
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यः सत्सुखज्ञानबलैकदेहः समस्तदोषस्पर्शोज्झितः सदा ।
| verse_lines  = यः सत्सुखज्ञानबलैकदेहः समस्तदोषस्पर्शोज्झितः सदा ।¦अव्यक्ततत्कार्यमयो न यस्य देहः कुतश्चित् क्‍वच स ह्यजो हरिः ॥ ६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V61
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न शुक्लरक्तप्रभवोऽस्य कायस्तथाऽपि तत्पुत्रतयोच्यते मृषा ।
| verse_lines  = न शुक्लरक्तप्रभवोऽस्य कायस्तथाऽपि तत्पुत्रतयोच्यते मृषा ।¦जनस्य मोहाय शरीरतोऽस्या यदाविरासीदमलस्वरूपः ॥ ६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V62
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आविश्य पूर्वं वसुदेवमेव विवेश तस्मादृतुकाल एव ।
| verse_lines  = आविश्य पूर्वं वसुदेवमेव विवेश तस्मादृतुकाल एव ।¦देवीमुवासात्र च सप्त मासान् सार्धांस्ततश्चाऽविरभूदजोऽपि ॥ ६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V63
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यथा पुरा स्तम्भत आविरासीदशुक्लरक्तोऽपि नृसिंहरूपः ।
| verse_lines  = यथा पुरा स्तम्भत आविरासीदशुक्लरक्तोऽपि नृसिंहरूपः ।¦तथैव कृष्णोऽपि तथाऽपि मातापितृक्रमादेव विमोहयत्यजः ॥ ६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V64
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पितृक्रमं मोहनार्थं समेति न तावता शुक्लतो रक्ततश्च ।
| verse_lines  = पितृक्रमं मोहनार्थं समेति न तावता शुक्लतो रक्ततश्च ।¦जातोऽस्य देहस्त्विति दर्शनाय सशङ्खचक्राब्जगदः स दृष्टः ॥ ६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V65
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनेकसूर्याभकिरीटयुक्तो विद्युत्प्रभे कुण्डले धारयंश्च ।
| verse_lines  = अनेकसूर्याभकिरीटयुक्तो विद्युत्प्रभे कुण्डले धारयंश्च ।¦पीताम्बरो वनमाली स्वनन्तसूर्योरुदीप्तिर्ददृशे गुणार्णवः ॥ ६५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V66
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स कञ्जयोनिप्रमुखैः सुरैः स्तुतः पित्रा च मात्रा च जगाद शूरजम् ।
| verse_lines  = स कञ्जयोनिप्रमुखैः सुरैः स्तुतः पित्रा च मात्रा च जगाद शूरजम् ।¦नयस्व मां नन्दगृहानिति स्म ततो बभूव द्विभुजो जनार्दनः ॥ ६६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V67
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदैव जाता च हरेरनुज्ञया दुर्गाभिधा श्रीरनु नन्दपत्न्याम् ।
| verse_lines  = तदैव जाता च हरेरनुज्ञया दुर्गाभिधा श्रीरनु नन्दपत्न्याम् ।¦ततस्तमादाय हरिं ययौ स शूरात्मजो नन्दगृहान् निशीथे ॥ ६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V68
| verse_type  = shloka
| verse_text  = संस्थाप्य तं तत्र तथैव कन्यकामादाय तस्मात् स्वगृहं पुनर्ययौ ।
| verse_lines  = संस्थाप्य तं तत्र तथैव कन्यकामादाय तस्मात् स्वगृहं पुनर्ययौ ।¦हत्वा स्वसुर्गर्भषट्कं क्रमेण मत्वाऽष्टमं तत्र जगाम कंसः ॥ ६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V69
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गर्भं देवक्यां सप्तमं मेनिरे हि लोकाः सुतं त्वष्टमं तां ततः सः ।
| verse_lines  = गर्भं देवक्यां सप्तमं मेनिरे हि लोकाः सुतं त्वष्टमं तां ततः सः ।¦मत्वा हन्तुं पादयोः सम्प्रगृह्य सम्पोथयामास शिलातले च ॥ ६९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V70
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सा तद्धस्तात् क्षिप्रमुत्पत्य देवी खेऽदृश्यतैवाष्टभुजा समग्रा ।
| verse_lines  = सा तद्धस्तात् क्षिप्रमुत्पत्य देवी खेऽदृश्यतैवाष्टभुजा समग्रा ।¦ब्रह्मादिभिः पूज्यमाना समग्रैरत्यद्भुताकारवती हरिप्रिया ॥ ७०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V71
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उवाच चार्या तव मृत्युरत्र क्‍वचित् प्रजातो हि वृथैव पाप ।
| verse_lines  = उवाच चार्या तव मृत्युरत्र क्‍वचित् प्रजातो हि वृथैव पाप ।¦अनागसीं मां विनिहन्तुमिच्छस्यशक्यकार्ये तव चोद्यमोऽयम् ॥ ७१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V72
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उक्त्वेति कंसं पुनरेव देवकीतल्पेऽशयद् बालरूपैव दुर्गा ।
| verse_lines  = उक्त्वेति कंसं पुनरेव देवकीतल्पेऽशयद् बालरूपैव दुर्गा ।¦नाज्ञासिषुस्तामथ केचनात्र ऋते हि मातापितरौ गुणाढ्याम् ॥ ७२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V73
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुत्वा तयोक्तं तु तदैव कंसः पश्चात्तापाद् वसुदेवं सभार्यम् ।
| verse_lines  = श्रुत्वा तयोक्तं तु तदैव कंसः पश्चात्तापाद् वसुदेवं सभार्यम् ।¦प्रसादयामास पुनःपुनश्च विहाय कोपं च तमूचतुस्तौ ।¦सुखस्य दुःखस्य च राजसिंह नान्यः कर्ता वासुदेवादिति स्म ॥ ७३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V74
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आनीय कंसोऽथ गृहे स्वमन्त्रिणः प्रोवाच कन्यावचनं समस्तम् ।
| verse_lines  = आनीय कंसोऽथ गृहे स्वमन्त्रिणः प्रोवाच कन्यावचनं समस्तम् ।¦श्रुत्वा च ते प्रोचुरत्यन्तपापाः कार्यं बालानां निधनं सर्वशोऽपि ॥ ७४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V75
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथेति तांस्तत्र नियुज्य कंसो गृहं स्वकीयं प्रविवेश पापः ।
| verse_lines  = तथेति तांस्तत्र नियुज्य कंसो गृहं स्वकीयं प्रविवेश पापः ।¦चेरुश्च ते बालवधे सदोद्यता हिंसाविहाराः सततं स्वभावतः ॥ ७५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V76
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ प्रभाते शयने शयानमपश्यतामब्जदलायताक्षम् ।
| verse_lines  = अथ प्रभाते शयने शयानमपश्यतामब्जदलायताक्षम् ।¦कृष्णं यशोदा च तथैव नन्द आनन्दसान्द्राकृतिमप्रमेयम् ॥ ७६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V77
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मेनात एतौ निजपुत्रमेनं स्रष्टारमब्जप्रभवस्य चेशम् ।
| verse_lines  = मेनात एतौ निजपुत्रमेनं स्रष्टारमब्जप्रभवस्य चेशम् ।¦महोत्सवात् पूर्णमनाश्च नन्दो विप्रेभ्योऽदाल्लक्षमितास्तदा(तथा) गाः ॥ ७७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V78
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुवर्णरत्नाम्बरभूषणानां बहूनि गोजीविगणाधिनाथः ।
| verse_lines  = सुवर्णरत्नाम्बरभूषणानां बहूनि गोजीविगणाधिनाथः ।¦प्रादादथोपायनपाणयस्तं गोपा यशोदां च मुदा स्त्रियोऽगमन् ॥ ७८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V79
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गतेषु तत्रैव दिनेषु केषुचिज्जगाम कंसस्य गृहं स नन्दः ।
| verse_lines  = गतेषु तत्रैव दिनेषु केषुचिज्जगाम कंसस्य गृहं स नन्दः ।¦पूर्वं हि नन्दः स करं हि दातुं बृहद्वनान्निस्सृतः प्राप कृष्णाम् ॥ ७९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V80
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सहाऽगता तेन तदा यशोदा सुषाव दुर्गामथ तत्र शौरिः ।
| verse_lines  = सहाऽगता तेन तदा यशोदा सुषाव दुर्गामथ तत्र शौरिः ।¦निधाय कृष्णं प्रतिगृह्य कन्यकां गृहं ययौ नन्द उवास तत्र ॥ ८०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V81
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निरुष्य तस्मिन् यमुनातटे स मासं ययौ द्रष्टुकामो नरेन्द्रम् ।
| verse_lines  = निरुष्य तस्मिन् यमुनातटे स मासं ययौ द्रष्टुकामो नरेन्द्रम् ।¦राज्ञेऽथ तं दत्तकरं ददर्श शूरात्मजो वाक्यमुवाच चैनम् ॥ ८१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V82
| verse_type  = shloka
| verse_text  = याह्युत्पाताः सन्ति तत्रेत्युदीरितो जगाम शीघ्रं यमुनां स नन्दः ।
| verse_lines  = याह्युत्पाताः सन्ति तत्रेत्युदीरितो जगाम शीघ्रं यमुनां स नन्दः ।¦रात्रावेवाऽगच्छमाने तु नन्दे कंसस्य धात्री तु जगाम गोष्ठम् ॥ ८२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V83
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सा पूतना नाम निजस्वरूपमाच्छाद्य रात्रौ शुभरूपवच्च ।
| verse_lines  = सा पूतना नाम निजस्वरूपमाच्छाद्य रात्रौ शुभरूपवच्च ।¦विवेश नन्दस्य गृहं बृहद्वनप्रान्ते हि मार्गे रचितं प्रयाणे ॥ ८३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V84
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तीरे भगिन्यास्तु यमस्य वस्त्रगृहे शयानं पुरुषोत्तमं तम् ।
| verse_lines  = तीरे भगिन्यास्तु यमस्य वस्त्रगृहे शयानं पुरुषोत्तमं तम् ।¦जग्राह मात्रा तु यशोदया तया निद्रायुजा प्रेक्ष्यमाणा शुभेव ॥ ८४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V85
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तन्मायया धर्षिता निद्रया च न्यवारयन्नैव हि नन्दजाया ।
| verse_lines  = तन्मायया धर्षिता निद्रया च न्यवारयन्नैव हि नन्दजाया ।¦तया प्रदत्तं स्तनमीशिताऽसुभिः पपौ सहैवाऽशु जनार्दनः प्रभुः ॥ ८५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V86
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मृता स्वरूपेण सुभीषणेन पपात सा व्याप्य वनं समस्तम् ।
| verse_lines  = मृता स्वरूपेण सुभीषणेन पपात सा व्याप्य वनं समस्तम् ।¦तदाऽऽगमन्नन्दगोपोऽपि तत्र दृष्ट्वा च सर्वेऽप्यभवन् सुविस्मिताः ॥ ८६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V87
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सा ताटका चोर्वशिसम्प्रविष्टा कृष्णावध्यानान्निरयं जगाम ।
| verse_lines  = सा ताटका चोर्वशिसम्प्रविष्टा कृष्णावध्यानान्निरयं जगाम ।¦सा तूर्वशी कृष्णभुक्तस्तनेन पूता स्वर्गं प्रययौ तत्क्षणेन ॥ ८७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V88
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सा तुम्बुरोः सङ्गत आविवेश रक्षस्तनुं शापतो वित्तपस्य ।
| verse_lines  = सा तुम्बुरोः सङ्गत आविवेश रक्षस्तनुं शापतो वित्तपस्य ।¦कृष्णस्पर्शाच्छुद्धरूपा पुनर्दिवं ययौ तुष्टे किमलभ्यं रमेशे ॥ ८८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V89
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यदाऽऽप देवश्चतुरः स मासांस्तदोपनिष्क्रामणमस्य चाऽसीत् ।
| verse_lines  = यदाऽऽप देवश्चतुरः स मासांस्तदोपनिष्क्रामणमस्य चाऽसीत् ।¦जन्मर्क्षमस्मिन् दिन एव चाऽसीत् प्रातः किञ्चित् तत्र महोत्सवोऽभूत् ॥ ८९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V90
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदा शयानः शकटस्य सोऽधः पदाऽक्षिपत् तं दितिजं निहन्तुम् ।
| verse_lines  = तदा शयानः शकटस्य सोऽधः पदाऽक्षिपत् तं दितिजं निहन्तुम् ।¦अनः समाविश्य दितेः सुतोऽसौ स्थितः प्रतीपाय हरेः सुपापः ॥ ९०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V91
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्षिप्तोऽनसिस्थः शकटाक्षनामा स विष्णुनेत्वा सहितः पपात ।
| verse_lines  = क्षिप्तोऽनसिस्थः शकटाक्षनामा स विष्णुनेत्वा सहितः पपात ।¦ममार चाऽशु प्रतिभग्नगात्रो व्यत्यस्तचक्राक्षमभूदनश्च ॥ ९१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V92
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ससम्भ्रमात् तं प्रतिगृह्य शङ्क्या कृष्णं यशोदा द्विजवर्यसूक्तिभिः ।
| verse_lines  = ससम्भ्रमात् तं प्रतिगृह्य शङ्क्या कृष्णं यशोदा द्विजवर्यसूक्तिभिः ।¦सा स्नापयामास नदीतटात् तदा समागता नन्दवचोऽभितर्जिता ॥ ९२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V93
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हत्वा तु तं कंसभृत्यं स कृष्णः शिश्ये पुनः शिशुवत् सर्वशास्ता ।
| verse_lines  = हत्वा तु तं कंसभृत्यं स कृष्णः शिश्ये पुनः शिशुवत् सर्वशास्ता ।¦एवं गोपान् प्रीणयन् बालकेलीविनोदतो न्यवसत् तत्र देवः ॥ ९३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V94
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विवर्द्धमाने लोकदृष्ट्यैव कृष्णे पाण्डुः पुनः प्राह पृथामिदं वचः ।
| verse_lines  = विवर्द्धमाने लोकदृष्ट्यैव कृष्णे पाण्डुः पुनः प्राह पृथामिदं वचः ।¦धर्मिष्ठो नौ सूनुरग्रे बभूव बलद्वयज्येष्ठ उतापरश्च ॥ ९४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V95
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यदैक एवातिबलोपपन्नो भवेत् तदा तेन परावमर्दे ।
| verse_lines  = यदैक एवातिबलोपपन्नो भवेत् तदा तेन परावमर्दे ।¦प्रवर्त्यमाने स्वपुरं हरेयुश्चौर्यात् परे तद् द्वयमत्र योग्यम् ॥ ९५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V96
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शस्त्रास्त्रविद् वीर्यवान् नौ सुतोऽन्यो भवेद् देवं तादृशमाह्वयातः ।
| verse_lines  = शस्त्रास्त्रविद् वीर्यवान् नौ सुतोऽन्यो भवेद् देवं तादृशमाह्वयातः ।¦शेषस्तव भ्रातृसुतोऽभिजातस्तस्मान्नासौ सुतदानाय योग्यः ॥ ९६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V97
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नवै सुपर्णः सुतदो नरेषु प्रजायते वाऽस्य यतस्तथाऽऽज्ञा ।
| verse_lines  = नवै सुपर्णः सुतदो नरेषु प्रजायते वाऽस्य यतस्तथाऽऽज्ञा ।¦कृता पुरा हरिणा शङ्करस्तु क्रोधात्मकः पालने नैव योग्यः ॥ ९७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V98
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतो महेन्द्रो बलवाननन्तरस्तेषां समाह्वानमिहार्हति स्वराट् ।
| verse_lines  = अतो महेन्द्रो बलवाननन्तरस्तेषां समाह्वानमिहार्हति स्वराट् ।¦इतीरिता साऽऽह्वयदाशु वासवं ततः प्रजज्ञे स्वयमेव शक्रः ॥ ९८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V99
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स चार्जुनो नाम नरांशयुक्तो विष्ण्वावेशी बलवानस्त्रवेत्ता ।
| verse_lines  = स चार्जुनो नाम नरांशयुक्तो विष्ण्वावेशी बलवानस्त्रवेत्ता ।¦रूप्यन्यः स्यात् सूनुरित्युच्यमाना भर्त्रा कुन्ती नेति तं प्राह धर्मात् ॥ ९९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V100
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बृहस्पतिः पूर्वमभूद्धरेः पदं संसेवितुं पवनावेशयुक्तः ।
| verse_lines  = बृहस्पतिः पूर्वमभूद्धरेः पदं संसेवितुं पवनावेशयुक्तः ।¦स उद्धवो नाम यदुप्रवीराज्जातो विद्वानुपगवनामधेयात् ॥ १००॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V101
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रोणात्मकं नातितरां स्वसेवकं कुर्याद्धरिर्मामिति भूय एव ।
| verse_lines  = द्रोणात्मकं नातितरां स्वसेवकं कुर्याद्धरिर्मामिति भूय एव ।¦स उद्धवात्माऽवततार यादवेष्वासेवनार्थं पुरुषोत्तमस्य ॥ १०१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V102
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बृहस्पतेरेव स सर्वविद्या अवाप मन्त्री निपुणः सर्ववेत्ता ।
| verse_lines  = बृहस्पतेरेव स सर्वविद्या अवाप मन्त्री निपुणः सर्ववेत्ता ।¦वर्षत्रये तत्परतः स सात्यकिर्जज्ञे दिने चेकितानश्च तस्मिन् ॥ १०२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V103
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मरुत्सु नाम प्रतिभो यदुष्वभूत् स चेकितानो हरिसेवनार्थम् ।
| verse_lines  = मरुत्सु नाम प्रतिभो यदुष्वभूत् स चेकितानो हरिसेवनार्थम् ।¦तदैव जातो हृदिकात्मजोऽपि वर्षत्रये तत्परतो युधिष्ठिरः ॥ १०३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V104
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततोऽब्दतो भूभरसंहृतौ हरेरङ्गत्वमाप्तुं गिरिशोऽजनिष्ट ।
| verse_lines  = ततोऽब्दतो भूभरसंहृतौ हरेरङ्गत्वमाप्तुं गिरिशोऽजनिष्ट ।¦अश्वत्थामा नामतोऽश्वध्वनिं स यस्माच्चक्रे जायमानो महात्मा ॥ १०४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V105
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स सर्वविद् बलवानस्त्रवेत्ता कृपस्वसायां द्रोणवीर्योद्भवोऽभूत् ।
| verse_lines  = स सर्वविद् बलवानस्त्रवेत्ता कृपस्वसायां द्रोणवीर्योद्भवोऽभूत् ।¦दुर्योधनस्तच्चतुर्थेऽह्नि जातस्तस्यापरेद्युर्भीमसेनः सुधीरः ॥ १०५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V106
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यदा स मासद्वितयी बभूव तदा रोहिण्यां बलदेवोऽभिजातः ।
| verse_lines  = यदा स मासद्वितयी बभूव तदा रोहिण्यां बलदेवोऽभिजातः ।¦बली गुणाढ्यः सर्ववेदी य एव सेवाखिन्नो लक्ष्मणोऽग्रे हरेर्भूत् ॥ १०६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V107
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यदा हि पुत्रान् विनिहन्तुमेतौ सहैव बद्धौ गतिशृङ्खलायाम् ।
| verse_lines  = यदा हि पुत्रान् विनिहन्तुमेतौ सहैव बद्धौ गतिशृङ्खलायाम् ।¦कंसेनापापौ देवकीशूरपुत्रौ वियोजिताः शौरिभार्याः पराश्च ॥ १०७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V108
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विनिश्चयार्थं देवकीगर्भजानामन्या भार्या धृतगर्भाः स कंसः ।
| verse_lines  = विनिश्चयार्थं देवकीगर्भजानामन्या भार्या धृतगर्भाः स कंसः ।¦स्थानान्तरे प्रसवो यावदासां संस्थापयामास सुपापबुद्धिः ॥ १०८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V109
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हेतोरेतस्माद् रोहिणी नन्दगेहे प्रसूत्यर्थं स्थापिता तेन देवी ।
| verse_lines  = हेतोरेतस्माद् रोहिणी नन्दगेहे प्रसूत्यर्थं स्थापिता तेन देवी ।¦लेभे पुत्रं गोकुले पूर्णचन्द्रकान्ताननं बलभद्रं सुशुभ्रम् ॥ १०९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V110
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यदा त्रिमासः स बभूव देवस्तदाऽऽविरासीत् पुरुषोत्तमोऽजः ।
| verse_lines  = यदा त्रिमासः स बभूव देवस्तदाऽऽविरासीत् पुरुषोत्तमोऽजः ।¦तौ कृष्णशेषावाप्तुकामौ सुतौ हि तपश्चक्राते देवकीशूरपुत्रौ ॥ ११०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V111
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विष्ण्वावेशी बलवान् यो गुणाधिकः स मे सुतः स्यादिति रोहिणी च ।
| verse_lines  = विष्ण्वावेशी बलवान् यो गुणाधिकः स मे सुतः स्यादिति रोहिणी च ।¦तेपे तपोऽतो हरिशुक्लकेशयुतः शेषो देवकीरोहिणीजः ॥ १११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V112
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अवर्द्धतासौ हरिशुक्लकेशसमावेशी गोकुले रौहिणेयः ।
| verse_lines  = अवर्द्धतासौ हरिशुक्लकेशसमावेशी गोकुले रौहिणेयः ।¦कृष्णोऽपि लीला ललिताः प्रदर्शयन् बलद्वितीयो रमयामास गोष्ठम् ॥ ११२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V113
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स प्राकृतं शिशुमात्मनमुच्चैर्विजानन्त्या मातुरादर्शनाय ।
| verse_lines  = स प्राकृतं शिशुमात्मनमुच्चैर्विजानन्त्या मातुरादर्शनाय ।¦विजृम्भमाणोऽखिलमात्मसंस्थं प्रदर्शयामास कदाचिदीशः ॥ ११३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V114
| verse_type  = shloka
| verse_text  = साऽण्डं महाभूतमनोऽभिमानमहत्प्रकृत्यावृतमब्जजादिभिः ।
| verse_lines  = साऽण्डं महाभूतमनोऽभिमानमहत्प्रकृत्यावृतमब्जजादिभिः ।¦सुरैः शिवेतैर्नरदैत्यसङ्घैर्युतं ददर्शास्य तनौ यशोदा ॥ ११४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V115
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न्यमीलयच्चाक्षिणी भीतभीता जुगूह चाऽत्मानमथो रमेशः ।
| verse_lines  = न्यमीलयच्चाक्षिणी भीतभीता जुगूह चाऽत्मानमथो रमेशः ।¦वपुः स्वकीयं सुखचित्स्वरूपं पूर्णं सत्सु ज्ञापयंस्तद्ध्यदर्शयत् ॥ ११५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V116
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कदाचित् तं लालयन्ती यशोदा वोढुं नाशक्नोद् भूरिभाराधिकार्ता ।
| verse_lines  = कदाचित् तं लालयन्ती यशोदा वोढुं नाशक्नोद् भूरिभाराधिकार्ता ।¦निधाय तं भूमितले स्वकर्म यदा चक्रे दैत्य आगात् सुघोरः ॥ ११६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V117
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तृणावर्तो नामतः कंसभृत्यः सृष्ट्वाऽत्युग्रं चक्रवातं शिशुं तम् ।
| verse_lines  = तृणावर्तो नामतः कंसभृत्यः सृष्ट्वाऽत्युग्रं चक्रवातं शिशुं तम् ।¦आदायाऽगा(या)दन्तरिक्षं स तेन शस्तः कण्ठग्राहसंरुद्धवायुः ॥ ११७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V118
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पपात कृष्णेन हतः शिलातळे तृणावर्तः पर्वतोदग्रदेहः ।
| verse_lines  = पपात कृष्णेन हतः शिलातळे तृणावर्तः पर्वतोदग्रदेहः ।¦सुविस्मयं चाऽपुरथो जनास्ते तृणावर्तं वीक्ष्य सञ्चूर्णिताङ्गम् ॥ ११८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V119
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अक्रुद्ध्यतां केशवोऽनुग्रहाय शुभं स्वयोग्यादधिकं निहन्तुम् ।
| verse_lines  = अक्रुद्ध्यतां केशवोऽनुग्रहाय शुभं स्वयोग्यादधिकं निहन्तुम् ।¦स क्रुद्ध्यतां नवनीतादि मृष्णंश्चचार देवो निजसत्सुखाम्बुधिः ॥ ११९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V120
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यस्मिन्नब्दे भाद्रपदे स मासे सिंहस्थयोर्गुरुरव्योः परेशः ।
| verse_lines  = यस्मिन्नब्दे भाद्रपदे स मासे सिंहस्थयोर्गुरुरव्योः परेशः ।¦उदैत् ततः फाल्गुने फल्गुनोऽभूद् गते ततो माद्रवती बभाषे ॥ १२०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V121
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जाताः सुतास्ते प्रवराः पृथायामेकाऽनपत्याऽहमतः प्रसादात् ।
| verse_lines  = जाताः सुतास्ते प्रवराः पृथायामेकाऽनपत्याऽहमतः प्रसादात् ।¦तवैव भूयासमहं सुतेता विधत्स्व कुन्तीं मम मन्त्रदात्रीम् ॥ १२१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V122
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितः प्राह पृथां स माद्र्यै दिशस्व मन्त्रं सुतदं वरिष्ठम् ।
| verse_lines  = इतीरितः प्राह पृथां स माद्र्यै दिशस्व मन्त्रं सुतदं वरिष्ठम् ।¦इत्यूचिवांसं पतिमाह यादवी दद्यां त्वदर्थे तु सकृत्फलाय ॥ १२२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V123
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उवाच माद्र्यै सुतदं मनुं च पुनः फलं ते न भविष्यतीति ।
| verse_lines  = उवाच माद्र्यै सुतदं मनुं च पुनः फलं ते न भविष्यतीति ।¦मन्त्रं समादाय च मद्रपुत्री व्यचिन्तयत् स्यां नु कथं द्विपुत्रा ॥ १२३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V124
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सदाऽवियोगो दिविजेषु दस्रौ नचैतयोर्नामभेदः क्‍वचिद्धि।
| verse_lines  = सदाऽवियोगो दिविजेषु दस्रौ नचैतयोर्नामभेदः क्‍वचिद्धि।¦एका भार्या सैतयोरप्युषा हि तदाऽऽयातः सकृदावर्तनाद् द्वौ ॥ १२४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V125
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीक्षन्त्याऽऽकारितावश्विनौ तौ शीघ्रं प्राप्तौ पुत्रकौ तत्प्रसूतौ ।
| verse_lines  = इतीक्षन्त्याऽऽकारितावश्विनौ तौ शीघ्रं प्राप्तौ पुत्रकौ तत्प्रसूतौ ।¦तावेव देवौ नकुलः पूर्वजातः सहदेवोऽभूत् पश्चिमस्तौ यमौ हि (च) ॥ १२५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V126
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुनर्मनोः फलवत्त्वाय माद्री सम्प्रार्थयामास पतिं तदुक्ता ।
| verse_lines  = पुनर्मनोः फलवत्त्वाय माद्री सम्प्रार्थयामास पतिं तदुक्ता ।¦पृथाऽवादीत् कुटिलैषा मदाज्ञामृते देवावाह्वयामास दस्रौ ॥ १२६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V127
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतो विरोधं च मदात्मजानां कुर्यादेषेत्येव भीतां न मां त्वम् ।
| verse_lines  = अतो विरोधं च मदात्मजानां कुर्यादेषेत्येव भीतां न मां त्वम् ।¦नियोक्तुमर्हः पुनरेव राजन्नितीरितोऽसौ विरराम क्षितीशः ॥ १२७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V128
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विशेषनाम्नैव समाहुताः सुरा (सुतान्) दद्युः सुरा इत्यविशेषितं ययोः ।
| verse_lines  = विशेषनाम्नैव समाहुताः सुरा (सुतान्) दद्युः सुरा इत्यविशेषितं ययोः ।¦विशेषनामापि समाह्वयत् तौ मन्त्रावृत्तिर्नामभेदेऽस्य चोक्ता ॥ १२८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V129
| verse_type  = shloka
| verse_text  = युधिष्ठिराद्येषु चतुर्षु वायुः समाविष्टः फल्गुनेऽथो विशेषात् ।
| verse_lines  = युधिष्ठिराद्येषु चतुर्षु वायुः समाविष्टः फल्गुनेऽथो विशेषात् ।¦युधिष्ठिरे सौम्यरूपेण विष्टो वीरेण रूपेण धनञ्जयेऽसौ ॥ १२९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V130
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शृङ्गाररूपं केवलं दर्शयानो विवेश वायुर्यमजौ प्रधानः ।
| verse_lines  = शृङ्गाररूपं केवलं दर्शयानो विवेश वायुर्यमजौ प्रधानः ।¦शृङ्गारकैवल्यमभीप्समानः पाण्डुर्हि पुत्रं चकमे चतुर्थम् ॥ १३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V131
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शृङ्गाररूपो नकुले विशेषात् सुनीतिरूपः सहदेवं विवेश ।
| verse_lines  = शृङ्गाररूपो नकुले विशेषात् सुनीतिरूपः सहदेवं विवेश ।¦गुणैः समस्तैः स्वयमेव वायुर्बभूव भीमो जगदान्तरात्मा ॥ १३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V132
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुपुल्लवाकारतनुर्हि कोमळः प्रायो जनैः प्रोच्यते रूपशाली ।
| verse_lines  = सुपुल्लवाकारतनुर्हि कोमळः प्रायो जनैः प्रोच्यते रूपशाली ।¦ततः सुजातं वरवज्रकायौ भीमार्जुनावप्यृते पाण्डुरैच्छत् ॥ १३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V133
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अप्राकृतानां तु मनोहरं यद् रूपं द्वात्रिंशल्लक्षणोपेतमग्र्यम् ।
| verse_lines  = अप्राकृतानां तु मनोहरं यद् रूपं द्वात्रिंशल्लक्षणोपेतमग्र्यम् ।¦तन्मारुतो नकुले कोमलाभ एवं वायुः पञ्चरूपोऽत्र चाऽसीत् ॥ १३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V134
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतीतेन्द्रा एव ते विष्णुषष्ठाः पूर्वेन्द्रोऽसौ यज्ञनामा रमेशः ।
| verse_lines  = अतीतेन्द्रा एव ते विष्णुषष्ठाः पूर्वेन्द्रोऽसौ यज्ञनामा रमेशः ।¦स वै कृष्णो वायुरथ द्वितीयः स भीमसेनो धर्म आसीत् तृतीयः ॥ १३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V135
| verse_type  = shloka
| verse_text  = युधिष्ठिरोऽसावथ नासत्यदस्रौ क्रमात् तावेतौ माद्रवतीसुतौ च ।
| verse_lines  = युधिष्ठिरोऽसावथ नासत्यदस्रौ क्रमात् तावेतौ माद्रवतीसुतौ च ।¦पुरन्दरः षष्ठ उतात्र सप्तमः स एवैकः फल्गुनो ह्येत इन्द्राः ॥ १३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C12
| verse_id    = MBTN_C12_S01_V136
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्रमात् संस्कारान् क्षत्रियाणामवाप्य तेऽवर्द्धन्त स्वतवसो महित्वना ।
| verse_lines  = क्रमात् संस्कारान् क्षत्रियाणामवाप्य तेऽवर्द्धन्त स्वतवसो महित्वना ।¦सर्वे सर्वज्ञाः सर्वधर्मोपपन्नाः सर्वे भक्ताः केशवेऽत्यन्तयुक्ताः ॥ १३६॥
}}
<span id="gr-C13" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="त्रयोदशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C13" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="त्रयोदशोऽध्यायः"></span>
== त्रयोदशोऽध्यायः ==
== त्रयोदशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ गर्गः शूरसुतोक्त्या व्रजमायात् सात्त्वतां पुरोधास्सः ।</span><span class="shloka-line">चक्रे क्षत्रिययोग्यान् संस्कारान् कृष्णरोहिणीसून्वोः ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ऊचे नन्द सुतोऽयं तव विष्णोर्नावमो गुणैः सर्वैः ।</span><span class="shloka-line">सर्वे चैतत्त्राताः सुखमाप्स्यन्त्युन्नतं भवत्पूर्वाः ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तः स मुमोद प्रययौ गर्गोऽपि केशवोऽथाद्यः ।</span><span class="shloka-line">स्वपदैरग्रजयुक्तश्चक्रे पुण्यं व्रजन् व्रजोद्देशम् ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स कदाचिच्छिशुभावं कुर्वन्त्या मातुरात्मनो भूयः ।</span><span class="shloka-line">अपनेतुं परमेशो मृदं जघासेक्षतां वयस्यानाम् ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मात्रोपालब्ध ईशो मुखविवृतिमकर्नाम्ब मृद्भक्षिताऽहं ।</span><span class="shloka-line">पश्येत्यास्यान्तरे तु प्रकृतिविकृतियुक् सा जगत् पर्यपश्यत् ।</span><span class="shloka-line">इत्थं देवोऽत्यचिन्त्यामपरदुरधिगां शक्तिमुच्चां प्रदर्श्य प्रायो ज्ञातात्मतत्त्वां पुनरपि भगवानावृणोदात्मशक्त्या ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इति प्रभुः स लीलया हरिर्जगद् विडम्बयन् ।</span><span class="shloka-line">चचार गोष्ठमण्डलेऽप्यनन्तसौख्यचिद्धनः ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = औं ॥ गर्गः शूरसुतोक्त्या व्रजमायात् सात्त्वतां पुरोधास्सः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कदाचिदीश्वरः स्तनं पिबन् यशोदया पयः ।</span><span class="shloka-line">सृतं (शृतं) निधातुमुज्झितो बभञ्ज दध्यमत्रकम् ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = औं ॥ गर्गः शूरसुतोक्त्या व्रजमायात् सात्त्वतां पुरोधास्सः ।¦चक्रे क्षत्रिययोग्यान् संस्कारान् कृष्णरोहिणीसून्वोः ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(स) प्रमथ्यमानदध्युरुप्रजातमिन्दुसन्निभम् ।</span><span class="shloka-line">नवं हि नीतमाददे रहो जघास चेशिता ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रजायते हि यत्कुले यथा युगं यथा वयः ।</span><span class="shloka-line">तथा प्रवर्तनं भवेद् दिवौकसां समुद्भवे ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इति स्वधर्ममुत्तमं दिवौकसां प्रदर्शयन् ।</span><span class="shloka-line">अधर्मपावकोऽपि सन् विडम्बते जनार्दनः ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नृतिर्यगादिरूपकः स बाल्ययौवनादि यत् ।</span><span class="shloka-line">क्रियाश्च तत्तदुद्भवाः करोति शाश्वतोऽपि सन् ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स विप्रराजगोपकस्वरूपकस्तदुद्भवाः ।</span><span class="shloka-line">तदा तदा विचेष्टते क्रियाः सुरान् विशिक्षयन् ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथाऽप्यनन्यदेवतासमं निजं बलं प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">प्रकाशयन् पुनः पुनः प्रदर्शयत्यजो गुणान् ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाऽत्तयष्टिमीक्ष्य तां स्वमातरं जगद्गुरुः ।</span><span class="shloka-line">प्रपुप्लुवे तमन्वयान्मनोविदूरमङ्गना ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = ऊचे नन्द सुतोऽयं तव विष्णोर्नावमो गुणैः सर्वैः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुनः समीक्ष्य तच्छ्रमं जगाम तत्करग्रहम् ।</span><span class="shloka-line">प्रभुः स्वभक्तवश्यतां प्रकाशयन्नुरुक्रमः ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = ऊचे नन्द सुतोऽयं तव विष्णोर्नावमो गुणैः सर्वैः ।¦सर्वे चैतत्त्राताः सुखमाप्स्यन्त्युन्नतं भवत्पूर्वाः ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सदा विमुक्तमीश्वरं निबद्धुमञ्जसाऽऽददे ।</span><span class="shloka-line">यदैव दाम गोपिका न तत् पुपूर तं प्रति ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तदामसञ्चयः सुसन्धितोऽप्यपूर्णताम् ।</span><span class="shloka-line">ययावनन्तविग्रहे शिशुत्वसम्प्रदर्शके ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अबन्धयोग्यतां प्रभुः प्रदर्श्य लीलया पुनः ।</span><span class="shloka-line">स एकवत्सपाशकान्तरं गतोऽखिलम्भरः ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुतस्य मातृवश्यतां प्रदर्श्य धर्ममीश्वरः ।</span><span class="shloka-line">बभञ्ज तौ दिविस्पृशौ यमार्जुनौ सुरात्मजौ ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुरा धुनिश्चमुस्तथाऽपि पूतनासमन्वितौ ।</span><span class="shloka-line">अनोक्षसंयुतौ तपः प्रचक्रतुः शिवां प्रति ।</span><span class="shloka-line">तया वरोऽप्यवध्यता चतुर्षु च प्रयोजितः ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनन्तरं तृणोद्भृमिस्तपोऽचरद् वरं च तम् ।</span><span class="shloka-line">अवाप ते त्रयो हताः शिशुस्वरूपविष्णुना ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धुनिश्चमुश्च तौ तरू समाश्रितौ निषूदितौ ।</span><span class="shloka-line">तरुप्रभङ्गतोऽमुना तरू च शापसम्भवौ ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = इत्युक्तः स मुमोद प्रययौ गर्गोऽपि केशवोऽथाद्यः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुरा हि नारदान्तिके दिगम्बरौ शशाप सः ।</span><span class="shloka-line">धनेशपुत्रकौ द्रुतं तरुत्वमाप्नुतं त्विति ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = इत्युक्तः स मुमोद प्रययौ गर्गोऽपि केशवोऽथाद्यः ।¦स्वपदैरग्रजयुक्तश्चक्रे पुण्यं व्रजन् व्रजोद्देशम् ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो हि तौ निजां तनुं हरेः प्रसादतः शुभौ ।</span><span class="shloka-line">अवापतुः स्तुतिं प्रभोर्विधाय जग्मतुर्गृहम् ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नलकूबरमणिग्रीवौ मोचयित्वा तु शापतः ।</span><span class="shloka-line">वासुदेवोऽथ गोपालैर्विस्मितैरभिवीक्षितः ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वृन्दावनयियासुः स नन्दसूनुर्बृहद्वने ।</span><span class="shloka-line">ससर्ज रोमकूपेभ्यो वृकान् व्याघ्रसमान् बले ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनेककोटिसङ्घैस्तैः पीड्यमाना व्रजालयाः ।</span><span class="shloka-line">युयुर्वृन्दावनं नित्यानन्दमादाय नन्दजम् ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इन्दिरापतिरानन्दपूर्णो वृन्दावने प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">नन्दयामास नन्दादीनुद्दामतरचेष्टितैः ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स चन्द्रतो हसत्कान्तवदनेनेन्दुवर्चसा ।</span><span class="shloka-line">संयुतो रौहिणेयेन वत्सपालो बभूव ह ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दैत्यं स वत्सतनुमप्रमयः प्रगृह्य कंसानुगं हरवरादपरैरवध्यम् ।</span><span class="shloka-line">प्रक्षिप्य वृक्षशिरसि न्यहनद् बकोऽपि कंसानुगोऽथ विभुमच्युतमाससाद ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = स कदाचिच्छिशुभावं कुर्वन्त्या मातुरात्मनो भूयः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्कन्दप्रसादकवचः स मुखे चकार गोविन्दमग्निवदमुं प्रदहन्तमुच्चैः ।</span><span class="shloka-line">चच्छर्द तुण्डशिरसैव निहन्तुमेतमायान्तमीक्ष्य जगृहेऽस्य स तुण्डमीशः ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = स कदाचिच्छिशुभावं कुर्वन्त्या मातुरात्मनो भूयः ।¦अपनेतुं परमेशो मृदं जघासेक्षतां वयस्यानाम् ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तुण्डद्वयं यदुपतिः करपल्लवाभ्यां सङ्गृह्य चाऽशु विददार ह पक्षिदैत्यम् ।</span><span class="shloka-line">ब्रह्मादिभिः कुसुमवर्षिभिरीड्यमानः सायं ययौ व्रजभुवं सहितोऽग्रजेन ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं स देववरवन्दितपादपद्मो गोपालकेषु विहरन् भुवि षष्ठमब्दम् ।</span><span class="shloka-line">प्राप्तो गवामखिलपोऽपि स पालकोऽभूद् वृन्दावनान्तरगसान्द्रलताविताने ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ज्येष्ठं विहाय स कदाचिदचिन्त्यशक्तिर्गोगोपगोगणयुतो यमुनातटेषु (जलेषु) ।</span><span class="shloka-line">रेमे भविष्यदनुवीक्ष्य हि गोपदुःखं तद्बोधनाय निजमग्रजमेषु सोऽधात् ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(स) तं ब्रह्मणो वरबलादुरगं त्ववध्यं सर्वैरवार्यविषवीर्यमृते सुपर्णात् ।</span><span class="shloka-line">विज्ञाय तद्विषविदूषितवारिपानसन्नान् पशूनपि वयस्यजनान् स आवीत् ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तद्दृष्टिदिव्यसुधया सहसाऽभिवृष्टाः सर्वेऽपि जीवितमवापुरथोच्छशाखम् ।</span><span class="shloka-line">कृष्णः कदम्बमधिरुह्य ततोऽतितुङ्गादास्फोट्य गाढरशनो न्यपतद् विषोदे ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘सार्पह्रदः पुरुषसारनिपातवेगसङ्क्षोभितोरगविषोचच्छ्वसिताम्बुराशिः ।</span><span class="shloka-line">पर्यक्प्लुतो विषकषायविभीषणोर्मिभीमो धनुःशतमनन्तबलस्य किं तत्’ ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तं यामुनह्रदविलोलकमाप्य नागः काल्यो निजैः समदशत् सह वासुदेवम्(भा\.पु\. १०\.१६\.६\-७) ।</span><span class="shloka-line">भोगैर्बबन्ध च निजेश्वरमेनमज्ञः सेहे तमीश उत भक्तिमतोऽपराधम् ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = मात्रोपालब्ध ईशो मुखविवृतिमकर्नाम्ब मृद्भक्षिताऽहं ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उत्पातमीक्ष्य तु तदाऽखिलगोपसङ्घस्तत्राऽजगाम हलिना प्रतिबोधितोऽपि ।</span><span class="shloka-line">दृष्ट्वा निजाश्रयजनस्य बहोः सुदुःखं कृष्णः स्वभक्तमपि नागममुं ममर्द ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = मात्रोपालब्ध ईशो मुखविवृतिमकर्नाम्ब मृद्भक्षिताऽहं ।¦पश्येत्यास्यान्तरे तु प्रकृतिविकृतियुक् सा जगत् पर्यपश्यत् ।¦इत्थं देवोऽत्यचिन्त्यामपरदुरधिगां शक्तिमुच्चां प्रदर्श्य प्रायो ज्ञातात्मतत्त्वां पुनरपि भगवानावृणोदात्मशक्त्या ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्योन्नतेषु स फणेषु ननर्त कृष्णो ब्रह्मादिभिः कुसुमवर्षिभिरीड्यमानः ।</span><span class="shloka-line">आर्तो मुखैरुरु वमन् रुधिरं स नागो नारायणं तमरणं मनसा जगाम ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तच्चित्रताण्डवविरुग्णफणातपत्रं रक्तं वमन्तमुरु सन्नधियं नितान्तम् ।</span><span class="shloka-line">दृष्ट्वाऽहिराजमुपसेदुरमुष्य पत्न्यो नेमुश्च सर्वजगदादिगुरुं भुवीशम् ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ताभिः स्तुतः स भगवानमुना च तस्मै दत्त्वाऽभयं यमसहोदरवारितोऽमुम् ।</span><span class="shloka-line">उत्सृज्य निर्विषजलां यमुनां चकार संस्तूयमानचरितः सुरसिद्धसाध्यैः ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गोपैर्बलादिभिरुदीर्णतरप्रमोदैः सार्द्धं समेत्य भगवानरविन्दनेत्रः ।</span><span class="shloka-line">तां रात्रिमत्र निवसन् यमुनातटे स दावाग्निमुद्धतबलं च पपौ व्रजार्थे ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्थं सुरासुरगणैरविचिन्त्यदिव्यकर्माणि गोकुलगतेऽगणितोरुशक्तौ ।</span><span class="shloka-line">कुर्वत्यजे व्रजभुवामभवद् विनाश उग्राभिधादसुरतस्तरुरूपतोऽलम् ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तद्गन्धतो नृपशुमुख्यसमस्तभूतान्यापुर्मृतिं बहुलरोगनिपीडितानि ।</span><span class="shloka-line">धातुर्वराज्जगदभावकृतैकबुद्धिर्वद्ध्यो न केनचिदसौ तरुरूपदैत्यः ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सङ्कर्षणेऽपि तदुदारविषानुविष्टे कृष्णो निजस्पर्शतस्तमपेतरोगम् ।</span><span class="shloka-line">कृत्वा बभञ्ज विषवृक्षममुं बलेन तस्यानुगैः सह तदाकृतिभिः समस्तैः ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = इति प्रभुः स लीलया हरिर्जगद् विडम्बयन् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दैत्यांश्च गोवपुष आत्तवरान् विरिञ्चान्मृत्यूज्झितानपि निपात्य ददाह वृक्षान् ।</span><span class="shloka-line">विक्रीड्य रामसहितो यमुनाजले स नीरोगमाशु कृतवान् व्रजमब्जनाभः ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = इति प्रभुः स लीलया हरिर्जगद् विडम्बयन् ।¦चचार गोष्ठमण्डलेऽप्यनन्तसौख्यचिद्धनः ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सप्तोक्षणोऽतिबलवीर्ययुतानदम्यान् सर्वैर्गिरीशवरतो दितिजप्रधानान् ।</span><span class="shloka-line">हत्वा सुतामलभदाशु विभुर्यशोदाभ्रातुः स कुम्भकसमाह्वयिनोऽपि नीलाम् ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">या पूर्वजन्मनि तपः प्रथमैव भार्या भूयासमित्यचरदस्य हि सङ्गमो मे ।</span><span class="shloka-line">स्यात् कृष्णजन्मनि समस्तवराङ्गनाभ्यः पूर्वं त्विति स्म तदिमां प्रथमं स आप ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अग्रे द्विजत्वत उपावहदेष नीलां गोपाङ्गना अपि पुरा वरमापिरे यत् ।</span><span class="shloka-line">संस्कारतः प्रथममेव सुसङ्गमो नो भूयात् तवेति परमाप्सरसः पुरा याः ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्राथ कृष्णमवदन् सबलं वयस्याः पक्‍वानि तालसुफलान्यनुभोजयेति ।</span><span class="shloka-line">इत्यर्थितः सबल आप स तालवृन्दं गोपैर्दुरासदमतीव हि धेनुकेन ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विघ्नेशतो वरमवाप्य (स) सुदुष्टदैत्यो दीर्घायुरुत्तमबलः कदनप्रियोऽभूत् ।</span><span class="shloka-line">नित्योद्धतः स उत राममवेक्ष्य तालवृन्तात् फलानि गलयन्तमथाभ्यधावत् ।</span><span class="shloka-line">तस्य प्रहारमभिकाङ्क्षत आशु पृष्ठपादौ प्रगृह्य तृणराजशिरोऽहरत् सः ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मिन् हते खरतरे खररूपदैत्ये सर्वे खराश्च खरतालवनान्तरस्थाः ।</span><span class="shloka-line">प्रापुः खरस्वरतराः खरराक्षसारिं कृष्णं बलेन सहितं निहताश्च तेन ॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वान् निहत्य खररूपधरान् स दैत्यान् विघ्नेश्वरस्य वरतोऽन्यजनैरवध्यान् ।</span><span class="shloka-line">पक्‍वानि तालसुफलानि निजेषु चादाद् दुर्वारपौरुषगुणोद्भरितो रमेशः ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = कदाचिदीश्वरः स्तनं पिबन् यशोदया पयः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पक्षद्वयेन विहरत्स्वथ गोपकेषु दैत्यः प्रलम्ब इति कंसविसृष्ट आगात् ।</span><span class="shloka-line">कृष्णस्य पक्षिषु जयत्स्वथ राममेत्य पापः पराजित उवाह तमुग्ररूपः ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = कदाचिदीश्वरः स्तनं पिबन् यशोदया पयः ।¦सृतं (शृतं) निधातुमुज्झितो बभञ्ज दध्यमत्रकम् ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीतेन रोहिणिसुतेन हरिः स्तुतोऽसौ स्वाविष्टतामुपदिदेश बलाभिपूर्त्यै ।</span><span class="shloka-line">तेनैव पूरितबलोऽम्बरचारिणं तं पापं प्रलम्बमुरुमुष्टिहतं चकार ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मिन् हते सुरगणा बलदेवनाम रामस्य चक्रुरतितृप्तियुता हरिश्च ।</span><span class="shloka-line">वह्निं पपौ पुनरपि प्रदहन्तमुच्चैर्गोपांश्च गोगणमगण्यगुणार्णवोऽपात् ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णं कदाचिदतिदूरगतं वयस्या ऊचुः क्षुधाऽर्दिततरा वयमित्युदारम् ।</span><span class="shloka-line">सोऽप्याह सत्रमिह विप्रगणाश्चरन्ति तान् याचतेति परिपूर्णसमस्तकामः ॥ ५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V59"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तान् प्राप्य काममनवाप्य पुनश्च गोपाः कृष्णं समापुरथ तानवदत् स देवः ।</span><span class="shloka-line">पत्नीः समर्थयत मद्वचनादिति स्म चक्रुश्च ते तदपि ता भगवन्तमापुः ॥ ५९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V60"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ताः षड्विधान्नपरिपूर्णकराः समेताः प्राप्ता विसृज्य पतिपुत्रसमस्तबन्धून् ।</span><span class="shloka-line">आत्मार्चनैकपरमा विससर्ज देहं एका पतिप्रविधुता पदमाप विष्णोः ॥ ६०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V08
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V61"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भुक्त्वाऽथ गोपसहितो भगवांस्तदन्नं रेमे च गोकुलमवाप्य समस्तनाथः ।</span><span class="shloka-line">आज्ञातिलङ्घनकृतेः स्वकृतापराधात् पश्चात् सुतप्तमनसोऽप्यभवन् स्म विप्राः ॥ ६१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V62"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णोऽथ वीक्ष्य पुरुहूतमहप्रयत्नं गोपान् न्यवारयदविस्मरणाय तस्य ।</span><span class="shloka-line">मा मानुषोऽयमिति मामवगच्छतात्स इत्यव्ययोऽस्य विदधे महभङ्गमीशः ॥ ६२॥</span></span></div>
| verse_text  = (स) प्रमथ्यमानदध्युरुप्रजातमिन्दुसन्निभम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V63"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गोपांश्च तान् गिरिमहोऽस्मदुरुस्वधर्म इत्युक्तिसच्छलत आत्ममहेऽवतार्य ।</span><span class="shloka-line">भूत्वाऽतिविस्तृततनुर्बुभुजे बलिं स नानाविधान्नरसपानगुणैः सहैव ॥ ६३॥</span></span></div>
| verse_lines  = (स) प्रमथ्यमानदध्युरुप्रजातमिन्दुसन्निभम् ।¦नवं हि नीतमाददे रहो जघास चेशिता ॥ ८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V64"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इन्द्रोऽथ विस्मृतरथाङ्गधरावतारो मेघान् समादिशदुरूदकपूगवृष्ट्यै ।</span><span class="shloka-line">ते प्रेरिताः सकलगोकुलनाशनाय धारा वितेरुरुनागकरप्रकाराः ॥ ६४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V65"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ताभिर्निपीडितमुदीक्ष्य स कञ्जनाभः सर्वं व्रजं गिरिवरं प्रसभं दधार ।</span><span class="shloka-line">वामेन कञ्जदलकोमलपाणिनैव तत्राखिलाः प्रविविशुः पशुषाः स्वगोभिः ॥ ६५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V66"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वृष्ट्वोरुवार्यथ निरन्तरसप्तरात्रं त्रातं समीक्ष्य हरिणा व्रजमश्रमेण ।</span><span class="shloka-line">शक्रोऽनुसंस्मृतसुरप्रवरावतारः पादाम्बुजं यदुपतेः शरणं जगाम ॥ ६६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V67"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तुष्टाव चैनमुरुवेदशिरोगताभिर्गीर्भिः सदाऽगणितपूर्णगुणार्णवं तम् ।</span><span class="shloka-line">गोभृद् गुरुं हरगुरोरपि गोगणेन युक्तः सहस्रगुरगाधगुमग्र्यमग्र्यात् ॥ ६७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V68"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">त्वत्तो जगत् सकलमाविरभूदगण्यधाम्नस्त्वमेव परिपासि समस्तमन्ते ।</span><span class="shloka-line">अत्सि त्वयैव जगतोऽस्य हि बन्धमोक्षौ न त्वत्समोऽस्ति (कुतश्चित्) कुहचित् परिपूर्णशक्ते ॥ ६८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V09
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V69"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्षन्तव्यमेव भवता मम बाल्यमीश त्वत्संश्रयोऽस्मि हि सदेत्यभिवन्दितोऽजः ।</span><span class="shloka-line">क्षान्तं सदैव भवतस्तव शिक्षणाय पूजापहारविधिरित्यवदद् रमेशः ॥ ६९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V70"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गोविन्दमेनमभिषिच्य स गोगणेशो गोभिर्जगाम गुणपूर्णममुं प्रणम्य ।</span><span class="shloka-line">गोपैर्गिराम्पतिरपि प्रणतोऽभिगम्य गोवर्द्धनोद्धरणसङ्गतसंशयैः सः ॥ ७०॥</span></span></div>
| verse_text  = प्रजायते हि यत्कुले यथा युगं यथा वयः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V71"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णं ततः प्रभृति गोपगणा व्यजानन् नारायणोऽयमिति गर्गवचश्च नन्दात् ।</span><span class="shloka-line">नारायणस्य सम इत्युदितं निशम्य पूजां च चक्रुरधिकामरविन्दनेत्रे ॥ ७१॥</span></span></div>
| verse_lines  = प्रजायते हि यत्कुले यथा युगं यथा वयः ।¦तथा प्रवर्तनं भवेद् दिवौकसां समुद्भवे ॥ ९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V72"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्कन्दादुपात्तवरतो मरणादपेतं दृष्ट्वा च रामनिहतं बलिनं प्रलम्बम् ।</span><span class="shloka-line">चक्रुर्विनिश्चयममुष्य सुराधिकत्वे गोपा अथास्य विदधुः परमां च पूजाम् ॥ ७२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V73"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कात्यायनीव्रतपराः स्वपतित्वहेतोः कन्या उवाह भगवानपराश्च गोपीः ।</span><span class="shloka-line">अन्यैर्धृता अयुगबाणशराभिनुन्नाः प्राप्ता निशास्वरमयच्छशिराजितासु ॥ ७३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V74"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तास्वत्र तेन जनिता दशलक्षपुत्रा नारायणाह्वययुता बलिनश्च गोपाः ।</span><span class="shloka-line">सर्वेऽपि दैवतगणा भगवत्सुतत्वमाप्तुं धरातलगता हरिभक्तिहेतोः ॥ ७४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V75"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तास्तत्र पूर्ववरदानकृते रमेशो रामाद्(रामा) द्विजत्वगमनादपि पूर्वमेव ।</span><span class="shloka-line">सर्वा निशास्वरमयत् समभीष्टसिद्धिचिन्तामणिर्हि भगवानशुभैरलिप्तः ॥ ७५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V76"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सम्पूर्णचन्द्रकरराजितसद्रजन्यां वृन्दावने कुमुदकुन्दसुगन्धवाते ।</span><span class="shloka-line">श्रुत्वा मुकुन्दमुखनिस्सृतगीतसारं गोपाङ्गना मुमुहुरत्र ससार यक्षः ॥ ७६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V10
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V77"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रुद्रप्रसादकृतरक्ष उतास्य सख्युर्भृत्यो बली खलतरोऽपिच शङ्खचूडः ।</span><span class="shloka-line">ताः कालयन् भगवतस्तलताडनेन मृत्युं जगाम मणिमस्य जहार कृष्णः ॥ ७७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V78"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नाम्नाऽप्यरिष्ट उरुगायविलोमचेष्टो गोष्ठं जगाम वृषभाकृतिरप्यवध्यः ।</span><span class="shloka-line">शम्भोर्वरादनुगतश्च सदैव कंसं गां भीषयन्तममुमाह्वयदाशु कृष्णः ॥ ७८॥</span></span></div>
| verse_text  = इति स्वधर्ममुत्तमं दिवौकसां प्रदर्शयन् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V79"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सोऽप्याससाद हरिमुग्रविषाणकोटिमग्रे निधाय जगृहेऽस्य विषाणमीशः ।</span><span class="shloka-line">भूमौ निपात्य च वृषासुरमुग्रवीर्यं यज्ञे यथा पशुममारयदग्र्यशक्तिः ॥ ७९॥</span></span></div>
| verse_lines  = इति स्वधर्ममुत्तमं दिवौकसां प्रदर्शयन् ।¦अधर्मपावकोऽपि सन् विडम्बते जनार्दनः ॥ १०॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V80"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">केशी (च) तु कंसविहितस्तुरगस्वरूपो गिर्यात्मजावरमवाप्य सदा विमृत्युः ।</span><span class="shloka-line">पापः स केशवमवाप मुखेऽस्य बाहुं प्रावेशयत् स भगवान् ववृधेऽथ देहे ॥ ८०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V81"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्खादनाय कुमतिः स कृतप्रयासः शीर्णास्यदन्तदशनच्छदरुद्धवायुः ।</span><span class="shloka-line">(दीर्णः) शीर्णः पपात च मृतो हरिरप्यशेषैर्ब्रह्मेशशक्रदिनकृत्प्रमुखैः स्तुतोऽभूत् ॥ ८१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V82"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">व्योमश्च नाम मयसूनुरजप्रसादाल्लब्धायुतायुरखिलान् विदधे बिले सः ।</span><span class="shloka-line">तं श्रीपतिः सुरपतिः पशुवद् विशस्य निःसारितान् बिलमुखादखिलांश्चकार ॥ ८२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V83"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कुर्वत्यनन्यविषयाणि दुरन्तशक्तौ कर्माणि गोकुलगतेऽखिललोकनाथे ।</span><span class="shloka-line">कंसाय सर्वमवदत् सुरकार्यहेतोर्ब्रह्माङ्कजो मुनिरकारि यदीशपित्रा ॥ ८३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V84"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वाऽतिकोपरभसोच्चलितः स कंसो बद्ध्वा सभार्यमथ शूरजमुग्रकर्मा ।</span><span class="shloka-line">अक्रूरमाश्वदिशदानयनाय विष्णो रामान्वितस्य सह गोपगणै रथेन ॥ ८४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V11
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V85"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">संसेवनाय स हरेरभवत् पुरैव नाम्ना किशोर इति यः सुरगायकोऽभूत् ।</span><span class="shloka-line">स्वायम्भुवस्य च मनोः परमांशयुक्त आवेशयुक् कमलजस्य बभूव विद्वान् ॥ ८५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V86"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सोऽक्रूर इत्यभवदुत्तमपूज्यकर्मा वृष्णिष्वथाऽस स हि भोजपतेश्च मन्त्री ।</span><span class="shloka-line">आदिष्ट एव जगदीश्वरदृष्टिहेतोरानन्दपूर्णसुमना अभवत् कृतार्थः ॥ ८६॥</span></span></div>
| verse_text  = नृतिर्यगादिरूपकः स बाल्ययौवनादि यत् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V87"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आरुह्य तद्रथवरं भगवत्पदाब्जमब्जोद्भवप्रणतमन्तरमन्तरेण ।</span><span class="shloka-line">सञ्चिन्तयन् पथि जगाम स गोष्ठमाराद् दृष्ट्वा पदाङ्कितभुवं मुमुदे परस्य ॥ ८७॥</span></span></div>
| verse_lines  = नृतिर्यगादिरूपकः स बाल्ययौवनादि यत् ।¦क्रियाश्च तत्तदुद्भवाः करोति शाश्वतोऽपि सन् ॥ ११॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V88"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सोऽचेष्टतात्र जगदीशितुरङ्गसङ्गलब्धोच्चयेन निखिलाघविदारणेषु ।</span><span class="shloka-line">पांसुष्वजेशपुरुहूतमुखोच्चविद्युद्भ्राजत्किरीटमणिलोचनगोचरेषु ॥ ८८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V89"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सोऽपश्यताथ जगदेकगुरुं समेतमग्रोद्भवेन भुवि गा अपि दोहयन्तम् ।</span><span class="shloka-line">आनन्दसान्द्रतनुमक्षयमेनमीक्ष्य हृष्टः पपात पदयोः पुरुषोत्तमस्य ॥ ८९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V90"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उत्थाप्य तं यदुपतिः सबलो गृहं स्वं नीत्वोपचारमखिलं प्रविधाय तस्मिन् ।</span><span class="shloka-line">नित्योदिताक्षयचिदप्यखिलं स तस्माच्छुश्राव लोकचरितानुविडम्बनेन ॥ ९०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V91"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वा स कंसहृदि संस्थितमब्जनाभः प्रातस्तु गोपसहितो रथमारुरोह ।</span><span class="shloka-line">रामश्वफल्कतनयाभियुतो जगाम यानेन तेन यमुनातटमव्ययात्मा ॥ ९१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V92"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">संस्थाप्य तौ रथवरे जगताऽभिवन्द्यौ श्वाफल्किराश्ववततार यमस्वसारम् ।</span><span class="shloka-line">स्नात्वा स तत्र विधिनैव कृताघमर्षः शेषासनं परमपूरुषमत्र चैक्षत् ॥ ९२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V12
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V93"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नित्यं हि शेषमभिपश्यति सिद्धमन्त्रो दानेश्वरः स तु तदा ददृशे हरिं च ।</span><span class="shloka-line">अग्रे हि बालतनुमत्र समीक्ष्य कृष्णं किं नास्ति यान इति यानमुखो बभूव ॥ ९३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V94"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्रापि कृष्णमभिवीक्ष्य पुनर्निमज्य शेषोरुभोगशयनं परमं ददर्श ।</span><span class="shloka-line">ब्रह्मेशशक्रमुखदेवमुनीन्द्रवृन्दसंवन्दिताङ्घ्रियुगमिन्दिरया समेतम् ॥ ९४॥</span></span></div>
| verse_text  = स विप्रराजगोपकस्वरूपकस्तदुद्भवाः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V95"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्तुत्वा वरस्तुतिभिरव्ययमब्जनाभं सोऽन्तर्हिते भगवति स्वकमारुरोह ।</span><span class="shloka-line">यानं च तेन सहितो भगवान् जगाम सायं पुरीं सहबलो मधुरामनन्तः ॥ ९५॥</span></span></div>
| verse_lines  = स विप्रराजगोपकस्वरूपकस्तदुद्भवाः ।¦तदा तदा विचेष्टते क्रियाः सुरान् विशिक्षयन् ॥ १२॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V96"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अग्रेऽथ दानपतिमक्षयपौरुषोऽसावीशो विसृज्य सबलः सहितो वयस्यैः ।</span><span class="shloka-line">द्रष्टुं पुरीमभिजगाम नरेन्द्रमार्गे पौरैः कुतूहलयुतैरभिपूज्यमानः ॥ ९६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V97"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आसाद्य कुञ्जरगतं रजकं ययाचे वस्त्राणि कंसदयितं गिरिजावरेण ।</span><span class="shloka-line">मृत्यूज्झितं सपदि तेन दुरुक्तिविद्धः पापं कराग्रमृदितं व्यनयद् यमाय ॥ ९७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V98"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हत्वा तमक्षतबलो भगवान् प्रगृह्य वस्त्राणि चाऽत्मसमितानि बलस्य चादात् ।</span><span class="shloka-line">दत्वाऽपराणि सखिगोपजनस्य शिष्टान्यास्तीर्य तत्र च पदं प्रणिधाय चागात् ॥ ९८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V99"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ग्राह्याऽपहेयरहितैकचिदात्मसान्द्रस्वानन्दपूर्णवपुरप्ययशोषहीनः ।</span><span class="shloka-line">लोकान् विडम्ब्य नरवत् समलक्तकाद्यैर्वप्त्रा विभूषित इवाभवदप्रमेयः ॥ ९९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V100"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मालामवाप्य च सुदामत आत्मतन्त्रस्तावक्षयोऽनुजगृहे निजपार्षदौ हि ।</span><span class="shloka-line">पूर्वं विकुण्ठसदनाद्धरिसेवनाय प्राप्तौ भुवं मृजनपुष्पकरौ पुराऽपि ॥ १००॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V101"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वेष्टपुष्टिमिह तत्र सरूपतां च कृष्णस्तयोर्वरमदादथ राजमार्गे ।</span><span class="shloka-line">गच्छन् ददर्श वनितां नरदेवयोग्यमादाय गन्धमधिकं कुटिलां व्रजन्तीम् ॥ १०१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V102"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेनार्थिता सपदि गन्धमदात् त्रिवक्रा तेनाग्रजेन सहितो भगवान् लिलिम्पे ।</span><span class="shloka-line">तां चाऽश्वृजुत्वमनयत् स तयाऽर्थितोऽलमायामि कालत इति प्रहसन्नमुञ्चत् ॥ १०२॥</span></span></div>
| verse_text  = तथाऽप्यनन्यदेवतासमं निजं बलं प्रभुः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V103"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पूर्णेन्दुवृन्दनिवहाधिककान्तिकान्तसूर्यामितोरुपरमद्युतिसौख्यदेहः ।</span><span class="shloka-line">पीताम्बरः कनकभासुरगन्धमाल्यः शृङ्गारवारिधिरगण्यगुणार्णवोऽगात् ॥ १०३॥</span></span></div>
| verse_lines  = तथाऽप्यनन्यदेवतासमं निजं बलं प्रभुः ।¦प्रकाशयन् पुनः पुनः प्रदर्शयत्यजो गुणान् ॥ १३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V104"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्राप्याथ चाऽयुधगृहं धनुरीशदत्तं कृष्णः प्रसह्य जगृहे सकलैरभेद्यम् ।</span><span class="shloka-line">कांसं स नित्यपरिपूर्णसमस्तशक्तिरारोप्य चैनमनुकृष्य बभञ्ज मध्ये ॥ १०४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V105"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मिन् सुरासुरगणैरखिलैरभेद्ये भग्ने बभूव जगदण्डविभेदभीमः ।</span><span class="shloka-line">शब्दः स येन निपपात भुवि प्रभग्नसारोऽसुरो धृतियुतोऽपि तदैव कंसः ॥ १०५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V106"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आदिष्टमप्युरुबलं भगवान् स तेन सर्वं निहत्य सबलः प्रययौ पुनश्च ।</span><span class="shloka-line">नन्दादिगोपसमितिं हरिरत्र रात्रौ भुक्त्वा पयोऽन्वितशुभान्नमुवास कामम् ॥ १०६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V107"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कंसोऽप्यतीव भयकम्पितहृत्सरोजः प्रातर्नरेन्द्रगणमध्यगतोऽधिकोच्चम् ।</span><span class="shloka-line">मञ्चं विवेश सह जानपदैश्च पौरैर्नानाऽनुमञ्चकगतैर्युवतीसमेतैः ॥ १०७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V108"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">संस्थाप्य नागमुरुरङ्गमुखे कुवल्यापीडं गिरीन्द्रसदृशं करिसादियुक्तम् ।</span><span class="shloka-line">चाणूरमुष्टिकमुखानपि मल्लवीरान् रङ्गे निधाय हरिसंयमनं किलैच्छत् ॥ १०८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V14
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V109"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अक्षोहिणी गणितमस्य बलं च विंशदासीदसह्यमुरुवीर्यमनन्यवध्यम् ।</span><span class="shloka-line">शम्भोर्वरादपि च तस्य सुनीथनामा यः पूर्वमास वृक इत्यसुरोऽनुजोऽभूत् ॥ १०९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V110"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सप्तानुजा अपि हि तस्य पुरातना ये सर्वेऽपि कंसपृतनासहिताः स्म रङ्गे ।</span><span class="shloka-line">तस्थुः सराममभियान्तमुदीक्ष्य कृष्णमात्तायुधा युधि विजेतुमजं सुपापाः ॥ ११०॥</span></span></div>
| verse_text  = अथाऽत्तयष्टिमीक्ष्य तां स्वमातरं जगद्गुरुः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V111"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णोऽपि सूर उदिते सबलो वयस्यैः सार्द्धं जगाम वररङ्गमुखं सुरेशैः ।</span><span class="shloka-line">संस्तूयमान उरुविक्रम आसुराणां निर्मूलनाय सकळाचलितोरुशक्तिः ॥ १११॥</span></span></div>
| verse_lines  = अथाऽत्तयष्टिमीक्ष्य तां स्वमातरं जगद्गुरुः ।¦प्रपुप्लुवे तमन्वयान्मनोविदूरमङ्गना ॥ १४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V112"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आयन् जगद्गुरुतमो बलिनं गजेन्द्रं रुद्रप्रसादपरिरक्षितमाश्वपश्यत् ।</span><span class="shloka-line">(दुष्टोरुरङ्ग) दृष्ट्वोरुरङ्गमुखसंस्थितमीक्ष्य चैभ्यं पापापयाहि नचिरादिति वाचमूचे ॥ ११२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V113"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्षिप्तः स ईश्वरतमेन गिरीशलब्धाद् दृप्तो वराज्जगति सर्वजनैरवध्यः ।</span><span class="shloka-line">नागं त्ववध्यमभियापयते ततोऽग्रे पापो दुरन्तमहिमं प्रति वासुदेवम् ॥ ११३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V114"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विक्रीड्य तेन करिणा भगवान् स किञ्चिद्धस्ते प्रगृह्य विनिकृष्य निपात्य भूमौ ।</span><span class="shloka-line">कुम्भे पदं प्रतिनिधाय विषाणयुग्ममुत्कृष्य हस्तिपमहन् निपपात सोऽपि ॥ ११४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V115"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नागं ससादिनमवध्यमसौ निहत्य स्कन्धे विषाणमवसज्य सहाग्रजेन ।</span><span class="shloka-line">नागेन्द्रसान्द्रमदबिन्दुभिरञ्चिताङ्गः पूर्णात्मशक्तिरमलः प्रविवेश रङ्गम् ॥ ११५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V116"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विष्टे जगद्गुरुतमे बलवीर्यमूर्तौ रङ्गं मुमोद च शुशोष जनोऽखिलोऽत्र ।</span><span class="shloka-line">कञ्जं तथाऽपि कुमुदं च यथैव सूर्य उद्यत्यजेऽनुभविनो विपरीतकाश्च ॥ ११६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V15
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V117"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रङ्गप्रविष्टमभिवीक्ष्य जगाद मल्लः कंसप्रियार्थमभिभाष्य जगन्निवासम् ।</span><span class="shloka-line">चाणूर इत्यभिहितो जगतामवध्यः शम्भुप्रसादत इदं शृणु माधवेति ॥ ११७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V118"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">राजैव दैवतमिति प्रवदन्ति विप्रा राज्ञः प्रियं कृतवतः परमा हि सिद्धिः ।</span><span class="shloka-line">योत्स्याव तेन नृपतिप्रियकाम्यया वां रामोऽभियुद्ध्यतु बली सह मुष्टिकेन ॥ ११८॥</span></span></div>
| verse_text  = पुनः समीक्ष्य तच्छ्रमं जगाम तत्करग्रहम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V119"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्त आह भगवान् (अपहासपूर्वं) परिहासपूर्वमेवं भवत्विति स तेन तदाऽभियातः ।</span><span class="shloka-line">सन्दर्श्य दैवतपतिर्युधि मल्ललीलां मौहूर्तिकीमथ पदोर्जगृहे स्वशत्रुम् ॥ ११९॥</span></span></div>
| verse_lines  = पुनः समीक्ष्य तच्छ्रमं जगाम तत्करग्रहम् ।¦प्रभुः स्वभक्तवश्यतां प्रकाशयन्नुरुक्रमः ॥ १५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V120"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उत्क्षिप्य तं गगनगं गिरिसन्निकाशमुद्भ्राम्य चाथ शतशः कुलिशक्षताङ्गम् (कुलिशाक्षताङ्गम्) ।</span><span class="shloka-line">आविद्ध्य दुर्धरबलो भुवि निष्पिपेष चूर्णीकृतः स निपपात यथा गिरीन्द्रः ॥ १२०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V121"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णं च तुष्टुवुरथो दिवि देवसङ्घा मर्त्या भुवि प्रवरमुत्तमपूरुषाणाम् ।</span><span class="shloka-line">तद्वद् बलस्य दृढमुष्टिनिपिष्टमूर्धा भ्रष्टस्तदैव निपपात स मुष्टिकोऽपि ॥ १२१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V122"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कूटश्च कोसल उत च्छलनामधेयो द्वौ तत्र कृष्णनिहतावपरो बलेन ।</span><span class="shloka-line">कंसस्य ये त्ववरजाश्च सुनीथमुख्याः सर्वे बलेन निहताः परिघेण वीराः ॥ १२२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V123"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ताभ्यां हतानभिसमीक्ष्य निजान् समस्तान् कंसो दिदेश बलमक्षयमुग्रवीर्यम् ।</span><span class="shloka-line">रुद्रप्रसादकृतरक्षमवध्यमेतौ निस्सार्य दण्डमधिकं कुरुतेति पापः ॥ १२३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V124"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वैव राजवचनं बलमक्षयं तदक्षोहिणीदशकयुग्ममनन्तवीर्यम् ।</span><span class="shloka-line">कृष्णं चकार विविधास्त्रधरं स्वकोष्ठे सिंहं यथा किल सृगालबलं समेतम् ॥ १२४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V16
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V125"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जानन्नपीश्वरमनन्तबलं महेन्द्रः कृष्णं रथं निजमयापयदायुधाढ्यम् ।</span><span class="shloka-line">शुश्रूषणाय परमस्य यथा समुद्रमर्घ्येण पूरयति पूर्णजलं जनोऽयम् ॥ १२५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V126"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वस्यन्दनं तु भगवान् स महेन्द्रदत्तमारुह्य सूतवरमातलिसङ्गृहीतम् ।</span><span class="shloka-line">नानायुधोग्रकिरणस्तरणिर्यथैव ध्वान्तं व्यनाशयदशेषत आशु सैन्यम् ॥ १२६॥</span></span></div>
| verse_text  = सदा विमुक्तमीश्वरं निबद्धुमञ्जसाऽऽददे ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V127"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निःशेषतो विनिहते स्वबले स कंसश्चर्मासिपाणिरभियातुमियेष कृष्णम् ।</span><span class="shloka-line">तावत् तमेव भगवन्तमभिप्रयान्तमुत्तुङ्गमञ्चशिरसि प्रददर्श वीरम् ॥ १२७॥</span></span></div>
| verse_lines  = सदा विमुक्तमीश्वरं निबद्धुमञ्जसाऽऽददे ।¦यदैव दाम गोपिका न तत् पुपूर तं प्रति ॥ १६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V128"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तं श्येनवेगमभितः प्रतिसञ्चरन्तं निश्छिद्रमाशु जगृहे भगवान् प्रसह्य ।</span><span class="shloka-line">केशेषु चैनमभिभृश्य करेण वामेनोद्धृत्य दक्षिणकरेण जघान केऽस्य ॥ १२८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V129"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सञ्चालितेन मुकुटेन विकुण्डलेन कर्णद्वयेन विगताभरणोरसा च ।</span><span class="shloka-line">स्रस्ताम्बरेण जघनेन सुशोच्यरूपः कंसो बभूव नरसिंहकराग्रसंस्थः ॥ १२९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V130"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उत्कृष्य तं सुरपतिः परमोच्चमञ्चादन्यैरजेयमतिवीर्यबलोपपन्नम् ।</span><span class="shloka-line">अब्जोद्भवेशवरगुप्तमनन्तशक्तिर्भूमौ निपात्य स ददौ पदयोः प्रहारम् ॥ १३०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V131"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देहे तु योऽभवदमुष्य रमेशबन्धुर्वायुः स कृष्णतनुमाश्रयदन्यपापम् ।</span><span class="shloka-line">दैत्यं चकर्ष हरिरत्र शरीरसंस्थं पश्यत्सु कञ्जजमुखेषु सुरेष्वनन्तः ॥ १३१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C13
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V132"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्वेषात् स सर्वजगदेकगुरोः स्वकीयैः पूर्वप्रमापितजनैः सहितः समस्तैः ।</span><span class="shloka-line">धात्र्यादिभिः प्रतिययौ कुमतिस्तमोऽन्धमन्येऽपि चैवमुपयान्ति हरावभक्ताः ॥ १३२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V17
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V133"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नित्यातिदुःखमनिवृत्ति सुखव्यपेतमन्धं तमो नियतमेति हरावभक्तः ।</span><span class="shloka-line">भक्तोऽपि कञ्जजगिरीशमुखेषु सर्वधर्मार्णवोऽपि निखिलागमनिर्णयेन ॥ १३३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V134"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यो वेत्ति निश्चितमतिर्हरिमब्जजेशपूर्वाखिलस्य जगतः सकलेऽपि काले ।</span><span class="shloka-line">सृष्टिस्थितिप्रळयमोक्षदमात्मतन्त्रं लक्ष्म्या अपीशमतिभक्तियुतः स मुच्येत् ॥ १३४॥</span></span></div>
| verse_text  = समस्तदामसञ्चयः सुसन्धितोऽप्यपूर्णताम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V135"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मादनन्तगुणपूर्णममुं रमेशं निश्चित्य दोषरहितं परयैव भक्त्या ।</span><span class="shloka-line">विज्ञाय दैवतगणांश्च यथाक्रमेण भक्ता हरेरिति सदैव भजेत धीरः ॥ १३५॥</span></span></div>
| verse_lines  = समस्तदामसञ्चयः सुसन्धितोऽप्यपूर्णताम् ।¦ययावनन्तविग्रहे शिशुत्वसम्प्रदर्शके ॥ १७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V136"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निहत्य कंसमोजसा विधातृशम्भुपूर्वकैः ।</span><span class="shloka-line">स्तुतः प्रसूनवर्षिभिर्मुमोद केशवोऽधिकम् ॥ १३६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V137"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सदैव मोदरूपिणो मुदोक्तिरस्य लौकिकी ।</span><span class="shloka-line">यथोदयो रवेर्भवेत् सदोदितस्य लोकतः ॥ १३७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C13_S01_V138"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनन्तचित्सुखार्णवः सदोदितैकरूपकः ।</span><span class="shloka-line">समस्तदोषवर्जितो हरिर्गुणात्मकः सदा ॥ १३८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अबन्धयोग्यतां प्रभुः प्रदर्श्य लीलया पुनः ।
| verse_lines  = अबन्धयोग्यतां प्रभुः प्रदर्श्य लीलया पुनः ।¦स एकवत्सपाशकान्तरं गतोऽखिलम्भरः ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुतस्य मातृवश्यतां प्रदर्श्य धर्ममीश्वरः ।
| verse_lines  = सुतस्य मातृवश्यतां प्रदर्श्य धर्ममीश्वरः ।¦बभञ्ज तौ दिविस्पृशौ यमार्जुनौ सुरात्मजौ ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुरा धुनिश्चमुस्तथाऽपि पूतनासमन्वितौ ।
| verse_lines  = पुरा धुनिश्चमुस्तथाऽपि पूतनासमन्वितौ ।¦अनोक्षसंयुतौ तपः प्रचक्रतुः शिवां प्रति ।¦तया वरोऽप्यवध्यता चतुर्षु च प्रयोजितः ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनन्तरं तृणोद्भृमिस्तपोऽचरद् वरं च तम् ।
| verse_lines  = अनन्तरं तृणोद्भृमिस्तपोऽचरद् वरं च तम् ।¦अवाप ते त्रयो हताः शिशुस्वरूपविष्णुना ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धुनिश्चमुश्च तौ तरू समाश्रितौ निषूदितौ ।
| verse_lines  = धुनिश्चमुश्च तौ तरू समाश्रितौ निषूदितौ ।¦तरुप्रभङ्गतोऽमुना तरू च शापसम्भवौ ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुरा हि नारदान्तिके दिगम्बरौ शशाप सः ।
| verse_lines  = पुरा हि नारदान्तिके दिगम्बरौ शशाप सः ।¦धनेशपुत्रकौ द्रुतं तरुत्वमाप्नुतं त्विति ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो हि तौ निजां तनुं हरेः प्रसादतः शुभौ ।
| verse_lines  = ततो हि तौ निजां तनुं हरेः प्रसादतः शुभौ ।¦अवापतुः स्तुतिं प्रभोर्विधाय जग्मतुर्गृहम् ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नलकूबरमणिग्रीवौ मोचयित्वा तु शापतः ।
| verse_lines  = नलकूबरमणिग्रीवौ मोचयित्वा तु शापतः ।¦वासुदेवोऽथ गोपालैर्विस्मितैरभिवीक्षितः ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वृन्दावनयियासुः स नन्दसूनुर्बृहद्वने ।
| verse_lines  = वृन्दावनयियासुः स नन्दसूनुर्बृहद्वने ।¦ससर्ज रोमकूपेभ्यो वृकान् व्याघ्रसमान् बले ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनेककोटिसङ्घैस्तैः पीड्यमाना व्रजालयाः ।
| verse_lines  = अनेककोटिसङ्घैस्तैः पीड्यमाना व्रजालयाः ।¦युयुर्वृन्दावनं नित्यानन्दमादाय नन्दजम् ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इन्दिरापतिरानन्दपूर्णो वृन्दावने प्रभुः ।
| verse_lines  = इन्दिरापतिरानन्दपूर्णो वृन्दावने प्रभुः ।¦नन्दयामास नन्दादीनुद्दामतरचेष्टितैः ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स चन्द्रतो हसत्कान्तवदनेनेन्दुवर्चसा ।
| verse_lines  = स चन्द्रतो हसत्कान्तवदनेनेन्दुवर्चसा ।¦संयुतो रौहिणेयेन वत्सपालो बभूव ह ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दैत्यं स वत्सतनुमप्रमयः प्रगृह्य कंसानुगं हरवरादपरैरवध्यम् ।
| verse_lines  = दैत्यं स वत्सतनुमप्रमयः प्रगृह्य कंसानुगं हरवरादपरैरवध्यम् ।¦प्रक्षिप्य वृक्षशिरसि न्यहनद् बकोऽपि कंसानुगोऽथ विभुमच्युतमाससाद ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्कन्दप्रसादकवचः स मुखे चकार गोविन्दमग्निवदमुं प्रदहन्तमुच्चैः ।
| verse_lines  = स्कन्दप्रसादकवचः स मुखे चकार गोविन्दमग्निवदमुं प्रदहन्तमुच्चैः ।¦चच्छर्द तुण्डशिरसैव निहन्तुमेतमायान्तमीक्ष्य जगृहेऽस्य स तुण्डमीशः ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तुण्डद्वयं यदुपतिः करपल्लवाभ्यां सङ्गृह्य चाऽशु विददार ह पक्षिदैत्यम् ।
| verse_lines  = तुण्डद्वयं यदुपतिः करपल्लवाभ्यां सङ्गृह्य चाऽशु विददार ह पक्षिदैत्यम् ।¦ब्रह्मादिभिः कुसुमवर्षिभिरीड्यमानः सायं ययौ व्रजभुवं सहितोऽग्रजेन ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं स देववरवन्दितपादपद्मो गोपालकेषु विहरन् भुवि षष्ठमब्दम् ।
| verse_lines  = एवं स देववरवन्दितपादपद्मो गोपालकेषु विहरन् भुवि षष्ठमब्दम् ।¦प्राप्तो गवामखिलपोऽपि स पालकोऽभूद् वृन्दावनान्तरगसान्द्रलताविताने ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ज्येष्ठं विहाय स कदाचिदचिन्त्यशक्तिर्गोगोपगोगणयुतो यमुनातटेषु (जलेषु) ।
| verse_lines  = ज्येष्ठं विहाय स कदाचिदचिन्त्यशक्तिर्गोगोपगोगणयुतो यमुनातटेषु (जलेषु) ।¦रेमे भविष्यदनुवीक्ष्य हि गोपदुःखं तद्बोधनाय निजमग्रजमेषु सोऽधात् ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = (स) तं ब्रह्मणो वरबलादुरगं त्ववध्यं सर्वैरवार्यविषवीर्यमृते सुपर्णात् ।
| verse_lines  = (स) तं ब्रह्मणो वरबलादुरगं त्ववध्यं सर्वैरवार्यविषवीर्यमृते सुपर्णात् ।¦विज्ञाय तद्विषविदूषितवारिपानसन्नान् पशूनपि वयस्यजनान् स आवीत् ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तद्दृष्टिदिव्यसुधया सहसाऽभिवृष्टाः सर्वेऽपि जीवितमवापुरथोच्छशाखम् ।
| verse_lines  = तद्दृष्टिदिव्यसुधया सहसाऽभिवृष्टाः सर्वेऽपि जीवितमवापुरथोच्छशाखम् ।¦कृष्णः कदम्बमधिरुह्य ततोऽतितुङ्गादास्फोट्य गाढरशनो न्यपतद् विषोदे ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘सार्पह्रदः पुरुषसारनिपातवेगसङ्क्षोभितोरगविषोचच्छ्वसिताम्बुराशिः ।
| verse_lines  = ‘सार्पह्रदः पुरुषसारनिपातवेगसङ्क्षोभितोरगविषोचच्छ्वसिताम्बुराशिः ।¦पर्यक्प्लुतो विषकषायविभीषणोर्मिभीमो धनुःशतमनन्तबलस्य किं तत्’ ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं यामुनह्रदविलोलकमाप्य नागः काल्यो निजैः समदशत् सह वासुदेवम्(भा\.पु\. १०\.१६\.६\-७) ।
| verse_lines  = तं यामुनह्रदविलोलकमाप्य नागः काल्यो निजैः समदशत् सह वासुदेवम्(भा\.पु\. १०\.१६\.६\-७) ।¦भोगैर्बबन्ध च निजेश्वरमेनमज्ञः सेहे तमीश उत भक्तिमतोऽपराधम् ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उत्पातमीक्ष्य तु तदाऽखिलगोपसङ्घस्तत्राऽजगाम हलिना प्रतिबोधितोऽपि ।
| verse_lines  = उत्पातमीक्ष्य तु तदाऽखिलगोपसङ्घस्तत्राऽजगाम हलिना प्रतिबोधितोऽपि ।¦दृष्ट्वा निजाश्रयजनस्य बहोः सुदुःखं कृष्णः स्वभक्तमपि नागममुं ममर्द ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्योन्नतेषु स फणेषु ननर्त कृष्णो ब्रह्मादिभिः कुसुमवर्षिभिरीड्यमानः ।
| verse_lines  = तस्योन्नतेषु स फणेषु ननर्त कृष्णो ब्रह्मादिभिः कुसुमवर्षिभिरीड्यमानः ।¦आर्तो मुखैरुरु वमन् रुधिरं स नागो नारायणं तमरणं मनसा जगाम ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तच्चित्रताण्डवविरुग्णफणातपत्रं रक्तं वमन्तमुरु सन्नधियं नितान्तम् ।
| verse_lines  = तच्चित्रताण्डवविरुग्णफणातपत्रं रक्तं वमन्तमुरु सन्नधियं नितान्तम् ।¦दृष्ट्वाऽहिराजमुपसेदुरमुष्य पत्न्यो नेमुश्च सर्वजगदादिगुरुं भुवीशम् ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ताभिः स्तुतः स भगवानमुना च तस्मै दत्त्वाऽभयं यमसहोदरवारितोऽमुम् ।
| verse_lines  = ताभिः स्तुतः स भगवानमुना च तस्मै दत्त्वाऽभयं यमसहोदरवारितोऽमुम् ।¦उत्सृज्य निर्विषजलां यमुनां चकार संस्तूयमानचरितः सुरसिद्धसाध्यैः ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गोपैर्बलादिभिरुदीर्णतरप्रमोदैः सार्द्धं समेत्य भगवानरविन्दनेत्रः ।
| verse_lines  = गोपैर्बलादिभिरुदीर्णतरप्रमोदैः सार्द्धं समेत्य भगवानरविन्दनेत्रः ।¦तां रात्रिमत्र निवसन् यमुनातटे स दावाग्निमुद्धतबलं च पपौ व्रजार्थे ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्थं सुरासुरगणैरविचिन्त्यदिव्यकर्माणि गोकुलगतेऽगणितोरुशक्तौ ।
| verse_lines  = इत्थं सुरासुरगणैरविचिन्त्यदिव्यकर्माणि गोकुलगतेऽगणितोरुशक्तौ ।¦कुर्वत्यजे व्रजभुवामभवद् विनाश उग्राभिधादसुरतस्तरुरूपतोऽलम् ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तद्गन्धतो नृपशुमुख्यसमस्तभूतान्यापुर्मृतिं बहुलरोगनिपीडितानि ।
| verse_lines  = तद्गन्धतो नृपशुमुख्यसमस्तभूतान्यापुर्मृतिं बहुलरोगनिपीडितानि ।¦धातुर्वराज्जगदभावकृतैकबुद्धिर्वद्ध्यो न केनचिदसौ तरुरूपदैत्यः ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सङ्कर्षणेऽपि तदुदारविषानुविष्टे कृष्णो निजस्पर्शतस्तमपेतरोगम् ।
| verse_lines  = सङ्कर्षणेऽपि तदुदारविषानुविष्टे कृष्णो निजस्पर्शतस्तमपेतरोगम् ।¦कृत्वा बभञ्ज विषवृक्षममुं बलेन तस्यानुगैः सह तदाकृतिभिः समस्तैः ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दैत्यांश्च गोवपुष आत्तवरान् विरिञ्चान्मृत्यूज्झितानपि निपात्य ददाह वृक्षान् ।
| verse_lines  = दैत्यांश्च गोवपुष आत्तवरान् विरिञ्चान्मृत्यूज्झितानपि निपात्य ददाह वृक्षान् ।¦विक्रीड्य रामसहितो यमुनाजले स नीरोगमाशु कृतवान् व्रजमब्जनाभः ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सप्तोक्षणोऽतिबलवीर्ययुतानदम्यान् सर्वैर्गिरीशवरतो दितिजप्रधानान् ।
| verse_lines  = सप्तोक्षणोऽतिबलवीर्ययुतानदम्यान् सर्वैर्गिरीशवरतो दितिजप्रधानान् ।¦हत्वा सुतामलभदाशु विभुर्यशोदाभ्रातुः स कुम्भकसमाह्वयिनोऽपि नीलाम् ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = या पूर्वजन्मनि तपः प्रथमैव भार्या भूयासमित्यचरदस्य हि सङ्गमो मे ।
| verse_lines  = या पूर्वजन्मनि तपः प्रथमैव भार्या भूयासमित्यचरदस्य हि सङ्गमो मे ।¦स्यात् कृष्णजन्मनि समस्तवराङ्गनाभ्यः पूर्वं त्विति स्म तदिमां प्रथमं स आप ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अग्रे द्विजत्वत उपावहदेष नीलां गोपाङ्गना अपि पुरा वरमापिरे यत् ।
| verse_lines  = अग्रे द्विजत्वत उपावहदेष नीलां गोपाङ्गना अपि पुरा वरमापिरे यत् ।¦संस्कारतः प्रथममेव सुसङ्गमो नो भूयात् तवेति परमाप्सरसः पुरा याः ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्राथ कृष्णमवदन् सबलं वयस्याः पक्‍वानि तालसुफलान्यनुभोजयेति ।
| verse_lines  = तत्राथ कृष्णमवदन् सबलं वयस्याः पक्‍वानि तालसुफलान्यनुभोजयेति ।¦इत्यर्थितः सबल आप स तालवृन्दं गोपैर्दुरासदमतीव हि धेनुकेन ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विघ्नेशतो वरमवाप्य (स) सुदुष्टदैत्यो दीर्घायुरुत्तमबलः कदनप्रियोऽभूत् ।
| verse_lines  = विघ्नेशतो वरमवाप्य (स) सुदुष्टदैत्यो दीर्घायुरुत्तमबलः कदनप्रियोऽभूत् ।¦नित्योद्धतः स उत राममवेक्ष्य तालवृन्तात् फलानि गलयन्तमथाभ्यधावत् ।¦तस्य प्रहारमभिकाङ्क्षत आशु पृष्ठपादौ प्रगृह्य तृणराजशिरोऽहरत् सः ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मिन् हते खरतरे खररूपदैत्ये सर्वे खराश्च खरतालवनान्तरस्थाः ।
| verse_lines  = तस्मिन् हते खरतरे खररूपदैत्ये सर्वे खराश्च खरतालवनान्तरस्थाः ।¦प्रापुः खरस्वरतराः खरराक्षसारिं कृष्णं बलेन सहितं निहताश्च तेन ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वान् निहत्य खररूपधरान् स दैत्यान् विघ्नेश्वरस्य वरतोऽन्यजनैरवध्यान् ।
| verse_lines  = सर्वान् निहत्य खररूपधरान् स दैत्यान् विघ्नेश्वरस्य वरतोऽन्यजनैरवध्यान् ।¦पक्‍वानि तालसुफलानि निजेषु चादाद् दुर्वारपौरुषगुणोद्भरितो रमेशः ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पक्षद्वयेन विहरत्स्वथ गोपकेषु दैत्यः प्रलम्ब इति कंसविसृष्ट आगात् ।
| verse_lines  = पक्षद्वयेन विहरत्स्वथ गोपकेषु दैत्यः प्रलम्ब इति कंसविसृष्ट आगात् ।¦कृष्णस्य पक्षिषु जयत्स्वथ राममेत्य पापः पराजित उवाह तमुग्ररूपः ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीतेन रोहिणिसुतेन हरिः स्तुतोऽसौ स्वाविष्टतामुपदिदेश बलाभिपूर्त्यै ।
| verse_lines  = भीतेन रोहिणिसुतेन हरिः स्तुतोऽसौ स्वाविष्टतामुपदिदेश बलाभिपूर्त्यै ।¦तेनैव पूरितबलोऽम्बरचारिणं तं पापं प्रलम्बमुरुमुष्टिहतं चकार ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मिन् हते सुरगणा बलदेवनाम रामस्य चक्रुरतितृप्तियुता हरिश्च ।
| verse_lines  = तस्मिन् हते सुरगणा बलदेवनाम रामस्य चक्रुरतितृप्तियुता हरिश्च ।¦वह्निं पपौ पुनरपि प्रदहन्तमुच्चैर्गोपांश्च गोगणमगण्यगुणार्णवोऽपात् ॥ ५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृष्णं कदाचिदतिदूरगतं वयस्या ऊचुः क्षुधाऽर्दिततरा वयमित्युदारम् ।
| verse_lines  = कृष्णं कदाचिदतिदूरगतं वयस्या ऊचुः क्षुधाऽर्दिततरा वयमित्युदारम् ।¦सोऽप्याह सत्रमिह विप्रगणाश्चरन्ति तान् याचतेति परिपूर्णसमस्तकामः ॥ ५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V59
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तान् प्राप्य काममनवाप्य पुनश्च गोपाः कृष्णं समापुरथ तानवदत् स देवः ।
| verse_lines  = तान् प्राप्य काममनवाप्य पुनश्च गोपाः कृष्णं समापुरथ तानवदत् स देवः ।¦पत्नीः समर्थयत मद्वचनादिति स्म चक्रुश्च ते तदपि ता भगवन्तमापुः ॥ ५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V60
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ताः षड्विधान्नपरिपूर्णकराः समेताः प्राप्ता विसृज्य पतिपुत्रसमस्तबन्धून् ।
| verse_lines  = ताः षड्विधान्नपरिपूर्णकराः समेताः प्राप्ता विसृज्य पतिपुत्रसमस्तबन्धून् ।¦आत्मार्चनैकपरमा विससर्ज देहं एका पतिप्रविधुता पदमाप विष्णोः ॥ ६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V61
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भुक्त्वाऽथ गोपसहितो भगवांस्तदन्नं रेमे च गोकुलमवाप्य समस्तनाथः ।
| verse_lines  = भुक्त्वाऽथ गोपसहितो भगवांस्तदन्नं रेमे च गोकुलमवाप्य समस्तनाथः ।¦आज्ञातिलङ्घनकृतेः स्वकृतापराधात् पश्चात् सुतप्तमनसोऽप्यभवन् स्म विप्राः ॥ ६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V62
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृष्णोऽथ वीक्ष्य पुरुहूतमहप्रयत्नं गोपान् न्यवारयदविस्मरणाय तस्य ।
| verse_lines  = कृष्णोऽथ वीक्ष्य पुरुहूतमहप्रयत्नं गोपान् न्यवारयदविस्मरणाय तस्य ।¦मा मानुषोऽयमिति मामवगच्छतात्स इत्यव्ययोऽस्य विदधे महभङ्गमीशः ॥ ६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V63
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गोपांश्च तान् गिरिमहोऽस्मदुरुस्वधर्म इत्युक्तिसच्छलत आत्ममहेऽवतार्य ।
| verse_lines  = गोपांश्च तान् गिरिमहोऽस्मदुरुस्वधर्म इत्युक्तिसच्छलत आत्ममहेऽवतार्य ।¦भूत्वाऽतिविस्तृततनुर्बुभुजे बलिं स नानाविधान्नरसपानगुणैः सहैव ॥ ६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V64
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इन्द्रोऽथ विस्मृतरथाङ्गधरावतारो मेघान् समादिशदुरूदकपूगवृष्ट्यै ।
| verse_lines  = इन्द्रोऽथ विस्मृतरथाङ्गधरावतारो मेघान् समादिशदुरूदकपूगवृष्ट्यै ।¦ते प्रेरिताः सकलगोकुलनाशनाय धारा वितेरुरुनागकरप्रकाराः ॥ ६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V65
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ताभिर्निपीडितमुदीक्ष्य स कञ्जनाभः सर्वं व्रजं गिरिवरं प्रसभं दधार ।
| verse_lines  = ताभिर्निपीडितमुदीक्ष्य स कञ्जनाभः सर्वं व्रजं गिरिवरं प्रसभं दधार ।¦वामेन कञ्जदलकोमलपाणिनैव तत्राखिलाः प्रविविशुः पशुषाः स्वगोभिः ॥ ६५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V66
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वृष्ट्वोरुवार्यथ निरन्तरसप्तरात्रं त्रातं समीक्ष्य हरिणा व्रजमश्रमेण ।
| verse_lines  = वृष्ट्वोरुवार्यथ निरन्तरसप्तरात्रं त्रातं समीक्ष्य हरिणा व्रजमश्रमेण ।¦शक्रोऽनुसंस्मृतसुरप्रवरावतारः पादाम्बुजं यदुपतेः शरणं जगाम ॥ ६६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V67
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तुष्टाव चैनमुरुवेदशिरोगताभिर्गीर्भिः सदाऽगणितपूर्णगुणार्णवं तम् ।
| verse_lines  = तुष्टाव चैनमुरुवेदशिरोगताभिर्गीर्भिः सदाऽगणितपूर्णगुणार्णवं तम् ।¦गोभृद् गुरुं हरगुरोरपि गोगणेन युक्तः सहस्रगुरगाधगुमग्र्यमग्र्यात् ॥ ६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V68
| verse_type  = shloka
| verse_text  = त्वत्तो जगत् सकलमाविरभूदगण्यधाम्नस्त्वमेव परिपासि समस्तमन्ते ।
| verse_lines  = त्वत्तो जगत् सकलमाविरभूदगण्यधाम्नस्त्वमेव परिपासि समस्तमन्ते ।¦अत्सि त्वयैव जगतोऽस्य हि बन्धमोक्षौ न त्वत्समोऽस्ति (कुतश्चित्) कुहचित् परिपूर्णशक्ते ॥ ६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V69
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्षन्तव्यमेव भवता मम बाल्यमीश त्वत्संश्रयोऽस्मि हि सदेत्यभिवन्दितोऽजः ।
| verse_lines  = क्षन्तव्यमेव भवता मम बाल्यमीश त्वत्संश्रयोऽस्मि हि सदेत्यभिवन्दितोऽजः ।¦क्षान्तं सदैव भवतस्तव शिक्षणाय पूजापहारविधिरित्यवदद् रमेशः ॥ ६९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V70
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गोविन्दमेनमभिषिच्य स गोगणेशो गोभिर्जगाम गुणपूर्णममुं प्रणम्य ।
| verse_lines  = गोविन्दमेनमभिषिच्य स गोगणेशो गोभिर्जगाम गुणपूर्णममुं प्रणम्य ।¦गोपैर्गिराम्पतिरपि प्रणतोऽभिगम्य गोवर्द्धनोद्धरणसङ्गतसंशयैः सः ॥ ७०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V71
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृष्णं ततः प्रभृति गोपगणा व्यजानन् नारायणोऽयमिति गर्गवचश्च नन्दात् ।
| verse_lines  = कृष्णं ततः प्रभृति गोपगणा व्यजानन् नारायणोऽयमिति गर्गवचश्च नन्दात् ।¦नारायणस्य सम इत्युदितं निशम्य पूजां च चक्रुरधिकामरविन्दनेत्रे ॥ ७१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V72
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्कन्दादुपात्तवरतो मरणादपेतं दृष्ट्वा च रामनिहतं बलिनं प्रलम्बम् ।
| verse_lines  = स्कन्दादुपात्तवरतो मरणादपेतं दृष्ट्वा च रामनिहतं बलिनं प्रलम्बम् ।¦चक्रुर्विनिश्चयममुष्य सुराधिकत्वे गोपा अथास्य विदधुः परमां च पूजाम् ॥ ७२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V73
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कात्यायनीव्रतपराः स्वपतित्वहेतोः कन्या उवाह भगवानपराश्च गोपीः ।
| verse_lines  = कात्यायनीव्रतपराः स्वपतित्वहेतोः कन्या उवाह भगवानपराश्च गोपीः ।¦अन्यैर्धृता अयुगबाणशराभिनुन्नाः प्राप्ता निशास्वरमयच्छशिराजितासु ॥ ७३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V74
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तास्वत्र तेन जनिता दशलक्षपुत्रा नारायणाह्वययुता बलिनश्च गोपाः ।
| verse_lines  = तास्वत्र तेन जनिता दशलक्षपुत्रा नारायणाह्वययुता बलिनश्च गोपाः ।¦सर्वेऽपि दैवतगणा भगवत्सुतत्वमाप्तुं धरातलगता हरिभक्तिहेतोः ॥ ७४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V75
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तास्तत्र पूर्ववरदानकृते रमेशो रामाद्(रामा) द्विजत्वगमनादपि पूर्वमेव ।
| verse_lines  = तास्तत्र पूर्ववरदानकृते रमेशो रामाद्(रामा) द्विजत्वगमनादपि पूर्वमेव ।¦सर्वा निशास्वरमयत् समभीष्टसिद्धिचिन्तामणिर्हि भगवानशुभैरलिप्तः ॥ ७५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V76
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सम्पूर्णचन्द्रकरराजितसद्रजन्यां वृन्दावने कुमुदकुन्दसुगन्धवाते ।
| verse_lines  = सम्पूर्णचन्द्रकरराजितसद्रजन्यां वृन्दावने कुमुदकुन्दसुगन्धवाते ।¦श्रुत्वा मुकुन्दमुखनिस्सृतगीतसारं गोपाङ्गना मुमुहुरत्र ससार यक्षः ॥ ७६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V77
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रुद्रप्रसादकृतरक्ष उतास्य सख्युर्भृत्यो बली खलतरोऽपिच शङ्खचूडः ।
| verse_lines  = रुद्रप्रसादकृतरक्ष उतास्य सख्युर्भृत्यो बली खलतरोऽपिच शङ्खचूडः ।¦ताः कालयन् भगवतस्तलताडनेन मृत्युं जगाम मणिमस्य जहार कृष्णः ॥ ७७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V78
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नाम्नाऽप्यरिष्ट उरुगायविलोमचेष्टो गोष्ठं जगाम वृषभाकृतिरप्यवध्यः ।
| verse_lines  = नाम्नाऽप्यरिष्ट उरुगायविलोमचेष्टो गोष्ठं जगाम वृषभाकृतिरप्यवध्यः ।¦शम्भोर्वरादनुगतश्च सदैव कंसं गां भीषयन्तममुमाह्वयदाशु कृष्णः ॥ ७८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V79
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सोऽप्याससाद हरिमुग्रविषाणकोटिमग्रे निधाय जगृहेऽस्य विषाणमीशः ।
| verse_lines  = सोऽप्याससाद हरिमुग्रविषाणकोटिमग्रे निधाय जगृहेऽस्य विषाणमीशः ।¦भूमौ निपात्य च वृषासुरमुग्रवीर्यं यज्ञे यथा पशुममारयदग्र्यशक्तिः ॥ ७९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V80
| verse_type  = shloka
| verse_text  = केशी (च) तु कंसविहितस्तुरगस्वरूपो गिर्यात्मजावरमवाप्य सदा विमृत्युः ।
| verse_lines  = केशी (च) तु कंसविहितस्तुरगस्वरूपो गिर्यात्मजावरमवाप्य सदा विमृत्युः ।¦पापः स केशवमवाप मुखेऽस्य बाहुं प्रावेशयत् स भगवान् ववृधेऽथ देहे ॥ ८०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V81
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्खादनाय कुमतिः स कृतप्रयासः शीर्णास्यदन्तदशनच्छदरुद्धवायुः ।
| verse_lines  = तत्खादनाय कुमतिः स कृतप्रयासः शीर्णास्यदन्तदशनच्छदरुद्धवायुः ।¦(दीर्णः) शीर्णः पपात च मृतो हरिरप्यशेषैर्ब्रह्मेशशक्रदिनकृत्प्रमुखैः स्तुतोऽभूत् ॥ ८१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V82
| verse_type  = shloka
| verse_text  = व्योमश्च नाम मयसूनुरजप्रसादाल्लब्धायुतायुरखिलान् विदधे बिले सः ।
| verse_lines  = व्योमश्च नाम मयसूनुरजप्रसादाल्लब्धायुतायुरखिलान् विदधे बिले सः ।¦तं श्रीपतिः सुरपतिः पशुवद् विशस्य निःसारितान् बिलमुखादखिलांश्चकार ॥ ८२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V83
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कुर्वत्यनन्यविषयाणि दुरन्तशक्तौ कर्माणि गोकुलगतेऽखिललोकनाथे ।
| verse_lines  = कुर्वत्यनन्यविषयाणि दुरन्तशक्तौ कर्माणि गोकुलगतेऽखिललोकनाथे ।¦कंसाय सर्वमवदत् सुरकार्यहेतोर्ब्रह्माङ्कजो मुनिरकारि यदीशपित्रा ॥ ८३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V84
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुत्वाऽतिकोपरभसोच्चलितः स कंसो बद्ध्वा सभार्यमथ शूरजमुग्रकर्मा ।
| verse_lines  = श्रुत्वाऽतिकोपरभसोच्चलितः स कंसो बद्ध्वा सभार्यमथ शूरजमुग्रकर्मा ।¦अक्रूरमाश्वदिशदानयनाय विष्णो रामान्वितस्य सह गोपगणै रथेन ॥ ८४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V85
| verse_type  = shloka
| verse_text  = संसेवनाय स हरेरभवत् पुरैव नाम्ना किशोर इति यः सुरगायकोऽभूत् ।
| verse_lines  = संसेवनाय स हरेरभवत् पुरैव नाम्ना किशोर इति यः सुरगायकोऽभूत् ।¦स्वायम्भुवस्य च मनोः परमांशयुक्त आवेशयुक् कमलजस्य बभूव विद्वान् ॥ ८५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V86
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सोऽक्रूर इत्यभवदुत्तमपूज्यकर्मा वृष्णिष्वथाऽस स हि भोजपतेश्च मन्त्री ।
| verse_lines  = सोऽक्रूर इत्यभवदुत्तमपूज्यकर्मा वृष्णिष्वथाऽस स हि भोजपतेश्च मन्त्री ।¦आदिष्ट एव जगदीश्वरदृष्टिहेतोरानन्दपूर्णसुमना अभवत् कृतार्थः ॥ ८६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V87
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आरुह्य तद्रथवरं भगवत्पदाब्जमब्जोद्भवप्रणतमन्तरमन्तरेण ।
| verse_lines  = आरुह्य तद्रथवरं भगवत्पदाब्जमब्जोद्भवप्रणतमन्तरमन्तरेण ।¦सञ्चिन्तयन् पथि जगाम स गोष्ठमाराद् दृष्ट्वा पदाङ्कितभुवं मुमुदे परस्य ॥ ८७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V88
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सोऽचेष्टतात्र जगदीशितुरङ्गसङ्गलब्धोच्चयेन निखिलाघविदारणेषु ।
| verse_lines  = सोऽचेष्टतात्र जगदीशितुरङ्गसङ्गलब्धोच्चयेन निखिलाघविदारणेषु ।¦पांसुष्वजेशपुरुहूतमुखोच्चविद्युद्भ्राजत्किरीटमणिलोचनगोचरेषु ॥ ८८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V89
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सोऽपश्यताथ जगदेकगुरुं समेतमग्रोद्भवेन भुवि गा अपि दोहयन्तम् ।
| verse_lines  = सोऽपश्यताथ जगदेकगुरुं समेतमग्रोद्भवेन भुवि गा अपि दोहयन्तम् ।¦आनन्दसान्द्रतनुमक्षयमेनमीक्ष्य हृष्टः पपात पदयोः पुरुषोत्तमस्य ॥ ८९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V90
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उत्थाप्य तं यदुपतिः सबलो गृहं स्वं नीत्वोपचारमखिलं प्रविधाय तस्मिन् ।
| verse_lines  = उत्थाप्य तं यदुपतिः सबलो गृहं स्वं नीत्वोपचारमखिलं प्रविधाय तस्मिन् ।¦नित्योदिताक्षयचिदप्यखिलं स तस्माच्छुश्राव लोकचरितानुविडम्बनेन ॥ ९०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V91
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुत्वा स कंसहृदि संस्थितमब्जनाभः प्रातस्तु गोपसहितो रथमारुरोह ।
| verse_lines  = श्रुत्वा स कंसहृदि संस्थितमब्जनाभः प्रातस्तु गोपसहितो रथमारुरोह ।¦रामश्वफल्कतनयाभियुतो जगाम यानेन तेन यमुनातटमव्ययात्मा ॥ ९१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V92
| verse_type  = shloka
| verse_text  = संस्थाप्य तौ रथवरे जगताऽभिवन्द्यौ श्वाफल्किराश्ववततार यमस्वसारम् ।
| verse_lines  = संस्थाप्य तौ रथवरे जगताऽभिवन्द्यौ श्वाफल्किराश्ववततार यमस्वसारम् ।¦स्नात्वा स तत्र विधिनैव कृताघमर्षः शेषासनं परमपूरुषमत्र चैक्षत् ॥ ९२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V93
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नित्यं हि शेषमभिपश्यति सिद्धमन्त्रो दानेश्वरः स तु तदा ददृशे हरिं च ।
| verse_lines  = नित्यं हि शेषमभिपश्यति सिद्धमन्त्रो दानेश्वरः स तु तदा ददृशे हरिं च ।¦अग्रे हि बालतनुमत्र समीक्ष्य कृष्णं किं नास्ति यान इति यानमुखो बभूव ॥ ९३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V94
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्रापि कृष्णमभिवीक्ष्य पुनर्निमज्य शेषोरुभोगशयनं परमं ददर्श ।
| verse_lines  = तत्रापि कृष्णमभिवीक्ष्य पुनर्निमज्य शेषोरुभोगशयनं परमं ददर्श ।¦ब्रह्मेशशक्रमुखदेवमुनीन्द्रवृन्दसंवन्दिताङ्घ्रियुगमिन्दिरया समेतम् ॥ ९४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V95
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्तुत्वा वरस्तुतिभिरव्ययमब्जनाभं सोऽन्तर्हिते भगवति स्वकमारुरोह ।
| verse_lines  = स्तुत्वा वरस्तुतिभिरव्ययमब्जनाभं सोऽन्तर्हिते भगवति स्वकमारुरोह ।¦यानं च तेन सहितो भगवान् जगाम सायं पुरीं सहबलो मधुरामनन्तः ॥ ९५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V96
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अग्रेऽथ दानपतिमक्षयपौरुषोऽसावीशो विसृज्य सबलः सहितो वयस्यैः ।
| verse_lines  = अग्रेऽथ दानपतिमक्षयपौरुषोऽसावीशो विसृज्य सबलः सहितो वयस्यैः ।¦द्रष्टुं पुरीमभिजगाम नरेन्द्रमार्गे पौरैः कुतूहलयुतैरभिपूज्यमानः ॥ ९६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V97
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आसाद्य कुञ्जरगतं रजकं ययाचे वस्त्राणि कंसदयितं गिरिजावरेण ।
| verse_lines  = आसाद्य कुञ्जरगतं रजकं ययाचे वस्त्राणि कंसदयितं गिरिजावरेण ।¦मृत्यूज्झितं सपदि तेन दुरुक्तिविद्धः पापं कराग्रमृदितं व्यनयद् यमाय ॥ ९७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V98
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हत्वा तमक्षतबलो भगवान् प्रगृह्य वस्त्राणि चाऽत्मसमितानि बलस्य चादात् ।
| verse_lines  = हत्वा तमक्षतबलो भगवान् प्रगृह्य वस्त्राणि चाऽत्मसमितानि बलस्य चादात् ।¦दत्वाऽपराणि सखिगोपजनस्य शिष्टान्यास्तीर्य तत्र च पदं प्रणिधाय चागात् ॥ ९८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V99
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ग्राह्याऽपहेयरहितैकचिदात्मसान्द्रस्वानन्दपूर्णवपुरप्ययशोषहीनः ।
| verse_lines  = ग्राह्याऽपहेयरहितैकचिदात्मसान्द्रस्वानन्दपूर्णवपुरप्ययशोषहीनः ।¦लोकान् विडम्ब्य नरवत् समलक्तकाद्यैर्वप्त्रा विभूषित इवाभवदप्रमेयः ॥ ९९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V100
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मालामवाप्य च सुदामत आत्मतन्त्रस्तावक्षयोऽनुजगृहे निजपार्षदौ हि ।
| verse_lines  = मालामवाप्य च सुदामत आत्मतन्त्रस्तावक्षयोऽनुजगृहे निजपार्षदौ हि ।¦पूर्वं विकुण्ठसदनाद्धरिसेवनाय प्राप्तौ भुवं मृजनपुष्पकरौ पुराऽपि ॥ १००॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V101
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वेष्टपुष्टिमिह तत्र सरूपतां च कृष्णस्तयोर्वरमदादथ राजमार्गे ।
| verse_lines  = सर्वेष्टपुष्टिमिह तत्र सरूपतां च कृष्णस्तयोर्वरमदादथ राजमार्गे ।¦गच्छन् ददर्श वनितां नरदेवयोग्यमादाय गन्धमधिकं कुटिलां व्रजन्तीम् ॥ १०१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V102
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेनार्थिता सपदि गन्धमदात् त्रिवक्रा तेनाग्रजेन सहितो भगवान् लिलिम्पे ।
| verse_lines  = तेनार्थिता सपदि गन्धमदात् त्रिवक्रा तेनाग्रजेन सहितो भगवान् लिलिम्पे ।¦तां चाऽश्वृजुत्वमनयत् स तयाऽर्थितोऽलमायामि कालत इति प्रहसन्नमुञ्चत् ॥ १०२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V103
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पूर्णेन्दुवृन्दनिवहाधिककान्तिकान्तसूर्यामितोरुपरमद्युतिसौख्यदेहः ।
| verse_lines  = पूर्णेन्दुवृन्दनिवहाधिककान्तिकान्तसूर्यामितोरुपरमद्युतिसौख्यदेहः ।¦पीताम्बरः कनकभासुरगन्धमाल्यः शृङ्गारवारिधिरगण्यगुणार्णवोऽगात् ॥ १०३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V104
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्राप्याथ चाऽयुधगृहं धनुरीशदत्तं कृष्णः प्रसह्य जगृहे सकलैरभेद्यम् ।
| verse_lines  = प्राप्याथ चाऽयुधगृहं धनुरीशदत्तं कृष्णः प्रसह्य जगृहे सकलैरभेद्यम् ।¦कांसं स नित्यपरिपूर्णसमस्तशक्तिरारोप्य चैनमनुकृष्य बभञ्ज मध्ये ॥ १०४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V105
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मिन् सुरासुरगणैरखिलैरभेद्ये भग्ने बभूव जगदण्डविभेदभीमः ।
| verse_lines  = तस्मिन् सुरासुरगणैरखिलैरभेद्ये भग्ने बभूव जगदण्डविभेदभीमः ।¦शब्दः स येन निपपात भुवि प्रभग्नसारोऽसुरो धृतियुतोऽपि तदैव कंसः ॥ १०५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V106
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आदिष्टमप्युरुबलं भगवान् स तेन सर्वं निहत्य सबलः प्रययौ पुनश्च ।
| verse_lines  = आदिष्टमप्युरुबलं भगवान् स तेन सर्वं निहत्य सबलः प्रययौ पुनश्च ।¦नन्दादिगोपसमितिं हरिरत्र रात्रौ भुक्त्वा पयोऽन्वितशुभान्नमुवास कामम् ॥ १०६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V107
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कंसोऽप्यतीव भयकम्पितहृत्सरोजः प्रातर्नरेन्द्रगणमध्यगतोऽधिकोच्चम् ।
| verse_lines  = कंसोऽप्यतीव भयकम्पितहृत्सरोजः प्रातर्नरेन्द्रगणमध्यगतोऽधिकोच्चम् ।¦मञ्चं विवेश सह जानपदैश्च पौरैर्नानाऽनुमञ्चकगतैर्युवतीसमेतैः ॥ १०७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V108
| verse_type  = shloka
| verse_text  = संस्थाप्य नागमुरुरङ्गमुखे कुवल्यापीडं गिरीन्द्रसदृशं करिसादियुक्तम् ।
| verse_lines  = संस्थाप्य नागमुरुरङ्गमुखे कुवल्यापीडं गिरीन्द्रसदृशं करिसादियुक्तम् ।¦चाणूरमुष्टिकमुखानपि मल्लवीरान् रङ्गे निधाय हरिसंयमनं किलैच्छत् ॥ १०८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V109
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अक्षोहिणी गणितमस्य बलं च विंशदासीदसह्यमुरुवीर्यमनन्यवध्यम् ।
| verse_lines  = अक्षोहिणी गणितमस्य बलं च विंशदासीदसह्यमुरुवीर्यमनन्यवध्यम् ।¦शम्भोर्वरादपि च तस्य सुनीथनामा यः पूर्वमास वृक इत्यसुरोऽनुजोऽभूत् ॥ १०९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V110
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सप्तानुजा अपि हि तस्य पुरातना ये सर्वेऽपि कंसपृतनासहिताः स्म रङ्गे ।
| verse_lines  = सप्तानुजा अपि हि तस्य पुरातना ये सर्वेऽपि कंसपृतनासहिताः स्म रङ्गे ।¦तस्थुः सराममभियान्तमुदीक्ष्य कृष्णमात्तायुधा युधि विजेतुमजं सुपापाः ॥ ११०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V111
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृष्णोऽपि सूर उदिते सबलो वयस्यैः सार्द्धं जगाम वररङ्गमुखं सुरेशैः ।
| verse_lines  = कृष्णोऽपि सूर उदिते सबलो वयस्यैः सार्द्धं जगाम वररङ्गमुखं सुरेशैः ।¦संस्तूयमान उरुविक्रम आसुराणां निर्मूलनाय सकळाचलितोरुशक्तिः ॥ १११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V112
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आयन् जगद्गुरुतमो बलिनं गजेन्द्रं रुद्रप्रसादपरिरक्षितमाश्वपश्यत् ।
| verse_lines  = आयन् जगद्गुरुतमो बलिनं गजेन्द्रं रुद्रप्रसादपरिरक्षितमाश्वपश्यत् ।¦(दुष्टोरुरङ्ग) दृष्ट्वोरुरङ्गमुखसंस्थितमीक्ष्य चैभ्यं पापापयाहि नचिरादिति वाचमूचे ॥ ११२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V113
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्षिप्तः स ईश्वरतमेन गिरीशलब्धाद् दृप्तो वराज्जगति सर्वजनैरवध्यः ।
| verse_lines  = क्षिप्तः स ईश्वरतमेन गिरीशलब्धाद् दृप्तो वराज्जगति सर्वजनैरवध्यः ।¦नागं त्ववध्यमभियापयते ततोऽग्रे पापो दुरन्तमहिमं प्रति वासुदेवम् ॥ ११३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V114
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विक्रीड्य तेन करिणा भगवान् स किञ्चिद्धस्ते प्रगृह्य विनिकृष्य निपात्य भूमौ ।
| verse_lines  = विक्रीड्य तेन करिणा भगवान् स किञ्चिद्धस्ते प्रगृह्य विनिकृष्य निपात्य भूमौ ।¦कुम्भे पदं प्रतिनिधाय विषाणयुग्ममुत्कृष्य हस्तिपमहन् निपपात सोऽपि ॥ ११४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V115
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नागं ससादिनमवध्यमसौ निहत्य स्कन्धे विषाणमवसज्य सहाग्रजेन ।
| verse_lines  = नागं ससादिनमवध्यमसौ निहत्य स्कन्धे विषाणमवसज्य सहाग्रजेन ।¦नागेन्द्रसान्द्रमदबिन्दुभिरञ्चिताङ्गः पूर्णात्मशक्तिरमलः प्रविवेश रङ्गम् ॥ ११५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V116
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विष्टे जगद्गुरुतमे बलवीर्यमूर्तौ रङ्गं मुमोद च शुशोष जनोऽखिलोऽत्र ।
| verse_lines  = विष्टे जगद्गुरुतमे बलवीर्यमूर्तौ रङ्गं मुमोद च शुशोष जनोऽखिलोऽत्र ।¦कञ्जं तथाऽपि कुमुदं च यथैव सूर्य उद्यत्यजेऽनुभविनो विपरीतकाश्च ॥ ११६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V117
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रङ्गप्रविष्टमभिवीक्ष्य जगाद मल्लः कंसप्रियार्थमभिभाष्य जगन्निवासम् ।
| verse_lines  = रङ्गप्रविष्टमभिवीक्ष्य जगाद मल्लः कंसप्रियार्थमभिभाष्य जगन्निवासम् ।¦चाणूर इत्यभिहितो जगतामवध्यः शम्भुप्रसादत इदं शृणु माधवेति ॥ ११७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V118
| verse_type  = shloka
| verse_text  = राजैव दैवतमिति प्रवदन्ति विप्रा राज्ञः प्रियं कृतवतः परमा हि सिद्धिः ।
| verse_lines  = राजैव दैवतमिति प्रवदन्ति विप्रा राज्ञः प्रियं कृतवतः परमा हि सिद्धिः ।¦योत्स्याव तेन नृपतिप्रियकाम्यया वां रामोऽभियुद्ध्यतु बली सह मुष्टिकेन ॥ ११८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V119
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्त आह भगवान् (अपहासपूर्वं) परिहासपूर्वमेवं भवत्विति स तेन तदाऽभियातः ।
| verse_lines  = इत्युक्त आह भगवान् (अपहासपूर्वं) परिहासपूर्वमेवं भवत्विति स तेन तदाऽभियातः ।¦सन्दर्श्य दैवतपतिर्युधि मल्ललीलां मौहूर्तिकीमथ पदोर्जगृहे स्वशत्रुम् ॥ ११९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V120
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उत्क्षिप्य तं गगनगं गिरिसन्निकाशमुद्भ्राम्य चाथ शतशः कुलिशक्षताङ्गम् (कुलिशाक्षताङ्गम्) ।
| verse_lines  = उत्क्षिप्य तं गगनगं गिरिसन्निकाशमुद्भ्राम्य चाथ शतशः कुलिशक्षताङ्गम् (कुलिशाक्षताङ्गम्) ।¦आविद्ध्य दुर्धरबलो भुवि निष्पिपेष चूर्णीकृतः स निपपात यथा गिरीन्द्रः ॥ १२०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V121
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृष्णं च तुष्टुवुरथो दिवि देवसङ्घा मर्त्या भुवि प्रवरमुत्तमपूरुषाणाम् ।
| verse_lines  = कृष्णं च तुष्टुवुरथो दिवि देवसङ्घा मर्त्या भुवि प्रवरमुत्तमपूरुषाणाम् ।¦तद्वद् बलस्य दृढमुष्टिनिपिष्टमूर्धा भ्रष्टस्तदैव निपपात स मुष्टिकोऽपि ॥ १२१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V122
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कूटश्च कोसल उत च्छलनामधेयो द्वौ तत्र कृष्णनिहतावपरो बलेन ।
| verse_lines  = कूटश्च कोसल उत च्छलनामधेयो द्वौ तत्र कृष्णनिहतावपरो बलेन ।¦कंसस्य ये त्ववरजाश्च सुनीथमुख्याः सर्वे बलेन निहताः परिघेण वीराः ॥ १२२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V123
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ताभ्यां हतानभिसमीक्ष्य निजान् समस्तान् कंसो दिदेश बलमक्षयमुग्रवीर्यम् ।
| verse_lines  = ताभ्यां हतानभिसमीक्ष्य निजान् समस्तान् कंसो दिदेश बलमक्षयमुग्रवीर्यम् ।¦रुद्रप्रसादकृतरक्षमवध्यमेतौ निस्सार्य दण्डमधिकं कुरुतेति पापः ॥ १२३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V124
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुत्वैव राजवचनं बलमक्षयं तदक्षोहिणीदशकयुग्ममनन्तवीर्यम् ।
| verse_lines  = श्रुत्वैव राजवचनं बलमक्षयं तदक्षोहिणीदशकयुग्ममनन्तवीर्यम् ।¦कृष्णं चकार विविधास्त्रधरं स्वकोष्ठे सिंहं यथा किल सृगालबलं समेतम् ॥ १२४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V125
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जानन्नपीश्वरमनन्तबलं महेन्द्रः कृष्णं रथं निजमयापयदायुधाढ्यम् ।
| verse_lines  = जानन्नपीश्वरमनन्तबलं महेन्द्रः कृष्णं रथं निजमयापयदायुधाढ्यम् ।¦शुश्रूषणाय परमस्य यथा समुद्रमर्घ्येण पूरयति पूर्णजलं जनोऽयम् ॥ १२५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V126
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वस्यन्दनं तु भगवान् स महेन्द्रदत्तमारुह्य सूतवरमातलिसङ्गृहीतम् ।
| verse_lines  = स्वस्यन्दनं तु भगवान् स महेन्द्रदत्तमारुह्य सूतवरमातलिसङ्गृहीतम् ।¦नानायुधोग्रकिरणस्तरणिर्यथैव ध्वान्तं व्यनाशयदशेषत आशु सैन्यम् ॥ १२६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V127
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निःशेषतो विनिहते स्वबले स कंसश्चर्मासिपाणिरभियातुमियेष कृष्णम् ।
| verse_lines  = निःशेषतो विनिहते स्वबले स कंसश्चर्मासिपाणिरभियातुमियेष कृष्णम् ।¦तावत् तमेव भगवन्तमभिप्रयान्तमुत्तुङ्गमञ्चशिरसि प्रददर्श वीरम् ॥ १२७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V128
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं श्येनवेगमभितः प्रतिसञ्चरन्तं निश्छिद्रमाशु जगृहे भगवान् प्रसह्य ।
| verse_lines  = तं श्येनवेगमभितः प्रतिसञ्चरन्तं निश्छिद्रमाशु जगृहे भगवान् प्रसह्य ।¦केशेषु चैनमभिभृश्य करेण वामेनोद्धृत्य दक्षिणकरेण जघान केऽस्य ॥ १२८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V129
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सञ्चालितेन मुकुटेन विकुण्डलेन कर्णद्वयेन विगताभरणोरसा च ।
| verse_lines  = सञ्चालितेन मुकुटेन विकुण्डलेन कर्णद्वयेन विगताभरणोरसा च ।¦स्रस्ताम्बरेण जघनेन सुशोच्यरूपः कंसो बभूव नरसिंहकराग्रसंस्थः ॥ १२९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V130
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उत्कृष्य तं सुरपतिः परमोच्चमञ्चादन्यैरजेयमतिवीर्यबलोपपन्नम् ।
| verse_lines  = उत्कृष्य तं सुरपतिः परमोच्चमञ्चादन्यैरजेयमतिवीर्यबलोपपन्नम् ।¦अब्जोद्भवेशवरगुप्तमनन्तशक्तिर्भूमौ निपात्य स ददौ पदयोः प्रहारम् ॥ १३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V131
| verse_type  = shloka
| verse_text  = देहे तु योऽभवदमुष्य रमेशबन्धुर्वायुः स कृष्णतनुमाश्रयदन्यपापम् ।
| verse_lines  = देहे तु योऽभवदमुष्य रमेशबन्धुर्वायुः स कृष्णतनुमाश्रयदन्यपापम् ।¦दैत्यं चकर्ष हरिरत्र शरीरसंस्थं पश्यत्सु कञ्जजमुखेषु सुरेष्वनन्तः ॥ १३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V132
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्वेषात् स सर्वजगदेकगुरोः स्वकीयैः पूर्वप्रमापितजनैः सहितः समस्तैः ।
| verse_lines  = द्वेषात् स सर्वजगदेकगुरोः स्वकीयैः पूर्वप्रमापितजनैः सहितः समस्तैः ।¦धात्र्यादिभिः प्रतिययौ कुमतिस्तमोऽन्धमन्येऽपि चैवमुपयान्ति हरावभक्ताः ॥ १३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V133
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नित्यातिदुःखमनिवृत्ति सुखव्यपेतमन्धं तमो नियतमेति हरावभक्तः ।
| verse_lines  = नित्यातिदुःखमनिवृत्ति सुखव्यपेतमन्धं तमो नियतमेति हरावभक्तः ।¦भक्तोऽपि कञ्जजगिरीशमुखेषु सर्वधर्मार्णवोऽपि निखिलागमनिर्णयेन ॥ १३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V134
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यो वेत्ति निश्चितमतिर्हरिमब्जजेशपूर्वाखिलस्य जगतः सकलेऽपि काले ।
| verse_lines  = यो वेत्ति निश्चितमतिर्हरिमब्जजेशपूर्वाखिलस्य जगतः सकलेऽपि काले ।¦सृष्टिस्थितिप्रळयमोक्षदमात्मतन्त्रं लक्ष्म्या अपीशमतिभक्तियुतः स मुच्येत् ॥ १३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V135
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मादनन्तगुणपूर्णममुं रमेशं निश्चित्य दोषरहितं परयैव भक्त्या ।
| verse_lines  = तस्मादनन्तगुणपूर्णममुं रमेशं निश्चित्य दोषरहितं परयैव भक्त्या ।¦विज्ञाय दैवतगणांश्च यथाक्रमेण भक्ता हरेरिति सदैव भजेत धीरः ॥ १३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V136
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निहत्य कंसमोजसा विधातृशम्भुपूर्वकैः ।
| verse_lines  = निहत्य कंसमोजसा विधातृशम्भुपूर्वकैः ।¦स्तुतः प्रसूनवर्षिभिर्मुमोद केशवोऽधिकम् ॥ १३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V137
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सदैव मोदरूपिणो मुदोक्तिरस्य लौकिकी ।
| verse_lines  = सदैव मोदरूपिणो मुदोक्तिरस्य लौकिकी ।¦यथोदयो रवेर्भवेत् सदोदितस्य लोकतः ॥ १३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C13
| verse_id    = MBTN_C13_S01_V138
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनन्तचित्सुखार्णवः सदोदितैकरूपकः ।
| verse_lines  = अनन्तचित्सुखार्णवः सदोदितैकरूपकः ।¦समस्तदोषवर्जितो हरिर्गुणात्मकः सदा ॥ १३८॥
}}
<span id="gr-C14" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="चतुर्दशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C14" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="चतुर्दशोऽध्यायः"></span>
== चतुर्दशोऽध्यायः ==
== चतुर्दशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ कृष्णो विमोच्य पितरावभिवन्द्य सर्ववन्द्योऽपि रामसहितः प्रतिपालनाय ।</span><span class="shloka-line">धर्मस्य राज्यपदवीं प्रणिधाय चोग्रसेने द्विजत्वमुपगम्य मुमोच नन्दम् ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नन्दोऽपि सान्त्ववचनैरनुनीय मुक्तः कृष्णेन तच्चरणपङ्कजमात्मसंस्थम् ।</span><span class="shloka-line">कृत्वा जगाम सह गोपगणेन कृच्छ्राद् ध्यायन् जनार्दनमुवास वने सभार्यः ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णोऽप्यवन्तिपुरवासिनमेत्य विप्रं सान्दीपनिं सह बलेन ततोऽध्यगीष्ट ।</span><span class="shloka-line">वेदान् सकृन्निगदितान् निखिलाश्च विद्याः सम्पूर्णसंविदपि दैवतशिक्षणाय ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C14
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धर्मो हि सर्वविदुषामपि दैवतानां प्राप्ते नरेषु जनने नरवत् प्रवृत्तिः ।</span><span class="shloka-line">ज्ञानादिगूहनमुताध्ययनादिरत्र तज्ज्ञापनार्थमवसद् भगवान् गुरौ च ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गुर्वर्थमेष मृतपुत्रमदात् पुनश्च रामेण सार्द्धमगमन्मधुरां रमेशः ।</span><span class="shloka-line">पौरैः सजानपदमबन्धुजनैरजस्रमभ्यर्चितो न्यवसदिष्टकृदात्मपित्रोः ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वेऽपि ते पतिमवाप्य हरिं पुराऽभितप्ता हि भोजपतिना मुमुदुर्नितान्तम् ।</span><span class="shloka-line">किं वाच्यमत्र सुतमाप्य हरिं स्वपित्रोर्यत्राखिलस्य सुजनस्य बभूव मोदः ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = औं ॥ कृष्णो विमोच्य पितरावभिवन्द्य सर्ववन्द्योऽपि रामसहितः प्रतिपालनाय ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णाश्रयो वसति यत्र जनोऽपि तत्र वृद्धिर्भवेत् किमु रमाधिपतेर्निवासे ।</span><span class="shloka-line">वृन्दावनं यदधिवासत आस सध्र्यङ् माहेन्द्रसद्मसदृशं किमु तत्र पुर्याम् ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = औं ॥ कृष्णो विमोच्य पितरावभिवन्द्य सर्ववन्द्योऽपि रामसहितः प्रतिपालनाय ।¦धर्मस्य राज्यपदवीं प्रणिधाय चोग्रसेने द्विजत्वमुपगम्य मुमोच नन्दम् ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">येनाधिवासमृषभो जगतां विधत्ते विष्णुस्ततो हि वरता सदने विधातुः ।</span><span class="shloka-line">तस्मात् प्रभोर्निवसनान्मधुरा पुरी सा शश्वत् समृद्धजनसङ्कुलिता बभूव ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रक्षत्यजे त्रिजगतां परिरक्षकेऽस्मिन् सर्वान् यदून् मगधराजसुते स्वभर्तुः ।</span><span class="shloka-line">कृष्णान्मृतिं पितुरवाप्य समीपमस्तिप्रास्ती शशंसतुरतीव च दूःखितेऽस्मै ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वैव तन्मगधराज उरुप्ररूढबाह्वोर्बलेन नजितो युधि सर्वलोकैः ।</span><span class="shloka-line">ब्रह्मेशचण्डमुनिदत्तवरैरजेयो मृत्यूज्झितश्च विजयी जगतश्चुकोप ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्षुब्धोऽतिकोपवशतः स्वगदाममोघां दत्तां शिवेन जगृहे शिवभक्तवन्द्यः ।</span><span class="shloka-line">शैवागमाखिलविदत्र च सुस्थिरोऽसौ चिक्षेप योजनशतं स तु तां परस्मै ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C14
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अर्वाक् पपात च गदा मधुराप्रदेशात् सा योजनेन यदिमं प्रजगाद पृष्टः ।</span><span class="shloka-line">एकोत्तरामपि शताच्छतयोजनेति देवर्षिरत्र मधुरां भगवत्प्रियार्थे ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शक्तस्य चापि हि गदाप्रविघातने तु शुश्रूषणं मदुचितं त्विति चिन्तयानः ।</span><span class="shloka-line">विष्णोर्मुनिः स निजगाद ह योजनोनं मार्गं पुरो भगवतो मगधेशपृष्टः ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्षिप्ता तु सा भगवतोऽथ गदा जराख्यां तत्सन्धिनीमसुभिराशु वियोज्य पापाम् ।</span><span class="shloka-line">मर्त्याशनीं भगवतः पुनराज्ञयैव याता गिरीशसदनं मगधं विसृज्य ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = नन्दोऽपि सान्त्ववचनैरनुनीय मुक्तः कृष्णेन तच्चरणपङ्कजमात्मसंस्थम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">राजा स्वमातृत उतो गदया च हीनः क्रोधात् समस्तनृपतीनभिसन्निपात्य ।</span><span class="shloka-line">अक्षोहिणीत्र्यधिकविंशयुतोऽतिवेलं दर्पोद्धतः सपदि कृष्णपुरीं जगाम ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = नन्दोऽपि सान्त्ववचनैरनुनीय मुक्तः कृष्णेन तच्चरणपङ्कजमात्मसंस्थम् ।¦कृत्वा जगाम सह गोपगणेन कृच्छ्राद् ध्यायन् जनार्दनमुवास वने सभार्यः ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वां पुरीं प्रतिनिरुद्ध्य दिदेश विन्दविन्दानुजौ भगवतः कुमतिः स दूतौ ।</span><span class="shloka-line">तावूचतुर्भगवतेऽस्य वचोऽतिदर्पपूर्णं तथा भगवतोऽप्यपहासयुक्तम् ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">लोकेऽप्रतीतबलपौरुषसाररूपस्त्वं ह्येक एष्यभवतो बलवीर्यसारम् ।</span><span class="shloka-line">ज्ञात्वा सुते नतु मया प्रतिपादिते हि कंसस्य वीर्यरहितेन हतस्त्वया सः ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सोऽहं हि दुर्बलतमो बलिनां वरिष्ठं कृत्वैव दृष्टिविषयं विगतप्रतापः ।</span><span class="shloka-line">यास्ये तपोवनमथो सहितः सुताभ्यां क्षिप्रं ममाद्य विषये भव चक्षुषोऽतः ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">साक्षेपमीरितमिदं बलदर्पपूर्णमात्मापहाससहितं भगवान् निशम्य ।</span><span class="shloka-line">सत्यं तदित्युरु वचोऽर्थवदभ्युदीर्य मन्दं प्रहस्य निरगात् सहितो बलेन ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C14
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्वारेषु सात्यकिपुरस्सरमात्मसैन्यं त्रिष्वभ्युदीर्य भगवान् स्वयमुत्तरेण ।</span><span class="shloka-line">रामद्वितीय उदगान्मगधाधिराजं योद्धुं नृपेन्द्रकटकेन युतं परेशः ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्येच्छयैव पृथिवीमवतेरुराशु तस्याऽयुधानि सबलस्य सुभास्वराणि ।</span><span class="shloka-line">शार्ङ्गासिचक्रदरतूणगदाः स्वकीया जग्राह दारुकगृहीतरथे स्थितः सः ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आरुह्य भूमयरथं प्रतियुक्तमश्वैर्वेदात्मकैर्धनुरधिज्यमथ प्रगृह्य ।</span><span class="shloka-line">शार्ङ्गं शरांश्च निशितान् मगधाधिराजमुग्रं नृपेन्द्रसहितं प्रययौ जवेन ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = कृष्णोऽप्यवन्तिपुरवासिनमेत्य विप्रं सान्दीपनिं सह बलेन ततोऽध्यगीष्ट ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रामः प्रगृह्य मुसलं स हलं च यानमास्थाय सायकशरासनतूणयुक्तः ।</span><span class="shloka-line">सैन्यं जरासुतसुरक्षितमभ्यधावद्धर्षान्नदन्नुरुबलोऽरिबलैरधृष्यः ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = कृष्णोऽप्यवन्तिपुरवासिनमेत्य विप्रं सान्दीपनिं सह बलेन ततोऽध्यगीष्ट ।¦वेदान् सकृन्निगदितान् निखिलाश्च विद्याः सम्पूर्णसंविदपि दैवतशिक्षणाय ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उद्वीक्ष्य कृष्णमभियान्तमनन्तशक्तिं राजेन्द्रवृन्दसहितो मगधाधिराजः ।</span><span class="shloka-line">उद्वेलसागरवदाश्वभियाय कोपान्नानाविधायुधवरैरभिवर्षमाणः ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तं वै चुकोपयिषुरग्रत उग्रसेनं कृष्णो निधाय समगात् स्वयमस्य पश्चात् ।</span><span class="shloka-line">दृष्ट्वाऽग्रतो मगधराट् स्थितमुग्रसेनं कोपाच्चलत्तनुरिदं वचनं बभाषे ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पापापयाहि पुरतो मम राज्यकाम निर्लज्ज पुत्रवधकारण शत्रुपक्ष ।</span><span class="shloka-line">त्वं जीर्णबस्तसदृशो न मयेह वध्यः सिंहो हि सिंहमभियाति न वै सृगालम् ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आक्षिप्त इत्थममुनाऽथ स भोजराजस्तूणात् प्रगृह्य निशितं शरमाशु तेन ।</span><span class="shloka-line">छित्वा जरासुतधनुर्बलवन्ननाद विव्याध सायकगणैश्च पुनस्तमुग्रैः ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C14
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्यच्छरासनवरं प्रतिगृह्य कोपसंरक्तनेत्रमभियान्तमुदीक्ष्य कृष्णः ।</span><span class="shloka-line">भोजाधिराजवधकाङ्क्षिणमुग्रवेगं बार्हद्रथं प्रतिययौ परमो रथेन ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आयान्तमीक्ष्य भगवन्तमनन्तवीर्यं चेदीशपौण्ड्रमुखराजगणैः समेतः ।</span><span class="shloka-line">नानाविधास्त्रवरशस्त्रगणैर्ववर्ष मेरुं यथा घन उदीर्णरवो जलौघैः ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शस्त्रास्त्रवृष्टिमभितो भगवान् विवृश्च्य शार्ङ्गोत्थसायकगणैर्विरथाश्वसूतम् ।</span><span class="shloka-line">चक्रे निरायुधमसौ मगधेन्द्रमाशु च्छिन्नातपत्रवरकेतुमचिन्त्यशक्तिः ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = धर्मो हि सर्वविदुषामपि दैवतानां प्राप्ते नरेषु जनने नरवत् प्रवृत्तिः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नैनं जघान भगवान् सुशकं च भीमे भक्तिं निजां प्रथयितुं यश उच्चधर्मम् ।</span><span class="shloka-line">चेदीशपौण्ड्रकसकीचकमद्रराजसाल्वैकलव्यकमुखान् विरथांश्चकार ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = धर्मो हि सर्वविदुषामपि दैवतानां प्राप्ते नरेषु जनने नरवत् प्रवृत्तिः ।¦ज्ञानादिगूहनमुताध्ययनादिरत्र तज्ज्ञापनार्थमवसद् भगवान् गुरौ च ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ये चापि हंसडिभकद्रुमरुग्मिमुख्या बाह्लीकभौमसुतमैन्दपुरस्सराश्च ।</span><span class="shloka-line">सर्वे प्रदुद्रुवुरजस्य शरैर्विभिन्ना अन्ये च भूमिपतयो य इहाऽसुरुर्व्याम् ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">छिन्नायुधध्वजपताकरथाश्वसूतवर्माण उग्रशरताडितभिन्नगात्राः ।</span><span class="shloka-line">स्रस्ताम्बराभरणमूर्धजमाल्यहीना रक्तं वमन्त उरु दुद्रुवुराशु भीताः ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शोच्यां दशामुपगतेषु नृपेषु (सर्वेष्वस्तायुधेषु) सर्वेष्वात्तायुधेषु हरिणा युधि विद्रवत्सु ।</span><span class="shloka-line">नानायुधाढ्यमपरं रथमुग्रवीर्यम् आस्थाय मागधपतिः प्रससार रामम् ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आधावतोऽस्य मुसलेन रथं बभञ्ज रामो गदामुरुतरोरसि सोऽपि तस्य ।</span><span class="shloka-line">चिक्षेप तं च मुसलेन तताड रामस्तावुत्तमौ बलवतां युयुधात उग्रम् ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C14
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तौ चक्रतुः पुरु नियुद्धमपि स्म तत्र सञ्चूर्ण्य सर्वगिरिवृक्षशिलासमूहान् ।</span><span class="shloka-line">दीर्घं नियुद्धमभवत् सममेतयोस्तद् वज्राद् दृढाङ्गतमयोर्बलिनोर्नितान्तम् ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वाऽथ शङ्खरवमम्बुजलोचनस्य विद्रावितानपि नृपानभिवीक्ष्य रामः ।</span><span class="shloka-line">युद्ध्यन्तमीक्ष्य च रिपुं ववृधे बलेन त्यक्त्वा रिपुं मुसलमादद आश्वमोघम् ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेनाऽहतः शिरसि सम्मुमुहेऽतिवेलं बार्हद्रथो जगृह एनमथो हली सः ।</span><span class="shloka-line">तत्रैकलव्य उत कृष्णशरैः पलायन्नस्त्राणि रामशिरसि प्रमुमोच शीघ्रम् ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = गुर्वर्थमेष मृतपुत्रमदात् पुनश्च रामेण सार्द्धमगमन्मधुरां रमेशः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीतेन तेन समरं भगवाननिच्छन् प्रद्युम्नमाश्वसृजदात्मसुतं मनोजम् ।</span><span class="shloka-line">प्रद्युम्न एनमभियाय महास्त्रजालै रामस्तु मागधमथाऽत्मरथं निनाय ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = गुर्वर्थमेष मृतपुत्रमदात् पुनश्च रामेण सार्द्धमगमन्मधुरां रमेशः ।¦पौरैः सजानपदमबन्धुजनैरजस्रमभ्यर्चितो न्यवसदिष्टकृदात्मपित्रोः ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">युद्ध्वा चिरं रणमुखे भगवत्सुतोऽसौ चक्रे निरायुधममुं स्थिरमेकलव्यम् ।</span><span class="shloka-line">अंशेन यो भुवमगान्मणिमानिति स्म स क्रोधतन्त्रकगणेष्वधिपो निषादः ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रद्युम्नमात्मनि निधाय पुनः स कृष्णः संहृत्य मागधबलं निखिलं शरौघैः ।</span><span class="shloka-line">भूयश्चमूमभिविनेतुमुदारकर्मा बार्हद्रथं त्वमुचदक्षयपौरुषाऽजः ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">व्रीडानताच्छविमुखः सहितो नृपैस्तैर्बार्हद्रथः प्रतिययौ स्वपुरीं स पापः ।</span><span class="shloka-line">आत्माभिषिक्तमपि भोजवराधिपत्ये दौहित्रमग्रत उत प्रणिधाय मन्दः ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जित्वा तमूर्जितबलं भगवानजेशशक्रादिभिः कुसुमवर्षिभिरीड्यमानः ।</span><span class="shloka-line">रामादिभिः सहित आशु पुरं(पुरीं) प्रविश्य रेमेऽभिवन्दितपदो महतां समूहैः ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C14
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वर्द्धत्सु पाण्डुतनयेषु चतुर्दशं तु जन्मर्क्षमास तनयस्य सहस्रदृष्टेः ।</span><span class="shloka-line">प्रत्याब्दिकं मुनिगणान् परिवेषयन्ती कुन्ती तदाऽऽस बहुकार्यपरा नयज्ञा ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्काल एव नृपतिः सह माद्रवत्या पुंस्कोकिलाकुलितफुल्लवनं ददर्श ।</span><span class="shloka-line">तस्मिन् वसन्तपवनस्पर्शेधितः स कन्दर्पमार्गणवशं सहसा जगाम ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जग्राह तामथ तया रममाण एव यातो यमस्य सदनं हरिपादसङ्गी ।</span><span class="shloka-line">पूर्वं शचीरमणमिच्छत एव विघ्नं शक्रस्य तद्दर्शनोपगतो हि चक्रे ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = सर्वेऽपि ते पतिमवाप्य हरिं पुराऽभितप्ता हि भोजपतिना मुमुदुर्नितान्तम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेनैव मानुषमवाप्य रतिस्थ एव पञ्चत्वमाप रतिविघ्नमपुत्रतां च(हि) ।</span><span class="shloka-line">स्वात्मोत्तमेष्वथ सुरेषु विशेषतश्च स्वल्पोऽपि दोष उरुतामभियाति(उपयाति) यस्मात् ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = सर्वेऽपि ते पतिमवाप्य हरिं पुराऽभितप्ता हि भोजपतिना मुमुदुर्नितान्तम् ।¦किं वाच्यमत्र सुतमाप्य हरिं स्वपित्रोर्यत्राखिलस्य सुजनस्य बभूव मोदः ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">माद्री पतिं मृतमवेक्ष्य रुराव दूरात् तच्छुश्रुवुश्च पृथया सह पाण्डुपुत्राः ।</span><span class="shloka-line">तेष्वागतेषु वचनादपि माद्रवत्याः पुत्रान् निवार्य तु पृथा स्वयमत्र चाऽगात् ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पत्युः कलेवरमवेक्ष्य निशम्य माद्र्याः कुन्ती भृशं व्यथितहृत्कमलैव माद्रीम् ।</span><span class="shloka-line">धिक्कृत्य चानुमरणाय मतिं चकार तस्याः स्वनो रुदितजः श्रुत आशु पार्थैः ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेष्वागतेष्वधिक आस विराव एतं सर्वेऽपि शुश्रुवुर्ऋषिप्रवरा अथात्र ।</span><span class="shloka-line">आजग्मुरुत्तमकृपा ऋषिलोकमध्ये पत्नी नृपानुगमनाय च पस्पृधाते ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ते सन्निवार्य तु पृथामथ माद्रवत्या भर्तुः सहानुगमनं बहु चार्थयन्त्याः ।</span><span class="shloka-line">संवादमेव निजदोषमवेक्ष्य तस्याश्चक्रुः सदाऽवगतभागवतोच्चधर्माः ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C14
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भर्तुर्गुणैरनधिकौ तनयार्थमेव माद्र्या कृतौ (आकृतौ)  सुरवरावधिकौ स्वतोऽपि ।</span><span class="shloka-line">तेनैव भर्तृमृतिहेतुरभूत् समस्तलोकैश्च नातिमहिता सुगुणाऽपि माद्री ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पाण्डोः सुता मुनिगणैः पितृमेधमत्र चक्रुर्यथावदथ तेन सहैव माद्री ।</span><span class="shloka-line">हुत्वाऽऽत्मदेहमुरु पापमदः कृतं च सम्मार्ज्य लोकमगमन्निजभर्तुरेव ॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पाण्डुश्च पुत्रकगुणैः स्वगुणैश्च साक्षात् कृष्णात्मजः सततमस्य पदैकभक्तः ।</span><span class="shloka-line">लोकानवाप विमलान् महितान् महद्भिः किं चित्रमत्र हरिपादविनम्रचित्ते ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = कृष्णाश्रयो वसति यत्र जनोऽपि तत्र वृद्धिर्भवेत् किमु रमाधिपतेर्निवासे ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पाण्डोः सुताश्च पृथया सहिता मुनीन्द्रैर्नारायणाश्रमत आशु पुरं स्वकीयम् ।</span><span class="shloka-line">जग्मुस्तथैव धृतराष्ट्रपुरो मुनीन्द्राः वृत्तं समस्तमवदन्ननुजं मृतं च ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = कृष्णाश्रयो वसति यत्र जनोऽपि तत्र वृद्धिर्भवेत् किमु रमाधिपतेर्निवासे ।¦वृन्दावनं यदधिवासत आस सध्र्यङ् माहेन्द्रसद्मसदृशं किमु तत्र पुर्याम् ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तूष्णीं स्थिते तु नृपतौ तनुजे द्युनद्याः क्षत्तर्युतात्त उरुमोदमतीव पापाः ।</span><span class="shloka-line">ऊचुः सुयोधनमुखाः सह सौबलेन पाण्डोर्मृतिः किल पुरा तनयाः क्‍व तस्य ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न क्षेत्रजा अपि मृते पितरि स्वकीयैः सम्यङ् नियोगमनवाप्य भवाय योग्याः ।</span><span class="shloka-line">तेषामितीरितवचोऽनु जगाद वायुराभाष्य कौरवगणान् गगनस्थ एव ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एते हि धर्ममरुदिन्द्रभिषग्वरेभ्यो जाताः प्रजीवति पितर्युरुधामसाराः ।</span><span class="shloka-line">शक्याश्च नैव भवतां क्‍वचिदग्रहाय नारायणेन सततं परिरक्षिता यत् ॥ ५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V59"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वायोरदृश्यवचनं परिशङ्कमानेष्वाविर्बभूव भगवान् स्वयमब्जनाभः ।</span><span class="shloka-line">व्यासस्वरूप उरुसर्वगुणैकदेह आदाय तानगमदाशु च पाण्डुगेहम् ॥ ५९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C14
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V60"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्स्वीकृतेषु सकला अपि भीष्ममुख्या वैचित्रवीर्यसहिताः परिपूज्य सर्वान् ।</span><span class="shloka-line">कुन्त्या सहैव जगृहुः सुभृशं तदाऽऽर्ता वैचित्रवीर्यतनयाः सह सौबलेन ॥ ६०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V08
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V61"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वैचित्रवीर्यतनयाः कृपतो महास्त्राण्यापुश्च पाण्डुतनयैः सह सर्वराज्ञाम् ।</span><span class="shloka-line">पुत्राश्च तत्र विविधा अपि बालचेष्टाः कुर्वत्सु वायुतनयेन जिताः समस्ताः ॥ ६१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V62"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पक्‍वोरुभोज्यफलसन्नयनाय वृक्षेष्वारूढराजतनयानभिवीक्ष्य भीमः ।</span><span class="shloka-line">पादप्रहारमुरुवृक्षतले प्रदाय साकं फलैर्विनिपतत्सु फलान्यभुङ्क्त ॥ ६२॥</span></span></div>
| verse_text  = येनाधिवासमृषभो जगतां विधत्ते विष्णुस्ततो हि वरता सदने विधातुः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V63"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">युद्धे नियुद्ध उत धावन उत्प्लवे च वारिप्लवे च सहितान् निखिलान् कुमारान् ।</span><span class="shloka-line">एको जिगाय तरसा परमार्यकर्मा विष्णोः सुपूर्णसदनुग्रहतः सुनित्यात् ॥ ६३॥</span></span></div>
| verse_lines  = येनाधिवासमृषभो जगतां विधत्ते विष्णुस्ततो हि वरता सदने विधातुः ।¦तस्मात् प्रभोर्निवसनान्मधुरा पुरी सा शश्वत् समृद्धजनसङ्कुलिता बभूव ॥ ८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V64"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वान् प्रगृह्य विनिमज्जति वारिमध्ये श्रान्तान् विसृज्य हसति स्म स विष्णुपद्याम् ।</span><span class="shloka-line">सर्वानुदूह्य च कदाचिदुरुप्रवाहां गङ्गां सुतारयति सारसुपूर्णपौंस्यः ॥ ६४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V65"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्वेषं ह्यृते नहि हरौ तमसि प्रवेशः प्राणे च तेन जगतीमनु तौ प्रपन्नौ ।</span><span class="shloka-line">तत्कारणान्यकुरुतां परमौ करांसि देवद्विषां सततविस्तृतसाधुपौंस्यौ ॥ ६५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V66"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दृष्ट्वाऽमितान्यथ करांसि मरुत्सुतेन नित्यं कृतानि तनया निखिलाश्च राज्ञाम् ।</span><span class="shloka-line">तस्यामितं बलमुदीक्ष्य सदोरुवृद्धद्वेषा बभूवुरथ मन्त्रममन्त्रयंश्च ॥ ६६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V67"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">येये हि तत्र नरदेवसुताः सुरांशाः प्रीतिं परां पवनजे निखिला अकुर्वन् ।</span><span class="shloka-line">तांस्तान् विहाय दितिजा नरदेववंशजाता विचार्य वधनिश्चयमस्य चक्रुः ॥ ६७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C14
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V68"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अस्मिन् हते विनिहता अखिलाश्च पार्थाः शक्यो बलाच्च न निहन्तुमयं बलाढ्यः ।</span><span class="shloka-line">छद्मप्रयोगत इमं विनिहत्य वीर्यात् पार्थं निहत्य निगडे च विदध्महेऽन्यान् ॥ ६८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V09
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V69"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं कृते निहतकण्टकमस्य राज्यं दुर्योधनस्य हि भवेन्न ततोऽन्यथा स्यात् ।</span><span class="shloka-line">अस्मिन् हते निपतिते च सुरेन्द्रसूनौ शेषा भवेयुरपि सौबलिपुत्रदासाः ॥ ६९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V70"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं विचार्य विषमुल्बणमन्तकाभं क्षीरोदधेर्मथनजं तपसा गिरीशात् ।</span><span class="shloka-line">शुक्रेण लब्धममुतः सुबलात्मजेन प्राप्तं प्रतोष्य मरुतस्तनयाय चादुः ॥ ७०॥</span></span></div>
| verse_text  = रक्षत्यजे त्रिजगतां परिरक्षकेऽस्मिन् सर्वान् यदून् मगधराजसुते स्वभर्तुः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V71"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सम्मन्त्र्य राजतनयैर्धृतराष्ट्रजैस्तद् दत्तं स्वसूदमुखतोऽखिलभक्ष्यभोज्ये ।</span><span class="shloka-line">ज्ञात्वा युयुत्सुगदितं बलवान् स भीमो विष्णोरनुग्रहबलाज्जरयाञ्चकार ॥ ७१॥</span></span></div>
| verse_lines  = रक्षत्यजे त्रिजगतां परिरक्षकेऽस्मिन् सर्वान् यदून् मगधराजसुते स्वभर्तुः ।¦कृष्णान्मृतिं पितुरवाप्य समीपमस्तिप्रास्ती शशंसतुरतीव च दूःखितेऽस्मै ॥ ९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V72"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जीर्णे विषे कुमतयः परमाभितप्ताः प्रासादमाशु विदधुर्हरिपादतोये ।</span><span class="shloka-line">ज्ञात्वा युयुत्सुमुखतः स्वयमत्र चान्ते सुष्वाप मारुतिरमा धृतराष्ट्रपुत्रैः ॥ ७२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V73"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दोषान् प्रकाशयितुमेव विचित्रवीर्यपुत्रात्मजेषु नृवरं प्रतिसुप्तमीक्ष्य ।</span><span class="shloka-line">बद्ध्वाऽभिमन्त्रणदृढैरयसा कृतैस्तं पाशैर्विचिक्षिपुरुदे हरिपादजायाः ॥ ७३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V74"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत् कोटियोजनगभीरमुदं विगाह्य भीमो विजृम्भणत एव विवृश्च्य पाशान् ।</span><span class="shloka-line">उत्तीर्य सज्जनगणस्य विधाय हर्षं तस्थावनन्तगुणविष्णुसदातिहार्दः ॥ ७४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V75"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तं वीक्ष्य दुष्टमनसोऽतिविपन्नचित्ताः सम्मन्त्र्य भूय उरुनागगणानथाष्टौ ।</span><span class="shloka-line">शुक्रोक्तमन्त्रबलतः पुर आह्वयित्वा पश्चात् सुपञ्जरगतान् प्रददुः स्वसूते ॥ ७५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C14
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V76"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दुर्योधनेन पृथुमन्त्रबलोपहूतांस्तत्सारथिः फणिगणान् पवनात्मजस्य ।</span><span class="shloka-line">सुप्तस्य विस्तृत उरस्यमुचद् विशीर्णदन्ता बभूवुरमुमाशु विदश्य नागाः ॥ ७६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V10
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V77"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्षिप्त्वा सुदूरमुरुनागगणानथाष्टौ तद्वंशजान् स विनिहत्य पिपीलिकावत् ।</span><span class="shloka-line">जघ्ने च सूतमपहस्तत एव भीमः सुष्वाप पूर्ववदनुत्थित एव तल्पात् ॥ ७७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V78"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत् तस्य (नैजबलमप्रमेयं) नैजबलमप्रतिमं निरीक्ष्य सर्वे क्षितीशतनया अधिकं विषेदुः ।</span><span class="shloka-line">निश्वासतोऽथ दर्शनादपि भस्म येषां भूयासुरेव भुवनानि च ते मृषाऽऽसन् ॥ ७८॥</span></span></div>
| verse_text  = श्रुत्वैव तन्मगधराज उरुप्ररूढबाह्वोर्बलेन नजितो युधि सर्वलोकैः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V79"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दद्भिर्विदश्य न विकारममुष्य कर्तुं शेकुर्भुजङ्गमवरा अपि सुप्रयत्नाः ।</span><span class="shloka-line">कस्यापि नेदृशबलं श्रुतपूर्वमासीद् दृष्टं किमु स्म तनयेऽपि हिरण्यकस्य ॥ ७९॥</span></span></div>
| verse_lines  = श्रुत्वैव तन्मगधराज उरुप्ररूढबाह्वोर्बलेन नजितो युधि सर्वलोकैः ।¦ब्रह्मेशचण्डमुनिदत्तवरैरजेयो मृत्यूज्झितश्च विजयी जगतश्चुकोप ॥ १०॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V80"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वात्मावनार्थमधिकां स्तुतिमेव कृत्वा विष्णोः स दैत्यतनयो हरिणाऽवितोऽभूत् ।</span><span class="shloka-line">नत्वौरसं बलममुष्य स कृष्यते हि भृत्यैर्बलात् स पितुरौरसमस्य वीर्यम् ॥ ८०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V81"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नैसर्गिकं प्रियमिमं प्रवदन्ति विप्रा विष्णोर्नितान्तमपि सत्यमिदं ध्रुवं हि ।</span><span class="shloka-line">नैवान्यथौरसबलं भवतीदृशं तदुत्साद्य एष हरिणैव सहैष नोऽर्थः ॥ ८१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V82"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णः किलैष च हरिर्यदुषु प्रजातः सोऽस्याऽश्रयः कुरुत तस्य बहु प्रतीपम् ।</span><span class="shloka-line">सम्मन्त्र्य चैवमतिपापतमा नरेन्द्रपुत्रा हरेश्च बहु चक्रुरथ प्रतीपम् ॥ ८२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V83"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तैः प्रेरिता नृपतयः पितरश्च तेषां साकं बृहद्रथसुतेन हरेः सकाशम् ।</span><span class="shloka-line">युद्धाय जग्मुरमुनाऽष्टदशेषु युद्धेष्वत्यन्तभग्नबलदर्पमदा निवृत्ताः ॥ ८३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C14
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V84"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेनाऽगृहीतगजवाजिगजा नितान्तं शस्त्रैः परिक्षततनूभिरलं वमन्तः ।</span><span class="shloka-line">रक्तं विशस्त्रकवचध्वजवाजिसूताः स्रस्ताम्बराः श्लथितमूर्द्धजिनो निवृत्ताः ॥ ८४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V11
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V85"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं बृहद्रथसुतोऽपि सुशोच्यरूप आर्तो ययौ बहुश एव पुरं स्वकीयम् ।</span><span class="shloka-line">कृष्णेन पूर्णबलवीर्यगुणेन मुक्तो जीवेत्यतीव विजितः श्वसितावशेषः ॥ ८५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V86"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं गतेषु बहुशो नतकन्धरेषु राजस्वजोऽपि मधुरां स्वपुरीं प्रविश्य ।</span><span class="shloka-line">रामेण सार्धमखिलैर्यदुभिः समेतो रेमे रमापतिरचिन्त्यबलो जयश्रीः ॥ ८६॥</span></span></div>
| verse_text  = क्षुब्धोऽतिकोपवशतः स्वगदाममोघां दत्तां शिवेन जगृहे शिवभक्तवन्द्यः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V87"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">व्यर्थोद्यमाः पुनरपि स्म सधार्तराष्ट्रा भीमं निहन्तुमुरुयत्नमकुर्वताज्ञाः ।</span><span class="shloka-line">राज्ञां सुतास्तमखिलं स मृषैव कृत्वा चक्रे जयाय च दिशां बलवान् प्रयत्नम् ॥ ८७॥</span></span></div>
| verse_lines  = क्षुब्धोऽतिकोपवशतः स्वगदाममोघां दत्तां शिवेन जगृहे शिवभक्तवन्द्यः ।¦शैवागमाखिलविदत्र च सुस्थिरोऽसौ चिक्षेप योजनशतं स तु तां परस्मै ॥ ११॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V88"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्राचीं दिशं प्रथममेव जिगाय पश्चाद् याम्यां जलेशपरिपालितया सहान्याम् ।</span><span class="shloka-line">यौ तौ पुरातनदशाननकुम्भकर्णौ मातृष्वसातनयतां च गतौ जिगाय ॥ ८८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V89"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पूर्वस्तयोर्हि दमघोषसुतः प्रजातः प्राहुश्च यं नृपतयः शिशुपालनाम्ना ।</span><span class="shloka-line">अन्यं वदन्ति च करूशनृपं तथाऽन्यमातृष्वसातनयमेव च दन्तवक्रम् ॥ ८९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V90"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जित्वैव तावपि जिगाय च पौण्ड्रकाख्यं शौरैः सुतं सुतमजैदथ भीष्मकस्य ।</span><span class="shloka-line">यः पूर्वमास दितिजो नरहेल्वलाख्यो रुग्मीति नाम च बभूव स कुण्डिनेशः ॥ ९०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V91"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भागेत एव तनयस्य स एव वह्नेर्नाम्ना शुचेः स तु पिताऽस्य हि मित्रभागः ।</span><span class="shloka-line">राह्वंशयुक् तदनुजौ क्रथकैशिकाख्यौ भागौ तथाऽग्निसुतयोः पवमानशुन्ध्योः ॥ ९१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C14
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V92"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बन्धोर्निजस्य तु बलं सुपरीक्षमाणः शल्योऽपि तेन युयुधे विजितस्तथैव ।</span><span class="shloka-line">भीमो जिगाय युधि वीरमथैकलव्यं सर्वे नृपाश्च विजिता अमुनैवमेव ॥ ९२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V12
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V93"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तद्बाहुवीर्यपरिपालित इन्द्रसूनुः शेषान् नृपांश्च समजैद् बलवानयत्नात् ।</span><span class="shloka-line">साल्वं च हंसडिभकौ च विजित्य भीमो नागाह्वयं पुरमगात् सहितोऽर्जुनेन ॥ ९३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V94"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तद्बाहुवीर्यमथ वीक्ष्य मुमोद धर्मसूनुः समातृयमजो विदुरः सभीष्मः ।</span><span class="shloka-line">अन्ये च सज्जनगणाः सहपौरराष्ट्राः श्रुत्वैव सर्वयदवो जहृषुर्नितान्तम् ॥ ९४॥</span></span></div>
| verse_text  = अर्वाक् पपात च गदा मधुराप्रदेशात् सा योजनेन यदिमं प्रजगाद पृष्टः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V95"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णः सुयोधनमुखाक्रममाम्बिकेयं जानन् स्वपुत्रवशवर्तिनमेव गत्वा ।</span><span class="shloka-line">श्वाफल्किनो गृहममुं धृतराष्ट्रशान्त्यै गन्तुं दिदेश गजनाम पुरं रमेशः ॥ ९५॥</span></span></div>
| verse_lines  = अर्वाक् पपात च गदा मधुराप्रदेशात् सा योजनेन यदिमं प्रजगाद पृष्टः ।¦एकोत्तरामपि शताच्छतयोजनेति देवर्षिरत्र मधुरां भगवत्प्रियार्थे ॥ १२॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V96"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सोऽयाद् गजाह्वयममुत्र विचित्रवीर्यपुत्रेण भीष्मसहितैः कुरुभिः समस्तैः ।</span><span class="shloka-line">सम्पूजितः कतिपयानवसच्च मासान् ज्ञातुं हि पाण्डुषु मनःप्रसृतिं कुरूणाम् ॥ ९६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V97"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ज्ञात्वा स कुन्तिविदुरोक्तित आत्मना च मित्रारिमध्यमजनांस्तनयेषु पाण्डोः ।</span><span class="shloka-line">विज्ञाय पुत्रवशगं धृतराष्ट्रमञ्जः साम्नैव भेदसहितेन जगाद विद्वान् ॥ ९७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V98"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुत्रेषु पाण्डुतनयेषु च साम्यवृत्तिः कीर्तिं च धर्ममुरुमेषि तथाऽर्थकामौ ।</span><span class="shloka-line">प्रीतिं परां त्वयि करिष्यति वासुदेवः साकं समस्तयदुभिः सहितः सुराद्यैः ॥ ९८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V99"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धर्मार्थकामसहितां च विमुक्तिमेषि तत्प्रीतितः सुनियतं विपरीतवृत्तिः ।</span><span class="shloka-line">यास्येव राजवर तत्फलवैपरीत्यमित्थं वचो निगदितं तव कार्ष्णमद्य ॥ ९९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C14
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V100"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्थं समस्तकुरुमध्य उपात्तवाक्यो राजाऽपि पुत्रवशगो वचनं जगाद ।</span><span class="shloka-line">सर्वं वशे भगवतो न वयं स्वतन्त्रा भूभारसंहृतिकृते स इहावतीर्णः ॥ १००॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V13
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V101"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एतन्निशम्य वचनं स तु यादवोऽस्य ज्ञात्वा मनोऽस्य कलुषं तव नैव पुत्राः ।</span><span class="shloka-line">इत्यूचिवान् सह मरुत्तनयार्जुनाभ्यां प्रायात् पुरीं च सहदेवयुतः स्वकीयाम् ॥ १०१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V102"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ज्ञानं तु भागवतमुत्तममात्मयोग्यं भीमार्जुनौ भगवतः समवाप्य कृष्णात् ।</span><span class="shloka-line">तत्रोषतुर्भगवता सह युक्तचेष्टौ सम्पूजितौ यदुभिरुत्तमकर्मसारौ ॥ १०२॥</span></span></div>
| verse_text  = शक्तस्य चापि हि गदाप्रविघातने तु शुश्रूषणं मदुचितं त्विति चिन्तयानः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V103"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रत्युद्यमो भगवताऽपि भवेद् गदायाः शिक्षा यदा भगवता क्रियते नचेमम् ।</span><span class="shloka-line">कुर्यादिति स्म भगवत्समनुज्ञयैव रामादशिक्षदुरुगायपुरः स भीमः ॥ १०३॥</span></span></div>
| verse_lines  = शक्तस्य चापि हि गदाप्रविघातने तु शुश्रूषणं मदुचितं त्विति चिन्तयानः ।¦विष्णोर्मुनिः स निजगाद ह योजनोनं मार्गं पुरो भगवतो मगधेशपृष्टः ॥ १३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V104"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रामोऽपि शिक्षितमरीन्द्रधरात् पुरोऽस्य भीमे ददावथ वराणि हरेरवाप ।</span><span class="shloka-line">अस्त्राणि शक्रतनयः सहदेव आर नीतिं तथोद्धवमुखात् सकलामुदाराम् ॥ १०४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V105"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णोऽथ चौपगविमुत्तमनीतियुक्तं सम्प्रेषयन्निदमुवाच ह गोकुलाय ।</span><span class="shloka-line">दुःखं विनाशय वचोभिररे मदीयैर्नन्दादिनां विरहजं मम चाऽशु याहि ॥ १०५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V106"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मत्तो वियोग इह कस्यचिदस्ति नैव यस्मादहं तनुभृतां निहतोऽन्तरेव ।</span><span class="shloka-line">नाहं मनुष्य इति कुत्रच वोऽस्तु बुद्धिर्ब्रह्मैव निर्मलतमं प्रवदन्ति मां हि ॥ १०६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V107"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पूर्वं यदा ह्यजगरो निजगार नन्दं सर्वे न शेकुरथ तत्प्रविमोक्षणाय(तत्प्रतिमोक्षणाय) ।</span><span class="shloka-line">मत्पादसंस्पर्शतः स तदाऽतिदिव्यो विद्याधरस्तदुदितं निखिलं स्मरन्तु ॥ १०७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C14
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V108"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पूर्वं स रूपमदतः प्रजहास विप्रान् नित्यं तपःकृशतराङ्गिरसो विरूपान् ।</span><span class="shloka-line">तैः प्रापितः सपदि सोऽजगरत्वमेव मत्तो निजां तनुमवाप्य जगाद नन्दम् ॥ १०८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V14
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V109"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नायं नरो हरिरयं परमः परेभ्यो विश्वेश्वरः सकलकारण आत्मतन्त्रः ।</span><span class="shloka-line">विज्ञाय चैनमुरुसंसृतितो विमुक्ता यान्त्यस्य पादयुगलं मुनयो विरागाः ॥ १०९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V110"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नन्दं यदा च जगृहे वरुणस्य दूतस्तत्रापि मां जलपतेर्गृहमाशु यान्तम् ।</span><span class="shloka-line">सम्पूज्य वारिपतिराह विमुच्य नन्दं नायं सुतस्तव पुमान् परमः स एषः ॥ ११०॥</span></span></div>
| verse_text  = क्षिप्ता तु सा भगवतोऽथ गदा जराख्यां तत्सन्धिनीमसुभिराशु वियोज्य पापाम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V111"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सन्दर्शितो ननु मयैव विकुण्ठलोको गोजीविनां स्थितिरपि प्रवरा मदीया ।</span><span class="shloka-line">मानुष्यबुद्धिमपनेतुमजे मयि स्म तस्मान्मयि स्थितिमवाप्य शमं प्रयान्तु ॥ १११॥</span></span></div>
| verse_lines  = क्षिप्ता तु सा भगवतोऽथ गदा जराख्यां तत्सन्धिनीमसुभिराशु वियोज्य पापाम् ।¦मर्त्याशनीं भगवतः पुनराज्ञयैव याता गिरीशसदनं मगधं विसृज्य ॥ १४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C14_S01_V112"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वोद्धवो निगदितं परमस्य पुंसो वृन्दावनं प्रति ययौ वचनैश्च तस्य ।</span><span class="shloka-line">दुःखं व्यपोह्य निखिलं पशुजीवनानामायात् पुनश्चरणसन्निधिमेव विष्णोः ॥ ११२॥</span></span></div>
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = राजा स्वमातृत उतो गदया च हीनः क्रोधात् समस्तनृपतीनभिसन्निपात्य ।
| verse_lines  = राजा स्वमातृत उतो गदया च हीनः क्रोधात् समस्तनृपतीनभिसन्निपात्य ।¦अक्षोहिणीत्र्यधिकविंशयुतोऽतिवेलं दर्पोद्धतः सपदि कृष्णपुरीं जगाम ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वां पुरीं प्रतिनिरुद्ध्य दिदेश विन्दविन्दानुजौ भगवतः कुमतिः स दूतौ ।
| verse_lines  = सर्वां पुरीं प्रतिनिरुद्ध्य दिदेश विन्दविन्दानुजौ भगवतः कुमतिः स दूतौ ।¦तावूचतुर्भगवतेऽस्य वचोऽतिदर्पपूर्णं तथा भगवतोऽप्यपहासयुक्तम् ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = लोकेऽप्रतीतबलपौरुषसाररूपस्त्वं ह्येक एष्यभवतो बलवीर्यसारम् ।
| verse_lines  = लोकेऽप्रतीतबलपौरुषसाररूपस्त्वं ह्येक एष्यभवतो बलवीर्यसारम् ।¦ज्ञात्वा सुते नतु मया प्रतिपादिते हि कंसस्य वीर्यरहितेन हतस्त्वया सः ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सोऽहं हि दुर्बलतमो बलिनां वरिष्ठं कृत्वैव दृष्टिविषयं विगतप्रतापः ।
| verse_lines  = सोऽहं हि दुर्बलतमो बलिनां वरिष्ठं कृत्वैव दृष्टिविषयं विगतप्रतापः ।¦यास्ये तपोवनमथो सहितः सुताभ्यां क्षिप्रं ममाद्य विषये भव चक्षुषोऽतः ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = साक्षेपमीरितमिदं बलदर्पपूर्णमात्मापहाससहितं भगवान् निशम्य ।
| verse_lines  = साक्षेपमीरितमिदं बलदर्पपूर्णमात्मापहाससहितं भगवान् निशम्य ।¦सत्यं तदित्युरु वचोऽर्थवदभ्युदीर्य मन्दं प्रहस्य निरगात् सहितो बलेन ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्वारेषु सात्यकिपुरस्सरमात्मसैन्यं त्रिष्वभ्युदीर्य भगवान् स्वयमुत्तरेण ।
| verse_lines  = द्वारेषु सात्यकिपुरस्सरमात्मसैन्यं त्रिष्वभ्युदीर्य भगवान् स्वयमुत्तरेण ।¦रामद्वितीय उदगान्मगधाधिराजं योद्धुं नृपेन्द्रकटकेन युतं परेशः ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्येच्छयैव पृथिवीमवतेरुराशु तस्याऽयुधानि सबलस्य सुभास्वराणि ।
| verse_lines  = तस्येच्छयैव पृथिवीमवतेरुराशु तस्याऽयुधानि सबलस्य सुभास्वराणि ।¦शार्ङ्गासिचक्रदरतूणगदाः स्वकीया जग्राह दारुकगृहीतरथे स्थितः सः ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आरुह्य भूमयरथं प्रतियुक्तमश्वैर्वेदात्मकैर्धनुरधिज्यमथ प्रगृह्य ।
| verse_lines  = आरुह्य भूमयरथं प्रतियुक्तमश्वैर्वेदात्मकैर्धनुरधिज्यमथ प्रगृह्य ।¦शार्ङ्गं शरांश्च निशितान् मगधाधिराजमुग्रं नृपेन्द्रसहितं प्रययौ जवेन ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रामः प्रगृह्य मुसलं स हलं च यानमास्थाय सायकशरासनतूणयुक्तः ।
| verse_lines  = रामः प्रगृह्य मुसलं स हलं च यानमास्थाय सायकशरासनतूणयुक्तः ।¦सैन्यं जरासुतसुरक्षितमभ्यधावद्धर्षान्नदन्नुरुबलोऽरिबलैरधृष्यः ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उद्वीक्ष्य कृष्णमभियान्तमनन्तशक्तिं राजेन्द्रवृन्दसहितो मगधाधिराजः ।
| verse_lines  = उद्वीक्ष्य कृष्णमभियान्तमनन्तशक्तिं राजेन्द्रवृन्दसहितो मगधाधिराजः ।¦उद्वेलसागरवदाश्वभियाय कोपान्नानाविधायुधवरैरभिवर्षमाणः ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं वै चुकोपयिषुरग्रत उग्रसेनं कृष्णो निधाय समगात् स्वयमस्य पश्चात् ।
| verse_lines  = तं वै चुकोपयिषुरग्रत उग्रसेनं कृष्णो निधाय समगात् स्वयमस्य पश्चात् ।¦दृष्ट्वाऽग्रतो मगधराट् स्थितमुग्रसेनं कोपाच्चलत्तनुरिदं वचनं बभाषे ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पापापयाहि पुरतो मम राज्यकाम निर्लज्ज पुत्रवधकारण शत्रुपक्ष ।
| verse_lines  = पापापयाहि पुरतो मम राज्यकाम निर्लज्ज पुत्रवधकारण शत्रुपक्ष ।¦त्वं जीर्णबस्तसदृशो न मयेह वध्यः सिंहो हि सिंहमभियाति न वै सृगालम् ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आक्षिप्त इत्थममुनाऽथ स भोजराजस्तूणात् प्रगृह्य निशितं शरमाशु तेन ।
| verse_lines  = आक्षिप्त इत्थममुनाऽथ स भोजराजस्तूणात् प्रगृह्य निशितं शरमाशु तेन ।¦छित्वा जरासुतधनुर्बलवन्ननाद विव्याध सायकगणैश्च पुनस्तमुग्रैः ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अन्यच्छरासनवरं प्रतिगृह्य कोपसंरक्तनेत्रमभियान्तमुदीक्ष्य कृष्णः ।
| verse_lines  = अन्यच्छरासनवरं प्रतिगृह्य कोपसंरक्तनेत्रमभियान्तमुदीक्ष्य कृष्णः ।¦भोजाधिराजवधकाङ्क्षिणमुग्रवेगं बार्हद्रथं प्रतिययौ परमो रथेन ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आयान्तमीक्ष्य भगवन्तमनन्तवीर्यं चेदीशपौण्ड्रमुखराजगणैः समेतः ।
| verse_lines  = आयान्तमीक्ष्य भगवन्तमनन्तवीर्यं चेदीशपौण्ड्रमुखराजगणैः समेतः ।¦नानाविधास्त्रवरशस्त्रगणैर्ववर्ष मेरुं यथा घन उदीर्णरवो जलौघैः ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शस्त्रास्त्रवृष्टिमभितो भगवान् विवृश्च्य शार्ङ्गोत्थसायकगणैर्विरथाश्वसूतम् ।
| verse_lines  = शस्त्रास्त्रवृष्टिमभितो भगवान् विवृश्च्य शार्ङ्गोत्थसायकगणैर्विरथाश्वसूतम् ।¦चक्रे निरायुधमसौ मगधेन्द्रमाशु च्छिन्नातपत्रवरकेतुमचिन्त्यशक्तिः ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नैनं जघान भगवान् सुशकं च भीमे भक्तिं निजां प्रथयितुं यश उच्चधर्मम् ।
| verse_lines  = नैनं जघान भगवान् सुशकं च भीमे भक्तिं निजां प्रथयितुं यश उच्चधर्मम् ।¦चेदीशपौण्ड्रकसकीचकमद्रराजसाल्वैकलव्यकमुखान् विरथांश्चकार ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ये चापि हंसडिभकद्रुमरुग्मिमुख्या बाह्लीकभौमसुतमैन्दपुरस्सराश्च ।
| verse_lines  = ये चापि हंसडिभकद्रुमरुग्मिमुख्या बाह्लीकभौमसुतमैन्दपुरस्सराश्च ।¦सर्वे प्रदुद्रुवुरजस्य शरैर्विभिन्ना अन्ये च भूमिपतयो य इहाऽसुरुर्व्याम् ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = छिन्नायुधध्वजपताकरथाश्वसूतवर्माण उग्रशरताडितभिन्नगात्राः ।
| verse_lines  = छिन्नायुधध्वजपताकरथाश्वसूतवर्माण उग्रशरताडितभिन्नगात्राः ।¦स्रस्ताम्बराभरणमूर्धजमाल्यहीना रक्तं वमन्त उरु दुद्रुवुराशु भीताः ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शोच्यां दशामुपगतेषु नृपेषु (सर्वेष्वस्तायुधेषु) सर्वेष्वात्तायुधेषु हरिणा युधि विद्रवत्सु ।
| verse_lines  = शोच्यां दशामुपगतेषु नृपेषु (सर्वेष्वस्तायुधेषु) सर्वेष्वात्तायुधेषु हरिणा युधि विद्रवत्सु ।¦नानायुधाढ्यमपरं रथमुग्रवीर्यम् आस्थाय मागधपतिः प्रससार रामम् ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आधावतोऽस्य मुसलेन रथं बभञ्ज रामो गदामुरुतरोरसि सोऽपि तस्य ।
| verse_lines  = आधावतोऽस्य मुसलेन रथं बभञ्ज रामो गदामुरुतरोरसि सोऽपि तस्य ।¦चिक्षेप तं च मुसलेन तताड रामस्तावुत्तमौ बलवतां युयुधात उग्रम् ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तौ चक्रतुः पुरु नियुद्धमपि स्म तत्र सञ्चूर्ण्य सर्वगिरिवृक्षशिलासमूहान् ।
| verse_lines  = तौ चक्रतुः पुरु नियुद्धमपि स्म तत्र सञ्चूर्ण्य सर्वगिरिवृक्षशिलासमूहान् ।¦दीर्घं नियुद्धमभवत् सममेतयोस्तद् वज्राद् दृढाङ्गतमयोर्बलिनोर्नितान्तम् ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुत्वाऽथ शङ्खरवमम्बुजलोचनस्य विद्रावितानपि नृपानभिवीक्ष्य रामः ।
| verse_lines  = श्रुत्वाऽथ शङ्खरवमम्बुजलोचनस्य विद्रावितानपि नृपानभिवीक्ष्य रामः ।¦युद्ध्यन्तमीक्ष्य च रिपुं ववृधे बलेन त्यक्त्वा रिपुं मुसलमादद आश्वमोघम् ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेनाऽहतः शिरसि सम्मुमुहेऽतिवेलं बार्हद्रथो जगृह एनमथो हली सः ।
| verse_lines  = तेनाऽहतः शिरसि सम्मुमुहेऽतिवेलं बार्हद्रथो जगृह एनमथो हली सः ।¦तत्रैकलव्य उत कृष्णशरैः पलायन्नस्त्राणि रामशिरसि प्रमुमोच शीघ्रम् ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीतेन तेन समरं भगवाननिच्छन् प्रद्युम्नमाश्वसृजदात्मसुतं मनोजम् ।
| verse_lines  = भीतेन तेन समरं भगवाननिच्छन् प्रद्युम्नमाश्वसृजदात्मसुतं मनोजम् ।¦प्रद्युम्न एनमभियाय महास्त्रजालै रामस्तु मागधमथाऽत्मरथं निनाय ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = युद्ध्वा चिरं रणमुखे भगवत्सुतोऽसौ चक्रे निरायुधममुं स्थिरमेकलव्यम् ।
| verse_lines  = युद्ध्वा चिरं रणमुखे भगवत्सुतोऽसौ चक्रे निरायुधममुं स्थिरमेकलव्यम् ।¦अंशेन यो भुवमगान्मणिमानिति स्म स क्रोधतन्त्रकगणेष्वधिपो निषादः ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रद्युम्नमात्मनि निधाय पुनः स कृष्णः संहृत्य मागधबलं निखिलं शरौघैः ।
| verse_lines  = प्रद्युम्नमात्मनि निधाय पुनः स कृष्णः संहृत्य मागधबलं निखिलं शरौघैः ।¦भूयश्चमूमभिविनेतुमुदारकर्मा बार्हद्रथं त्वमुचदक्षयपौरुषाऽजः ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = व्रीडानताच्छविमुखः सहितो नृपैस्तैर्बार्हद्रथः प्रतिययौ स्वपुरीं स पापः ।
| verse_lines  = व्रीडानताच्छविमुखः सहितो नृपैस्तैर्बार्हद्रथः प्रतिययौ स्वपुरीं स पापः ।¦आत्माभिषिक्तमपि भोजवराधिपत्ये दौहित्रमग्रत उत प्रणिधाय मन्दः ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जित्वा तमूर्जितबलं भगवानजेशशक्रादिभिः कुसुमवर्षिभिरीड्यमानः ।
| verse_lines  = जित्वा तमूर्जितबलं भगवानजेशशक्रादिभिः कुसुमवर्षिभिरीड्यमानः ।¦रामादिभिः सहित आशु पुरं(पुरीं) प्रविश्य रेमेऽभिवन्दितपदो महतां समूहैः ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वर्द्धत्सु पाण्डुतनयेषु चतुर्दशं तु जन्मर्क्षमास तनयस्य सहस्रदृष्टेः ।
| verse_lines  = वर्द्धत्सु पाण्डुतनयेषु चतुर्दशं तु जन्मर्क्षमास तनयस्य सहस्रदृष्टेः ।¦प्रत्याब्दिकं मुनिगणान् परिवेषयन्ती कुन्ती तदाऽऽस बहुकार्यपरा नयज्ञा ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्काल एव नृपतिः सह माद्रवत्या पुंस्कोकिलाकुलितफुल्लवनं ददर्श ।
| verse_lines  = तत्काल एव नृपतिः सह माद्रवत्या पुंस्कोकिलाकुलितफुल्लवनं ददर्श ।¦तस्मिन् वसन्तपवनस्पर्शेधितः स कन्दर्पमार्गणवशं सहसा जगाम ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जग्राह तामथ तया रममाण एव यातो यमस्य सदनं हरिपादसङ्गी ।
| verse_lines  = जग्राह तामथ तया रममाण एव यातो यमस्य सदनं हरिपादसङ्गी ।¦पूर्वं शचीरमणमिच्छत एव विघ्नं शक्रस्य तद्दर्शनोपगतो हि चक्रे ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेनैव मानुषमवाप्य रतिस्थ एव पञ्चत्वमाप रतिविघ्नमपुत्रतां च(हि) ।
| verse_lines  = तेनैव मानुषमवाप्य रतिस्थ एव पञ्चत्वमाप रतिविघ्नमपुत्रतां च(हि) ।¦स्वात्मोत्तमेष्वथ सुरेषु विशेषतश्च स्वल्पोऽपि दोष उरुतामभियाति(उपयाति) यस्मात् ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = माद्री पतिं मृतमवेक्ष्य रुराव दूरात् तच्छुश्रुवुश्च पृथया सह पाण्डुपुत्राः ।
| verse_lines  = माद्री पतिं मृतमवेक्ष्य रुराव दूरात् तच्छुश्रुवुश्च पृथया सह पाण्डुपुत्राः ।¦तेष्वागतेषु वचनादपि माद्रवत्याः पुत्रान् निवार्य तु पृथा स्वयमत्र चाऽगात् ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पत्युः कलेवरमवेक्ष्य निशम्य माद्र्याः कुन्ती भृशं व्यथितहृत्कमलैव माद्रीम् ।
| verse_lines  = पत्युः कलेवरमवेक्ष्य निशम्य माद्र्याः कुन्ती भृशं व्यथितहृत्कमलैव माद्रीम् ।¦धिक्कृत्य चानुमरणाय मतिं चकार तस्याः स्वनो रुदितजः श्रुत आशु पार्थैः ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेष्वागतेष्वधिक आस विराव एतं सर्वेऽपि शुश्रुवुर्ऋषिप्रवरा अथात्र ।
| verse_lines  = तेष्वागतेष्वधिक आस विराव एतं सर्वेऽपि शुश्रुवुर्ऋषिप्रवरा अथात्र ।¦आजग्मुरुत्तमकृपा ऋषिलोकमध्ये पत्नी नृपानुगमनाय च पस्पृधाते ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ते सन्निवार्य तु पृथामथ माद्रवत्या भर्तुः सहानुगमनं बहु चार्थयन्त्याः ।
| verse_lines  = ते सन्निवार्य तु पृथामथ माद्रवत्या भर्तुः सहानुगमनं बहु चार्थयन्त्याः ।¦संवादमेव निजदोषमवेक्ष्य तस्याश्चक्रुः सदाऽवगतभागवतोच्चधर्माः ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भर्तुर्गुणैरनधिकौ तनयार्थमेव माद्र्या कृतौ (आकृतौ)  सुरवरावधिकौ स्वतोऽपि ।
| verse_lines  = भर्तुर्गुणैरनधिकौ तनयार्थमेव माद्र्या कृतौ (आकृतौ)  सुरवरावधिकौ स्वतोऽपि ।¦तेनैव भर्तृमृतिहेतुरभूत् समस्तलोकैश्च नातिमहिता सुगुणाऽपि माद्री ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पाण्डोः सुता मुनिगणैः पितृमेधमत्र चक्रुर्यथावदथ तेन सहैव माद्री ।
| verse_lines  = पाण्डोः सुता मुनिगणैः पितृमेधमत्र चक्रुर्यथावदथ तेन सहैव माद्री ।¦हुत्वाऽऽत्मदेहमुरु पापमदः कृतं च सम्मार्ज्य लोकमगमन्निजभर्तुरेव ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पाण्डुश्च पुत्रकगुणैः स्वगुणैश्च साक्षात् कृष्णात्मजः सततमस्य पदैकभक्तः ।
| verse_lines  = पाण्डुश्च पुत्रकगुणैः स्वगुणैश्च साक्षात् कृष्णात्मजः सततमस्य पदैकभक्तः ।¦लोकानवाप विमलान् महितान् महद्भिः किं चित्रमत्र हरिपादविनम्रचित्ते ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पाण्डोः सुताश्च पृथया सहिता मुनीन्द्रैर्नारायणाश्रमत आशु पुरं स्वकीयम् ।
| verse_lines  = पाण्डोः सुताश्च पृथया सहिता मुनीन्द्रैर्नारायणाश्रमत आशु पुरं स्वकीयम् ।¦जग्मुस्तथैव धृतराष्ट्रपुरो मुनीन्द्राः वृत्तं समस्तमवदन्ननुजं मृतं च ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तूष्णीं स्थिते तु नृपतौ तनुजे द्युनद्याः क्षत्तर्युतात्त उरुमोदमतीव पापाः ।
| verse_lines  = तूष्णीं स्थिते तु नृपतौ तनुजे द्युनद्याः क्षत्तर्युतात्त उरुमोदमतीव पापाः ।¦ऊचुः सुयोधनमुखाः सह सौबलेन पाण्डोर्मृतिः किल पुरा तनयाः क्‍व तस्य ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न क्षेत्रजा अपि मृते पितरि स्वकीयैः सम्यङ् नियोगमनवाप्य भवाय योग्याः ।
| verse_lines  = न क्षेत्रजा अपि मृते पितरि स्वकीयैः सम्यङ् नियोगमनवाप्य भवाय योग्याः ।¦तेषामितीरितवचोऽनु जगाद वायुराभाष्य कौरवगणान् गगनस्थ एव ॥ ५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एते हि धर्ममरुदिन्द्रभिषग्वरेभ्यो जाताः प्रजीवति पितर्युरुधामसाराः ।
| verse_lines  = एते हि धर्ममरुदिन्द्रभिषग्वरेभ्यो जाताः प्रजीवति पितर्युरुधामसाराः ।¦शक्याश्च नैव भवतां क्‍वचिदग्रहाय नारायणेन सततं परिरक्षिता यत् ॥ ५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V59
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वायोरदृश्यवचनं परिशङ्कमानेष्वाविर्बभूव भगवान् स्वयमब्जनाभः ।
| verse_lines  = वायोरदृश्यवचनं परिशङ्कमानेष्वाविर्बभूव भगवान् स्वयमब्जनाभः ।¦व्यासस्वरूप उरुसर्वगुणैकदेह आदाय तानगमदाशु च पाण्डुगेहम् ॥ ५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V60
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्स्वीकृतेषु सकला अपि भीष्ममुख्या वैचित्रवीर्यसहिताः परिपूज्य सर्वान् ।
| verse_lines  = तत्स्वीकृतेषु सकला अपि भीष्ममुख्या वैचित्रवीर्यसहिताः परिपूज्य सर्वान् ।¦कुन्त्या सहैव जगृहुः सुभृशं तदाऽऽर्ता वैचित्रवीर्यतनयाः सह सौबलेन ॥ ६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V61
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वैचित्रवीर्यतनयाः कृपतो महास्त्राण्यापुश्च पाण्डुतनयैः सह सर्वराज्ञाम् ।
| verse_lines  = वैचित्रवीर्यतनयाः कृपतो महास्त्राण्यापुश्च पाण्डुतनयैः सह सर्वराज्ञाम् ।¦पुत्राश्च तत्र विविधा अपि बालचेष्टाः कुर्वत्सु वायुतनयेन जिताः समस्ताः ॥ ६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V62
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पक्‍वोरुभोज्यफलसन्नयनाय वृक्षेष्वारूढराजतनयानभिवीक्ष्य भीमः ।
| verse_lines  = पक्‍वोरुभोज्यफलसन्नयनाय वृक्षेष्वारूढराजतनयानभिवीक्ष्य भीमः ।¦पादप्रहारमुरुवृक्षतले प्रदाय साकं फलैर्विनिपतत्सु फलान्यभुङ्क्त ॥ ६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V63
| verse_type  = shloka
| verse_text  = युद्धे नियुद्ध उत धावन उत्प्लवे च वारिप्लवे च सहितान् निखिलान् कुमारान् ।
| verse_lines  = युद्धे नियुद्ध उत धावन उत्प्लवे च वारिप्लवे च सहितान् निखिलान् कुमारान् ।¦एको जिगाय तरसा परमार्यकर्मा विष्णोः सुपूर्णसदनुग्रहतः सुनित्यात् ॥ ६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V64
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वान् प्रगृह्य विनिमज्जति वारिमध्ये श्रान्तान् विसृज्य हसति स्म स विष्णुपद्याम् ।
| verse_lines  = सर्वान् प्रगृह्य विनिमज्जति वारिमध्ये श्रान्तान् विसृज्य हसति स्म स विष्णुपद्याम् ।¦सर्वानुदूह्य च कदाचिदुरुप्रवाहां गङ्गां सुतारयति सारसुपूर्णपौंस्यः ॥ ६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V65
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्वेषं ह्यृते नहि हरौ तमसि प्रवेशः प्राणे च तेन जगतीमनु तौ प्रपन्नौ ।
| verse_lines  = द्वेषं ह्यृते नहि हरौ तमसि प्रवेशः प्राणे च तेन जगतीमनु तौ प्रपन्नौ ।¦तत्कारणान्यकुरुतां परमौ करांसि देवद्विषां सततविस्तृतसाधुपौंस्यौ ॥ ६५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V66
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दृष्ट्वाऽमितान्यथ करांसि मरुत्सुतेन नित्यं कृतानि तनया निखिलाश्च राज्ञाम् ।
| verse_lines  = दृष्ट्वाऽमितान्यथ करांसि मरुत्सुतेन नित्यं कृतानि तनया निखिलाश्च राज्ञाम् ।¦तस्यामितं बलमुदीक्ष्य सदोरुवृद्धद्वेषा बभूवुरथ मन्त्रममन्त्रयंश्च ॥ ६६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V67
| verse_type  = shloka
| verse_text  = येये हि तत्र नरदेवसुताः सुरांशाः प्रीतिं परां पवनजे निखिला अकुर्वन् ।
| verse_lines  = येये हि तत्र नरदेवसुताः सुरांशाः प्रीतिं परां पवनजे निखिला अकुर्वन् ।¦तांस्तान् विहाय दितिजा नरदेववंशजाता विचार्य वधनिश्चयमस्य चक्रुः ॥ ६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V68
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अस्मिन् हते विनिहता अखिलाश्च पार्थाः शक्यो बलाच्च न निहन्तुमयं बलाढ्यः ।
| verse_lines  = अस्मिन् हते विनिहता अखिलाश्च पार्थाः शक्यो बलाच्च न निहन्तुमयं बलाढ्यः ।¦छद्मप्रयोगत इमं विनिहत्य वीर्यात् पार्थं निहत्य निगडे च विदध्महेऽन्यान् ॥ ६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V69
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं कृते निहतकण्टकमस्य राज्यं दुर्योधनस्य हि भवेन्न ततोऽन्यथा स्यात् ।
| verse_lines  = एवं कृते निहतकण्टकमस्य राज्यं दुर्योधनस्य हि भवेन्न ततोऽन्यथा स्यात् ।¦अस्मिन् हते निपतिते च सुरेन्द्रसूनौ शेषा भवेयुरपि सौबलिपुत्रदासाः ॥ ६९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V70
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं विचार्य विषमुल्बणमन्तकाभं क्षीरोदधेर्मथनजं तपसा गिरीशात् ।
| verse_lines  = एवं विचार्य विषमुल्बणमन्तकाभं क्षीरोदधेर्मथनजं तपसा गिरीशात् ।¦शुक्रेण लब्धममुतः सुबलात्मजेन प्राप्तं प्रतोष्य मरुतस्तनयाय चादुः ॥ ७०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V71
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सम्मन्त्र्य राजतनयैर्धृतराष्ट्रजैस्तद् दत्तं स्वसूदमुखतोऽखिलभक्ष्यभोज्ये ।
| verse_lines  = सम्मन्त्र्य राजतनयैर्धृतराष्ट्रजैस्तद् दत्तं स्वसूदमुखतोऽखिलभक्ष्यभोज्ये ।¦ज्ञात्वा युयुत्सुगदितं बलवान् स भीमो विष्णोरनुग्रहबलाज्जरयाञ्चकार ॥ ७१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V72
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जीर्णे विषे कुमतयः परमाभितप्ताः प्रासादमाशु विदधुर्हरिपादतोये ।
| verse_lines  = जीर्णे विषे कुमतयः परमाभितप्ताः प्रासादमाशु विदधुर्हरिपादतोये ।¦ज्ञात्वा युयुत्सुमुखतः स्वयमत्र चान्ते सुष्वाप मारुतिरमा धृतराष्ट्रपुत्रैः ॥ ७२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V73
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दोषान् प्रकाशयितुमेव विचित्रवीर्यपुत्रात्मजेषु नृवरं प्रतिसुप्तमीक्ष्य ।
| verse_lines  = दोषान् प्रकाशयितुमेव विचित्रवीर्यपुत्रात्मजेषु नृवरं प्रतिसुप्तमीक्ष्य ।¦बद्ध्वाऽभिमन्त्रणदृढैरयसा कृतैस्तं पाशैर्विचिक्षिपुरुदे हरिपादजायाः ॥ ७३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V74
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत् कोटियोजनगभीरमुदं विगाह्य भीमो विजृम्भणत एव विवृश्च्य पाशान् ।
| verse_lines  = तत् कोटियोजनगभीरमुदं विगाह्य भीमो विजृम्भणत एव विवृश्च्य पाशान् ।¦उत्तीर्य सज्जनगणस्य विधाय हर्षं तस्थावनन्तगुणविष्णुसदातिहार्दः ॥ ७४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V75
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं वीक्ष्य दुष्टमनसोऽतिविपन्नचित्ताः सम्मन्त्र्य भूय उरुनागगणानथाष्टौ ।
| verse_lines  = तं वीक्ष्य दुष्टमनसोऽतिविपन्नचित्ताः सम्मन्त्र्य भूय उरुनागगणानथाष्टौ ।¦शुक्रोक्तमन्त्रबलतः पुर आह्वयित्वा पश्चात् सुपञ्जरगतान् प्रददुः स्वसूते ॥ ७५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V76
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दुर्योधनेन पृथुमन्त्रबलोपहूतांस्तत्सारथिः फणिगणान् पवनात्मजस्य ।
| verse_lines  = दुर्योधनेन पृथुमन्त्रबलोपहूतांस्तत्सारथिः फणिगणान् पवनात्मजस्य ।¦सुप्तस्य विस्तृत उरस्यमुचद् विशीर्णदन्ता बभूवुरमुमाशु विदश्य नागाः ॥ ७६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V77
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्षिप्त्वा सुदूरमुरुनागगणानथाष्टौ तद्वंशजान् स विनिहत्य पिपीलिकावत् ।
| verse_lines  = क्षिप्त्वा सुदूरमुरुनागगणानथाष्टौ तद्वंशजान् स विनिहत्य पिपीलिकावत् ।¦जघ्ने च सूतमपहस्तत एव भीमः सुष्वाप पूर्ववदनुत्थित एव तल्पात् ॥ ७७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V78
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत् तस्य (नैजबलमप्रमेयं) नैजबलमप्रतिमं निरीक्ष्य सर्वे क्षितीशतनया अधिकं विषेदुः ।
| verse_lines  = तत् तस्य (नैजबलमप्रमेयं) नैजबलमप्रतिमं निरीक्ष्य सर्वे क्षितीशतनया अधिकं विषेदुः ।¦निश्वासतोऽथ दर्शनादपि भस्म येषां भूयासुरेव भुवनानि च ते मृषाऽऽसन् ॥ ७८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V79
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दद्भिर्विदश्य न विकारममुष्य कर्तुं शेकुर्भुजङ्गमवरा अपि सुप्रयत्नाः ।
| verse_lines  = दद्भिर्विदश्य न विकारममुष्य कर्तुं शेकुर्भुजङ्गमवरा अपि सुप्रयत्नाः ।¦कस्यापि नेदृशबलं श्रुतपूर्वमासीद् दृष्टं किमु स्म तनयेऽपि हिरण्यकस्य ॥ ७९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V80
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वात्मावनार्थमधिकां स्तुतिमेव कृत्वा विष्णोः स दैत्यतनयो हरिणाऽवितोऽभूत् ।
| verse_lines  = स्वात्मावनार्थमधिकां स्तुतिमेव कृत्वा विष्णोः स दैत्यतनयो हरिणाऽवितोऽभूत् ।¦नत्वौरसं बलममुष्य स कृष्यते हि भृत्यैर्बलात् स पितुरौरसमस्य वीर्यम् ॥ ८०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V81
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नैसर्गिकं प्रियमिमं प्रवदन्ति विप्रा विष्णोर्नितान्तमपि सत्यमिदं ध्रुवं हि ।
| verse_lines  = नैसर्गिकं प्रियमिमं प्रवदन्ति विप्रा विष्णोर्नितान्तमपि सत्यमिदं ध्रुवं हि ।¦नैवान्यथौरसबलं भवतीदृशं तदुत्साद्य एष हरिणैव सहैष नोऽर्थः ॥ ८१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V82
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृष्णः किलैष च हरिर्यदुषु प्रजातः सोऽस्याऽश्रयः कुरुत तस्य बहु प्रतीपम् ।
| verse_lines  = कृष्णः किलैष च हरिर्यदुषु प्रजातः सोऽस्याऽश्रयः कुरुत तस्य बहु प्रतीपम् ।¦सम्मन्त्र्य चैवमतिपापतमा नरेन्द्रपुत्रा हरेश्च बहु चक्रुरथ प्रतीपम् ॥ ८२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V83
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तैः प्रेरिता नृपतयः पितरश्च तेषां साकं बृहद्रथसुतेन हरेः सकाशम् ।
| verse_lines  = तैः प्रेरिता नृपतयः पितरश्च तेषां साकं बृहद्रथसुतेन हरेः सकाशम् ।¦युद्धाय जग्मुरमुनाऽष्टदशेषु युद्धेष्वत्यन्तभग्नबलदर्पमदा निवृत्ताः ॥ ८३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V84
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेनाऽगृहीतगजवाजिगजा नितान्तं शस्त्रैः परिक्षततनूभिरलं वमन्तः ।
| verse_lines  = तेनाऽगृहीतगजवाजिगजा नितान्तं शस्त्रैः परिक्षततनूभिरलं वमन्तः ।¦रक्तं विशस्त्रकवचध्वजवाजिसूताः स्रस्ताम्बराः श्लथितमूर्द्धजिनो निवृत्ताः ॥ ८४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V85
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं बृहद्रथसुतोऽपि सुशोच्यरूप आर्तो ययौ बहुश एव पुरं स्वकीयम् ।
| verse_lines  = एवं बृहद्रथसुतोऽपि सुशोच्यरूप आर्तो ययौ बहुश एव पुरं स्वकीयम् ।¦कृष्णेन पूर्णबलवीर्यगुणेन मुक्तो जीवेत्यतीव विजितः श्वसितावशेषः ॥ ८५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V86
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं गतेषु बहुशो नतकन्धरेषु राजस्वजोऽपि मधुरां स्वपुरीं प्रविश्य ।
| verse_lines  = एवं गतेषु बहुशो नतकन्धरेषु राजस्वजोऽपि मधुरां स्वपुरीं प्रविश्य ।¦रामेण सार्धमखिलैर्यदुभिः समेतो रेमे रमापतिरचिन्त्यबलो जयश्रीः ॥ ८६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V87
| verse_type  = shloka
| verse_text  = व्यर्थोद्यमाः पुनरपि स्म सधार्तराष्ट्रा भीमं निहन्तुमुरुयत्नमकुर्वताज्ञाः ।
| verse_lines  = व्यर्थोद्यमाः पुनरपि स्म सधार्तराष्ट्रा भीमं निहन्तुमुरुयत्नमकुर्वताज्ञाः ।¦राज्ञां सुतास्तमखिलं स मृषैव कृत्वा चक्रे जयाय च दिशां बलवान् प्रयत्नम् ॥ ८७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V88
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्राचीं दिशं प्रथममेव जिगाय पश्चाद् याम्यां जलेशपरिपालितया सहान्याम् ।
| verse_lines  = प्राचीं दिशं प्रथममेव जिगाय पश्चाद् याम्यां जलेशपरिपालितया सहान्याम् ।¦यौ तौ पुरातनदशाननकुम्भकर्णौ मातृष्वसातनयतां च गतौ जिगाय ॥ ८८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V89
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पूर्वस्तयोर्हि दमघोषसुतः प्रजातः प्राहुश्च यं नृपतयः शिशुपालनाम्ना ।
| verse_lines  = पूर्वस्तयोर्हि दमघोषसुतः प्रजातः प्राहुश्च यं नृपतयः शिशुपालनाम्ना ।¦अन्यं वदन्ति च करूशनृपं तथाऽन्यमातृष्वसातनयमेव च दन्तवक्रम् ॥ ८९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V90
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जित्वैव तावपि जिगाय च पौण्ड्रकाख्यं शौरैः सुतं सुतमजैदथ भीष्मकस्य ।
| verse_lines  = जित्वैव तावपि जिगाय च पौण्ड्रकाख्यं शौरैः सुतं सुतमजैदथ भीष्मकस्य ।¦यः पूर्वमास दितिजो नरहेल्वलाख्यो रुग्मीति नाम च बभूव स कुण्डिनेशः ॥ ९०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V91
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भागेत एव तनयस्य स एव वह्नेर्नाम्ना शुचेः स तु पिताऽस्य हि मित्रभागः ।
| verse_lines  = भागेत एव तनयस्य स एव वह्नेर्नाम्ना शुचेः स तु पिताऽस्य हि मित्रभागः ।¦राह्वंशयुक् तदनुजौ क्रथकैशिकाख्यौ भागौ तथाऽग्निसुतयोः पवमानशुन्ध्योः ॥ ९१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V92
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बन्धोर्निजस्य तु बलं सुपरीक्षमाणः शल्योऽपि तेन युयुधे विजितस्तथैव ।
| verse_lines  = बन्धोर्निजस्य तु बलं सुपरीक्षमाणः शल्योऽपि तेन युयुधे विजितस्तथैव ।¦भीमो जिगाय युधि वीरमथैकलव्यं सर्वे नृपाश्च विजिता अमुनैवमेव ॥ ९२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V93
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तद्बाहुवीर्यपरिपालित इन्द्रसूनुः शेषान् नृपांश्च समजैद् बलवानयत्नात् ।
| verse_lines  = तद्बाहुवीर्यपरिपालित इन्द्रसूनुः शेषान् नृपांश्च समजैद् बलवानयत्नात् ।¦साल्वं च हंसडिभकौ च विजित्य भीमो नागाह्वयं पुरमगात् सहितोऽर्जुनेन ॥ ९३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V94
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तद्बाहुवीर्यमथ वीक्ष्य मुमोद धर्मसूनुः समातृयमजो विदुरः सभीष्मः ।
| verse_lines  = तद्बाहुवीर्यमथ वीक्ष्य मुमोद धर्मसूनुः समातृयमजो विदुरः सभीष्मः ।¦अन्ये च सज्जनगणाः सहपौरराष्ट्राः श्रुत्वैव सर्वयदवो जहृषुर्नितान्तम् ॥ ९४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V95
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृष्णः सुयोधनमुखाक्रममाम्बिकेयं जानन् स्वपुत्रवशवर्तिनमेव गत्वा ।
| verse_lines  = कृष्णः सुयोधनमुखाक्रममाम्बिकेयं जानन् स्वपुत्रवशवर्तिनमेव गत्वा ।¦श्वाफल्किनो गृहममुं धृतराष्ट्रशान्त्यै गन्तुं दिदेश गजनाम पुरं रमेशः ॥ ९५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V96
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सोऽयाद् गजाह्वयममुत्र विचित्रवीर्यपुत्रेण भीष्मसहितैः कुरुभिः समस्तैः ।
| verse_lines  = सोऽयाद् गजाह्वयममुत्र विचित्रवीर्यपुत्रेण भीष्मसहितैः कुरुभिः समस्तैः ।¦सम्पूजितः कतिपयानवसच्च मासान् ज्ञातुं हि पाण्डुषु मनःप्रसृतिं कुरूणाम् ॥ ९६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V97
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ज्ञात्वा स कुन्तिविदुरोक्तित आत्मना च मित्रारिमध्यमजनांस्तनयेषु पाण्डोः ।
| verse_lines  = ज्ञात्वा स कुन्तिविदुरोक्तित आत्मना च मित्रारिमध्यमजनांस्तनयेषु पाण्डोः ।¦विज्ञाय पुत्रवशगं धृतराष्ट्रमञ्जः साम्नैव भेदसहितेन जगाद विद्वान् ॥ ९७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V98
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुत्रेषु पाण्डुतनयेषु च साम्यवृत्तिः कीर्तिं च धर्ममुरुमेषि तथाऽर्थकामौ ।
| verse_lines  = पुत्रेषु पाण्डुतनयेषु च साम्यवृत्तिः कीर्तिं च धर्ममुरुमेषि तथाऽर्थकामौ ।¦प्रीतिं परां त्वयि करिष्यति वासुदेवः साकं समस्तयदुभिः सहितः सुराद्यैः ॥ ९८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V99
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धर्मार्थकामसहितां च विमुक्तिमेषि तत्प्रीतितः सुनियतं विपरीतवृत्तिः ।
| verse_lines  = धर्मार्थकामसहितां च विमुक्तिमेषि तत्प्रीतितः सुनियतं विपरीतवृत्तिः ।¦यास्येव राजवर तत्फलवैपरीत्यमित्थं वचो निगदितं तव कार्ष्णमद्य ॥ ९९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V100
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्थं समस्तकुरुमध्य उपात्तवाक्यो राजाऽपि पुत्रवशगो वचनं जगाद ।
| verse_lines  = इत्थं समस्तकुरुमध्य उपात्तवाक्यो राजाऽपि पुत्रवशगो वचनं जगाद ।¦सर्वं वशे भगवतो न वयं स्वतन्त्रा भूभारसंहृतिकृते स इहावतीर्णः ॥ १००॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V101
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एतन्निशम्य वचनं स तु यादवोऽस्य ज्ञात्वा मनोऽस्य कलुषं तव नैव पुत्राः ।
| verse_lines  = एतन्निशम्य वचनं स तु यादवोऽस्य ज्ञात्वा मनोऽस्य कलुषं तव नैव पुत्राः ।¦इत्यूचिवान् सह मरुत्तनयार्जुनाभ्यां प्रायात् पुरीं च सहदेवयुतः स्वकीयाम् ॥ १०१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V102
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ज्ञानं तु भागवतमुत्तममात्मयोग्यं भीमार्जुनौ भगवतः समवाप्य कृष्णात् ।
| verse_lines  = ज्ञानं तु भागवतमुत्तममात्मयोग्यं भीमार्जुनौ भगवतः समवाप्य कृष्णात् ।¦तत्रोषतुर्भगवता सह युक्तचेष्टौ सम्पूजितौ यदुभिरुत्तमकर्मसारौ ॥ १०२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V103
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रत्युद्यमो भगवताऽपि भवेद् गदायाः शिक्षा यदा भगवता क्रियते नचेमम् ।
| verse_lines  = प्रत्युद्यमो भगवताऽपि भवेद् गदायाः शिक्षा यदा भगवता क्रियते नचेमम् ।¦कुर्यादिति स्म भगवत्समनुज्ञयैव रामादशिक्षदुरुगायपुरः स भीमः ॥ १०३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V104
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रामोऽपि शिक्षितमरीन्द्रधरात् पुरोऽस्य भीमे ददावथ वराणि हरेरवाप ।
| verse_lines  = रामोऽपि शिक्षितमरीन्द्रधरात् पुरोऽस्य भीमे ददावथ वराणि हरेरवाप ।¦अस्त्राणि शक्रतनयः सहदेव आर नीतिं तथोद्धवमुखात् सकलामुदाराम् ॥ १०४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V105
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृष्णोऽथ चौपगविमुत्तमनीतियुक्तं सम्प्रेषयन्निदमुवाच ह गोकुलाय ।
| verse_lines  = कृष्णोऽथ चौपगविमुत्तमनीतियुक्तं सम्प्रेषयन्निदमुवाच ह गोकुलाय ।¦दुःखं विनाशय वचोभिररे मदीयैर्नन्दादिनां विरहजं मम चाऽशु याहि ॥ १०५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V106
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मत्तो वियोग इह कस्यचिदस्ति नैव यस्मादहं तनुभृतां निहतोऽन्तरेव ।
| verse_lines  = मत्तो वियोग इह कस्यचिदस्ति नैव यस्मादहं तनुभृतां निहतोऽन्तरेव ।¦नाहं मनुष्य इति कुत्रच वोऽस्तु बुद्धिर्ब्रह्मैव निर्मलतमं प्रवदन्ति मां हि ॥ १०६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V107
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पूर्वं यदा ह्यजगरो निजगार नन्दं सर्वे न शेकुरथ तत्प्रविमोक्षणाय(तत्प्रतिमोक्षणाय) ।
| verse_lines  = पूर्वं यदा ह्यजगरो निजगार नन्दं सर्वे न शेकुरथ तत्प्रविमोक्षणाय(तत्प्रतिमोक्षणाय) ।¦मत्पादसंस्पर्शतः स तदाऽतिदिव्यो विद्याधरस्तदुदितं निखिलं स्मरन्तु ॥ १०७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V108
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पूर्वं स रूपमदतः प्रजहास विप्रान् नित्यं तपःकृशतराङ्गिरसो विरूपान् ।
| verse_lines  = पूर्वं स रूपमदतः प्रजहास विप्रान् नित्यं तपःकृशतराङ्गिरसो विरूपान् ।¦तैः प्रापितः सपदि सोऽजगरत्वमेव मत्तो निजां तनुमवाप्य जगाद नन्दम् ॥ १०८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V109
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नायं नरो हरिरयं परमः परेभ्यो विश्वेश्वरः सकलकारण आत्मतन्त्रः ।
| verse_lines  = नायं नरो हरिरयं परमः परेभ्यो विश्वेश्वरः सकलकारण आत्मतन्त्रः ।¦विज्ञाय चैनमुरुसंसृतितो विमुक्ता यान्त्यस्य पादयुगलं मुनयो विरागाः ॥ १०९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V110
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नन्दं यदा च जगृहे वरुणस्य दूतस्तत्रापि मां जलपतेर्गृहमाशु यान्तम् ।
| verse_lines  = नन्दं यदा च जगृहे वरुणस्य दूतस्तत्रापि मां जलपतेर्गृहमाशु यान्तम् ।¦सम्पूज्य वारिपतिराह विमुच्य नन्दं नायं सुतस्तव पुमान् परमः स एषः ॥ ११०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V111
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सन्दर्शितो ननु मयैव विकुण्ठलोको गोजीविनां स्थितिरपि प्रवरा मदीया ।
| verse_lines  = सन्दर्शितो ननु मयैव विकुण्ठलोको गोजीविनां स्थितिरपि प्रवरा मदीया ।¦मानुष्यबुद्धिमपनेतुमजे मयि स्म तस्मान्मयि स्थितिमवाप्य शमं प्रयान्तु ॥ १११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C14
| verse_id    = MBTN_C14_S01_V112
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुत्वोद्धवो निगदितं परमस्य पुंसो वृन्दावनं प्रति ययौ वचनैश्च तस्य ।
| verse_lines  = श्रुत्वोद्धवो निगदितं परमस्य पुंसो वृन्दावनं प्रति ययौ वचनैश्च तस्य ।¦दुःखं व्यपोह्य निखिलं पशुजीवनानामायात् पुनश्चरणसन्निधिमेव विष्णोः ॥ ११२॥
}}
<span id="gr-C15" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="पञ्चदशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C15" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="पञ्चदशोऽध्यायः"></span>
== पञ्चदशोऽध्यायः ==
== पञ्चदशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ एवं प्रशासति जगत् पुरुषोत्तमेऽस्मिन् भीमार्जुनौ तु सहदेवयुतावनुज्ञाम् ।</span><span class="shloka-line">कृष्णादवाप्य वर्षत्रितयात् पुरं स्वमाजग्मतुर्हरिसुतेन विशोकनाम्ना ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सैरन्ध्रिकोदरभवः स तु नारदस्य शिष्यो वृकोदररथस्य बभूव यन्ता ।</span><span class="shloka-line">या पिङ्गलाऽन्यभव आत्मनि संस्थितं तं संस्मृत्य कान्तमुरुगायमभूत् त्रिवक्रा ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तं पञ्चरात्रविदमाप्य सुसारथिं स भीमो मुमोद पुनराप परात्मविद्याम् ।</span><span class="shloka-line">व्यासात् परात्मत उवाच च फल्गुनादिदैवेषु(फल्गुणादिदैवेषु) सर्वविजयी परविद्ययैषः ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C15
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वानभागवतशास्त्रपथान् विधूय मार्गं चकार स तु वैष्णवमेव शुभ्रम् ।</span><span class="shloka-line">क्रीडार्थमेव विजिगाय तथोभयात्मयुद्धे बलं च करवाक्प्रभवेऽमितात्मा ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नित्यप्रभूतसुशुभप्रतिभोऽपि विष्णोः श्रुत्वा परां पुनरपि प्रतिभामवाप ।</span><span class="shloka-line">को नाम विष्ण्वनुपजीवक आस यस्य नित्याश्रयादभिहिताऽपि रमा सदा श्रीः ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">व्यासादवाप परमात्मसतत्त्वविद्यां धर्मात्मजोऽपि सततं भगवत्प्रपन्नाः ।</span><span class="shloka-line">ते पञ्च पाण्डुतनया मुमुदुर्नितान्तं सद्धर्मचारिण उरुक्रमशिक्षितार्थाः ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = औं ॥ एवं प्रशासति जगत् पुरुषोत्तमेऽस्मिन् भीमार्जुनौ तु सहदेवयुतावनुज्ञाम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदा भरद्वाजसुतस्त्वसञ्चयी प्रतिग्रहोज्झो निजधर्मवर्ती ।</span><span class="shloka-line">द्रौणिस्तदा धार्तराष्ट्रैः समेत्य क्रीडन् पयः पातुमुपैति सद्म ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = औं ॥ एवं प्रशासति जगत् पुरुषोत्तमेऽस्मिन् भीमार्जुनौ तु सहदेवयुतावनुज्ञाम् ।¦कृष्णादवाप्य वर्षत्रितयात् पुरं स्वमाजग्मतुर्हरिसुतेन विशोकनाम्ना ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मै माता पिष्टमालोड्य पातुं ददाति पीत्वैति तदेष नित्यम् ।</span><span class="shloka-line">पीतक्षीरान् धार्तराष्ट्रान् समेत्य मया पीतं क्षीरमित्याह नित्यम् ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नृत्यन्तमेनं पाययामासुरेते पयः कदाचिद् रसमस्य सोऽवैत् ।</span><span class="shloka-line">पुनः कदाचित् स तु मातृदत्ते पिष्टे नेदं क्षीरमित्यारुराव ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दृष्ट्वा रुवन्तं(रुदन्तं) सुतमात्मजस्य स्नेहान्नियत्यैव जनार्दनस्य ।</span><span class="shloka-line">सम्प्रेरितः कृपया चाऽर्तरूपो द्रोणो ययावार्जयितुं तदा गाम् ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रतिग्रहात् सन्निवृत्तः स रामं ययौ न विष्णोर्हि भवेत् प्रतिग्रहः ।</span><span class="shloka-line">दोषाय यस्मात् स पिताऽखिलस्य स्वामी गुरुः परमं दैवतं च ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C15
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दृष्ट्वैवैनं जामदग्न्योऽप्यचिन्तयद् द्रोणं कर्तुं क्षितिभारापनोदे ।</span><span class="shloka-line">हेतुं सुराणां नरयोनिजानां हन्ता चायं स्यात् सह पुत्रेण चेति ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेषां वृद्धिः स्यात् पाण्डवार्थे हतानां मोक्षेऽपि सौख्यस्य न सन्ततिश्च ।</span><span class="shloka-line">योग्या सुराणां कलिजा सुपापाः प्रायो यस्मात् कलिजाः सम्भवन्ति ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न देवानामाशतं पूरुषा हि सन्तानजाः प्रायशः पापयोग्याः ।</span><span class="shloka-line">नाकारणात् सन्ततेरप्यभावो योग्यः सुराणां सदमोघरेतसाम् ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = सैरन्ध्रिकोदरभवः स तु नारदस्य शिष्यो वृकोदररथस्य बभूव यन्ता ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अव्युच्छिन्ने सकलानां सुराणां तन्तौ कलिर्नो भविता कथञ्चित् ।</span><span class="shloka-line">तस्मादुत्साद्याः सर्व एते सुरांशा एतेन साकं तनयेन वीराः ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = सैरन्ध्रिकोदरभवः स तु नारदस्य शिष्यो वृकोदररथस्य बभूव यन्ता ।¦या पिङ्गलाऽन्यभव आत्मनि संस्थितं तं संस्मृत्य कान्तमुरुगायमभूत् त्रिवक्रा ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं विचिन्त्याप्रतिमः स भार्गवो बभाष ईषत्स्मितशोचिषा गिरा ।</span><span class="shloka-line">अनन्तशक्तिः सकलेश्वरोऽपि त्यक्तं सर्वं नाद्य वित्तं ममास्ति ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आत्मा विद्या शस्त्रमेतावदस्ति तेषां मध्ये रुचितं त्वं गृहाण ।</span><span class="shloka-line">उक्तः स इत्थं प्रविचिन्त्य विप्रो जगाद कस्त्वद्ग्रहणे समर्थः ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वेशिता सर्वपरः स्वतन्त्रस्त्वमेव कोऽन्यः सदृशस्तवेश ।</span><span class="shloka-line">स्वाम्यं तवेच्छन् प्रतियात्यधो हि यस्मान्न चोत्थातुमलं कदाचित् ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वोत्तमस्येश तवोच्चशस्त्रैः कार्यं किमस्माकमनुद्बलानाम् (अतद्बलानाम्)।</span><span class="shloka-line">विद्यैव देया भवता ततोऽज सर्वप्रकाशिन्यचला सुसूक्ष्मा ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C15
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितस्तत्त्वविद्यादिकाः स विद्याः सर्वाः प्रददौ सास्त्रशस्त्राः ।</span><span class="shloka-line">अब्दद्विषट्केन समाप्य ताः स ययौ सखायं द्रुपदं महात्मा ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दानेऽर्द्धराज्यस्य हि तत्प्रतिज्ञां संस्मृत्य पूर्वामुपयातं सखायम् ।</span><span class="shloka-line">सखा तवास्मीति तदोदितोऽपि जगाद वाक्यं द्रुपदोऽतिदर्पात् ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न निर्धनो राजसखो भवेत यथेष्टतो गच्छ विप्रेति दैवात् ।</span><span class="shloka-line">इतीरितस्याऽशु बभूव कोपो जितेन्द्रियस्यापि मुनेर्हरीच्छया ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = तं पञ्चरात्रविदमाप्य सुसारथिं स भीमो मुमोद पुनराप परात्मविद्याम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रतिग्रहात् सन्निवृत्तेन सोऽयं मया प्राप्तो मत्पितुः शिष्यकत्वात् ।</span><span class="shloka-line">पितुः शिष्यो ह्यात्मशिष्यो भवेत शिष्यस्यार्थः स्वीय एवेति मत्वा ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = तं पञ्चरात्रविदमाप्य सुसारथिं स भीमो मुमोद पुनराप परात्मविद्याम् ।¦व्यासात् परात्मत उवाच च फल्गुनादिदैवेषु(फल्गुणादिदैवेषु) सर्वविजयी परविद्ययैषः ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सोऽयं पापो मामवज्ञाय मूढो दुष्टं वचोऽश्रावयदस्य दर्पम् ।</span><span class="shloka-line">हनिष्य इत्येव मतिं निधाय ययौ कुरूञ्छिष्यतां नेतुमेतान् ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रतिग्रहाद् विनिवृत्तस्य चार्थः स्याच्छिष्येभ्यः कौरवेभ्यो ममात्र ।</span><span class="shloka-line">एवं मन्वानः क्रीडतः पाण्डवेयान् सधार्तराष्ट्रान् पुरबाह्यतोऽख्यत् ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विक्रीडतो धर्मसूनोस्तदैव सहाङ्गुलीयेन च कन्दुकोऽपतत् ।</span><span class="shloka-line">कूपे न शेकुः सहिताः कुमारा उद्धर्तुमेतं पवनात्मजोऽवदत् ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निष्पत्य चोद्धृत्य समुत्पतिष्ये कूपादमुष्माद् भृशनीचादपि स्म ।</span><span class="shloka-line">सकन्दुकां मुद्रिकां पश्यताद्य सर्वे कुमारा इति वीर्यसंश्रयात् ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C15
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा कुमारानवदत् स विप्रो धिगस्त्रबाह्यां भवतां प्रवृत्तिम् ।</span><span class="shloka-line">जाताः कुले भरतानां न वित्थ दिव्यानि चास्त्राणि सुरार्चितानि ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरिता अस्त्रविदं कुमारा विज्ञाय विप्रं सुरपूज्यपौत्रम्(सुरपूज्यपौत्रात्) ।</span><span class="shloka-line">सम्प्रार्थयामासुरथोद्धृतिं प्रति प्रधानमुद्रायुतकन्दुकस्य ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स चाऽश्विषीकाभिरथोत्तरोत्तरं सम्प्रास्य दिव्यास्त्रबलेन कन्दुकम् ।</span><span class="shloka-line">उद्धृत्य मुद्रोद्धरणार्थिनः पुनर्जगाद भुक्तिर्मम कल्प्यतामिति ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = सर्वानभागवतशास्त्रपथान् विधूय मार्गं चकार स तु वैष्णवमेव शुभ्रम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथेष्टवित्ताशनपानमस्य धर्मात्मजः प्रतिजज्ञे सुशीघ्रम् ।</span><span class="shloka-line">तथैव तेनोद्धृतमङ्गुलीयं त्रिवर्गमुख्यात्मजवाक्यतोऽनु ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = सर्वानभागवतशास्त्रपथान् विधूय मार्गं चकार स तु वैष्णवमेव शुभ्रम् ।¦क्रीडार्थमेव विजिगाय तथोभयात्मयुद्धे बलं च करवाक्प्रभवेऽमितात्मा ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पप्रच्छुरेनं सहिताः कुमाराः कोऽसीति सोऽप्याह पितामहो वः ।</span><span class="shloka-line">वक्तेति ते दुद्रुवुराशु भीष्मं द्रोणोऽयमित्येव स तांस्तदोचे ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न राजगेहं स कदाचिदेति तेनादृष्टः स कुमारैः पुराऽतः ।</span><span class="shloka-line">भीष्मो विद्यास्तेन सहैव चिन्तयन्नस्त्रप्राप्तिं तस्य शुश्राव रामात् ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वा वृद्धं कृष्णवर्णं द्विजं तं महास्त्रविद्यामपि तां महामतिः ।</span><span class="shloka-line">द्रोणं ज्ञात्वा तस्य शिष्यत्व एतान् ददौ कुमारांस्तत्र गत्वा स्वयं च ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रोणोऽथ तानवदद् यो मदिष्टं कर्तुं प्रतिज्ञां प्रथमं करोति ।</span><span class="shloka-line">तं धन्विनां प्रवरं साधयिष्य इत्यर्जुनस्तामकरोत् प्रतिज्ञाम् ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C15
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उन्मादनादीनि स वेद कृष्णादस्त्राण्यनापत्सु न तानि मुञ्चेत् ।</span><span class="shloka-line">इत्याज्ञया केशवस्यापराणि प्रयोगयोग्यानि सदेच्छति स्म ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीष्मादिभिर्भविता सङ्गरो नस्तदा नाहं गुरुभिर्नित्ययोद्धा ।</span><span class="shloka-line">भवेयमेकः फल्गुनोऽस्त्रज्ञ एषां निवारकश्चेन्मम धर्मलाभः ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न बुद्धिपूर्वं वर इन्दिरापतेरन्यत्र मे ग्राह्य इतश्च जिष्णुः ।</span><span class="shloka-line">करोतु गुर्वर्थमिति स्म चिन्तयन् भीमः प्रतिज्ञां न चकार तत्र ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = नित्यप्रभूतसुशुभप्रतिभोऽपि विष्णोः श्रुत्वा परां पुनरपि प्रतिभामवाप ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्प्रेरितेनार्जुनेन प्रतिज्ञा कृता यदा विप्रवरस्ततः परम् ।</span><span class="shloka-line">स्नेहं नितान्तं सुरराजसूनौ कृत्वा महास्त्राणि ददौ स तस्य ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = नित्यप्रभूतसुशुभप्रतिभोऽपि विष्णोः श्रुत्वा परां पुनरपि प्रतिभामवाप ।¦को नाम विष्ण्वनुपजीवक आस यस्य नित्याश्रयादभिहिताऽपि रमा सदा श्रीः ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स पक्षपातं च चकार तस्मिन् करोति चास्योरुतरां प्रशंसाम् ।</span><span class="shloka-line">रहस्यविद्याश्च ददाति तस्य नान्यस्य कस्यापि तथा कथञ्चित् ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीमः समस्तं प्रतिभाबलेन जानन् स्नेहं त्वद्वितीयं कनिष्ठे ।</span><span class="shloka-line">द्रोणस्य कृत्वा सकलास्त्रवेदिनं कर्तुं पार्थं नार्जुनवच्चकार ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नैवातियत्नेन ददर्श लक्षं शुश्रूषायां पार्थमग्रे करोति ।</span><span class="shloka-line">स्वबाहुवीर्याद् भगवत्प्रसादान्निहन्मि शत्रून् किमनेन चेति ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा समीयुः सकलाः क्षितीशपुत्रा द्रोणात् सकलास्त्राण्यवाप्तुम् ।</span><span class="shloka-line">ददौ स तेषां परमास्त्राणि विप्रो रामादवाप्तान्यगतानि चान्यैः ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C15
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अस्त्राणि चित्राणि महान्ति दिव्यान्यन्यैर्नृपैर्मनसाऽप्यस्मृतानि ।</span><span class="shloka-line">अवाप्य सर्वे तनया नृपाणां शक्ता बभूवुर्न यथैव पूर्वे ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नैतादृशाः पूर्वमासन् नरेन्द्रा अस्त्रे बले सर्वविद्यासु चैव ।</span><span class="shloka-line">दौष्यन्तिमान्धातृमरुत्तपूर्वाश्चैतत्समानाः नासुरदारवीर्याः ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा कर्णोऽथैकलव्यश्च दिव्यान्यस्त्राण्याप्तुं द्रोणसमीपमीयतुः ।</span><span class="shloka-line">सूतो निषाद इति नैतयोरदादस्त्राणि विप्रः स तु रामशिष्यः ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = व्यासादवाप परमात्मसतत्त्वविद्यां धर्मात्मजोऽपि सततं भगवत्प्रपन्नाः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कर्णोऽनवाप्य निजमीप्सितमुच्चमानो यस्मादवाप पुरुषोत्तमतोऽस्त्रवृन्दम् ।</span><span class="shloka-line">विप्रोऽप्ययं तमजमेमि भृगोः कुलोत्थमित्थं विचिन्त्य स ययौ भृगुपाश्रमाय ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = व्यासादवाप परमात्मसतत्त्वविद्यां धर्मात्मजोऽपि सततं भगवत्प्रपन्नाः ।¦ते पञ्च पाण्डुतनया मुमुदुर्नितान्तं सद्धर्मचारिण उरुक्रमशिक्षितार्थाः ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स सर्ववेत्तुश्च विभोर्भयेन विप्रोऽहमित्यवददस्त्रवरातिलोभात् ।</span><span class="shloka-line">जानन्नपि प्रददावस्य रामो दिव्यान्यस्त्राण्यखिलान्यव्ययात्मा(अव्यथात्मा) ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अस्त्रज्ञचूळामणिमिन्द्रसूनुं विश्वस्य हन्तुं धृतराष्ट्रपुत्रः ।</span><span class="shloka-line">एनं समाश्रित्य दृढो भवेतेत्यदाज्ज्ञात्वैवास्त्रमस्मै रमेशः ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ज्ञानं च भागवतमप्यपराश्च विद्या रामादवाप्य विजयं धनुरग्र्ययानम् ।</span><span class="shloka-line">अब्दैश्चतुर्भिरथ च न्यवसत् तदन्ते हातुं न शक्त उरुगायमिमं स कर्णः ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अङ्के निधाय स कदाचिदमुष्य रामः शिश्ये शिरो विगतनिद्र उदारबोधः ।</span><span class="shloka-line">संसुप्तवत् सुरवरः सुरकार्यहेतोर्दातुं च वालिनिधनस्य फलं तदस्य ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C15
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्राऽस राक्षसवरः स तु हेतिनामा काले महेन्द्रमनुपास्य हि शापतोऽस्य ।</span><span class="shloka-line">कीटस्तमिन्द्र उत तत्र समाविवेश कर्णस्य शापमुपपादयितुं सुतार्थे ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कर्णः स कीटतनुगेन किरीटिनैव ह्यूरोरधस्तनत (ओपरिगात्वचः)औपरिगात्वचश्च ।</span><span class="shloka-line">विद्धः शरेण स यथा रुधिरस्य धारां सुस्राव तं विगतनिद्र इवाऽह रामः ॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">किं त्वं न चालयसि मां रुधिरप्रसेके प्राप्तेऽपि पावनविरोधिनि कोऽसि चेति ।</span><span class="shloka-line">तं प्राह कर्ण इह नैव मया विधेयो निद्राविरोध इति कीट उपेक्षितो मे ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = यदा भरद्वाजसुतस्त्वसञ्चयी प्रतिग्रहोज्झो निजधर्मवर्ती ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जात्याऽस्मि सूत उत ते तनयोऽस्मि सत्यं तेनास्मि विप्र इति भार्गववंशजोऽहम् ।</span><span class="shloka-line">अग्रेऽब्रुवं भवत ईश नहि त्वदन्यो माता पिता गुरुतरो जगतोऽपि मुख्यः ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = यदा भरद्वाजसुतस्त्वसञ्चयी प्रतिग्रहोज्झो निजधर्मवर्ती ।¦द्रौणिस्तदा धार्तराष्ट्रैः समेत्य क्रीडन् पयः पातुमुपैति सद्म ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तमात्रवचने स तु कीटकोऽस्य रामस्य दृष्टिविषयत्वत एव रूपम् ।</span><span class="shloka-line">सम्प्राप्य नैजमतिपूर्णगुणस्य तस्य विष्णोरनुग्रहत आप विमानगः स्वः ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाऽह रामस्तमसत्यवाचो न ते सकाशे मम वासयोग्यता ।</span><span class="shloka-line">तथाऽपि ते नैव वृथा मदीया भक्तिर्भवेज्जेष्यसि सर्वशत्रून् ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अस्पर्धमानं न कथञ्चन त्वां जेता कश्चित् स्पर्धमानस्तु यासि ।</span><span class="shloka-line">पराभूतिं नात्र विचार्यमस्ति प्रमादी त्वं भविता चास्त्रसङ्घे (अस्त्रसङ्ख्ये)॥ ५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V59"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">याहीति तेनोक्त उदारकर्मणा कर्णो ययौ तं प्रणम्येशितारम् ।</span><span class="shloka-line">तथैकलव्योऽपि निराकृतोऽमुना द्रोणेन तस्य प्रतिमां वनेऽर्चयत् ॥ ५९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C15
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V60"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः कदाचिद् धृतराष्ट्रपुत्रैः पाण्डोः सुता मृगयां सम्प्रयाताः ।</span><span class="shloka-line">अग्रे गच्छन् सारमेयो रुराव धर्मात्मजस्यात्र वने मृगार्थी ॥ ६०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V08
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V61"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वा रावं सारमेयस्य दूराच्छरैर्मुखं शब्दवेधी पुपूरे ।</span><span class="shloka-line">स एकलव्यो व्रणमस्य नाकरोच्छ्वा पूरितास्यः पाण्डवानभ्ययात् सः ॥ ६१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V62"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दृष्ट्वा चित्रं कुरवः पाण्डवाश्च द्रष्टुं कर्तारं मार्गयामासुरत्र ।</span><span class="shloka-line">द्रोणाकृतिं मार्त्तिकीं पूजयन्तं ददृशुश्चैनं धनुरेवाभ्यसन्तम् ॥ ६२॥</span></span></div>
| verse_text  = तस्मै माता पिष्टमालोड्य पातुं ददाति पीत्वैति तदेष नित्यम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V63"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पैशाचमेवैष पिशाचकेभ्यः पूर्वं विवेदास्त्रवृन्दं निषादः ।</span><span class="shloka-line">दिव्यान्यस्त्राण्याप्तुमेतां च शिक्षां द्रोणं सदा पूजयति स्म भक्त्या ॥ ६३॥</span></span></div>
| verse_lines  = तस्मै माता पिष्टमालोड्य पातुं ददाति पीत्वैति तदेष नित्यम् ।¦पीतक्षीरान् धार्तराष्ट्रान् समेत्य मया पीतं क्षीरमित्याह नित्यम् ॥ ८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V64"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दृष्ट्वा विशेषं तममुष्य पार्थो द्रोणायोचे त्वद्वरो मे मृषाऽऽसीत् ।</span><span class="shloka-line">इत्युक्त एनं त्वभिगम्य दक्षिणां विप्रो ययाचे दक्षिणाङ्गुष्ठमेव ॥ ६४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V65"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्य प्रसादोपचितोरुशिक्षो निषादोऽदाद् दक्षिणाङ्गुष्ठमस्मै ।</span><span class="shloka-line">ततः परं नास्य बभूव शिक्षा सन्मुष्टिहीनस्य समाऽर्जुनेन ॥ ६५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C15_S01_V66"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुनः कृपालू रैवतपर्वते तं द्रोणः प्राप्याऽदादस्त्रवराणि तस्मै ।</span><span class="shloka-line">एकान्त एवास्य भक्त्या सुतुष्टो धन्विश्रेष्ठं कृतवानर्जुनं च ॥ ६६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नृत्यन्तमेनं पाययामासुरेते पयः कदाचिद् रसमस्य सोऽवैत् ।
| verse_lines  = नृत्यन्तमेनं पाययामासुरेते पयः कदाचिद् रसमस्य सोऽवैत् ।¦पुनः कदाचित् स तु मातृदत्ते पिष्टे नेदं क्षीरमित्यारुराव ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दृष्ट्वा रुवन्तं(रुदन्तं) सुतमात्मजस्य स्नेहान्नियत्यैव जनार्दनस्य ।
| verse_lines  = दृष्ट्वा रुवन्तं(रुदन्तं) सुतमात्मजस्य स्नेहान्नियत्यैव जनार्दनस्य ।¦सम्प्रेरितः कृपया चाऽर्तरूपो द्रोणो ययावार्जयितुं तदा गाम् ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रतिग्रहात् सन्निवृत्तः स रामं ययौ न विष्णोर्हि भवेत् प्रतिग्रहः ।
| verse_lines  = प्रतिग्रहात् सन्निवृत्तः स रामं ययौ न विष्णोर्हि भवेत् प्रतिग्रहः ।¦दोषाय यस्मात् स पिताऽखिलस्य स्वामी गुरुः परमं दैवतं च ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दृष्ट्वैवैनं जामदग्न्योऽप्यचिन्तयद् द्रोणं कर्तुं क्षितिभारापनोदे ।
| verse_lines  = दृष्ट्वैवैनं जामदग्न्योऽप्यचिन्तयद् द्रोणं कर्तुं क्षितिभारापनोदे ।¦हेतुं सुराणां नरयोनिजानां हन्ता चायं स्यात् सह पुत्रेण चेति ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेषां वृद्धिः स्यात् पाण्डवार्थे हतानां मोक्षेऽपि सौख्यस्य न सन्ततिश्च ।
| verse_lines  = तेषां वृद्धिः स्यात् पाण्डवार्थे हतानां मोक्षेऽपि सौख्यस्य न सन्ततिश्च ।¦योग्या सुराणां कलिजा सुपापाः प्रायो यस्मात् कलिजाः सम्भवन्ति ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न देवानामाशतं पूरुषा हि सन्तानजाः प्रायशः पापयोग्याः ।
| verse_lines  = न देवानामाशतं पूरुषा हि सन्तानजाः प्रायशः पापयोग्याः ।¦नाकारणात् सन्ततेरप्यभावो योग्यः सुराणां सदमोघरेतसाम् ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अव्युच्छिन्ने सकलानां सुराणां तन्तौ कलिर्नो भविता कथञ्चित् ।
| verse_lines  = अव्युच्छिन्ने सकलानां सुराणां तन्तौ कलिर्नो भविता कथञ्चित् ।¦तस्मादुत्साद्याः सर्व एते सुरांशा एतेन साकं तनयेन वीराः ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं विचिन्त्याप्रतिमः स भार्गवो बभाष ईषत्स्मितशोचिषा गिरा ।
| verse_lines  = एवं विचिन्त्याप्रतिमः स भार्गवो बभाष ईषत्स्मितशोचिषा गिरा ।¦अनन्तशक्तिः सकलेश्वरोऽपि त्यक्तं सर्वं नाद्य वित्तं ममास्ति ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आत्मा विद्या शस्त्रमेतावदस्ति तेषां मध्ये रुचितं त्वं गृहाण ।
| verse_lines  = आत्मा विद्या शस्त्रमेतावदस्ति तेषां मध्ये रुचितं त्वं गृहाण ।¦उक्तः स इत्थं प्रविचिन्त्य विप्रो जगाद कस्त्वद्ग्रहणे समर्थः ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वेशिता सर्वपरः स्वतन्त्रस्त्वमेव कोऽन्यः सदृशस्तवेश ।
| verse_lines  = सर्वेशिता सर्वपरः स्वतन्त्रस्त्वमेव कोऽन्यः सदृशस्तवेश ।¦स्वाम्यं तवेच्छन् प्रतियात्यधो हि यस्मान्न चोत्थातुमलं कदाचित् ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वोत्तमस्येश तवोच्चशस्त्रैः कार्यं किमस्माकमनुद्बलानाम् (अतद्बलानाम्)।
| verse_lines  = सर्वोत्तमस्येश तवोच्चशस्त्रैः कार्यं किमस्माकमनुद्बलानाम् (अतद्बलानाम्)।¦विद्यैव देया भवता ततोऽज सर्वप्रकाशिन्यचला सुसूक्ष्मा ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितस्तत्त्वविद्यादिकाः स विद्याः सर्वाः प्रददौ सास्त्रशस्त्राः ।
| verse_lines  = इतीरितस्तत्त्वविद्यादिकाः स विद्याः सर्वाः प्रददौ सास्त्रशस्त्राः ।¦अब्दद्विषट्केन समाप्य ताः स ययौ सखायं द्रुपदं महात्मा ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दानेऽर्द्धराज्यस्य हि तत्प्रतिज्ञां संस्मृत्य पूर्वामुपयातं सखायम् ।
| verse_lines  = दानेऽर्द्धराज्यस्य हि तत्प्रतिज्ञां संस्मृत्य पूर्वामुपयातं सखायम् ।¦सखा तवास्मीति तदोदितोऽपि जगाद वाक्यं द्रुपदोऽतिदर्पात् ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न निर्धनो राजसखो भवेत यथेष्टतो गच्छ विप्रेति दैवात् ।
| verse_lines  = न निर्धनो राजसखो भवेत यथेष्टतो गच्छ विप्रेति दैवात् ।¦इतीरितस्याऽशु बभूव कोपो जितेन्द्रियस्यापि मुनेर्हरीच्छया ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रतिग्रहात् सन्निवृत्तेन सोऽयं मया प्राप्तो मत्पितुः शिष्यकत्वात् ।
| verse_lines  = प्रतिग्रहात् सन्निवृत्तेन सोऽयं मया प्राप्तो मत्पितुः शिष्यकत्वात् ।¦पितुः शिष्यो ह्यात्मशिष्यो भवेत शिष्यस्यार्थः स्वीय एवेति मत्वा ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सोऽयं पापो मामवज्ञाय मूढो दुष्टं वचोऽश्रावयदस्य दर्पम् ।
| verse_lines  = सोऽयं पापो मामवज्ञाय मूढो दुष्टं वचोऽश्रावयदस्य दर्पम् ।¦हनिष्य इत्येव मतिं निधाय ययौ कुरूञ्छिष्यतां नेतुमेतान् ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रतिग्रहाद् विनिवृत्तस्य चार्थः स्याच्छिष्येभ्यः कौरवेभ्यो ममात्र ।
| verse_lines  = प्रतिग्रहाद् विनिवृत्तस्य चार्थः स्याच्छिष्येभ्यः कौरवेभ्यो ममात्र ।¦एवं मन्वानः क्रीडतः पाण्डवेयान् सधार्तराष्ट्रान् पुरबाह्यतोऽख्यत् ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विक्रीडतो धर्मसूनोस्तदैव सहाङ्गुलीयेन च कन्दुकोऽपतत् ।
| verse_lines  = विक्रीडतो धर्मसूनोस्तदैव सहाङ्गुलीयेन च कन्दुकोऽपतत् ।¦कूपे न शेकुः सहिताः कुमारा उद्धर्तुमेतं पवनात्मजोऽवदत् ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निष्पत्य चोद्धृत्य समुत्पतिष्ये कूपादमुष्माद् भृशनीचादपि स्म ।
| verse_lines  = निष्पत्य चोद्धृत्य समुत्पतिष्ये कूपादमुष्माद् भृशनीचादपि स्म ।¦सकन्दुकां मुद्रिकां पश्यताद्य सर्वे कुमारा इति वीर्यसंश्रयात् ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदा कुमारानवदत् स विप्रो धिगस्त्रबाह्यां भवतां प्रवृत्तिम् ।
| verse_lines  = तदा कुमारानवदत् स विप्रो धिगस्त्रबाह्यां भवतां प्रवृत्तिम् ।¦जाताः कुले भरतानां न वित्थ दिव्यानि चास्त्राणि सुरार्चितानि ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरिता अस्त्रविदं कुमारा विज्ञाय विप्रं सुरपूज्यपौत्रम्(सुरपूज्यपौत्रात्) ।
| verse_lines  = इतीरिता अस्त्रविदं कुमारा विज्ञाय विप्रं सुरपूज्यपौत्रम्(सुरपूज्यपौत्रात्) ।¦सम्प्रार्थयामासुरथोद्धृतिं प्रति प्रधानमुद्रायुतकन्दुकस्य ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स चाऽश्विषीकाभिरथोत्तरोत्तरं सम्प्रास्य दिव्यास्त्रबलेन कन्दुकम् ।
| verse_lines  = स चाऽश्विषीकाभिरथोत्तरोत्तरं सम्प्रास्य दिव्यास्त्रबलेन कन्दुकम् ।¦उद्धृत्य मुद्रोद्धरणार्थिनः पुनर्जगाद भुक्तिर्मम कल्प्यतामिति ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यथेष्टवित्ताशनपानमस्य धर्मात्मजः प्रतिजज्ञे सुशीघ्रम् ।
| verse_lines  = यथेष्टवित्ताशनपानमस्य धर्मात्मजः प्रतिजज्ञे सुशीघ्रम् ।¦तथैव तेनोद्धृतमङ्गुलीयं त्रिवर्गमुख्यात्मजवाक्यतोऽनु ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पप्रच्छुरेनं सहिताः कुमाराः कोऽसीति सोऽप्याह पितामहो वः ।
| verse_lines  = पप्रच्छुरेनं सहिताः कुमाराः कोऽसीति सोऽप्याह पितामहो वः ।¦वक्तेति ते दुद्रुवुराशु भीष्मं द्रोणोऽयमित्येव स तांस्तदोचे ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न राजगेहं स कदाचिदेति तेनादृष्टः स कुमारैः पुराऽतः ।
| verse_lines  = न राजगेहं स कदाचिदेति तेनादृष्टः स कुमारैः पुराऽतः ।¦भीष्मो विद्यास्तेन सहैव चिन्तयन्नस्त्रप्राप्तिं तस्य शुश्राव रामात् ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुत्वा वृद्धं कृष्णवर्णं द्विजं तं महास्त्रविद्यामपि तां महामतिः ।
| verse_lines  = श्रुत्वा वृद्धं कृष्णवर्णं द्विजं तं महास्त्रविद्यामपि तां महामतिः ।¦द्रोणं ज्ञात्वा तस्य शिष्यत्व एतान् ददौ कुमारांस्तत्र गत्वा स्वयं च ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रोणोऽथ तानवदद् यो मदिष्टं कर्तुं प्रतिज्ञां प्रथमं करोति ।
| verse_lines  = द्रोणोऽथ तानवदद् यो मदिष्टं कर्तुं प्रतिज्ञां प्रथमं करोति ।¦तं धन्विनां प्रवरं साधयिष्य इत्यर्जुनस्तामकरोत् प्रतिज्ञाम् ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उन्मादनादीनि स वेद कृष्णादस्त्राण्यनापत्सु न तानि मुञ्चेत् ।
| verse_lines  = उन्मादनादीनि स वेद कृष्णादस्त्राण्यनापत्सु न तानि मुञ्चेत् ।¦इत्याज्ञया केशवस्यापराणि प्रयोगयोग्यानि सदेच्छति स्म ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीष्मादिभिर्भविता सङ्गरो नस्तदा नाहं गुरुभिर्नित्ययोद्धा ।
| verse_lines  = भीष्मादिभिर्भविता सङ्गरो नस्तदा नाहं गुरुभिर्नित्ययोद्धा ।¦भवेयमेकः फल्गुनोऽस्त्रज्ञ एषां निवारकश्चेन्मम धर्मलाभः ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न बुद्धिपूर्वं वर इन्दिरापतेरन्यत्र मे ग्राह्य इतश्च जिष्णुः ।
| verse_lines  = न बुद्धिपूर्वं वर इन्दिरापतेरन्यत्र मे ग्राह्य इतश्च जिष्णुः ।¦करोतु गुर्वर्थमिति स्म चिन्तयन् भीमः प्रतिज्ञां न चकार तत्र ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्प्रेरितेनार्जुनेन प्रतिज्ञा कृता यदा विप्रवरस्ततः परम् ।
| verse_lines  = तत्प्रेरितेनार्जुनेन प्रतिज्ञा कृता यदा विप्रवरस्ततः परम् ।¦स्नेहं नितान्तं सुरराजसूनौ कृत्वा महास्त्राणि ददौ स तस्य ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स पक्षपातं च चकार तस्मिन् करोति चास्योरुतरां प्रशंसाम् ।
| verse_lines  = स पक्षपातं च चकार तस्मिन् करोति चास्योरुतरां प्रशंसाम् ।¦रहस्यविद्याश्च ददाति तस्य नान्यस्य कस्यापि तथा कथञ्चित् ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीमः समस्तं प्रतिभाबलेन जानन् स्नेहं त्वद्वितीयं कनिष्ठे ।
| verse_lines  = भीमः समस्तं प्रतिभाबलेन जानन् स्नेहं त्वद्वितीयं कनिष्ठे ।¦द्रोणस्य कृत्वा सकलास्त्रवेदिनं कर्तुं पार्थं नार्जुनवच्चकार ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नैवातियत्नेन ददर्श लक्षं शुश्रूषायां पार्थमग्रे करोति ।
| verse_lines  = नैवातियत्नेन ददर्श लक्षं शुश्रूषायां पार्थमग्रे करोति ।¦स्वबाहुवीर्याद् भगवत्प्रसादान्निहन्मि शत्रून् किमनेन चेति ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदा समीयुः सकलाः क्षितीशपुत्रा द्रोणात् सकलास्त्राण्यवाप्तुम् ।
| verse_lines  = तदा समीयुः सकलाः क्षितीशपुत्रा द्रोणात् सकलास्त्राण्यवाप्तुम् ।¦ददौ स तेषां परमास्त्राणि विप्रो रामादवाप्तान्यगतानि चान्यैः ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अस्त्राणि चित्राणि महान्ति दिव्यान्यन्यैर्नृपैर्मनसाऽप्यस्मृतानि ।
| verse_lines  = अस्त्राणि चित्राणि महान्ति दिव्यान्यन्यैर्नृपैर्मनसाऽप्यस्मृतानि ।¦अवाप्य सर्वे तनया नृपाणां शक्ता बभूवुर्न यथैव पूर्वे ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नैतादृशाः पूर्वमासन् नरेन्द्रा अस्त्रे बले सर्वविद्यासु चैव ।
| verse_lines  = नैतादृशाः पूर्वमासन् नरेन्द्रा अस्त्रे बले सर्वविद्यासु चैव ।¦दौष्यन्तिमान्धातृमरुत्तपूर्वाश्चैतत्समानाः नासुरदारवीर्याः ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदा कर्णोऽथैकलव्यश्च दिव्यान्यस्त्राण्याप्तुं द्रोणसमीपमीयतुः ।
| verse_lines  = तदा कर्णोऽथैकलव्यश्च दिव्यान्यस्त्राण्याप्तुं द्रोणसमीपमीयतुः ।¦सूतो निषाद इति नैतयोरदादस्त्राणि विप्रः स तु रामशिष्यः ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कर्णोऽनवाप्य निजमीप्सितमुच्चमानो यस्मादवाप पुरुषोत्तमतोऽस्त्रवृन्दम् ।
| verse_lines  = कर्णोऽनवाप्य निजमीप्सितमुच्चमानो यस्मादवाप पुरुषोत्तमतोऽस्त्रवृन्दम् ।¦विप्रोऽप्ययं तमजमेमि भृगोः कुलोत्थमित्थं विचिन्त्य स ययौ भृगुपाश्रमाय ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स सर्ववेत्तुश्च विभोर्भयेन विप्रोऽहमित्यवददस्त्रवरातिलोभात् ।
| verse_lines  = स सर्ववेत्तुश्च विभोर्भयेन विप्रोऽहमित्यवददस्त्रवरातिलोभात् ।¦जानन्नपि प्रददावस्य रामो दिव्यान्यस्त्राण्यखिलान्यव्ययात्मा(अव्यथात्मा) ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अस्त्रज्ञचूळामणिमिन्द्रसूनुं विश्वस्य हन्तुं धृतराष्ट्रपुत्रः ।
| verse_lines  = अस्त्रज्ञचूळामणिमिन्द्रसूनुं विश्वस्य हन्तुं धृतराष्ट्रपुत्रः ।¦एनं समाश्रित्य दृढो भवेतेत्यदाज्ज्ञात्वैवास्त्रमस्मै रमेशः ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ज्ञानं च भागवतमप्यपराश्च विद्या रामादवाप्य विजयं धनुरग्र्ययानम् ।
| verse_lines  = ज्ञानं च भागवतमप्यपराश्च विद्या रामादवाप्य विजयं धनुरग्र्ययानम् ।¦अब्दैश्चतुर्भिरथ च न्यवसत् तदन्ते हातुं न शक्त उरुगायमिमं स कर्णः ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अङ्के निधाय स कदाचिदमुष्य रामः शिश्ये शिरो विगतनिद्र उदारबोधः ।
| verse_lines  = अङ्के निधाय स कदाचिदमुष्य रामः शिश्ये शिरो विगतनिद्र उदारबोधः ।¦संसुप्तवत् सुरवरः सुरकार्यहेतोर्दातुं च वालिनिधनस्य फलं तदस्य ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्राऽस राक्षसवरः स तु हेतिनामा काले महेन्द्रमनुपास्य हि शापतोऽस्य ।
| verse_lines  = तत्राऽस राक्षसवरः स तु हेतिनामा काले महेन्द्रमनुपास्य हि शापतोऽस्य ।¦कीटस्तमिन्द्र उत तत्र समाविवेश कर्णस्य शापमुपपादयितुं सुतार्थे ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कर्णः स कीटतनुगेन किरीटिनैव ह्यूरोरधस्तनत (ओपरिगात्वचः)औपरिगात्वचश्च ।
| verse_lines  = कर्णः स कीटतनुगेन किरीटिनैव ह्यूरोरधस्तनत (ओपरिगात्वचः)औपरिगात्वचश्च ।¦विद्धः शरेण स यथा रुधिरस्य धारां सुस्राव तं विगतनिद्र इवाऽह रामः ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = किं त्वं न चालयसि मां रुधिरप्रसेके प्राप्तेऽपि पावनविरोधिनि कोऽसि चेति ।
| verse_lines  = किं त्वं न चालयसि मां रुधिरप्रसेके प्राप्तेऽपि पावनविरोधिनि कोऽसि चेति ।¦तं प्राह कर्ण इह नैव मया विधेयो निद्राविरोध इति कीट उपेक्षितो मे ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जात्याऽस्मि सूत उत ते तनयोऽस्मि सत्यं तेनास्मि विप्र इति भार्गववंशजोऽहम् ।
| verse_lines  = जात्याऽस्मि सूत उत ते तनयोऽस्मि सत्यं तेनास्मि विप्र इति भार्गववंशजोऽहम् ।¦अग्रेऽब्रुवं भवत ईश नहि त्वदन्यो माता पिता गुरुतरो जगतोऽपि मुख्यः ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तमात्रवचने स तु कीटकोऽस्य रामस्य दृष्टिविषयत्वत एव रूपम् ।
| verse_lines  = इत्युक्तमात्रवचने स तु कीटकोऽस्य रामस्य दृष्टिविषयत्वत एव रूपम् ।¦सम्प्राप्य नैजमतिपूर्णगुणस्य तस्य विष्णोरनुग्रहत आप विमानगः स्वः ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाऽह रामस्तमसत्यवाचो न ते सकाशे मम वासयोग्यता ।
| verse_lines  = अथाऽह रामस्तमसत्यवाचो न ते सकाशे मम वासयोग्यता ।¦तथाऽपि ते नैव वृथा मदीया भक्तिर्भवेज्जेष्यसि सर्वशत्रून् ॥ ५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अस्पर्धमानं न कथञ्चन त्वां जेता कश्चित् स्पर्धमानस्तु यासि ।
| verse_lines  = अस्पर्धमानं न कथञ्चन त्वां जेता कश्चित् स्पर्धमानस्तु यासि ।¦पराभूतिं नात्र विचार्यमस्ति प्रमादी त्वं भविता चास्त्रसङ्घे (अस्त्रसङ्ख्ये)॥ ५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V59
| verse_type  = shloka
| verse_text  = याहीति तेनोक्त उदारकर्मणा कर्णो ययौ तं प्रणम्येशितारम् ।
| verse_lines  = याहीति तेनोक्त उदारकर्मणा कर्णो ययौ तं प्रणम्येशितारम् ।¦तथैकलव्योऽपि निराकृतोऽमुना द्रोणेन तस्य प्रतिमां वनेऽर्चयत् ॥ ५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V60
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः कदाचिद् धृतराष्ट्रपुत्रैः पाण्डोः सुता मृगयां सम्प्रयाताः ।
| verse_lines  = ततः कदाचिद् धृतराष्ट्रपुत्रैः पाण्डोः सुता मृगयां सम्प्रयाताः ।¦अग्रे गच्छन् सारमेयो रुराव धर्मात्मजस्यात्र वने मृगार्थी ॥ ६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V61
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुत्वा रावं सारमेयस्य दूराच्छरैर्मुखं शब्दवेधी पुपूरे ।
| verse_lines  = श्रुत्वा रावं सारमेयस्य दूराच्छरैर्मुखं शब्दवेधी पुपूरे ।¦स एकलव्यो व्रणमस्य नाकरोच्छ्वा पूरितास्यः पाण्डवानभ्ययात् सः ॥ ६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V62
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दृष्ट्वा चित्रं कुरवः पाण्डवाश्च द्रष्टुं कर्तारं मार्गयामासुरत्र ।
| verse_lines  = दृष्ट्वा चित्रं कुरवः पाण्डवाश्च द्रष्टुं कर्तारं मार्गयामासुरत्र ।¦द्रोणाकृतिं मार्त्तिकीं पूजयन्तं ददृशुश्चैनं धनुरेवाभ्यसन्तम् ॥ ६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V63
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पैशाचमेवैष पिशाचकेभ्यः पूर्वं विवेदास्त्रवृन्दं निषादः ।
| verse_lines  = पैशाचमेवैष पिशाचकेभ्यः पूर्वं विवेदास्त्रवृन्दं निषादः ।¦दिव्यान्यस्त्राण्याप्तुमेतां च शिक्षां द्रोणं सदा पूजयति स्म भक्त्या ॥ ६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V64
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दृष्ट्वा विशेषं तममुष्य पार्थो द्रोणायोचे त्वद्वरो मे मृषाऽऽसीत् ।
| verse_lines  = दृष्ट्वा विशेषं तममुष्य पार्थो द्रोणायोचे त्वद्वरो मे मृषाऽऽसीत् ।¦इत्युक्त एनं त्वभिगम्य दक्षिणां विप्रो ययाचे दक्षिणाङ्गुष्ठमेव ॥ ६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V65
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्य प्रसादोपचितोरुशिक्षो निषादोऽदाद् दक्षिणाङ्गुष्ठमस्मै ।
| verse_lines  = तस्य प्रसादोपचितोरुशिक्षो निषादोऽदाद् दक्षिणाङ्गुष्ठमस्मै ।¦ततः परं नास्य बभूव शिक्षा सन्मुष्टिहीनस्य समाऽर्जुनेन ॥ ६५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C15
| verse_id    = MBTN_C15_S01_V66
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुनः कृपालू रैवतपर्वते तं द्रोणः प्राप्याऽदादस्त्रवराणि तस्मै ।
| verse_lines  = पुनः कृपालू रैवतपर्वते तं द्रोणः प्राप्याऽदादस्त्रवराणि तस्मै ।¦एकान्त एवास्य भक्त्या सुतुष्टो धन्विश्रेष्ठं कृतवानर्जुनं च ॥ ६६॥
}}
<span id="gr-C16" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="षोडशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C16" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="षोडशोऽध्यायः"></span>
== षोडशोऽध्यायः ==
== षोडशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ काले त्वेतस्मिन् भूय एवाखिलैश्च नृपैर्युक्तो मागधो योद्धुकामः ।</span><span class="shloka-line">प्रायाद् यदूंस्तत्र नित्याव्ययातिबलैश्वर्योऽपीच्छयाऽगात् स कृष्णः ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सन्दर्शयन् बलिनामल्पसेनाद्युपस्कराणां बहलोपस्करैश्च ।</span><span class="shloka-line">प्राप्ते विरोधे बलिभिर्नीतिमग्र्यां ययौ सरामो दक्षिणाशां रमेशः ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सोऽनन्तवीर्यः परमोऽभयोऽपि नीत्यै गच्छन् जामदग्न्यं ददर्श ।</span><span class="shloka-line">क्रीडार्थमेकोऽपि ततोऽतिदुर्गं श्रुत्वा गोमन्तं तत्र ययौ सहाग्रजः ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C16
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा दुग्धाब्धौ संसृतिस्थैः सुराद्यैः पूजां प्राप्तुं स्थानमेषां च योग्यम् ।</span><span class="shloka-line">मुक्तस्थानादाप नारायणोऽजो बलिश्चाऽगात् तत्र सन्द्रष्टुमीशम् ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्रासुरावेशममुष्य विष्णुः सन्दर्शयन् सुप्तिहीनोऽपि नित्यम् ।</span><span class="shloka-line">संसुप्तविच्छश्य उदारकर्मा सञ्ज्ञायै देवानां मुखमीक्ष्याप्रमेयः ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देवाश्च तद्भावविदोऽखिलाश्च निमीलिताक्षाः शयनेषु शिश्यरे ।</span><span class="shloka-line">तदा बलिस्तस्य विष्णोः किरीटमादायागाज्जहसुः सर्वदेवाः ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = औं ॥ काले त्वेतस्मिन् भूय एवाखिलैश्च नृपैर्युक्तो मागधो योद्धुकामः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नारायणे सर्वदेवैः समेते ब्रह्मादिभिर्हासमाने सुपर्णः ।</span><span class="shloka-line">गत्वा पातालं युधि जित्वा बलिं च किरीटमादायाभ्ययाद् यत्र कृष्णः ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = औं ॥ काले त्वेतस्मिन् भूय एवाखिलैश्च नृपैर्युक्तो मागधो योद्धुकामः ।¦प्रायाद् यदूंस्तत्र नित्याव्ययातिबलैश्वर्योऽपीच्छयाऽगात् स कृष्णः ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत् तस्य शीर्ष्णि प्रतिमुच्य नत्वा खगः स्तुत्वा देवदेवं रमेशम् ।</span><span class="shloka-line">स्मृत आगच्छेत्येव विसर्जितोऽमुना ययौ दुग्धाब्धिं यत्र नारायणोऽसौ ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">किरीटं तत् कृष्णमूर्ध्नि प्रविष्टं तत्तुल्यमासीत् तस्य रूपेष्वभेदात् ।</span><span class="shloka-line">तदिच्छया चैव नारायणस्य शीर्ष्ण्यप्यासीद् युगपद् दुग्धवार्धौ ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पूर्वं प्राप्तान्येव दिव्यायुधानि पुनर्वैकुण्ठं लोकमितानि भूयः ।</span><span class="shloka-line">तदाऽवतेरू रौहिणेयस्य चैवं भार्याऽप्यायाद् वारुणी नाम पूर्वा ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सैवापरं रूपमास्थाय चाऽगाच्छ्रीरित्याख्यं सेन्दिरावेशमग्र्यम् ।</span><span class="shloka-line">कान्तिश्चाऽगात् तस्य सोमस्य चान्या भार्या द्वयोः पूर्वतना सुरूपा ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C16
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ताभी रामो मुमुदे तत्र तिष्ठञ्छशाङ्कपूगोद्रिक्तकान्तिः सुधामा ।</span><span class="shloka-line">तस्या वारुण्याः प्रतिमा पेयरूपा कादम्बरी वारुणी(वारुणीं) तां पपौ सः ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं तयोः क्रीडतोः स्वैरमत्र राजन्यवृन्दानुगतो जरासुतः ।</span><span class="shloka-line">गिरिं गोमन्तं परिवार्यादहत् तं दृष्ट्वा देवौ पुप्लुवतुर्बलाढ्यौ ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गिरिस्ताभ्यां पीडितः सन् निमग्नो भूमौ पद्भ्यां योजनैकादशं सः ।</span><span class="shloka-line">निष्पीडिताज्जलधारोद्गताऽस्माद् वह्निं व्याप्तं शमयामास सर्वम् ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = सन्दर्शयन् बलिनामल्पसेनाद्युपस्कराणां बहलोपस्करैश्च ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सेनां प्रविष्टौ सर्वराजन्यवृन्दं व्यमथ्नतां देववरौ स्वशस्त्रैः ।</span><span class="shloka-line">तत्र हंसो डिभिकश्चैकलव्यः (स कीचक)सकीचकस्तौ शिशुपालपौण्ड्रकौ ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = सन्दर्शयन् बलिनामल्पसेनाद्युपस्कराणां बहलोपस्करैश्च ।¦प्राप्ते विरोधे बलिभिर्नीतिमग्र्यां ययौ सरामो दक्षिणाशां रमेशः ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भौमात्मजो दन्तवक्रश्च रुग्मी सौभाधिपो मैन्दमैन्दानुजौ च ।</span><span class="shloka-line">अन्ये च ये पार्थिवाः सर्व एव क्रोधात् कृष्णं परिवार्याभ्यवर्षन् ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शस्त्रैरस्त्रैर्द्रुमपूगैः शिलाभिर्भक्ताश्च ये शल्यबाह्लीकमुख्याः ।</span><span class="shloka-line">ससोमदत्ताः सौमदत्तिर्विराटः पाञ्चालराजश्च जरासुतस्य ।</span><span class="shloka-line">भयात् कृष्णं शस्त्रवर्षैरवर्षन् कारागृहे वासिता मागधेन ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वानेताञ्छरवर्षेण कृष्णो विसूतवाजिध्वजशस्त्रवर्मणः ।</span><span class="shloka-line">कृत्वा वमच्छोणितानार्तरूपान् विद्रावयामास हरिर्यथा मृगान् ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हत्वा सेनां विंशदक्षोहिणीं तां त्रिभिर्युक्तां रुग्मिणं नैव कृष्णः ।</span><span class="shloka-line">रुग्मिण्यर्थे पीडयामास शस्त्राण्यस्य च्छित्वा विरथं द्रावयानः ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C16
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जरासुतो रौहिणेयेन युद्धं चिरं कृत्वा तन्मुसलेन पोथितः ।</span><span class="shloka-line">विमोहितः प्राप्तसञ्ज्ञश्चिरेण क्रुद्धो गदां तदुरस्यभ्यपातयत् ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेनाऽहतः सुभृशं रौहिणेयः पपात मूर्च्छाभिगतः क्षणेन ।</span><span class="shloka-line">अजेयत्वं तस्य दत्तं हि धात्रा पूर्वं गृहीतं (गृहीतो) विष्णुना रामगेन ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथाकृते बलभद्रे तु कृष्णो गदामादाय स्वामगान्मागधेशम् ।</span><span class="shloka-line">तताड जत्रौ स तयाऽभिताडितो जगाम गां मूर्च्छयाऽभिप्लुताङ्गः ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = सोऽनन्तवीर्यः परमोऽभयोऽपि नीत्यै गच्छन् जामदग्न्यं ददर्श ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथोत्तस्थौ रौहिणेयः सहैव समुत्तस्थौ मागधोऽप्यग्र्यवीर्यः ।</span><span class="shloka-line">क्रुद्धो गृहीत्वा मौलिमस्याऽशु रामो वधायोद्यच्छन्मुसलं बाहुषाली ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = सोऽनन्तवीर्यः परमोऽभयोऽपि नीत्यै गच्छन् जामदग्न्यं ददर्श ।¦क्रीडार्थमेकोऽपि ततोऽतिदुर्गं श्रुत्वा गोमन्तं तत्र ययौ सहाग्रजः ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाब्रवीद् वायुरेनं न राम त्वया हन्तुं शक्यते मागधोऽयम् ।</span><span class="shloka-line">वृथा न ते बाहुबलं प्रयोज्यममोघं ते यद् बलं तद्वदस्त्रम् ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्यो हन्ता बलवानस्य चेति श्रुत्वा ययौ बलभद्रो विमुच्य ।</span><span class="shloka-line">जरासुतं पुनरुद्यच्छमानं जघान कृष्णो गदया स्वयैव ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेनाऽहतः स्रस्तसमस्तगात्रः पपात मूर्च्छाभिगतः स राजा ।</span><span class="shloka-line">चिरात् सञ्ज्ञां प्राप्य चान्तर्हितोऽसौ सम्प्राद्रवद् भीतभीतः सलज्जः ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ययौ शिष्टै राजभिः संयुतश्च पुरं जीवेत्येव कृष्णेन मुक्तः ।</span><span class="shloka-line">पुनर्युद्धं बहुशः केशवेन कृत्वा जितो राजगणैः समेतः ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C16
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णो जित्वा मागधं रौहिणेययुक्तो ययौ दमघोषेण सार्द्धम् ।</span><span class="shloka-line">पितृष्वसायाः पतिना तेन चोक्तः पूर्वं जितेनापि युधि स्म बान्धवात् ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यामः पुरं करिवीराख्यमेव महालक्ष्म्याः क्षेत्रसन्दर्शनाय ।</span><span class="shloka-line">श्रुत्वा वाक्यं तस्य युद्धे जितस्य भीत्या(प्रीत्या) युक्तस्याऽत्मना तद्युतोऽगात् ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गन्धर्वोऽसौ दनुनामा नरोऽभूत् तस्मात् कृष्णे भक्तिमांश्चाऽस राजा ।</span><span class="shloka-line">पुरप्राप्तांस्तान् स विज्ञाय पापः सृगालाख्यो वासुदेवः क्रुधाऽऽगात् ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = तदा दुग्धाब्धौ संसृतिस्थैः सुराद्यैः पूजां प्राप्तुं स्थानमेषां च योग्यम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सूर्यप्रदत्तं रथमारुह्य दिव्यं वरादवध्यस्तिग्मरुचेः स कृष्णम् ।</span><span class="shloka-line">योद्धुं ययावमुचच्चास्त्रसङ्घाञ्छिरस्तस्याथाऽशु जहार कृष्णः ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = तदा दुग्धाब्धौ संसृतिस्थैः सुराद्यैः पूजां प्राप्तुं स्थानमेषां च योग्यम् ।¦मुक्तस्थानादाप नारायणोऽजो बलिश्चाऽगात् तत्र सन्द्रष्टुमीशम् ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्विधा कृत्वा देहमस्यारिणा च पुत्रं भक्तं तस्य राज्येऽभिषिच्य ।</span><span class="shloka-line">स शक्रदेवं माणिभद्रः पुरा यो ययौ पुरीं स्वां सहितोऽग्रजेन ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C16_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नीतिं बलिष्ठस्य विहाय सेनां दूराद् युद्धं युद्धं दर्शयित्वैव गुप्त्यै ।</span><span class="shloka-line">स्वसेनायाः सर्वपूर्णात्मशक्तिः पुनः पुरीं प्राप्य स पूजितोऽवसत् ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V05
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्रासुरावेशममुष्य विष्णुः सन्दर्शयन् सुप्तिहीनोऽपि नित्यम् ।
| verse_lines  = तत्रासुरावेशममुष्य विष्णुः सन्दर्शयन् सुप्तिहीनोऽपि नित्यम् ।¦संसुप्तविच्छश्य उदारकर्मा सञ्ज्ञायै देवानां मुखमीक्ष्याप्रमेयः ॥ ५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V06
| verse_type  = shloka
| verse_text  = देवाश्च तद्भावविदोऽखिलाश्च निमीलिताक्षाः शयनेषु शिश्यरे ।
| verse_lines  = देवाश्च तद्भावविदोऽखिलाश्च निमीलिताक्षाः शयनेषु शिश्यरे ।¦तदा बलिस्तस्य विष्णोः किरीटमादायागाज्जहसुः सर्वदेवाः ॥ ६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V07
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नारायणे सर्वदेवैः समेते ब्रह्मादिभिर्हासमाने सुपर्णः ।
| verse_lines  = नारायणे सर्वदेवैः समेते ब्रह्मादिभिर्हासमाने सुपर्णः ।¦गत्वा पातालं युधि जित्वा बलिं च किरीटमादायाभ्ययाद् यत्र कृष्णः ॥ ७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V08
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत् तस्य शीर्ष्णि प्रतिमुच्य नत्वा खगः स्तुत्वा देवदेवं रमेशम् ।
| verse_lines  = तत् तस्य शीर्ष्णि प्रतिमुच्य नत्वा खगः स्तुत्वा देवदेवं रमेशम् ।¦स्मृत आगच्छेत्येव विसर्जितोऽमुना ययौ दुग्धाब्धिं यत्र नारायणोऽसौ ॥ ८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = किरीटं तत् कृष्णमूर्ध्नि प्रविष्टं तत्तुल्यमासीत् तस्य रूपेष्वभेदात् ।
| verse_lines  = किरीटं तत् कृष्णमूर्ध्नि प्रविष्टं तत्तुल्यमासीत् तस्य रूपेष्वभेदात् ।¦तदिच्छया चैव नारायणस्य शीर्ष्ण्यप्यासीद् युगपद् दुग्धवार्धौ ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पूर्वं प्राप्तान्येव दिव्यायुधानि पुनर्वैकुण्ठं लोकमितानि भूयः ।
| verse_lines  = पूर्वं प्राप्तान्येव दिव्यायुधानि पुनर्वैकुण्ठं लोकमितानि भूयः ।¦तदाऽवतेरू रौहिणेयस्य चैवं भार्याऽप्यायाद् वारुणी नाम पूर्वा ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सैवापरं रूपमास्थाय चाऽगाच्छ्रीरित्याख्यं सेन्दिरावेशमग्र्यम् ।
| verse_lines  = सैवापरं रूपमास्थाय चाऽगाच्छ्रीरित्याख्यं सेन्दिरावेशमग्र्यम् ।¦कान्तिश्चाऽगात् तस्य सोमस्य चान्या भार्या द्वयोः पूर्वतना सुरूपा ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ताभी रामो मुमुदे तत्र तिष्ठञ्छशाङ्कपूगोद्रिक्तकान्तिः सुधामा ।
| verse_lines  = ताभी रामो मुमुदे तत्र तिष्ठञ्छशाङ्कपूगोद्रिक्तकान्तिः सुधामा ।¦तस्या वारुण्याः प्रतिमा पेयरूपा कादम्बरी वारुणी(वारुणीं) तां पपौ सः ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं तयोः क्रीडतोः स्वैरमत्र राजन्यवृन्दानुगतो जरासुतः ।
| verse_lines  = एवं तयोः क्रीडतोः स्वैरमत्र राजन्यवृन्दानुगतो जरासुतः ।¦गिरिं गोमन्तं परिवार्यादहत् तं दृष्ट्वा देवौ पुप्लुवतुर्बलाढ्यौ ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गिरिस्ताभ्यां पीडितः सन् निमग्नो भूमौ पद्भ्यां योजनैकादशं सः ।
| verse_lines  = गिरिस्ताभ्यां पीडितः सन् निमग्नो भूमौ पद्भ्यां योजनैकादशं सः ।¦निष्पीडिताज्जलधारोद्गताऽस्माद् वह्निं व्याप्तं शमयामास सर्वम् ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सेनां प्रविष्टौ सर्वराजन्यवृन्दं व्यमथ्नतां देववरौ स्वशस्त्रैः ।
| verse_lines  = सेनां प्रविष्टौ सर्वराजन्यवृन्दं व्यमथ्नतां देववरौ स्वशस्त्रैः ।¦तत्र हंसो डिभिकश्चैकलव्यः (स कीचक)सकीचकस्तौ शिशुपालपौण्ड्रकौ ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भौमात्मजो दन्तवक्रश्च रुग्मी सौभाधिपो मैन्दमैन्दानुजौ च ।
| verse_lines  = भौमात्मजो दन्तवक्रश्च रुग्मी सौभाधिपो मैन्दमैन्दानुजौ च ।¦अन्ये च ये पार्थिवाः सर्व एव क्रोधात् कृष्णं परिवार्याभ्यवर्षन् ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शस्त्रैरस्त्रैर्द्रुमपूगैः शिलाभिर्भक्ताश्च ये शल्यबाह्लीकमुख्याः ।
| verse_lines  = शस्त्रैरस्त्रैर्द्रुमपूगैः शिलाभिर्भक्ताश्च ये शल्यबाह्लीकमुख्याः ।¦ससोमदत्ताः सौमदत्तिर्विराटः पाञ्चालराजश्च जरासुतस्य ।¦भयात् कृष्णं शस्त्रवर्षैरवर्षन् कारागृहे वासिता मागधेन ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वानेताञ्छरवर्षेण कृष्णो विसूतवाजिध्वजशस्त्रवर्मणः ।
| verse_lines  = सर्वानेताञ्छरवर्षेण कृष्णो विसूतवाजिध्वजशस्त्रवर्मणः ।¦कृत्वा वमच्छोणितानार्तरूपान् विद्रावयामास हरिर्यथा मृगान् ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हत्वा सेनां विंशदक्षोहिणीं तां त्रिभिर्युक्तां रुग्मिणं नैव कृष्णः ।
| verse_lines  = हत्वा सेनां विंशदक्षोहिणीं तां त्रिभिर्युक्तां रुग्मिणं नैव कृष्णः ।¦रुग्मिण्यर्थे पीडयामास शस्त्राण्यस्य च्छित्वा विरथं द्रावयानः ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जरासुतो रौहिणेयेन युद्धं चिरं कृत्वा तन्मुसलेन पोथितः ।
| verse_lines  = जरासुतो रौहिणेयेन युद्धं चिरं कृत्वा तन्मुसलेन पोथितः ।¦विमोहितः प्राप्तसञ्ज्ञश्चिरेण क्रुद्धो गदां तदुरस्यभ्यपातयत् ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेनाऽहतः सुभृशं रौहिणेयः पपात मूर्च्छाभिगतः क्षणेन ।
| verse_lines  = तेनाऽहतः सुभृशं रौहिणेयः पपात मूर्च्छाभिगतः क्षणेन ।¦अजेयत्वं तस्य दत्तं हि धात्रा पूर्वं गृहीतं (गृहीतो) विष्णुना रामगेन ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथाकृते बलभद्रे तु कृष्णो गदामादाय स्वामगान्मागधेशम् ।
| verse_lines  = तथाकृते बलभद्रे तु कृष्णो गदामादाय स्वामगान्मागधेशम् ।¦तताड जत्रौ स तयाऽभिताडितो जगाम गां मूर्च्छयाऽभिप्लुताङ्गः ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथोत्तस्थौ रौहिणेयः सहैव समुत्तस्थौ मागधोऽप्यग्र्यवीर्यः ।
| verse_lines  = अथोत्तस्थौ रौहिणेयः सहैव समुत्तस्थौ मागधोऽप्यग्र्यवीर्यः ।¦क्रुद्धो गृहीत्वा मौलिमस्याऽशु रामो वधायोद्यच्छन्मुसलं बाहुषाली ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाब्रवीद् वायुरेनं न राम त्वया हन्तुं शक्यते मागधोऽयम् ।
| verse_lines  = अथाब्रवीद् वायुरेनं न राम त्वया हन्तुं शक्यते मागधोऽयम् ।¦वृथा न ते बाहुबलं प्रयोज्यममोघं ते यद् बलं तद्वदस्त्रम् ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अन्यो हन्ता बलवानस्य चेति श्रुत्वा ययौ बलभद्रो विमुच्य ।
| verse_lines  = अन्यो हन्ता बलवानस्य चेति श्रुत्वा ययौ बलभद्रो विमुच्य ।¦जरासुतं पुनरुद्यच्छमानं जघान कृष्णो गदया स्वयैव ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेनाऽहतः स्रस्तसमस्तगात्रः पपात मूर्च्छाभिगतः स राजा ।
| verse_lines  = तेनाऽहतः स्रस्तसमस्तगात्रः पपात मूर्च्छाभिगतः स राजा ।¦चिरात् सञ्ज्ञां प्राप्य चान्तर्हितोऽसौ सम्प्राद्रवद् भीतभीतः सलज्जः ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ययौ शिष्टै राजभिः संयुतश्च पुरं जीवेत्येव कृष्णेन मुक्तः ।
| verse_lines  = ययौ शिष्टै राजभिः संयुतश्च पुरं जीवेत्येव कृष्णेन मुक्तः ।¦पुनर्युद्धं बहुशः केशवेन कृत्वा जितो राजगणैः समेतः ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृष्णो जित्वा मागधं रौहिणेययुक्तो ययौ दमघोषेण सार्द्धम् ।
| verse_lines  = कृष्णो जित्वा मागधं रौहिणेययुक्तो ययौ दमघोषेण सार्द्धम् ।¦पितृष्वसायाः पतिना तेन चोक्तः पूर्वं जितेनापि युधि स्म बान्धवात् ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यामः पुरं करिवीराख्यमेव महालक्ष्म्याः क्षेत्रसन्दर्शनाय ।
| verse_lines  = यामः पुरं करिवीराख्यमेव महालक्ष्म्याः क्षेत्रसन्दर्शनाय ।¦श्रुत्वा वाक्यं तस्य युद्धे जितस्य भीत्या(प्रीत्या) युक्तस्याऽत्मना तद्युतोऽगात् ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गन्धर्वोऽसौ दनुनामा नरोऽभूत् तस्मात् कृष्णे भक्तिमांश्चाऽस राजा ।
| verse_lines  = गन्धर्वोऽसौ दनुनामा नरोऽभूत् तस्मात् कृष्णे भक्तिमांश्चाऽस राजा ।¦पुरप्राप्तांस्तान् स विज्ञाय पापः सृगालाख्यो वासुदेवः क्रुधाऽऽगात् ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सूर्यप्रदत्तं रथमारुह्य दिव्यं वरादवध्यस्तिग्मरुचेः स कृष्णम् ।
| verse_lines  = सूर्यप्रदत्तं रथमारुह्य दिव्यं वरादवध्यस्तिग्मरुचेः स कृष्णम् ।¦योद्धुं ययावमुचच्चास्त्रसङ्घाञ्छिरस्तस्याथाऽशु जहार कृष्णः ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्विधा कृत्वा देहमस्यारिणा च पुत्रं भक्तं तस्य राज्येऽभिषिच्य ।
| verse_lines  = द्विधा कृत्वा देहमस्यारिणा च पुत्रं भक्तं तस्य राज्येऽभिषिच्य ।¦स शक्रदेवं माणिभद्रः पुरा यो ययौ पुरीं स्वां सहितोऽग्रजेन ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C16
| verse_id    = MBTN_C16_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नीतिं बलिष्ठस्य विहाय सेनां दूराद् युद्धं युद्धं दर्शयित्वैव गुप्त्यै ।
| verse_lines  = नीतिं बलिष्ठस्य विहाय सेनां दूराद् युद्धं युद्धं दर्शयित्वैव गुप्त्यै ।¦स्वसेनायाः सर्वपूर्णात्मशक्तिः पुनः पुरीं प्राप्य स पूजितोऽवसत् ॥ ३३॥
}}
<span id="gr-C17" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="सप्तदशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C17" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="सप्तदशोऽध्यायः"></span>
== सप्तदशोऽध्यायः ==
== सप्तदशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C17_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ गतेऽथ चेदिपे स्वकं पुरं जनार्दनोऽशृणोत् ।</span><span class="shloka-line">रमैव रुग्मिणीति योद्यतां स्वयम्बराय ताम् ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C17_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स रुक्मिनामकोऽग्रजः श्रियो(श्रिया) द्विषन् रमापतिम् ।</span><span class="shloka-line">हरेः प्रदातुमुद्यतां(उद्यतान्) न्यवारयद्धरिप्रियाम् ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C17_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रघोषिते स्वयंवरेऽथ तेन मागधादयः ।</span><span class="shloka-line">समीयुरुग्रपौरुषाः ससाल्वपौण्ड्रचेदिपाः ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C17
<div class="verse-block" id="MBTN_C17_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा जगाम केशवो जवेन कुण्डिनं पुरम् ।</span><span class="shloka-line">स्मृतोऽथ तेन पक्षिराट् समाजगाम केशवम् ॥ ४॥</span></span
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V01
| verse_type  = shloka
| verse_text  = औं ॥ गतेऽथ चेदिपे स्वकं पुरं जनार्दनोऽशृणोत् ।
| verse_lines  = औं ॥ गतेऽथ चेदिपे स्वकं पुरं जनार्दनोऽशृणोत् ।¦रमैव रुग्मिणीति योद्यतां स्वयम्बराय ताम् ॥ १॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V02
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स रुक्मिनामकोऽग्रजः श्रियो(श्रिया) द्विषन् रमापतिम् ।
| verse_lines  = स रुक्मिनामकोऽग्रजः श्रियो(श्रिया) द्विषन् रमापतिम् ।¦हरेः प्रदातुमुद्यतां(उद्यतान्) न्यवारयद्धरिप्रियाम् ॥ २॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V03
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रघोषिते स्वयंवरेऽथ तेन मागधादयः ।
| verse_lines  = प्रघोषिते स्वयंवरेऽथ तेन मागधादयः ।¦समीयुरुग्रपौरुषाः ससाल्वपौण्ड्रचेदिपाः ॥ ३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V04
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदा जगाम केशवो जवेन कुण्डिनं पुरम् ।
| verse_lines  = तदा जगाम केशवो जवेन कुण्डिनं पुरम् ।¦स्मृतोऽथ तेन पक्षिराट् समाजगाम केशवम् ॥ ४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V05
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पतत्रवायुनाऽस्य ते नरेश्वराः प्रपातिताः ।
| verse_lines  = पतत्रवायुनाऽस्य ते नरेश्वराः प्रपातिताः ।¦यदेदृशं(यदीदृशं) पतत्रिणो बलं हरेः किमुच्यते ॥ ५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V06
| verse_type  = shloka
| verse_text  = किमत्र नः कृतं भवेत् सुखाय हीति तेऽब्रुवन् ।
| verse_lines  = किमत्र नः कृतं भवेत् सुखाय हीति तेऽब्रुवन् ।¦अथाब्रवीज्जरासुतो जयी पयोब्धिमन्दिरः ।¦किलैष पक्षिवाहनो यतश्च नान्यथा भवेत् ॥ ६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V07
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जिता वयं च सर्वशोऽमुनैकलेन संयुगे ।
| verse_lines  = जिता वयं च सर्वशोऽमुनैकलेन संयुगे ।¦अनेकशो न सङ्गतैर्जितः कदाचिदेष हि ॥ ७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V08
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अमुष्य चाग्रजः पुरा निहन्तुमुद्यतो हि माम् ।
| verse_lines  = अमुष्य चाग्रजः पुरा निहन्तुमुद्यतो हि माम् ।¦अदृश्यवाक्यतोऽत्यजत् प्रताडनात् सुपीडितम् ॥ ८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = किमस्य (चोच्यते)तूच्यते बलं वयं तृणोपमाः कृताः ।
| verse_lines  = किमस्य (चोच्यते)तूच्यते बलं वयं तृणोपमाः कृताः ।¦समस्तशो मृधेमृधे हि येन चाक्षतेन हा ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = किमत्र कुर्वतां सुखं भवेदुदीर्णसङ्कटे ।
| verse_lines  = किमत्र कुर्वतां सुखं भवेदुदीर्णसङ्कटे ।¦इति ब्रुवन्नवाङ्मुखं नृपश्चकार विच्छविः ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाऽह चेदिभूपतिः सदन्तवक्रको वचः ।
| verse_lines  = अथाऽह चेदिभूपतिः सदन्तवक्रको वचः ।¦पुरा हरेर्हि पार्षदः प्रसन्नबुद्धिरेकदा ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शृणुष्व राजसत्तम प्रभुं शिवस्वयम्भुवोः ।
| verse_lines  = शृणुष्व राजसत्तम प्रभुं शिवस्वयम्भुवोः ।¦हरिं वदन्ति केचिदप्यदो भवेन्न वै मृषा ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथाऽऽवयोश्च दर्शने भवेत् कदाचिदूर्जिता ।
| verse_lines  = तथाऽऽवयोश्च दर्शने भवेत् कदाचिदूर्जिता ।¦अमुष्य भक्तिरन्यथा पुनश्च जायते क्रुधा ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न कारणं च विद्महे न संशयः परो हरिः ।
| verse_lines  = न कारणं च विद्महे न संशयः परो हरिः ।¦व्रजाम तं सुखार्थिनो वयं विहाय शत्रुताम् ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इदं हि नः शुभप्रदं नचान्यथा शुभं क्‍वचित् ।
| verse_lines  = इदं हि नः शुभप्रदं नचान्यथा शुभं क्‍वचित् ।¦इतीरितो जरासुतो ददर्श तौ दहन्निव ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ प्रहस्य सौभराड् वचो जगाद मागधम् ।
| verse_lines  = अथ प्रहस्य सौभराड् वचो जगाद मागधम् ।¦विनिन्द्य तौ क्रुधा स्फुरन् क्रुधा स्फुरन्तमीक्ष्य च ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न तन्मृषा हरिः स्वयं जनार्दनो वधाय नः ।
| verse_lines  = न तन्मृषा हरिः स्वयं जनार्दनो वधाय नः ।¦प्रजात एष यादवो वयं च दानवेश्वराः ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वधर्म एष नः सदा दृढप्रतीपता हरौ ।
| verse_lines  = स्वधर्म एष नः सदा दृढप्रतीपता हरौ ।¦स्वधर्मिणो हता अपि प्रयाम सद्गतिं ध्रुवम् ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शिवश्च नः परा गतिर्गुरुर्भवानरिर्हरेः ।
| verse_lines  = शिवश्च नः परा गतिर्गुरुर्भवानरिर्हरेः ।¦इतीरितः स मागधो जगाद साधु साध्विति ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथैव रुक्मिपूर्वकाः करूशचेदिपौ च तौ ।
| verse_lines  = तथैव रुक्मिपूर्वकाः करूशचेदिपौ च तौ ।¦विनिश्चयं कुबुद्धयो युधे च चक्रुरूर्जितम् ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सदा प्रतीपकारिणौ भवाव कृष्ण इत्यपि ।
| verse_lines  = सदा प्रतीपकारिणौ भवाव कृष्ण इत्यपि ।¦गुरोः प्रसादमाप्नुतां करूशचेदिभूभृतौ ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुनश्च ते त्वमन्त्रयन् सहैव पापबुद्धयः ।
| verse_lines  = पुनश्च ते त्वमन्त्रयन् सहैव पापबुद्धयः ।¦ध्रुवं समागतो हरिर्लभेत रुक्मिणीमिमाम् ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अयं त्रिलोकसुन्दरोऽनुरूपिणी च रुक्मिणी ।
| verse_lines  = अयं त्रिलोकसुन्दरोऽनुरूपिणी च रुक्मिणी ।¦मुखेन बाहुनाऽप्ययं समस्तलोकजिद् वशी ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तवेदिनां वरं जितारिमग्र्यरूपिणम् ।
| verse_lines  = समस्तवेदिनां वरं जितारिमग्र्यरूपिणम् ।¦समस्तयोषितां वरा व्रजेत रुक्मिणी ध्रुवम् ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वयं च मानसङ्क्षयं नितान्तमाप्नुमस्तदा ।
| verse_lines  = वयं च मानसङ्क्षयं नितान्तमाप्नुमस्तदा ।¦न शक्नुमो निवारितुं शरैरमुं कथञ्चन ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतः स्वयंवरे यथा न सङ्गमो हरेर्भवेत् ।
| verse_lines  = अतः स्वयंवरे यथा न सङ्गमो हरेर्भवेत् ।¦तथा विधानमेव नः सुनीतिरूर्जिता ध्रुवम् ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतो न देयमस्य नः सुभूभुजां समागमे ।
| verse_lines  = अतो न देयमस्य नः सुभूभुजां समागमे ।¦क्‍वचित् कदाचिदासनं नचार्घ्यपूर्वको विधिः ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नचाऽस्यति क्षितौ क्‍वचिद् विमानितः पुरो हि नः ।
| verse_lines  = नचाऽस्यति क्षितौ क्‍वचिद् विमानितः पुरो हि नः ।¦वरासनस्थभूभुजां स मानितो हि दैवतैः ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स दर्पमानसंयुतः क्रुधा प्रयास्यति ध्रुवम् ।
| verse_lines  = स दर्पमानसंयुतः क्रुधा प्रयास्यति ध्रुवम् ।¦पुरीं स्वकां ततौ वयं विधेम च स्वयंवरम् ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इति स्म सर्वभूभृतां विनिश्चयं सकैशिकः ।
| verse_lines  = इति स्म सर्वभूभृतां विनिश्चयं सकैशिकः ।¦क्रथोऽवगम्य भीष्मकानुजोऽभ्ययाद्धरिं द्रुतम् ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रणम्य पादपद्मयोर्निजं गृहं प्रवेश्य च ।
| verse_lines  = प्रणम्य पादपद्मयोर्निजं गृहं प्रवेश्य च ।¦महासनं प्रदाय तौ प्रचक्रतुर्वरार्चनम् ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाऽगमच्छतक्रतोर्वचः प्रगृह्य भूभुजः ।
| verse_lines  = अथाऽगमच्छतक्रतोर्वचः प्रगृह्य भूभुजः ।¦जरासुतादिकान् पुमानुवाच चार्थवद् वचः ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अहं प्रियः शचीपतेः सदाऽस्य चाक्षिगोचरः ।
| verse_lines  = अहं प्रियः शचीपतेः सदाऽस्य चाक्षिगोचरः ।¦सुरेन्द्र आज्ञयाऽवदन्नृपान् व ईश्वरो हि सः ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तराजसत्पतिर्हरिर्न चान्य इत्यपि ।
| verse_lines  = समस्तराजसत्पतिर्हरिर्न चान्य इत्यपि ।¦वराभिषेकमीशितुः कुरुध्वमाश्वसंशयम् ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतोऽन्यथा शिरस्यहं निपातयामि वोऽशनिम् ।
| verse_lines  = अतोऽन्यथा शिरस्यहं निपातयामि वोऽशनिम् ।¦इतीदमिन्द्रशासनं कुरुध्वमित्यसौ ययौ ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदीरितं निशम्य ते पुनः सुतप्तचेतसः ।
| verse_lines  = तदीरितं निशम्य ते पुनः सुतप्तचेतसः ।¦बभूवुरूचिरे वचः सुगर्वितो हि वासवः ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुरा बिभेति नः सदा प्रतिप्रति स्म वासवः ।
| verse_lines  = पुरा बिभेति नः सदा प्रतिप्रति स्म वासवः ।¦उताद्य कृष्णसंश्रयाद् दृढं विभीषयत्यसौ ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अदृश्य एव देवराड् यदि स्म वज्रमुत्सृजेत् ।
| verse_lines  = अदृश्य एव देवराड् यदि स्म वज्रमुत्सृजेत् ।¦भवेम पीडिता वयं वरादमृत्यवोऽपि हि ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुरा दिविस्थितस्य च प्रमर्दने वयं क्षमाः ।
| verse_lines  = पुरा दिविस्थितस्य च प्रमर्दने वयं क्षमाः ।¦उताद्य यद्यमुं वयं व्रजेम कृष्ण एष्यति ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C17
| verse_id    = MBTN_C17_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतोऽभिषेचनाद् यदीह शार्ङ्गिणः शचीपतिः ।
| verse_lines  = अतोऽभिषेचनाद् यदीह शार्ङ्गिणः शचीपतिः ।¦न वज्रमुत्सृजेत् तदाऽभिषेचयाम तं
<span id="gr-C18" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="अष्टादशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C18" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="अष्टादशोऽध्यायः"></span>
== अष्टादशोऽध्यायः ==
== अष्टादशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ यदा रामादवाप्तानि दिव्यास्त्राणि प्रपेदिरे ।</span><span class="shloka-line">द्रोणात् कुमारास्तेष्वासीत् सर्वेष्वप्यधिकोऽर्जुनः ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निजप्रतिभया जानन् सर्वास्त्राणि ततोऽधिकम् ।</span><span class="shloka-line">नास्त्रयुद्धं क्‍वचिद् भीमो मन्यते धर्ममञ्जसा ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न हि भागवतो धर्मो देवताभ्युपयाचनम् ।</span><span class="shloka-line">ज्ञानभक्ती हरेस्तृप्तिं विना विष्णोरपि क्‍वचित् ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नाऽकाङ्क्ष्यं किमुतान्येभ्यो ह्यस्त्रं काम्यफलप्रदम् ।</span><span class="shloka-line">शुद्धे भागवते धर्मे निरतो यद् वृकोदरः ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न काम्यकर्मकृत् तस्मान्नायाचद् देवमानुषान्(दैवमानुषान्) ।</span><span class="shloka-line">न हरिश्चार्थितस्तेन कदाचित् कामलिप्सया(काम्यलिप्सया) ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भिक्षामटंश्च हुङ्कारात् करवद् वैश्यतोऽग्रहीत् ।</span><span class="shloka-line">नान्यदेवा नतास्तेन वासुदेवान्न पूजिताः ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = औं ॥ यदा रामादवाप्तानि दिव्यास्त्राणि प्रपेदिरे ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न प्रतीपं हरेः क्‍वापि स करोति कथञ्चन ।</span><span class="shloka-line">अनुपस्करिणो युद्धे नाभियाति ह्युपस्करी ।</span><span class="shloka-line">नापयाति युधः क्‍वापि न क्‍वचिच्छद्म चाऽचरेत् ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = औं ॥ यदा रामादवाप्तानि दिव्यास्त्राणि प्रपेदिरे ।¦द्रोणात् कुमारास्तेष्वासीत् सर्वेष्वप्यधिकोऽर्जुनः ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(न चौर्ध्वदैहिकानुज्ञां) नैवोर्ध्वदैहिकानुज्ञामवैष्णवकृतेऽकरोत् ।</span><span class="shloka-line">न करोति स्वयं नैषां प्रियमप्याचरेत् क्‍वचित् ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सख्यं नावैष्णवैश्चक्रे प्रतीपं वैष्णवेन च(तु) ।</span><span class="shloka-line">परोक्षेऽपि हरेर्निन्दाकृतो जिह्वां छिनत्ति च ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रतीपकारिणो हन्ति विष्णोर्वैतानजीघनत्(विष्णोर्वै तान्) ।</span><span class="shloka-line">न संशयं कदाऽप्येष धर्मे ज्ञानेऽपि वाऽकरोत् ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विद्योपजीवनं नैष चकाराऽपद्यपि क्‍वचित् ।</span><span class="shloka-line">अतो न धर्मनहुषौ प्रत्युवाच कथञ्चन ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आज्ञयैव हरेर्द्रौणेरस्त्राण्यस्त्रैरशामयत् ।</span><span class="shloka-line">अदृश्योऽलम्बुसो भग्नो नान्यत्र तु कथञ्चन ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नह्यस्त्रयुद्धे सदृशो द्रौणेरस्त्यर्जुनादृते ।</span><span class="shloka-line">सर्ववित्त्वं ततो भीमे प्रदर्शयितुमीश्वरः ।</span><span class="shloka-line">अदादाज्ञामस्त्रयुद्धे तथैवालम्बुसं प्रति ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रत्यक्षीभूतदेवेषु बन्धुज्येष्ठेषु वा नतिम् ।</span><span class="shloka-line">मर्यादास्थितयेऽशासद् भगवान् पुरुषोत्तमः ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = निजप्रतिभया जानन् सर्वास्त्राणि ततोऽधिकम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्रापि विष्णुमेवासौ नमेन्नान्यं कथञ्चन ।</span><span class="shloka-line">आज्ञयैवास्त्रदेवांश्च प्रेरयामास(प्रेषयामास) नार्थनात् ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = निजप्रतिभया जानन् सर्वास्त्राणि ततोऽधिकम् ।¦नास्त्रयुद्धं क्‍वचिद् भीमो मन्यते धर्ममञ्जसा ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्वेनमेव तद्धर्मे कृष्णैका संस्थिता सदा ।</span><span class="shloka-line">धृतराष्ट्रादपि वरं ततो नाऽत्मार्थमग्रहीत् ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नाशपद् धार्तराष्ट्रांश्च महापद्यपि सा ततः ।</span><span class="shloka-line">न वाचा मनसा वाऽपि प्रतीपं केशवेऽचरत् ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्ये भागवतत्वेऽपि छिन्नधर्माः क्‍वचित्क्‍वचित् ।</span><span class="shloka-line">स्यमन्तकार्थे रामोऽपि कृष्णस्य विमनाऽभवत् ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अवमेनेऽर्जुनः कृष्णं विप्रस्य शिशुरक्षणे ।</span><span class="shloka-line">प्रद्युम्न उद्धवः साम्बोऽनिरुद्धाद्याश्च सर्वशः ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हरेरिष्टं सुभद्रायाः फल्गुने दानमञ्जसा ।</span><span class="shloka-line">ज्ञात्वाऽपि रुरुधुः सम्यक् सात्यकिः कृष्णसम्मितम् ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कदाचिन्मन्यते पार्थं धर्मजोऽपि नरं हरिम् ।</span><span class="shloka-line">मत्वाऽबिभेज्जरासन्धवधे कृष्णमुदीरितुम् ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बन्धनं शङ्कमानो हि कृष्णस्य विदुरोऽपितु ।</span><span class="shloka-line">कौरवेयसभामध्ये नावतारमरोचयत् ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = न हि भागवतो धर्मो देवताभ्युपयाचनम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नकुलः करदानाय प्रेषयामास केशवे ।</span><span class="shloka-line">अवमेने हरेर्बुद्धिं सहदेवः कुलक्षयात् ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = न हि भागवतो धर्मो देवताभ्युपयाचनम् ।¦ज्ञानभक्ती हरेस्तृप्तिं विना विष्णोरपि क्‍वचित् ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देवकीवसुदेवाद्या मेनिरे मानुषं हरिम् ।</span><span class="shloka-line">भीष्मस्तु भार्गवं राममवमेने युयोध च ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रोणकर्णद्रौणिकृपाः कृष्णाभावे मनो दधुः ।</span><span class="shloka-line">देवाः शिवाद्या अपितु विरोधं चक्रिरे क्‍वचित् ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ऋषिमानुषगन्धर्वा वक्तव्याः किमतः परम् (परे)।</span><span class="shloka-line">जन्मजन्मान्तरेऽज्ञानादवजानन्ति यत् सदा ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मादेको वायुरेव धर्मे भागवते स्थिरः ।</span><span class="shloka-line">लक्ष्मीः सरस्वती चेति परशुक्लत्रयं श्रुतम् (स्मृतम्) ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वमेतच्च कथितं तत्रतत्रामितात्मना ।</span><span class="shloka-line">व्यासेनैव पुराणेषु भारते च स्वसंविदा ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदा ते सर्वशस्त्रास्त्रवेदिनो राजपुत्रकाः ।</span><span class="shloka-line">बभूवू रङ्गमध्ये तान् भारद्वाजोऽप्यदर्शयत् (व्यदर्शयत्)॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रक्तचन्दनसत्पुष्पवस्त्रशस्त्रगुडोदनैः ।</span><span class="shloka-line">सम्पूज्य भार्गवं राममनुजज्ञे कुमारकान् ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = नाऽकाङ्क्ष्यं किमुतान्येभ्यो ह्यस्त्रं काम्यफलप्रदम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ते भीष्मद्रोणविदुरगान्धारीधृतराष्ट्रकान् ।</span><span class="shloka-line">सराजमण्डलान् नत्वा कुन्तीं चादर्शयञ्छ्रमम् ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = नाऽकाङ्क्ष्यं किमुतान्येभ्यो ह्यस्त्रं काम्यफलप्रदम् ।¦शुद्धे भागवते धर्मे निरतो यद् वृकोदरः ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वैः प्रदर्शितेऽस्त्रे तु द्रोणादात्तमहास्त्रवित् ।</span><span class="shloka-line">द्रौणिरस्त्राण्यमेयानि दर्शयामास चाधिकम् ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततोऽप्यतितरां पार्थो दिव्यास्त्राणि व्यदर्शयत् (दिव्यास्त्राण्यप्यदर्शयत्)।</span><span class="shloka-line">अविध्यन्माशके पादे पक्षिणः पक्ष्म एव च(पक्ष्ममेव च) ।</span><span class="shloka-line">एवमादीनि चित्राणि बहून्येष व्यदर्शयत् ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदैव कर्ण आगत्य रामोपात्तास्त्रसम्पदम् ।</span><span class="shloka-line">दर्शयन्नधिकः पार्थादभूद् राजन्यसंसदि ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कुन्ती निजं सुतं(निजसुतं) ज्ञात्वा लज्जया नावदच्च तम् ।</span><span class="shloka-line">पार्थोऽसहंस्तं युद्धायैवाऽह्वयामास संसदि ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रणायाक्षत्रियाह्वानं जानन् धर्मप्रतीपकम् ।</span><span class="shloka-line">भीमो निवार्य बीभत्सुं कर्णायादात् प्रतोदकम् ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अक्षत्रसंस्कारयुतो जातोऽपि क्षत्रिये कुले ।</span><span class="shloka-line">न क्षत्रियो हि भवति यथा व्रात्यो द्विजोत्तमः ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निरुत्तरे कृते कर्णे भीमेनैव सुयोधनः ।</span><span class="shloka-line">अभ्यषेचयदङ्गेषु राजानं पित्रनुज्ञया ।</span><span class="shloka-line">धृतराष्ट्रः पक्षपातात् पुत्रस्यानुवशोऽभवत् ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = न काम्यकर्मकृत् तस्मान्नायाचद् देवमानुषान्(दैवमानुषान्) ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अभिषिक्ते तदा कर्णे प्रायादधिरथः पिता ।</span><span class="shloka-line">सर्वराजसदोमध्ये(सभामध्ये) ववन्दे तं वृषा तदा ।</span><span class="shloka-line">तुतुषुः कर्मणा तस्य सन्तः सर्वे समागताः ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = न काम्यकर्मकृत् तस्मान्नायाचद् देवमानुषान्(दैवमानुषान्) ।¦न हरिश्चार्थितस्तेन कदाचित् कामलिप्सया(काम्यलिप्सया) ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीमदुर्योधनौ तत्र शिक्षासन्दर्शनच्छलात् ।</span><span class="shloka-line">समादाय गदे गुर्वी संरम्भादभ्युदीयतुः ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देवासुरमनुष्यादि जगदेतच्चराचरम् ।</span><span class="shloka-line">सर्वं तदा द्विधा भूतं भीमदुर्योधनाश्रयात् ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देवा देवानुकूलाश्च भीममेव समाश्रिताः ।</span><span class="shloka-line">असुरा आसुराश्चैव दुर्योधनसमाश्रयाः ।</span><span class="shloka-line">द्विधाभूता मानुषाश्च(मनुष्याश्च) देवासुरविभेदतः ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जय भीम महाबाहो जय दुर्योधनेति च ।</span><span class="shloka-line">हुङ्कारांश्चैव फट्कारांश्चक्रुर्देवासुरा अपि ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दृष्ट्वा जगत् सुसंरब्धं द्रोणोऽथ द्विजसत्तमः ।</span><span class="shloka-line">नेदं जगद् विनश्येत भीमदुर्योधनाश्रयात् ।</span><span class="shloka-line">इति पुत्रेण तौ वीरौ न्यवारयदरिन्दमौ ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वकीयायां स्वकीयायां योग्यतायां नतु क्‍वचित् ।</span><span class="shloka-line">युवयोः सम इत्युक्त्वा द्रौणिरेतौ न्यवारयत् ।</span><span class="shloka-line">द्रोणाज्ञया वारितौ तौ ययतुः स्वं स्वमालयम् ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुरासुरान् सुसंरब्धान् कालेन द्रक्ष्यथेति च ।</span><span class="shloka-line">ब्रह्मा निवार्य ससुरो ययौ सेशः स्वमालयम् ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = भिक्षामटंश्च हुङ्कारात् करवद् वैश्यतोऽग्रहीत् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कर्णं हस्ते प्रगृह्यैव धार्तराष्ट्रो गृहं ययौ ।</span><span class="shloka-line">पार्थं हस्ते प्रगृह्यैव भीमः प्रायात् स्वमालयम् ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = भिक्षामटंश्च हुङ्कारात् करवद् वैश्यतोऽग्रहीत् ।¦नान्यदेवा नतास्तेन वासुदेवान्न पूजिताः ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पार्थेन कर्णो हन्तव्य इत्यासीद् भीमनिश्चयः ।</span><span class="shloka-line">वैपरीत्येन तस्याऽसीद् दुर्योधनविनिश्चयः ।</span><span class="shloka-line">तदर्थं नीतिमतुलां चक्रतुस्तावुभावपि ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथोत्कर्षे फल्गुनस्य यशसो निजयस्य च ।</span><span class="shloka-line">उद्योग आसीद् भीमस्य धार्तराष्ट्रस्य चान्यथा ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीमार्थं केशवोऽन्ये च देवाः फल्गुनपक्षिणः ।</span><span class="shloka-line">आसन् यथैव रामाद्याः सङ्ग्रहेण हनूमतः ।</span><span class="shloka-line">सुराः सुग्रीवपक्षस्थाः पूर्वमासंस्तथैव हि ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदर्थमेव भीमस्य ह्यनुजत्वं सुरेश्वरः ।</span><span class="shloka-line">आप पूर्वानुतापेन तेन भीमस्तथाऽकरोत् ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दुर्योधनार्थं कर्णस्य पक्षिणो दैत्यदानवाः ।</span><span class="shloka-line">आसुः सर्वे ग्लहावेतावासतुः कर्णफल्गुनौ ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ पृष्टो दक्षिणार्थं(दक्षिणायां) द्रोण आह कुमारकान् ।</span><span class="shloka-line">बद्ध्वा पाञ्चालराजानं दत्तेत्यूचुस्तथेति ते ॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ते धार्तराष्ट्राः कर्णेन सहिताः पाण्डवा अपि ।</span><span class="shloka-line">ययुर्द्रोणेन सहिताः पाञ्चालनगरं प्रति ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = न प्रतीपं हरेः क्‍वापि स करोति कथञ्चन ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाऽह भीमः सामर्थ्यविवेकाभीप्सया गुरुम् ।</span><span class="shloka-line">गर्व एष कुमाराणामनिवार्यो द्विजोत्तम ।</span><span class="shloka-line">गच्छन्त्वेतेऽग्रतो नैषां वशगो द्रुपदो भवेत् ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = न प्रतीपं हरेः क्‍वापि स करोति कथञ्चन ।¦अनुपस्करिणो युद्धे नाभियाति ह्युपस्करी ।¦नापयाति युधः क्‍वापि न क्‍वचिच्छद्म चाऽचरेत् ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निवृत्तेष्वकृतार्थेषु वयं बद्ध्वा रिपुं तव ।</span><span class="shloka-line">आनयाम न सन्देह इति तस्थौ ससोदरः ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सद्रोणकेषु पार्थेषु स्थितेष्वन्ये ससूतजाः ।</span><span class="shloka-line">ययुरात्तप्रहरणाः पाञ्चालान्तःपुरं द्रुतम् ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कुमारान् ग्रहणेप्सूंस्तानुपयातानुदीक्ष्य सः ।</span><span class="shloka-line">अक्षोहिणीत्रितययुङ् निस्सृतो द्रुपदो गृहात् ॥ ५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V59"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ते शरैरभिवर्षन्तः परिवार्य कुमारकान् ।</span><span class="shloka-line">अर्दयामासुरुद्द्वृत्तान् स्त्रियो बालाश्च सर्वशः ॥ ५९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V60"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हर्म्यसंस्थाः स्त्रियो बाला ग्रावभिर्मुसलैरपि ।</span><span class="shloka-line">अत्यर्थमर्दयामासुः कुमारान् सुसुखेधितान् ॥ ६०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V08
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V61"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रुपदस्य वरो ह्यस्ति सूर्यदत्तस्तपोबलात् ।</span><span class="shloka-line">आ योजनात् पुरमुप न त्वा जेष्यति कश्चन ॥ ६१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V62"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इति तेन वरेणैव सुखसंवर्द्धिताश्च ते ।</span><span class="shloka-line">भग्नाः कुमारा आवृत्य दुद्रुवुर्यत्र पाण्डवाः ॥ ६२॥</span></span></div>
| verse_text  = (न चौर्ध्वदैहिकानुज्ञां) नैवोर्ध्वदैहिकानुज्ञामवैष्णवकृतेऽकरोत् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V63"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्त्रीबालवृद्धसहितैः पाञ्चालैरप्यनुद्रुताः ।</span><span class="shloka-line">भीमार्जुनेति वाशन्तो ययुर्यत्र स्म पाण्डवाः ॥ ६३॥</span></span></div>
| verse_lines  = (न चौर्ध्वदैहिकानुज्ञां) नैवोर्ध्वदैहिकानुज्ञामवैष्णवकृतेऽकरोत् ।¦न करोति स्वयं नैषां प्रियमप्याचरेत् क्‍वचित् ॥ ८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V64"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तान् प्रभग्नान् समालोक्य भीमः प्रहरतां वरः ।</span><span class="shloka-line">आरुरोह रथं वीरः पुर आत्तशरासनः ॥ ६४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V65"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तमन्वयादिन्द्रसूनुः यमौ तस्यैव चक्रयोः ।</span><span class="shloka-line">युधिष्ठिरस्तु द्रोणेन सह तस्थौ निरीक्षकः ॥ ६५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V66"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आयान्तमग्रतो दृष्ट्वा भीममात्तशरासनम् ।</span><span class="shloka-line">दुद्रुवुः सर्वपाञ्चालाः विविशुः पुरमेव च ॥ ६६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V67"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रुपदस्त्वभ्ययाद् भीमं सपुत्रः सारसेनया ।</span><span class="shloka-line">चक्ररक्षौ तु तस्याऽस्तां युधामन्यूत्तमौजसौ ॥ ६७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V68"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धात्रर्यमावेशयुतौ विश्वावसुपरावसू ।</span><span class="shloka-line">सुतौ तस्य महावीर्यौ सत्यजित् पृष्ठतोऽभवत् ।</span><span class="shloka-line">स मित्रांशयुतो वीरश्चित्रसेनो महारथः ॥ ६८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V09
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V69"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अग्रतस्तु शिखण्ड्यागाद् रथोदारः शरान् क्षिपन् ।</span><span class="shloka-line">जनमेजयस्तमन्वेव पूर्वं चित्ररथो हि यः ।</span><span class="shloka-line">त्वष्टुरावेशसंयुक्तः स शरानभ्यवर्षत ॥ ६९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V70"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तावुभौ विरथौ कृत्वा विचापौ च विवर्मकौ ।</span><span class="shloka-line">भीमो जघान तां सेनां सवाजिरथकुञ्जराम् ॥ ७०॥</span></span></div>
| verse_text  = सख्यं नावैष्णवैश्चक्रे प्रतीपं वैष्णवेन च(तु) ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V71"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथैनं शरवर्षेण युधामन्यूत्तमौजसौ ।</span><span class="shloka-line">अभीयतुस्तौ विरथौ चक्रे भीमो निरायुधौ ॥ ७१॥</span></span></div>
| verse_lines  = सख्यं नावैष्णवैश्चक्रे प्रतीपं वैष्णवेन च(तु) ।¦परोक्षेऽपि हरेर्निन्दाकृतो जिह्वां छिनत्ति च ॥ ९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V72"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हस्तप्राप्तं च पाञ्चालं नाग्रहीत् स वृकोदरः ।</span><span class="shloka-line">गुर्वर्थामर्जुनस्योर्वीं प्रतिज्ञां कर्तुमप्यृताम् ।</span><span class="shloka-line">मानभङ्गाय कर्णस्य पार्थमेव न्ययोजयत् ॥ ७२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V73"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स शरान् क्षिपतस्तस्य पाञ्चालस्यार्जुनो द्रुतम् ।</span><span class="shloka-line">पुप्लुवे स्यन्दने चापं छित्वा तं चाग्रहीत् क्षणात् ।</span><span class="shloka-line">सिंहो मृगमिवाऽदाय स्वरथं नाभिपेदिवान् (स्वरथे चाभिपेतिवान्) ॥ ७३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V74"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ प्रकुपितं सैन्यं फल्गुनं पर्यवारयत् ।</span><span class="shloka-line">जघान भीमस्तरसा तत् सैन्यं शरवृष्टिभिः ॥ ७४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V75"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ सत्यजिदभ्यागात् पार्थं मुञ्चञ्छरान् बहून् ।</span><span class="shloka-line">तमर्जुनः क्षणेनैव चक्रे विरथकार्मुकम् ॥ ७५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V76"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">घ्नन्तं भीमं पुनः सैन्यमर्जुनः प्राह मा भवान् ।</span><span class="shloka-line">सेनामर्हति राज्ञोऽस्य वीर हन्तुमशेषतः ॥ ७६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V10
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V77"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सम्बन्धयोग्यस्तातस्य सखाऽयं न सुधार्मिकः ।</span><span class="shloka-line">नेष्याम एनमेवातो गुरोर्वचनगौरवात् ॥ ७७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V78"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्नेहपाशं ततश्चक्रे बीभत्सौ द्रुपदोऽधिकम् ।</span><span class="shloka-line">ततः सेनां विहायैव भीमो बीभत्सुमन्वयात् ॥ ७८॥</span></span></div>
| verse_text  = प्रतीपकारिणो हन्ति विष्णोर्वैतानजीघनत्(विष्णोर्वै तान्) ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V79"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मुक्ता कथञ्चिद् भीमास्यात् सा सेना दुद्रुवे भयात् ।</span><span class="shloka-line">द्रुपदं स्थापयामासाथार्जुनो द्रोणसन्निधौ ॥ ७९॥</span></span></div>
| verse_lines  = प्रतीपकारिणो हन्ति विष्णोर्वैतानजीघनत्(विष्णोर्वै तान्) ।¦न संशयं कदाऽप्येष धर्मे ज्ञानेऽपि वाऽकरोत् ॥ १०॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V80"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पप्रच्छैनं तदा द्रोणसख्यमस्त्युत नेति वा ।</span><span class="shloka-line">अस्तीदानीमिति प्राह द्रुपदोऽङ्गिरसां वरम् ॥ ८०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V81"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाऽह द्रुपदं द्रोणः सख्यमिच्छेऽक्षयं तव ।</span><span class="shloka-line">नह्यराज्ञो भवेत् सख्यं तवेतीदं कृतं मया ॥ ८१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V82"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न विप्रधर्मो यद् युद्धमतस्त्वं न मया धृतः ।</span><span class="shloka-line">शिष्यैरेतत् कारितं मे तव सख्यमभीप्सता ॥ ८२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V83"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अतः सख्यार्थमेवाद्य त्वद्राज्यार्धो हृतो मया ।</span><span class="shloka-line">गङ्गाया दक्षिणे कूले त्वं राजैवोत्तरे त्वहम् ।</span><span class="shloka-line">न ह्यराजत्व एकस्य सख्यं स्यादावयोः सखे ॥ ८३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V84"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्त्वोन्मुच्य तं द्रोणो राज्यार्धं गृह्य चामुतः ।</span><span class="shloka-line">ययौ शिष्यैर्नागपुरं न्यवसत् सुखमत्र च ।</span><span class="shloka-line">ब्राह्मण्यत्यागभीरुः स नागृह्णन् धनुरप्यसौ ॥ ८४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V11
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V85"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धार्तराष्ट्रैस्तु भीमस्य भयात् पादौ प्रणम्य च ।</span><span class="shloka-line">शरणार्थं याचितत्वात् सपुत्रो युयुधे परैः ।</span><span class="shloka-line">एवं हरीच्छयैवासौ क्षात्रं(क्षत्रधर्मम्) धर्ममुपेयिवान् ॥ ८५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V86"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रुपदस्तु दिवारात्रं तप्यमानः पराभवात् ।</span><span class="shloka-line">भीमार्जुनबलं दृष्ट्वा चेच्छन्(चैच्छत्) पाण्डवसंश्रयम् ॥ ८६॥</span></span></div>
| verse_text  = विद्योपजीवनं नैष चकाराऽपद्यपि क्‍वचित् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V87"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सम्बन्धीत्यर्जुनवचश्चिकीर्षुः सत्यमेव च ।</span><span class="shloka-line">मार्दवं चार्जुने दृष्ट्वा सुतामैच्छत् तदर्थतः ।</span><span class="shloka-line">पुत्रं च द्रोणहन्तारमिच्छन् विप्रवरौ ययौ ॥ ८७॥</span></span></div>
| verse_lines  = विद्योपजीवनं नैष चकाराऽपद्यपि क्‍वचित् ।¦अतो न धर्मनहुषौ प्रत्युवाच कथञ्चन ॥ ११॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V88"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">याजोपयाजावानीयाथार्बुदेन गवां नृपः ।</span><span class="shloka-line">चकारेष्टिं तु तद्भार्या द्विजाभ्यामत्र चाऽहुता ।</span><span class="shloka-line">द्रुपदात् सुतलब्ध्यर्थं साऽहङ्काराद्(सालङ्कारात्) व्यलम्बयत् ॥ ८८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V89"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">किमेतयेत्यवज्ञाय तावुभौ विप्रसत्तमौ ।</span><span class="shloka-line">अजुह्वतां तत् पुत्रार्थं पत्न्या प्राश्यं हविस्तदा ॥ ८९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V90"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हुते हविषि मन्त्राभ्यां वैष्णवाभ्यां तदैव हि ।</span><span class="shloka-line">दीप्ताङ्गारनिभो वह्निः कुण्डमद्ध्यात् समुत्थितः ॥ ९०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V91"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">किरीटी कुण्डली दीप्तौ हेममाली वरासिमान् ।</span><span class="shloka-line">रथेनाऽदित्यवर्णेन नदन् द्रुपदमभ्ययात्(द्रुपदमाद्रवत्) ॥ ९१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V92"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धृष्टत्वाद् द्योतनत्वाच्च धृष्टद्युम्न इतीरितः ।</span><span class="shloka-line">मुनिभिर्द्रुपदेनापि सर्ववेदार्थतत्त्ववित् ॥ ९२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V12
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V93"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्वेनं भारती साक्षाद् वेदिमद्ध्यात् समुत्थिता ।</span><span class="shloka-line">प्राणो हि भरतो नाम सर्वस्य भरणाच्छ्रुतः ॥ ९३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V94"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तद्भार्या भारती नाम वेदरूपा सरस्वती ।</span><span class="shloka-line">शंरूपमाश्रिता वायुं श्रीरित्येव च कीर्तिता ॥ ९४॥</span></span></div>
| verse_text  = आज्ञयैव हरेर्द्रौणेरस्त्राण्यस्त्रैरशामयत् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V95"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आवेशयुक्ता शच्याश्च श्यामलायास्तथोषसः ।</span><span class="shloka-line">ताश्चेन्द्रधर्मनासत्यसंश्रयाच्छ्रिय ईरिताः ॥ ९५॥</span></span></div>
| verse_lines  = आज्ञयैव हरेर्द्रौणेरस्त्राण्यस्त्रैरशामयत् ।¦अदृश्योऽलम्बुसो भग्नो नान्यत्र तु कथञ्चन ॥ १२॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V96"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सा कृष्णा नामतश्चाऽसीदुत्कृष्टत्वाद्धि योषिताम् ।</span><span class="shloka-line">कृष्णा सा वर्णतश्चाऽसीदुत्कृष्टानन्दिनी च सा ॥ ९६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V97"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उत्पत्तितश्च सर्वज्ञा सर्वाभरणभूषिता ।</span><span class="shloka-line">सम्प्राप्तयौवनैवाऽसीदजरा लोकसुन्दरी ।</span><span class="shloka-line">उमांशयुक्ताऽतितरां सर्वलक्षणसंयुता ॥ ९७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V98"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पूर्वं ह्युमा च देव्यस्ताः कदाचिद् भर्तृभिर्युताः ।</span><span class="shloka-line">विलासं दर्शयामासुर्ब्रह्मणः पश्यतोऽधिकम् ॥ ९८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V99"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शशाप तास्तदा ब्रह्मा मानुषीं योनिमाप्स्यथ ।</span><span class="shloka-line">तत्रान्यगाश्च भवतेत्येवं शप्ताः सुराङ्गनाः ॥ ९९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V100"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विचार्य भारतीमेत्य सर्वमस्यै निवेद्य च ।</span><span class="shloka-line">सहस्रवत्सरं चैनां शुश्रूषित्वा बभाषिरे ॥ १००॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V13
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V101"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देवि नो मानुषं प्राप्यमन्यगात्वं च सर्वथा ।</span><span class="shloka-line">तथाऽपि(तत्रापि) मारुतादन्यं न स्पृशेम कथञ्चन ॥ १०१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V102"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ब्रह्मणैव च(हि) शप्ताः स्म पूर्वं चान्यत्र लीलया ।</span><span class="shloka-line">एकदेहत्वमाप्यैनं यदा वञ्चयितुं गताः ॥ १०२॥</span></span></div>
| verse_text  = नह्यस्त्रयुद्धे सदृशो द्रौणेरस्त्यर्जुनादृते ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V103"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एकदेहा मानुषत्वमाप्स्यथ त्रिश उद्धताः ।</span><span class="shloka-line">त्रिशो मद्वञ्चनायेता इति तेनोदिता वयम् ॥ १०३॥</span></span></div>
| verse_lines  = नह्यस्त्रयुद्धे सदृशो द्रौणेरस्त्यर्जुनादृते ।¦सर्ववित्त्वं ततो भीमे प्रदर्शयितुमीश्वरः ।¦अदादाज्ञामस्त्रयुद्धे तथैवालम्बुसं प्रति ॥ १३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V104"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अतस्त्वयैकदेहत्वमिच्छामो देवि जन्मसु ।</span><span class="shloka-line">चतुर्ष्वपि यतोऽस्माकं शापद्वयनिमित्ततः ।</span><span class="shloka-line">॥ १०४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V105"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">चतुर्जन्म भवेद् भूमौ त्वां नान्यो मारुताद् व्रजेत् ।</span><span class="shloka-line">नियमोऽयं हरेर्यस्मादनादिर्नित्य एव च ।</span><span class="shloka-line">अतस्त्वयैकदेहान्नो नान्य आप्नोति मारुतात् ॥ १०५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V106"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरिते तथेत्युक्त्वा पार्वत्यादियुतैव सा ।</span><span class="shloka-line">विप्रकन्याऽभवत् तत्र चतस्रः पार्वतीयुताः ।</span><span class="shloka-line">एकदेहस्थिताश्चक्रुर्गिरीशाय तपो महत् ॥ १०६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V107"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तद्देहस्था भारती तु रुद्रदेहस्थितं हरिम् ।</span><span class="shloka-line">तोषयामास तपसा कर्मैक्यार्थं धृतव्रता ॥ १०७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V108"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्यै स रुद्रदेहस्थो हरिः प्रादाद् वरं प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">अनन्ततोषणं विष्णोः स्वभर्त्रा सह जन्मसु ॥ १०८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V14
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V109"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वेष्वपीति चान्यासां ददौ शङ्कर एव च ।</span><span class="shloka-line">वरं स्वभर्तृसंयोगं मानुषेष्वपि जन्मसु ॥ १०९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V110"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततस्तदैव देहं ता विसृज्य नलनन्दिनी ।</span><span class="shloka-line">बभूवुरिन्द्रसेनेति देहैक्येन सुसङ्गताः ॥ ११०॥</span></span></div>
| verse_text  = प्रत्यक्षीभूतदेवेषु बन्धुज्येष्ठेषु वा नतिम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V111"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदाऽऽसीन्मुद्गलो नाम मुनिस्तपसि संस्थितः ।</span><span class="shloka-line">चकमे पुत्रिकां ब्रह्मेत्यशृणोत् स कथान्तरे ॥ १११॥</span></span></div>
| verse_lines  = प्रत्यक्षीभूतदेवेषु बन्धुज्येष्ठेषु वा नतिम् ।¦मर्यादास्थितयेऽशासद् भगवान् पुरुषोत्तमः ॥ १४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V112"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अपाहसत् सोऽब्जयोनिं शशापैनं चतुर्मुखः ।</span><span class="shloka-line">भारत्याद्याः पञ्च देवीर्गच्छ मानिन्नभूतये(मानिन् न भूतये) ॥ ११२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V113"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितस्तं तपसा तोषयामास मुद्गलः ।</span><span class="shloka-line">शापानुग्रहमस्याथ चक्रे कञ्जसमुद्भवः ॥ ११३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V114"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न त्वं यास्यसि ता देवी मारुतस्त्वच्छरीरगः ।</span><span class="shloka-line">यास्यति त्वं सदा मूर्छां गतो नैव विबुद्ध्यसे ॥ ११४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V115"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नच पापं ततस्ते स्यादित्युक्ते चैनमाविशत् ।</span><span class="shloka-line">मारुतोऽथेन्द्रसेनां च गृहीत्वाऽथाभवद् गृही ॥ ११५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V116"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रेमे च स तया सार्द्धं दीर्घकालं जगत्प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">ततो मुद्गलमुद्बोध्य ययौ च स्वं निकेतनम् ॥ ११६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V15
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V117"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो देशान्तरं गत्वा तपश्चक्रे स मुद्गलः ।</span><span class="shloka-line">सेन्द्रसेना वियुक्ताथ भर्त्रा चक्रे महत् तपः ॥ ११७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V118"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तद्देहगा भारती तु केशवं शङ्करे स्थितम् ।</span><span class="shloka-line">तोषयामास तपसा कर्मैक्यार्थं हि पूर्ववत् ।</span><span class="shloka-line">उमाद्या रौद्रमेवात्र तपश्चक्रुर्यथा पुरा ॥ ११८॥</span></span></div>
| verse_text  = तत्रापि विष्णुमेवासौ नमेन्नान्यं कथञ्चन ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V119"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रत्यक्षे च शिवे जाते तद्देहस्थे च केशवे ।</span><span class="shloka-line">पृथक्पृथक् स्वभर्त्राप्त्यै ताः पञ्चाप्येकदेहगाः ।</span><span class="shloka-line">प्रार्थयामासुरभवत् पञ्चकृत्वो वचो हि तत् ॥ ११९॥</span></span></div>
| verse_lines  = तत्रापि विष्णुमेवासौ नमेन्नान्यं कथञ्चन ।¦आज्ञयैवास्त्रदेवांश्च प्रेरयामास(प्रेषयामास) नार्थनात् ॥ १५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V120"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शिवदेहस्थितो विष्णुर्भारत्यै तु ददौ पतिम् ।</span><span class="shloka-line">अन्यासां शिव एवाथ प्रददौ चतुरः पतीन् ॥ १२०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V121"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देव्यश्चतस्रस्तु तदा दत्तमात्रे वरेऽमुना ।</span><span class="shloka-line">देवानामवतारार्थं पञ्च देव्यः स्म इत्यथ ।</span><span class="shloka-line">नाजानन्नेकदेहत्वाच्चिद्योगात् क्षीरनीरवत् ॥ १२१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V122"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ताः श्रुत्वा स्वपतिं देवि नचिरात् प्राप्स्यसीति च ।</span><span class="shloka-line">विष्णूक्तं शङ्करोक्तं च चत्वारः पतयः पृथक् ॥ १२२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V123"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भविष्यन्तीत्यथैकस्या मेनिरे पञ्चभर्तृताम् ।</span><span class="shloka-line">रुरुदुश्चैकदेहस्था एकैवाहमिति स्थिताः ॥ १२३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V124"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाभ्यागान्महेन्द्रोऽत्र सोऽब्रवीत् तां वरस्त्रियम् ।</span><span class="shloka-line">किमर्थं रोदिषीत्येव साऽब्रवीद् वटुरूपिणम् ॥ १२४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V16
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V125"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शङ्करं दर्शयित्वैव पञ्चभर्तृत्वमेष मे ।</span><span class="shloka-line">वरार्थमर्थितः प्रादादिति तं शिव इत्यथ ॥ १२५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V126"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अजानन् शक्र आहोच्चैः किमेतद् भुवनत्रये ।</span><span class="shloka-line">मत्पालिते योषितं त्वं वृथा शपसि दुर्मते ॥ १२६॥</span></span></div>
| verse_text  = अन्वेनमेव तद्धर्मे कृष्णैका संस्थिता सदा ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V127"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरिते शिवः प्राह पत मानुष्यमाप्नुहि ।</span><span class="shloka-line">अस्याश्च भर्ता भवसि त्वामेवैषा वरिष्यति ॥ १२७॥</span></span></div>
| verse_lines  = अन्वेनमेव तद्धर्मे कृष्णैका संस्थिता सदा ।¦धृतराष्ट्रादपि वरं ततो नाऽत्मार्थमग्रहीत् ॥ १६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V128"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पश्यात्र मदवज्ञानात् पतितांस्त्वादृशान् सुरान् ।</span><span class="shloka-line">गिरेरधस्तादस्यैवेत्युक्तोऽसौ पाकशासनः ॥ १२८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V129"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उद्बबर्ह गिरिं तं तु ददर्शात्र च तान् सुरान् ।</span><span class="shloka-line">पूर्वेन्द्रान् मारुतवृषनासत्यांश्चतुरः स्थितान् ।</span><span class="shloka-line">मानुषेष्ववताराय मन्त्रं रहसि कुर्वतः ॥ १२९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V130"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो वरेण्यं वरदं विष्णुं प्राप्य स वासवः ।</span><span class="shloka-line">तत्प्रसादान्नरांशेन युक्तो भूमावजायत ॥ १३०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V131"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मदवज्ञानिमित्तेन पतिता इति तान् सुरान् ।</span><span class="shloka-line">मारुतादीन् मृषाऽवादीरिति ब्रह्मा शिवं तदा ॥ १३१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V132"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शशाप मानुषेषु त्वं क्षिप्रं जातः पराभवम् ।</span><span class="shloka-line">शक्रान्नरतनोर्यासि यस्मै त्वं तु मृषाऽवदः ॥ १३२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V17
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V133"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मच्छप्तानां च देवीनामविचार्य मया यतः ।</span><span class="shloka-line">पतियोगवरं प्रादा नावाप्स्यसि ततः प्रियाम् ॥ १३३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V134"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मानुषेषु ततः पश्चाद् भारतीदेहनिर्गताम् ।</span><span class="shloka-line">स्वलोके प्राप्स्यसि स्वार्थे वरोऽयं ते मृषा भवेत् ॥ १३४॥</span></span></div>
| verse_text  = नाशपद् धार्तराष्ट्रांश्च महापद्यपि सा ततः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V135"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एषा सा द्रौपदी नाम पञ्चदेवीतनुर्भवेत् ।</span><span class="shloka-line">मृषा वाग् येषु ते प्रोक्ता मारुताद्यास्तु तेऽखिलाः ॥ १३५॥</span></span></div>
| verse_lines  = नाशपद् धार्तराष्ट्रांश्च महापद्यपि सा ततः ।¦न वाचा मनसा वाऽपि प्रतीपं केशवेऽचरत् ॥ १७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V136"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तासां पतित्वमाप्स्यन्ति भारत्यैव तु पार्वती ।</span><span class="shloka-line">संयुक्ता व्यवहारेषु प्रवर्तेत नचान्यथा ॥ १३६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V137"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एते हि मारुताद्यास्ते देवकार्यार्थगौरवात् ।</span><span class="shloka-line">जाता इति श्रुतिस्तत्र नावज्ञा तेऽत्र कारणम् ।</span><span class="shloka-line">दीर्घकालं मनुष्येषु ततस्त्वं स्थितिमाप्स्यसि ॥ १३७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V138"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्त्वा प्रययौ ब्रह्मा सोऽश्वत्थामा शिवोऽभवत् ।</span><span class="shloka-line">पञ्चदेवीतनुस्त्वेषा द्रौपदी नाम चाभवत् ॥ १३८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V139"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वेदेषु सपुराणेषु भारते चावगम्यते ।</span><span class="shloka-line">उक्तोऽर्थः सर्व एवायं तथा पूर्वोदिताश्च ये ॥ १३९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V140"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मुमुदुः सर्वपाञ्चाला जातयोः सुतयोस्तयोः ।</span><span class="shloka-line">मानुषान्नोपभोगेन संसर्गान्मानुषेषु च ॥ १४०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V141"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मनुष्यपुत्रतायाश्च भावो मानुष एतयोः ।</span><span class="shloka-line">अभून्नातितरामासीत् तदयोनित्वहेतुतः ॥ १४१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V142"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">याजोपयाजौ तावेव दयिता द्रुपदस्य सा ।</span><span class="shloka-line">मातृस्नेहार्थमनयोर्ययाचे ददतुश्च तौ ॥ १४२॥</span></span></div>
| verse_text  = अन्ये भागवतत्वेऽपि छिन्नधर्माः क्‍वचित्क्‍वचित् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V143"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जातमात्मनिहन्तारं भारद्वाजो निशम्य तम् ।</span><span class="shloka-line">यशोर्थमस्त्राणि ददावग्रहीत् सोऽपि लोभतः ।</span><span class="shloka-line">रामास्त्राणां दुर्लभत्वात् त्रिदशेष्वपि वीर्यवान् ॥ १४३॥</span></span></div>
| verse_lines  = अन्ये भागवतत्वेऽपि छिन्नधर्माः क्‍वचित्क्‍वचित् ।¦स्यमन्तकार्थे रामोऽपि कृष्णस्य विमनाऽभवत् ॥ १८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V144"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीमार्जुनाभ्यां बद्धं तं श्रुत्वा पाञ्चालभूपतिम् ।</span><span class="shloka-line">प्राहिणोत् कृतवर्माणं पाण्डवानां जनार्दनः ।</span><span class="shloka-line">पाण्डवेष्वतुलां प्रीतिं लोके ख्यापयितुं प्रभुः ॥ १४४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V145"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सन्मान्य(सम्मान्य) पाण्डवान् सोऽपि शूरानुजसुतासुतः ।</span><span class="shloka-line">तैर्मानितः कृष्णभक्त्या भ्रातृत्वाच्च हरिं ययौ ॥ १४५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V146"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः प्रभृति सन्त्यज्य देवपक्षा जरासुतम् ।</span><span class="shloka-line">पाण्डवानाश्रिता भूपा ज्ञात्वा भैमार्जुनं बलम् ॥ १४६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V147"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विशेषतश्च कृष्णस्य विज्ञाय स्नेहमेषु हि ।</span><span class="shloka-line">पराजिताश्च बहुशः कृष्णेनाचिन्त्यकर्मणा ॥ १४७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C18
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V148"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रतापाद्ध्येव ते पूर्वं जरासन्धवशं गताः ।</span><span class="shloka-line">न स्नेहात् तद् बलं ज्ञात्वा पार्थानां केशवस्य च ॥ १४८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V19
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V149"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जन्मान्तराभ्यासवशात् स्निग्धाः कृष्णे च पाण्डुषु ।</span><span class="shloka-line">जरासन्धभयं त्यक्त्वा तानेव च समाश्रिताः ॥ १४९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V150"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अपि तं बहुशः कृष्णविजितं नैव तत्यजुः ।</span><span class="shloka-line">आसुराः पूर्वसंस्कारात् संस्कारो बलवान् यतः ॥ १५०॥</span></span></div>
| verse_text  = अवमेनेऽर्जुनः कृष्णं विप्रस्य शिशुरक्षणे ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V151"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देवा हि कारणादन्यानाश्रयन्तोऽपि नाऽन्तरम् ।</span><span class="shloka-line">स्नेहं त्यजन्ति दैवेषु तथाऽन्येऽन्येष्वपि स्फुटम् ॥ १५१॥</span></span></div>
| verse_lines  = अवमेनेऽर्जुनः कृष्णं विप्रस्य शिशुरक्षणे ।¦प्रद्युम्न उद्धवः साम्बोऽनिरुद्धाद्याश्च सर्वशः ॥ १९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V152"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धृतराष्ट्रो बलं दृष्ट्वा (ज्ञात्वा) बहुशो भीमपार्थयोः ।</span><span class="shloka-line">दैवत्वाच्च स्वभावेन ज्येष्ठत्वाद् धर्मजस्य च ।</span><span class="shloka-line">सुप्रीत एव तं चक्रे यौवराज्याभिषेकिणम्(यौवराज्येऽभिषेकिणम्) ॥ १५२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V153"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीमार्जुनावथो जित्वा सर्वदिक्षु च भूपतीन् ।</span><span class="shloka-line">चक्रतुः करदान् सर्वान् धृतराष्ट्रस्य दुर्जयौ ॥ १५३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C18_S01_V154"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तयोः प्रीतोऽभवत् सोऽपि पौरजानपदास्तथा ।</span><span class="shloka-line">भीष्मद्रोणमुखाः सर्वेऽप्यतिमानुषकर्मणा ॥ १५४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हरेरिष्टं सुभद्रायाः फल्गुने दानमञ्जसा ।
| verse_lines  = हरेरिष्टं सुभद्रायाः फल्गुने दानमञ्जसा ।¦ज्ञात्वाऽपि रुरुधुः सम्यक् सात्यकिः कृष्णसम्मितम् ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कदाचिन्मन्यते पार्थं धर्मजोऽपि नरं हरिम् ।
| verse_lines  = कदाचिन्मन्यते पार्थं धर्मजोऽपि नरं हरिम् ।¦मत्वाऽबिभेज्जरासन्धवधे कृष्णमुदीरितुम् ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बन्धनं शङ्कमानो हि कृष्णस्य विदुरोऽपितु ।
| verse_lines  = बन्धनं शङ्कमानो हि कृष्णस्य विदुरोऽपितु ।¦कौरवेयसभामध्ये नावतारमरोचयत् ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नकुलः करदानाय प्रेषयामास केशवे ।
| verse_lines  = नकुलः करदानाय प्रेषयामास केशवे ।¦अवमेने हरेर्बुद्धिं सहदेवः कुलक्षयात् ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = देवकीवसुदेवाद्या मेनिरे मानुषं हरिम् ।
| verse_lines  = देवकीवसुदेवाद्या मेनिरे मानुषं हरिम् ।¦भीष्मस्तु भार्गवं राममवमेने युयोध च ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रोणकर्णद्रौणिकृपाः कृष्णाभावे मनो दधुः ।
| verse_lines  = द्रोणकर्णद्रौणिकृपाः कृष्णाभावे मनो दधुः ।¦देवाः शिवाद्या अपितु विरोधं चक्रिरे क्‍वचित् ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ऋषिमानुषगन्धर्वा वक्तव्याः किमतः परम् (परे)।
| verse_lines  = ऋषिमानुषगन्धर्वा वक्तव्याः किमतः परम् (परे)।¦जन्मजन्मान्तरेऽज्ञानादवजानन्ति यत् सदा ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मादेको वायुरेव धर्मे भागवते स्थिरः ।
| verse_lines  = तस्मादेको वायुरेव धर्मे भागवते स्थिरः ।¦लक्ष्मीः सरस्वती चेति परशुक्लत्रयं श्रुतम् (स्मृतम्) ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वमेतच्च कथितं तत्रतत्रामितात्मना ।
| verse_lines  = सर्वमेतच्च कथितं तत्रतत्रामितात्मना ।¦व्यासेनैव पुराणेषु भारते च स्वसंविदा ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यदा ते सर्वशस्त्रास्त्रवेदिनो राजपुत्रकाः ।
| verse_lines  = यदा ते सर्वशस्त्रास्त्रवेदिनो राजपुत्रकाः ।¦बभूवू रङ्गमध्ये तान् भारद्वाजोऽप्यदर्शयत् (व्यदर्शयत्)॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रक्तचन्दनसत्पुष्पवस्त्रशस्त्रगुडोदनैः ।
| verse_lines  = रक्तचन्दनसत्पुष्पवस्त्रशस्त्रगुडोदनैः ।¦सम्पूज्य भार्गवं राममनुजज्ञे कुमारकान् ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ते भीष्मद्रोणविदुरगान्धारीधृतराष्ट्रकान् ।
| verse_lines  = ते भीष्मद्रोणविदुरगान्धारीधृतराष्ट्रकान् ।¦सराजमण्डलान् नत्वा कुन्तीं चादर्शयञ्छ्रमम् ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वैः प्रदर्शितेऽस्त्रे तु द्रोणादात्तमहास्त्रवित् ।
| verse_lines  = सर्वैः प्रदर्शितेऽस्त्रे तु द्रोणादात्तमहास्त्रवित् ।¦द्रौणिरस्त्राण्यमेयानि दर्शयामास चाधिकम् ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततोऽप्यतितरां पार्थो दिव्यास्त्राणि व्यदर्शयत् (दिव्यास्त्राण्यप्यदर्शयत्)।
| verse_lines  = ततोऽप्यतितरां पार्थो दिव्यास्त्राणि व्यदर्शयत् (दिव्यास्त्राण्यप्यदर्शयत्)।¦अविध्यन्माशके पादे पक्षिणः पक्ष्म एव च(पक्ष्ममेव च) ।¦एवमादीनि चित्राणि बहून्येष व्यदर्शयत् ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदैव कर्ण आगत्य रामोपात्तास्त्रसम्पदम् ।
| verse_lines  = तदैव कर्ण आगत्य रामोपात्तास्त्रसम्पदम् ।¦दर्शयन्नधिकः पार्थादभूद् राजन्यसंसदि ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कुन्ती निजं सुतं(निजसुतं) ज्ञात्वा लज्जया नावदच्च तम् ।
| verse_lines  = कुन्ती निजं सुतं(निजसुतं) ज्ञात्वा लज्जया नावदच्च तम् ।¦पार्थोऽसहंस्तं युद्धायैवाऽह्वयामास संसदि ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रणायाक्षत्रियाह्वानं जानन् धर्मप्रतीपकम् ।
| verse_lines  = रणायाक्षत्रियाह्वानं जानन् धर्मप्रतीपकम् ।¦भीमो निवार्य बीभत्सुं कर्णायादात् प्रतोदकम् ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अक्षत्रसंस्कारयुतो जातोऽपि क्षत्रिये कुले ।
| verse_lines  = अक्षत्रसंस्कारयुतो जातोऽपि क्षत्रिये कुले ।¦न क्षत्रियो हि भवति यथा व्रात्यो द्विजोत्तमः ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निरुत्तरे कृते कर्णे भीमेनैव सुयोधनः ।
| verse_lines  = निरुत्तरे कृते कर्णे भीमेनैव सुयोधनः ।¦अभ्यषेचयदङ्गेषु राजानं पित्रनुज्ञया ।¦धृतराष्ट्रः पक्षपातात् पुत्रस्यानुवशोऽभवत् ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अभिषिक्ते तदा कर्णे प्रायादधिरथः पिता ।
| verse_lines  = अभिषिक्ते तदा कर्णे प्रायादधिरथः पिता ।¦सर्वराजसदोमध्ये(सभामध्ये) ववन्दे तं वृषा तदा ।¦तुतुषुः कर्मणा तस्य सन्तः सर्वे समागताः ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीमदुर्योधनौ तत्र शिक्षासन्दर्शनच्छलात् ।
| verse_lines  = भीमदुर्योधनौ तत्र शिक्षासन्दर्शनच्छलात् ।¦समादाय गदे गुर्वी संरम्भादभ्युदीयतुः ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = देवासुरमनुष्यादि जगदेतच्चराचरम् ।
| verse_lines  = देवासुरमनुष्यादि जगदेतच्चराचरम् ।¦सर्वं तदा द्विधा भूतं भीमदुर्योधनाश्रयात् ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = देवा देवानुकूलाश्च भीममेव समाश्रिताः ।
| verse_lines  = देवा देवानुकूलाश्च भीममेव समाश्रिताः ।¦असुरा आसुराश्चैव दुर्योधनसमाश्रयाः ।¦द्विधाभूता मानुषाश्च(मनुष्याश्च) देवासुरविभेदतः ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जय भीम महाबाहो जय दुर्योधनेति च ।
| verse_lines  = जय भीम महाबाहो जय दुर्योधनेति च ।¦हुङ्कारांश्चैव फट्कारांश्चक्रुर्देवासुरा अपि ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दृष्ट्वा जगत् सुसंरब्धं द्रोणोऽथ द्विजसत्तमः ।
| verse_lines  = दृष्ट्वा जगत् सुसंरब्धं द्रोणोऽथ द्विजसत्तमः ।¦नेदं जगद् विनश्येत भीमदुर्योधनाश्रयात् ।¦इति पुत्रेण तौ वीरौ न्यवारयदरिन्दमौ ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वकीयायां स्वकीयायां योग्यतायां नतु क्‍वचित् ।
| verse_lines  = स्वकीयायां स्वकीयायां योग्यतायां नतु क्‍वचित् ।¦युवयोः सम इत्युक्त्वा द्रौणिरेतौ न्यवारयत् ।¦द्रोणाज्ञया वारितौ तौ ययतुः स्वं स्वमालयम् ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुरासुरान् सुसंरब्धान् कालेन द्रक्ष्यथेति च ।
| verse_lines  = सुरासुरान् सुसंरब्धान् कालेन द्रक्ष्यथेति च ।¦ब्रह्मा निवार्य ससुरो ययौ सेशः स्वमालयम् ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कर्णं हस्ते प्रगृह्यैव धार्तराष्ट्रो गृहं ययौ ।
| verse_lines  = कर्णं हस्ते प्रगृह्यैव धार्तराष्ट्रो गृहं ययौ ।¦पार्थं हस्ते प्रगृह्यैव भीमः प्रायात् स्वमालयम् ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पार्थेन कर्णो हन्तव्य इत्यासीद् भीमनिश्चयः ।
| verse_lines  = पार्थेन कर्णो हन्तव्य इत्यासीद् भीमनिश्चयः ।¦वैपरीत्येन तस्याऽसीद् दुर्योधनविनिश्चयः ।¦तदर्थं नीतिमतुलां चक्रतुस्तावुभावपि ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथोत्कर्षे फल्गुनस्य यशसो निजयस्य च ।
| verse_lines  = तथोत्कर्षे फल्गुनस्य यशसो निजयस्य च ।¦उद्योग आसीद् भीमस्य धार्तराष्ट्रस्य चान्यथा ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीमार्थं केशवोऽन्ये च देवाः फल्गुनपक्षिणः ।
| verse_lines  = भीमार्थं केशवोऽन्ये च देवाः फल्गुनपक्षिणः ।¦आसन् यथैव रामाद्याः सङ्ग्रहेण हनूमतः ।¦सुराः सुग्रीवपक्षस्थाः पूर्वमासंस्तथैव हि ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदर्थमेव भीमस्य ह्यनुजत्वं सुरेश्वरः ।
| verse_lines  = तदर्थमेव भीमस्य ह्यनुजत्वं सुरेश्वरः ।¦आप पूर्वानुतापेन तेन भीमस्तथाऽकरोत् ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दुर्योधनार्थं कर्णस्य पक्षिणो दैत्यदानवाः ।
| verse_lines  = दुर्योधनार्थं कर्णस्य पक्षिणो दैत्यदानवाः ।¦आसुः सर्वे ग्लहावेतावासतुः कर्णफल्गुनौ ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ पृष्टो दक्षिणार्थं(दक्षिणायां) द्रोण आह कुमारकान् ।
| verse_lines  = अथ पृष्टो दक्षिणार्थं(दक्षिणायां) द्रोण आह कुमारकान् ।¦बद्ध्वा पाञ्चालराजानं दत्तेत्यूचुस्तथेति ते ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ते धार्तराष्ट्राः कर्णेन सहिताः पाण्डवा अपि ।
| verse_lines  = ते धार्तराष्ट्राः कर्णेन सहिताः पाण्डवा अपि ।¦ययुर्द्रोणेन सहिताः पाञ्चालनगरं प्रति ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाऽह भीमः सामर्थ्यविवेकाभीप्सया गुरुम् ।
| verse_lines  = अथाऽह भीमः सामर्थ्यविवेकाभीप्सया गुरुम् ।¦गर्व एष कुमाराणामनिवार्यो द्विजोत्तम ।¦गच्छन्त्वेतेऽग्रतो नैषां वशगो द्रुपदो भवेत् ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निवृत्तेष्वकृतार्थेषु वयं बद्ध्वा रिपुं तव ।
| verse_lines  = निवृत्तेष्वकृतार्थेषु वयं बद्ध्वा रिपुं तव ।¦आनयाम न सन्देह इति तस्थौ ससोदरः ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सद्रोणकेषु पार्थेषु स्थितेष्वन्ये ससूतजाः ।
| verse_lines  = सद्रोणकेषु पार्थेषु स्थितेष्वन्ये ससूतजाः ।¦ययुरात्तप्रहरणाः पाञ्चालान्तःपुरं द्रुतम् ॥ ५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कुमारान् ग्रहणेप्सूंस्तानुपयातानुदीक्ष्य सः ।
| verse_lines  = कुमारान् ग्रहणेप्सूंस्तानुपयातानुदीक्ष्य सः ।¦अक्षोहिणीत्रितययुङ् निस्सृतो द्रुपदो गृहात् ॥ ५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V59
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ते शरैरभिवर्षन्तः परिवार्य कुमारकान् ।
| verse_lines  = ते शरैरभिवर्षन्तः परिवार्य कुमारकान् ।¦अर्दयामासुरुद्द्वृत्तान् स्त्रियो बालाश्च सर्वशः ॥ ५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V60
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हर्म्यसंस्थाः स्त्रियो बाला ग्रावभिर्मुसलैरपि ।
| verse_lines  = हर्म्यसंस्थाः स्त्रियो बाला ग्रावभिर्मुसलैरपि ।¦अत्यर्थमर्दयामासुः कुमारान् सुसुखेधितान् ॥ ६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V61
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रुपदस्य वरो ह्यस्ति सूर्यदत्तस्तपोबलात् ।
| verse_lines  = द्रुपदस्य वरो ह्यस्ति सूर्यदत्तस्तपोबलात् ।¦आ योजनात् पुरमुप न त्वा जेष्यति कश्चन ॥ ६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V62
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इति तेन वरेणैव सुखसंवर्द्धिताश्च ते ।
| verse_lines  = इति तेन वरेणैव सुखसंवर्द्धिताश्च ते ।¦भग्नाः कुमारा आवृत्य दुद्रुवुर्यत्र पाण्डवाः ॥ ६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V63
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्त्रीबालवृद्धसहितैः पाञ्चालैरप्यनुद्रुताः ।
| verse_lines  = स्त्रीबालवृद्धसहितैः पाञ्चालैरप्यनुद्रुताः ।¦भीमार्जुनेति वाशन्तो ययुर्यत्र स्म पाण्डवाः ॥ ६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V64
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तान् प्रभग्नान् समालोक्य भीमः प्रहरतां वरः ।
| verse_lines  = तान् प्रभग्नान् समालोक्य भीमः प्रहरतां वरः ।¦आरुरोह रथं वीरः पुर आत्तशरासनः ॥ ६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V65
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तमन्वयादिन्द्रसूनुः यमौ तस्यैव चक्रयोः ।
| verse_lines  = तमन्वयादिन्द्रसूनुः यमौ तस्यैव चक्रयोः ।¦युधिष्ठिरस्तु द्रोणेन सह तस्थौ निरीक्षकः ॥ ६५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V66
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आयान्तमग्रतो दृष्ट्वा भीममात्तशरासनम् ।
| verse_lines  = आयान्तमग्रतो दृष्ट्वा भीममात्तशरासनम् ।¦दुद्रुवुः सर्वपाञ्चालाः विविशुः पुरमेव च ॥ ६६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V67
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रुपदस्त्वभ्ययाद् भीमं सपुत्रः सारसेनया ।
| verse_lines  = द्रुपदस्त्वभ्ययाद् भीमं सपुत्रः सारसेनया ।¦चक्ररक्षौ तु तस्याऽस्तां युधामन्यूत्तमौजसौ ॥ ६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V68
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धात्रर्यमावेशयुतौ विश्वावसुपरावसू ।
| verse_lines  = धात्रर्यमावेशयुतौ विश्वावसुपरावसू ।¦सुतौ तस्य महावीर्यौ सत्यजित् पृष्ठतोऽभवत् ।¦स मित्रांशयुतो वीरश्चित्रसेनो महारथः ॥ ६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V69
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अग्रतस्तु शिखण्ड्यागाद् रथोदारः शरान् क्षिपन् ।
| verse_lines  = अग्रतस्तु शिखण्ड्यागाद् रथोदारः शरान् क्षिपन् ।¦जनमेजयस्तमन्वेव पूर्वं चित्ररथो हि यः ।¦त्वष्टुरावेशसंयुक्तः स शरानभ्यवर्षत ॥ ६९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V70
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तावुभौ विरथौ कृत्वा विचापौ च विवर्मकौ ।
| verse_lines  = तावुभौ विरथौ कृत्वा विचापौ च विवर्मकौ ।¦भीमो जघान तां सेनां सवाजिरथकुञ्जराम् ॥ ७०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V71
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथैनं शरवर्षेण युधामन्यूत्तमौजसौ ।
| verse_lines  = अथैनं शरवर्षेण युधामन्यूत्तमौजसौ ।¦अभीयतुस्तौ विरथौ चक्रे भीमो निरायुधौ ॥ ७१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V72
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हस्तप्राप्तं च पाञ्चालं नाग्रहीत् स वृकोदरः ।
| verse_lines  = हस्तप्राप्तं च पाञ्चालं नाग्रहीत् स वृकोदरः ।¦गुर्वर्थामर्जुनस्योर्वीं प्रतिज्ञां कर्तुमप्यृताम् ।¦मानभङ्गाय कर्णस्य पार्थमेव न्ययोजयत् ॥ ७२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V73
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स शरान् क्षिपतस्तस्य पाञ्चालस्यार्जुनो द्रुतम् ।
| verse_lines  = स शरान् क्षिपतस्तस्य पाञ्चालस्यार्जुनो द्रुतम् ।¦पुप्लुवे स्यन्दने चापं छित्वा तं चाग्रहीत् क्षणात् ।¦सिंहो मृगमिवाऽदाय स्वरथं नाभिपेदिवान् (स्वरथे चाभिपेतिवान्) ॥ ७३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V74
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ प्रकुपितं सैन्यं फल्गुनं पर्यवारयत् ।
| verse_lines  = अथ प्रकुपितं सैन्यं फल्गुनं पर्यवारयत् ।¦जघान भीमस्तरसा तत् सैन्यं शरवृष्टिभिः ॥ ७४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V75
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ सत्यजिदभ्यागात् पार्थं मुञ्चञ्छरान् बहून् ।
| verse_lines  = अथ सत्यजिदभ्यागात् पार्थं मुञ्चञ्छरान् बहून् ।¦तमर्जुनः क्षणेनैव चक्रे विरथकार्मुकम् ॥ ७५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V76
| verse_type  = shloka
| verse_text  = घ्नन्तं भीमं पुनः सैन्यमर्जुनः प्राह मा भवान् ।
| verse_lines  = घ्नन्तं भीमं पुनः सैन्यमर्जुनः प्राह मा भवान् ।¦सेनामर्हति राज्ञोऽस्य वीर हन्तुमशेषतः ॥ ७६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V77
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सम्बन्धयोग्यस्तातस्य सखाऽयं न सुधार्मिकः ।
| verse_lines  = सम्बन्धयोग्यस्तातस्य सखाऽयं न सुधार्मिकः ।¦नेष्याम एनमेवातो गुरोर्वचनगौरवात् ॥ ७७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V78
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्नेहपाशं ततश्चक्रे बीभत्सौ द्रुपदोऽधिकम् ।
| verse_lines  = स्नेहपाशं ततश्चक्रे बीभत्सौ द्रुपदोऽधिकम् ।¦ततः सेनां विहायैव भीमो बीभत्सुमन्वयात् ॥ ७८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V79
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मुक्ता कथञ्चिद् भीमास्यात् सा सेना दुद्रुवे भयात् ।
| verse_lines  = मुक्ता कथञ्चिद् भीमास्यात् सा सेना दुद्रुवे भयात् ।¦द्रुपदं स्थापयामासाथार्जुनो द्रोणसन्निधौ ॥ ७९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V80
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पप्रच्छैनं तदा द्रोणसख्यमस्त्युत नेति वा ।
| verse_lines  = पप्रच्छैनं तदा द्रोणसख्यमस्त्युत नेति वा ।¦अस्तीदानीमिति प्राह द्रुपदोऽङ्गिरसां वरम् ॥ ८०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V81
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाऽह द्रुपदं द्रोणः सख्यमिच्छेऽक्षयं तव ।
| verse_lines  = अथाऽह द्रुपदं द्रोणः सख्यमिच्छेऽक्षयं तव ।¦नह्यराज्ञो भवेत् सख्यं तवेतीदं कृतं मया ॥ ८१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V82
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न विप्रधर्मो यद् युद्धमतस्त्वं न मया धृतः ।
| verse_lines  = न विप्रधर्मो यद् युद्धमतस्त्वं न मया धृतः ।¦शिष्यैरेतत् कारितं मे तव सख्यमभीप्सता ॥ ८२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V83
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतः सख्यार्थमेवाद्य त्वद्राज्यार्धो हृतो मया ।
| verse_lines  = अतः सख्यार्थमेवाद्य त्वद्राज्यार्धो हृतो मया ।¦गङ्गाया दक्षिणे कूले त्वं राजैवोत्तरे त्वहम् ।¦न ह्यराजत्व एकस्य सख्यं स्यादावयोः सखे ॥ ८३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V84
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्त्वोन्मुच्य तं द्रोणो राज्यार्धं गृह्य चामुतः ।
| verse_lines  = इत्युक्त्वोन्मुच्य तं द्रोणो राज्यार्धं गृह्य चामुतः ।¦ययौ शिष्यैर्नागपुरं न्यवसत् सुखमत्र च ।¦ब्राह्मण्यत्यागभीरुः स नागृह्णन् धनुरप्यसौ ॥ ८४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V85
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धार्तराष्ट्रैस्तु भीमस्य भयात् पादौ प्रणम्य च ।
| verse_lines  = धार्तराष्ट्रैस्तु भीमस्य भयात् पादौ प्रणम्य च ।¦शरणार्थं याचितत्वात् सपुत्रो युयुधे परैः ।¦एवं हरीच्छयैवासौ क्षात्रं(क्षत्रधर्मम्) धर्ममुपेयिवान् ॥ ८५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V86
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रुपदस्तु दिवारात्रं तप्यमानः पराभवात् ।
| verse_lines  = द्रुपदस्तु दिवारात्रं तप्यमानः पराभवात् ।¦भीमार्जुनबलं दृष्ट्वा चेच्छन्(चैच्छत्) पाण्डवसंश्रयम् ॥ ८६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V87
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सम्बन्धीत्यर्जुनवचश्चिकीर्षुः सत्यमेव च ।
| verse_lines  = सम्बन्धीत्यर्जुनवचश्चिकीर्षुः सत्यमेव च ।¦मार्दवं चार्जुने दृष्ट्वा सुतामैच्छत् तदर्थतः ।¦पुत्रं च द्रोणहन्तारमिच्छन् विप्रवरौ ययौ ॥ ८७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V88
| verse_type  = shloka
| verse_text  = याजोपयाजावानीयाथार्बुदेन गवां नृपः ।
| verse_lines  = याजोपयाजावानीयाथार्बुदेन गवां नृपः ।¦चकारेष्टिं तु तद्भार्या द्विजाभ्यामत्र चाऽहुता ।¦द्रुपदात् सुतलब्ध्यर्थं साऽहङ्काराद्(सालङ्कारात्) व्यलम्बयत् ॥ ८८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V89
| verse_type  = shloka
| verse_text  = किमेतयेत्यवज्ञाय तावुभौ विप्रसत्तमौ ।
| verse_lines  = किमेतयेत्यवज्ञाय तावुभौ विप्रसत्तमौ ।¦अजुह्वतां तत् पुत्रार्थं पत्न्या प्राश्यं हविस्तदा ॥ ८९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V90
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हुते हविषि मन्त्राभ्यां वैष्णवाभ्यां तदैव हि ।
| verse_lines  = हुते हविषि मन्त्राभ्यां वैष्णवाभ्यां तदैव हि ।¦दीप्ताङ्गारनिभो वह्निः कुण्डमद्ध्यात् समुत्थितः ॥ ९०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V91
| verse_type  = shloka
| verse_text  = किरीटी कुण्डली दीप्तौ हेममाली वरासिमान् ।
| verse_lines  = किरीटी कुण्डली दीप्तौ हेममाली वरासिमान् ।¦रथेनाऽदित्यवर्णेन नदन् द्रुपदमभ्ययात्(द्रुपदमाद्रवत्) ॥ ९१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V92
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धृष्टत्वाद् द्योतनत्वाच्च धृष्टद्युम्न इतीरितः ।
| verse_lines  = धृष्टत्वाद् द्योतनत्वाच्च धृष्टद्युम्न इतीरितः ।¦मुनिभिर्द्रुपदेनापि सर्ववेदार्थतत्त्ववित् ॥ ९२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V93
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अन्वेनं भारती साक्षाद् वेदिमद्ध्यात् समुत्थिता ।
| verse_lines  = अन्वेनं भारती साक्षाद् वेदिमद्ध्यात् समुत्थिता ।¦प्राणो हि भरतो नाम सर्वस्य भरणाच्छ्रुतः ॥ ९३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V94
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तद्भार्या भारती नाम वेदरूपा सरस्वती ।
| verse_lines  = तद्भार्या भारती नाम वेदरूपा सरस्वती ।¦शंरूपमाश्रिता वायुं श्रीरित्येव च कीर्तिता ॥ ९४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V95
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आवेशयुक्ता शच्याश्च श्यामलायास्तथोषसः ।
| verse_lines  = आवेशयुक्ता शच्याश्च श्यामलायास्तथोषसः ।¦ताश्चेन्द्रधर्मनासत्यसंश्रयाच्छ्रिय ईरिताः ॥ ९५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V96
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सा कृष्णा नामतश्चाऽसीदुत्कृष्टत्वाद्धि योषिताम् ।
| verse_lines  = सा कृष्णा नामतश्चाऽसीदुत्कृष्टत्वाद्धि योषिताम् ।¦कृष्णा सा वर्णतश्चाऽसीदुत्कृष्टानन्दिनी च सा ॥ ९६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V97
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उत्पत्तितश्च सर्वज्ञा सर्वाभरणभूषिता ।
| verse_lines  = उत्पत्तितश्च सर्वज्ञा सर्वाभरणभूषिता ।¦सम्प्राप्तयौवनैवाऽसीदजरा लोकसुन्दरी ।¦उमांशयुक्ताऽतितरां सर्वलक्षणसंयुता ॥ ९७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V98
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पूर्वं ह्युमा च देव्यस्ताः कदाचिद् भर्तृभिर्युताः ।
| verse_lines  = पूर्वं ह्युमा च देव्यस्ताः कदाचिद् भर्तृभिर्युताः ।¦विलासं दर्शयामासुर्ब्रह्मणः पश्यतोऽधिकम् ॥ ९८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V99
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शशाप तास्तदा ब्रह्मा मानुषीं योनिमाप्स्यथ ।
| verse_lines  = शशाप तास्तदा ब्रह्मा मानुषीं योनिमाप्स्यथ ।¦तत्रान्यगाश्च भवतेत्येवं शप्ताः सुराङ्गनाः ॥ ९९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V100
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विचार्य भारतीमेत्य सर्वमस्यै निवेद्य च ।
| verse_lines  = विचार्य भारतीमेत्य सर्वमस्यै निवेद्य च ।¦सहस्रवत्सरं चैनां शुश्रूषित्वा बभाषिरे ॥ १००॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V101
| verse_type  = shloka
| verse_text  = देवि नो मानुषं प्राप्यमन्यगात्वं च सर्वथा ।
| verse_lines  = देवि नो मानुषं प्राप्यमन्यगात्वं च सर्वथा ।¦तथाऽपि(तत्रापि) मारुतादन्यं न स्पृशेम कथञ्चन ॥ १०१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V102
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ब्रह्मणैव च(हि) शप्ताः स्म पूर्वं चान्यत्र लीलया ।
| verse_lines  = ब्रह्मणैव च(हि) शप्ताः स्म पूर्वं चान्यत्र लीलया ।¦एकदेहत्वमाप्यैनं यदा वञ्चयितुं गताः ॥ १०२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V103
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एकदेहा मानुषत्वमाप्स्यथ त्रिश उद्धताः ।
| verse_lines  = एकदेहा मानुषत्वमाप्स्यथ त्रिश उद्धताः ।¦त्रिशो मद्वञ्चनायेता इति तेनोदिता वयम् ॥ १०३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V104
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतस्त्वयैकदेहत्वमिच्छामो देवि जन्मसु ।
| verse_lines  = अतस्त्वयैकदेहत्वमिच्छामो देवि जन्मसु ।¦चतुर्ष्वपि यतोऽस्माकं शापद्वयनिमित्ततः ।¦॥ १०४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V105
| verse_type  = shloka
| verse_text  = चतुर्जन्म भवेद् भूमौ त्वां नान्यो मारुताद् व्रजेत् ।
| verse_lines  = चतुर्जन्म भवेद् भूमौ त्वां नान्यो मारुताद् व्रजेत् ।¦नियमोऽयं हरेर्यस्मादनादिर्नित्य एव च ।¦अतस्त्वयैकदेहान्नो नान्य आप्नोति मारुतात् ॥ १०५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V106
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरिते तथेत्युक्त्वा पार्वत्यादियुतैव सा ।
| verse_lines  = इतीरिते तथेत्युक्त्वा पार्वत्यादियुतैव सा ।¦विप्रकन्याऽभवत् तत्र चतस्रः पार्वतीयुताः ।¦एकदेहस्थिताश्चक्रुर्गिरीशाय तपो महत् ॥ १०६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V107
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तद्देहस्था भारती तु रुद्रदेहस्थितं हरिम् ।
| verse_lines  = तद्देहस्था भारती तु रुद्रदेहस्थितं हरिम् ।¦तोषयामास तपसा कर्मैक्यार्थं धृतव्रता ॥ १०७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V108
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्यै स रुद्रदेहस्थो हरिः प्रादाद् वरं प्रभुः ।
| verse_lines  = तस्यै स रुद्रदेहस्थो हरिः प्रादाद् वरं प्रभुः ।¦अनन्ततोषणं विष्णोः स्वभर्त्रा सह जन्मसु ॥ १०८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V109
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वेष्वपीति चान्यासां ददौ शङ्कर एव च ।
| verse_lines  = सर्वेष्वपीति चान्यासां ददौ शङ्कर एव च ।¦वरं स्वभर्तृसंयोगं मानुषेष्वपि जन्मसु ॥ १०९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V110
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततस्तदैव देहं ता विसृज्य नलनन्दिनी ।
| verse_lines  = ततस्तदैव देहं ता विसृज्य नलनन्दिनी ।¦बभूवुरिन्द्रसेनेति देहैक्येन सुसङ्गताः ॥ ११०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V111
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदाऽऽसीन्मुद्गलो नाम मुनिस्तपसि संस्थितः ।
| verse_lines  = तदाऽऽसीन्मुद्गलो नाम मुनिस्तपसि संस्थितः ।¦चकमे पुत्रिकां ब्रह्मेत्यशृणोत् स कथान्तरे ॥ १११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V112
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अपाहसत् सोऽब्जयोनिं शशापैनं चतुर्मुखः ।
| verse_lines  = अपाहसत् सोऽब्जयोनिं शशापैनं चतुर्मुखः ।¦भारत्याद्याः पञ्च देवीर्गच्छ मानिन्नभूतये(मानिन् न भूतये) ॥ ११२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V113
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितस्तं तपसा तोषयामास मुद्गलः ।
| verse_lines  = इतीरितस्तं तपसा तोषयामास मुद्गलः ।¦शापानुग्रहमस्याथ चक्रे कञ्जसमुद्भवः ॥ ११३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V114
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न त्वं यास्यसि ता देवी मारुतस्त्वच्छरीरगः ।
| verse_lines  = न त्वं यास्यसि ता देवी मारुतस्त्वच्छरीरगः ।¦यास्यति त्वं सदा मूर्छां गतो नैव विबुद्ध्यसे ॥ ११४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V115
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नच पापं ततस्ते स्यादित्युक्ते चैनमाविशत् ।
| verse_lines  = नच पापं ततस्ते स्यादित्युक्ते चैनमाविशत् ।¦मारुतोऽथेन्द्रसेनां च गृहीत्वाऽथाभवद् गृही ॥ ११५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V116
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रेमे च स तया सार्द्धं दीर्घकालं जगत्प्रभुः ।
| verse_lines  = रेमे च स तया सार्द्धं दीर्घकालं जगत्प्रभुः ।¦ततो मुद्गलमुद्बोध्य ययौ च स्वं निकेतनम् ॥ ११६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V117
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो देशान्तरं गत्वा तपश्चक्रे स मुद्गलः ।
| verse_lines  = ततो देशान्तरं गत्वा तपश्चक्रे स मुद्गलः ।¦सेन्द्रसेना वियुक्ताथ भर्त्रा चक्रे महत् तपः ॥ ११७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V118
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तद्देहगा भारती तु केशवं शङ्करे स्थितम् ।
| verse_lines  = तद्देहगा भारती तु केशवं शङ्करे स्थितम् ।¦तोषयामास तपसा कर्मैक्यार्थं हि पूर्ववत् ।¦उमाद्या रौद्रमेवात्र तपश्चक्रुर्यथा पुरा ॥ ११८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V119
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रत्यक्षे च शिवे जाते तद्देहस्थे च केशवे ।
| verse_lines  = प्रत्यक्षे च शिवे जाते तद्देहस्थे च केशवे ।¦पृथक्पृथक् स्वभर्त्राप्त्यै ताः पञ्चाप्येकदेहगाः ।¦प्रार्थयामासुरभवत् पञ्चकृत्वो वचो हि तत् ॥ ११९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V120
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शिवदेहस्थितो विष्णुर्भारत्यै तु ददौ पतिम् ।
| verse_lines  = शिवदेहस्थितो विष्णुर्भारत्यै तु ददौ पतिम् ।¦अन्यासां शिव एवाथ प्रददौ चतुरः पतीन् ॥ १२०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V121
| verse_type  = shloka
| verse_text  = देव्यश्चतस्रस्तु तदा दत्तमात्रे वरेऽमुना ।
| verse_lines  = देव्यश्चतस्रस्तु तदा दत्तमात्रे वरेऽमुना ।¦देवानामवतारार्थं पञ्च देव्यः स्म इत्यथ ।¦नाजानन्नेकदेहत्वाच्चिद्योगात् क्षीरनीरवत् ॥ १२१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V122
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ताः श्रुत्वा स्वपतिं देवि नचिरात् प्राप्स्यसीति च ।
| verse_lines  = ताः श्रुत्वा स्वपतिं देवि नचिरात् प्राप्स्यसीति च ।¦विष्णूक्तं शङ्करोक्तं च चत्वारः पतयः पृथक् ॥ १२२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V123
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भविष्यन्तीत्यथैकस्या मेनिरे पञ्चभर्तृताम् ।
| verse_lines  = भविष्यन्तीत्यथैकस्या मेनिरे पञ्चभर्तृताम् ।¦रुरुदुश्चैकदेहस्था एकैवाहमिति स्थिताः ॥ १२३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V124
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाभ्यागान्महेन्द्रोऽत्र सोऽब्रवीत् तां वरस्त्रियम् ।
| verse_lines  = अथाभ्यागान्महेन्द्रोऽत्र सोऽब्रवीत् तां वरस्त्रियम् ।¦किमर्थं रोदिषीत्येव साऽब्रवीद् वटुरूपिणम् ॥ १२४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V125
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शङ्करं दर्शयित्वैव पञ्चभर्तृत्वमेष मे ।
| verse_lines  = शङ्करं दर्शयित्वैव पञ्चभर्तृत्वमेष मे ।¦वरार्थमर्थितः प्रादादिति तं शिव इत्यथ ॥ १२५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V126
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अजानन् शक्र आहोच्चैः किमेतद् भुवनत्रये ।
| verse_lines  = अजानन् शक्र आहोच्चैः किमेतद् भुवनत्रये ।¦मत्पालिते योषितं त्वं वृथा शपसि दुर्मते ॥ १२६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V127
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरिते शिवः प्राह पत मानुष्यमाप्नुहि ।
| verse_lines  = इतीरिते शिवः प्राह पत मानुष्यमाप्नुहि ।¦अस्याश्च भर्ता भवसि त्वामेवैषा वरिष्यति ॥ १२७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V128
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पश्यात्र मदवज्ञानात् पतितांस्त्वादृशान् सुरान् ।
| verse_lines  = पश्यात्र मदवज्ञानात् पतितांस्त्वादृशान् सुरान् ।¦गिरेरधस्तादस्यैवेत्युक्तोऽसौ पाकशासनः ॥ १२८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V129
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उद्बबर्ह गिरिं तं तु ददर्शात्र च तान् सुरान् ।
| verse_lines  = उद्बबर्ह गिरिं तं तु ददर्शात्र च तान् सुरान् ।¦पूर्वेन्द्रान् मारुतवृषनासत्यांश्चतुरः स्थितान् ।¦मानुषेष्ववताराय मन्त्रं रहसि कुर्वतः ॥ १२९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V130
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो वरेण्यं वरदं विष्णुं प्राप्य स वासवः ।
| verse_lines  = ततो वरेण्यं वरदं विष्णुं प्राप्य स वासवः ।¦तत्प्रसादान्नरांशेन युक्तो भूमावजायत ॥ १३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V131
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मदवज्ञानिमित्तेन पतिता इति तान् सुरान् ।
| verse_lines  = मदवज्ञानिमित्तेन पतिता इति तान् सुरान् ।¦मारुतादीन् मृषाऽवादीरिति ब्रह्मा शिवं तदा ॥ १३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V132
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शशाप मानुषेषु त्वं क्षिप्रं जातः पराभवम् ।
| verse_lines  = शशाप मानुषेषु त्वं क्षिप्रं जातः पराभवम् ।¦शक्रान्नरतनोर्यासि यस्मै त्वं तु मृषाऽवदः ॥ १३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V133
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मच्छप्तानां च देवीनामविचार्य मया यतः ।
| verse_lines  = मच्छप्तानां च देवीनामविचार्य मया यतः ।¦पतियोगवरं प्रादा नावाप्स्यसि ततः प्रियाम् ॥ १३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V134
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मानुषेषु ततः पश्चाद् भारतीदेहनिर्गताम् ।
| verse_lines  = मानुषेषु ततः पश्चाद् भारतीदेहनिर्गताम् ।¦स्वलोके प्राप्स्यसि स्वार्थे वरोऽयं ते मृषा भवेत् ॥ १३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V135
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एषा सा द्रौपदी नाम पञ्चदेवीतनुर्भवेत् ।
| verse_lines  = एषा सा द्रौपदी नाम पञ्चदेवीतनुर्भवेत् ।¦मृषा वाग् येषु ते प्रोक्ता मारुताद्यास्तु तेऽखिलाः ॥ १३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V136
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तासां पतित्वमाप्स्यन्ति भारत्यैव तु पार्वती ।
| verse_lines  = तासां पतित्वमाप्स्यन्ति भारत्यैव तु पार्वती ।¦संयुक्ता व्यवहारेषु प्रवर्तेत नचान्यथा ॥ १३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V137
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एते हि मारुताद्यास्ते देवकार्यार्थगौरवात् ।
| verse_lines  = एते हि मारुताद्यास्ते देवकार्यार्थगौरवात् ।¦जाता इति श्रुतिस्तत्र नावज्ञा तेऽत्र कारणम् ।¦दीर्घकालं मनुष्येषु ततस्त्वं स्थितिमाप्स्यसि ॥ १३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V138
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्त्वा प्रययौ ब्रह्मा सोऽश्वत्थामा शिवोऽभवत् ।
| verse_lines  = इत्युक्त्वा प्रययौ ब्रह्मा सोऽश्वत्थामा शिवोऽभवत् ।¦पञ्चदेवीतनुस्त्वेषा द्रौपदी नाम चाभवत् ॥ १३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V139
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वेदेषु सपुराणेषु भारते चावगम्यते ।
| verse_lines  = वेदेषु सपुराणेषु भारते चावगम्यते ।¦उक्तोऽर्थः सर्व एवायं तथा पूर्वोदिताश्च ये ॥ १३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V140
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मुमुदुः सर्वपाञ्चाला जातयोः सुतयोस्तयोः ।
| verse_lines  = मुमुदुः सर्वपाञ्चाला जातयोः सुतयोस्तयोः ।¦मानुषान्नोपभोगेन संसर्गान्मानुषेषु च ॥ १४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V141
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मनुष्यपुत्रतायाश्च भावो मानुष एतयोः ।
| verse_lines  = मनुष्यपुत्रतायाश्च भावो मानुष एतयोः ।¦अभून्नातितरामासीत् तदयोनित्वहेतुतः ॥ १४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V142
| verse_type  = shloka
| verse_text  = याजोपयाजौ तावेव दयिता द्रुपदस्य सा ।
| verse_lines  = याजोपयाजौ तावेव दयिता द्रुपदस्य सा ।¦मातृस्नेहार्थमनयोर्ययाचे ददतुश्च तौ ॥ १४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V143
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जातमात्मनिहन्तारं भारद्वाजो निशम्य तम् ।
| verse_lines  = जातमात्मनिहन्तारं भारद्वाजो निशम्य तम् ।¦यशोर्थमस्त्राणि ददावग्रहीत् सोऽपि लोभतः ।¦रामास्त्राणां दुर्लभत्वात् त्रिदशेष्वपि वीर्यवान् ॥ १४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V144
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीमार्जुनाभ्यां बद्धं तं श्रुत्वा पाञ्चालभूपतिम् ।
| verse_lines  = भीमार्जुनाभ्यां बद्धं तं श्रुत्वा पाञ्चालभूपतिम् ।¦प्राहिणोत् कृतवर्माणं पाण्डवानां जनार्दनः ।¦पाण्डवेष्वतुलां प्रीतिं लोके ख्यापयितुं प्रभुः ॥ १४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V145
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सन्मान्य(सम्मान्य) पाण्डवान् सोऽपि शूरानुजसुतासुतः ।
| verse_lines  = सन्मान्य(सम्मान्य) पाण्डवान् सोऽपि शूरानुजसुतासुतः ।¦तैर्मानितः कृष्णभक्त्या भ्रातृत्वाच्च हरिं ययौ ॥ १४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V146
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः प्रभृति सन्त्यज्य देवपक्षा जरासुतम् ।
| verse_lines  = ततः प्रभृति सन्त्यज्य देवपक्षा जरासुतम् ।¦पाण्डवानाश्रिता भूपा ज्ञात्वा भैमार्जुनं बलम् ॥ १४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V147
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विशेषतश्च कृष्णस्य विज्ञाय स्नेहमेषु हि ।
| verse_lines  = विशेषतश्च कृष्णस्य विज्ञाय स्नेहमेषु हि ।¦पराजिताश्च बहुशः कृष्णेनाचिन्त्यकर्मणा ॥ १४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V148
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रतापाद्ध्येव ते पूर्वं जरासन्धवशं गताः ।
| verse_lines  = प्रतापाद्ध्येव ते पूर्वं जरासन्धवशं गताः ।¦न स्नेहात् तद् बलं ज्ञात्वा पार्थानां केशवस्य च ॥ १४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V149
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जन्मान्तराभ्यासवशात् स्निग्धाः कृष्णे च पाण्डुषु ।
| verse_lines  = जन्मान्तराभ्यासवशात् स्निग्धाः कृष्णे च पाण्डुषु ।¦जरासन्धभयं त्यक्त्वा तानेव च समाश्रिताः ॥ १४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V150
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अपि तं बहुशः कृष्णविजितं नैव तत्यजुः ।
| verse_lines  = अपि तं बहुशः कृष्णविजितं नैव तत्यजुः ।¦आसुराः पूर्वसंस्कारात् संस्कारो बलवान् यतः ॥ १५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V151
| verse_type  = shloka
| verse_text  = देवा हि कारणादन्यानाश्रयन्तोऽपि नाऽन्तरम् ।
| verse_lines  = देवा हि कारणादन्यानाश्रयन्तोऽपि नाऽन्तरम् ।¦स्नेहं त्यजन्ति दैवेषु तथाऽन्येऽन्येष्वपि स्फुटम् ॥ १५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V152
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धृतराष्ट्रो बलं दृष्ट्वा (ज्ञात्वा) बहुशो भीमपार्थयोः ।
| verse_lines  = धृतराष्ट्रो बलं दृष्ट्वा (ज्ञात्वा) बहुशो भीमपार्थयोः ।¦दैवत्वाच्च स्वभावेन ज्येष्ठत्वाद् धर्मजस्य च ।¦सुप्रीत एव तं चक्रे यौवराज्याभिषेकिणम्(यौवराज्येऽभिषेकिणम्) ॥ १५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V153
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीमार्जुनावथो जित्वा सर्वदिक्षु च भूपतीन् ।
| verse_lines  = भीमार्जुनावथो जित्वा सर्वदिक्षु च भूपतीन् ।¦चक्रतुः करदान् सर्वान् धृतराष्ट्रस्य दुर्जयौ ॥ १५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C18
| verse_id    = MBTN_C18_S01_V154
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तयोः प्रीतोऽभवत् सोऽपि पौरजानपदास्तथा ।
| verse_lines  = तयोः प्रीतोऽभवत् सोऽपि पौरजानपदास्तथा ।¦भीष्मद्रोणमुखाः सर्वेऽप्यतिमानुषकर्मणा ॥ १५४॥
}}
<span id="gr-C19" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="एकोनविंशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C19" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="एकोनविंशोऽध्यायः"></span>
== एकोनविंशोऽध्यायः ==
== एकोनविंशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C19_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ एवं शुभोच्चगुणवत्सु जनार्दनेन</span><span class="shloka-line">युक्तेषु पाण्डुषु चरत्स्वधिकं शुभानि ।</span><span class="shloka-line">नास्तिक्यनीतिमखिलां(नास्तिक्यनीतिमतुलां) गुरुदेवतादि</span><span class="shloka-line">सत्स्वञ्जसैव जगृहुर्धृतराष्ट्रपुत्राः ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C19_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नाम्ना कणिङ्क इति चासुरको द्विजोऽभूत्</span><span class="shloka-line">शिष्यः सुरेतरगुरोः शकुनेर्गुरुः सः ।</span><span class="shloka-line">नीतिं स कुत्सिततमां(सुकुत्सिततमाम्) धृतराष्ट्रपुत्रेषु</span><span class="shloka-line">अधाद् रहो वचनतः शकुनेः समस्ताम् ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
 
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V01
| verse_type  = shloka
| verse_text  = औं ॥ एवं शुभोच्चगुणवत्सु जनार्दनेन
| verse_lines  = औं ॥ एवं शुभोच्चगुणवत्सु जनार्दनेन¦युक्तेषु पाण्डुषु चरत्स्वधिकं शुभानि ।¦नास्तिक्यनीतिमखिलां(नास्तिक्यनीतिमतुलां) गुरुदेवतादि¦सत्स्वञ्जसैव जगृहुर्धृतराष्ट्रपुत्राः ॥ १॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V02
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नाम्ना कणिङ्क इति चासुरको द्विजोऽभूत्
| verse_lines  = नाम्ना कणिङ्क इति चासुरको द्विजोऽभूत्¦शिष्यः सुरेतरगुरोः शकुनेर्गुरुः सः ।¦नीतिं स कुत्सिततमां(सुकुत्सिततमाम्) धृतराष्ट्रपुत्रेषु¦अधाद् रहो वचनतः शकुनेः समस्ताम् ॥ २॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V03
| verse_type  = shloka
| verse_text  = छद्मैव यत्र परमं न सुराश्च पूज्याः
| verse_lines  = छद्मैव यत्र परमं न सुराश्च पूज्याः¦स्वार्थेन वञ्चनकृते जगतोऽखिलं च ।¦धर्मादिकार्यमपि यस्य महोपाधिः स्याचत्¦श्रेष्ठः स एव निखिलासुरदैत्यसङ्घात्(निखिलात् सुरदैत्यसङ्घात्) ॥ ३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V04
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्यादि कुत्सिततमां(कल्पिततमाम्) जगृहुः स्म विद्याम्
| verse_lines  = इत्यादि कुत्सिततमां(कल्पिततमाम्) जगृहुः स्म विद्याम्¦अज्ञात एव धृतराष्ट्रमुखैः समस्तैः ।¦तेषां स्वभावबलतो रुचिता च सैव¦विस्तारिता च निजबुद्धिबलादतोऽपि ॥ ४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V05
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सम्पूर्णदुर्मतिरथो धृतराष्ट्रसूनुः
| verse_lines  = सम्पूर्णदुर्मतिरथो धृतराष्ट्रसूनुः¦तातप्यमानहृदयो निखिलान्यहानि ।¦दृष्ट्वा श्रियं परमिकां विजयं च पार्थेषु¦आहेदमेत्य पितरं सह सौबलेन ॥ ५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V06
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ज्येष्ठस्य तेऽपि हि वयं हृदयप्रजाता
| verse_lines  = ज्येष्ठस्य तेऽपि हि वयं हृदयप्रजाता¦नार्हत्वमेव गमिता भवतैव राज्ये ।¦भ्रातुः कनीयस उतापि हि दारजाता¦अन्यैश्च राज्यपदवीं भवतैव नीताः ॥ ६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V07
| verse_type  = shloka
| verse_text  = राज्यं महच्च समवाप्स्यति धर्मसूनुः
| verse_lines  = राज्यं महच्च समवाप्स्यति धर्मसूनुः¦त्वत्तोऽथवाऽनुजबलात्(अथ चानुजबलात्) प्रसभं वयं तु ।¦दासा भवेम निजतन्तुभिरेव साकं¦कुन्तीसुतस्य परतोऽपि तदन्वयस्य ॥ ७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V08
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नाऽत्मार्थमस्ति मम दुःखमथातिशुद्ध
| verse_lines  = नाऽत्मार्थमस्ति मम दुःखमथातिशुद्ध¦लोकप्रसिद्धयशसस्तव कीर्तिनाशः ।¦अस्मन्निमित्त इति दुःखमतो हि सर्वेऽपि¦इच्छाम मर्तुमथ नः कुरु चाप्यनुज्ञाम् ॥ ८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं स्वपुत्रवचनं स निशम्य राजा
| verse_lines  = एवं स्वपुत्रवचनं स निशम्य राजा¦प्रोवाच नानुगुणमेतदहो मनस्ते ।¦को नाम पाण्डुतनयेषु गुणोत्तमेषु¦प्रीतिं न याति निजवीर्यभवोच्चयेषु(निजवीर्यभवोच्छ्रयेषु) ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ते हि स्वबाहुबलतोऽखिलभूपभूतिं
| verse_lines  = ते हि स्वबाहुबलतोऽखिलभूपभूतिं¦मय्याकृषन्ति नच वः प्रतिषेधकास्ते ।¦तस्माच्छमं व्रज शुभाय कुलस्य तात¦क्षेमाय नो भवति वो बलवद्विरोधः ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं ब्रुवत्यपि नृपे पुनराह पाप
| verse_lines  = एवं ब्रुवत्यपि नृपे पुनराह पाप¦आश्रित्य सौबलमतं यदि नैव पार्थान् ।¦अन्यत्र यापयसि(प्रापयसि) नागपुरात् परेतान्¦दृष्ट्वाऽखिलानपि हि नो मुदमेहि पार्थैः ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं निशम्य गदितं सुतहार्दपाशैः आकृष्यताऽशु स नृपोऽरिधरेच्छयैव ।
| verse_lines  = एवं निशम्य गदितं सुतहार्दपाशैः आकृष्यताऽशु स नृपोऽरिधरेच्छयैव ।¦प्रोवाच पुत्रमपि ते बलिनो न पार्थाः¦शक्याः पुरात् तनय यापयितुं कथञ्चित् ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्त आह पितरं(नृपतिम्) शकुनिं निरीक्ष्य
| verse_lines  = इत्युक्त आह पितरं(नृपतिम्) शकुनिं निरीक्ष्य¦सृष्टो मया विधिरिहाद्य शृणुष्व तं च ।¦आसंस्त्रयोदश समा नगरं प्रविष्टे-¦ष्वेतेषु तावदयमेव विधिर्मयेष्टः ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रौणेर्हि नास्ति सदृशो बलवान् प्रतापी
| verse_lines  = द्रौणेर्हि नास्ति सदृशो बलवान् प्रतापी¦सोऽयं मया बहुविधैः परमैरुपायैः ।¦नीतो वशं वशगतोऽस्य च मातुलेन¦साकं पिता तमनु चैष नदीप्रसूतः ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं हि सैनिकगणा अपि दानमानैः
| verse_lines  = एवं हि सैनिकगणा अपि दानमानैः¦प्रायो वशं मम गता अपि चैष कर्णः ।¦अस्त्रे बलेऽप्यधिक एव सुरेन्द्रसूनोः¦जेष्ये च मन्त्रबलतस्त्वहमेव भीमम् ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = त्रिंशच्छतं परमकाः सुरदुर्लभाश्च
| verse_lines  = त्रिंशच्छतं परमकाः सुरदुर्लभाश्च¦दुर्वाससो हि मनवोऽद्य मया गृहीताः ।¦अन्यत्र ते प्रविहिता नहि वीर्यवन्तः¦स्युर्भीम इत्यहममून् न नियोजयामि ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ते वीर्यदा विजयदा अपि वारिवह्नि
| verse_lines  = ते वीर्यदा विजयदा अपि वारिवह्नि¦स्तम्भादिदाः सकलदेवनिकायरोधाः ।¦वृष्ट्याद्यभीप्सितसमस्तकरा अमूभिः¦जेष्यामि भीमममुमेकमयातयामैः ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सौहार्दमेषु यदिवाऽतितरां(यदि वा नितराम्) करोषि
| verse_lines  = सौहार्दमेषु यदिवाऽतितरां(यदि वा नितराम्) करोषि¦तत्रापि नैव हि मया क्रियते विरोधः ।¦वत्स्यन्तु वारणवते भवतु स्म राष्ट्रं¦तेषां तदेव मम नागपुरं त्वदर्थे ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं स्वपुत्रपरिपालनतो यशस्ते
| verse_lines  = एवं स्वपुत्रपरिपालनतो यशस्ते¦भूयाद् विनश्यति परप्रसवातिपुष्टौ ।¦जाते बले तव विरोधकृतश्च ते स्युः¦स्वार्थं हि तावदनुयान्त्यपि केवलं त्वाम् ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्षत्तैक एव सततं परिपोषकोऽलं
| verse_lines  = क्षत्तैक एव सततं परिपोषकोऽलं¦तेषां मम द्विडथ मन्त्रबलादमुष्य ।¦पौराश्च जानपदकाः(जानपदिकाः) सततं द्विषन्ति¦मां तेष्वतीव दृढसौहृदचेतसश्च ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ते तेषु(एतेषु) दूरगमितेषु निराश्रयत्वात्
| verse_lines  = ते तेषु(एतेषु) दूरगमितेषु निराश्रयत्वात्¦मामेव दुर्बलतया परितः श्रयन्ते ।¦भीष्मादयश्च नहि तन्निकटे विरोधं¦कुर्युर्विनश्यति गतेषु हि सौहृदं तत् ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भेदः कुलस्य भविता कुलनाशहेतु
| verse_lines  = भेदः कुलस्य भविता कुलनाशहेतु¦अस्माभिरेषु सहितेषु पुरे वसत्सु ।¦तस्मादुपायबलतः प्रतियापनीयाः¦ते वारणावतमितो विहितोऽप्युपायः ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विष्णुर्जयन्त इति शम्भुसहाय आस्ते
| verse_lines  = विष्णुर्जयन्त इति शम्भुसहाय आस्ते¦देवोत्सवश्च सुमहान् भविताऽत्र सुष्ठु ।¦भक्ताश्च ते हि नितरामरिशङ्खपाणौ¦त्वच्चोदिताः समुपयान्ति तमुत्सवं द्राक् ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अज्ञाप्य मत्पुरुषतां पुरुषैर्मदीयैः
| verse_lines  = अज्ञाप्य मत्पुरुषतां पुरुषैर्मदीयैः¦मध्यस्थवद् बहुगुणा उदिताश्च तत्र ।¦तेषां पुरोऽत्र गमनाभिरुचिश्च जाता¦द्रष्टुं पुरं बहुगुणं ननु पाण्डवानाम् ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तवत्यथ सुते स तथेत्युवाच
| verse_lines  = इत्युक्तवत्यथ सुते स तथेत्युवाच¦प्राप्तेषु पाण्डुतनयेषु तथैव चोचे ।¦ज्ञात्वैव तेऽपि नृपतेर्हृदयं समस्तं¦जग्मुः पितेति पृथया सह नीतिहेतोः ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीमस्तदा ह(तदाऽऽह/तदैव) भविताऽत्र हि भैक्षचार
| verse_lines  = भीमस्तदा ह(तदाऽऽह/तदैव) भविताऽत्र हि भैक्षचार¦इत्येव सम्यगनुविद्य निजं न कर्म ।¦त्याज्यं त्विति प्रतिजगाद निजाग्रजाय¦यामो वयं नतु गृहात् स हि नः स्वधर्मः ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निष्कालयन्ति यदि नो निजधर्मसंस्थान्
| verse_lines  = निष्कालयन्ति यदि नो निजधर्मसंस्थान्¦योत्स्यामहेऽत्र नहि दस्युवधोऽप्यधर्मः ।¦इत्यूचिवांसममुमाह च धर्मसूनुः¦कीर्तिर्विनश्यति हि नो गुरुभिर्विरोधे ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C19
| verse_id    = MBTN_C19_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तवाक्यममुमग्रजमन्वगात् स
| verse_lines  = इत्युक्तवाक्यममुमग्रजमन्वगात् स¦भीमः प्रदर्श्य निजधर्ममथानुवृत्त्यै ।¦दोषो भवेदुभयतो यत एव
<span id="gr-C20" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="विंशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C20" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="विंशोऽध्यायः"></span>
== विंशोऽध्यायः ==
== विंशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C20_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ यज्ञोरुदाननरदेववन्द्यताप्रश्नर्षिपूजासु युधिष्ठिरोऽभूत् ।</span><span class="shloka-line">धर्मानुशास्तिहरितत्त्वशंसनस्वराष्ट्ररक्षादिषु भीम आसीत् ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C20_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्त्रीधर्मसंशासनभृत्यकोशरक्षाव्ययादौ गुणदोषचिन्तने ।</span><span class="shloka-line">अन्तःपुरस्थस्य जनस्य कृष्णा त्वासीद्धरेर्धर्मनिदर्शनी च ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C20_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बीभत्सुरासीत् परराष्ट्रमर्दने तेनानियम्यांस्तु जरासुतादीन् ।</span><span class="shloka-line">स कीचकादींश्च ममर्द भीमस्तस्यैव ते बलतो नित्यभीताः ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C20
<div class="verse-block" id="MBTN_C20_S01_V04"><span class="shloka-block"
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V01
| verse_type  = shloka
| verse_text  = औं ॥ यज्ञोरुदाननरदेववन्द्यताप्रश्नर्षिपूजासु युधिष्ठिरोऽभूत् ।
| verse_lines  = औं ॥ यज्ञोरुदाननरदेववन्द्यताप्रश्नर्षिपूजासु युधिष्ठिरोऽभूत् ।¦धर्मानुशास्तिहरितत्त्वशंसनस्वराष्ट्ररक्षादिषु भीम आसीत् ॥ १॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V02
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्त्रीधर्मसंशासनभृत्यकोशरक्षाव्ययादौ गुणदोषचिन्तने ।
| verse_lines  = स्त्रीधर्मसंशासनभृत्यकोशरक्षाव्ययादौ गुणदोषचिन्तने ।¦अन्तःपुरस्थस्य जनस्य कृष्णा त्वासीद्धरेर्धर्मनिदर्शनी च ॥ २॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V03
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बीभत्सुरासीत् परराष्ट्रमर्दने तेनानियम्यांस्तु जरासुतादीन् ।
| verse_lines  = बीभत्सुरासीत् परराष्ट्रमर्दने तेनानियम्यांस्तु जरासुतादीन् ।¦स कीचकादींश्च ममर्द भीमस्तस्यैव ते बलतो नित्यभीताः ॥ ३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V04
| verse_type  = shloka
| verse_text  = राष्ट्रेषु भीमेन विमर्दितेषु जिताश्च युद्धेषु निरुद्यमास्ते ।
| verse_lines  = राष्ट्रेषु भीमेन विमर्दितेषु जिताश्च युद्धेषु निरुद्यमास्ते ।¦बभूवुरासीद्धरिधर्मनिष्ठः प्रायेण लोकश्च(लोकाश्च) तदीयशासनात् ॥ ४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V05
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आजीविनां वेतनदस्तदाऽऽसीन्माद्रीसुतः प्रथमोऽथ द्वितीयः ।
| verse_lines  = आजीविनां वेतनदस्तदाऽऽसीन्माद्रीसुतः प्रथमोऽथ द्वितीयः ।¦सन्धानभेदादिषु धर्मराजपश्चाच्च खड्गी स बभूव रक्षन् ॥ ५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V06
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धृष्टद्युम्नस्तत्र सेनाप्रणेता शक्रप्रस्थे नित्यमास्तेऽतिहार्दात् ।
| verse_lines  = धृष्टद्युम्नस्तत्र सेनाप्रणेता शक्रप्रस्थे नित्यमास्तेऽतिहार्दात् ।¦विशेषतो भीमसखा स आसीद् राष्ट्रं चैषां सर्वकामैः सुपूर्णम् ॥ ६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V07
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नावैष्णवो न दरिद्रो बभूव न धर्महानिश्च बभूव कस्यचित् ।
| verse_lines  = नावैष्णवो न दरिद्रो बभूव न धर्महानिश्च बभूव कस्यचित् ।¦तेषां राष्ट्रे शासति भीमसेने न व्याधितो नापि विपर्ययान्मृतिः ॥ ७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V08
| verse_type  = shloka
| verse_text  = युधिष्ठिरं यान्ति हि दर्शनोत्सुकाः प्रतिग्रहायाप्यथ याजनाय ।
| verse_lines  = युधिष्ठिरं यान्ति हि दर्शनोत्सुकाः प्रतिग्रहायाप्यथ याजनाय ।¦कार्यार्थिनो(कार्यार्थतो) नैव वृकोदरेण कार्याणि सिद्ध्यन्ति(सिद्धानि) यतोऽखिलानि ॥ ८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गन्धर्वविद्याधरचारणाश्च सेवन्त एतान्त्सततं समस्ताः ।
| verse_lines  = गन्धर्वविद्याधरचारणाश्च सेवन्त एतान्त्सततं समस्ताः ।¦यथा सुरेन्द्रं मुनयश्च सर्व आयान्ति देवा अपि कृष्णमर्चितुम् ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेषां राष्ट्रे कार्तयुगा हि धर्माः प्रवर्तिता एव ततोऽधिकाश्च ।
| verse_lines  = तेषां राष्ट्रे कार्तयुगा हि धर्माः प्रवर्तिता एव ततोऽधिकाश्च ।¦वृद्धिश्च तस्मादधिका सुवर्णरत्नाम्बरादेरपि सस्यसम्पदाम् ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथोपयेमे शिशुपालपुत्रीं युधिष्ठिरो देवकीं नाम पूर्वम्(पूर्वाम्) ।
| verse_lines  = अथोपयेमे शिशुपालपुत्रीं युधिष्ठिरो देवकीं नाम पूर्वम्(पूर्वाम्) ।¦स्वीयां भार्यां यत्सहजो धृष्टकेतुरनुह्लादः सवितुश्चांशयुक्तः ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्यां सुहोत्रो नामतः पुत्र आसीद् यश्चित्रगुप्तो नाम पूर्वं सुलेखः ।
| verse_lines  = तस्यां सुहोत्रो नामतः पुत्र आसीद् यश्चित्रगुप्तो नाम पूर्वं सुलेखः ।¦कृष्णा सैवाऽप्यन्यरूपेण जाता काशीशपुत्री यां प्रवदन्ति कालीम् ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सा केवला भारती नान्यदेव्यस्तत्राऽविष्टास्तत्कृते(तत्राविष्टा यत्कृते) काशिराजः ।
| verse_lines  = सा केवला भारती नान्यदेव्यस्तत्राऽविष्टास्तत्कृते(तत्राविष्टा यत्कृते) काशिराजः ।¦स्वयम्बरार्थं नृपतीनाजुहाव सर्वांस्तेऽपि ह्यत्र हर्षात् समेताः ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेषां मध्ये भीमसेनांस एषा मालामधात् तत्र जरासुताद्याः ।
| verse_lines  = तेषां मध्ये भीमसेनांस एषा मालामधात् तत्र जरासुताद्याः ।¦क्रुद्धा विष्णोराश्रितानाक्षिपन्त आसेदुरुच्चैः शिवमास्तुवन्तः ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पूर्वं वाक्यैर्वैदिकैस्तान्स भीमो जिग्ये तर्कैः साधुभिः सम्प्रयुक्तैः ।
| verse_lines  = पूर्वं वाक्यैर्वैदिकैस्तान्स भीमो जिग्ये तर्कैः साधुभिः सम्प्रयुक्तैः ।¦वेदा ह्यदोषा इति पूर्वमेव संसाधयित्वैव सदागमैश्च ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वेदाधिक्यं शैवशास्त्राणि चाऽहुर्वेदोज्झितानां बहुलां च निन्दाम् ।
| verse_lines  = वेदाधिक्यं शैवशास्त्राणि चाऽहुर्वेदोज्झितानां बहुलां च निन्दाम् ।¦तथा शाक्तेयस्कान्दसौरादिकानां तत्रैवोक्तं छन्दसां वैष्णवत्वम् ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विष्णोराधिक्यं तानि शास्त्राणि चाऽहुः शिवादिभ्यः कुत्रचिन्नैव वेदे ।
| verse_lines  = विष्णोराधिक्यं तानि शास्त्राणि चाऽहुः शिवादिभ्यः कुत्रचिन्नैव वेदे ।¦विष्णूत्कृष्टः(विष्णूत्कर्षः) कथितो बौद्धपूर्वाश्चाऽहुर्विष्णुं परमं सर्वतोऽपि ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = लोकायताश्च क्‍वचिदाहुरग्र्यं विष्णुं गुरुं सर्ववरं बृहस्पतेः ।
| verse_lines  = लोकायताश्च क्‍वचिदाहुरग्र्यं विष्णुं गुरुं सर्ववरं बृहस्पतेः ।¦सर्वागमेषु प्रथितोऽत एव विष्णुः समस्ताधिक एव मुक्तिदः ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेष्वागमेष्वेव परस्परं च विरुद्धता ह्यन्यपक्षेषु भूपाः ।
| verse_lines  = तेष्वागमेष्वेव परस्परं च विरुद्धता ह्यन्यपक्षेषु भूपाः ।¦प्रत्यक्षतश्चात्र पश्यध्वमाशु बलं बाह्वोर्मे विष्णुपदाश्रयस्य ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पूर्वं हि गङ्गा मम विष्णुपूजाविघ्नार्थमायाद् वामकरेण सा मे ।
| verse_lines  = पूर्वं हि गङ्गा मम विष्णुपूजाविघ्नार्थमायाद् वामकरेण सा मे ।¦नुन्ना परस्ताद् बहुयोजनं गता पुरे कुरूणां शिव आगतस्तदा ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स व्याघ्ररूपी कपिलात्मिकामुमां(कपिलात्मकामुमां) परीक्षयन् मां हन्तुमिवाऽद्रवद् द्रुतम् ।
| verse_lines  = स व्याघ्ररूपी कपिलात्मिकामुमां(कपिलात्मकामुमां) परीक्षयन् मां हन्तुमिवाऽद्रवद् द्रुतम् ।¦स मे युद्धे विजितो मूर्च्छितश्च गदाप्रहारादास लिङ्गान्तरस्थः ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = व्याघ्रेश्वरं नाम लिङ्गं पृथिव्यां ख्यातं तदास्ते तद्वदन्यत्र युद्धे ।
| verse_lines  = व्याघ्रेश्वरं नाम लिङ्गं पृथिव्यां ख्यातं तदास्ते तद्वदन्यत्र युद्धे ।¦तीरे गोमत्या हैमवते गिरौ हि जितस्तत्राप्यास शार्दूललिङ्गम् ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं प्रत्यक्षे विष्णुपदाश्रयस्य बलाधिक्ये किमु वक्तव्यमत्र ।
| verse_lines  = एवं प्रत्यक्षे विष्णुपदाश्रयस्य बलाधिक्ये किमु वक्तव्यमत्र ।¦विष्णोराधिक्ये क्षत्रियाणां प्रमाणं बलं विप्रे ज्ञानमेवेति चाऽहुः ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मया केदारे विप्ररूपी जितश्च रुद्रोऽविशल्लिङ्गमेवाऽशु भीतः ।
| verse_lines  = मया केदारे विप्ररूपी जितश्च रुद्रोऽविशल्लिङ्गमेवाऽशु भीतः ।¦ततः परं वेदविदामगम्यताशापं प्रादाच्छङ्करो व्रीडितोऽत्र ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं प्रत्यक्षे विष्णुबले प्रतीपं मनो यस्य ह्युत्तरं स ब्रवीतु ।
| verse_lines  = एवं प्रत्यक्षे विष्णुबले प्रतीपं मनो यस्य ह्युत्तरं स ब्रवीतु ।¦क्रोधोऽधिकश्चेत् क्षिप्रमायातु योद्धुमित्युक्तास्तेऽभ्याययुरात्तशस्त्राः ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विद्राप्य(विद्राव्य) तान् बाणसङ्घैः समस्तान् जरासुतं गदया योधयित्वा(पोथयित्वा) ।
| verse_lines  = विद्राप्य(विद्राव्य) तान् बाणसङ्घैः समस्तान् जरासुतं गदया योधयित्वा(पोथयित्वा) ।¦बाहुभ्यां चैनं परिगृह्याऽशु विष्णोः पादोत्थायां(पादोत्थायां) प्राक्षिपद् देवनद्याम् ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स व्रीडितः प्रययौ मागधांश्च भूपैः समेतो भीमसेनो रथं स्वम् ।
| verse_lines  = स व्रीडितः प्रययौ मागधांश्च भूपैः समेतो भीमसेनो रथं स्वम् ।¦आरुह्य काशीश्वरपूजितश्च ययौ काल्या शक्रसनामकं पुरम् ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्यां त्रिलोकाधिकरूपसद्गुणैरासम्मितायां (आसम्मतायां) रममाणः सुतं च ।
| verse_lines  = तस्यां त्रिलोकाधिकरूपसद्गुणैरासम्मितायां (आसम्मतायां) रममाणः सुतं च ।¦शर्वत्रातं(शर्वत्रातः) नामाजनयत्(नाम्नाऽजनयत्) पुरा यः समानवायुर्बलवीर्ययुक्तः ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृष्णोऽपि गत्वा द्वारवतीं सरामः सत्यापितुर्वधकर्तारमेव ।
| verse_lines  = कृष्णोऽपि गत्वा द्वारवतीं सरामः सत्यापितुर्वधकर्तारमेव ।¦शतधन्वानं हन्तुमैच्छत् स चैव (याचे)ययाचेऽक्रूरं कृतवर्मानुयुक्तम् ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C20
| verse_id    = MBTN_C20_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तावब्रूतां (सर्वलोकैकभर्तुः)सर्वलोकैककर्तुर्नाऽवां विरोधं मनसाऽपि कुर्वः ।
| verse_lines  = तावब्रूतां (सर्वलोकैकभर्तुः)सर्वलोकैककर्तुर्नाऽवां विरोधं मनसाऽपि कुर्वः ।¦कृष्णस्य सर्वेशितुरित्यनूक्त(इति अनु उक्तम्) आरुह्य चाश्वीं(अश्वीं) भयतः पराद्रवत् ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id
<span id="gr-C21" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="एकविंशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C21" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="एकविंशोऽध्यायः"></span>
== एकविंशोऽध्यायः ==
== एकविंशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C21_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ जनार्दनाज्ञया मयः समस्तकौतुकोत्तराम्(समस्तकौतुकोत्तमाम्) ।</span><span class="shloka-line">सभां विधाय भूभृते ददौ गदां वृकोदरे ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C21_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स वायुधारितां गदां हि यौवनाश्वभूभृता ।</span><span class="shloka-line">प्रसादतोऽस्य लम्भितामवाप्य मोदमाप ह ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C21_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुनश्च वत्सरद्वयं समुष्य केशवो ययौ ।</span><span class="shloka-line">समर्चितस्य पाण्डवैर्वियोजनेऽस्य चाक्षमैः ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C21
<div class="verse-block" id="MBTN_C21_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो वसन् स्वपुर्यजः क्‍वचिद् रविग्रहे हरिः ।</span><span class="shloka-line">सदारपुत्रबान्धवः समन्तपञ्चकं ययौ ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C21_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पृथासुताश्च सर्वशः सदारपुत्रमातृकाः ।</span><span class="shloka-line">क्षितीश्वराश्च सर्वशः प्रियाप्रिया(प्रियाः प्रियाः) हरेश्च ये ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C21_S01_V06"><span class="shloka-
| verse_text  = औं ॥ जनार्दनाज्ञया मयः समस्तकौतुकोत्तराम्(समस्तकौतुकोत्तमाम्) ।
| verse_lines  = औं ॥ जनार्दनाज्ञया मयः समस्तकौतुकोत्तराम्(समस्तकौतुकोत्तमाम्) ।¦सभां विधाय भूभृते ददौ गदां वृकोदरे ॥ १॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V02
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स वायुधारितां गदां हि यौवनाश्वभूभृता ।
| verse_lines  = स वायुधारितां गदां हि यौवनाश्वभूभृता ।¦प्रसादतोऽस्य लम्भितामवाप्य मोदमाप ह ॥ २॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V03
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुनश्च वत्सरद्वयं समुष्य केशवो ययौ ।
| verse_lines  = पुनश्च वत्सरद्वयं समुष्य केशवो ययौ ।¦समर्चितस्य पाण्डवैर्वियोजनेऽस्य चाक्षमैः ॥ ३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V04
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो वसन् स्वपुर्यजः क्‍वचिद् रविग्रहे हरिः ।
| verse_lines  = ततो वसन् स्वपुर्यजः क्‍वचिद् रविग्रहे हरिः ।¦सदारपुत्रबान्धवः समन्तपञ्चकं ययौ ॥ ४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V05
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पृथासुताश्च सर्वशः सदारपुत्रमातृकाः ।
| verse_lines  = पृथासुताश्च सर्वशः सदारपुत्रमातृकाः ।¦क्षितीश्वराश्च सर्वशः प्रियाप्रिया(प्रियाः प्रियाः) हरेश्च ये ॥ ५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V06
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथैव नन्दगोपकः सदारगोपगोपिकः ।
| verse_lines  = तथैव नन्दगोपकः सदारगोपगोपिकः ।¦मुनीश्वराश्च सर्वतः समीयुरत्र च प्रजाः ॥ ६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V07
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रियाश्च ये रमेशितुर्हरिं त्रिरूपमेत्य ते ।
| verse_lines  = प्रियाश्च ये रमेशितुर्हरिं त्रिरूपमेत्य ते ।¦वसिष्ठवृष्णिनन्दनौ भृगूत्तमं(भृगूद्वहं) तथाऽऽर्चयन्(आर्चयन्) ॥ ७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V08
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृतार्थतां च ते ययू रमेशपाददर्शनात् ।
| verse_lines  = कृतार्थतां च ते ययू रमेशपाददर्शनात् ।¦रविग्रहे समाप्लुता भृगूद्वहोत्थतीर्थके ॥ ८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनुग्रहं विधाय स स्वकेषु केशवस्त्रिवृत् ।
| verse_lines  = अनुग्रहं विधाय स स्वकेषु केशवस्त्रिवृत् ।¦अयाजयच्च शूरजं मखैः समाप्तदक्षिणैः ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तलोकसंस्थितात्मभक्तिमज्जनस्य सः ।
| verse_lines  = समस्तलोकसंस्थितात्मभक्तिमज्जनस्य सः ।¦सुकालदर्शनात् परं(वरं व्यधात्) व्यधादनुग्रहं हरिः ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो ययौ स्वकां पुरीं पृथासुतैः सहाच्युतः ।
| verse_lines  = ततो ययौ स्वकां पुरीं पृथासुतैः सहाच्युतः ।¦चकार तत्र चाऽह्निकं क्रतुं महाश्वमेधिकम् ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हयं सभीमफल्गुना हरे रथं समास्थिताः ।
| verse_lines  = हयं सभीमफल्गुना हरे रथं समास्थिताः ।¦व्यचारयन् हरेः सुता दिनस्य पादमात्रतः ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जिताः समस्तभूभृतो जरासुतादयः क्षणात् ।
| verse_lines  = जिताः समस्तभूभृतो जरासुतादयः क्षणात् ।¦वृकोदरादिभिस्तु(वृकोदरादिभिः सुतैः) तैर्हयश्च दिव्य आययौ ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हयः स कृष्णनिर्मितो दिनेन लक्षयोजनम् ।
| verse_lines  = हयः स कृष्णनिर्मितो दिनेन लक्षयोजनम् ।¦क्षमो हि गन्तुमञ्जसा दिनाश्वमेधसिद्धये ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पराशरात्मजो हरिर्हरिं यदा त्वदीक्षयत् ।
| verse_lines  = पराशरात्मजो हरिर्हरिं यदा त्वदीक्षयत् ।¦तदाऽऽससाद ह द्विजस्तृणावहो रुराव च ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = व्रजन्ति जन्मनोऽनु मे सदा सुता अदृश्यताम् ।
| verse_lines  = व्रजन्ति जन्मनोऽनु मे सदा सुता अदृश्यताम् ।¦इतीरितेऽर्जुनोऽब्रवीदहं हि पामि ते सुतान् ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सकृष्णरामकार्ष्णिभिः (न कृष्णरामकार्ष्णिभिः) सुता नु मेऽत्र पालिताः ।
| verse_lines  = सकृष्णरामकार्ष्णिभिः (न कृष्णरामकार्ष्णिभिः) सुता नु मेऽत्र पालिताः ।¦क्‍व तेऽत्र शक्तिरित्यमुं जगाद सोऽर्जुनं द्विजः ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदा जगाद फल्गुनोऽसुरैर्विदूषितात्मना ।
| verse_lines  = तदा जगाद फल्गुनोऽसुरैर्विदूषितात्मना ।¦न विप्र तादृशोऽस्म्यहं यथैव केशवादयः ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मया जिता हि खाण्डवे सुरास्तथाऽसुरानहम् ।
| verse_lines  = मया जिता हि खाण्डवे सुरास्तथाऽसुरानहम् ।¦निवातवर्मनमकान् विजेष्य उत्तरत्र हि ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उदीर्य चेति केशवं स ऊचिवान् व्रजाम्यहम् ।
| verse_lines  = उदीर्य चेति केशवं स ऊचिवान् व्रजाम्यहम् ।¦इतीरितोऽवदद्धरिस्तवात्र शक्यते नु किम् ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विलज्जमानमीक्ष्य तं जगाद केशवोऽरिहा ।
| verse_lines  = विलज्जमानमीक्ष्य तं जगाद केशवोऽरिहा ।¦व्रजेति स प्रतिश्रवं चकार हाप्यरक्षणे(चकार हास्य रक्षणे) ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वह्निं प्रवेक्ष्येऽशक्तश्चेदित्युक्त्वा सर्वयादवैः ।
| verse_lines  = वह्निं प्रवेक्ष्येऽशक्तश्चेदित्युक्त्वा सर्वयादवैः ।¦ययौ न रामप्रद्युम्नावनिरुद्धं च केशवः ।¦न्ययोजयत् तत्साहाय्ये (तत्सहाये) यशस्तेष्वभिरक्षितुम् ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रियो हि नितरां रामः कृष्णस्यानु च तं सुतः ।
| verse_lines  = प्रियो हि नितरां रामः कृष्णस्यानु च तं सुतः ।¦अनिरुद्धः कार्ष्णिमनु प्रद्युम्नाद् योऽजनिष्ट हि ।¦रुक्मिपुत्र्यां रुक्मवत्यामाहृतायां स्वयम्बरे ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रतिरेव हि या तस्यां जातोऽसौ कामनन्दनः ।
| verse_lines  = रतिरेव हि या तस्यां जातोऽसौ कामनन्दनः ।¦पूर्वमप्यनिरुद्धाख्यो विष्णोस्तन्नाम्न एव च ।¦आवेशयुक्तो बलवान् रूपवान् सर्वशास्त्रवित् ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मात् तांस्त्रीनृते कृष्णः पार्थसाहाय्यकारणात् ।
| verse_lines  = तस्मात् तांस्त्रीनृते कृष्णः पार्थसाहाय्यकारणात् ।¦न्ययोजयत् सूतिकाले ब्राह्मण्याः स च फल्गुनः ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अस्त्रैश्चकार दिग्बन्धं कुमारोऽथापि तत्क्षणात् ।
| verse_lines  = अस्त्रैश्चकार दिग्बन्धं कुमारोऽथापि तत्क्षणात् ।¦अदर्शनं ययौ पार्थो विषण्णः सह यादवैः ।¦अधिक्षिप्तो(अदिक्षिप्तः) ब्राह्मणेन ययौ यत्र श्रियःपतिः ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वह्निं(अग्निं) विविक्षन्तममुं निवार्य ययौ सविप्रः सहफल्गुनो हरिः ।
| verse_lines  = वह्निं(अग्निं) विविक्षन्तममुं निवार्य ययौ सविप्रः सहफल्गुनो हरिः ।¦आशामुदीचीं बृहता रथेन क्षणेन तीर्त्वैव च सप्तवारिधीन् ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ददुश्च मार्गं गिरयोऽब्धयस्तथा विदार्य चक्रेण तमोऽन्धमीशः ।
| verse_lines  = ददुश्च मार्गं गिरयोऽब्धयस्तथा विदार्य चक्रेण तमोऽन्धमीशः ।¦घनोदकं चाप्यतितीर्य तत्र ददर्श धाम स्वमनन्तवीर्यः ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = संस्थाप्य दूरे सरथं सविप्रं पार्थं स्वरूपे द्विचतुष्कबाहौ ।
| verse_lines  = संस्थाप्य दूरे सरथं सविप्रं पार्थं स्वरूपे द्विचतुष्कबाहौ ।¦समस्तरत्नोज्ज्वलदिव्यभूषणे विवेश नित्योरुगुणार्णवे प्रभुः ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सहस्रमूर्धन्युरुशेषभोग आसीनरूपेऽमितसूर्यदीधितौ ।
| verse_lines  = सहस्रमूर्धन्युरुशेषभोग आसीनरूपेऽमितसूर्यदीधितौ ।¦रमासहाये तटिदुज्ज्वलाम्बरे मुक्तैर्विरिञ्चादिभिरर्चिते सदा ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्थित्वैकरूपेण मुहूर्तमीश्वरो विनिर्ययौ विप्रसुतान् प्रगृह्य ।
| verse_lines  = स्थित्वैकरूपेण मुहूर्तमीश्वरो विनिर्ययौ विप्रसुतान् प्रगृह्य ।¦सुनन्दनन्दादय एव पार्षदास्ते वैष्णवा भूमितले प्रजाताः ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दर्पं निहन्तुं हरिरर्जुनस्य समानयद् विप्रसुतान् परेशः ।
| verse_lines  = दर्पं निहन्तुं हरिरर्जुनस्य समानयद् विप्रसुतान् परेशः ।¦प्रीतिर्महत्येव यतोऽर्जुने हरेः संशिक्षयामास ततः स एनम् ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अप्राकृतात् सदनाद् वासुदेवो निस्सृत्य सूर्याधिकलक्षदीधितेः ।
| verse_lines  = अप्राकृतात् सदनाद् वासुदेवो निस्सृत्य सूर्याधिकलक्षदीधितेः ।¦रथं समारुह्य सपार्थविप्र आगात् सुतांश्चैव ददौ द्विजाय ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = लोकशिक्षार्थमेवासौ प्रायश्चित्तं च चालने ।
| verse_lines  = लोकशिक्षार्थमेवासौ प्रायश्चित्तं च चालने ।¦चक्रे सार्द्धमुहूर्तेन समागम्य पुनर्मखम् ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ब्रह्मादीनागतांश्चैव सदा स्वपरिचारकान् ।
| verse_lines  = ब्रह्मादीनागतांश्चैव सदा स्वपरिचारकान् ।¦पूजयित्वाऽभ्यनुज्ञाय ब्राह्मणानप्यपूजयत्(अभ्यपूजयत्) ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सस्नाववभृथं कृष्णः सदारः ससुहृज्जनः ।
| verse_lines  = सस्नाववभृथं कृष्णः सदारः ससुहृज्जनः ।¦आयान्तं द्वारकां कृष्णं दन्तवक्रो रुरोध ह ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जघान गदया कृष्णस्तं क्षणात् सविडूरथम् ।
| verse_lines  = जघान गदया कृष्णस्तं क्षणात् सविडूरथम् ।¦विडूरथस्तमोऽगच्छद् दन्तवक्रे च योऽसुरः ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हरेः पार्षदः क्षिप्रं हरिमेव समाश्रितः ।
| verse_lines  = हरेः पार्षदः क्षिप्रं हरिमेव समाश्रितः ।¦कृष्णे प्राप्ते स्वलोकं च निस्सृत्यास्मात् स्वरूपतः ।¦एकीभावं स्वरूपेण द्वारपेण गमिष्यति ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः कृष्णः पुरीमेत्य बोधयामास फल्गुनम् ।
| verse_lines  = ततः कृष्णः पुरीमेत्य बोधयामास फल्गुनम् ।¦किमेतद् दृष्टमित्येव तेन पृष्टो रमापतिः ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अयं द्वीपः सागरश्च लक्षयोजनविस्तृतौ ।
| verse_lines  = अयं द्वीपः सागरश्च लक्षयोजनविस्तृतौ ।¦तदन्ये तु क्रमेणैव द्विगुणेनोत्तरोत्तराः ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अन्त्याध्यर्द्धस्थलं हैमं बाह्यतो वाज्रलेपिकम्(वज्रलेपितम्,वज्रलेपकम्)) ।
| verse_lines  = अन्त्याध्यर्द्धस्थलं हैमं बाह्यतो वाज्रलेपिकम्(वज्रलेपितम्,वज्रलेपकम्)) ।¦एतत् सर्वं लोकनाम ह्येतस्माद् द्विगुणं तमः ।¦अन्धं यत्र पतन्त्युग्रा मिथ्याज्ञानपरायणाः ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = घनोदकं तद्द्विगुणं तदन्ते धाम मामकम् ।
| verse_lines  = घनोदकं तद्द्विगुणं तदन्ते धाम मामकम् ।¦यत्तद् दृष्टं त्वया पार्थ तत्र मुक्तैरजादिभिः ।¦सेव्यमानः स्थितो नित्यं सर्वैः परमपूरुषः ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = लोकालोकप्रदेशस्तु पञ्चाशल्लक्षविस्तृतः ।
| verse_lines  = लोकालोकप्रदेशस्तु पञ्चाशल्लक्षविस्तृतः ।¦सपञ्चाशत्सहस्रश्च तस्यापि गणनं तथा ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = योजनानां पञ्चविंशत्कोटयो मेरुपर्वतात् ।
| verse_lines  = योजनानां पञ्चविंशत्कोटयो मेरुपर्वतात् ।¦चतसृष्वपि दिक्षूर्ध्वमधश्चाण्डं प्रकीर्तितम् ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अबग्नीरनभोहङ्कृन्महत्तत्त्वगुणत्त्रयैः ।
| verse_lines  = अबग्नीरनभोहङ्कृन्महत्तत्त्वगुणत्त्रयैः ।¦क्रमाद् दशोत्तरैरेतदावृतं(क्रमाद् दशोत्तरैरैतैरावृतं) परतस्ततः ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = व्याप्तोऽहं (सर्वतः)सर्वगोऽनन्तोऽनन्तरूपो निरन्तरः ।
| verse_lines  = व्याप्तोऽहं (सर्वतः)सर्वगोऽनन्तोऽनन्तरूपो निरन्तरः ।¦अनन्तशीर्षोऽनन्ताक्षोऽनन्तपादकरोरुकः ।¦अनन्तगुणमाहात्म्यश्चिदानन्दशरीरकः ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मद्वशा एव सर्वेऽपि त्वं चान्ये च धनञ्जय ।
| verse_lines  = मद्वशा एव सर्वेऽपि त्वं चान्ये च धनञ्जय ।¦मत्प्रसादाद् बलं चैव विजयश्चाखिला गुणाः ।¦तस्मान्न विस्मयः कार्यो न दर्पश्च त्वयाऽनघ ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।
| verse_lines  = ‘मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।¦मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे’ ।(भ.गी.१८-६५)¦इत्युक्तः प्रणिपत्यैनं क्षमस्वेत्याह फल्गुनः ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उषित्वा कतिचिन्मासान् ययुः सर्वेऽपि पाण्डवाः ।
| verse_lines  = उषित्वा कतिचिन्मासान् ययुः सर्वेऽपि पाण्डवाः ।¦अनुज्ञाताः केशवेन भक्तिनम्रधियोऽच्युते ।¦सम्भाविताः केशवेन सौहार्देनाधिकेन च ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः कदाचित् प्रवरे सभातले धर्मात्मजो राजभिर्भ्रातृभिश्च ।
| verse_lines  = ततः कदाचित् प्रवरे सभातले धर्मात्मजो राजभिर्भ्रातृभिश्च ।¦वृतो निशम्यैव(निशाम्यैव) सभाः सुराणां यथा स्थिता नारदमन्वपृच्छत् ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अन्तरिक्षं त्वया प्रोक्तं लक्षयोजनमुच्छ्रितम् ।
| verse_lines  = अन्तरिक्षं त्वया प्रोक्तं लक्षयोजनमुच्छ्रितम् ।¦अर्द्धकोट्युच्छ्रितः(अर्ध कोट्युच्छ्रितः) स्वर्गो विमानावलिसङ्कुलः ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भुवः स्वर्गश्च कोट्यैव योजनानां प्रविस्तृतौ(प्रविस्तृते) ।
| verse_lines  = भुवः स्वर्गश्च कोट्यैव योजनानां प्रविस्तृतौ(प्रविस्तृते) ।¦महर्जनस्तपश्चैव क्रमादध्यर्द्धयोजनाः ।¦पञ्चाशत्कोटिविस्तारा योजनानां समस्तशः(योजनानां च सर्वशः) ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C21
| verse_id    = MBTN_C21_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यावन्त एते मिलितास्तत्प्रमाण
<span id="gr-C22" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="द्वाविंशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C22" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="द्वाविंशोऽध्यायः"></span>
== द्वाविंशोऽध्यायः ==
== द्वाविंशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C22_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ आगन्तुकामान् पुरवासिनस्ते संस्थाप्य कृच्छ्रेण कुरुप्रवीराः ।</span><span class="shloka-line">रात्रौ प्रविष्टा गहनं वनं च किर्मीरमासेदुरथो नराशम् ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C22_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बकानुजोऽसौ निखिलैरजेयो वराद् गिरीशस्य निहन्तुकामः ।</span><span class="shloka-line">सदारसोदर्यमभिप्रसस्रे भीमं महावृक्षगिरीन् प्रमुञ्चन् ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C22_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स सम्प्रहारं सह तेन कृत्वा भीमो निपात्याऽशु(निहत्याऽशु) धरातले तम् ।</span><span class="shloka-line">चक्रे मखे सङ्गरनामेधेये प्रसह्य नारायणदैवते पशुम् ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C22
<div class="verse-block" id="MBTN_C22_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निहत्य रक्षो वनमध्यसंस्थास्तदा यतीनामयुतैः समेताः ।</span><span class="shloka-line">अशीतिसाहस्रमुनिप्रवीरैर्दशांशयुक्तैः सहिता व्यचिन्तयन् ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C22_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विचिन्त्य तेषां भरणाय धर्मजः सम्पूज्य सूर्यस्थितमच्युतं प्रभुम् ।</span><span class="shloka-line">दिनेऽक्षयान्नं पिठरं तदाप रत्नादिदं कामवरान्नदं च ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C22_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बभार तेनैव युधिष्ठिरस्तान् प्रत्येकशस्त्रिंशतदासदासिकान्(त्रिंशतिदासदासिकान्) ।</
| verse_text  = औं ॥ आगन्तुकामान् पुरवासिनस्ते संस्थाप्य कृच्छ्रेण कुरुप्रवीराः ।
| verse_lines  = औं ॥ आगन्तुकामान् पुरवासिनस्ते संस्थाप्य कृच्छ्रेण कुरुप्रवीराः ।¦रात्रौ प्रविष्टा गहनं वनं च किर्मीरमासेदुरथो नराशम् ॥ १॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V02
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बकानुजोऽसौ निखिलैरजेयो वराद् गिरीशस्य निहन्तुकामः ।
| verse_lines  = बकानुजोऽसौ निखिलैरजेयो वराद् गिरीशस्य निहन्तुकामः ।¦सदारसोदर्यमभिप्रसस्रे भीमं महावृक्षगिरीन् प्रमुञ्चन् ॥ २॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V03
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स सम्प्रहारं सह तेन कृत्वा भीमो निपात्याऽशु(निहत्याऽशु) धरातले तम् ।
| verse_lines  = स सम्प्रहारं सह तेन कृत्वा भीमो निपात्याऽशु(निहत्याऽशु) धरातले तम् ।¦चक्रे मखे सङ्गरनामेधेये प्रसह्य नारायणदैवते पशुम् ॥ ३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V04
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निहत्य रक्षो वनमध्यसंस्थास्तदा यतीनामयुतैः समेताः ।
| verse_lines  = निहत्य रक्षो वनमध्यसंस्थास्तदा यतीनामयुतैः समेताः ।¦अशीतिसाहस्रमुनिप्रवीरैर्दशांशयुक्तैः सहिता व्यचिन्तयन् ॥ ४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V05
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विचिन्त्य तेषां भरणाय धर्मजः सम्पूज्य सूर्यस्थितमच्युतं प्रभुम् ।
| verse_lines  = विचिन्त्य तेषां भरणाय धर्मजः सम्पूज्य सूर्यस्थितमच्युतं प्रभुम् ।¦दिनेऽक्षयान्नं पिठरं तदाप रत्नादिदं कामवरान्नदं च ॥ ५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V06
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बभार तेनैव युधिष्ठिरस्तान् प्रत्येकशस्त्रिंशतदासदासिकान्(त्रिंशतिदासदासिकान्) ।
| verse_lines  = बभार तेनैव युधिष्ठिरस्तान् प्रत्येकशस्त्रिंशतदासदासिकान्(त्रिंशतिदासदासिकान्) ।¦सुवर्णपात्रेषु हि भुञ्जते ये गृहे तदीये बहुकोटिदासिके ॥ ६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V07
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सत्सङ्गमाकाङ्क्षिण एव तेऽवसन् पार्थैः सहान्ये च मुनीन्द्रवृन्दाः ।
| verse_lines  = सत्सङ्गमाकाङ्क्षिण एव तेऽवसन् पार्थैः सहान्ये च मुनीन्द्रवृन्दाः ।¦शृण्वन्त एभ्यः परमार्थसाराः कथा वदन्तश्च पुरातनास्तथा ॥ ७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V08
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं गजानां बहुकोटिवृन्दांस्तथा रथानां च हयांश्च वृन्दशः ।
| verse_lines  = एवं गजानां बहुकोटिवृन्दांस्तथा रथानां च हयांश्च वृन्दशः ।¦विसृज्य रत्नानि नरांश्च वृन्दशो वने विजह्रुर्दिवि देववत् सुखम् ॥ ८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गवां च लक्षं प्रददाति नित्यशः सुवर्णभारांश्च शतं युधिष्ठिरः ।
| verse_lines  = गवां च लक्षं प्रददाति नित्यशः सुवर्णभारांश्च शतं युधिष्ठिरः ।¦सभ्रातृकोऽसौ वनमाप्य शक्रवन्मुमोद विप्रैः सहितो यथासुखम् ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पार्थेषु यातेषु किमत्र कार्यमिति स्म पृष्टो विदुरोऽग्रजेन ।
| verse_lines  = पार्थेषु यातेषु किमत्र कार्यमिति स्म पृष्टो विदुरोऽग्रजेन ।¦आहूय राज्यं प्रतिपादयेति प्राहैनमाहाथ रुषाऽऽम्बिकेयः ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ज्ञानं प्रतीपोऽसि ममाऽत्मजानां न मे त्वया कार्यमिहास्ति किञ्चित् ।
| verse_lines  = ज्ञानं प्रतीपोऽसि ममाऽत्मजानां न मे त्वया कार्यमिहास्ति किञ्चित् ।¦यथेष्टतस्तिष्ठ वा गच्छ वेति प्रोक्तो ययौ विदुरः पाण्डुपुत्रान् ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मिन् गते भ्रातृवियोगकर्शितः पपात भूमौ सहसैव राजा ।
| verse_lines  = तस्मिन् गते भ्रातृवियोगकर्शितः पपात भूमौ सहसैव राजा ।¦सञ्ज्ञामवाप्याऽदिशदाशु सञ्जयं जीवामि चेदाशु ममाऽनयानुजम् ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितः सञ्जयः पाण्डवेयान् प्राप्याऽनयद् विदुरं शीघ्रमेव ।
| verse_lines  = इतीरितः सञ्जयः पाण्डवेयान् प्राप्याऽनयद् विदुरं शीघ्रमेव ।¦सोऽप्यागतः क्षिप्रमपास्तदोषो ज्येष्ठं ववन्देऽथ स चैनमाश्लिषत् ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अङ्कं समारोप्य स मूर्ध्नि चैनमाघ्राय लेभे परमां मुदं तदा ।
| verse_lines  = अङ्कं समारोप्य स मूर्ध्नि चैनमाघ्राय लेभे परमां मुदं तदा ।¦क्षत्तारमायान्तमुदीक्ष्य सर्वे ससौबला धार्तराष्ट्रा अमर्षात् ।¦सम्मन्त्र्य हन्तुं पाण्डवानामुतैकं छन्नोपधेनैव ससूतजा ययुः ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विज्ञाय तेषां गमनं समस्तलोकान्तरात्मा परमेश्वरेश्वरः ।
| verse_lines  = विज्ञाय तेषां गमनं समस्तलोकान्तरात्मा परमेश्वरेश्वरः ।¦व्यासोऽभिगम्यावददाम्बिकेयं निवारयाऽश्वेव सुतं तवेति ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अवाप्य पार्थानयमद्य मृत्युं सहानुबन्धो गमिता ह्यसंशयम् ।
| verse_lines  = अवाप्य पार्थानयमद्य मृत्युं सहानुबन्धो गमिता ह्यसंशयम् ।¦इतीरिते तेन निवारयेति प्रोक्तो हरिः प्राह न संवदे तैः ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मैत्रेय आयास्यति सोऽपि वाचं शिक्षार्थमेतेष्वभिधास्यतीह ।
| verse_lines  = मैत्रेय आयास्यति सोऽपि वाचं शिक्षार्थमेतेष्वभिधास्यतीह ।¦तां चेत् करोत्येष सुतस्तवास्य भद्रं तदा स्याच्छप्स्यति त्वन्यथा सः ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उक्त्वेति राजानमनन्तशक्तिर्व्यासो ययौ तत्र गतेषु तेषु ।
| verse_lines  = उक्त्वेति राजानमनन्तशक्तिर्व्यासो ययौ तत्र गतेषु तेषु ।¦सुयोधनाद्येषु हतेषु पार्थैर्भूभारहानिर्न भवेदिति प्रभुः ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वाश्च चेष्टा भगवन्नियुक्ताः सदा समस्तस्य चितोऽचितश्च ।
| verse_lines  = सर्वाश्च चेष्टा भगवन्नियुक्ताः सदा समस्तस्य चितोऽचितश्च ।¦तथाऽपि विष्णुर्विनिवारयेत् क्‍वचिद् वाचा विधत्ते च जनान् विडम्बयन् ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मैत्रेय आगादथ(आयात्) भूपतिश्च पुत्रान् समाहूय सकर्णसौबलान् ।
| verse_lines  = मैत्रेय आगादथ(आयात्) भूपतिश्च पुत्रान् समाहूय सकर्णसौबलान् ।¦सम्पूजयामास मुनिं स चाऽह दातुं राज्यं पाण्डवान् सम्प्रशंसन् ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विशेषतो भीमबलं शशंस किर्मीरनाशादि वदन् मुनीन्द्रः ।
| verse_lines  = विशेषतो भीमबलं शशंस किर्मीरनाशादि वदन् मुनीन्द्रः ।¦श्रुत्वाऽसहंस्तद् धृतराष्ट्रपुत्र आस्फालयामास निजोरुमुग्रः ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शशाप चैनं मुनिरुग्रतेजास्तवोरुभेदाय भवेत् सुयुद्धम् ।
| verse_lines  = शशाप चैनं मुनिरुग्रतेजास्तवोरुभेदाय भवेत् सुयुद्धम् ।¦इत्यूचिवान् धृतराष्ट्रानतोऽपि ययौ न चेद् राज्यदस्त्वं तथेति ।¦श्रुत्वा तु किर्मीरवधं स्वपित्रा पृष्टं क्षत्रोक्तं (पृष्टक्षत्रोक्तं) सोऽत्रसद् धार्तराष्ट्रः ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वने वसन्तोऽथ पृथासुतास्ते वार्तां स्वकीयां(स्वकीयां वार्तां) प्रापयामासुराशु ।
| verse_lines  = वने वसन्तोऽथ पृथासुतास्ते वार्तां स्वकीयां(स्वकीयां वार्तां) प्रापयामासुराशु ।¦कृष्णे सोऽपि द्रुतमायात् ससत्यः सम्बन्धिनो ये च पाञ्चालमुख्याः ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्रुद्धं कृष्णं धार्तराष्ट्राय पार्थाः क्षमापयामासुरुच्चैर्गृणन्तः ।
| verse_lines  = क्रुद्धं कृष्णं धार्तराष्ट्राय पार्थाः क्षमापयामासुरुच्चैर्गृणन्तः ।¦गुणांस्तदीयानमितान् प्रणम्य तदा रुदन्ती द्रौपदी चाऽप पादौ ।¦सा पादयोः पतिता वासुदेवमस्तौत् समस्तप्रभुमात्मतन्त्रम् ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अचिन्त्यनित्याव्ययपूर्णसद्गुणार्णवैकदेहाखिलदोषदूर ।
| verse_lines  = अचिन्त्यनित्याव्ययपूर्णसद्गुणार्णवैकदेहाखिलदोषदूर ।¦रमाब्जजेरेशसुरेन्द्रपूर्ववृन्दारकाणां सतताभिवन्द्य ।¦समस्तचेष्टाप्रद सर्वजीव प्रभो (सर्वजीवप्रभो) विमुक्ताश्रय सर्वसार ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इति ब्रुवन्ती सकलानुभूतं जगाद सर्वेशितुरच्युतस्य ।
| verse_lines  = इति ब्रुवन्ती सकलानुभूतं जगाद सर्वेशितुरच्युतस्य ।¦यस्याधिकानुग्रहपात्रभूता स्वयं हि शेषेशविपादिकेभ्यः ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुत्वा समस्तं भगवान् प्रतिज्ञां चकार तेषामखिलाश्च योषाः ।
| verse_lines  = श्रुत्वा समस्तं भगवान् प्रतिज्ञां चकार तेषामखिलाश्च योषाः ।¦पतीन् समालिङ्ग्य विमुक्तकेशा भीमाहतान् दर्शये नान्यथेति ।¦तां सान्त्वयित्वा मधुरैः सुवाक्यैर्नारायणो वाचमिमां जगाद ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यदीहाहं स्थितो नैवं भविताऽहं त्वयोधयम् ।
| verse_lines  = यदीहाहं स्थितो नैवं भविताऽहं त्वयोधयम् ।¦साल्वराजं दुरात्मानं हतश्चासौ सुपापकृत् ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सन्निधानेऽथ वा दूरे  कालव्यवहितेऽपि वा ।
| verse_lines  = सन्निधानेऽथ वा दूरे  कालव्यवहितेऽपि वा ।¦स्वभावाद् वा व्यवहिते वस्तुव्यवहितेऽपि वा ।¦नाशक्तिर्विद्यते विष्णोर्नित्याव्यवहितत्वतः ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथाऽपि नरलोकस्य करोत्यनुकृतिं प्रभुः ।
| verse_lines  = तथाऽपि नरलोकस्य करोत्यनुकृतिं प्रभुः ।¦दुष्टानां दोषवृद्ध्यर्थं भीमादीनां गुणोन्नतेः ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = युधिष्ठिरेऽतिवृद्धं तु राजसूयादिसम्भवम् ।
| verse_lines  = युधिष्ठिरेऽतिवृद्धं तु राजसूयादिसम्भवम् ।¦धर्मं च सङ्क्रामयितुं कृष्णायामनुजेषु च ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = योग्यताक्रमतो(योग्यताक्रमशो) विष्णुरिच्छयेत्थमचीक्लृपत् ।
| verse_lines  = योग्यताक्रमतो(योग्यताक्रमशो) विष्णुरिच्छयेत्थमचीक्लृपत् ।¦एधमानद्विडित्येव विष्णोर्नाम हि वैदिकम् ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वयोग्यताया अधिकधर्मज्ञानादिजं फलम् ।
| verse_lines  = स्वयोग्यताया अधिकधर्मज्ञानादिजं फलम् ।¦भीष्मद्रोणाम्बिकेयादेः पार्थेष्वेव निधापितुम् ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुनश्च पापवृद्ध्यर्थमजो दुर्योधनादिषु ।
| verse_lines  = पुनश्च पापवृद्ध्यर्थमजो दुर्योधनादिषु ।¦व्यासोऽम्बिकासुतं प्राह पार्था मेऽभ्यधिकं(मे ह्यधिकं) प्रियाः ।¦तेषां प्रवासनं चैव प्रियं न मम सर्वथा ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इति दुर्योधनादीनां पापवृद्ध्यर्थमेव सः ।
| verse_lines  = इति दुर्योधनादीनां पापवृद्ध्यर्थमेव सः ।¦प्रिया इत्येव कथनात् पाण्डवानां शुभोन्नतेः(गुणोन्नतेः) ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गुरुत्वाद् भीमसेनस्य क्षमा द्यूतेऽर्जुनादिनाम् ।
| verse_lines  = गुरुत्वाद् भीमसेनस्य क्षमा द्यूतेऽर्जुनादिनाम् ।¦नातिधर्मस्वरूपोऽत्र(नातिधर्मस्वरूपोऽक्षे) धर्मो भीमे निरौपधः ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रौपद्या अप्यतिक्लेशात् क्षमा धर्मो महानभूत् ।
| verse_lines  = द्रौपद्या अप्यतिक्लेशात् क्षमा धर्मो महानभूत् ।¦सा हि भीममनो वेद न कार्यः शाप इत्यलम् ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्माद् यथायोग्यतया हरिणा धर्मवर्धनम् ।
| verse_lines  = तस्माद् यथायोग्यतया हरिणा धर्मवर्धनम् ।¦कृतं तत्रासन्निधानकारणं केशवोऽब्रवीत् ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = साल्वं श्रुत्वा समायान्तं (समायातं) रौक्मिणेयादयो मया ।
| verse_lines  = साल्वं श्रुत्वा समायान्तं (समायातं) रौक्मिणेयादयो मया ।¦प्रस्थापिता हि भवतां सकाशे ते ययुः पुरीम् ।¦तदा साल्वोऽपि सौभेन द्वारकामर्दयद् भृशम् ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रद्युम्न आशु निरगादथ सर्वसैन्यै-
| verse_lines  = प्रद्युम्न आशु निरगादथ सर्वसैन्यै-¦रन्यैश्च यादवगणैः सहितोऽनुजैश्च ।¦साल्वोऽवगम्य तनयं मम तद्विमानात्¦पापोऽवरुह्य रथमारुहदत्र योद्धुम् ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृत्वा सुयुद्धममुना मम पुत्रकोऽसौ
| verse_lines  = कृत्वा सुयुद्धममुना मम पुत्रकोऽसौ¦अस्त्राणि तस्य विनिवार्य महास्त्रजालैः ।¦दत्तं मया शरममोघमथाऽददे तं¦हन्तुं नृपं कृतमतिस्त्वशृणोद् वचः खे ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नारायणेन हि पुरा मनसाऽभिक्लृप्तं
| verse_lines  = नारायणेन हि पुरा मनसाऽभिक्लृप्तं¦कृष्णावतारमुपगम्य निहन्मि साल्वम् ।¦इत्येव तेन हरिणाऽपि स भार्गवेण¦विद्रावितो न निहतः स्वमनोनुसारात् ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वध्यस्त्वया नहि ततोऽयमयं च बाणः
| verse_lines  = वध्यस्त्वया नहि ततोऽयमयं च बाणः¦चक्रायुधस्य दयितो नितराममोघः ।¦मा मुञ्च तेन तमिमं विनिवर्तयेऽहं¦साल्वं हृदि स्थित इतीरितमीरणेन ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुत्वा वचः स पवनस्य शरं त्वमोघं
| verse_lines  = श्रुत्वा वचः स पवनस्य शरं त्वमोघं¦सञ्जह्र आशु स च साल्वपतिः स्वसौभम् ।¦आरुह्य बालकलहेन किमत्र कार्यं¦कृष्णेन सङ्गर इति प्रययौ स्वदेशम् ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रद्युम्नसाम्बगदसारणचारुदेष्णाः
| verse_lines  = प्रद्युम्नसाम्बगदसारणचारुदेष्णाः¦सेनां निहत्य सह मन्त्रिगणैस्तदीयाम् ।¦आह्लादिनः स्वपुरमाययुरप्यहं च¦तत्रागमं सपदि तैः श्रुतवानशेषम् ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यस्मिञ्छरे करगते विजयो ध्रुवः स्यात्
| verse_lines  = यस्मिञ्छरे करगते विजयो ध्रुवः स्यात्¦मत्तेजसा तदनुसङ्ग्रहणात् सुतान्मे ।¦यातं निशम्य रिपुमात्मपुरीं च भग्नां¦दृष्ट्वैव तेन तदनुव्रजनं कृतं मे ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं सागरोपरिगसौभगतं निशाम्य
| verse_lines  = तं सागरोपरिगसौभगतं निशाम्य¦मुक्ते च तेन मयि शस्त्रमहास्त्रवर्षे ।¦तं सन्निवार्य(तत्सन्निवार्य) तु मया शरपूगविद्धो¦माया युयोज मयि पापतमः स साल्वः ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ताः क्रीडया क्षणमहं समरे निशाम्य
| verse_lines  = ताः क्रीडया क्षणमहं समरे निशाम्य¦ज्ञानास्त्रतः प्रतिविधूय बहूंश्च दैत्यान् ।¦हत्वाऽऽशु तं च गिरिवर्षिणमाशु सौभं¦वार्धौ न्यपातयमरीन्द्रविभिन्नबन्धम् ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं स्यन्दनस्थितमथो विभुजं विधाय
| verse_lines  = तं स्यन्दनस्थितमथो विभुजं विधाय¦बाणेन तद्रथवरं गदया विभिद्य ।¦चक्रेण तस्य च शिरो विनिकृत्य धातृ-¦शर्वादिभिः प्रतिनुतः स्वपुरीमगां च ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मादिदं व्यसनमास हि विप्रकर्षात्
| verse_lines  = तस्मादिदं व्यसनमास हि विप्रकर्षात्¦मे कार्यतस्त्विति निगद्य पुनश्च पार्थान् ।¦कृष्णां च सान्त्वयितुमत्र दिनान्युवास¦सत्या च सोमकसुतामनुसान्त्वयन्ती ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पाण्डवानां च या भार्याः पुत्रा अपि हि(च) सर्वशः ।
| verse_lines  = पाण्डवानां च या भार्याः पुत्रा अपि हि(च) सर्वशः ।¦अन्वेव पाण्डवान् याता वनमत्रैव  स्थिताः(वनमत्रैव च संस्थिताः) ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धृष्टद्युम्नस्ततः कृष्णां सान्त्वयित्वैव केशवम् ।
| verse_lines  = धृष्टद्युम्नस्ततः कृष्णां सान्त्वयित्वैव केशवम् ।¦प्रणम्य समनुज्ञातो भागिनेयैः पुरं ययौ ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धृष्टकेतुश्च भगिनीं काशिराजः सुतामपि ।
| verse_lines  = धृष्टकेतुश्च भगिनीं काशिराजः सुतामपि ।¦पुरं ययतुरादाय कुन्त्यैवान्याः सह स्थिताः ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पार्वती नकुलस्याऽसीद् भार्या पूर्वं तिलोत्तमा ।
| verse_lines  = पार्वती नकुलस्याऽसीद् भार्या पूर्वं तिलोत्तमा ।¦पूर्वोक्ते चैव यमयोर्भार्ये कुन्त्या हि वारिताः ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C22
| verse_id    = MBTN_C22_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुभद्रामभिमन्युं च रथमारोप्य केशवः(काञ्चनम्) ।
| verse_lines  = सुभद्रामभिमन्युं च रथमारोप्य केशवः(काञ्चनम्) ।¦पाण्डवानभ्यनुज्ञाय सभार्यः स्वपुरीं ययौ ॥
<span id="gr-C23" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="त्रयोविंशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C23" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="त्रयोविंशोऽध्यायः"></span>
== त्रयोविंशोऽध्यायः ==
== त्रयोविंशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ नारायणानुग्रहतो यथावन्निस्तीर्य तान् द्वादशाब्दान् वने ते ।</span><span class="shloka-line">विसृज्य च ब्राह्मणादीन् सधौम्यानज्ञातवासाय ततो मनो दधुः ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गत्वा विराटस्य पुरीं निधाय हेतीः शम्यां छन्नरूपा बभूवुः ।</span><span class="shloka-line">यतिः सूदः षण्ढवेषोऽथ सूतवेषो गोपो गन्धकर्त्री च जाताः ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वे विराटं ययुरत्र देववत् सम्भावितास्तेन शुभोरुलक्षणाः ।</span><span class="shloka-line">युधिष्ठिरस्यैव(युधिष्ठिरस्येव) शुश्रूषणं ते चक्रुर्हृदा वासुदेवस्य नान्यत् ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C23
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">परपाको गृहस्थस्य क्षत्रियस्य विशेषतः ।</span><span class="shloka-line">न योग्य इति सूदस्य बभ्रे वेषं वृकोदरः ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वैदिकव्यवहारेषु ज्ञानाधिक्यप्रसिद्धितः ।</span><span class="shloka-line">जानीयुर्भीम इत्येव सूदवेषस्ततोऽभवत् (शूद्रवेषस्ततोऽभवत्) ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वीयं वेदविदां सर्वं देवेशानां च किं पुनः ।</span><span class="shloka-line">अतस्तेऽन्याश्रयं नैव चक्रुः स्वबलसंश्रयात् ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = औं ॥ नारायणानुग्रहतो यथावन्निस्तीर्य तान् द्वादशाब्दान् वने ते ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शापादेवार्जुनः षण्ढवेषोऽभून्नकुलस्तथा ।</span><span class="shloka-line">क्षत्रियानन्तरत्वात्तु सूतजातेस्तथाऽभवत् ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = औं ॥ नारायणानुग्रहतो यथावन्निस्तीर्य तान् द्वादशाब्दान् वने ते ।¦विसृज्य च ब्राह्मणादीन् सधौम्यानज्ञातवासाय ततो मनो दधुः ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सूतस्यानन्तरत्वात्तु वैश्यजातेस्तथाऽभवत् ।</span><span class="shloka-line">सहदेवो वैश्यजातिर्गोपालस्तेषु चोत्तमः ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो गोपालतामाप यतिः पूज्योऽखिलैर्यतः</span><span class="shloka-line">यतिरासीद् धर्मजोऽतः सोऽभ्यासार्थं सदैव च  ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अक्षासक्तोऽभवत् पश्चाद् दर्शयिष्यन् स्वशिष्टताम्</span><span class="shloka-line">भीमसेनसधर्मार्थं शूद्रा सैरन्ध्रिकाऽभवत् ।</span><span class="shloka-line">द्रौपदी भर्तृसाधर्म्यं स्त्रीणां धर्मो यतः सदा ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाऽजगाम मल्लकः समस्तभूमिमण्डले ।</span><span class="shloka-line">वरेण योऽजितो जयी शिवस्य सञ्जगर्ज च ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C23
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तमीक्ष्य सर्वमल्लका विराटराजसंश्रयाः ।</span><span class="shloka-line">प्रदुद्रुवुर्भयार्दितास्तदाऽवदद् युधिष्ठिरः ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">य एष सूद आशु तं निहत्य मल्लमोजसा ।</span><span class="shloka-line">यशस्तवाभिवर्द्धयेत् समाह्वयाद्य तं नृप ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरिते समाहुतो जगाद मारुतिर्वचः ।</span><span class="shloka-line">प्रसादतो हरेरहं निषूदयेऽद्य (निसूदयेऽद्य) मल्लकम् ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = गत्वा विराटस्य पुरीं निधाय हेतीः शम्यां छन्नरूपा बभूवुः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तदेववृन्दतो महान् य एव केशवः ।</span><span class="shloka-line">(समस्तदेवनामधा) समस्तदेवनामवांस्तदीयभक्तितो बलम् ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = गत्वा विराटस्य पुरीं निधाय हेतीः शम्यां छन्नरूपा बभूवुः ।¦यतिः सूदः षण्ढवेषोऽथ सूतवेषो गोपो गन्धकर्त्री च जाताः ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">य एव देवनामधा इति श्रुतिर्जगाद हि ।</span><span class="shloka-line">महांश्च देव एष तत् स मे जयं विधास्यति ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">युधिष्ठिराभिधश्च यो युधिष्ठिरे स्थितः सदा ।</span><span class="shloka-line">त्वयि स्थितस्त्वमित्यसौ सदाऽभिधीयते हरिः ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इति ब्रुवाणो मल्लं तमभियातो वृकोदरः ।</span><span class="shloka-line">अनयन्मृत्युलोकाय बलाढ्यैरपि दुर्जयम् ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं निवसतां तत्र पाण्डवानां महात्मनाम् ।</span><span class="shloka-line">संवत्सरे द्विमासोने विजित्य दिश आगतः ।</span><span class="shloka-line">कीचको मत्स्यनृपतेः स्यालो बलवतां वरः ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C23
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स द्रौपदीं वीक्ष्य मनोभवार्तः(मनोमदार्तः) सम्प्रार्थयामास तया निरस्तः ।</span><span class="shloka-line">मासे गते भगिनीं स्वां सुदेष्णां सम्प्रार्थयामास तदर्थमेव ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तया निषिद्धोऽपि पुनःपुनस्तां यदा ययाचेऽथ सा चाह (ययाचेऽथच साऽऽह) कृष्णाम् ।</span><span class="shloka-line">समानयाऽश्वेव सुरां मदर्थमितीरिता नेति भीताऽवदत् सा ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बलात् तया प्रेषिता तद्गृहाय यदाऽगमत् तेन हस्ते गृहीता ।</span><span class="shloka-line">विधूय तं प्राद्रवत् सा सभायै स्मृत्वाऽऽदित्यस्थं वासुदेवं परेशम् ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = सर्वे विराटं ययुरत्र देववत् सम्भावितास्तेन शुभोरुलक्षणाः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनुद्रुत्यैतां पातयित्वा पदा स सन्ताडयामास तदा रविस्थितः ।</span><span class="shloka-line">नारायणो हेतिनामैव रक्षो न्ययोजयत् तददृश्यं समागात् ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = सर्वे विराटं ययुरत्र देववत् सम्भावितास्तेन शुभोरुलक्षणाः ।¦युधिष्ठिरस्यैव(युधिष्ठिरस्येव) शुश्रूषणं ते चक्रुर्हृदा वासुदेवस्य नान्यत् ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वायुस्तमाविश्य(वायुस्तदाविश्य) तु कीचकं तं न्यपातयत् तां समीक्ष्यैव भीमः ।</span><span class="shloka-line">चुकोप वृक्षं च समीक्षमाणं तं वारयामास युधिष्ठिरोऽग्रजः ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णा रात्रौ भीमसकाशमेत्य हन्तुं पापं कीचकं प्रैरयत् तम् ।</span><span class="shloka-line">भीमस्य बुद्ध्या निशि सा कीचकं च जगाद गन्तुं शून्यगृहं स चागात् ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्रैनमासाद्य तु भीमसेनो विजित्य तं बाहुयुद्धे निहत्य(निपात्य) ।</span><span class="shloka-line">शिरो गुदे पाणिपादौ च तस्य प्रवेशयामास विमृद्य वीरः ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अवध्यं तं निहतं वीक्ष्य तस्य पञ्चोत्तरं शतमेवानुजानाम् ।</span><span class="shloka-line">सर्वं वराच्छङ्करस्य ह्यवध्यं सहैव कृष्णां तेन दग्धुं बबन्ध ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C23
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सा नीयमाना कीचकैः संरुराव श्रुत्वैव तं भीमसेनो महान्तम् ।</span><span class="shloka-line">उद्धृत्य वृक्षं तेन जघान सर्वानादाय कृष्णां पुनरागात् पुरं स्वम्(गृहं स्वम्, पुरञ्च) ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं यत्नात् तपसा तैरवाप्तो वरः शिवादजयत्वं(शिवादक्षयत्वं) रणेषु ।</span><span class="shloka-line">अवध्यता चैव षडुत्तरास्ते शतं हता भीमसेनेन सङ्ख्ये ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गन्धर्व इत्येव निहत्य सर्वान् मुमोद भीमो द्रौपदी चाथ कृष्णाम् ।</span><span class="shloka-line">याहीत्यूचे तां सुदेष्णा भयेन त्रयोदशाहं पालयेत्याह तां सा ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = परपाको गृहस्थस्य क्षत्रियस्य विशेषतः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अस्त्वित्येनामाह भयात् सुदेष्णा तथाऽवसन् पूर्णमब्दं च तेऽत्र</span><span class="shloka-line">तदा(ततः) पार्थान् प्रविचिन्त्याखिलायां(प्रविचित्य) पृथ्व्यां छन्नान् धार्तराष्ट्रस्य दूताः ।</span><span class="shloka-line">अविज्ञाय प्रययुर्धार्तराष्ट्रमूचुर्हतं कीचकं योषिदर्थे ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = परपाको गृहस्थस्य क्षत्रियस्य विशेषतः ।¦न योग्य इति सूदस्य बभ्रे वेषं वृकोदरः ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेनावदद् द्रौपदीकारणेन दुर्योधनो निहतं कीचकं तम् ।</span><span class="shloka-line">भीमेनागुस्तत्र दुर्योधनाद्या भीष्मादिभिः सह कर्णेन चैव ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अग्रे ययौ तत्र योद्धुं सुशर्मा स गा विराटस्य समाजहार ।</span><span class="shloka-line">श्रुत्वा विराटोऽनुययौ ससेनस्तं पाण्डवाश्चानुययुर्विनाऽर्जुनम् ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विजित्य सङ्ख्ये जगृहे विराटं तदा सुशर्मा तमयाद् वृकोदरः ।</span><span class="shloka-line">स तस्य सेनां विनिहत्य(विनिपात्य) मात्स्यं विमोच्य जग्राह सुशर्मराजम् ।</span><span class="shloka-line">युधिष्ठिरो मोचयामास तं च ततो रात्रौ न्यवसन् बाह्यतस्ते ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततोऽपरदिने सर्वे भीष्मद्रोणपुरस्सराः ।</span><span class="shloka-line">रहितं कीचकैर्मात्स्यं शक्यं मत्वाऽभिनिर्ययुः ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C23
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कीचकस्य हिडिम्बस्य बककिर्मीरयोरपि ।</span><span class="shloka-line">जरासन्धस्य नृपतेः कंसादीनां च सर्वशः ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न बाधनाय भीष्माद्या अपि शेकुः कथञ्चन ।</span><span class="shloka-line">तस्मात् ते कीचकं शान्तं श्रुत्वा मात्स्यं ययुर्युधे ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यतिष्ये रक्षितुं भीमाद् धार्तराष्ट्रानिति स्वकाम् ।</span><span class="shloka-line">सत्यां कर्तुं प्रतिज्ञां तु ययौ द्रोणः सपुत्रकः ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = वैदिकव्यवहारेषु ज्ञानाधिक्यप्रसिद्धितः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदि युद्धाय निर्यान्ति ज्ञाताः स्युः पाण्डवास्तदा ।</span><span class="shloka-line">न चेद् विराटमनतं नमयिष्यामहे वयम् ।</span><span class="shloka-line">इति मत्वा विराटस्य जगृहुर्गाः समन्ततः ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = वैदिकव्यवहारेषु ज्ञानाधिक्यप्रसिद्धितः ।¦जानीयुर्भीम इत्येव सूदवेषस्ततोऽभवत् (शूद्रवेषस्ततोऽभवत्) ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदोत्तरः सारथित्वे प्रकल्प्य पार्थं ययौ तान् निशाम्यैव भीतः ।</span><span class="shloka-line">ततोऽर्जुनः सारथिं तं विधाय कृच्छ्रेण संस्थाप्य च तं(तान्) ययौ कुरून् ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आदाय गाण्डीवमथ ध्वजं च हनूमदङ्कं सदरोऽग्रतो गाः ।</span><span class="shloka-line">निवर्त्य युद्धाय ययौ कुरूंस्तान् जिग्ये सर्वान् द्वैरथेनैव सक्तान् ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एकीभूतान् पुनरेवानुयातान् सम्मोहनास्त्रेण विमोहयित्वा ।</span><span class="shloka-line">जग्राह तेषामुत्तरीयाण्यृते तु भीष्मस्य वेदास्त्रघातं स एव ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विधाय भीष्मं विरथं जगाम तदा श्रुत्वा मत्स्यपतिर्जितान् कुरून् ।</span><span class="shloka-line">मुमोद पुत्रेण जिता इति स्म तदाऽऽह षण्ढेन जितान् युधिष्ठिरः ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C23
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा क्रुद्धः प्राहरत् तं विराटः सोऽक्षेण तद् भीमधनञ्जयाभ्याम् ।</span><span class="shloka-line">श्रुतं तदा कुपितौ तौ निशाम्य न्यवारयत् तावपि धर्मसूनुः ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निजस्वरूपेण समास्थितान् नो यदि स्म नासौ प्रणिपातपूर्वकम्(पूर्वम्) ।</span><span class="shloka-line">क्षमापयेद् वध्य इत्यात्मरूपं समास्थितास्तस्थुरथापरे(अथा परे) दिने ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा विराटासनमास्थितं नृपं युधिष्ठिरं वीक्ष्य विराट आह ।</span><span class="shloka-line">किमेतदित्यूचिवानुत्तरोऽस्मै तान् पाण्डवान् गोग्रहणे च वृत्तम् ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = स्वीयं वेदविदां सर्वं देवेशानां च किं पुनः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो विराटो भयकम्पिताङ्गः प्रणम्य पार्थाञ्छरणं जगाम ।</span><span class="shloka-line">ददौ च कन्यामुत्तरां फल्गुनाय पुत्रार्थमेव प्रतिजग्राह सोऽपि ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = स्वीयं वेदविदां सर्वं देवेशानां च किं पुनः ।¦अतस्तेऽन्याश्रयं नैव चक्रुः स्वबलसंश्रयात् ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं विराटं मोचयित्वैव गाश्च तमस्यन्धे कीचकान् पातयित्वा ।</span><span class="shloka-line">प्राप्तो धर्मः सुमहान् वायुजेन तस्यानु पार्थेन च गोविमोक्षणात् ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अयातयन् केशवायाथ दूतान् सहाभिमन्युः सोऽपि रामेण सार्द्धम् ।</span><span class="shloka-line">आगादनन्तानन्दचिद् वासुदेवो विवाहयामासुरथाभिमन्युम् ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आसीन्महानुत्सवस्तत्र तेषां दाशार्हवीरैः सह पाण्डवानाम् ।</span><span class="shloka-line">स पाञ्चालानां वासुदेवेन सार्द्धमज्ञातवासं समतीत्य मोदताम् ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दुर्योधनाद्याः सूतपुत्रेण सार्द्धं ससौबलेया युधि पार्थपीडिताः ।</span><span class="shloka-line">भीष्मादिभिः सार्द्धमुपेत्य नागपुरं मन्त्रं मन्त्रयामासुरत्र ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C23
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अज्ञातवासे फल्गुनो नोऽद्य दृष्टस्तस्मात् पुनर्यान्तु पार्था वनाय ।</span><span class="shloka-line">इति ब्रुवाणानाह भीष्मोऽभ्यतीतमज्ञातवासं द्रोण आहैवमेव ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तयोर्वाक्यं ते त्वनादृत्य पापा वनं पार्थाः पुनरेव प्रयान्तु ।</span><span class="shloka-line">इति दूतं प्रेषयामासुरत्र जानन्ति विप्रा इति धर्मजोऽवदत् ॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सौरमासानुसारेण धार्तराष्ट्रा अपूर्णताम् ।</span><span class="shloka-line">आहुश्चान्द्रेण मासेन पूर्णः कालोऽखिलोऽप्यसौ ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = शापादेवार्जुनः षण्ढवेषोऽभून्नकुलस्तथा ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दिनानामधिपः सूर्यः पक्षमासाधिपः शशी ।</span><span class="shloka-line">तस्मात् सौम्याब्दमेवात्र मुख्यमाहुर्मनीषिणः ।</span><span class="shloka-line">सौम्यं कालं ततो यज्ञे गृह्णन्ति नतु सूर्यजम् ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = शापादेवार्जुनः षण्ढवेषोऽभून्नकुलस्तथा ।¦क्षत्रियानन्तरत्वात्तु सूतजातेस्तथाऽभवत् ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदेतदविचार्यैव लोभाच्च धृतराष्ट्रजैः ।</span><span class="shloka-line">राज्यं न दत्तं पार्थेभ्यः पार्थाः कालस्य पूर्णताम् ।</span><span class="shloka-line">ख्यापयन्तो विप्रवरैरुपप्लाव्यमुपाययुः ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C23_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुवासुदेवा अखिलैश्च यादवैः पाञ्चालमत्स्यैश्च युताः सभार्याः ।</span><span class="shloka-line">उपप्लाव्ये ते कतिचिद् दिनानि वासं चक्रुः कृष्णसंशिक्षितार्थाः ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V08
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सूतस्यानन्तरत्वात्तु वैश्यजातेस्तथाऽभवत् ।
| verse_lines  = सूतस्यानन्तरत्वात्तु वैश्यजातेस्तथाऽभवत् ।¦सहदेवो वैश्यजातिर्गोपालस्तेषु चोत्तमः ॥ ८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो गोपालतामाप यतिः पूज्योऽखिलैर्यतः
| verse_lines  = ततो गोपालतामाप यतिः पूज्योऽखिलैर्यतः¦यतिरासीद् धर्मजोऽतः सोऽभ्यासार्थं सदैव च  ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अक्षासक्तोऽभवत् पश्चाद् दर्शयिष्यन् स्वशिष्टताम्
| verse_lines  = अक्षासक्तोऽभवत् पश्चाद् दर्शयिष्यन् स्वशिष्टताम्¦भीमसेनसधर्मार्थं शूद्रा सैरन्ध्रिकाऽभवत् ।¦द्रौपदी भर्तृसाधर्म्यं स्त्रीणां धर्मो यतः सदा ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाऽजगाम मल्लकः समस्तभूमिमण्डले ।
| verse_lines  = अथाऽजगाम मल्लकः समस्तभूमिमण्डले ।¦वरेण योऽजितो जयी शिवस्य सञ्जगर्ज च ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तमीक्ष्य सर्वमल्लका विराटराजसंश्रयाः ।
| verse_lines  = तमीक्ष्य सर्वमल्लका विराटराजसंश्रयाः ।¦प्रदुद्रुवुर्भयार्दितास्तदाऽवदद् युधिष्ठिरः ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = य एष सूद आशु तं निहत्य मल्लमोजसा ।
| verse_lines  = य एष सूद आशु तं निहत्य मल्लमोजसा ।¦यशस्तवाभिवर्द्धयेत् समाह्वयाद्य तं नृप ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरिते समाहुतो जगाद मारुतिर्वचः ।
| verse_lines  = इतीरिते समाहुतो जगाद मारुतिर्वचः ।¦प्रसादतो हरेरहं निषूदयेऽद्य (निसूदयेऽद्य) मल्लकम् ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तदेववृन्दतो महान् य एव केशवः ।
| verse_lines  = समस्तदेववृन्दतो महान् य एव केशवः ।¦(समस्तदेवनामधा) समस्तदेवनामवांस्तदीयभक्तितो बलम् ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = य एव देवनामधा इति श्रुतिर्जगाद हि ।
| verse_lines  = य एव देवनामधा इति श्रुतिर्जगाद हि ।¦महांश्च देव एष तत् स मे जयं विधास्यति ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = युधिष्ठिराभिधश्च यो युधिष्ठिरे स्थितः सदा ।
| verse_lines  = युधिष्ठिराभिधश्च यो युधिष्ठिरे स्थितः सदा ।¦त्वयि स्थितस्त्वमित्यसौ सदाऽभिधीयते हरिः ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इति ब्रुवाणो मल्लं तमभियातो वृकोदरः ।
| verse_lines  = इति ब्रुवाणो मल्लं तमभियातो वृकोदरः ।¦अनयन्मृत्युलोकाय बलाढ्यैरपि दुर्जयम् ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं निवसतां तत्र पाण्डवानां महात्मनाम् ।
| verse_lines  = एवं निवसतां तत्र पाण्डवानां महात्मनाम् ।¦संवत्सरे द्विमासोने विजित्य दिश आगतः ।¦कीचको मत्स्यनृपतेः स्यालो बलवतां वरः ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स द्रौपदीं वीक्ष्य मनोभवार्तः(मनोमदार्तः) सम्प्रार्थयामास तया निरस्तः ।
| verse_lines  = स द्रौपदीं वीक्ष्य मनोभवार्तः(मनोमदार्तः) सम्प्रार्थयामास तया निरस्तः ।¦मासे गते भगिनीं स्वां सुदेष्णां सम्प्रार्थयामास तदर्थमेव ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तया निषिद्धोऽपि पुनःपुनस्तां यदा ययाचेऽथ सा चाह (ययाचेऽथच साऽऽह) कृष्णाम् ।
| verse_lines  = तया निषिद्धोऽपि पुनःपुनस्तां यदा ययाचेऽथ सा चाह (ययाचेऽथच साऽऽह) कृष्णाम् ।¦समानयाऽश्वेव सुरां मदर्थमितीरिता नेति भीताऽवदत् सा ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बलात् तया प्रेषिता तद्गृहाय यदाऽगमत् तेन हस्ते गृहीता ।
| verse_lines  = बलात् तया प्रेषिता तद्गृहाय यदाऽगमत् तेन हस्ते गृहीता ।¦विधूय तं प्राद्रवत् सा सभायै स्मृत्वाऽऽदित्यस्थं वासुदेवं परेशम् ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनुद्रुत्यैतां पातयित्वा पदा स सन्ताडयामास तदा रविस्थितः ।
| verse_lines  = अनुद्रुत्यैतां पातयित्वा पदा स सन्ताडयामास तदा रविस्थितः ।¦नारायणो हेतिनामैव रक्षो न्ययोजयत् तददृश्यं समागात् ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वायुस्तमाविश्य(वायुस्तदाविश्य) तु कीचकं तं न्यपातयत् तां समीक्ष्यैव भीमः ।
| verse_lines  = वायुस्तमाविश्य(वायुस्तदाविश्य) तु कीचकं तं न्यपातयत् तां समीक्ष्यैव भीमः ।¦चुकोप वृक्षं च समीक्षमाणं तं वारयामास युधिष्ठिरोऽग्रजः ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृष्णा रात्रौ भीमसकाशमेत्य हन्तुं पापं कीचकं प्रैरयत् तम् ।
| verse_lines  = कृष्णा रात्रौ भीमसकाशमेत्य हन्तुं पापं कीचकं प्रैरयत् तम् ।¦भीमस्य बुद्ध्या निशि सा कीचकं च जगाद गन्तुं शून्यगृहं स चागात् ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्रैनमासाद्य तु भीमसेनो विजित्य तं बाहुयुद्धे निहत्य(निपात्य) ।
| verse_lines  = तत्रैनमासाद्य तु भीमसेनो विजित्य तं बाहुयुद्धे निहत्य(निपात्य) ।¦शिरो गुदे पाणिपादौ च तस्य प्रवेशयामास विमृद्य वीरः ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अवध्यं तं निहतं वीक्ष्य तस्य पञ्चोत्तरं शतमेवानुजानाम् ।
| verse_lines  = अवध्यं तं निहतं वीक्ष्य तस्य पञ्चोत्तरं शतमेवानुजानाम् ।¦सर्वं वराच्छङ्करस्य ह्यवध्यं सहैव कृष्णां तेन दग्धुं बबन्ध ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सा नीयमाना कीचकैः संरुराव श्रुत्वैव तं भीमसेनो महान्तम् ।
| verse_lines  = सा नीयमाना कीचकैः संरुराव श्रुत्वैव तं भीमसेनो महान्तम् ।¦उद्धृत्य वृक्षं तेन जघान सर्वानादाय कृष्णां पुनरागात् पुरं स्वम्(गृहं स्वम्, पुरञ्च) ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं यत्नात् तपसा तैरवाप्तो वरः शिवादजयत्वं(शिवादक्षयत्वं) रणेषु ।
| verse_lines  = एवं यत्नात् तपसा तैरवाप्तो वरः शिवादजयत्वं(शिवादक्षयत्वं) रणेषु ।¦अवध्यता चैव षडुत्तरास्ते शतं हता भीमसेनेन सङ्ख्ये ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गन्धर्व इत्येव निहत्य सर्वान् मुमोद भीमो द्रौपदी चाथ कृष्णाम् ।
| verse_lines  = गन्धर्व इत्येव निहत्य सर्वान् मुमोद भीमो द्रौपदी चाथ कृष्णाम् ।¦याहीत्यूचे तां सुदेष्णा भयेन त्रयोदशाहं पालयेत्याह तां सा ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अस्त्वित्येनामाह भयात् सुदेष्णा तथाऽवसन् पूर्णमब्दं च तेऽत्र
| verse_lines  = अस्त्वित्येनामाह भयात् सुदेष्णा तथाऽवसन् पूर्णमब्दं च तेऽत्र¦तदा(ततः) पार्थान् प्रविचिन्त्याखिलायां(प्रविचित्य) पृथ्व्यां छन्नान् धार्तराष्ट्रस्य दूताः ।¦अविज्ञाय प्रययुर्धार्तराष्ट्रमूचुर्हतं कीचकं योषिदर्थे ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेनावदद् द्रौपदीकारणेन दुर्योधनो निहतं कीचकं तम् ।
| verse_lines  = तेनावदद् द्रौपदीकारणेन दुर्योधनो निहतं कीचकं तम् ।¦भीमेनागुस्तत्र दुर्योधनाद्या भीष्मादिभिः सह कर्णेन चैव ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अग्रे ययौ तत्र योद्धुं सुशर्मा स गा विराटस्य समाजहार ।
| verse_lines  = अग्रे ययौ तत्र योद्धुं सुशर्मा स गा विराटस्य समाजहार ।¦श्रुत्वा विराटोऽनुययौ ससेनस्तं पाण्डवाश्चानुययुर्विनाऽर्जुनम् ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विजित्य सङ्ख्ये जगृहे विराटं तदा सुशर्मा तमयाद् वृकोदरः ।
| verse_lines  = विजित्य सङ्ख्ये जगृहे विराटं तदा सुशर्मा तमयाद् वृकोदरः ।¦स तस्य सेनां विनिहत्य(विनिपात्य) मात्स्यं विमोच्य जग्राह सुशर्मराजम् ।¦युधिष्ठिरो मोचयामास तं च ततो रात्रौ न्यवसन् बाह्यतस्ते ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततोऽपरदिने सर्वे भीष्मद्रोणपुरस्सराः ।
| verse_lines  = ततोऽपरदिने सर्वे भीष्मद्रोणपुरस्सराः ।¦रहितं कीचकैर्मात्स्यं शक्यं मत्वाऽभिनिर्ययुः ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कीचकस्य हिडिम्बस्य बककिर्मीरयोरपि ।
| verse_lines  = कीचकस्य हिडिम्बस्य बककिर्मीरयोरपि ।¦जरासन्धस्य नृपतेः कंसादीनां च सर्वशः ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न बाधनाय भीष्माद्या अपि शेकुः कथञ्चन ।
| verse_lines  = न बाधनाय भीष्माद्या अपि शेकुः कथञ्चन ।¦तस्मात् ते कीचकं शान्तं श्रुत्वा मात्स्यं ययुर्युधे ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यतिष्ये रक्षितुं भीमाद् धार्तराष्ट्रानिति स्वकाम् ।
| verse_lines  = यतिष्ये रक्षितुं भीमाद् धार्तराष्ट्रानिति स्वकाम् ।¦सत्यां कर्तुं प्रतिज्ञां तु ययौ द्रोणः सपुत्रकः ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यदि युद्धाय निर्यान्ति ज्ञाताः स्युः पाण्डवास्तदा ।
| verse_lines  = यदि युद्धाय निर्यान्ति ज्ञाताः स्युः पाण्डवास्तदा ।¦न चेद् विराटमनतं नमयिष्यामहे वयम् ।¦इति मत्वा विराटस्य जगृहुर्गाः समन्ततः ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदोत्तरः सारथित्वे प्रकल्प्य पार्थं ययौ तान् निशाम्यैव भीतः ।
| verse_lines  = तदोत्तरः सारथित्वे प्रकल्प्य पार्थं ययौ तान् निशाम्यैव भीतः ।¦ततोऽर्जुनः सारथिं तं विधाय कृच्छ्रेण संस्थाप्य च तं(तान्) ययौ कुरून् ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आदाय गाण्डीवमथ ध्वजं च हनूमदङ्कं सदरोऽग्रतो गाः ।
| verse_lines  = आदाय गाण्डीवमथ ध्वजं च हनूमदङ्कं सदरोऽग्रतो गाः ।¦निवर्त्य युद्धाय ययौ कुरूंस्तान् जिग्ये सर्वान् द्वैरथेनैव सक्तान् ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एकीभूतान् पुनरेवानुयातान् सम्मोहनास्त्रेण विमोहयित्वा ।
| verse_lines  = एकीभूतान् पुनरेवानुयातान् सम्मोहनास्त्रेण विमोहयित्वा ।¦जग्राह तेषामुत्तरीयाण्यृते तु भीष्मस्य वेदास्त्रघातं स एव ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विधाय भीष्मं विरथं जगाम तदा श्रुत्वा मत्स्यपतिर्जितान् कुरून् ।
| verse_lines  = विधाय भीष्मं विरथं जगाम तदा श्रुत्वा मत्स्यपतिर्जितान् कुरून् ।¦मुमोद पुत्रेण जिता इति स्म तदाऽऽह षण्ढेन जितान् युधिष्ठिरः ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदा क्रुद्धः प्राहरत् तं विराटः सोऽक्षेण तद् भीमधनञ्जयाभ्याम् ।
| verse_lines  = तदा क्रुद्धः प्राहरत् तं विराटः सोऽक्षेण तद् भीमधनञ्जयाभ्याम् ।¦श्रुतं तदा कुपितौ तौ निशाम्य न्यवारयत् तावपि धर्मसूनुः ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निजस्वरूपेण समास्थितान् नो यदि स्म नासौ प्रणिपातपूर्वकम्(पूर्वम्) ।
| verse_lines  = निजस्वरूपेण समास्थितान् नो यदि स्म नासौ प्रणिपातपूर्वकम्(पूर्वम्) ।¦क्षमापयेद् वध्य इत्यात्मरूपं समास्थितास्तस्थुरथापरे(अथा परे) दिने ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदा विराटासनमास्थितं नृपं युधिष्ठिरं वीक्ष्य विराट आह ।
| verse_lines  = तदा विराटासनमास्थितं नृपं युधिष्ठिरं वीक्ष्य विराट आह ।¦किमेतदित्यूचिवानुत्तरोऽस्मै तान् पाण्डवान् गोग्रहणे च वृत्तम् ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो विराटो भयकम्पिताङ्गः प्रणम्य पार्थाञ्छरणं जगाम ।
| verse_lines  = ततो विराटो भयकम्पिताङ्गः प्रणम्य पार्थाञ्छरणं जगाम ।¦ददौ च कन्यामुत्तरां फल्गुनाय पुत्रार्थमेव प्रतिजग्राह सोऽपि ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं विराटं मोचयित्वैव गाश्च तमस्यन्धे कीचकान् पातयित्वा ।
| verse_lines  = एवं विराटं मोचयित्वैव गाश्च तमस्यन्धे कीचकान् पातयित्वा ।¦प्राप्तो धर्मः सुमहान् वायुजेन तस्यानु पार्थेन च गोविमोक्षणात् ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अयातयन् केशवायाथ दूतान् सहाभिमन्युः सोऽपि रामेण सार्द्धम् ।
| verse_lines  = अयातयन् केशवायाथ दूतान् सहाभिमन्युः सोऽपि रामेण सार्द्धम् ।¦आगादनन्तानन्दचिद् वासुदेवो विवाहयामासुरथाभिमन्युम् ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आसीन्महानुत्सवस्तत्र तेषां दाशार्हवीरैः सह पाण्डवानाम् ।
| verse_lines  = आसीन्महानुत्सवस्तत्र तेषां दाशार्हवीरैः सह पाण्डवानाम् ।¦स पाञ्चालानां वासुदेवेन सार्द्धमज्ञातवासं समतीत्य मोदताम् ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दुर्योधनाद्याः सूतपुत्रेण सार्द्धं ससौबलेया युधि पार्थपीडिताः ।
| verse_lines  = दुर्योधनाद्याः सूतपुत्रेण सार्द्धं ससौबलेया युधि पार्थपीडिताः ।¦भीष्मादिभिः सार्द्धमुपेत्य नागपुरं मन्त्रं मन्त्रयामासुरत्र ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अज्ञातवासे फल्गुनो नोऽद्य दृष्टस्तस्मात् पुनर्यान्तु पार्था वनाय ।
| verse_lines  = अज्ञातवासे फल्गुनो नोऽद्य दृष्टस्तस्मात् पुनर्यान्तु पार्था वनाय ।¦इति ब्रुवाणानाह भीष्मोऽभ्यतीतमज्ञातवासं द्रोण आहैवमेव ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तयोर्वाक्यं ते त्वनादृत्य पापा वनं पार्थाः पुनरेव प्रयान्तु ।
| verse_lines  = तयोर्वाक्यं ते त्वनादृत्य पापा वनं पार्थाः पुनरेव प्रयान्तु ।¦इति दूतं प्रेषयामासुरत्र जानन्ति विप्रा इति धर्मजोऽवदत् ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सौरमासानुसारेण धार्तराष्ट्रा अपूर्णताम् ।
| verse_lines  = सौरमासानुसारेण धार्तराष्ट्रा अपूर्णताम् ।¦आहुश्चान्द्रेण मासेन पूर्णः कालोऽखिलोऽप्यसौ ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दिनानामधिपः सूर्यः पक्षमासाधिपः शशी ।
| verse_lines  = दिनानामधिपः सूर्यः पक्षमासाधिपः शशी ।¦तस्मात् सौम्याब्दमेवात्र मुख्यमाहुर्मनीषिणः ।¦सौम्यं कालं ततो यज्ञे गृह्णन्ति नतु सूर्यजम् ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदेतदविचार्यैव लोभाच्च धृतराष्ट्रजैः ।
| verse_lines  = तदेतदविचार्यैव लोभाच्च धृतराष्ट्रजैः ।¦राज्यं न दत्तं पार्थेभ्यः पार्थाः कालस्य पूर्णताम् ।¦ख्यापयन्तो विप्रवरैरुपप्लाव्यमुपाययुः ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C23
| verse_id    = MBTN_C23_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुवासुदेवा अखिलैश्च यादवैः पाञ्चालमत्स्यैश्च युताः सभार्याः ।
| verse_lines  = सुवासुदेवा अखिलैश्च यादवैः पाञ्चालमत्स्यैश्च युताः सभार्याः ।¦उपप्लाव्ये ते कतिचिद् दिनानि वासं चक्रुः कृष्णसंशिक्षितार्थाः ॥ ५७॥
}}
<span id="gr-C24" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="चतुर्विंशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C24" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="चतुर्विंशोऽध्यायः"></span>
== चतुर्विंशोऽध्यायः ==
== चतुर्विंशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ ततः सम्मन्त्र्यानुमते(अनुमतेः) कृष्णस्य स्वपुरोहितम् ।</span><span class="shloka-line">द्रुपदः प्रेषयामास धृतराष्ट्राय शान्तये ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स गत्वा धृतराष्ट्रं तं भीष्मद्रोणादिभिर्युतम् ।</span><span class="shloka-line">उवाच न विरोधस्त उत्पाद्यो धर्मसूनुना ।</span><span class="shloka-line">यस्य भीमार्जुनौ यौधौ नेता यस्य जनार्दनः ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुतास्ते भीमनिहता जरासन्धादयोऽखिलाः ।</span><span class="shloka-line">यथा च रुद्रवचनादवध्या राक्षसाधिपाः ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C24
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तीर्थविघ्नकराः सर्वतीर्थान्याच्छाद्य संस्थिताः ।</span><span class="shloka-line">तिस्रः कोट्यो महावीर्या भीमेनैव निषूदिताः (निसूदिताः) ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भ्रातॄणां ब्राह्मणानां च लोकानां च हितैषिणा ।</span><span class="shloka-line">ततो हि सर्वतीर्थानि गम्यान्यासन् नृणां क्षितौ ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथा जटासुरः पापः शर्वाणीवरसंश्रयात् ।</span><span class="shloka-line">अवध्यो विप्ररूपेण वञ्चयन्नेव पाण्डवान् ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = औं ॥ ततः सम्मन्त्र्यानुमते(अनुमतेः) कृष्णस्य स्वपुरोहितम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ज्ञात्वाऽपि भीमसेनेन विप्ररूपस्य नो वधः ।</span><span class="shloka-line">योग्य इत्यहतो भीमे मृगयार्थं गते क्‍वचित् ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = औं ॥ ततः सम्मन्त्र्यानुमते(अनुमतेः) कृष्णस्य स्वपुरोहितम् ।¦द्रुपदः प्रेषयामास धृतराष्ट्राय शान्तये ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यमौ युधिष्ठिरं कृष्णां चाऽदायैव पराद्रवत् ।</span><span class="shloka-line">दृष्टो भीमेन तांस्त्यक्त्वा संसक्तस्तेन सङ्गरे ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निपात्य भूमौ पादेन सञ्चूर्णितशिरास्तमः ।</span><span class="shloka-line">जगाम किमु ते पुत्राः शक्या हन्तुमिति स्म ह ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निवातकवचाश्चैव हताः पार्थेन ते श्रुताः ।</span><span class="shloka-line">जानासि च हरेर्वीर्यं यस्येदमखिलं वशे ।</span><span class="shloka-line">सब्रह्मरुद्रशक्राद्यं चेतनाचेतनात्मकम् ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मादेतैः पालितस्य धर्मजस्य स्वकं वसु ।</span><span class="shloka-line">दीयतामिति तेनोक्तो धृतराष्ट्रो नचाकरोत् ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C24
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः सहैव यदुभिः कृष्णं द्वारवतीं गतम् ।</span><span class="shloka-line">युद्धसाहाय्यमिच्छन्तौ धार्तराष्ट्रधनञ्जयौ ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">युगपद् ययतुस्तत्र वेगेनाजयदर्जुनम् ।</span><span class="shloka-line">दुर्योधनः शिरस्थान आसीनोऽभूद्धरेस्तदा ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दर्पान्नाहं राजराज उपास्ये पादयोरिति ।</span><span class="shloka-line">तयोरागमनं पूर्वं ज्ञात्वैव हि हरिः प्रभुः ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = स गत्वा धृतराष्ट्रं तं भीष्मद्रोणादिभिर्युतम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">असुप्तः सुप्तवच्छिश्ये तत्रातिष्ठद् धनञ्जयः ।</span><span class="shloka-line">प्रणम्य पादयोः प्रह्वो भक्त्युद्रेकात् कृताञ्जलिः ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = स गत्वा धृतराष्ट्रं तं भीष्मद्रोणादिभिर्युतम् ।¦उवाच न विरोधस्त उत्पाद्यो धर्मसूनुना ।¦यस्य भीमार्जुनौ यौधौ नेता यस्य जनार्दनः ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तमैक्षत् प्रथमं देवो जानन्नपि सुयोधनम् ।</span><span class="shloka-line">स्वागतं फल्गुनेत्युक्ते पूर्वमागामहं त्विति ।</span><span class="shloka-line">आह दुर्योधनस्तं च स्वागतेनाभ्यपूजयत् ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तयोरागमने हेतुं श्रुत्वा प्राह जनार्दनः ।</span><span class="shloka-line">एकः पूर्वागतोऽत्रान्यः पूर्वदृष्टो मया यतः ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समं करिष्ये युवयोरेकत्राहं निरायुधः ।</span><span class="shloka-line">अन्यत्र दशलक्षं मे पुत्राः शूराः पदातयः ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्ते फल्गुनः कृष्णं वव्रे तद्भक्तिमान् यतः ।</span><span class="shloka-line">अन्यस्तत्राभक्तिमत्त्वाद् वव्रे गोपान् प्रयुद्ध्यतः ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C24
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पार्थानामेव साहाय्यं करिष्यन्नपि केशवः ।</span><span class="shloka-line">तस्याभक्तिं दर्शयितुं चक्रे समवदीश्वरः ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः पार्थेन सहितः पाण्डवान् केशवो ययौ ।</span><span class="shloka-line">दुर्योधनो ययौ रामं स भयात् केशवस्य च ।</span><span class="shloka-line">न साहाय्यं करोमीति प्राह तत्स्नेहवानपि ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उपप्लाव्ये सभायां हि तत्पक्षीयं वचो ब्रुवन् ।</span><span class="shloka-line">निराकृतः सात्यकिना समक्षं केशवस्य च ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = श्रुतास्ते भीमनिहता जरासन्धादयोऽखिलाः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो दुर्योधनं नायात् स च हार्दिक्यसंयुतः ।</span><span class="shloka-line">जगाम हस्तिनपुरमक्षोहिण्यो दशाभवन् ।</span><span class="shloka-line">एका च धार्तराष्ट्रस्य नानादेश्यैर्नृपैर्युताः ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = श्रुतास्ते भीमनिहता जरासन्धादयोऽखिलाः ।¦यथा च रुद्रवचनादवध्या राक्षसाधिपाः ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सप्त पाण्डुसुतानां च मत्स्यद्रुपदकेकयैः ।</span><span class="shloka-line">धृष्टकेतुजरासन्धसुतकाशीनृपैर्युताः ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुरुजित् कुन्तिभोजश्च चेकितानश्च सात्यकिः ।</span><span class="shloka-line">पाण्डवान् सेनया युक्ताः समीयुर्देवपक्षिणः ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विन्दानुविन्दावावन्त्यौ जयत्सेनोऽन्यकैकयाः(अन्यकेकयाः) ।</span><span class="shloka-line">क्षेमधूर्तिर्दण्डधारः कलिङ्गोऽम्बष्ठ एव च ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुतायुरच्युतायुश्च बृहद्बलसुदक्षिणौ ।</span><span class="shloka-line">श्रुतायुधः सैन्धवश्च राक्षसोऽलम्बुसस्तथा ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C24
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अलायुधोऽलम्बलश्च दैत्या दुर्योधनं ययुः ।</span><span class="shloka-line">गत्वा दुर्योधनाहूतो भगदत्तोऽपि तं ययौ ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सपुत्रपौत्रो बाह्लीको भीष्मद्रोणकृपा अपि ।</span><span class="shloka-line">प्रीत्यर्थं धृतराष्ट्रस्य बभूवुस्तत्सुतानुगाः ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पाण्ड्यश्च वीरसेनाख्यः पाण्डवानेव संश्रितः ।</span><span class="shloka-line">शल्यं च पाण्डवानेव यान्तं ज्ञात्वा सुयोधनः ।</span><span class="shloka-line">सुसभाः कारयामास सर्वभोगसमन्विताः ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = तीर्थविघ्नकराः सर्वतीर्थान्याच्छाद्य संस्थिताः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ता युधिष्ठिरक्लृप्ताः स मत्वा शल्योऽब्रवीदिदम् ।</span><span class="shloka-line">य एताः(य एतत्) कारयामास तदभीष्टं करोम्यहम् ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = तीर्थविघ्नकराः सर्वतीर्थान्याच्छाद्य संस्थिताः ।¦तिस्रः कोट्यो महावीर्या भीमेनैव निषूदिताः (निसूदिताः) ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">लीनः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रः सत्यं कुर्वित्यभाषत ।</span><span class="shloka-line">देहि मे युद्धसाहाय्यमिति सोऽपि यशोऽर्थयन् ।</span><span class="shloka-line">रक्षार्थमात्मवाक्यस्य तथेत्येवाभ्यभाषत ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स पाण्डवांस्ततो गत्वा तैरनुज्ञात एव च ।</span><span class="shloka-line">तेजोवधार्थं कर्णस्य धनञ्जयकृतेऽर्थितः ।</span><span class="shloka-line">तथेत्युक्त्वा ययौ धर्मनन्दनं कौरवान् प्रति ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सञ्जयं प्रेषयामास धृतराष्ट्रोऽथ शान्तये ।</span><span class="shloka-line">पाण्डवान् प्रत्यधर्मं च युद्धं स प्रत्यपादयत् ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हठवादेऽवदद् भीमो यं धर्मं द्रौपदी तथा ।</span><span class="shloka-line">तमेवोक्त्वा धर्मजस्तु चकार च निरुत्तरम् ।</span><span class="shloka-line">कृष्णोऽपि तस्य धर्मस्य प्रामाण्यं प्रत्यपादयत् ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C24
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो निरुत्तरः कृष्णं पाण्डवांश्च प्रणम्य सः ।</span><span class="shloka-line">धृतराष्ट्रं ययौ तं च विनिन्द्य प्रययौ गृहम् ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निन्दितः सञ्जयेनासावाहूय विदुरं निशि ।</span><span class="shloka-line">पप्रच्छ सोऽवदद् धर्मं पार्थानां राज्यदापनम् ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ऐहिकस्य सुखस्यापि कारणं तदनिन्दितम् ।</span><span class="shloka-line">अन्यथा सर्वपुत्राणां नाशं धर्मातिलङ्घनम् ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = भ्रातॄणां ब्राह्मणानां च लोकानां च हितैषिणा ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्र भावमकृत्वा स ज्ञानादिच्छन्नघक्षयम् ।</span><span class="shloka-line">विष्णोः स्वरूपं पप्रच्छ सोऽस्मरच्च सनातनम् ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = भ्रातॄणां ब्राह्मणानां च लोकानां च हितैषिणा ।¦ततो हि सर्वतीर्थानि गम्यान्यासन् नृणां क्षितौ ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स आगत्यावदत् तत्त्वं विष्णोर्मायाविनः शुभा ।</span><span class="shloka-line">न गतिश्चेत्यथ प्रातः सञ्जयः पाण्डवोदितम् ।</span><span class="shloka-line">अवदद् धृतराष्ट्राय सभायां कुरुसन्निधौ ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तच्छ्रुत्वा स तु भीतोऽपि पुत्रस्नेहानुगो नृपः ।</span><span class="shloka-line">राज्यं नादात् पाण्डवानां ततो धर्मसुतो नृपः ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदुक्तवान् सञ्जयाय यदि दित्सतिः नः पिता ।</span><span class="shloka-line">राज्यं तदा त्वमागच्छ विदुरो वा न चेन्नच ।</span><span class="shloka-line">तावथानागतौ ज्ञात्वा मन्त्रयामास शौरिणा ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सोऽप्याहाहं गमिष्यामि सभायामृषिसन्निधौ ।</span><span class="shloka-line">वक्ष्ये पथ्यानि युक्तानि यदि नासौ ग्रहीष्यति ।</span><span class="shloka-line">वध्यः सर्वस्य लोकस्य स भवेत् सर्वधर्महा ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C24
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्ते वैरमात्मोत्थं लोकमध्ये प्रहापयन् ।</span><span class="shloka-line">लोकसङ्ग्रहणार्थाय भीमसेनोऽब्रवीद् वचः ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नास्मन्निमित्तनाशः स्यात् कुलस्यापि वयं कुलम् ।</span><span class="shloka-line">रक्षितुं धार्तराष्ट्रस्य भवेमाधश्चरा इति ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इच्छताऽप्यखिलान् हन्तुं धार्तराष्ट्रान् दृढात्मना ।</span><span class="shloka-line">भीमेनोक्तो वासुदेवो लोकसङ्ग्रहणेच्छया ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = यथा जटासुरः पापः शर्वाणीवरसंश्रयात् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वधं तेषां धर्ममेव लोके ख्यापयितुं हरिः ।</span><span class="shloka-line">आक्षिपन्निव भीमं तं युद्धाय प्रेरयद्(प्रैरयत्,प्रेरयद्) दृढम् ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = यथा जटासुरः पापः शर्वाणीवरसंश्रयात् ।¦अवध्यो विप्ररूपेण वञ्चयन्नेव पाण्डवान् ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अभिप्रायं केशवस्य जानन् भीमो निजं बलम् ।</span><span class="shloka-line">राज्ञां मध्येऽवदत् तच्च कृष्णोऽभ्यधिकमेव हि ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शशंस सत्यैः सद्वाक्यै राज्ञां मध्ये प्रकाशयन् ।</span><span class="shloka-line">वधं कुरूणां सद्धर्मं गुणान् भीमस्य चामितान् ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नित्यमेकमनस्कौ तावपि केशवमारुती ।</span><span class="shloka-line">एवं लोकस्य संवादहेतोः संवादमक्रताम् ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः कृष्णोऽर्जुनं चैव कृपालुं सन्धिकामुकम् ।</span><span class="shloka-line">हेतुमद्भिः शुभैर्वाक्यैरनुनीय जगत्पतिः ।</span><span class="shloka-line">उक्तो मानुषया बुद्ध्या नकुलेन सुनीतिवत्(सुनीतवत्) ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C24
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शौर्यप्रकाशनायैव युद्धं योजयतां भवान् ।</span><span class="shloka-line">इत्युक्तः सहदेवेन युयुधानेन चाच्युतः ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दस्यूनां निग्रहो धर्मः क्षत्रियाणां यतः परः ।</span><span class="shloka-line">अतो न धार्तराष्ट्रैर्नः सन्धिः स्यादिति पार्षती ।</span><span class="shloka-line">जगाद कृष्णं सोऽप्येनां ओमित्युक्त्वा विनिर्ययौ ॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ससात्यकिः स्यन्दनवर्यसंस्थितः पृथातनूजैरखिलैः स भूमिपैः ।</span><span class="shloka-line">अन्वागतो दूरतरं गिरा तान् संस्थाप्य विप्रप्रवरैः कुरून् ययौ ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = ज्ञात्वाऽपि भीमसेनेन विप्ररूपस्य नो वधः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एकोऽपि विष्णुः स तु(च) भार्गवात्मा व्यासात्मकश्चानुगतो मुनीन्द्रैः (व्यासः सशिष्यस्तदनन्यदृश्यः) ।</span><span class="shloka-line">ययौ तदुक्तेर्हि गुणान् प्रवेत्तुं नान्यो हि शक्तस्तमृते यतः प्रभुम् ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = ज्ञात्वाऽपि भीमसेनेन विप्ररूपस्य नो वधः ।¦योग्य इत्यहतो भीमे मृगयार्थं गते क्‍वचित् ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स वन्द्यमानोऽखिलराष्ट्रवासिभिः प्रसूनवर्षैरभिवर्षितः सुरैः ।</span><span class="shloka-line">संस्तूयमानः प्रणतोऽब्जजादिभिर्गजाह्वयं प्राप परोऽप्रमेयः ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स भीष्ममुख्यैः सरसाभियातः सहैव तै प्रययौ राजमार्गे ।</span><span class="shloka-line">दिदृक्षवस्तं जगदेकसुन्दरं गुणार्णवं प्राययुरत्र सर्वे ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सभाजितस्तैः(सम्भावितस्तैः) परमादरेण विवेश गेहं नृपतेरनन्तः ।</span><span class="shloka-line">स भीष्ममुख्यान् पुरतो निधाय वैचित्रवीर्येण समर्चितोऽजः ।</span><span class="shloka-line">रौग्मे(रौक्मे) निषण्णः परमासने प्रभुर्बभौ स्वभासा ककुभोऽवभासयन् ॥ ५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V59"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथोचितं तेषु विधाय केशवो दौर्योधनं प्राप्य गृहं च पूजितः ।</span><span class="shloka-line">पूजां तदीयां गुणवद्द्विडित्यसौ जग्राह नो विदुरं चाऽजगाम ॥ ५९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C24
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V60"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स भीष्मपूर्वैरभियाचितोऽपि जगाम नैषां गृहमादिदेवः ।</span><span class="shloka-line">उपेक्षिता द्रौपदीत्यप्रमेयो जगाम गेहं विदुरस्य शीघ्रम् ॥ ६०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V08
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V61"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स तेन भक्त्याऽभिगतः प्रसन्नः प्रविश्य चान्तर्गृहमीश्वरोऽजः ।</span><span class="shloka-line">भक्त्याऽभिपूर्णेन ससम्भ्रमेण सम्पूजितः सर्वसमर्पणेन ॥ ६१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V62"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">परे दिनेऽसौ धृतराष्ट्रसूनुना समानीतः संसदि कौरवाणाम् ।</span><span class="shloka-line">विवेश दिव्ये मणिकाञ्चनासने सार्द्धं मुनीन्द्रैः परमार्थवेदिभिः ॥ ६२॥</span></span></div>
| verse_text  = यमौ युधिष्ठिरं कृष्णां चाऽदायैव पराद्रवत् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V63"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सम्पूजितो भीष्ममुख्यैः समस्तै रराज राजीवसमाननेत्रः ।</span><span class="shloka-line">यथोचितास्तत्र विधाय वार्ता जगाद काले कलिकल्मषापहः ॥ ६३॥</span></span></div>
| verse_lines  = यमौ युधिष्ठिरं कृष्णां चाऽदायैव पराद्रवत् ।¦दृष्टो भीमेन तांस्त्यक्त्वा संसक्तस्तेन सङ्गरे ॥ ८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V64"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वैचित्रवीर्य स्वकुलस्य वृद्ध्यै प्रदेहि राज्यं तव सत्सुताय ।</span><span class="shloka-line">यशश्च धर्मं परमं प्रसादं मम त्वमाप्नोषि तदैव राजन् ।</span><span class="shloka-line">अतोऽन्यथा यशसो धर्मतश्च हीनः प्रतीपत्वमुपैषि मेऽतः ॥ ६४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V65"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितः प्राह ममातिवर्तिनं सुतं स्वयं मे प्रतिबोधयेति ।</span><span class="shloka-line">स वासुदेवेन विबोधितोऽपि पापाभिसन्धिर्धृतराष्ट्रसूनुः ।</span><span class="shloka-line">उत्थाय तस्मादनुजैरमात्यैर्नियन्तुमीशं कुमतिर्व्यधान्मतिम् ॥ ६५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V66"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">येये तदा केशवसंयमाय न्यमन्त्रयंस्ते विबुधप्रतीपाः ।</span><span class="shloka-line">अतो विकर्णप्रमुखा अपि स्म वध्यत्वमायन्नशुभां गतिं च ॥ ६६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V67"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कर्णः सुराग्र्योऽपि(सुरांशोऽपि) सुयोधनार्थे(सुयोधनार्थं) न्यमन्त्रयद् भावतो नैव दुष्टः ।</span><span class="shloka-line">अतो गतिश्चास्य सुशोभनाऽभूद् येऽत्रानुकूलाः परमस्य ते शुभाः ॥ ६७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C24
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V68"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ऋषिभिर्जामदग्न्येन व्यासेनाप्यमितौजसा ।</span><span class="shloka-line">वासुदेवात्मकेनैव चैव त्रिरूपेणैव विष्णुना ॥ ६८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V09
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V69"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मातापितृभ्यां भीष्माद्यैरनुशिष्टोऽपि दुर्मतिः ।</span><span class="shloka-line">सुयोधनो मन्त्रयते मुकुन्दस्यानुबन्धनम् ॥ ६९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V70"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सात्यकिः कृतवर्मा च तच्छुश्रुवतुरञ्जसा ।</span><span class="shloka-line">संस्थाप्य कृतवर्माणं रहः सात्यकिरत्र च ।</span><span class="shloka-line">अभ्येत्य केशवं प्राह दुर्योधनविनिश्चयम् ॥ ७०॥</span></span></div>
| verse_text  = निपात्य भूमौ पादेन सञ्चूर्णितशिरास्तमः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V71"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जानन्नप्यखिलं कृष्णस्तच्छ्रुत्वा सात्यकेर्मुखात् ।</span><span class="shloka-line">वैचित्रवीर्यमवदत् पश्य मामिति(मामपि) सर्वगम् ॥ ७१॥</span></span></div>
| verse_lines  = निपात्य भूमौ पादेन सञ्चूर्णितशिरास्तमः ।¦जगाम किमु ते पुत्राः शक्या हन्तुमिति स्म ह ॥ ९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V72"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ तेनाऽहुते पुत्रे सामात्ये पुरुषोत्तमः ।</span><span class="shloka-line">(स्वं रूपं) स्वरूपं दर्शयामास सर्वगं पूर्णसद्गुणम् ॥ ७२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V73"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत् कालसूर्यामितदीप्ति सर्वजगद्भरं शाश्वतमप्रमेयम् ।</span><span class="shloka-line">दृष्ट्वैव चक्षूंषि सुयोधनाद्या न्यमीलयन् दीधितिवारितानि ॥ ७३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V74"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पिधाय रूपं पुनरेव तद्धरिर्वैचित्रवीर्येण समर्थितः पुनः ।</span><span class="shloka-line">कृत्वाऽन्धमेव प्रययौ सुयोधनं सहानुगं(सहानुजं) पापतमं प्रकाश्य ॥ ७४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V75"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनन्तशक्तिः पुरुषोत्तमोऽसौ शक्तोऽपि दुर्योधनचित्तनिग्रहे ।</span><span class="shloka-line">नैव व्यधादेनमथोक्तकारिणं निपातयन्नन्धतमस्यनन्तः ॥ ७५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C24
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V76"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुनश्च कुन्तीगृहमेत्य कृष्णस्तयोद्योगं धर्मसुतस्य शिष्टम् ।</span><span class="shloka-line">श्रुत्वा ययौ सूर्यजमात्मयाने निधाय तस्यावददात्मजन्म ॥ ७६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V10
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V77"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आयाहि पार्थानिति (पाण्डूनिति) तद्वचः स नैवाकरोन्मानितो धार्तराष्ट्रैः ।</span><span class="shloka-line">संस्थाप्य तं भगवान् द्रौणये च रहोऽवदन्मित्रभावं पृथाजैः ॥ ७७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V78"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यावत् पितुर्मरणं सोऽपि मैत्रीं वव्रे पार्थैस्तं च विसृज्य कृष्णः ।</span><span class="shloka-line">ययौ कुरून् पूर्वमेवोद्विसृज्य पृथासुतानां स सकाशमीशः ॥ ७८॥</span></span></div>
| verse_text  = निवातकवचाश्चैव हताः पार्थेन ते श्रुताः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V79"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सम्प्रार्थितः पृथया चैव कर्णः पार्थैर्योगं याहि सूनुर्ममासि ।</span><span class="shloka-line">तेनाप्युक्ता वासविना विनाऽहं हन्यां सुतांस्ते न कथञ्चनेति ॥ ७९॥</span></span></div>
| verse_lines  = निवातकवचाश्चैव हताः पार्थेन ते श्रुताः ।¦जानासि च हरेर्वीर्यं यस्येदमखिलं वशे ।¦सब्रह्मरुद्रशक्राद्यं चेतनाचेतनात्मकम् ॥ १०॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C24_S01_V80"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो ययुः कौरवाः पाण्डवाश्च कुरुक्षेत्रं योद्धुकामाः सकृष्णाः ।</span><span class="shloka-line">चक्रुश्च ते शिबिराण्यत्र सर्वे शुभे देशे पाण्डवाः कृष्णबुद्ध्या ॥ ८०॥</span></span></div>
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मादेतैः पालितस्य धर्मजस्य स्वकं वसु ।
| verse_lines  = तस्मादेतैः पालितस्य धर्मजस्य स्वकं वसु ।¦दीयतामिति तेनोक्तो धृतराष्ट्रो नचाकरोत् ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः सहैव यदुभिः कृष्णं द्वारवतीं गतम् ।
| verse_lines  = ततः सहैव यदुभिः कृष्णं द्वारवतीं गतम् ।¦युद्धसाहाय्यमिच्छन्तौ धार्तराष्ट्रधनञ्जयौ ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = युगपद् ययतुस्तत्र वेगेनाजयदर्जुनम् ।
| verse_lines  = युगपद् ययतुस्तत्र वेगेनाजयदर्जुनम् ।¦दुर्योधनः शिरस्थान आसीनोऽभूद्धरेस्तदा ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दर्पान्नाहं राजराज उपास्ये पादयोरिति ।
| verse_lines  = दर्पान्नाहं राजराज उपास्ये पादयोरिति ।¦तयोरागमनं पूर्वं ज्ञात्वैव हि हरिः प्रभुः ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = असुप्तः सुप्तवच्छिश्ये तत्रातिष्ठद् धनञ्जयः ।
| verse_lines  = असुप्तः सुप्तवच्छिश्ये तत्रातिष्ठद् धनञ्जयः ।¦प्रणम्य पादयोः प्रह्वो भक्त्युद्रेकात् कृताञ्जलिः ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तमैक्षत् प्रथमं देवो जानन्नपि सुयोधनम् ।
| verse_lines  = तमैक्षत् प्रथमं देवो जानन्नपि सुयोधनम् ।¦स्वागतं फल्गुनेत्युक्ते पूर्वमागामहं त्विति ।¦आह दुर्योधनस्तं च स्वागतेनाभ्यपूजयत् ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तयोरागमने हेतुं श्रुत्वा प्राह जनार्दनः ।
| verse_lines  = तयोरागमने हेतुं श्रुत्वा प्राह जनार्दनः ।¦एकः पूर्वागतोऽत्रान्यः पूर्वदृष्टो मया यतः ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समं करिष्ये युवयोरेकत्राहं निरायुधः ।
| verse_lines  = समं करिष्ये युवयोरेकत्राहं निरायुधः ।¦अन्यत्र दशलक्षं मे पुत्राः शूराः पदातयः ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्ते फल्गुनः कृष्णं वव्रे तद्भक्तिमान् यतः ।
| verse_lines  = इत्युक्ते फल्गुनः कृष्णं वव्रे तद्भक्तिमान् यतः ।¦अन्यस्तत्राभक्तिमत्त्वाद् वव्रे गोपान् प्रयुद्ध्यतः ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पार्थानामेव साहाय्यं करिष्यन्नपि केशवः ।
| verse_lines  = पार्थानामेव साहाय्यं करिष्यन्नपि केशवः ।¦तस्याभक्तिं दर्शयितुं चक्रे समवदीश्वरः ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः पार्थेन सहितः पाण्डवान् केशवो ययौ ।
| verse_lines  = ततः पार्थेन सहितः पाण्डवान् केशवो ययौ ।¦दुर्योधनो ययौ रामं स भयात् केशवस्य च ।¦न साहाय्यं करोमीति प्राह तत्स्नेहवानपि ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उपप्लाव्ये सभायां हि तत्पक्षीयं वचो ब्रुवन् ।
| verse_lines  = उपप्लाव्ये सभायां हि तत्पक्षीयं वचो ब्रुवन् ।¦निराकृतः सात्यकिना समक्षं केशवस्य च ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो दुर्योधनं नायात् स च हार्दिक्यसंयुतः ।
| verse_lines  = ततो दुर्योधनं नायात् स च हार्दिक्यसंयुतः ।¦जगाम हस्तिनपुरमक्षोहिण्यो दशाभवन् ।¦एका च धार्तराष्ट्रस्य नानादेश्यैर्नृपैर्युताः ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सप्त पाण्डुसुतानां च मत्स्यद्रुपदकेकयैः ।
| verse_lines  = सप्त पाण्डुसुतानां च मत्स्यद्रुपदकेकयैः ।¦धृष्टकेतुजरासन्धसुतकाशीनृपैर्युताः ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुरुजित् कुन्तिभोजश्च चेकितानश्च सात्यकिः ।
| verse_lines  = पुरुजित् कुन्तिभोजश्च चेकितानश्च सात्यकिः ।¦पाण्डवान् सेनया युक्ताः समीयुर्देवपक्षिणः ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विन्दानुविन्दावावन्त्यौ जयत्सेनोऽन्यकैकयाः(अन्यकेकयाः) ।
| verse_lines  = विन्दानुविन्दावावन्त्यौ जयत्सेनोऽन्यकैकयाः(अन्यकेकयाः) ।¦क्षेमधूर्तिर्दण्डधारः कलिङ्गोऽम्बष्ठ एव च ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुतायुरच्युतायुश्च बृहद्बलसुदक्षिणौ ।
| verse_lines  = श्रुतायुरच्युतायुश्च बृहद्बलसुदक्षिणौ ।¦श्रुतायुधः सैन्धवश्च राक्षसोऽलम्बुसस्तथा ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अलायुधोऽलम्बलश्च दैत्या दुर्योधनं ययुः ।
| verse_lines  = अलायुधोऽलम्बलश्च दैत्या दुर्योधनं ययुः ।¦गत्वा दुर्योधनाहूतो भगदत्तोऽपि तं ययौ ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सपुत्रपौत्रो बाह्लीको भीष्मद्रोणकृपा अपि ।
| verse_lines  = सपुत्रपौत्रो बाह्लीको भीष्मद्रोणकृपा अपि ।¦प्रीत्यर्थं धृतराष्ट्रस्य बभूवुस्तत्सुतानुगाः ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पाण्ड्यश्च वीरसेनाख्यः पाण्डवानेव संश्रितः ।
| verse_lines  = पाण्ड्यश्च वीरसेनाख्यः पाण्डवानेव संश्रितः ।¦शल्यं च पाण्डवानेव यान्तं ज्ञात्वा सुयोधनः ।¦सुसभाः कारयामास सर्वभोगसमन्विताः ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ता युधिष्ठिरक्लृप्ताः स मत्वा शल्योऽब्रवीदिदम् ।
| verse_lines  = ता युधिष्ठिरक्लृप्ताः स मत्वा शल्योऽब्रवीदिदम् ।¦य एताः(य एतत्) कारयामास तदभीष्टं करोम्यहम् ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = लीनः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रः सत्यं कुर्वित्यभाषत ।
| verse_lines  = लीनः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रः सत्यं कुर्वित्यभाषत ।¦देहि मे युद्धसाहाय्यमिति सोऽपि यशोऽर्थयन् ।¦रक्षार्थमात्मवाक्यस्य तथेत्येवाभ्यभाषत ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स पाण्डवांस्ततो गत्वा तैरनुज्ञात एव च ।
| verse_lines  = स पाण्डवांस्ततो गत्वा तैरनुज्ञात एव च ।¦तेजोवधार्थं कर्णस्य धनञ्जयकृतेऽर्थितः ।¦तथेत्युक्त्वा ययौ धर्मनन्दनं कौरवान् प्रति ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सञ्जयं प्रेषयामास धृतराष्ट्रोऽथ शान्तये ।
| verse_lines  = सञ्जयं प्रेषयामास धृतराष्ट्रोऽथ शान्तये ।¦पाण्डवान् प्रत्यधर्मं च युद्धं स प्रत्यपादयत् ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हठवादेऽवदद् भीमो यं धर्मं द्रौपदी तथा ।
| verse_lines  = हठवादेऽवदद् भीमो यं धर्मं द्रौपदी तथा ।¦तमेवोक्त्वा धर्मजस्तु चकार च निरुत्तरम् ।¦कृष्णोऽपि तस्य धर्मस्य प्रामाण्यं प्रत्यपादयत् ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो निरुत्तरः कृष्णं पाण्डवांश्च प्रणम्य सः ।
| verse_lines  = ततो निरुत्तरः कृष्णं पाण्डवांश्च प्रणम्य सः ।¦धृतराष्ट्रं ययौ तं च विनिन्द्य प्रययौ गृहम् ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निन्दितः सञ्जयेनासावाहूय विदुरं निशि ।
| verse_lines  = निन्दितः सञ्जयेनासावाहूय विदुरं निशि ।¦पप्रच्छ सोऽवदद् धर्मं पार्थानां राज्यदापनम् ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ऐहिकस्य सुखस्यापि कारणं तदनिन्दितम् ।
| verse_lines  = ऐहिकस्य सुखस्यापि कारणं तदनिन्दितम् ।¦अन्यथा सर्वपुत्राणां नाशं धर्मातिलङ्घनम् ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्र भावमकृत्वा स ज्ञानादिच्छन्नघक्षयम् ।
| verse_lines  = तत्र भावमकृत्वा स ज्ञानादिच्छन्नघक्षयम् ।¦विष्णोः स्वरूपं पप्रच्छ सोऽस्मरच्च सनातनम् ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स आगत्यावदत् तत्त्वं विष्णोर्मायाविनः शुभा ।
| verse_lines  = स आगत्यावदत् तत्त्वं विष्णोर्मायाविनः शुभा ।¦न गतिश्चेत्यथ प्रातः सञ्जयः पाण्डवोदितम् ।¦अवदद् धृतराष्ट्राय सभायां कुरुसन्निधौ ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तच्छ्रुत्वा स तु भीतोऽपि पुत्रस्नेहानुगो नृपः ।
| verse_lines  = तच्छ्रुत्वा स तु भीतोऽपि पुत्रस्नेहानुगो नृपः ।¦राज्यं नादात् पाण्डवानां ततो धर्मसुतो नृपः ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यदुक्तवान् सञ्जयाय यदि दित्सतिः नः पिता ।
| verse_lines  = यदुक्तवान् सञ्जयाय यदि दित्सतिः नः पिता ।¦राज्यं तदा त्वमागच्छ विदुरो वा न चेन्नच ।¦तावथानागतौ ज्ञात्वा मन्त्रयामास शौरिणा ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सोऽप्याहाहं गमिष्यामि सभायामृषिसन्निधौ ।
| verse_lines  = सोऽप्याहाहं गमिष्यामि सभायामृषिसन्निधौ ।¦वक्ष्ये पथ्यानि युक्तानि यदि नासौ ग्रहीष्यति ।¦वध्यः सर्वस्य लोकस्य स भवेत् सर्वधर्महा ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्ते वैरमात्मोत्थं लोकमध्ये प्रहापयन् ।
| verse_lines  = इत्युक्ते वैरमात्मोत्थं लोकमध्ये प्रहापयन् ।¦लोकसङ्ग्रहणार्थाय भीमसेनोऽब्रवीद् वचः ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नास्मन्निमित्तनाशः स्यात् कुलस्यापि वयं कुलम् ।
| verse_lines  = नास्मन्निमित्तनाशः स्यात् कुलस्यापि वयं कुलम् ।¦रक्षितुं धार्तराष्ट्रस्य भवेमाधश्चरा इति ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इच्छताऽप्यखिलान् हन्तुं धार्तराष्ट्रान् दृढात्मना ।
| verse_lines  = इच्छताऽप्यखिलान् हन्तुं धार्तराष्ट्रान् दृढात्मना ।¦भीमेनोक्तो वासुदेवो लोकसङ्ग्रहणेच्छया ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वधं तेषां धर्ममेव लोके ख्यापयितुं हरिः ।
| verse_lines  = वधं तेषां धर्ममेव लोके ख्यापयितुं हरिः ।¦आक्षिपन्निव भीमं तं युद्धाय प्रेरयद्(प्रैरयत्,प्रेरयद्) दृढम् ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अभिप्रायं केशवस्य जानन् भीमो निजं बलम् ।
| verse_lines  = अभिप्रायं केशवस्य जानन् भीमो निजं बलम् ।¦राज्ञां मध्येऽवदत् तच्च कृष्णोऽभ्यधिकमेव हि ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शशंस सत्यैः सद्वाक्यै राज्ञां मध्ये प्रकाशयन् ।
| verse_lines  = शशंस सत्यैः सद्वाक्यै राज्ञां मध्ये प्रकाशयन् ।¦वधं कुरूणां सद्धर्मं गुणान् भीमस्य चामितान् ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नित्यमेकमनस्कौ तावपि केशवमारुती ।
| verse_lines  = नित्यमेकमनस्कौ तावपि केशवमारुती ।¦एवं लोकस्य संवादहेतोः संवादमक्रताम् ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः कृष्णोऽर्जुनं चैव कृपालुं सन्धिकामुकम् ।
| verse_lines  = ततः कृष्णोऽर्जुनं चैव कृपालुं सन्धिकामुकम् ।¦हेतुमद्भिः शुभैर्वाक्यैरनुनीय जगत्पतिः ।¦उक्तो मानुषया बुद्ध्या नकुलेन सुनीतिवत्(सुनीतवत्) ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शौर्यप्रकाशनायैव युद्धं योजयतां भवान् ।
| verse_lines  = शौर्यप्रकाशनायैव युद्धं योजयतां भवान् ।¦इत्युक्तः सहदेवेन युयुधानेन चाच्युतः ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दस्यूनां निग्रहो धर्मः क्षत्रियाणां यतः परः ।
| verse_lines  = दस्यूनां निग्रहो धर्मः क्षत्रियाणां यतः परः ।¦अतो न धार्तराष्ट्रैर्नः सन्धिः स्यादिति पार्षती ।¦जगाद कृष्णं सोऽप्येनां ओमित्युक्त्वा विनिर्ययौ ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ससात्यकिः स्यन्दनवर्यसंस्थितः पृथातनूजैरखिलैः स भूमिपैः ।
| verse_lines  = ससात्यकिः स्यन्दनवर्यसंस्थितः पृथातनूजैरखिलैः स भूमिपैः ।¦अन्वागतो दूरतरं गिरा तान् संस्थाप्य विप्रप्रवरैः कुरून् ययौ ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एकोऽपि विष्णुः स तु(च) भार्गवात्मा व्यासात्मकश्चानुगतो मुनीन्द्रैः (व्यासः सशिष्यस्तदनन्यदृश्यः) ।
| verse_lines  = एकोऽपि विष्णुः स तु(च) भार्गवात्मा व्यासात्मकश्चानुगतो मुनीन्द्रैः (व्यासः सशिष्यस्तदनन्यदृश्यः) ।¦ययौ तदुक्तेर्हि गुणान् प्रवेत्तुं नान्यो हि शक्तस्तमृते यतः प्रभुम् ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स वन्द्यमानोऽखिलराष्ट्रवासिभिः प्रसूनवर्षैरभिवर्षितः सुरैः ।
| verse_lines  = स वन्द्यमानोऽखिलराष्ट्रवासिभिः प्रसूनवर्षैरभिवर्षितः सुरैः ।¦संस्तूयमानः प्रणतोऽब्जजादिभिर्गजाह्वयं प्राप परोऽप्रमेयः ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स भीष्ममुख्यैः सरसाभियातः सहैव तै प्रययौ राजमार्गे ।
| verse_lines  = स भीष्ममुख्यैः सरसाभियातः सहैव तै प्रययौ राजमार्गे ।¦दिदृक्षवस्तं जगदेकसुन्दरं गुणार्णवं प्राययुरत्र सर्वे ॥ ५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सभाजितस्तैः(सम्भावितस्तैः) परमादरेण विवेश गेहं नृपतेरनन्तः ।
| verse_lines  = सभाजितस्तैः(सम्भावितस्तैः) परमादरेण विवेश गेहं नृपतेरनन्तः ।¦स भीष्ममुख्यान् पुरतो निधाय वैचित्रवीर्येण समर्चितोऽजः ।¦रौग्मे(रौक्मे) निषण्णः परमासने प्रभुर्बभौ स्वभासा ककुभोऽवभासयन् ॥ ५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V59
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यथोचितं तेषु विधाय केशवो दौर्योधनं प्राप्य गृहं च पूजितः ।
| verse_lines  = यथोचितं तेषु विधाय केशवो दौर्योधनं प्राप्य गृहं च पूजितः ।¦पूजां तदीयां गुणवद्द्विडित्यसौ जग्राह नो विदुरं चाऽजगाम ॥ ५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V60
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स भीष्मपूर्वैरभियाचितोऽपि जगाम नैषां गृहमादिदेवः ।
| verse_lines  = स भीष्मपूर्वैरभियाचितोऽपि जगाम नैषां गृहमादिदेवः ।¦उपेक्षिता द्रौपदीत्यप्रमेयो जगाम गेहं विदुरस्य शीघ्रम् ॥ ६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V61
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स तेन भक्त्याऽभिगतः प्रसन्नः प्रविश्य चान्तर्गृहमीश्वरोऽजः ।
| verse_lines  = स तेन भक्त्याऽभिगतः प्रसन्नः प्रविश्य चान्तर्गृहमीश्वरोऽजः ।¦भक्त्याऽभिपूर्णेन ससम्भ्रमेण सम्पूजितः सर्वसमर्पणेन ॥ ६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V62
| verse_type  = shloka
| verse_text  = परे दिनेऽसौ धृतराष्ट्रसूनुना समानीतः संसदि कौरवाणाम् ।
| verse_lines  = परे दिनेऽसौ धृतराष्ट्रसूनुना समानीतः संसदि कौरवाणाम् ।¦विवेश दिव्ये मणिकाञ्चनासने सार्द्धं मुनीन्द्रैः परमार्थवेदिभिः ॥ ६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V63
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सम्पूजितो भीष्ममुख्यैः समस्तै रराज राजीवसमाननेत्रः ।
| verse_lines  = सम्पूजितो भीष्ममुख्यैः समस्तै रराज राजीवसमाननेत्रः ।¦यथोचितास्तत्र विधाय वार्ता जगाद काले कलिकल्मषापहः ॥ ६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V64
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वैचित्रवीर्य स्वकुलस्य वृद्ध्यै प्रदेहि राज्यं तव सत्सुताय ।
| verse_lines  = वैचित्रवीर्य स्वकुलस्य वृद्ध्यै प्रदेहि राज्यं तव सत्सुताय ।¦यशश्च धर्मं परमं प्रसादं मम त्वमाप्नोषि तदैव राजन् ।¦अतोऽन्यथा यशसो धर्मतश्च हीनः प्रतीपत्वमुपैषि मेऽतः ॥ ६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V65
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितः प्राह ममातिवर्तिनं सुतं स्वयं मे प्रतिबोधयेति ।
| verse_lines  = इतीरितः प्राह ममातिवर्तिनं सुतं स्वयं मे प्रतिबोधयेति ।¦स वासुदेवेन विबोधितोऽपि पापाभिसन्धिर्धृतराष्ट्रसूनुः ।¦उत्थाय तस्मादनुजैरमात्यैर्नियन्तुमीशं कुमतिर्व्यधान्मतिम् ॥ ६५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V66
| verse_type  = shloka
| verse_text  = येये तदा केशवसंयमाय न्यमन्त्रयंस्ते विबुधप्रतीपाः ।
| verse_lines  = येये तदा केशवसंयमाय न्यमन्त्रयंस्ते विबुधप्रतीपाः ।¦अतो विकर्णप्रमुखा अपि स्म वध्यत्वमायन्नशुभां गतिं च ॥ ६६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V67
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कर्णः सुराग्र्योऽपि(सुरांशोऽपि) सुयोधनार्थे(सुयोधनार्थं) न्यमन्त्रयद् भावतो नैव दुष्टः ।
| verse_lines  = कर्णः सुराग्र्योऽपि(सुरांशोऽपि) सुयोधनार्थे(सुयोधनार्थं) न्यमन्त्रयद् भावतो नैव दुष्टः ।¦अतो गतिश्चास्य सुशोभनाऽभूद् येऽत्रानुकूलाः परमस्य ते शुभाः ॥ ६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V68
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ऋषिभिर्जामदग्न्येन व्यासेनाप्यमितौजसा ।
| verse_lines  = ऋषिभिर्जामदग्न्येन व्यासेनाप्यमितौजसा ।¦वासुदेवात्मकेनैव चैव त्रिरूपेणैव विष्णुना ॥ ६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V69
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मातापितृभ्यां भीष्माद्यैरनुशिष्टोऽपि दुर्मतिः ।
| verse_lines  = मातापितृभ्यां भीष्माद्यैरनुशिष्टोऽपि दुर्मतिः ।¦सुयोधनो मन्त्रयते मुकुन्दस्यानुबन्धनम् ॥ ६९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V70
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सात्यकिः कृतवर्मा च तच्छुश्रुवतुरञ्जसा ।
| verse_lines  = सात्यकिः कृतवर्मा च तच्छुश्रुवतुरञ्जसा ।¦संस्थाप्य कृतवर्माणं रहः सात्यकिरत्र च ।¦अभ्येत्य केशवं प्राह दुर्योधनविनिश्चयम् ॥ ७०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V71
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जानन्नप्यखिलं कृष्णस्तच्छ्रुत्वा सात्यकेर्मुखात् ।
| verse_lines  = जानन्नप्यखिलं कृष्णस्तच्छ्रुत्वा सात्यकेर्मुखात् ।¦वैचित्रवीर्यमवदत् पश्य मामिति(मामपि) सर्वगम् ॥ ७१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V72
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ तेनाऽहुते पुत्रे सामात्ये पुरुषोत्तमः ।
| verse_lines  = अथ तेनाऽहुते पुत्रे सामात्ये पुरुषोत्तमः ।¦(स्वं रूपं) स्वरूपं दर्शयामास सर्वगं पूर्णसद्गुणम् ॥ ७२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V73
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत् कालसूर्यामितदीप्ति सर्वजगद्भरं शाश्वतमप्रमेयम् ।
| verse_lines  = तत् कालसूर्यामितदीप्ति सर्वजगद्भरं शाश्वतमप्रमेयम् ।¦दृष्ट्वैव चक्षूंषि सुयोधनाद्या न्यमीलयन् दीधितिवारितानि ॥ ७३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V74
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पिधाय रूपं पुनरेव तद्धरिर्वैचित्रवीर्येण समर्थितः पुनः ।
| verse_lines  = पिधाय रूपं पुनरेव तद्धरिर्वैचित्रवीर्येण समर्थितः पुनः ।¦कृत्वाऽन्धमेव प्रययौ सुयोधनं सहानुगं(सहानुजं) पापतमं प्रकाश्य ॥ ७४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V75
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनन्तशक्तिः पुरुषोत्तमोऽसौ शक्तोऽपि दुर्योधनचित्तनिग्रहे ।
| verse_lines  = अनन्तशक्तिः पुरुषोत्तमोऽसौ शक्तोऽपि दुर्योधनचित्तनिग्रहे ।¦नैव व्यधादेनमथोक्तकारिणं निपातयन्नन्धतमस्यनन्तः ॥ ७५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V76
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुनश्च कुन्तीगृहमेत्य कृष्णस्तयोद्योगं धर्मसुतस्य शिष्टम् ।
| verse_lines  = पुनश्च कुन्तीगृहमेत्य कृष्णस्तयोद्योगं धर्मसुतस्य शिष्टम् ।¦श्रुत्वा ययौ सूर्यजमात्मयाने निधाय तस्यावददात्मजन्म ॥ ७६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V77
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आयाहि पार्थानिति (पाण्डूनिति) तद्वचः स नैवाकरोन्मानितो धार्तराष्ट्रैः ।
| verse_lines  = आयाहि पार्थानिति (पाण्डूनिति) तद्वचः स नैवाकरोन्मानितो धार्तराष्ट्रैः ।¦संस्थाप्य तं भगवान् द्रौणये च रहोऽवदन्मित्रभावं पृथाजैः ॥ ७७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V78
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यावत् पितुर्मरणं सोऽपि मैत्रीं वव्रे पार्थैस्तं च विसृज्य कृष्णः ।
| verse_lines  = यावत् पितुर्मरणं सोऽपि मैत्रीं वव्रे पार्थैस्तं च विसृज्य कृष्णः ।¦ययौ कुरून् पूर्वमेवोद्विसृज्य पृथासुतानां स सकाशमीशः ॥ ७८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V79
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सम्प्रार्थितः पृथया चैव कर्णः पार्थैर्योगं याहि सूनुर्ममासि ।
| verse_lines  = सम्प्रार्थितः पृथया चैव कर्णः पार्थैर्योगं याहि सूनुर्ममासि ।¦तेनाप्युक्ता वासविना विनाऽहं हन्यां सुतांस्ते न कथञ्चनेति ॥ ७९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C24
| verse_id    = MBTN_C24_S01_V80
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो ययुः कौरवाः पाण्डवाश्च कुरुक्षेत्रं योद्धुकामाः सकृष्णाः ।
| verse_lines  = ततो ययुः कौरवाः पाण्डवाश्च कुरुक्षेत्रं योद्धुकामाः सकृष्णाः ।¦चक्रुश्च ते शिबिराण्यत्र सर्वे शुभे देशे पाण्डवाः कृष्णबुद्ध्या ॥ ८०॥
}}
<span id="gr-C25" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="पञ्चविंशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C25" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="पञ्चविंशोऽध्यायः"></span>
== पञ्चविंशोऽध्यायः ==
== पञ्चविंशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ ते सेने समरारम्भे समेते सागरोपमे ।</span><span class="shloka-line">भीमभीष्ममुखे वीक्ष्य प्राह वासविरच्युतम् ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत’(भ.गी.१.२१) ।</span><span class="shloka-line">इत्युक्तः स तथा चक्रे पार्थोऽपश्यच्च बान्धवान्(पार्थोऽपश्यत् स्वबान्धवान्) ।</span><span class="shloka-line">विससर्ज धनुः पापाशङ्की तत्राऽह माधवः ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वधर्मो दुष्टदमनं धर्मज्ञानानुपालनम् ।</span><span class="shloka-line">क्षत्रियस्य तमुत्सृज्य निन्दितो यात्यधो ध्रुवम् ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C25
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् ।</span><span class="shloka-line">स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः’ ॥ ४॥ (भ.गी.१८.४६)</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नच शोकस्त्वया कार्यो बन्धूनां निधनेच्छया (निधनेक्षया) ।</span><span class="shloka-line">देहस्य सर्वथा नाशादनाशाच्चेतनस्य च ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सृष्टिस्थित्यप्ययाज्ञानबन्धमोक्षप्रवृत्तयः ।</span><span class="shloka-line">प्रकाशनियमौ चैव ब्रह्मेशादिक्षरस्य च ।</span><span class="shloka-line">अक्षरप्रकृतेश्चैव मत्त एव नचान्यतः ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = औं ॥ ते सेने समरारम्भे समेते सागरोपमे ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न मे कुतश्चित् सर्गाद्याः स्वातन्त्र्याद् गुणपूर्तितः ।</span><span class="shloka-line">अतः समाधिकाभावान्मम मद्वशमेव च ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = औं ॥ ते सेने समरारम्भे समेते सागरोपमे ।¦भीमभीष्ममुखे वीक्ष्य प्राह वासविरच्युतम् ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ज्ञात्वैषां निधनाद्यं च जीवादेरस्वतन्त्रताम् ।</span><span class="shloka-line">अस्वातन्त्र्यान्निवृत्तौ च मामनुस्मर युद्ध्य च ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि संन्यस्य मत्पराः ।</span><span class="shloka-line">अनन्येनैव योगेन मां ध्यायन्त उपासते ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेषामहं समुद्धर्ता मृत्युसंसारसागरात् ।</span><span class="shloka-line">भवामि नचिरात् पार्थ मय्यावेशितचेतसाम् ॥ १०॥ (भ.गी.१२.६-७)</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना ।</span><span class="shloka-line">मत्स्थानि सर्वभूतानि नचाहं तेष्ववस्थितः ॥ ११॥ (भ.गी.९.४)</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C25
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(सम्पूर्णसत्सर्व)सुपूर्णसत्सर्वगुणदेहोऽहं सर्वदा प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">अस्पृष्टाखिलदोषैकनित्यसत्तनुरव्ययः ।</span><span class="shloka-line">इत्युक्तो वासविः प्राह व्याप्तं ते दर्शयेश मे(व्याप्तिं मे दर्शयस्व मे) ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ दिव्यदृशं तस्य दत्वा व्याप्तं निजं वपुः ।</span><span class="shloka-line">देशतः कालतश्चैव पूर्णं सर्वगुणैः सदा ।</span><span class="shloka-line">दर्शयामास भगवान् यावत्यर्जुनयोग्यता ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्प्रार्थितः पुनः कृष्णस्तद्रूपं लोकमानतः ।</span><span class="shloka-line">पूर्ववद् दर्शयामास पुनश्चैनमशिक्षयत् ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = ‘सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत’(भ.गी.१.२१) ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ज्ञानं ज्ञेयं प्रकृत्यादि(ज्ञानज्ञेयप्रकृत्यादि) ज्ञापयन् पुरुषोत्तमः ।</span><span class="shloka-line">तेनानुशिष्टः पार्थस्तु सशरं धनुराददे ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = ‘सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत’(भ.गी.१.२१) ।¦इत्युक्तः स तथा चक्रे पार्थोऽपश्यच्च बान्धवान्(पार्थोऽपश्यत् स्वबान्धवान्) ।¦विससर्ज धनुः पापाशङ्की तत्राऽह माधवः ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ व्यूढेष्वनीकेषु नदन् वायुसुतोऽभ्ययात् ।</span><span class="shloka-line">समितिं धार्तराष्ट्राणां ते तं सर्वे न्यवारयन् ।</span><span class="shloka-line">ससृजुः शरवृष्टिं च भीमसेनस्य मूर्धनि ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्षिप्रं नैव प्रहर्तव्यं ज्ञातिषु प्रहरत्स्वपि ।</span><span class="shloka-line">इत्येवाप्रहरत्यस्मिन् शत्रुभिः शरविक्षते ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अमुचन् धार्तराष्ट्रेषु शस्त्रवृष्टिं दुरासदाम् ।</span><span class="shloka-line">सौभद्रप्रमुखा वीराः सर्वे पाण्डुसुतात्मजाः ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अपीडयंस्ताञ्छस्त्रौघैर्धार्तराष्ट्राः समन्ततः ।</span><span class="shloka-line">ररक्ष तान् वायुसुतो विसृजञ्छरसञ्चयान् ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C25
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्र भीमशरैर्नुन्ना धार्तराष्ट्राः समन्ततः ।</span><span class="shloka-line">भग्नास्तानथ गाङ्गेयो दिव्यास्त्रविदधारयत्(दिव्यास्त्रं व्यदधारयत्, दिव्यास्त्रविदधारयत्)) ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ द्वन्द्वानि युद्धानि बभूवुर्विजिगीषताम् ।</span><span class="shloka-line">द्रोणपार्षतयोश्चैव शैनेयकृतवर्मणोः ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दुःशासनेन वीरस्य माद्रेयस्य यवीयसः ।</span><span class="shloka-line">नकुलस्य विकर्णस्य कार्ष्णेयैर्दुर्मुखादिनाम् ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = स्वधर्मो दुष्टदमनं धर्मज्ञानानुपालनम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वृत्ते द्वन्द्वमहायुद्धे तत्र धर्मजपक्षगाः ।</span><span class="shloka-line">जिता विनैव शैनेयं सोऽजयद्धृदिकात्मजम् ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = स्वधर्मो दुष्टदमनं धर्मज्ञानानुपालनम् ।¦क्षत्रियस्य तमुत्सृज्य निन्दितो यात्यधो ध्रुवम् ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ भीष्मद्रोणमुखैर्भगदत्तादिभिस्तथा ।</span><span class="shloka-line">विद्राप्यमाणं स्वबलं स्थापयामास मारुतिः ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रोणं च भगदत्तं च कृपं दुर्योधनं तथा ।</span><span class="shloka-line">केवलं बाहुवीर्येण व्यजयद् भीमविक्रमः ।</span><span class="shloka-line">हत्वोत्तरं मद्रराजो व्यद्रावयदनीकिनीम् ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ भीष्ममुदीर्णास्त्रं द्रावयन्तं वरूथिनीम् ।</span><span class="shloka-line">ससौमदत्तिं सौभद्रसहायोऽर्जुन आसदत् ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सौभद्रं तत्र विक्रान्तमतीत्य द्युसरित्सुतः ।</span><span class="shloka-line">द्रावयामास पाञ्चालान् पश्यतः सव्यसाचिनः ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C25
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्य विक्रममालक्ष्य पार्थं तद्गौरवानुगम् ।</span><span class="shloka-line">दृष्ट्वा युधिष्ठिरो राजा क्रुद्धः सेनामपाहरत् ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रात्रौ युधिष्ठिरश्चिन्तामाप्य पार्थं व्यगर्हयत् ।</span><span class="shloka-line">स कृष्णाद्यैः सान्त्वितश्च पुनर्युद्धाय निर्ययौ ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं भीष्मो दशाहानि सेनापत्यं चकार ह ।</span><span class="shloka-line">कृत्वाऽपि पाण्डवैर्युद्धं तत् कर्तुमकृतोपमम् ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = ‘यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कर्णोऽर्द्धरथ इत्युक्त्वा तावद् युद्धात् प्रयापितः(प्रहापितः) ।</span><span class="shloka-line">यावत् त्वं योत्स्यसे तावन्न योत्स्यामीति निर्गते ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = ‘यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् ।¦स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः’ ॥ ४॥ (भ.गी.१८.४६)
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कर्णेऽयुतरथानां(कर्णोऽयुतरथानां च) स नित्यशो वधमाहवे ।</span><span class="shloka-line">प्रतिजज्ञेऽकरोत् तच्च पुनश्चास्त्रविदां वरः ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुसमर्थावपि वधे तस्य भीमधनञ्जयौ ।</span><span class="shloka-line">स्नेहेन यन्त्रितौ तस्य गौरवाच्चान्ववर्तताम् ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बभूवुस्तत्र युद्धानि चित्राणि सुबहूनि च ।</span><span class="shloka-line">तान्यम्बरे विमानस्था ब्रह्मरुद्रपुरस्सराः ।</span><span class="shloka-line">अपश्यन् देवताः सर्वा गन्धर्वाप्सरसोऽसुराः ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धृष्टद्युम्नो महेष्वासः प्रतिव्यूह्याऽपगासुतम् ।</span><span class="shloka-line">चक्रे युद्धानि सुबहून्यजेयः शत्रुभी रणे ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C25
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्रोद्दधार कृष्णोऽपि फल्गुनं मृदुयोधिनम् ।</span><span class="shloka-line">दृष्ट्वा चक्रं तथोद्यम्य बाहुं भीष्माय जग्मिवान् ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेन स्तुतो गृहीतश्च फल्गुनेन प्रणम्य च ।</span><span class="shloka-line">प्रार्थितो रथमारूढः पुनः शङ्खमपूरयत् ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो भीष्मोऽर्जुनश्चैव शस्त्रास्त्रैरभ्यवर्षताम् ।</span><span class="shloka-line">अयत्नेन जितश्चैव फल्गुनेनाऽपगासुतः ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = नच शोकस्त्वया कार्यो बन्धूनां निधनेच्छया (निधनेक्षया) ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अयुतानि बहून्याजौ रथानां निजघान च ।</span><span class="shloka-line">जिताः सेनापहारं च चक्रुर्भीष्ममुखास्ततः ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = नच शोकस्त्वया कार्यो बन्धूनां निधनेच्छया (निधनेक्षया) ।¦देहस्य सर्वथा नाशादनाशाच्चेतनस्य च ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कदाचिदग्रगो भीमो भीष्मद्रोणौ विसारथी ।</span><span class="shloka-line">कृत्वा विद्राप्य तानश्वान् भित्वा व्यूहं विवेश ह ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुनः संस्थापितरथौ विजित्यायत्नतो बली ।</span><span class="shloka-line">यतमानौ महेष्वासौ धार्तराष्ट्रान् जघान ह ।</span><span class="shloka-line">पञ्चविंशद्धतास्तत्र धार्तराष्ट्रा महाबलाः ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भगदत्तद्रौणिकृपशल्यदुर्योधनादयः ।</span><span class="shloka-line">सर्वे जिता द्राविताश्च सेना च बहुला हता ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विरथो व्यायुधश्चैव दृढवेधविमूर्च्छितः ।</span><span class="shloka-line">कृतो दुर्योधनः सर्वराज्ञां भीमेन पश्यताम् ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C25
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततोऽपहारं सैन्यस्य जिताश्चक्रुश्च कौरवाः ।</span><span class="shloka-line">दुर्योधनो निशायां च ययौ यत्र नदीसुतः ।</span><span class="shloka-line">पीडितो भीमबाणैश्च क्षरद्गात्रो ननाम तम् ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उवाच हेतुना केन वयं जीवाम (क्षीयाम, जीयाम) सर्वदा ।</span><span class="shloka-line">पाण्डवाश्च जयं नित्यं लब्ध्वा हर्षमवाप्नुवन् ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तमाह भीष्मस्तेऽजेया देवास्ते धरणीं गताः ।</span><span class="shloka-line">विशेषतः केशवेन पालितास्तत्प्रियाः सदा ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = सृष्टिस्थित्यप्ययाज्ञानबन्धमोक्षप्रवृत्तयः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मानसोत्तरशैले हि पुरा ब्रह्मपुरस्सराः ।</span><span class="shloka-line">स्थिता देवास्तदाऽपश्यद् ब्रह्मैको हरिमम्बरे ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = सृष्टिस्थित्यप्ययाज्ञानबन्धमोक्षप्रवृत्तयः ।¦प्रकाशनियमौ चैव ब्रह्मेशादिक्षरस्य च ।¦अक्षरप्रकृतेश्चैव मत्त एव नचान्यतः ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्तुत्वा सम्पूज्य भूमेः स भारावतरणाय तम् ।</span><span class="shloka-line">प्रार्थयामास तेनोक्तं देवानामवदद् विभुः ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अयं नारायणो देवः पुर्णानन्तगुणार्णवः ।</span><span class="shloka-line">आज्ञापयति वः सर्वान् प्रादुर्भावाय भूतले ।</span><span class="shloka-line">स्वयं च देवकीपुत्रो भविष्यति जगत्पतिः(जगत्प्रभुः) ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं तेन समादिष्टा धर्मवाय्वादयोऽखिलाः ।</span><span class="shloka-line">अभवन् पाण्डवाद्यास्ते सेन्द्राः सह मरुद्गणाः ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स च नारायणो देवो देवकीनन्दनोऽभवत् ।</span><span class="shloka-line">तेनैते पालिताः पार्था अजेया देवसर्गिणः ।</span><span class="shloka-line">तस्मात् तैः सन्धिमन्विच्छ यदीच्छस्यपराभवम् ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C25
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तो डम्भबुद्ध्यैव नत्वा विष्णुं ततो ययौ ।</span><span class="shloka-line">प्रातर्निर्यातयामास सेनां युद्धाय दुर्मतिः ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दिव्यौषधेन भीष्मस्य भूत्वा च निरुजस्ततः ।</span><span class="shloka-line">भीष्ममग्रे निधायैव ययौ युद्धाय दंशितः (दंसितः) ॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्राऽसीद् युद्धमतुलं भीमभीष्मानुयायिनाम् ।</span><span class="shloka-line">पाण्डवानां कुरूणां च शूराणामनिवर्तिनाम् ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = न मे कुतश्चित् सर्गाद्याः स्वातन्त्र्याद् गुणपूर्तितः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धृष्टद्युम्नस्तत्र भीमानुयायी दुर्योधनस्यावरजैः प्रयुद्ध्यन् ।</span><span class="shloka-line">सम्मोहनास्त्रेण विमोहयित्वा विकर्णपूर्वानहनच्च सेनाम् ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = न मे कुतश्चित् सर्गाद्याः स्वातन्त्र्याद् गुणपूर्तितः ।¦अतः समाधिकाभावान्मम मद्वशमेव च ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो द्रोणस्तान् समुत्थाप्य सर्वान् विज्ञानास्त्रेणाऽसदत् पार्षतं च ।</span><span class="shloka-line">तं भीमसेनः सूतहीनं विधाय व्यद्रावयच्छत्रुगणाञ्छरौघैः ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाऽसदत् कृतवर्मा रथेन धृष्टद्युम्नं सोऽभ्ययात् तावुभौ च ।</span><span class="shloka-line">ववर्षतुः शरवर्षैरथोग्रैस्तत्राकरोद् विरथं द्रौपदिस्तम् ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मिन् जिते रथवीरे स्वयं तं दुर्योधनः पार्षतमाससाद ।</span><span class="shloka-line">तं भीमसेनो विरथायुधं च कृत्वा बाणेनाहनज्जत्रुदेशे ॥ ५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V59"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विमूर्च्छितं तं रुधिरौघमुच्चैर्वमन्तमाशु स्वरथे निधाय ।</span><span class="shloka-line">कृपो ययौ मारुतिर्धार्तराष्ट्रीं व्यद्रावयत् पृतनां बाणपूगैः ॥ ५९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C25
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V60"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथेन्द्रसूनुः केशवप्रेरितेन रथेन शत्रून् विधमञ्छरौघैः ।</span><span class="shloka-line">रथान् रणे पञ्चविंशत्सहस्रान् निनाय वैवस्वतसादनाय ॥ ६०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V61"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तमन्वगाद् (तमन्वयात्) युयुधानः सुधन्वा विद्रावयन् धार्तराष्ट्रस्य सेनाम् ।</span><span class="shloka-line">तमभ्ययात् सौमदत्तिस्तयोश्च सुयुद्धमासीदतिभैरवास्त्रम् ॥ ६१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V62"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुत्रान् दशास्याऽशु निहत्य वीरः स सात्यकेः सौमदत्तिः सकाशे ।</span><span class="shloka-line">समर्पयामास शरीरदारणैः शरैरुभौ तौ विरथौ च चक्रतुः ॥ ६२॥</span></span></div>
| verse_text  = ज्ञात्वैषां निधनाद्यं च जीवादेरस्वतन्त्रताम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V63"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथासिपाणिं युयुधानमाशु महासिहस्तेन च सौमदत्तिना ।</span><span class="shloka-line">आसादितं वीक्ष्य रथं स्वकीयमारोपयामास सुतोऽनिलस्य ॥ ६३॥</span></span></div>
| verse_lines  = ज्ञात्वैषां निधनाद्यं च जीवादेरस्वतन्त्रताम् ।¦अस्वातन्त्र्यान्निवृत्तौ च मामनुस्मर युद्ध्य च ॥ ८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V64"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुयोधनः सौमदत्तिं स्वकीयरथे व्यवस्थाप्य च भीमसेनात् ।</span><span class="shloka-line">अपाद्रवद् वासविर्भीष्ममाजौ समाससादाऽशु महेन्द्रकल्पः ॥ ६४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V65"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उभौ च तावस्त्रविदां प्रबर्हौ शरैर्महाशीविषसन्निकाशैः ।</span><span class="shloka-line">ततक्षतुर्नाकसदां समक्षं महाबलौ संयति जातदर्पौ ॥ ६५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V66"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वबाहुवीर्येण जितः स भीष्मः किरीटिना लोकमहारथेन ।</span><span class="shloka-line">सेनामपाहृत्य ययौ निशायामासादितायामथ पाण्डवाश्च ॥ ६६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V67"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः परेद्युः पुनरेव भीमभीष्मौ पुरस्कृत्य समीयतुस्ते ।</span><span class="shloka-line">सेने तदा सारथिहीनमाशु भीष्मं कृत्वा मारुतिरभ्ययात् परान् ।</span><span class="shloka-line">निपातितास्तेन रथेभवाजिनः प्रदुद्रुवुश्चावशिष्टाः समस्ताः ॥ ६७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C25
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V68"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दुर्योधनाद्येषु पराजितेषु भीष्मद्रोणद्रौणिपुरस्सरेषु ।</span><span class="shloka-line">महागजस्थो भगदत्त आगादायन् बाणं भीमसेनेऽमुचच्च(भीमसेने मुमोच) ॥ ६८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V09
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V69"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेनातिविद्धे भीमसेनेऽस्य पुत्र उद्यच्छमानं पितरं निवार्य ।</span><span class="shloka-line">घटोत्कचोऽभ्यद्रवदाशु वीरः स्वमायया हस्तिचतुष्टयस्थः ॥ ६९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V70"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स वैष्णवास्त्रं भगदत्तसंस्थं विज्ञाय विष्णोर्वरतो विशेषतः ।</span><span class="shloka-line">अमोघमन्यत्र हरेर्मरुत्सुतः पुत्रे याते न स्वयमभ्यधावत् ॥ ७०॥</span></span></div>
| verse_text  = ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि संन्यस्य मत्पराः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V71"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनुग्रहादभ्यधिकादवध्यं जानन्नपि स्वं वासुदेवस्य नित्यम् ।</span><span class="shloka-line">तद्भक्तिवैशेष्यत एव तस्य सत्यं वाक्यं कर्तुमरिं नचायात् ।</span><span class="shloka-line">यदा स्वपुत्रेण जितो भवेत् स किम्वात्मनेत्येव तदा प्रवेत्तुम् ॥ ७१॥</span></span></div>
| verse_lines  = ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि संन्यस्य मत्पराः ।¦अनन्येनैव योगेन मां ध्यायन्त उपासते ॥ ९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V72"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स विस्मृतास्त्रस्तु यदा भवेत तदा भीमो भगदत्तं प्रयाति ।</span><span class="shloka-line">ऋते भीमं वाऽर्जुनं नास्त्रमेष प्रमुञ्चतीत्येव हि वेद भीमः ॥ ७२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V73"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">चतुर्गजात्मोपरिगात्मकश्च घटोत्कचः सुप्रतीकं च तं च ।</span><span class="shloka-line">नानाप्रहारैर्वितुदंश्चकार सन्दिग्धजीवौ जगतां समक्षम् ॥ ७३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V74"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गजार्तनादं तु निशम्य भीष्ममुखाः समापेतुरमुं च दृष्ट्वा ।</span><span class="shloka-line">महाकायं भीमममुष्य पृष्ठगोपं च वाय्वात्मजमत्रसन् भृशम् ।</span><span class="shloka-line">ते भीतभीताः पृतनापहारं कृत्वाऽपजग्मुः शिबिराय शीघ्रम् ॥ ७४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V75"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दिने परे चैव पुनः समेताः परस्परं पाण्डवाः कौरवास्ते ।</span><span class="shloka-line">तत्राऽसदन्नागसुतासमुद्भवः पार्थात्मजः शाकुनेयान् षडेकः ॥ ७५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C25
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V76"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तैः प्रासहस्तैः क्षतकायोऽतिरूढकोपः स खड्गेन चकर्त तेषाम् ।</span><span class="shloka-line">शिरांसि वीरो बलवानिरावान् भयं दधद् धार्तराष्ट्रेषु चोग्रम् ॥ ७६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V10
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V77"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दृष्ट्वा तमुग्रं धृतराष्ट्रपुत्रो दिदेश रक्षोऽलम्बुसनामधेयम् ।</span><span class="shloka-line">जह्यार्जुनिं क्षिप्रमिति स्म तच्च समासदन्नागसुतातनूजम्(नागसुतासमुद्भवम्) ॥ ७७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V78"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तयोरभूद् युद्धमतीव दारुणं मायायुजोर्वीर्यवतोर्महाद्भुतम् ।</span><span class="shloka-line">ससादिनोऽश्वान् स तु राक्षसोऽसृजत् ते पार्थपुत्रस्य च सादिनोऽहनन्(अहनत्) ।</span><span class="shloka-line">ततस्त्वनन्ताकृतिमाप्तमार्जुनिं सुपर्णरूपोऽहनदाशु राक्षसः ॥ ७८॥</span></span></div>
| verse_text  = तेषामहं समुद्धर्ता मृत्युसंसारसागरात् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V79"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हतं निशम्याऽर्जुनिमुग्रपौरुषो ननाद कोपेन वृकोदरात्मजः ।</span><span class="shloka-line">चचाल भूर्नानदतोऽस्य रावतः ससागरागेन्द्रनगा भृशं तदा ॥ ७९॥</span></span></div>
| verse_lines  = तेषामहं समुद्धर्ता मृत्युसंसारसागरात् ।¦भवामि नचिरात् पार्थ मय्यावेशितचेतसाम् ॥ १०॥ (भ.गी.१२.६-७)
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V80"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अलम्बुसस्तं प्रसमीक्ष्य मारुतेः सुतं बलाढ्यं भयतः पराद्रवत् ।</span><span class="shloka-line">पराद्रवन् धार्तराष्ट्रस्य सेनाः सर्वास्तमाराथ सुयोधनो नृपः ॥ ८०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V81"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स भीमपुत्रस्य जघान मन्त्रिणो महाबलांश्चतुरोऽन्यांस्तथैव ।</span><span class="shloka-line">हतावशेषेषु च विद्रवत्सु घटोत्कचोऽभ्याहनदाशु तं नृपम् ॥ ८१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V82"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स पीड्यमानो युधि तेन रक्षसा प्रवेशयामास शरं घटोत्कचे ।</span><span class="shloka-line">दृढाहतस्तेन तदा बलीयसा घटोत्कचः प्रव्यथितेन्द्रियो भृशम् ।</span><span class="shloka-line">तस्थौ कथञ्चिद् भुवि पात्यमानः पुनः शरानप्यसृजत् सुयोधने ॥ ८२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V83"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">चिरं प्रयुद्धौ नृपराक्षसाधिपौ परस्पराजेयतमौ रणाजिरे ।</span><span class="shloka-line">द्रोणादयो वीक्ष्य रिरक्षिषन्तः सुयोधनं प्रापुरमित्रसाहाः ॥ ८३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C25
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V84"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स द्रोणशल्यौ गुरुपुत्रगौतमौ भूरिश्रवःकृतवर्मादिकांश्च ।</span><span class="shloka-line">ववर्ष बाणैर्गगनं समाश्रितो घटोत्कचः स्थूलतमै सुवेगैः ॥ ८४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V11
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V85"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तमेकग्र्यै रथिभिः परिष्कृतं निरीक्ष्य भीमोऽभ्यगमत् समस्तान् ।</span><span class="shloka-line">द्रोणोऽत्र भीमप्रहितैः शरोत्तमैः सुपीडितः प्राप्तमूर्च्छः पपात ॥ ८५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V86"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रौणिं कृपाद्यान् ससुयोधनांश्च चकार भीमो विरथान् क्षणेन ।</span><span class="shloka-line">निवार्यमाणांस्तु वृकोदरेण घटोत्कचस्तान् प्रववर्ष सायकैः ॥ ८६॥</span></span></div>
| verse_text  = मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V87"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेनाम्बरस्थेन तरुप्रमाणैरभ्यर्दिताः कुरवः सायकौघैः ।</span><span class="shloka-line">भूमौ च भीमेन शरौघपीडिताः पेतुर्नेदुः प्राद्रवंश्चातिभीताः ॥ ८७॥</span></span></div>
| verse_lines  = मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना ।¦मत्स्थानि सर्वभूतानि नचाहं तेष्ववस्थितः ॥ ११॥ (भ.गी.९.४)
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V88"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वांश्च ताञ्छिबिरं प्रापयित्वा विना भीष्मं कौरवान् भीमसेनः ।</span><span class="shloka-line">घटोत्कचश्चानदतां महास्वनौ नादेन लोकानभिपूरयन्तौ ॥ ८८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V89"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दुर्योधनोऽथ स्वजनैः समेतः पुनः प्रायाद् रणभूमिं स भीष्मम् ।</span><span class="shloka-line">जयोपायं भैमसेनेरपृच्छत् स्वस्यैव स प्राह न तं व्रजेति ॥ ८९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V90"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्राग्ज्योतिषं चैव घटोत्कचाय सम्प्रेषयामास सुरापगासुतः ।</span><span class="shloka-line">स प्राप्य हैडिम्बमयोधयद् बली स चार्दयामास सकुञ्जरं तम् ॥ ९०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V91"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेनाहतः (तेनार्दितः) प्राहिणोच्छूलमस्मै वियत्यवप्लुत्य तदा घटोत्कचः ।</span><span class="shloka-line">प्रगृह्य शूलं प्रबभञ्ज जानुमारोप्य देवा जहृषुस्तदीक्ष्य ॥ ९१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C25
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V92"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा स तस्यैव पदानुगान् नृपो जघान तं मारुतिरभ्ययाद् रणे ।</span><span class="shloka-line">स प्राहिणोद् भीमसेनाय वीरो गजं तमस्तम्भयदाशु सायकैः ॥ ९२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V12
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V93"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">संस्तम्भिते बाणवरैस्तु नागे भीमस्याश्वान् सायकैरर्दयत्(आर्दयत्) सः ।</span><span class="shloka-line">सोऽभ्यर्दिताश्वोऽथ गदां प्रगृह्य हन्तुं नृपं तं सगजं समासदत् ॥ ९३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V94"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स हन्तुकामेन रुषाऽभिपन्नो भीमेन राजा पुरतः पृष्ठतश्च ।</span><span class="shloka-line">कृष्णेनास्त्रं वैष्णवं तद् गृहीतुं(ग्रहीतुं) सहार्जुनेनापययौ स भीतः ॥ ९४॥</span></span></div>
| verse_text  = (सम्पूर्णसत्सर्व)सुपूर्णसत्सर्वगुणदेहोऽहं सर्वदा प्रभुः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V95"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मिन् गते भीमसेनार्जुनाभ्यां विद्राविते राजसङ्घे समस्ते ।</span><span class="shloka-line">भीष्मः सेनामपहृत्यापयातो दुर्योधनस्तं निशि चोपजग्मिवान् ॥ ९५॥</span></span></div>
| verse_lines  = (सम्पूर्णसत्सर्व)सुपूर्णसत्सर्वगुणदेहोऽहं सर्वदा प्रभुः ।¦अस्पृष्टाखिलदोषैकनित्यसत्तनुरव्ययः ।¦इत्युक्तो वासविः प्राह व्याप्तं ते दर्शयेश मे(व्याप्तिं मे दर्शयस्व मे) ॥ १२॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V96"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">संश्रावितः क्रूरवचः स तेन चक्रे सत्यं मृत्युभयं विहाय ।</span><span class="shloka-line">शक्त्या हनिष्यामि परानिति स्म चक्रे च तत् कर्म तथा परेद्युः ॥ ९६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V97"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तं शक्तितो जुगुपुर्धार्तराष्ट्रास्तेनार्दिताश्चेदिपाञ्चालमुख्याः ।</span><span class="shloka-line">पराद्रवन् भीष्मबाणोरुभीताः सिंहार्दिताः क्षुद्रमृगा इवाऽर्ताः ॥ ९७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V98"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">संस्थाप्य तान् भीष्ममभिप्रयान्तमलम्बुसोऽवारयत् पार्थसूनुम् ।</span><span class="shloka-line">विजित्य तं केशवभागिनेयो ययौ भीष्मं धार्तराष्ट्रोऽमुमार ॥ ९८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V99"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तद् युद्धमासीन्नृपपार्थपुत्रयोर्विचित्रमत्यद्भुतमुग्ररूपम् ।</span><span class="shloka-line">समं चिरं तत्र धनुश्चकर्त ध्वजं च राजा सहसाऽभिमन्योः ॥ ९९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C25
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V100"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथैनमुग्रैश्च शरैर्ववर्ष सूतं च तस्याऽशु जघान वीरः ।</span><span class="shloka-line">तदाऽऽसदद् भीमसेनो नृपं तं जघान चाश्वान् धृतराष्ट्रजस्य ॥ १००॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V13
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V101"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रोणो द्रौणिर्भगदत्तः कृपश्च सचित्रसेना अभ्ययुर्भीमसेनम् ।</span><span class="shloka-line">सर्वांश्च तान् विमुखीकृत्य भीमः स चित्रसेनाय गदां समाददे ॥ १०१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V102"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तामुद्यतां वीक्ष्य(तामुद्यतामीक्ष्य) पराद्रवंस्ते स चित्रसेनश्च रथादवप्लुतः ।</span><span class="shloka-line">सञ्चूर्णितो गदया तद्रथश्च तज्जीवनेनोद्धृषिताश्च कौरवाः ॥ १०२॥</span></span></div>
| verse_text  = अथ दिव्यदृशं तस्य दत्वा व्याप्तं निजं वपुः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V103"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीष्मस्तु पाञ्चालकरूशचेदिष्वहन् सहस्राणि चतुर्दशोग्रः ।</span><span class="shloka-line">रथप्रबर्हानतितिग्मतेजा विद्रावयामास परानवीनिव ॥ १०३॥</span></span></div>
| verse_lines  = अथ दिव्यदृशं तस्य दत्वा व्याप्तं निजं वपुः ।¦देशतः कालतश्चैव पूर्णं सर्वगुणैः सदा ।¦दर्शयामास भगवान् यावत्यर्जुनयोग्यता ॥ १३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V104"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विद्राप्य सर्वामपि पाण्डुसेनां विश्राव्य लोकेषु च कीर्तिमात्मनः ।</span><span class="shloka-line">सेनामपाहृत्य ययौ निशागमे संस्तूयमानो धृतराष्ट्रपुत्रैः ॥ १०४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V105"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रोणो विराटस्य पुरो निहत्य शङ्खं सुतं तस्य विजित्य तं च ।</span><span class="shloka-line">विद्राव्य सेनामपि पाण्डवानां ययौ नदीजेन सहैव हृष्टः ॥ १०५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V106"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीमार्जुनावपि शत्रून् निहत्य विद्राप्य सर्वांश्च युधि प्रवीरान् ।</span><span class="shloka-line">युधिष्ठिरेणापहृते(युधिष्ठिरेणापि हृते) स्वसैन्ये भीतेन भीष्माच्छिबिरं प्रजग्मतुः ॥ १०६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V107"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">युधिष्ठिरो भीष्मपराक्रमेण भीतो भीष्मं स्ववधोपायमेव ।</span><span class="shloka-line">प्रष्टुं ययौ निशि कृष्णोऽनुजाश्च तस्यान्वयुस्तं स पितामहो यत् ॥ १०७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C25
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V108"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीमार्जुनौ शक्नुवन्तावपि स्म नर्तेऽनुज्ञां हन्तुमिमं समैच्छताम् ।</span><span class="shloka-line">पूज्यो यतो भीष्म उदारकर्मा कृष्णोऽप्ययात्(कृष्णोऽप्यायात्) तेन हि पाण्डवार्थे ॥ १०८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V14
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V109"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्राप्यानुज्ञां भीष्मतस्ते वधाय शिखण्डिनं तद्वचसाऽग्रयायिनम् ।</span><span class="shloka-line">कृत्वा परेद्युर्युधये विनिर्गता भीष्मं पुरस्कृत्य तथा परेऽपि(तथाऽपरेऽपि) ॥ १०९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V110"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शिखण्डिनो रक्षकः फल्गुनोऽभूद् भीष्मस्य दुःशासन आस चाग्रे ।</span><span class="shloka-line">अन्ये च सर्वे जुगुपुर्भीष्ममेव न्यवारयन् भीमसेनादयस्तान् ॥ ११०॥</span></span></div>
| verse_text  = तत्प्रार्थितः पुनः कृष्णस्तद्रूपं लोकमानतः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V111"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीष्माय यान्तं युयुधानमाजौ न्यवारयद् राक्षसोऽलम्बुसोऽथ ।</span><span class="shloka-line">तं वज्रकल्पैरतुदद् वृष्णिवीरः शरैः स मायामसृजत् तदोग्राम् ॥ १११॥</span></span></div>
| verse_lines  = तत्प्रार्थितः पुनः कृष्णस्तद्रूपं लोकमानतः ।¦पूर्ववद् दर्शयामास पुनश्चैनमशिक्षयत् ॥ १४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V112"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अस्त्रेण मायामपनुद्य वीरो व्यद्रावयद् राक्षसं सात्यकिस्तम् ।</span><span class="shloka-line">तस्मिन् गते युयुधानो रथेन ययौ भीष्मं पार्थमन्वेव धन्वी ॥ ११२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V113"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रोणो द्रौणिर्धार्तराष्ट्रश्च राजा भूरिश्रवा भगदत्तः कृपश्च ।</span><span class="shloka-line">शल्यो बाह्लीकः कृतवर्मा सुशर्मा सर्वाश्च सेना वारिता वायुजेन ॥ ११३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V114"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स तान् मुहुर्विरथीकृत्य वीरः प्राग्ज्योतिषं सगजं द्रावयित्वा ।</span><span class="shloka-line">न्यवारयत् फल्गुनं योद्धुकामं पार्थश्च देवव्रतमाससाद ॥ ११४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V115"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">युधिष्ठिरं भीष्ममभिप्रयान्तं माद्रीसुताभ्यां सहितं नृवीरम् ।</span><span class="shloka-line">न्यवारयच्छकुनिः सादिनां च युतोऽयुतेनैव वराश्वगेन ॥ ११५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C25
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V116"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तान् सादिनोऽश्वांश्च निहत्य सर्वान् विजित्य तं शकुनिं पाण्डवास्ते ।</span><span class="shloka-line">प्रापुर्भीष्मं द्रौपदेयाश्च सर्वे तथा विराटद्रुपदौ कुन्तिभोजः ॥ ११६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V15
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V117"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धृष्टद्युम्नं भीष्ममभिप्रयान्तं न्यवारयत् सैन्धवस्तं स बाणैः ।</span><span class="shloka-line">हत्वाश्वसूतं (हताश्वसूतं) सगणं द्रावयित्वा समासदद् भीष्ममेवाऽशु वीरः ॥ ११७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V118"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गुप्तोऽथ पार्थेन रणे शिखण्डी भीष्मं समासाद्य शरैरताडयत् ।</span><span class="shloka-line">भीष्मः स्त्रीत्वं तस्य जानन् न तस्मै मुमोच बाणान् स तु तं तुतोद ॥ ११८॥</span></span></div>
| verse_text  = ज्ञानं ज्ञेयं प्रकृत्यादि(ज्ञानज्ञेयप्रकृत्यादि) ज्ञापयन् पुरुषोत्तमः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V119"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शिखण्डिनं वारयामास बाणैर्दुर्मर्षणोऽमर्षणविह्वलेक्षणः ।</span><span class="shloka-line">नात्येतुमेनमशकच्छिखण्डी दुःशासनः पार्थमवारयत् तदा ॥ ११९॥</span></span></div>
| verse_lines  = ज्ञानं ज्ञेयं प्रकृत्यादि(ज्ञानज्ञेयप्रकृत्यादि) ज्ञापयन् पुरुषोत्तमः ।¦तेनानुशिष्टः पार्थस्तु सशरं धनुराददे ॥ १५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V120"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स लोकवीरोऽपि दुरात्मनाऽमुना रुद्धोऽशकन्नैनमतीत्य यातुम् ।</span><span class="shloka-line">भीष्मं पार्थः सायकाश्चास्य तस्मिन् ससज्जिरे पर्वतेष्वप्यसक्ताः(पर्वतेष्वप्यमुक्ताः) ॥ १२०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V121"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अमर्षयुक्तौ चिरमेव वीरावयुद्ध्यतामर्जुनधार्तराष्ट्रौ ।</span><span class="shloka-line">समं तदासीन्महदद्भुतं च दिवौकसां पश्यतां भूभृतां च ॥ १२१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V122"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा विराटद्रुपदौ कुन्तिभोजं कृष्णासुतान् केकयांश्चेकितानम् ।</span><span class="shloka-line">भूरिश्रवाः (भूरिः शलः) सोमदत्तो विकर्णः सकैकया (सकेकया) वारयामासुरुच्चैः ॥ १२२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V123"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जित्वैव तांस्तेऽभिययुश्च भीष्मं (तदा)ततोऽर्जुनोऽतीत्य दुःशासनं च ।</span><span class="shloka-line">भीष्मं शरैरार्च्छदरिप्रमाथिभिः शिखण्डिनं धार्तराष्ट्राद् विमुच्य ॥ १२३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C25
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V124"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स तैः समस्तैर्बहुभिश्शस्त्रपूगैर्भृशं मर्मस्वर्दितश्चापमुक्तैः ।</span><span class="shloka-line">शरैः समस्तान् विरथांश्चकार शैनैयपाञ्चालयुधिष्ठिराद्यान् ॥ १२४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V16
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V125"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स चेदिपाञ्चालकरूशमुख्यान् रथोदारान् पञ्चविंशत्सहस्रान् ।</span><span class="shloka-line">सम्प्रेषयामास यमाय बाणैर्युगान्तकालेऽग्निरिव प्रवृद्धः ॥ १२५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V126"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निरीक्ष्य तं सूर्यमिवाऽतपन्तं सञ्चोदितो वासुदेवेन पार्थः ।</span><span class="shloka-line">चिच्छेद तत्कार्मुकं लोकवीरो रणेऽर्द्धचन्द्रेण स चान्यदाददे ॥ १२६॥</span></span></div>
| verse_text  = अथ व्यूढेष्वनीकेषु नदन् वायुसुतोऽभ्ययात् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V127"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">चिच्छेद तच्चैवमष्टौ धनूंषि शक्तिं च चर्मासिवरं पराणि ।</span><span class="shloka-line">धनूंषि दत्तानि नृभिर्नृपस्य सर्वाणि चिच्छेद स पाकशासनिः ॥ १२७॥</span></span></div>
| verse_lines  = अथ व्यूढेष्वनीकेषु नदन् वायुसुतोऽभ्ययात् ।¦समितिं धार्तराष्ट्राणां ते तं सर्वे न्यवारयन् ।¦ससृजुः शरवृष्टिं च भीमसेनस्य मूर्धनि ॥ १६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V128"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः शरैः सूर्यकरप्रकाशैर्विव्याध सर्वे च युधिष्ठिराद्याः ।</span><span class="shloka-line">तैरर्दितो न्यपतद् भूतले स प्राणान् दधारापि तथोत्तरायणात् ॥ १२८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V129"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निपापितेऽस्मिन् मारुतिर्द्रोणमुख्यान् विद्राप्य तत्राऽगमदाशु तेऽपि ।</span><span class="shloka-line">तदायुधानि प्रणिधाय वीराः पार्थाः परे चैनमुपासदन् स्म ॥ १२९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V130"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रणम्य तं तद्वचनात् समीयुस्तस्मिन् दिने शिबिराण्येव सर्वे ।</span><span class="shloka-line">परे दिने सर्व एवोपतस्थुर्भीष्मं यदूनाम्पतिना सहैव ॥ १३०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V131"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स पूर्वदिवसे पार्थदत्तबाणोपबर्हणः ।</span><span class="shloka-line">तदाऽपि तृट्परीतात्मा योग्यं(योग्य) पेयमयाचत ॥ १३१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C25
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V132"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धार्तराष्ट्रैरविज्ञातं तदभिज्ञाय(तदाभिज्ञाय) वासविः ।</span><span class="shloka-line">वारुणास्त्रेण भित्त्वा स भूमिं वारि सुगन्धि च ।</span><span class="shloka-line">ऊर्ध्वधारमदादास्ये(ऊर्ध्वधारामदादास्ये) तर्पितोऽनेन सोऽवदत् ॥ १३२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V17
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V133"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यादृश्यस्त्रज्ञता पार्थे दृष्टाऽत्र कुरुनन्दनाः ।</span><span class="shloka-line">यादृग् बाह्वोर्बलं भीमे संयुगेषु पुनः पुनः ॥ १३३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V134"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यादृशं चैव माहात्म्यमनन्तमजरं हरेः ।</span><span class="shloka-line">विज्ञातं सर्वलोकस्य सभायां दृष्टमेव च ॥ १३४॥</span></span></div>
| verse_text  = क्षिप्रं नैव प्रहर्तव्यं ज्ञातिषु प्रहरत्स्वपि ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V135"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उपारमत तद् युद्धं सुखिनः सन्तु भूमिपाः ।</span><span class="shloka-line">यथोचितं विभक्तां च भुङ्ग्ध्वं भूपाः सदा भुवम् ।</span><span class="shloka-line">इत्युक्तः प्रययौ तूष्णीं धार्तराष्ट्रः स्वकं गृहम् ॥ १३५॥</span></span></div>
| verse_lines  = क्षिप्रं नैव प्रहर्तव्यं ज्ञातिषु प्रहरत्स्वपि ।¦इत्येवाप्रहरत्यस्मिन् शत्रुभिः शरविक्षते ॥ १७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C25_S01_V136"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">व्यासदत्तोरुविज्ञानात् सञ्जयादखिलं पिता ।</span><span class="shloka-line">श्रुत्वा तदा पर्यतप्यत् पाण्डवाः कृष्णदेवताः ।</span><span class="shloka-line">मुमुदुः शिबिरं प्राप्य सर्वे कृष्णानुमोदिताः ॥ १३६॥</span></span></div>
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अमुचन् धार्तराष्ट्रेषु शस्त्रवृष्टिं दुरासदाम् ।
| verse_lines  = अमुचन् धार्तराष्ट्रेषु शस्त्रवृष्टिं दुरासदाम् ।¦सौभद्रप्रमुखा वीराः सर्वे पाण्डुसुतात्मजाः ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अपीडयंस्ताञ्छस्त्रौघैर्धार्तराष्ट्राः समन्ततः ।
| verse_lines  = अपीडयंस्ताञ्छस्त्रौघैर्धार्तराष्ट्राः समन्ततः ।¦ररक्ष तान् वायुसुतो विसृजञ्छरसञ्चयान् ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्र भीमशरैर्नुन्ना धार्तराष्ट्राः समन्ततः ।
| verse_lines  = तत्र भीमशरैर्नुन्ना धार्तराष्ट्राः समन्ततः ।¦भग्नास्तानथ गाङ्गेयो दिव्यास्त्रविदधारयत्(दिव्यास्त्रं व्यदधारयत्, दिव्यास्त्रविदधारयत्)) ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ द्वन्द्वानि युद्धानि बभूवुर्विजिगीषताम् ।
| verse_lines  = अथ द्वन्द्वानि युद्धानि बभूवुर्विजिगीषताम् ।¦द्रोणपार्षतयोश्चैव शैनेयकृतवर्मणोः ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दुःशासनेन वीरस्य माद्रेयस्य यवीयसः ।
| verse_lines  = दुःशासनेन वीरस्य माद्रेयस्य यवीयसः ।¦नकुलस्य विकर्णस्य कार्ष्णेयैर्दुर्मुखादिनाम् ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वृत्ते द्वन्द्वमहायुद्धे तत्र धर्मजपक्षगाः ।
| verse_lines  = वृत्ते द्वन्द्वमहायुद्धे तत्र धर्मजपक्षगाः ।¦जिता विनैव शैनेयं सोऽजयद्धृदिकात्मजम् ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ भीष्मद्रोणमुखैर्भगदत्तादिभिस्तथा ।
| verse_lines  = अथ भीष्मद्रोणमुखैर्भगदत्तादिभिस्तथा ।¦विद्राप्यमाणं स्वबलं स्थापयामास मारुतिः ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रोणं च भगदत्तं च कृपं दुर्योधनं तथा ।
| verse_lines  = द्रोणं च भगदत्तं च कृपं दुर्योधनं तथा ।¦केवलं बाहुवीर्येण व्यजयद् भीमविक्रमः ।¦हत्वोत्तरं मद्रराजो व्यद्रावयदनीकिनीम् ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ भीष्ममुदीर्णास्त्रं द्रावयन्तं वरूथिनीम् ।
| verse_lines  = अथ भीष्ममुदीर्णास्त्रं द्रावयन्तं वरूथिनीम् ।¦ससौमदत्तिं सौभद्रसहायोऽर्जुन आसदत् ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सौभद्रं तत्र विक्रान्तमतीत्य द्युसरित्सुतः ।
| verse_lines  = सौभद्रं तत्र विक्रान्तमतीत्य द्युसरित्सुतः ।¦द्रावयामास पाञ्चालान् पश्यतः सव्यसाचिनः ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्य विक्रममालक्ष्य पार्थं तद्गौरवानुगम् ।
| verse_lines  = तस्य विक्रममालक्ष्य पार्थं तद्गौरवानुगम् ।¦दृष्ट्वा युधिष्ठिरो राजा क्रुद्धः सेनामपाहरत् ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रात्रौ युधिष्ठिरश्चिन्तामाप्य पार्थं व्यगर्हयत् ।
| verse_lines  = रात्रौ युधिष्ठिरश्चिन्तामाप्य पार्थं व्यगर्हयत् ।¦स कृष्णाद्यैः सान्त्वितश्च पुनर्युद्धाय निर्ययौ ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं भीष्मो दशाहानि सेनापत्यं चकार ह ।
| verse_lines  = एवं भीष्मो दशाहानि सेनापत्यं चकार ह ।¦कृत्वाऽपि पाण्डवैर्युद्धं तत् कर्तुमकृतोपमम् ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कर्णोऽर्द्धरथ इत्युक्त्वा तावद् युद्धात् प्रयापितः(प्रहापितः) ।
| verse_lines  = कर्णोऽर्द्धरथ इत्युक्त्वा तावद् युद्धात् प्रयापितः(प्रहापितः) ।¦यावत् त्वं योत्स्यसे तावन्न योत्स्यामीति निर्गते ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कर्णेऽयुतरथानां(कर्णोऽयुतरथानां च) स नित्यशो वधमाहवे ।
| verse_lines  = कर्णेऽयुतरथानां(कर्णोऽयुतरथानां च) स नित्यशो वधमाहवे ।¦प्रतिजज्ञेऽकरोत् तच्च पुनश्चास्त्रविदां वरः ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुसमर्थावपि वधे तस्य भीमधनञ्जयौ ।
| verse_lines  = सुसमर्थावपि वधे तस्य भीमधनञ्जयौ ।¦स्नेहेन यन्त्रितौ तस्य गौरवाच्चान्ववर्तताम् ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बभूवुस्तत्र युद्धानि चित्राणि सुबहूनि च ।
| verse_lines  = बभूवुस्तत्र युद्धानि चित्राणि सुबहूनि च ।¦तान्यम्बरे विमानस्था ब्रह्मरुद्रपुरस्सराः ।¦अपश्यन् देवताः सर्वा गन्धर्वाप्सरसोऽसुराः ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धृष्टद्युम्नो महेष्वासः प्रतिव्यूह्याऽपगासुतम् ।
| verse_lines  = धृष्टद्युम्नो महेष्वासः प्रतिव्यूह्याऽपगासुतम् ।¦चक्रे युद्धानि सुबहून्यजेयः शत्रुभी रणे ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्रोद्दधार कृष्णोऽपि फल्गुनं मृदुयोधिनम् ।
| verse_lines  = तत्रोद्दधार कृष्णोऽपि फल्गुनं मृदुयोधिनम् ।¦दृष्ट्वा चक्रं तथोद्यम्य बाहुं भीष्माय जग्मिवान् ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेन स्तुतो गृहीतश्च फल्गुनेन प्रणम्य च ।
| verse_lines  = तेन स्तुतो गृहीतश्च फल्गुनेन प्रणम्य च ।¦प्रार्थितो रथमारूढः पुनः शङ्खमपूरयत् ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो भीष्मोऽर्जुनश्चैव शस्त्रास्त्रैरभ्यवर्षताम् ।
| verse_lines  = ततो भीष्मोऽर्जुनश्चैव शस्त्रास्त्रैरभ्यवर्षताम् ।¦अयत्नेन जितश्चैव फल्गुनेनाऽपगासुतः ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अयुतानि बहून्याजौ रथानां निजघान च ।
| verse_lines  = अयुतानि बहून्याजौ रथानां निजघान च ।¦जिताः सेनापहारं च चक्रुर्भीष्ममुखास्ततः ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कदाचिदग्रगो भीमो भीष्मद्रोणौ विसारथी ।
| verse_lines  = कदाचिदग्रगो भीमो भीष्मद्रोणौ विसारथी ।¦कृत्वा विद्राप्य तानश्वान् भित्वा व्यूहं विवेश ह ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुनः संस्थापितरथौ विजित्यायत्नतो बली ।
| verse_lines  = पुनः संस्थापितरथौ विजित्यायत्नतो बली ।¦यतमानौ महेष्वासौ धार्तराष्ट्रान् जघान ह ।¦पञ्चविंशद्धतास्तत्र धार्तराष्ट्रा महाबलाः ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भगदत्तद्रौणिकृपशल्यदुर्योधनादयः ।
| verse_lines  = भगदत्तद्रौणिकृपशल्यदुर्योधनादयः ।¦सर्वे जिता द्राविताश्च सेना च बहुला हता ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विरथो व्यायुधश्चैव दृढवेधविमूर्च्छितः ।
| verse_lines  = विरथो व्यायुधश्चैव दृढवेधविमूर्च्छितः ।¦कृतो दुर्योधनः सर्वराज्ञां भीमेन पश्यताम् ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततोऽपहारं सैन्यस्य जिताश्चक्रुश्च कौरवाः ।
| verse_lines  = ततोऽपहारं सैन्यस्य जिताश्चक्रुश्च कौरवाः ।¦दुर्योधनो निशायां च ययौ यत्र नदीसुतः ।¦पीडितो भीमबाणैश्च क्षरद्गात्रो ननाम तम् ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उवाच हेतुना केन वयं जीवाम (क्षीयाम, जीयाम) सर्वदा ।
| verse_lines  = उवाच हेतुना केन वयं जीवाम (क्षीयाम, जीयाम) सर्वदा ।¦पाण्डवाश्च जयं नित्यं लब्ध्वा हर्षमवाप्नुवन् ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तमाह भीष्मस्तेऽजेया देवास्ते धरणीं गताः ।
| verse_lines  = तमाह भीष्मस्तेऽजेया देवास्ते धरणीं गताः ।¦विशेषतः केशवेन पालितास्तत्प्रियाः सदा ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मानसोत्तरशैले हि पुरा ब्रह्मपुरस्सराः ।
| verse_lines  = मानसोत्तरशैले हि पुरा ब्रह्मपुरस्सराः ।¦स्थिता देवास्तदाऽपश्यद् ब्रह्मैको हरिमम्बरे ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्तुत्वा सम्पूज्य भूमेः स भारावतरणाय तम् ।
| verse_lines  = स्तुत्वा सम्पूज्य भूमेः स भारावतरणाय तम् ।¦प्रार्थयामास तेनोक्तं देवानामवदद् विभुः ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अयं नारायणो देवः पुर्णानन्तगुणार्णवः ।
| verse_lines  = अयं नारायणो देवः पुर्णानन्तगुणार्णवः ।¦आज्ञापयति वः सर्वान् प्रादुर्भावाय भूतले ।¦स्वयं च देवकीपुत्रो भविष्यति जगत्पतिः(जगत्प्रभुः) ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं तेन समादिष्टा धर्मवाय्वादयोऽखिलाः ।
| verse_lines  = एवं तेन समादिष्टा धर्मवाय्वादयोऽखिलाः ।¦अभवन् पाण्डवाद्यास्ते सेन्द्राः सह मरुद्गणाः ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स च नारायणो देवो देवकीनन्दनोऽभवत् ।
| verse_lines  = स च नारायणो देवो देवकीनन्दनोऽभवत् ।¦तेनैते पालिताः पार्था अजेया देवसर्गिणः ।¦तस्मात् तैः सन्धिमन्विच्छ यदीच्छस्यपराभवम् ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तो डम्भबुद्ध्यैव नत्वा विष्णुं ततो ययौ ।
| verse_lines  = इत्युक्तो डम्भबुद्ध्यैव नत्वा विष्णुं ततो ययौ ।¦प्रातर्निर्यातयामास सेनां युद्धाय दुर्मतिः ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दिव्यौषधेन भीष्मस्य भूत्वा च निरुजस्ततः ।
| verse_lines  = दिव्यौषधेन भीष्मस्य भूत्वा च निरुजस्ततः ।¦भीष्ममग्रे निधायैव ययौ युद्धाय दंशितः (दंसितः) ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्राऽसीद् युद्धमतुलं भीमभीष्मानुयायिनाम् ।
| verse_lines  = तत्राऽसीद् युद्धमतुलं भीमभीष्मानुयायिनाम् ।¦पाण्डवानां कुरूणां च शूराणामनिवर्तिनाम् ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धृष्टद्युम्नस्तत्र भीमानुयायी दुर्योधनस्यावरजैः प्रयुद्ध्यन् ।
| verse_lines  = धृष्टद्युम्नस्तत्र भीमानुयायी दुर्योधनस्यावरजैः प्रयुद्ध्यन् ।¦सम्मोहनास्त्रेण विमोहयित्वा विकर्णपूर्वानहनच्च सेनाम् ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो द्रोणस्तान् समुत्थाप्य सर्वान् विज्ञानास्त्रेणाऽसदत् पार्षतं च ।
| verse_lines  = ततो द्रोणस्तान् समुत्थाप्य सर्वान् विज्ञानास्त्रेणाऽसदत् पार्षतं च ।¦तं भीमसेनः सूतहीनं विधाय व्यद्रावयच्छत्रुगणाञ्छरौघैः ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाऽसदत् कृतवर्मा रथेन धृष्टद्युम्नं सोऽभ्ययात् तावुभौ च ।
| verse_lines  = अथाऽसदत् कृतवर्मा रथेन धृष्टद्युम्नं सोऽभ्ययात् तावुभौ च ।¦ववर्षतुः शरवर्षैरथोग्रैस्तत्राकरोद् विरथं द्रौपदिस्तम् ॥ ५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मिन् जिते रथवीरे स्वयं तं दुर्योधनः पार्षतमाससाद ।
| verse_lines  = तस्मिन् जिते रथवीरे स्वयं तं दुर्योधनः पार्षतमाससाद ।¦तं भीमसेनो विरथायुधं च कृत्वा बाणेनाहनज्जत्रुदेशे ॥ ५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V59
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विमूर्च्छितं तं रुधिरौघमुच्चैर्वमन्तमाशु स्वरथे निधाय ।
| verse_lines  = विमूर्च्छितं तं रुधिरौघमुच्चैर्वमन्तमाशु स्वरथे निधाय ।¦कृपो ययौ मारुतिर्धार्तराष्ट्रीं व्यद्रावयत् पृतनां बाणपूगैः ॥ ५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V60
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथेन्द्रसूनुः केशवप्रेरितेन रथेन शत्रून् विधमञ्छरौघैः ।
| verse_lines  = अथेन्द्रसूनुः केशवप्रेरितेन रथेन शत्रून् विधमञ्छरौघैः ।¦रथान् रणे पञ्चविंशत्सहस्रान् निनाय वैवस्वतसादनाय ॥ ६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V61
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तमन्वगाद् (तमन्वयात्) युयुधानः सुधन्वा विद्रावयन् धार्तराष्ट्रस्य सेनाम् ।
| verse_lines  = तमन्वगाद् (तमन्वयात्) युयुधानः सुधन्वा विद्रावयन् धार्तराष्ट्रस्य सेनाम् ।¦तमभ्ययात् सौमदत्तिस्तयोश्च सुयुद्धमासीदतिभैरवास्त्रम् ॥ ६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V62
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुत्रान् दशास्याऽशु निहत्य वीरः स सात्यकेः सौमदत्तिः सकाशे ।
| verse_lines  = पुत्रान् दशास्याऽशु निहत्य वीरः स सात्यकेः सौमदत्तिः सकाशे ।¦समर्पयामास शरीरदारणैः शरैरुभौ तौ विरथौ च चक्रतुः ॥ ६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V63
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथासिपाणिं युयुधानमाशु महासिहस्तेन च सौमदत्तिना ।
| verse_lines  = अथासिपाणिं युयुधानमाशु महासिहस्तेन च सौमदत्तिना ।¦आसादितं वीक्ष्य रथं स्वकीयमारोपयामास सुतोऽनिलस्य ॥ ६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V64
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुयोधनः सौमदत्तिं स्वकीयरथे व्यवस्थाप्य च भीमसेनात् ।
| verse_lines  = सुयोधनः सौमदत्तिं स्वकीयरथे व्यवस्थाप्य च भीमसेनात् ।¦अपाद्रवद् वासविर्भीष्ममाजौ समाससादाऽशु महेन्द्रकल्पः ॥ ६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V65
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उभौ च तावस्त्रविदां प्रबर्हौ शरैर्महाशीविषसन्निकाशैः ।
| verse_lines  = उभौ च तावस्त्रविदां प्रबर्हौ शरैर्महाशीविषसन्निकाशैः ।¦ततक्षतुर्नाकसदां समक्षं महाबलौ संयति जातदर्पौ ॥ ६५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V66
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वबाहुवीर्येण जितः स भीष्मः किरीटिना लोकमहारथेन ।
| verse_lines  = स्वबाहुवीर्येण जितः स भीष्मः किरीटिना लोकमहारथेन ।¦सेनामपाहृत्य ययौ निशायामासादितायामथ पाण्डवाश्च ॥ ६६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V67
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः परेद्युः पुनरेव भीमभीष्मौ पुरस्कृत्य समीयतुस्ते ।
| verse_lines  = ततः परेद्युः पुनरेव भीमभीष्मौ पुरस्कृत्य समीयतुस्ते ।¦सेने तदा सारथिहीनमाशु भीष्मं कृत्वा मारुतिरभ्ययात् परान् ।¦निपातितास्तेन रथेभवाजिनः प्रदुद्रुवुश्चावशिष्टाः समस्ताः ॥ ६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V68
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दुर्योधनाद्येषु पराजितेषु भीष्मद्रोणद्रौणिपुरस्सरेषु ।
| verse_lines  = दुर्योधनाद्येषु पराजितेषु भीष्मद्रोणद्रौणिपुरस्सरेषु ।¦महागजस्थो भगदत्त आगादायन् बाणं भीमसेनेऽमुचच्च(भीमसेने मुमोच) ॥ ६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V69
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेनातिविद्धे भीमसेनेऽस्य पुत्र उद्यच्छमानं पितरं निवार्य ।
| verse_lines  = तेनातिविद्धे भीमसेनेऽस्य पुत्र उद्यच्छमानं पितरं निवार्य ।¦घटोत्कचोऽभ्यद्रवदाशु वीरः स्वमायया हस्तिचतुष्टयस्थः ॥ ६९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V70
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स वैष्णवास्त्रं भगदत्तसंस्थं विज्ञाय विष्णोर्वरतो विशेषतः ।
| verse_lines  = स वैष्णवास्त्रं भगदत्तसंस्थं विज्ञाय विष्णोर्वरतो विशेषतः ।¦अमोघमन्यत्र हरेर्मरुत्सुतः पुत्रे याते न स्वयमभ्यधावत् ॥ ७०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V71
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनुग्रहादभ्यधिकादवध्यं जानन्नपि स्वं वासुदेवस्य नित्यम् ।
| verse_lines  = अनुग्रहादभ्यधिकादवध्यं जानन्नपि स्वं वासुदेवस्य नित्यम् ।¦तद्भक्तिवैशेष्यत एव तस्य सत्यं वाक्यं कर्तुमरिं नचायात् ।¦यदा स्वपुत्रेण जितो भवेत् स किम्वात्मनेत्येव तदा प्रवेत्तुम् ॥ ७१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V72
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स विस्मृतास्त्रस्तु यदा भवेत तदा भीमो भगदत्तं प्रयाति ।
| verse_lines  = स विस्मृतास्त्रस्तु यदा भवेत तदा भीमो भगदत्तं प्रयाति ।¦ऋते भीमं वाऽर्जुनं नास्त्रमेष प्रमुञ्चतीत्येव हि वेद भीमः ॥ ७२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V73
| verse_type  = shloka
| verse_text  = चतुर्गजात्मोपरिगात्मकश्च घटोत्कचः सुप्रतीकं च तं च ।
| verse_lines  = चतुर्गजात्मोपरिगात्मकश्च घटोत्कचः सुप्रतीकं च तं च ।¦नानाप्रहारैर्वितुदंश्चकार सन्दिग्धजीवौ जगतां समक्षम् ॥ ७३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V74
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गजार्तनादं तु निशम्य भीष्ममुखाः समापेतुरमुं च दृष्ट्वा ।
| verse_lines  = गजार्तनादं तु निशम्य भीष्ममुखाः समापेतुरमुं च दृष्ट्वा ।¦महाकायं भीमममुष्य पृष्ठगोपं च वाय्वात्मजमत्रसन् भृशम् ।¦ते भीतभीताः पृतनापहारं कृत्वाऽपजग्मुः शिबिराय शीघ्रम् ॥ ७४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V75
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दिने परे चैव पुनः समेताः परस्परं पाण्डवाः कौरवास्ते ।
| verse_lines  = दिने परे चैव पुनः समेताः परस्परं पाण्डवाः कौरवास्ते ।¦तत्राऽसदन्नागसुतासमुद्भवः पार्थात्मजः शाकुनेयान् षडेकः ॥ ७५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V76
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तैः प्रासहस्तैः क्षतकायोऽतिरूढकोपः स खड्गेन चकर्त तेषाम् ।
| verse_lines  = तैः प्रासहस्तैः क्षतकायोऽतिरूढकोपः स खड्गेन चकर्त तेषाम् ।¦शिरांसि वीरो बलवानिरावान् भयं दधद् धार्तराष्ट्रेषु चोग्रम् ॥ ७६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V77
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दृष्ट्वा तमुग्रं धृतराष्ट्रपुत्रो दिदेश रक्षोऽलम्बुसनामधेयम् ।
| verse_lines  = दृष्ट्वा तमुग्रं धृतराष्ट्रपुत्रो दिदेश रक्षोऽलम्बुसनामधेयम् ।¦जह्यार्जुनिं क्षिप्रमिति स्म तच्च समासदन्नागसुतातनूजम्(नागसुतासमुद्भवम्) ॥ ७७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V78
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तयोरभूद् युद्धमतीव दारुणं मायायुजोर्वीर्यवतोर्महाद्भुतम् ।
| verse_lines  = तयोरभूद् युद्धमतीव दारुणं मायायुजोर्वीर्यवतोर्महाद्भुतम् ।¦ससादिनोऽश्वान् स तु राक्षसोऽसृजत् ते पार्थपुत्रस्य च सादिनोऽहनन्(अहनत्) ।¦ततस्त्वनन्ताकृतिमाप्तमार्जुनिं सुपर्णरूपोऽहनदाशु राक्षसः ॥ ७८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V79
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हतं निशम्याऽर्जुनिमुग्रपौरुषो ननाद कोपेन वृकोदरात्मजः ।
| verse_lines  = हतं निशम्याऽर्जुनिमुग्रपौरुषो ननाद कोपेन वृकोदरात्मजः ।¦चचाल भूर्नानदतोऽस्य रावतः ससागरागेन्द्रनगा भृशं तदा ॥ ७९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V80
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अलम्बुसस्तं प्रसमीक्ष्य मारुतेः सुतं बलाढ्यं भयतः पराद्रवत् ।
| verse_lines  = अलम्बुसस्तं प्रसमीक्ष्य मारुतेः सुतं बलाढ्यं भयतः पराद्रवत् ।¦पराद्रवन् धार्तराष्ट्रस्य सेनाः सर्वास्तमाराथ सुयोधनो नृपः ॥ ८०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V81
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स भीमपुत्रस्य जघान मन्त्रिणो महाबलांश्चतुरोऽन्यांस्तथैव ।
| verse_lines  = स भीमपुत्रस्य जघान मन्त्रिणो महाबलांश्चतुरोऽन्यांस्तथैव ।¦हतावशेषेषु च विद्रवत्सु घटोत्कचोऽभ्याहनदाशु तं नृपम् ॥ ८१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V82
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स पीड्यमानो युधि तेन रक्षसा प्रवेशयामास शरं घटोत्कचे ।
| verse_lines  = स पीड्यमानो युधि तेन रक्षसा प्रवेशयामास शरं घटोत्कचे ।¦दृढाहतस्तेन तदा बलीयसा घटोत्कचः प्रव्यथितेन्द्रियो भृशम् ।¦तस्थौ कथञ्चिद् भुवि पात्यमानः पुनः शरानप्यसृजत् सुयोधने ॥ ८२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V83
| verse_type  = shloka
| verse_text  = चिरं प्रयुद्धौ नृपराक्षसाधिपौ परस्पराजेयतमौ रणाजिरे ।
| verse_lines  = चिरं प्रयुद्धौ नृपराक्षसाधिपौ परस्पराजेयतमौ रणाजिरे ।¦द्रोणादयो वीक्ष्य रिरक्षिषन्तः सुयोधनं प्रापुरमित्रसाहाः ॥ ८३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V84
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स द्रोणशल्यौ गुरुपुत्रगौतमौ भूरिश्रवःकृतवर्मादिकांश्च ।
| verse_lines  = स द्रोणशल्यौ गुरुपुत्रगौतमौ भूरिश्रवःकृतवर्मादिकांश्च ।¦ववर्ष बाणैर्गगनं समाश्रितो घटोत्कचः स्थूलतमै सुवेगैः ॥ ८४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V85
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तमेकग्र्यै रथिभिः परिष्कृतं निरीक्ष्य भीमोऽभ्यगमत् समस्तान् ।
| verse_lines  = तमेकग्र्यै रथिभिः परिष्कृतं निरीक्ष्य भीमोऽभ्यगमत् समस्तान् ।¦द्रोणोऽत्र भीमप्रहितैः शरोत्तमैः सुपीडितः प्राप्तमूर्च्छः पपात ॥ ८५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V86
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रौणिं कृपाद्यान् ससुयोधनांश्च चकार भीमो विरथान् क्षणेन ।
| verse_lines  = द्रौणिं कृपाद्यान् ससुयोधनांश्च चकार भीमो विरथान् क्षणेन ।¦निवार्यमाणांस्तु वृकोदरेण घटोत्कचस्तान् प्रववर्ष सायकैः ॥ ८६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V87
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेनाम्बरस्थेन तरुप्रमाणैरभ्यर्दिताः कुरवः सायकौघैः ।
| verse_lines  = तेनाम्बरस्थेन तरुप्रमाणैरभ्यर्दिताः कुरवः सायकौघैः ।¦भूमौ च भीमेन शरौघपीडिताः पेतुर्नेदुः प्राद्रवंश्चातिभीताः ॥ ८७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V88
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वांश्च ताञ्छिबिरं प्रापयित्वा विना भीष्मं कौरवान् भीमसेनः ।
| verse_lines  = सर्वांश्च ताञ्छिबिरं प्रापयित्वा विना भीष्मं कौरवान् भीमसेनः ।¦घटोत्कचश्चानदतां महास्वनौ नादेन लोकानभिपूरयन्तौ ॥ ८८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V89
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दुर्योधनोऽथ स्वजनैः समेतः पुनः प्रायाद् रणभूमिं स भीष्मम् ।
| verse_lines  = दुर्योधनोऽथ स्वजनैः समेतः पुनः प्रायाद् रणभूमिं स भीष्मम् ।¦जयोपायं भैमसेनेरपृच्छत् स्वस्यैव स प्राह न तं व्रजेति ॥ ८९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V90
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्राग्ज्योतिषं चैव घटोत्कचाय सम्प्रेषयामास सुरापगासुतः ।
| verse_lines  = प्राग्ज्योतिषं चैव घटोत्कचाय सम्प्रेषयामास सुरापगासुतः ।¦स प्राप्य हैडिम्बमयोधयद् बली स चार्दयामास सकुञ्जरं तम् ॥ ९०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V91
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेनाहतः (तेनार्दितः) प्राहिणोच्छूलमस्मै वियत्यवप्लुत्य तदा घटोत्कचः ।
| verse_lines  = तेनाहतः (तेनार्दितः) प्राहिणोच्छूलमस्मै वियत्यवप्लुत्य तदा घटोत्कचः ।¦प्रगृह्य शूलं प्रबभञ्ज जानुमारोप्य देवा जहृषुस्तदीक्ष्य ॥ ९१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V92
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदा स तस्यैव पदानुगान् नृपो जघान तं मारुतिरभ्ययाद् रणे ।
| verse_lines  = तदा स तस्यैव पदानुगान् नृपो जघान तं मारुतिरभ्ययाद् रणे ।¦स प्राहिणोद् भीमसेनाय वीरो गजं तमस्तम्भयदाशु सायकैः ॥ ९२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V93
| verse_type  = shloka
| verse_text  = संस्तम्भिते बाणवरैस्तु नागे भीमस्याश्वान् सायकैरर्दयत्(आर्दयत्) सः ।
| verse_lines  = संस्तम्भिते बाणवरैस्तु नागे भीमस्याश्वान् सायकैरर्दयत्(आर्दयत्) सः ।¦सोऽभ्यर्दिताश्वोऽथ गदां प्रगृह्य हन्तुं नृपं तं सगजं समासदत् ॥ ९३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V94
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स हन्तुकामेन रुषाऽभिपन्नो भीमेन राजा पुरतः पृष्ठतश्च ।
| verse_lines  = स हन्तुकामेन रुषाऽभिपन्नो भीमेन राजा पुरतः पृष्ठतश्च ।¦कृष्णेनास्त्रं वैष्णवं तद् गृहीतुं(ग्रहीतुं) सहार्जुनेनापययौ स भीतः ॥ ९४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V95
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मिन् गते भीमसेनार्जुनाभ्यां विद्राविते राजसङ्घे समस्ते ।
| verse_lines  = तस्मिन् गते भीमसेनार्जुनाभ्यां विद्राविते राजसङ्घे समस्ते ।¦भीष्मः सेनामपहृत्यापयातो दुर्योधनस्तं निशि चोपजग्मिवान् ॥ ९५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V96
| verse_type  = shloka
| verse_text  = संश्रावितः क्रूरवचः स तेन चक्रे सत्यं मृत्युभयं विहाय ।
| verse_lines  = संश्रावितः क्रूरवचः स तेन चक्रे सत्यं मृत्युभयं विहाय ।¦शक्त्या हनिष्यामि परानिति स्म चक्रे च तत् कर्म तथा परेद्युः ॥ ९६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V97
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं शक्तितो जुगुपुर्धार्तराष्ट्रास्तेनार्दिताश्चेदिपाञ्चालमुख्याः ।
| verse_lines  = तं शक्तितो जुगुपुर्धार्तराष्ट्रास्तेनार्दिताश्चेदिपाञ्चालमुख्याः ।¦पराद्रवन् भीष्मबाणोरुभीताः सिंहार्दिताः क्षुद्रमृगा इवाऽर्ताः ॥ ९७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V98
| verse_type  = shloka
| verse_text  = संस्थाप्य तान् भीष्ममभिप्रयान्तमलम्बुसोऽवारयत् पार्थसूनुम् ।
| verse_lines  = संस्थाप्य तान् भीष्ममभिप्रयान्तमलम्बुसोऽवारयत् पार्थसूनुम् ।¦विजित्य तं केशवभागिनेयो ययौ भीष्मं धार्तराष्ट्रोऽमुमार ॥ ९८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V99
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तद् युद्धमासीन्नृपपार्थपुत्रयोर्विचित्रमत्यद्भुतमुग्ररूपम् ।
| verse_lines  = तद् युद्धमासीन्नृपपार्थपुत्रयोर्विचित्रमत्यद्भुतमुग्ररूपम् ।¦समं चिरं तत्र धनुश्चकर्त ध्वजं च राजा सहसाऽभिमन्योः ॥ ९९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V100
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथैनमुग्रैश्च शरैर्ववर्ष सूतं च तस्याऽशु जघान वीरः ।
| verse_lines  = अथैनमुग्रैश्च शरैर्ववर्ष सूतं च तस्याऽशु जघान वीरः ।¦तदाऽऽसदद् भीमसेनो नृपं तं जघान चाश्वान् धृतराष्ट्रजस्य ॥ १००॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V101
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रोणो द्रौणिर्भगदत्तः कृपश्च सचित्रसेना अभ्ययुर्भीमसेनम् ।
| verse_lines  = द्रोणो द्रौणिर्भगदत्तः कृपश्च सचित्रसेना अभ्ययुर्भीमसेनम् ।¦सर्वांश्च तान् विमुखीकृत्य भीमः स चित्रसेनाय गदां समाददे ॥ १०१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V102
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तामुद्यतां वीक्ष्य(तामुद्यतामीक्ष्य) पराद्रवंस्ते स चित्रसेनश्च रथादवप्लुतः ।
| verse_lines  = तामुद्यतां वीक्ष्य(तामुद्यतामीक्ष्य) पराद्रवंस्ते स चित्रसेनश्च रथादवप्लुतः ।¦सञ्चूर्णितो गदया तद्रथश्च तज्जीवनेनोद्धृषिताश्च कौरवाः ॥ १०२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V103
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीष्मस्तु पाञ्चालकरूशचेदिष्वहन् सहस्राणि चतुर्दशोग्रः ।
| verse_lines  = भीष्मस्तु पाञ्चालकरूशचेदिष्वहन् सहस्राणि चतुर्दशोग्रः ।¦रथप्रबर्हानतितिग्मतेजा विद्रावयामास परानवीनिव ॥ १०३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V104
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विद्राप्य सर्वामपि पाण्डुसेनां विश्राव्य लोकेषु च कीर्तिमात्मनः ।
| verse_lines  = विद्राप्य सर्वामपि पाण्डुसेनां विश्राव्य लोकेषु च कीर्तिमात्मनः ।¦सेनामपाहृत्य ययौ निशागमे संस्तूयमानो धृतराष्ट्रपुत्रैः ॥ १०४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V105
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रोणो विराटस्य पुरो निहत्य शङ्खं सुतं तस्य विजित्य तं च ।
| verse_lines  = द्रोणो विराटस्य पुरो निहत्य शङ्खं सुतं तस्य विजित्य तं च ।¦विद्राव्य सेनामपि पाण्डवानां ययौ नदीजेन सहैव हृष्टः ॥ १०५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V106
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीमार्जुनावपि शत्रून् निहत्य विद्राप्य सर्वांश्च युधि प्रवीरान् ।
| verse_lines  = भीमार्जुनावपि शत्रून् निहत्य विद्राप्य सर्वांश्च युधि प्रवीरान् ।¦युधिष्ठिरेणापहृते(युधिष्ठिरेणापि हृते) स्वसैन्ये भीतेन भीष्माच्छिबिरं प्रजग्मतुः ॥ १०६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V107
| verse_type  = shloka
| verse_text  = युधिष्ठिरो भीष्मपराक्रमेण भीतो भीष्मं स्ववधोपायमेव ।
| verse_lines  = युधिष्ठिरो भीष्मपराक्रमेण भीतो भीष्मं स्ववधोपायमेव ।¦प्रष्टुं ययौ निशि कृष्णोऽनुजाश्च तस्यान्वयुस्तं स पितामहो यत् ॥ १०७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V108
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीमार्जुनौ शक्नुवन्तावपि स्म नर्तेऽनुज्ञां हन्तुमिमं समैच्छताम् ।
| verse_lines  = भीमार्जुनौ शक्नुवन्तावपि स्म नर्तेऽनुज्ञां हन्तुमिमं समैच्छताम् ।¦पूज्यो यतो भीष्म उदारकर्मा कृष्णोऽप्ययात्(कृष्णोऽप्यायात्) तेन हि पाण्डवार्थे ॥ १०८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V109
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्राप्यानुज्ञां भीष्मतस्ते वधाय शिखण्डिनं तद्वचसाऽग्रयायिनम् ।
| verse_lines  = प्राप्यानुज्ञां भीष्मतस्ते वधाय शिखण्डिनं तद्वचसाऽग्रयायिनम् ।¦कृत्वा परेद्युर्युधये विनिर्गता भीष्मं पुरस्कृत्य तथा परेऽपि(तथाऽपरेऽपि) ॥ १०९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V110
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शिखण्डिनो रक्षकः फल्गुनोऽभूद् भीष्मस्य दुःशासन आस चाग्रे ।
| verse_lines  = शिखण्डिनो रक्षकः फल्गुनोऽभूद् भीष्मस्य दुःशासन आस चाग्रे ।¦अन्ये च सर्वे जुगुपुर्भीष्ममेव न्यवारयन् भीमसेनादयस्तान् ॥ ११०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V111
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीष्माय यान्तं युयुधानमाजौ न्यवारयद् राक्षसोऽलम्बुसोऽथ ।
| verse_lines  = भीष्माय यान्तं युयुधानमाजौ न्यवारयद् राक्षसोऽलम्बुसोऽथ ।¦तं वज्रकल्पैरतुदद् वृष्णिवीरः शरैः स मायामसृजत् तदोग्राम् ॥ १११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V112
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अस्त्रेण मायामपनुद्य वीरो व्यद्रावयद् राक्षसं सात्यकिस्तम् ।
| verse_lines  = अस्त्रेण मायामपनुद्य वीरो व्यद्रावयद् राक्षसं सात्यकिस्तम् ।¦तस्मिन् गते युयुधानो रथेन ययौ भीष्मं पार्थमन्वेव धन्वी ॥ ११२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V113
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रोणो द्रौणिर्धार्तराष्ट्रश्च राजा भूरिश्रवा भगदत्तः कृपश्च ।
| verse_lines  = द्रोणो द्रौणिर्धार्तराष्ट्रश्च राजा भूरिश्रवा भगदत्तः कृपश्च ।¦शल्यो बाह्लीकः कृतवर्मा सुशर्मा सर्वाश्च सेना वारिता वायुजेन ॥ ११३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V114
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स तान् मुहुर्विरथीकृत्य वीरः प्राग्ज्योतिषं सगजं द्रावयित्वा ।
| verse_lines  = स तान् मुहुर्विरथीकृत्य वीरः प्राग्ज्योतिषं सगजं द्रावयित्वा ।¦न्यवारयत् फल्गुनं योद्धुकामं पार्थश्च देवव्रतमाससाद ॥ ११४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V115
| verse_type  = shloka
| verse_text  = युधिष्ठिरं भीष्ममभिप्रयान्तं माद्रीसुताभ्यां सहितं नृवीरम् ।
| verse_lines  = युधिष्ठिरं भीष्ममभिप्रयान्तं माद्रीसुताभ्यां सहितं नृवीरम् ।¦न्यवारयच्छकुनिः सादिनां च युतोऽयुतेनैव वराश्वगेन ॥ ११५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V116
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तान् सादिनोऽश्वांश्च निहत्य सर्वान् विजित्य तं शकुनिं पाण्डवास्ते ।
| verse_lines  = तान् सादिनोऽश्वांश्च निहत्य सर्वान् विजित्य तं शकुनिं पाण्डवास्ते ।¦प्रापुर्भीष्मं द्रौपदेयाश्च सर्वे तथा विराटद्रुपदौ कुन्तिभोजः ॥ ११६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V117
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धृष्टद्युम्नं भीष्ममभिप्रयान्तं न्यवारयत् सैन्धवस्तं स बाणैः ।
| verse_lines  = धृष्टद्युम्नं भीष्ममभिप्रयान्तं न्यवारयत् सैन्धवस्तं स बाणैः ।¦हत्वाश्वसूतं (हताश्वसूतं) सगणं द्रावयित्वा समासदद् भीष्ममेवाऽशु वीरः ॥ ११७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V118
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गुप्तोऽथ पार्थेन रणे शिखण्डी भीष्मं समासाद्य शरैरताडयत् ।
| verse_lines  = गुप्तोऽथ पार्थेन रणे शिखण्डी भीष्मं समासाद्य शरैरताडयत् ।¦भीष्मः स्त्रीत्वं तस्य जानन् न तस्मै मुमोच बाणान् स तु तं तुतोद ॥ ११८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V119
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शिखण्डिनं वारयामास बाणैर्दुर्मर्षणोऽमर्षणविह्वलेक्षणः ।
| verse_lines  = शिखण्डिनं वारयामास बाणैर्दुर्मर्षणोऽमर्षणविह्वलेक्षणः ।¦नात्येतुमेनमशकच्छिखण्डी दुःशासनः पार्थमवारयत् तदा ॥ ११९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V120
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स लोकवीरोऽपि दुरात्मनाऽमुना रुद्धोऽशकन्नैनमतीत्य यातुम् ।
| verse_lines  = स लोकवीरोऽपि दुरात्मनाऽमुना रुद्धोऽशकन्नैनमतीत्य यातुम् ।¦भीष्मं पार्थः सायकाश्चास्य तस्मिन् ससज्जिरे पर्वतेष्वप्यसक्ताः(पर्वतेष्वप्यमुक्ताः) ॥ १२०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V121
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अमर्षयुक्तौ चिरमेव वीरावयुद्ध्यतामर्जुनधार्तराष्ट्रौ ।
| verse_lines  = अमर्षयुक्तौ चिरमेव वीरावयुद्ध्यतामर्जुनधार्तराष्ट्रौ ।¦समं तदासीन्महदद्भुतं च दिवौकसां पश्यतां भूभृतां च ॥ १२१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V122
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदा विराटद्रुपदौ कुन्तिभोजं कृष्णासुतान् केकयांश्चेकितानम् ।
| verse_lines  = तदा विराटद्रुपदौ कुन्तिभोजं कृष्णासुतान् केकयांश्चेकितानम् ।¦भूरिश्रवाः (भूरिः शलः) सोमदत्तो विकर्णः सकैकया (सकेकया) वारयामासुरुच्चैः ॥ १२२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V123
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जित्वैव तांस्तेऽभिययुश्च भीष्मं (तदा)ततोऽर्जुनोऽतीत्य दुःशासनं च ।
| verse_lines  = जित्वैव तांस्तेऽभिययुश्च भीष्मं (तदा)ततोऽर्जुनोऽतीत्य दुःशासनं च ।¦भीष्मं शरैरार्च्छदरिप्रमाथिभिः शिखण्डिनं धार्तराष्ट्राद् विमुच्य ॥ १२३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V124
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स तैः समस्तैर्बहुभिश्शस्त्रपूगैर्भृशं मर्मस्वर्दितश्चापमुक्तैः ।
| verse_lines  = स तैः समस्तैर्बहुभिश्शस्त्रपूगैर्भृशं मर्मस्वर्दितश्चापमुक्तैः ।¦शरैः समस्तान् विरथांश्चकार शैनैयपाञ्चालयुधिष्ठिराद्यान् ॥ १२४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V125
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स चेदिपाञ्चालकरूशमुख्यान् रथोदारान् पञ्चविंशत्सहस्रान् ।
| verse_lines  = स चेदिपाञ्चालकरूशमुख्यान् रथोदारान् पञ्चविंशत्सहस्रान् ।¦सम्प्रेषयामास यमाय बाणैर्युगान्तकालेऽग्निरिव प्रवृद्धः ॥ १२५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V126
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निरीक्ष्य तं सूर्यमिवाऽतपन्तं सञ्चोदितो वासुदेवेन पार्थः ।
| verse_lines  = निरीक्ष्य तं सूर्यमिवाऽतपन्तं सञ्चोदितो वासुदेवेन पार्थः ।¦चिच्छेद तत्कार्मुकं लोकवीरो रणेऽर्द्धचन्द्रेण स चान्यदाददे ॥ १२६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V127
| verse_type  = shloka
| verse_text  = चिच्छेद तच्चैवमष्टौ धनूंषि शक्तिं च चर्मासिवरं पराणि ।
| verse_lines  = चिच्छेद तच्चैवमष्टौ धनूंषि शक्तिं च चर्मासिवरं पराणि ।¦धनूंषि दत्तानि नृभिर्नृपस्य सर्वाणि चिच्छेद स पाकशासनिः ॥ १२७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V128
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः शरैः सूर्यकरप्रकाशैर्विव्याध सर्वे च युधिष्ठिराद्याः ।
| verse_lines  = ततः शरैः सूर्यकरप्रकाशैर्विव्याध सर्वे च युधिष्ठिराद्याः ।¦तैरर्दितो न्यपतद् भूतले स प्राणान् दधारापि तथोत्तरायणात् ॥ १२८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V129
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निपापितेऽस्मिन् मारुतिर्द्रोणमुख्यान् विद्राप्य तत्राऽगमदाशु तेऽपि ।
| verse_lines  = निपापितेऽस्मिन् मारुतिर्द्रोणमुख्यान् विद्राप्य तत्राऽगमदाशु तेऽपि ।¦तदायुधानि प्रणिधाय वीराः पार्थाः परे चैनमुपासदन् स्म ॥ १२९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V130
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रणम्य तं तद्वचनात् समीयुस्तस्मिन् दिने शिबिराण्येव सर्वे ।
| verse_lines  = प्रणम्य तं तद्वचनात् समीयुस्तस्मिन् दिने शिबिराण्येव सर्वे ।¦परे दिने सर्व एवोपतस्थुर्भीष्मं यदूनाम्पतिना सहैव ॥ १३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V131
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स पूर्वदिवसे पार्थदत्तबाणोपबर्हणः ।
| verse_lines  = स पूर्वदिवसे पार्थदत्तबाणोपबर्हणः ।¦तदाऽपि तृट्परीतात्मा योग्यं(योग्य) पेयमयाचत ॥ १३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V132
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धार्तराष्ट्रैरविज्ञातं तदभिज्ञाय(तदाभिज्ञाय) वासविः ।
| verse_lines  = धार्तराष्ट्रैरविज्ञातं तदभिज्ञाय(तदाभिज्ञाय) वासविः ।¦वारुणास्त्रेण भित्त्वा स भूमिं वारि सुगन्धि च ।¦ऊर्ध्वधारमदादास्ये(ऊर्ध्वधारामदादास्ये) तर्पितोऽनेन सोऽवदत् ॥ १३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V133
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यादृश्यस्त्रज्ञता पार्थे दृष्टाऽत्र कुरुनन्दनाः ।
| verse_lines  = यादृश्यस्त्रज्ञता पार्थे दृष्टाऽत्र कुरुनन्दनाः ।¦यादृग् बाह्वोर्बलं भीमे संयुगेषु पुनः पुनः ॥ १३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V134
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यादृशं चैव माहात्म्यमनन्तमजरं हरेः ।
| verse_lines  = यादृशं चैव माहात्म्यमनन्तमजरं हरेः ।¦विज्ञातं सर्वलोकस्य सभायां दृष्टमेव च ॥ १३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V135
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उपारमत तद् युद्धं सुखिनः सन्तु भूमिपाः ।
| verse_lines  = उपारमत तद् युद्धं सुखिनः सन्तु भूमिपाः ।¦यथोचितं विभक्तां च भुङ्ग्ध्वं भूपाः सदा भुवम् ।¦इत्युक्तः प्रययौ तूष्णीं धार्तराष्ट्रः स्वकं गृहम् ॥ १३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C25
| verse_id    = MBTN_C25_S01_V136
| verse_type  = shloka
| verse_text  = व्यासदत्तोरुविज्ञानात् सञ्जयादखिलं पिता ।
| verse_lines  = व्यासदत्तोरुविज्ञानात् सञ्जयादखिलं पिता ।¦श्रुत्वा तदा पर्यतप्यत् पाण्डवाः कृष्णदेवताः ।¦मुमुदुः शिबिरं प्राप्य सर्वे कृष्णानुमोदिताः ॥ १३६॥
}}
<span id="gr-C26" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="षड्विंशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C26" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="षड्विंशोऽध्यायः"></span>
== षड्विंशोऽध्यायः ==
== षड्विंशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C26_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">औं ॥ अथाखिलानां पृथिवीपतीनामाचार्यमग्र्यं रथिनां सुविद्यम् ।</span><span class="shloka-line">रामस्य विश्वाधिपतेः सुशिष्यं चक्रे चमूपं धृतराष्ट्रपुत्रः ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C26_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कर्णोऽपि भीष्मानुमतो धनुष्मान् युद्धोद्यतोऽभूत् तदसत्कृतः पुरा ।</span><span class="shloka-line">तस्मिन् स्थितेऽनात्तधनुस्तदैव(अनात्तधनुस्तथैव) रथं समास्थाय गुरुं समन्वयात् ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C26_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रोणो वृतो धार्तराष्ट्रेण धर्मसुतग्रहे तेन कृते प्रतिश्रवे ।</span><span class="shloka-line">ज्ञात्वा यत्ताः पाण्डवास्तं समीयुर्युद्धाय तत्राभवदुग्रयुद्धम् ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C26
<div class="verse-block" id="MBTN_C26_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पतत्रिभिस्तत्र दुधाव शात्रवान् द्रोणो धनुर्मण्डलमन्त्रनिस्सृतैः ।</span><span class="shloka-line">तमाससादाऽशु वृकोदरो नदंस्तमासदन्(नदन् समासदन्) द्रौणिकृपौ च मद्रराट् ॥ ४॥</span></
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V01
| verse_type  = shloka
| verse_text  = औं ॥ अथाखिलानां पृथिवीपतीनामाचार्यमग्र्यं रथिनां सुविद्यम् ।
| verse_lines  = औं ॥ अथाखिलानां पृथिवीपतीनामाचार्यमग्र्यं रथिनां सुविद्यम् ।¦रामस्य विश्वाधिपतेः सुशिष्यं चक्रे चमूपं धृतराष्ट्रपुत्रः ॥ १॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V02
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कर्णोऽपि भीष्मानुमतो धनुष्मान् युद्धोद्यतोऽभूत् तदसत्कृतः पुरा ।
| verse_lines  = कर्णोऽपि भीष्मानुमतो धनुष्मान् युद्धोद्यतोऽभूत् तदसत्कृतः पुरा ।¦तस्मिन् स्थितेऽनात्तधनुस्तदैव(अनात्तधनुस्तथैव) रथं समास्थाय गुरुं समन्वयात् ॥ २॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V03
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रोणो वृतो धार्तराष्ट्रेण धर्मसुतग्रहे तेन कृते प्रतिश्रवे ।
| verse_lines  = द्रोणो वृतो धार्तराष्ट्रेण धर्मसुतग्रहे तेन कृते प्रतिश्रवे ।¦ज्ञात्वा यत्ताः पाण्डवास्तं समीयुर्युद्धाय तत्राभवदुग्रयुद्धम् ॥ ३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V04
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पतत्रिभिस्तत्र दुधाव शात्रवान् द्रोणो धनुर्मण्डलमन्त्रनिस्सृतैः ।
| verse_lines  = पतत्रिभिस्तत्र दुधाव शात्रवान् द्रोणो धनुर्मण्डलमन्त्रनिस्सृतैः ।¦तमाससादाऽशु वृकोदरो नदंस्तमासदन्(नदन् समासदन्) द्रौणिकृपौ च मद्रराट् ॥ ४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V05
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स तान् विधूयाभ्यपतद् रणेऽग्रणीर्द्रोणं तमन्वार्जुनिरभ्ययात् परान् ।
| verse_lines  = स तान् विधूयाभ्यपतद् रणेऽग्रणीर्द्रोणं तमन्वार्जुनिरभ्ययात् परान् ।¦ववार तं मद्रपतिस्तयोरभूद् रणो महांस्तत्र गदां समाददे ।¦शल्योऽथ भीमोऽभिययौ गदाधरस्तमेतयोरत्र(गदाधरः समेतयोः) बभूव सङ्गरः ॥ ५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V06
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उभावजेयौ गदिनामनुत्तमावतुल्यवीर्यौ प्रवरौ बलीयसाम् ।
| verse_lines  = उभावजेयौ गदिनामनुत्तमावतुल्यवीर्यौ प्रवरौ बलीयसाम् ।¦विचेरतुश्चित्रतमं प्रपश्यतां मनोहरं तावभिनर्दमानौ ।¦गदाप्रपाताङ्कितवज्रगात्रौ ददर्श लोकोऽखिल एव तौ रणे ॥ ६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V07
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गदाभिघातेन वृकोदरस्य विचेतनः प्रापतदत्र मद्रराट् ।
| verse_lines  = गदाभिघातेन वृकोदरस्य विचेतनः प्रापतदत्र मद्रराट् ।¦भीमोऽपि कोपात् प्रचलत्पदः क्षितौ निधाय जानुं सहसोत्थितः क्षणात् ॥ ७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V08
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विचेतनं पतितं मद्रराजं विलोक्य भीमं च तमाह्वयन्तम् ।
| verse_lines  = विचेतनं पतितं मद्रराजं विलोक्य भीमं च तमाह्वयन्तम् ।¦रथं समारोप्य जनस्य पश्यतः पुरश्च भीमस्य कृपोऽपजग्मिवान् ॥ ८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विजित्य मद्राधिपमोजसाऽरिहा नदन् रथं प्राप्य निजं स मारुतिः ।
| verse_lines  = विजित्य मद्राधिपमोजसाऽरिहा नदन् रथं प्राप्य निजं स मारुतिः ।¦व्यद्रावयद् बाणगणैः परेषामनीकिनीं द्रोणसमक्षमेव ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विद्रावयत्याशु कुरून् वृकोदरे विधूय सौभद्रमुखान् ससात्यकीन् ।
| verse_lines  = विद्रावयत्याशु कुरून् वृकोदरे विधूय सौभद्रमुखान् ससात्यकीन् ।¦द्रोणोऽभिपेदे नृपतिं गृहीतुं तमाससादाऽशु धनञ्जयो रथी ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स वासुदेवप्रयते रथे स्थितः शरैः शरीरान्तकरैः समन्ततः ।
| verse_lines  = स वासुदेवप्रयते रथे स्थितः शरैः शरीरान्तकरैः समन्ततः ।¦निहत्य नागाश्वरथान् प्रवर्तयन्नदृश्यताऽश्वेव च शोणितापगाः ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निहन्यमानासु किरीटिना चमूष्वारक्षिते धर्मसुते तथाऽपदः ।
| verse_lines  = निहन्यमानासु किरीटिना चमूष्वारक्षिते धर्मसुते तथाऽपदः ।¦चमूं च भीमार्जुनबाणभग्नां द्रोणोऽपहृत्यापययौ निशागमे ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स धार्तराष्ट्रेण युधिष्ठिराग्रहात् संश्रावितः क्रूरवचो निशायाम् ।
| verse_lines  = स धार्तराष्ट्रेण युधिष्ठिराग्रहात् संश्रावितः क्रूरवचो निशायाम् ।¦जगाद दूरं समराद् विनीयतां पार्थस्ततो धर्मसुतं ग्रहीष्ये ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः सुशर्मा सहितो महारथैः संशप्तकैर्दूरतरं प्रणेतुम् ।
| verse_lines  = ततः सुशर्मा सहितो महारथैः संशप्तकैर्दूरतरं प्रणेतुम् ।¦युद्धाय भीमानुजमाशु क्लृप्तो दुर्योधनेनोमिति सोऽप्यवादीत् ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समाह्वयामासुरथार्जुनं ते प्रातर्हुताशस्य दिशं रणाय ।
| verse_lines  = समाह्वयामासुरथार्जुनं ते प्रातर्हुताशस्य दिशं रणाय ।¦अयोधयत् तान् स च तत्र गत्वा भीमो गजानीकमथात्र चावधीत् ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निहन्यमानेषु गजेषु (सङ्घशो)सर्वशो विद्राप्यमाणेष्वखिलेषु राजसु ।
| verse_lines  = निहन्यमानेषु गजेषु (सङ्घशो)सर्वशो विद्राप्यमाणेष्वखिलेषु राजसु ।¦प्राग्ज्योतिषो धार्तराष्ट्रार्थितस्तं समासदत् सुप्रतीकेन धन्वी ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विभीषिताः सुप्रतीकेन भीमहया न तस्थुस्तदनु स्म सात्यकिः ।
| verse_lines  = विभीषिताः सुप्रतीकेन भीमहया न तस्थुस्तदनु स्म सात्यकिः ।¦सौभद्रमुख्याश्च गजं तमभ्ययुश्चिक्षेप तेषां स रथानथाम्बरे ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शैनेयपूर्वेषु रथोज्झितेषु भूमाववप्लुत्य कथञ्चिदेव ।
| verse_lines  = शैनेयपूर्वेषु रथोज्झितेषु भूमाववप्लुत्य कथञ्चिदेव ।¦स्थितेषु भीमे च विभीषिताश्वान् संयम्य युद्ध्यत्यपि कृष्ण ऐक्षत् ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सङ्क्लेशितो वैष्णवास्त्रं (विमुञ्चेत्) प्रमुञ्चेत् प्राग्ज्योतिषो भीमसेने ततोऽहम् ।
| verse_lines  = सङ्क्लेशितो वैष्णवास्त्रं (विमुञ्चेत्) प्रमुञ्चेत् प्राग्ज्योतिषो भीमसेने ततोऽहम् ।¦याम्यार्जुनेनैव तदस्त्रमात्मनः स्वीकर्तुमन्येन वरादधार्यम् ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इति स्म सञ्चिन्त्य सहार्जुनेन तत्राऽययावथ पार्थं त्रिगर्ताः ।
| verse_lines  = इति स्म सञ्चिन्त्य सहार्जुनेन तत्राऽययावथ पार्थं त्रिगर्ताः ।¦न्यवारयंस्त्वाष्ट्रमस्त्रं स तेषु व्यवासृजन्मोहनायाऽशु वीरः ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदस्त्रवीर्येण विमोहितास्ते परस्परं कृष्णपार्थाविति स्म ।
| verse_lines  = तदस्त्रवीर्येण विमोहितास्ते परस्परं कृष्णपार्थाविति स्म ।¦जघ्नुस्तदा वासविस्तान् विसृज्य प्राग्ज्योतिषं हन्तुमिहाभ्यगाद् द्रुतम् ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विसृज्यं भीमं स च पार्थमेव ययौ गजस्कन्धगतो गजं तम् ।
| verse_lines  = विसृज्यं भीमं स च पार्थमेव ययौ गजस्कन्धगतो गजं तम् ।¦सञ्चोदयामास (सम्बोधयामास, प्रचोदयामास) रथाय तस्य चक्रेऽपसव्यं हरिरेनमाशु ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मनोजवेनैव रथे परेण(वरेण) सम्भ्राम्यमाणे नतु तं गजः सः ।
| verse_lines  = मनोजवेनैव रथे परेण(वरेण) सम्भ्राम्यमाणे नतु तं गजः सः ।¦प्राप्तुं शशाकाथ शरैः सुतीक्ष्णैरभ्यर्दयामास नृपं स वासविः ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अस्त्रैश्च शस्त्रैः सुचिरं नृवीरावयुद्ध्यतां तौ बलिनां प्रबर्हौ ।
| verse_lines  = अस्त्रैश्च शस्त्रैः सुचिरं नृवीरावयुद्ध्यतां तौ बलिनां प्रबर्हौ ।¦अथो चकर्तास्य धनुः स पार्थः स वैष्णवास्त्रं च तदाऽङ्कुशेऽकरोत् ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मिन्नस्त्रे तेन तदा प्रमुक्ते(प्रयुक्ते, प्रदत्ते) दधार तद् वासुदेवोऽमितौजाः ।
| verse_lines  = तस्मिन्नस्त्रे तेन तदा प्रमुक्ते(प्रयुक्ते, प्रदत्ते) दधार तद् वासुदेवोऽमितौजाः ।¦तदंसदेशस्य तु वैजयन्ती बभूव मालाऽखिललोकभर्तुः ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दृष्ट्वैव तद् धारितमच्युतेन पार्थः किमर्थं विधृतं त्वयेति ।
| verse_lines  = दृष्ट्वैव तद् धारितमच्युतेन पार्थः किमर्थं विधृतं त्वयेति ।¦ऊचे तमाहाऽशु जगन्निवासो मयाऽखिलं धार्यते सर्वदैव ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न मादृशोऽन्योऽस्ति कुतः परो मत् सोऽहं चतुर्धा जगतो हिताय ।
| verse_lines  = न मादृशोऽन्योऽस्ति कुतः परो मत् सोऽहं चतुर्धा जगतो हिताय ।¦स्थितोऽस्मि मोक्षप्रलयस्थितीनां सृष्टेश्च कर्ता क्रमशः स्वमूर्तिभिः ।¦स वासुदेवादिचतुःस्वरूपः स्थितोऽनिरुद्धो हृदि चाखिलस्य ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स एव च क्रोडतनुः पुराऽहं भूमिप्रियार्थं नरकाय चादाम् ।
| verse_lines  = स एव च क्रोडतनुः पुराऽहं भूमिप्रियार्थं नरकाय चादाम् ।¦अस्त्रं मदीयं वरमस्य चादामवध्यतां यावदस्त्रं ससूनोः(स्वसूनोः, अस्त्रं च सूनोः) ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अस्त्रस्य चान्यो नतु कश्चिदस्ति योऽवध्य एतस्य कुतश्च मत्तः ।
| verse_lines  = अस्त्रस्य चान्यो नतु कश्चिदस्ति योऽवध्य एतस्य कुतश्च मत्तः ।¦इति स्म तेनैव मया धृतं तदस्त्रं तदेनं जहि चास्त्रहीनम् ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तमाकर्ण्य स केशवेन सम्मन्त्र्य बाणं हृदये मुमोच ।
| verse_lines  = इत्युक्तमाकर्ण्य स केशवेन सम्मन्त्र्य बाणं हृदये मुमोच ।¦प्राग्ज्योतिषस्यापरमुत्तमं शरं गजेन्द्रकुम्भस्थल आश्वमज्जयत् ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उभौ च तौ पेततुरद्रिसन्निभौ महेन्द्रवज्राभिहताविवाऽशु ।
| verse_lines  = उभौ च तौ पेततुरद्रिसन्निभौ महेन्द्रवज्राभिहताविवाऽशु ।¦निहत्य तौ वासविरुग्रपौरुषो मुमोद साधु स्वजनाभिपूजितः ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाचलं वृषकं चैव हत्वा कनीयसौ शकुनेस्तं च बाणैः ।
| verse_lines  = अथाचलं वृषकं चैव हत्वा कनीयसौ शकुनेस्तं च बाणैः ।¦विव्याध मायामसृजत् स तां च विज्ञानास्त्रेणाऽशु नाशाय चक्रे ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स नष्टमायः प्राद्रवत् पापकर्मा ततः पार्थः शरपूगैश्चमूं ताम् ।
| verse_lines  = स नष्टमायः प्राद्रवत् पापकर्मा ततः पार्थः शरपूगैश्चमूं ताम् ।¦विद्रावयामास तदा गुरोः सुतो माहिष्मतीपतिमाजौ जघान ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदा भीमस्तस्य निहत्य वाहान् व्यद्रावयद् धार्तराष्ट्रीं चमूं च ।
| verse_lines  = तदा भीमस्तस्य निहत्य वाहान् व्यद्रावयद् धार्तराष्ट्रीं चमूं च ।¦भीमार्जुनाभ्यां हन्यमानां चमूं तां दृष्ट्वा द्रोणः क्षिप्रमपाजहार ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्राग्ज्योतिषे निहतेऽथाग्रहाच्च युधिष्ठिरस्यातिविषण्णरूपः ।
| verse_lines  = प्राग्ज्योतिषे निहतेऽथाग्रहाच्च युधिष्ठिरस्यातिविषण्णरूपः ।¦दुर्योधनोऽश्रावयद् दीनवाक्यान्यत्र द्रोणं सोऽपि नृपं जगाद ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पार्थे गते श्वो नृपतिं ग्रहीष्ये निहन्मि वा तत्सदृशं तदीयम् ।
| verse_lines  = पार्थे गते श्वो नृपतिं ग्रहीष्ये निहन्मि वा तत्सदृशं तदीयम् ।¦इति प्रतिज्ञां स विधाय भूयः प्रातर्ययौ युद्धमाकाङ्क्षमाणः ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पद्मव्यूहं व्यूह्य परैरभेद्यं वराद् विष्णोस्तस्य मन्त्रं ह्यजप्त्वा(जपित्वा) ।
| verse_lines  = पद्मव्यूहं व्यूह्य परैरभेद्यं वराद् विष्णोस्तस्य मन्त्रं ह्यजप्त्वा(जपित्वा) ।¦पार्थाश्च तं प्रापुर्ऋतेऽर्जुनेन संशप्तकैर्युयुधे सोऽपि वीरः ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C26
| verse_id    = MBTN_C26_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पार्था व्यूहं तु तं प्राप्य नाशकन् भेत्तुमुद्यताः ।
| verse_lines  = पार्था
<span id="gr-C27" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="सप्तविंशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C27" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="सप्तविंशोऽध्यायः"></span>
== सप्तविंशोऽध्यायः ==
== सप्तविंशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ॥ अथानुज्ञामुपादाय द्रौणेर्दुर्योधनो नृपः ।</span><span class="shloka-line">कर्णं सेनापतिं चक्रे सोऽगाद् युद्धाय दंशितः (दंसितः) ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्राभवद् युद्धमतीव दारुणं पाण्डोः सुतानां धृतराष्ट्रजैर्गजे ।</span><span class="shloka-line">तत्रोदयाद्रिप्रतिमे प्रदृश्यते भीमो यथोद्यन् सविताऽतिनिर्मलः ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तं कालयन्तं नृपतीन् क्षेमधूर्तिरभ्यागमत् तस्य गजं जघान च ।</span><span class="shloka-line">तं वीर्यमत्तं प्रतिलभ्य भीमो निनाय मृत्योः सदनाय शीघ्रम् ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निहत्य तं मारुतिरभ्यकृन्तच्छिरांसि यूनां परपक्षपातिनाम् ।</span><span class="shloka-line">विक्षोभयामास च शत्रुसैन्यं सिंहो यथैव श्वसृगालयूथम् ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सङ्क्षोभ्यमाणं तदनीकमीक्ष्य द्रौणी रथेन प्रतिजग्मिवांस्तम् ।</span><span class="shloka-line">तद् युद्धमासीदतिरौद्रमद्भुतं (अतिघोरमद्भुतं) पुरा यथा नाऽस च कस्यचित् क्‍वचित् ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दृष्ट्वैव तद् देवगन्धर्वविप्रा ऊचुर्नेदृग् दृष्टपूर्वं सुयुद्धम् ।</span><span class="shloka-line">न चोत्तरं वाऽपि भविष्यतीदृक् कलां च सर्वाणि न षोडशीमियुः(षोडशीमयुः) ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = ओं ॥ अथानुज्ञामुपादाय द्रौणेर्दुर्योधनो नृपः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नैतादृशी ज्ञानसम्पद् बलं वा द्वयं कुतो वायुमृते शिवं तथा ।</span><span class="shloka-line">द्वयोः समाहार इह द्वयोरपि ज्ञानस्य बाह्वोश्च बलस्य सूर्जितः ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = ओं ॥ अथानुज्ञामुपादाय द्रौणेर्दुर्योधनो नृपः ।¦कर्णं सेनापतिं चक्रे सोऽगाद् युद्धाय दंशितः (दंसितः) ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीर्यमाणे विबुधैर्नरोत्तमौ दिशः समस्ता गगनं च पत्रिभिः ।</span><span class="shloka-line">निरन्तरं चक्रतुरुत्तमोजसौ दृष्ट्वैव तद् (प्रीतिमगुः)भीतिमगुर्महारथाः ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शरासने मारुतिना निराकृतो द्रौणिर्महास्त्राणि मुमोच तस्मिन् ।</span><span class="shloka-line">(तान्यस्त्रवर्षैः)तान्यस्त्रवर्यैर्बलवानविस्मयः संशामयामास सुतोऽनिलस्य ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुनः शरैरेव परस्परं तावयुद्ध्यतां चित्रमलं च सुष्ठु ।</span><span class="shloka-line">तदा तु भीमस्य शरैर्भृशार्दितो द्रौणिः पपाताऽशु दृढं विचेतनः ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीमश्च विह्वलतनुः स तु किञ्चिदेव पूर्वं गते गुरुसुते प्रययौ क्षणेन ।</span><span class="shloka-line">निर्धूतयुद्धश्रम आत्तधन्वा योद्धुं गजौघं प्रति नादिताशः(प्रतिनादिताशः) ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मिन् गजान् मर्दयति धार्तराष्ट्रो युधिष्ठिरम् ।</span><span class="shloka-line">अगाद् युद्धाय तौ युद्धं राजानौ चक्रतुश्चिरम् ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्र तं विरथं चक्रे सहसैव युधिष्ठिरः ।</span><span class="shloka-line">स गदामाददे गुर्वीं तं भीमोऽभ्यपतद् गदी ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दृष्ट्वा कृपस्तं स्वरथमारोप्यापययौ ततः ।</span><span class="shloka-line">तदैव कर्णनकुलौ भृशं बाणैरयुद्ध्यताम् ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = तत्राभवद् युद्धमतीव दारुणं पाण्डोः सुतानां धृतराष्ट्रजैर्गजे ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नकुलं विरथं कृत्वा कर्णोऽथ प्रपलायिनम्(प्रपलायितम्) ।</span><span class="shloka-line">अनुद्रुत्य च वेगेन कण्ठे धनुरवासृजत् ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = तत्राभवद् युद्धमतीव दारुणं पाण्डोः सुतानां धृतराष्ट्रजैर्गजे ।¦तत्रोदयाद्रिप्रतिमे प्रदृश्यते भीमो यथोद्यन् सविताऽतिनिर्मलः ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उक्त्वा च पुरुषा(उवाच परुषा) वाचः कुन्त्या वचनगौरवात् ।</span><span class="shloka-line">जघान नैव नकुलं विसृज्य च ययौ परान् ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विन्दानुविन्दावथ कैकयौ रणे समासदत् सात्यकिरुग्रविक्रमः ।</span><span class="shloka-line">तयोरमुष्याभवदुग्रवैशसं प्रवर्षतोरुत्तमसायकान् बहून् ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ताभ्यां निरुद्धः सहसा जहार तत्रानुविन्दस्य शिरोऽथ विन्दः ।</span><span class="shloka-line">युयोध शैनेयमथारथावुभौ परस्परं चक्रतुरुत्तमाहवे ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततश्च चर्मासिधरौ प्रचेरतुः श्येनौ यथाऽकाशतले कृतश्रमौ ।</span><span class="shloka-line">निकृत्य चान्योन्यमुभौ च चर्मणी वरासिपाणी युगपत् समीयतुः ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्रापहस्तेन शिरः सकुण्डलं जहार विन्दस्य मृधे स सात्यकिः ।</span><span class="shloka-line">निहत्य तौ बन्धुजनैः सुपूजितो जगाम शत्रूनपरान् प्रकम्पयन् ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृपमायान्तमीक्ष्यैव तपसां मां प्रपीडयेत् ।</span><span class="shloka-line">इति मत्वा पार्षतस्तु भीमं शरणमेयिवान् ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कर्णं समन्तात् प्रतिकालयन्तं वरूथिनीमिन्द्रसुतः समभ्ययात् ।</span><span class="shloka-line">क्षणात् तमाजौ विरथं च चक्रे ततोऽपहारं स चकार चम्वाः ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = तं कालयन्तं नृपतीन् क्षेमधूर्तिरभ्यागमत् तस्य गजं जघान च ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पराजितः संयति सूर्यसूनुः सुतेन शक्रस्य स धार्तराष्ट्रम् ।</span><span class="shloka-line">जगाद बाहुं प्रतिगृह्य पार्थो जिगाय मामन्यमनस्कमाजौ ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = तं कालयन्तं नृपतीन् क्षेमधूर्तिरभ्यागमत् तस्य गजं जघान च ।¦तं वीर्यमत्तं प्रतिलभ्य भीमो निनाय मृत्योः सदनाय शीघ्रम् ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कामं रथो मे धनुरप्यभेद्यं दत्तं भृगूणामधिपेन दिव्यम् ।</span><span class="shloka-line">यन्ता न तादृङ् मम यादृशो हरिः शल्यो यदि स्यात् त्वदरिं निहन्याम् ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरिते सौत्यकृते स शल्यं प्रोवाच स क्रुद्ध इवाभवत् तदा ।</span><span class="shloka-line">दुर्योधनो रथिनः सारथेस्तु व्यावर्णयन्नुत्तमतामशामयत् ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बुद्ध्या बलेन ज्ञानेन धैर्याद्यैरपि योऽधिकः ।</span><span class="shloka-line">रथिनः सारथिः स स्यादर्जुनस्य यथा हरिः ।</span><span class="shloka-line">यथा शिवस्य ब्रह्माऽभूद् दहतस्त्रिपुरं पुरा ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्यादिवाक्यैः संशान्त इव शल्योऽस्य सारथिः ।</span><span class="shloka-line">बभूव तेन सहितः सेनां व्यूह्य रवेः सुतः ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गच्छन् युद्धाय दर्पेण प्राह यो मेऽर्जुनं पुमान् ।</span><span class="shloka-line">दर्शयेत् तस्य दास्यामि प्रीतो वित्तमनर्गलम् ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इति ब्रुवन्तं बहुशः प्राह शल्यः प्रहस्य च ।</span><span class="shloka-line">निवातकवचा येन हता दग्धं च खाण्डवम् ।</span><span class="shloka-line">को नाम तं जयेन्मर्त्यो दृष्टो वोऽपि स गोग्रहे ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">काकगोमायुधर्मा त्वं हंससिंहोपमं रणे ।</span><span class="shloka-line">मा याहि पार्थं मा याहि हतोऽनेन यमक्षयम् ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = निहत्य तं मारुतिरभ्यकृन्तच्छिरांसि यूनां परपक्षपातिनाम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्ते रविजो मद्रान् नितरां पर्यकुत्सयत् ।</span><span class="shloka-line">शल्योऽपि सर्वदेशेषु नीचमध्योत्तमा नराः ।</span><span class="shloka-line">सन्तीत्युक्त्वाऽस्य सारथ्यं चक्रे पार्थहितेप्सया(पार्थहितेच्छया) ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = निहत्य तं मारुतिरभ्यकृन्तच्छिरांसि यूनां परपक्षपातिनाम् ।¦विक्षोभयामास च शत्रुसैन्यं सिंहो यथैव श्वसृगालयूथम् ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कर्णोऽथ शल्यनियतेन रथेन पार्थसेनामवाप्य विदुधाव शरैः समन्तात् ।</span><span class="shloka-line">संरक्षितो युधि सुयोधनगौतमाद्यैराचार्यजेन च महास्त्रविदां वरेण ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तं भीमपार्षतशिनिप्रवराभिगुप्ता सा पाण्डवेयपृतनाऽभिववर्ष बाणैः ।</span><span class="shloka-line">तां सूर्यसूनुरथ बाणवरैर्विदार्य सम्प्राद्रवच्छितशरैरपि (सम्प्रार्दयच्छितशरैरपि) धर्मसूनुम् ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृत्वा तमाशु विरथं धनुरस्य कण्ठे सज्यं निधाय परुषा गिर आह चोच्चैः ।</span><span class="shloka-line">दृष्ट्वैव मारुतिरमुं भृशमातुतोद दुर्योधनं (विगतकार्मुकं)विरथकार्मुकमत्र कृत्वा ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तं प्राणसंशयगतं नृपतिं निरीक्ष्य कर्णं जगाद युधि मद्रपतिः प्रदर्श्य ।</span><span class="shloka-line">यस्यार्थ एष(यस्यार्थमेव) समरस्त्वमियं च सेनां तं त्वं यमस्य सदनं प्रयियासुमद्य ।</span><span class="shloka-line">भीमेन पीडितममुं परिपाहि शीघ्रं किं ते युधिष्ठिरमिमं हि मुधाऽभिपीड्य(वृथाऽभिपीड्य) ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वाऽस्य वाक्यमतिहाय(वाक्यमपहाय) युधिष्ठिरं तं कर्णो ययौ नृपतिरक्षणतत्परोऽलम् ।</span><span class="shloka-line">दृष्ट्वैव तं पवनसूनुरभि त्वियाय क्रोधाद् दिधक्षुरिव कर्णममेयधामा ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">राजावनाय शिनिपुङ्गवपार्षतौ च सन्दिश्य कर्णमभिगच्छत आस रूपम् ।</span><span class="shloka-line">अन्ते कृतान्तनरसिंहतनोर्यथैव विष्णोर्हरं ग्रसत आत्तसमस्तविश्वम् ।</span><span class="shloka-line">तद्वेगतः प्रतिचचाल धरा समस्ता विद्राविता च सकला प्रतिवीरसेना ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वैकर्तनेन शरसञ्चयताडितः स बाणं च वज्रसदृशं प्रमुमोच तस्मिन् ।</span><span class="shloka-line">तेनाऽहतो मृतकवत् स पपात कर्णो भीमः क्षुरं च जगृहेऽभिययौ(जगृहे प्रययौ) च पद्भ्याम् ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = सङ्क्षोभ्यमाणं तदनीकमीक्ष्य द्रौणी रथेन प्रतिजग्मिवांस्तम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निन्दां हरेस्तु(हरेश्च) विदधाति परोक्षगोऽपि(परोक्षतोऽपि) यस्तं प्रगृह्य करवाणि विजिह्वमेव ।</span><span class="shloka-line">एवं हि वायुतनयस्य सदा प्रतिज्ञा छेत्तुं स तेन रविजस्य ससार जिह्वाम् ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = सङ्क्षोभ्यमाणं तदनीकमीक्ष्य द्रौणी रथेन प्रतिजग्मिवांस्तम् ।¦तद् युद्धमासीदतिरौद्रमद्भुतं (अतिघोरमद्भुतं) पुरा यथा नाऽस च कस्यचित् क्‍वचित् ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आयान्तमन्तिकममुं प्रसमीक्ष्य शल्यो नेत्याह हेतुभिरहो न मृषा प्रतिज्ञा ।</span><span class="shloka-line">कार्या त्वयैव पुरुहूतसुतस्य जिह्वां मा तेन पातय मरुत्सुत सूतसूनोः ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्त्वा प्रमुखात्(इत्युक्त्वाऽभिमुखात्) तस्य रथेनैव तु मद्रराट् ।</span><span class="shloka-line">वैकर्तनमपोवाह सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जित्वा सूर्यसुतं भीमः कौरवाणामनीकिनीम् ।</span><span class="shloka-line">सर्वां विद्रावयामास द्रौणिदुर्योधनावृताम् ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अक्षोहिणीत्रयं तेन तदा विलुलितं क्षणात् ।</span><span class="shloka-line">तदैव गुरुपुत्रोऽयात् पाण्डवानामनीकिनीम् ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विमृद्य सकलां सेनां कृत्वा च विरथं नृपम् ।</span><span class="shloka-line">धृष्टद्युम्नं यमौ चैव सात्यकिं द्रौपदीसुतान् ।</span><span class="shloka-line">क्षणेन विरथीकृत्य सर्वांश्चक्रे निरायुधान् ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तान् भग्नदर्पान् रणतोऽपयातानन्वेव बाणावृतमन्तरिक्षम् ।</span><span class="shloka-line">कुर्वन् ययौ धर्मराजस्तमाह किं नः स्वधर्मे निरतान् विहंसि ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्षत्रियान् परधर्मस्थो मा हिंसीरिति चोदितः ।</span><span class="shloka-line">प्रहस्य तान् विहायैव ययौ यत्राच्युतार्जुनौ ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = दृष्ट्वैव तद् देवगन्धर्वविप्रा ऊचुर्नेदृग् दृष्टपूर्वं सुयुद्धम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">संशप्तकैस्तत्र संयुद्ध्यमानं समाह्वयामास सुरेशसूनुम् ।</span><span class="shloka-line">स बाणयुक्तं भुजगेन्द्रकल्पमुन्नम्य बाहुं युधये सुशूरम् ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = दृष्ट्वैव तद् देवगन्धर्वविप्रा ऊचुर्नेदृग् दृष्टपूर्वं सुयुद्धम् ।¦न चोत्तरं वाऽपि भविष्यतीदृक् कलां च सर्वाणि न षोडशीमियुः(षोडशीमयुः) ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पार्थः संशप्तकगणैः संसृष्टः समरार्थिभिः ।</span><span class="shloka-line">आहूतो द्रौणिना चैव कार्यं कृष्णमपृच्छत ।</span><span class="shloka-line">चोदयामास च हयान् कृष्णो द्रौणिरथं प्रति ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उभौ च तावस्त्रविदां प्रधानौ महाबलौ संयति जातदर्पौ ।</span><span class="shloka-line">शरैः समस्ताः प्रदिशो दिशश्च द्रोणेन्द्रसूनू तिमिराः प्रचक्रतुः ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रौणिस्तदा स्यन्दनवाजिरोमस्वरोमकूपध्वजकार्मुकेभ्यः ।</span><span class="shloka-line">शरानमोघान् सततं सृजानो बबन्ध पार्थं शरपञ्जरेण ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मिन् निबद्धे हरिरप्रमेयो विबोधयामास सुरेन्द्रसूनुम् ।</span><span class="shloka-line">आलिङ्गनेनास्य ददौ बलं च स उत्थितोऽस्त्राण्यमुचन्महान्ति ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निवार्य तान्यस्त्रवरैर्गुरोः सुतश्चिच्छेद च ज्यां युधि गाण्डिवस्य ।</span><span class="shloka-line">ववर्ष पार्थं च शरैरथाऽन्या ज्याऽऽसीत् तया गाण्डिवं सोऽप्ययुङ्क्त ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः शरेण कुपितः शितेन द्रौणिसारथेः ।</span><span class="shloka-line">शिरो जहार कौन्तेयः सारथ्यं सोऽकरोत् स्वयम् ॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शरान् विसृजता तेन सारथ्यमपि कुर्वता ।</span><span class="shloka-line">शरकूटेन पार्थः स पुनर्बद्धो द्विजन्मना ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = नैतादृशी ज्ञानसम्पद् बलं वा द्वयं कुतो वायुमृते शिवं तथा ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुनरालिङ्ग्य कृष्णस्तमधाच्छत्रुविघातकम् ।</span><span class="shloka-line">बलमस्मिंस्ततः पार्थः उत्तस्थौ शरचापभृत् ।</span><span class="shloka-line">ववर्ष च शरान् भूयो द्रोणपुत्रेऽरिमर्दनः ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = नैतादृशी ज्ञानसम्पद् बलं वा द्वयं कुतो वायुमृते शिवं तथा ।¦द्वयोः समाहार इह द्वयोरपि ज्ञानस्य बाह्वोश्च बलस्य सूर्जितः ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुनस्तस्य तुतोद(नुनोद) ज्यां द्रौणिः सन्धाय तां पुनः ।</span><span class="shloka-line">पार्थो द्रोणसुतस्याश्वरश्मींश्चिच्छेद सायकैः ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विरश्मयो हया द्रौणेः पुनः पार्थशराहताः ।</span><span class="shloka-line">अपोहुर्दूरमेतस्मात् सोऽपि संस्थाप्य तान् पुनः ।</span><span class="shloka-line">चिन्तयामास नैतस्मादधिकं शक्यतेऽर्जुने ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सारथित्वात् केशवस्य ध्वजस्थत्वाद्धनूमतः ।</span><span class="shloka-line">गाण्डिवत्वात् कार्मुकस्य चेषुध्योरक्षयत्वतः ॥ ५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V59"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अवध्यत्वात् तथाऽश्वानामभेद्यत्वाद् रथस्य च ।</span><span class="shloka-line">अतो योद्धुं समर्थोऽपि नाद्य यामि धनञ्जयम् ॥ ५९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V60"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं स मत्वा प्रविवेश सेनां पाण्डोः सुतानामथ तं समभ्ययात् ।</span><span class="shloka-line">पाण्ड्यस्तयोरास सुयुद्धमद्भुतं प्रवर्षतोः सायकपूगमुग्रम् ॥ ६०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V08
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V61"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अष्टावष्टशतान्यूहुः(अष्टावष्टगवान्यूहुः) शकटानि यदायुधम् ।</span><span class="shloka-line">अह्नस्तदष्टभागेन द्रौणिश्चिक्षेप तत्र ह ॥ ६१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V62"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ तं विरथं कृत्वा छित्वा कार्मुकमाहवे ।</span><span class="shloka-line">सकुण्डलं शिरो द्रौणिर्जहार मुकुटोज्ज्वलम्(मकुटोज्ज्वलम्) ॥ ६२॥</span></span></div>
| verse_text  = इतीर्यमाणे विबुधैर्नरोत्तमौ दिशः समस्ता गगनं च पत्रिभिः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V63"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ विद्रावयामास पृतनां पाण्डवीं शरैः ।</span><span class="shloka-line">तदा जघान पार्थोऽपि दण्डधाराख्यमागधम् ॥ ६३॥</span></span></div>
| verse_lines  = इतीर्यमाणे विबुधैर्नरोत्तमौ दिशः समस्ता गगनं च पत्रिभिः ।¦निरन्तरं चक्रतुरुत्तमोजसौ दृष्ट्वैव तद् (प्रीतिमगुः)भीतिमगुर्महारथाः ॥ ८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V64"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विद्राप्यमाणां पृतनां निरीक्ष्य गुरोः सुतेनाभ्यगमत् त्वरावान् ।</span><span class="shloka-line">धृष्टद्युम्नस्तं स ऊचे सुपापं हनिष्ये त्वामद्य युद्धे गुरुघ्नम् ॥ ६४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V65"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तो दर्शयामास पार्षतः खड्गमुत्तमम् ।</span><span class="shloka-line">अयं तव पितुर्हन्ता वदिष्यति तवोत्तरम् ॥ ६५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V66"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्त्वा धनुरादाय ववर्ष च शरान् बहून् ।</span><span class="shloka-line">तयोः समभवद् युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V67"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स तत्र पार्षतं द्रौणिः क्षणेन विरथायुधम् ।</span><span class="shloka-line">कृत्वाऽन्ताय शरांस्तीक्ष्णान् मुमोच न च तस्य ते ।</span><span class="shloka-line">त्वचं च चिच्छिदुर्द्रौणिः खड्गहस्तोऽभिजग्मिवान् ॥ ६७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V68"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">खड्गेन सोऽस्त्रैशस्त्रैरप्यनिर्भिन्नत्वचं तदा ।</span><span class="shloka-line">मौर्व्या ममन्थ धनुषः पातयित्वा धरातले ॥ ६८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V09
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V69"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आकृष्यमाणं पार्षतं दृष्ट्वा कृष्णप्रचोदितः ।</span><span class="shloka-line">पार्थो भीमश्चोभयतः शरैरभिनिजघ्नतुः ॥ ६९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V70"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स ताभ्यां वज्रसमितैः(वज्रसन्निभैः) शरैरभिहतो भृशम् ।</span><span class="shloka-line">विसृज्य पार्षतं स्वीयमारुरोह रथं पुनः ॥ ७०॥</span></span></div>
| verse_text  = शरासने मारुतिना निराकृतो द्रौणिर्महास्त्राणि मुमोच तस्मिन् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V71"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जगाम च ततोऽन्यत्र पाञ्चाल्योऽपि रथं पुनः ।</span><span class="shloka-line">आरुह्यान्यं स्वात्तधन्वा कृतवर्माणमभ्ययात् ॥ ७१॥</span></span></div>
| verse_lines  = शरासने मारुतिना निराकृतो द्रौणिर्महास्त्राणि मुमोच तस्मिन् ।¦(तान्यस्त्रवर्षैः)तान्यस्त्रवर्यैर्बलवानविस्मयः संशामयामास सुतोऽनिलस्य ॥ ९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V72"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तयोरासीत् सुतुमुलं युद्धमद्भुतदर्शनम् ।</span><span class="shloka-line">तत्र नातिप्रयत्नेन पाञ्चाल्यो विरथायुधम् ।</span><span class="shloka-line">चकार कृतवर्माणं तमपोवाह गौतमः ॥ ७२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V73"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ दुर्योधनो राजा माद्रेयावभ्ययाद् रथी ।</span><span class="shloka-line">ताभ्यां तस्याभवद् घोरं युद्धमद्भुतदर्शनम् ।</span><span class="shloka-line">तत्र नातिप्रयत्नेन तेन तौ विरथीकृतौ ॥ ७३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V74"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वयं युधिष्ठिरो राजा तदा तं समवारयत् ।</span><span class="shloka-line">व्यश्वसूतध्वजं चक्रे तं च दुर्योधनो रणे ॥ ७४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V75"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाऽगतं सूर्यसुतं पुनश्च जगाम भीमो रभसो(रभसा) रथेन ।</span><span class="shloka-line">दुर्योधनं चास्य समक्षमेव चकार वीरो विरथं क्षणेन ॥ ७५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V76"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निवार्य कर्णं च शरैरमुष्य सूनोः सुषेणस्य शिरश्चकर्त ।</span><span class="shloka-line">पपात भूमौ स पितुः समीपे यथा हतः सत्यसेनोऽमुनैव ।</span><span class="shloka-line">यथैव कर्णावरजौ पुरैव निशायुद्धे कर्णपुरः प्रपातितौ ॥ ७६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V10
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V77"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हतं तमीक्ष्यैव विकर्तनात्मजः क्रोधान्वितो भीमसेनं विहाय ।</span><span class="shloka-line">ययौ प्रमृद्यैव चमूं युधिष्ठिरं रथेऽपरे स्वश्वयुते व्यवस्थितम् ॥ ७७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V78"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न्यवारयेतां शिनिपौत्रपार्षतौ कृष्णासुताः सोमकसङ्घयुक्ताः ।</span><span class="shloka-line">स तान् समस्तान् विरथान् विधाय युधिष्ठिरं प्राप युतं यमाभ्याम् ॥ ७८॥</span></span></div>
| verse_text  = पुनः शरैरेव परस्परं तावयुद्ध्यतां चित्रमलं च सुष्ठु ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V79"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निहत्य सोऽश्वान् युधि धर्मसूनोर्निरायुधौ तौ च यमौ चकार ।</span><span class="shloka-line">तानेकयानोपगतान् पुनश्च ममर्द बाणैश्च वचोभिरुग्रैः ॥ ७९॥</span></span></div>
| verse_lines  = पुनः शरैरेव परस्परं तावयुद्ध्यतां चित्रमलं च सुष्ठु ।¦तदा तु भीमस्य शरैर्भृशार्दितो द्रौणिः पपाताऽशु दृढं विचेतनः ॥ १०॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V80"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदैव मोक्षाय नृपस्य भीमो दुर्योधनं विरथं संविधाय ।</span><span class="shloka-line">विव्याध मर्मस्वतितीक्ष्णसायकैस्तं दर्शयामास रवेः सुताय ॥ ८०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V81"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शल्यस्तदा धर्मसुतं विहाय कर्णो ययौ तत्र युधिष्ठिरोऽपि ।</span><span class="shloka-line">गत्वा शनैः शिबिरं तत्र शिश्ये कर्णो यदा राजगृध्नी जगाम ॥ ८१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V82"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रौणिः कृपश्चात्र तदैव जग्मतुस्तदा भीमो द्रौणिकर्णौ जगाम ।</span><span class="shloka-line">कृपो नृपं रथमारोपयच्च विद्धं शरैर्भीमबाहुप्रमुक्तैः ॥ ८२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V83"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नृपं समादाय कृपेऽपयाते भीमार्दितौ द्रौणिकर्णौ शरौघैः ।</span><span class="shloka-line">विहाय तं जग्मतुः सोमकानां चमूं शरौघैरभिपातयन्तौ ॥ ८३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V84"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथात्र राजानमचक्षमाणो धनञ्जयो वासुदेवप्रणुन्नः ।</span><span class="shloka-line">अभ्याययौ पार्षतः स्वां तु सेनां कर्णाहतां वीक्ष्य कुरूनपीडयत् ॥ ८४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V11
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V85"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न्यवारयत् समायान्तं कपिप्रवरकेतनम् ।</span><span class="shloka-line">द्रौणिर्दुःशासनश्चैव धृष्टद्युम्नमवारयत् ॥ ८५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V86"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उभावतिरथौ तौ तु शस्त्रास्त्रैरभ्यवर्षताम् ।</span><span class="shloka-line">दुःशासनः पार्षतश्च कुर्वन्तौ बाणजं तमः ॥ ८६॥</span></span></div>
| verse_text  = भीमश्च विह्वलतनुः स तु किञ्चिदेव पूर्वं गते गुरुसुते प्रययौ क्षणेन ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V87"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्र दुःशासनेनाऽजौ स्तम्भितो द्रुपदात्मजः ।</span><span class="shloka-line">यतमानोऽपि निर्यत्नः कृतो युद्धे निरायुधः ॥ ८७॥</span></span></div>
| verse_lines  = भीमश्च विह्वलतनुः स तु किञ्चिदेव पूर्वं गते गुरुसुते प्रययौ क्षणेन ।¦निर्धूतयुद्धश्रम आत्तधन्वा योद्धुं गजौघं प्रति नादिताशः(प्रतिनादिताशः) ॥ ११॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V88"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदाऽभवद् युद्धमतीव दारुणं द्रौणेस्तनूजेन तु वज्रपाणेः ।</span><span class="shloka-line">तत्रापि बद्धः शरपञ्जरेण पार्थोऽपनुत्ताऽपि हि गाण्डिवज्या ॥ ८८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V89"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पार्थोऽथ कृष्णेधितबाहुवीर्यो(कृष्णैधितबाहुवीर्यो) निहत्य सूतं गुरुपुत्रकस्य ।</span><span class="shloka-line">छित्वा च रश्मींस्तुरगानमुष्य विद्रावयामास शरैः सुदूरम् ॥ ८९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V90"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अतीत्य पुत्रं तु गुरोः समागते पार्थे कर्णो द्रावयामास सेनाम् ।</span><span class="shloka-line">पाण्डोः सुतानां शरवर्षधारो दुर्योधनश्चानु ययौ तमेव ॥ ९०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V91"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कर्णमायान्तमालोक्य द्रावयन्तं निजां चमूम् ।</span><span class="shloka-line">धनुरन्यत् समादाय धृष्टद्युम्नो न्यवारयत् ॥ ९१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V92"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तयोरासीन्महद् युद्धं चिरं सममविश्रमम् ।</span><span class="shloka-line">तदैव सात्यकिर्वीरो दुर्योधनमवारयत् ॥ ९२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V12
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V93"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निवारितः सात्यकिना रणे दुर्योधनो नृपः ।</span><span class="shloka-line">निहत्य सात्यकेरश्वान् द्रौपदेश्चापमच्छिनत् ॥ ९३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V94"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदन्तरैव कर्णोऽपि पार्षताश्वानपातयत्(अश्वानघातयत्) ।</span><span class="shloka-line">तयोर्विरथयोरेव भग्नं तत् पाण्डवं बलम् ॥ ९४॥</span></span></div>
| verse_text  = तस्मिन् गजान् मर्दयति धार्तराष्ट्रो युधिष्ठिरम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V95"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बलं स्वकीयं बहुधा विभिन्नं(विभग्नं) समीक्ष्य भीमो मृगराजकेतुः ।</span><span class="shloka-line">कृत्वा धराकम्पकमुग्रनादं रणेऽभ्ययात् कौरवराजसैन्यम् ॥ ९५॥</span></span></div>
| verse_lines  = तस्मिन् गजान् मर्दयति धार्तराष्ट्रो युधिष्ठिरम् ।¦अगाद् युद्धाय तौ युद्धं राजानौ चक्रतुश्चिरम् ॥ १२॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V96"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नादेन बाणैश्च वृकोदरेण भग्नं तदा कौरवसैन्यमाशु ।</span><span class="shloka-line">दिशो विदुद्राव सुयोधनोऽपि कृतो रणे तेन विवाहनायुधः ॥ ९६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V97"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दृष्ट्वैव तत् पाण्डवानां च सेना समावृत्ता क्षिप्रमवार्यविक्रमा (समागता क्षिप्रमवार्यवेगा) ।</span><span class="shloka-line">तया पुनः कौरवाणां बलं तद् भग्नं दूराद् दूरतरं प्रदुद्रुवे ॥ ९७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V98"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हन्यमानं दिशो यातं (पाञ्चाल्यैः)पाञ्चालैर्भीमसंश्रयात् ।</span><span class="shloka-line">दुर्योधनबलं (सुयोधनबलं) दृष्ट्वा जज्वालाऽधिरथिः(अधिरथः) क्रुधा ॥ ९८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V99"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सोऽमोघं रामदेवत्यमस्त्रं भार्गवसञ्ज्ञितम् ।</span><span class="shloka-line">सर्वास्त्रनाशकं दिव्यमप्रतिद्वन्द्वमाददे</span><span class="shloka-line">तच्च भीमपुरोगेषु सैन्येष्वमुचदुब्लणम् ।॥ ९९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V100"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदस्त्रं वर्जयामास भीमं रामप्रसादतः ।</span><span class="shloka-line">अन्ये तु दुद्रुवुः केचिच्छिष्टाः प्रापुर्यमक्षयम् ॥ १००॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V13
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V101"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न ह्यस्त्रं द्रवमाणांस्तद्धन्ति तेन सपार्षताः ।</span><span class="shloka-line">पाञ्चाला द्रौपदेयाश्च शैनेयाद्याश्च सर्वशः ॥ १०१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V102"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पलायनेनोर्वरिता अर्जुनोऽप्यस्त्रमुद्यतम् ।</span><span class="shloka-line">वीक्ष्य प्रत्यस्त्रहीनं तदप्राप्यैव रवेः सुतम् ॥ १०२॥</span></span></div>
| verse_text  = तत्र तं विरथं चक्रे सहसैव युधिष्ठिरः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V103"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वासुदेवमिदं प्राह वर्जयित्वैव सूतजम् ।</span><span class="shloka-line">अन्यत्र यामि नैवास्मादस्त्राज्जीवनमन्यथा ॥ १०३॥</span></span></div>
| verse_lines  = तत्र तं विरथं चक्रे सहसैव युधिष्ठिरः ।¦स गदामाददे गुर्वीं तं भीमोऽभ्यपतद् गदी ॥ १३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V104"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्यूचिवांसं पार्थं तं कृष्णोऽप्राप्यैव सूतजम् ।</span><span class="shloka-line">अन्येनैव पथा भीमं प्रापयामास विश्वकृत् ॥ १०४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V105"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्रार्जुनोऽवदद् भीमं याहि द्रष्टुं युधिष्ठिरम् ।</span><span class="shloka-line">प्रवृत्तिं विद्धि भूपस्य मां तु संशप्तका युधे ।</span><span class="shloka-line">आह्वयन्ति (हतोच्छिष्टाः)हतोच्छेषास्तानहं यामि तद् युधे ॥ १०५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V106"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्यूचिवांसं तमुवाच भीमो जानन् स्वबाह्वोर्बलमप्रमेयम् ।</span><span class="shloka-line">संशप्तकान् सूतजं कौरवंश्च योत्स्येऽहमेकस्त्वमुपैहि भूपम् ॥ १०६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V107"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">त्यक्त्वा रणं नाहमितो व्रजेयं न मां वदेत् कश्चन युद्धभीतम् ।</span><span class="shloka-line">इति ब्रुवाणं तमनन्तशक्तिः प्रीतः कृष्णः प्रशशंसाधिकेष्टम् ॥ १०७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V108"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ययौ युधिष्ठिरं द्रष्टुं शिबिरं सार्जुनो हरिः ।</span><span class="shloka-line">दृष्ट्वा तौ नृपतिः कर्णं हतं मत्वाऽऽशशंस ह(मत्वा शशंस ह) ॥ १०८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V14
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V109"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अभिवाद्य हनिष्यामीत्युक्तः पार्थेन सा क्रुधा ।</span><span class="shloka-line">भृशं विनिन्द्य बीभत्सुमाह कृष्णाय गाण्डिवम् ।</span><span class="shloka-line">देहि पुत्रं स राधाया हनिष्यति न संशयः ॥ १०९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V110"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथवा भीम एवैनं निवृत्ते त्वयि पातयेत् ।</span><span class="shloka-line">त्वं तु कुन्त्या वृथा सूतः क्लीबो मिथ्याप्रतिश्रवः ॥ ११०॥</span></span></div>
| verse_text  = दृष्ट्वा कृपस्तं स्वरथमारोप्यापययौ ततः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V111"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अहं हि सूतपुत्रेण क्लिष्टो मारुतितेजसा ।</span><span class="shloka-line">जीवामीत्यग्रजेनोक्त उद्बबर्हासिमुत्तमम् ।</span><span class="shloka-line">वासुदेवस्तदाऽऽहेदं(वासुदेवस्तमाहेदं) किमेतदिति सर्ववित् ॥ १११॥</span></span></div>
| verse_lines  = दृष्ट्वा कृपस्तं स्वरथमारोप्यापययौ ततः ।¦तदैव कर्णनकुलौ भृशं बाणैरयुद्ध्यताम् ॥ १४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V112"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तमाह गाण्डिवं दातुं यो वदेत् तद्वधो मया ।</span><span class="shloka-line">प्रतिज्ञातस्ततो हन्मि नृपमित्याह तं हरिः ॥ ११२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V113"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सत्यस्य वचनं श्रेयः सत्यज्ञानं तु दुष्करम् ।</span><span class="shloka-line">यत्सतां हितमत्यन्तं तत् सत्यमिति निश्चयः ॥ ११३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V114"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धर्मस्य चरणं(धर्मस्याचरणं) श्रेयो धर्मज्ञानं तु दुष्करम्(सुदुष्करम्) ।</span><span class="shloka-line">यः सतां धारको नित्यं स धर्म इति निश्चयः ॥ ११४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V115"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कौशिकाख्यो ब्राह्मणो हि लीनं ग्रामजनं क्‍वचित् ।</span><span class="shloka-line">तस्करेष्वभिधायैव निरयं प्रत्यपद्यत ॥ ११५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V116"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कश्चिद् व्याधो मृगं हत्वा मातापितृनिमित्ततः ।</span><span class="shloka-line">भक्षार्थमभ्यगात् स्वर्गमसुरोऽसौ(आसुरोऽसौ) मृगो यतः ।</span><span class="shloka-line">उपद्रवाय लोकस्य तपश्चरति दुर्मतिः ॥ ११६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V15
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V117"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मात् सद्धारको धर्म इति कृत्वा विनिश्चयम् ।</span><span class="shloka-line">मा नृपं जहि सत्यां त्वङ्कुरु वाचं तिरस्कुरु ।</span><span class="shloka-line">इत्युक्तो बहुधाऽनिन्दत् क्रोधादेवार्जुनो नृपम् ॥ ११७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V118"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">त्वं नृशंसोऽकृतघ्नश्च निर्वीर्यः पुरुषंवदः ।</span><span class="shloka-line">त्वत्तः सुखं नास्ति किञ्चिन्न मां गर्हितुमर्हसि ॥ ११८॥</span></span></div>
| verse_text  = नकुलं विरथं कृत्वा कर्णोऽथ प्रपलायिनम्(प्रपलायितम्) ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V119"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीमो मां गर्हितुं योग्यो यो ह्यस्माकं सदा गतिः ।</span><span class="shloka-line">यो युद्ध्यते सर्ववीरैरद्यापि त्वं तु निन्दकः ॥ ११९॥</span></span></div>
| verse_lines  = नकुलं विरथं कृत्वा कर्णोऽथ प्रपलायिनम्(प्रपलायितम्) ।¦अनुद्रुत्य च वेगेन कण्ठे धनुरवासृजत् ॥ १५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V120"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्याद्युक्त्वाऽऽत्मनाशाय विकोशं चकृवानसिम् ।</span><span class="shloka-line">पुनः कृष्णेन पृष्टः स (पृष्टः सन्) स्वाभिप्रायमुवाच सः ।</span><span class="shloka-line">तच्छ्रुत्वा गर्हयित्वैनं पुनराह जनार्दनः ॥ १२०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V121"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मतिपूर्वं देहहानात्(देहनाशात्) पापं महदवाप्यते ।</span><span class="shloka-line">धर्मार्थकाममोक्षाणां साधनं देहतोऽस्ति यत् ॥ १२१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V122"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अतो मा त्यज देहं तु कुरु चाऽत्मप्रशंसनम्(कुरुष्वात्मप्रशंसनम्) ।</span><span class="shloka-line">वधो गुरूणां त्वङ्कारः स्वप्रशंसैव चात्मनः ।</span><span class="shloka-line">इत्युक्तः स त्वहङ्काराच्छशंस स्वगुणानलम् ॥ १२२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V123"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गुरुनिन्दाऽऽत्मपूजा च न धर्माय भवेत् क्‍वचित् ।</span><span class="shloka-line">तथाऽप्यर्जुनहार्दं तत् सम्प्रकाश्य जनार्दनः ॥ १२३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V124"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्य लज्जां समुत्पाद्य नाशयित्वा च तं मदम् ।</span><span class="shloka-line">नाहं वेद परं धर्मं कृष्ण एव गतिर्मम ॥ १२४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V16
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V125"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इति भावं समुत्पाद्य दोषान् नाशयितुं हरिः ।</span><span class="shloka-line">कारयामास तत् सर्वमर्जुनेन जगत्पतिः ॥ १२५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V126"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत एवदविज्ञानात् कुपितो नृपतिर्भृशम् ।</span><span class="shloka-line">आहास्तु राजा भीमस्त्वं युवा मां जहि च स्वयम् ।</span><span class="shloka-line">वनं वा विफलो यामीत्युक्त्वोत्तस्थौ स्वतल्पतः ॥ १२६॥</span></span></div>
| verse_text  = उक्त्वा च पुरुषा(उवाच परुषा) वाचः कुन्त्या वचनगौरवात् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V127"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तं वासुदेवः प्रतिगृह्य हेतुमुक्त्वा सर्वं शमयामास नेता ।</span><span class="shloka-line">पार्थश्च भूपस्य पपात पादयोः क्षमापयन् सोऽपि सुप्रीतिमाप ॥ १२७॥</span></span></div>
| verse_lines  = उक्त्वा च पुरुषा(उवाच परुषा) वाचः कुन्त्या वचनगौरवात् ।¦जघान नैव नकुलं विसृज्य च ययौ परान् ॥ १६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V128"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तौ भ्रातरौ वासुदेवप्रसादान्महापदो मुक्तिमाप्यातिहृष्टौ ।</span><span class="shloka-line">भक्त्या समस्ताधिपतिं शशंसतुस्त्वया समः को नु हरे हितो नः ॥ १२८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V129"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः प्रणम्य बीभत्सुरग्रजं परिरम्भितः ।</span><span class="shloka-line">तेनाभिनन्दितः प्रीत्या चाऽशीर्भिः प्रययौ युधे ॥ १२९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V130"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तं शङ्कितं कर्णजये स्विन्नगात्रं हरिस्तदा ।</span><span class="shloka-line">सङ्कीर्त्य पूर्वकर्माणि नरावेशं विशेषतः ।</span><span class="shloka-line">व्यञ्जयामास धैर्यं च तस्याऽसीत् तेन सुस्थिरम् ॥ १३०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V131"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीमस्तदा शत्रुबलं समस्तं विद्रावयामास जघान चाऽजौ ।</span><span class="shloka-line">वीरान् रणायाभिमुखान् स्वयन्त्रा कुर्वंश्च वार्ता(कुर्वन् स्ववार्ता) रममाण एव ॥ १३१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V132"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदाऽऽसदत् तं शकुनिः ससैन्यो दुर्योधनस्यावरजैरुपेतः ।</span><span class="shloka-line">तं भीमसेनो विरथं निरायुधं विधाय बाणैर्भुवि च न्यपातयत् ॥ १३२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V17
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V133"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न जघ्निवांस्तं सहदेवभागं प्रकल्पितं स्वेन तदाऽक्षगोष्ठ्या(तदाऽक्षगोष्ठ्याम्) ।</span><span class="shloka-line">तं मूर्च्छितं श्वासमात्रावशेषं(श्वासमात्रावशिष्टं) दुर्योधनः स्वरथेनापनिन्ये ॥ १३३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V134"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दुर्योधनस्यावरजा दशात्र प्रदुद्रुवुर्भीमसेनं विहाय ।</span><span class="shloka-line">तदाऽर्जुनं वासुदेवं च दृष्ट्वा प्रीतः श्रुत्वा धर्मराजप्रवृत्तिम् ॥ १३४॥</span></span></div>
| verse_text  = विन्दानुविन्दावथ कैकयौ रणे समासदत् सात्यकिरुग्रविक्रमः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V135"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुनश्च निघ्नन्तमरिप्रवीरान् विद्रावयन्तं च निजां वरूथिनीम् ।</span><span class="shloka-line">ससार दुःशासन आत्तधन्वा भीमोऽपि तं सिंह इवाभिपेदिवान् ॥ १३५॥</span></span></div>
| verse_lines  = विन्दानुविन्दावथ कैकयौ रणे समासदत् सात्यकिरुग्रविक्रमः ।¦तयोरमुष्याभवदुग्रवैशसं प्रवर्षतोरुत्तमसायकान् बहून् ॥ १७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V136"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तं रूक्षवाचो मुहुरर्पयन्तं विधाय भीमो विरथं क्षणेन ।</span><span class="shloka-line">प्रगृह्य भूमौ विनिपात्य वक्षो विदारयामास गदाप्रहारतः ॥ १३६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V137"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आक्रम्य कण्ठं च पदोदरेऽस्य निविश्य पश्यन् मुखमात्तरोषः(मुखमाप्तरोषः) ।</span><span class="shloka-line">विकोशमाकाशनिभं विधाय महासिमस्योरसि सञ्चखान ॥ १३७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V138"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृत्वाऽस्य वक्षस्युरुसत्तटाकं पपौ निकामं तृषितोऽमृतोपमम् ।</span><span class="shloka-line">तच्छोणिताम्भो भ्रमदक्षमेनं संस्मारयामास पुरा कृतानि ॥ १३८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V139"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वाक्सायकांश्चास्य पुरा समर्पितान् संस्मारयामास पुनः पुनर्भृशम् ।</span><span class="shloka-line">दन्तान्तरं न प्रविवेश तस्य रक्तं ह्यपेयं पुरुषस्य जानतः ॥ १३९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V140"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथाऽपि शत्रुप्रतिभीषणाय पपाविवाऽस्वाद्य पुनःपुनर्भृशम् ।</span><span class="shloka-line">स्मरन् नृसिंहं भगवन्तमीश्वरं स मन्युसूक्तं च ददर्श भक्त्या ॥ १४०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V18
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V141"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘यस्ते मन्यो'’ (ऋ.१०.८३.१) इत्यतो नारसिंहं सोमं तस्मै चाऽर्पयच्छोणिताख्यम्(प्रार्पयच्छोणिताख्यम्)।</span><span class="shloka-line">युद्धाख्ययज्ञे सोमबुद्ध्याऽरिवक्ष ईहेति साम्ना गदया विभिन्दन् ॥ १४१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V142"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उवाच वाचं पुरुषप्रवीरः सत्यां प्रतिज्ञां लोकमध्ये विधाय ।</span><span class="shloka-line">याः सपतयस्ता अपतयो हि जाता यासाऽपतिः(याऽऽसाऽपतिः सा) सा सपतिश्च जाता ॥ १४२॥</span></span></div>
| verse_text  = ताभ्यां निरुद्धः सहसा जहार तत्रानुविन्दस्य शिरोऽथ विन्दः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V143"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पश्यन्तु चित्रां परमस्य शक्तिं ये वै तिलाः षण्ढतिला बभूवुः ।</span><span class="shloka-line">एनं गृहीतं च(हि) मया यदीह कश्चित् पुमान् मोचयतु स्ववीर्यात् ॥ १४३॥</span></span></div>
| verse_lines  = ताभ्यां निरुद्धः सहसा जहार तत्रानुविन्दस्य शिरोऽथ विन्दः ।¦युयोध शैनेयमथारथावुभौ परस्परं चक्रतुरुत्तमाहवे ॥ १८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V144"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इति ब्रुवाणः पुनरेव रक्तं पपौ सुधां देववरो यथा दिवि ।</span><span class="shloka-line">पुनश्च सप्राणममुं(सप्राणमेनं) विसृज्य नदन् ननर्तारिबले निरायुधः ॥ १४४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V145"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रत्यनृत्यन् येऽस्मान् पुनर्गौरिति गौरिति ।</span><span class="shloka-line">तान् वयं प्रतिनृत्यामः पुनर्गौरिति गौरिति ॥ १४५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V146"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इति ब्रुवन् नृत्यमानोऽरिमध्य आस्फोटयञ्छत्रुगणानजोहवीत् ।</span><span class="shloka-line">शशाक च द्रष्टुममुं न कश्चिद् वैकर्तनद्रौणिसुयोधनादिषु ॥ १४६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V147"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भयाच्च कर्णस्य पपात कार्मुकं निमीलयामास तदाऽक्षिणी च ।</span><span class="shloka-line">सम्बोधितो मद्रराजेन युद्धे स्थितः कथञ्चित् स तु पार्थभागः ॥ १४७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V148"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रौणिर्विहायैनमपाजगाम(विहायैतमपाजगाम) दूरं तदा भीमसेनो जगाद ।</span><span class="shloka-line">पीतः सोमो युद्धयज्ञे मयाऽद्य वध्यः पशुर्मे हरये सुयोधनः ॥ १४८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V19
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V149"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इति ब्रुवन् मृतमुत्सृज्य शत्रुं दुर्योधनं चाऽशु रुषाऽभिदुद्रुवे ।</span><span class="shloka-line">आयान्तमीक्ष्यैव तमुग्रपौरुषं दुद्राव भीतः स सुयोधनो भृशम् ॥ १४९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V150"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">बलद्वयं चापययौ विहाय भयाद् भीमं कृष्णपार्थौ विनैव ।</span><span class="shloka-line">आयोधनं शून्यमभून्मुहूर्तं ननर्त भीमो व्याघ्रपदेन हर्षात् ॥ १५०॥</span></span></div>
| verse_text  = ततश्च चर्मासिधरौ प्रचेरतुः श्येनौ यथाऽकाशतले कृतश्रमौ ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V151"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सङ्कल्प्य शत्रून् गोवदेवाऽजिमध्ये शार्दूलवत् तच्चरितं निशाम्य ।</span><span class="shloka-line">जहास कृष्णश्च धनञ्जयश्च शशंसतुश्चैनमतिप्रहृष्टौ ॥ १५१॥</span></span></div>
| verse_lines  = ततश्च चर्मासिधरौ प्रचेरतुः श्येनौ यथाऽकाशतले कृतश्रमौ ।¦निकृत्य चान्योन्यमुभौ च चर्मणी वरासिपाणी युगपत् समीयतुः ॥ १९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V152"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यदा स रङ्गः पवमानसूनुना शून्यः कृतस्तत्र महूर्तमात्रात् ।</span><span class="shloka-line">दुर्योधनस्यावरजाः शरौघैरवीवृषन् भीममुदारसत्त्वम् ॥ १५२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V153"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तान् मारुतिर्बाणवरैर्निकृत्तशीर्षान् यमायानयदाशु वीरः ।</span><span class="shloka-line">तस्मिन् दिने विंशतिर्धार्तराष्ट्र हतास्तदन्ये समरात् प्रदुद्रुवुः ॥ १५३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V154"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कर्माण्यनन्यौपयिकानि(कर्माण्यनन्यौपधिकानि) भीमे कुर्वत्येवं (भीमभीते)भीतभीतेऽरिसङ्घे ।</span><span class="shloka-line">निमीलिताक्षे च भयेन कर्णे कर्णात्मजो नकुलं प्रत्यधावत् ॥ १५४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V155"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">माद्रीसुतो वृषसेनं शरौघैरवारयत् तं विरथं चकार ।</span><span class="shloka-line">कर्णात्मजः सोऽप्यसिचर्मपाणिस्तस्यानुगांस्त्रिसहस्रं जघान ॥ १५५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V156"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कर्णात्मजस्तस्य सञ्छिद्य चर्म भीमार्जुनादीनपि बाणसङ्घैः ।</span><span class="shloka-line">अवीवृषत् तस्य पार्थः शरेण ग्रीवाबाहूरून् युगपच्चकर्त ॥ १५६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V20
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V157"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एकेन बाणेन सुते हते स्वे वैकर्तनो वासविमभ्यधावत् ।</span><span class="shloka-line">तयोरभूद् द्वैरथयुद्धमद्भुतं सर्वास्त्रविद्वरयोरुग्ररूपम् ॥ १५७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V158"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पक्षग्रहास्तत्र सुरासुरास्तयोरन्ये च जीवा गगनं समाश्रिताः ।</span><span class="shloka-line">महान् विवादोऽप्यभवत् तयोः कृते तदा गिरीशोऽवददब्जयोनिम् ॥ १५८॥</span></span></div>
| verse_text  = तत्रापहस्तेन शिरः सकुण्डलं जहार विन्दस्य मृधे स सात्यकिः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V159"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुरासुराणां भीमदुर्योधनौ द्वौ समाश्रयौ तत्प्रियौ कर्णपार्थौ ।</span><span class="shloka-line">प्राणोपमौ तेन चैतत्कृते ते सुरासुराः कर्तुमिच्छन्ति युद्धम् ।</span><span class="shloka-line">तदा विनाशो जगतां महान् स्यात् तेनानयोः(तेनैतयोः) सममेवास्तु युद्धम् ॥ १५९॥</span></span></div>
| verse_lines  = तत्रापहस्तेन शिरः सकुण्डलं जहार विन्दस्य मृधे स सात्यकिः ।¦निहत्य तौ बन्धुजनैः सुपूजितो जगाम शत्रूनपरान् प्रकम्पयन् ॥ २०॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V160"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरिते वासवः पद्मयोनिं जगाद कृष्णो यत्र जयश्च तत्र ।</span><span class="shloka-line">कामो न कृष्णस्य मृषा भवेद्धि कामोऽस्य पार्थस्य जयं प्रदातुम् ॥ १६०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V161"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्यूचिवान् वासवः फल्गुनस्य जयोऽस्तु कर्णस्य वधस्तथेति ।</span><span class="shloka-line">उक्त्वाऽनमत् कञ्जभवं तथेति प्राहासुरान् देवताश्चाऽबभाषे ॥ १६१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V162"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न कर्णार्जुनयोरर्थे विरोधं कुरुत क्‍वचित् ।</span><span class="shloka-line">भीमदुर्योधनार्थे वा पश्यन्त्वेव च सङ्गरम् (संयुगम्) ।</span><span class="shloka-line">इत्युक्ते शान्तिमापन्ना ददृशुः सङ्गरं तयोः ॥ १६२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V163"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ववर्षतुस्तौ च महास्त्रशस्त्रैर्भीमो रथस्थोऽवरजं जुगोप ।</span><span class="shloka-line">शैनेयपाञ्चालमुखाश्च पार्थमावार्य तस्थुः प्रसभं नदन्तः ॥ १६३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V164"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दुर्योधनो द्रौणिमुखाश्च कर्णं ररक्षुरावार्य तदाऽऽस युद्धम् ।</span><span class="shloka-line">तत्रार्जुनं बाणवरैः(बाणगणैः) स कर्णः सम्मर्दयामास(समर्दयामास) विशेषयन् रणे ॥ १६४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V21
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V165"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा नदन् भीमसेनो जगाद गदां समादाय समात्तरोषः ।</span><span class="shloka-line">अहं वैनं गदया पोथयामि त्वं वा जहीमं समुपात्तवीर्यः ।</span><span class="shloka-line">कृष्णोऽपि तं बोधयामास सम्यङ् नरावेशं व्यञ्जयन् भूय एव ॥ १६५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V166"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समृद्धवीर्यः स तदा धनञ्जयः सुयोधनद्रौणिकृपान् सभोजान् ।</span><span class="shloka-line">साकं च बाणैर्विरथांश्चकार विव्याध तानप्यरिहा सुपुङ्खैः ॥ १६६॥</span></span></div>
| verse_text  = कृपमायान्तमीक्ष्यैव तपसां मां प्रपीडयेत् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V167"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ते किञ्चिद् दूरतस्थुः पश्यन्तो युद्धमुत्तमम् ।</span><span class="shloka-line">अमानुषं तत् पार्थस्य दृष्ट्वा कर्म गुरोः सुतः ।</span><span class="shloka-line">गृहीत्वा पाणिना पाणिं दुर्योधनमभाषत ॥ १६७॥</span></span></div>
| verse_lines  = कृपमायान्तमीक्ष्यैव तपसां मां प्रपीडयेत् ।¦इति मत्वा पार्षतस्तु भीमं शरणमेयिवान् ॥ २१॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V168"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दृष्टं हि भीमस्य बलं त्वयाऽद्य तथैव पार्थस्य यथा जिता वयम् ।</span><span class="shloka-line">अलं विरोधेन समेत्य पाण्डवैः प्रशाधि राज्यं च मया समेतः ॥ १६८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V169"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धनञ्जयस्तिष्ठति वारितो मया जनार्दनो नैव विरोधमिच्छति ।</span><span class="shloka-line">वृकोदरस्तद्वचने स्थितः सदा युधिष्ठिरः शान्तमनास्तथा यमौ ॥ १६९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V170"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हितार्थमेतत् तव वाक्यमीरितं गृहाण मे नैव भयादुदीरितम् ।</span><span class="shloka-line">अहं ह्यवध्यो मम चैव मातुलो न शङ्कितुं मे वचनं त्वमर्हसि ॥ १७०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V171"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितः प्राह सुयोधनस्तं दुःशासनस्याद्य पपौ हि शोणितम् ।</span><span class="shloka-line">शार्दूलचेष्टामकरोच्च भीमो न मे कथञ्चित् तदनेन सन्धिः ॥ १७१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V172"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तो द्रौणिरासीत् स तूष्णीं कर्णधनञ्जयौ ।</span><span class="shloka-line">महास्त्रशस्त्रवर्षेण चक्रतुः खं निरन्तरम् ॥ १७२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V22
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V173"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आग्नेयवारुणैन्द्रादीन्येतान्यन्योन्यमृत्यवे ।</span><span class="shloka-line">ब्रह्मास्त्रमप्युभौ तत्र प्रयुज्याऽनदतां रणे ।</span><span class="shloka-line">अन्योन्यास्त्रप्रतीघातं कृत्वोभौ च विरेजतुः ॥ १७३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V174"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्रमेण वृद्धोरुबलेन तत्र सुरेन्द्रपुत्रेण विरोचनात्मजः ।</span><span class="shloka-line">निराकृतो नागमयं शरोत्तमं ब्रह्मास्त्रयुक्तं विससर्ज वासवौ ॥ १७४॥</span></span></div>
| verse_text  = कर्णं समन्तात् प्रतिकालयन्तं वरूथिनीमिन्द्रसुतः समभ्ययात् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V175"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तं वासुदेवो रथमानमय्य मोघं चकारार्जुनतः किरीटम् ।</span><span class="shloka-line">चूर्णीकृतं तेन सुरेन्द्रसूनोर्दिव्यं ययौ(दिवं ययौ) बाणगतश्च नागः ॥ १७५॥</span></span></div>
| verse_lines  = कर्णं समन्तात् प्रतिकालयन्तं वरूथिनीमिन्द्रसुतः समभ्ययात् ।¦क्षणात् तमाजौ विरथं च चक्रे ततोऽपहारं स चकार चम्वाः ॥ २२॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V176"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नमिते(नमितं) वासुदेवेन रथे पञ्चाङ्गुलं भुवि ।</span><span class="shloka-line">अपाङ्गदेशमुद्दिश्य मुक्ते नागे किरीटिनः ॥ १७६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V177"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भङ‍्‍क्त्वा किरीटं वियति गच्छति प्रभुणोदितः ।</span><span class="shloka-line">बाणैस्तक्षकपुत्रं तं वासविः पूर्ववैरिणम् ।</span><span class="shloka-line">हत्वा निपातयामास भूमौ कर्णस्य पश्यतः॥ १७७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V178"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ब्रह्मास्त्रस्यातिवेगित्वं प्राप्तं कर्णेन भार्गवात् ॥ १७८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V179"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुनश्च पार्थेन महास्त्रयुद्धं प्रकुर्वतः सूर्यसुतस्य चक्रम् ।</span><span class="shloka-line">रथस्य भूमिर्ग्रसति स्म शापादस्त्राणि दिव्यानि च विस्मृतिं ययुः ॥ १७९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C27
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V180"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उद्धर्तुकामो रथचक्रमेव पार्थं ययाचेऽवसरं प्रदातुम् ।</span><span class="shloka-line">नेत्याह कृष्णोऽञ्जलिकं सुघोरं त्रिनेत्रदत्तं जगृहे च पार्थः ॥ १८०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V23
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V181"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सत्येन धर्मेण च सन्नियोज्य मुमोच कर्णस्य वधाय बाणम् ।</span><span class="shloka-line">चिच्छेद तेनैव च तस्य शीर्षं सन्धित्सतो बाणवरं सुघोरम् ॥ १८१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V182"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अपराह्णेऽपराह्णस्य सूतजस्येन्द्रसूनुना ।</span><span class="shloka-line">छिन्नमञ्जलिकेनाऽजौ सोत्सेधमपतच्छिरः ॥ १८२॥</span></span></div>
| verse_text  = पराजितः संयति सूर्यसूनुः सुतेन शक्रस्य स धार्तराष्ट्रम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V183"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मिन् हते दीनमुखः सुयोधनो ययौ समाहृत्य(समागत्य) बलं सशल्यः ।</span><span class="shloka-line">युधिष्ठिरः कर्णवधं निशम्य तदा समागत्य ददर्श तत्तनुम् ॥ १८३॥</span></span></div>
| verse_lines  = पराजितः संयति सूर्यसूनुः सुतेन शक्रस्य स धार्तराष्ट्रम् ।¦जगाद बाहुं प्रतिगृह्य पार्थो जिगाय मामन्यमनस्कमाजौ ॥ २३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C27_S01_V184"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शशंस कृष्णं च धनञ्जयं च भीमं च येऽन्येऽपि युधि प्रवीराः ।</span><span class="shloka-line">गत्वा च ते शिबिरं मोदमाना ऊषुः सकृष्णास्तदनुव्रताः सदा ॥ १८४॥</span></span></div>
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कामं रथो मे धनुरप्यभेद्यं दत्तं भृगूणामधिपेन दिव्यम् ।
| verse_lines  = कामं रथो मे धनुरप्यभेद्यं दत्तं भृगूणामधिपेन दिव्यम् ।¦यन्ता न तादृङ् मम यादृशो हरिः शल्यो यदि स्यात् त्वदरिं निहन्याम् ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरिते सौत्यकृते स शल्यं प्रोवाच स क्रुद्ध इवाभवत् तदा ।
| verse_lines  = इतीरिते सौत्यकृते स शल्यं प्रोवाच स क्रुद्ध इवाभवत् तदा ।¦दुर्योधनो रथिनः सारथेस्तु व्यावर्णयन्नुत्तमतामशामयत् ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बुद्ध्या बलेन ज्ञानेन धैर्याद्यैरपि योऽधिकः ।
| verse_lines  = बुद्ध्या बलेन ज्ञानेन धैर्याद्यैरपि योऽधिकः ।¦रथिनः सारथिः स स्यादर्जुनस्य यथा हरिः ।¦यथा शिवस्य ब्रह्माऽभूद् दहतस्त्रिपुरं पुरा ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्यादिवाक्यैः संशान्त इव शल्योऽस्य सारथिः ।
| verse_lines  = इत्यादिवाक्यैः संशान्त इव शल्योऽस्य सारथिः ।¦बभूव तेन सहितः सेनां व्यूह्य रवेः सुतः ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गच्छन् युद्धाय दर्पेण प्राह यो मेऽर्जुनं पुमान् ।
| verse_lines  = गच्छन् युद्धाय दर्पेण प्राह यो मेऽर्जुनं पुमान् ।¦दर्शयेत् तस्य दास्यामि प्रीतो वित्तमनर्गलम् ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इति ब्रुवन्तं बहुशः प्राह शल्यः प्रहस्य च ।
| verse_lines  = इति ब्रुवन्तं बहुशः प्राह शल्यः प्रहस्य च ।¦निवातकवचा येन हता दग्धं च खाण्डवम् ।¦को नाम तं जयेन्मर्त्यो दृष्टो वोऽपि स गोग्रहे ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = काकगोमायुधर्मा त्वं हंससिंहोपमं रणे ।
| verse_lines  = काकगोमायुधर्मा त्वं हंससिंहोपमं रणे ।¦मा याहि पार्थं मा याहि हतोऽनेन यमक्षयम् ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्ते रविजो मद्रान् नितरां पर्यकुत्सयत् ।
| verse_lines  = इत्युक्ते रविजो मद्रान् नितरां पर्यकुत्सयत् ।¦शल्योऽपि सर्वदेशेषु नीचमध्योत्तमा नराः ।¦सन्तीत्युक्त्वाऽस्य सारथ्यं चक्रे पार्थहितेप्सया(पार्थहितेच्छया) ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कर्णोऽथ शल्यनियतेन रथेन पार्थसेनामवाप्य विदुधाव शरैः समन्तात् ।
| verse_lines  = कर्णोऽथ शल्यनियतेन रथेन पार्थसेनामवाप्य विदुधाव शरैः समन्तात् ।¦संरक्षितो युधि सुयोधनगौतमाद्यैराचार्यजेन च महास्त्रविदां वरेण ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं भीमपार्षतशिनिप्रवराभिगुप्ता सा पाण्डवेयपृतनाऽभिववर्ष बाणैः ।
| verse_lines  = तं भीमपार्षतशिनिप्रवराभिगुप्ता सा पाण्डवेयपृतनाऽभिववर्ष बाणैः ।¦तां सूर्यसूनुरथ बाणवरैर्विदार्य सम्प्राद्रवच्छितशरैरपि (सम्प्रार्दयच्छितशरैरपि) धर्मसूनुम् ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृत्वा तमाशु विरथं धनुरस्य कण्ठे सज्यं निधाय परुषा गिर आह चोच्चैः ।
| verse_lines  = कृत्वा तमाशु विरथं धनुरस्य कण्ठे सज्यं निधाय परुषा गिर आह चोच्चैः ।¦दृष्ट्वैव मारुतिरमुं भृशमातुतोद दुर्योधनं (विगतकार्मुकं)विरथकार्मुकमत्र कृत्वा ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं प्राणसंशयगतं नृपतिं निरीक्ष्य कर्णं जगाद युधि मद्रपतिः प्रदर्श्य ।
| verse_lines  = तं प्राणसंशयगतं नृपतिं निरीक्ष्य कर्णं जगाद युधि मद्रपतिः प्रदर्श्य ।¦यस्यार्थ एष(यस्यार्थमेव) समरस्त्वमियं च सेनां तं त्वं यमस्य सदनं प्रयियासुमद्य ।¦भीमेन पीडितममुं परिपाहि शीघ्रं किं ते युधिष्ठिरमिमं हि मुधाऽभिपीड्य(वृथाऽभिपीड्य) ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुत्वाऽस्य वाक्यमतिहाय(वाक्यमपहाय) युधिष्ठिरं तं कर्णो ययौ नृपतिरक्षणतत्परोऽलम् ।
| verse_lines  = श्रुत्वाऽस्य वाक्यमतिहाय(वाक्यमपहाय) युधिष्ठिरं तं कर्णो ययौ नृपतिरक्षणतत्परोऽलम् ।¦दृष्ट्वैव तं पवनसूनुरभि त्वियाय क्रोधाद् दिधक्षुरिव कर्णममेयधामा ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = राजावनाय शिनिपुङ्गवपार्षतौ च सन्दिश्य कर्णमभिगच्छत आस रूपम् ।
| verse_lines  = राजावनाय शिनिपुङ्गवपार्षतौ च सन्दिश्य कर्णमभिगच्छत आस रूपम् ।¦अन्ते कृतान्तनरसिंहतनोर्यथैव विष्णोर्हरं ग्रसत आत्तसमस्तविश्वम् ।¦तद्वेगतः प्रतिचचाल धरा समस्ता विद्राविता च सकला प्रतिवीरसेना ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वैकर्तनेन शरसञ्चयताडितः स बाणं च वज्रसदृशं प्रमुमोच तस्मिन् ।
| verse_lines  = वैकर्तनेन शरसञ्चयताडितः स बाणं च वज्रसदृशं प्रमुमोच तस्मिन् ।¦तेनाऽहतो मृतकवत् स पपात कर्णो भीमः क्षुरं च जगृहेऽभिययौ(जगृहे प्रययौ) च पद्भ्याम् ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निन्दां हरेस्तु(हरेश्च) विदधाति परोक्षगोऽपि(परोक्षतोऽपि) यस्तं प्रगृह्य करवाणि विजिह्वमेव ।
| verse_lines  = निन्दां हरेस्तु(हरेश्च) विदधाति परोक्षगोऽपि(परोक्षतोऽपि) यस्तं प्रगृह्य करवाणि विजिह्वमेव ।¦एवं हि वायुतनयस्य सदा प्रतिज्ञा छेत्तुं स तेन रविजस्य ससार जिह्वाम् ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आयान्तमन्तिकममुं प्रसमीक्ष्य शल्यो नेत्याह हेतुभिरहो न मृषा प्रतिज्ञा ।
| verse_lines  = आयान्तमन्तिकममुं प्रसमीक्ष्य शल्यो नेत्याह हेतुभिरहो न मृषा प्रतिज्ञा ।¦कार्या त्वयैव पुरुहूतसुतस्य जिह्वां मा तेन पातय मरुत्सुत सूतसूनोः ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्त्वा प्रमुखात्(इत्युक्त्वाऽभिमुखात्) तस्य रथेनैव तु मद्रराट् ।
| verse_lines  = इत्युक्त्वा प्रमुखात्(इत्युक्त्वाऽभिमुखात्) तस्य रथेनैव तु मद्रराट् ।¦वैकर्तनमपोवाह सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जित्वा सूर्यसुतं भीमः कौरवाणामनीकिनीम् ।
| verse_lines  = जित्वा सूर्यसुतं भीमः कौरवाणामनीकिनीम् ।¦सर्वां विद्रावयामास द्रौणिदुर्योधनावृताम् ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अक्षोहिणीत्रयं तेन तदा विलुलितं क्षणात् ।
| verse_lines  = अक्षोहिणीत्रयं तेन तदा विलुलितं क्षणात् ।¦तदैव गुरुपुत्रोऽयात् पाण्डवानामनीकिनीम् ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विमृद्य सकलां सेनां कृत्वा च विरथं नृपम् ।
| verse_lines  = विमृद्य सकलां सेनां कृत्वा च विरथं नृपम् ।¦धृष्टद्युम्नं यमौ चैव सात्यकिं द्रौपदीसुतान् ।¦क्षणेन विरथीकृत्य सर्वांश्चक्रे निरायुधान् ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तान् भग्नदर्पान् रणतोऽपयातानन्वेव बाणावृतमन्तरिक्षम् ।
| verse_lines  = तान् भग्नदर्पान् रणतोऽपयातानन्वेव बाणावृतमन्तरिक्षम् ।¦कुर्वन् ययौ धर्मराजस्तमाह किं नः स्वधर्मे निरतान् विहंसि ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्षत्रियान् परधर्मस्थो मा हिंसीरिति चोदितः ।
| verse_lines  = क्षत्रियान् परधर्मस्थो मा हिंसीरिति चोदितः ।¦प्रहस्य तान् विहायैव ययौ यत्राच्युतार्जुनौ ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = संशप्तकैस्तत्र संयुद्ध्यमानं समाह्वयामास सुरेशसूनुम् ।
| verse_lines  = संशप्तकैस्तत्र संयुद्ध्यमानं समाह्वयामास सुरेशसूनुम् ।¦स बाणयुक्तं भुजगेन्द्रकल्पमुन्नम्य बाहुं युधये सुशूरम् ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पार्थः संशप्तकगणैः संसृष्टः समरार्थिभिः ।
| verse_lines  = पार्थः संशप्तकगणैः संसृष्टः समरार्थिभिः ।¦आहूतो द्रौणिना चैव कार्यं कृष्णमपृच्छत ।¦चोदयामास च हयान् कृष्णो द्रौणिरथं प्रति ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उभौ च तावस्त्रविदां प्रधानौ महाबलौ संयति जातदर्पौ ।
| verse_lines  = उभौ च तावस्त्रविदां प्रधानौ महाबलौ संयति जातदर्पौ ।¦शरैः समस्ताः प्रदिशो दिशश्च द्रोणेन्द्रसूनू तिमिराः प्रचक्रतुः ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रौणिस्तदा स्यन्दनवाजिरोमस्वरोमकूपध्वजकार्मुकेभ्यः ।
| verse_lines  = द्रौणिस्तदा स्यन्दनवाजिरोमस्वरोमकूपध्वजकार्मुकेभ्यः ।¦शरानमोघान् सततं सृजानो बबन्ध पार्थं शरपञ्जरेण ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मिन् निबद्धे हरिरप्रमेयो विबोधयामास सुरेन्द्रसूनुम् ।
| verse_lines  = तस्मिन् निबद्धे हरिरप्रमेयो विबोधयामास सुरेन्द्रसूनुम् ।¦आलिङ्गनेनास्य ददौ बलं च स उत्थितोऽस्त्राण्यमुचन्महान्ति ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निवार्य तान्यस्त्रवरैर्गुरोः सुतश्चिच्छेद च ज्यां युधि गाण्डिवस्य ।
| verse_lines  = निवार्य तान्यस्त्रवरैर्गुरोः सुतश्चिच्छेद च ज्यां युधि गाण्डिवस्य ।¦ववर्ष पार्थं च शरैरथाऽन्या ज्याऽऽसीत् तया गाण्डिवं सोऽप्ययुङ्क्त ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः शरेण कुपितः शितेन द्रौणिसारथेः ।
| verse_lines  = ततः शरेण कुपितः शितेन द्रौणिसारथेः ।¦शिरो जहार कौन्तेयः सारथ्यं सोऽकरोत् स्वयम् ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शरान् विसृजता तेन सारथ्यमपि कुर्वता ।
| verse_lines  = शरान् विसृजता तेन सारथ्यमपि कुर्वता ।¦शरकूटेन पार्थः स पुनर्बद्धो द्विजन्मना ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुनरालिङ्ग्य कृष्णस्तमधाच्छत्रुविघातकम् ।
| verse_lines  = पुनरालिङ्ग्य कृष्णस्तमधाच्छत्रुविघातकम् ।¦बलमस्मिंस्ततः पार्थः उत्तस्थौ शरचापभृत् ।¦ववर्ष च शरान् भूयो द्रोणपुत्रेऽरिमर्दनः ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुनस्तस्य तुतोद(नुनोद) ज्यां द्रौणिः सन्धाय तां पुनः ।
| verse_lines  = पुनस्तस्य तुतोद(नुनोद) ज्यां द्रौणिः सन्धाय तां पुनः ।¦पार्थो द्रोणसुतस्याश्वरश्मींश्चिच्छेद सायकैः ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विरश्मयो हया द्रौणेः पुनः पार्थशराहताः ।
| verse_lines  = विरश्मयो हया द्रौणेः पुनः पार्थशराहताः ।¦अपोहुर्दूरमेतस्मात् सोऽपि संस्थाप्य तान् पुनः ।¦चिन्तयामास नैतस्मादधिकं शक्यतेऽर्जुने ॥ ५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सारथित्वात् केशवस्य ध्वजस्थत्वाद्धनूमतः ।
| verse_lines  = सारथित्वात् केशवस्य ध्वजस्थत्वाद्धनूमतः ।¦गाण्डिवत्वात् कार्मुकस्य चेषुध्योरक्षयत्वतः ॥ ५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V59
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अवध्यत्वात् तथाऽश्वानामभेद्यत्वाद् रथस्य च ।
| verse_lines  = अवध्यत्वात् तथाऽश्वानामभेद्यत्वाद् रथस्य च ।¦अतो योद्धुं समर्थोऽपि नाद्य यामि धनञ्जयम् ॥ ५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V60
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं स मत्वा प्रविवेश सेनां पाण्डोः सुतानामथ तं समभ्ययात् ।
| verse_lines  = एवं स मत्वा प्रविवेश सेनां पाण्डोः सुतानामथ तं समभ्ययात् ।¦पाण्ड्यस्तयोरास सुयुद्धमद्भुतं प्रवर्षतोः सायकपूगमुग्रम् ॥ ६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V61
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अष्टावष्टशतान्यूहुः(अष्टावष्टगवान्यूहुः) शकटानि यदायुधम् ।
| verse_lines  = अष्टावष्टशतान्यूहुः(अष्टावष्टगवान्यूहुः) शकटानि यदायुधम् ।¦अह्नस्तदष्टभागेन द्रौणिश्चिक्षेप तत्र ह ॥ ६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V62
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ तं विरथं कृत्वा छित्वा कार्मुकमाहवे ।
| verse_lines  = अथ तं विरथं कृत्वा छित्वा कार्मुकमाहवे ।¦सकुण्डलं शिरो द्रौणिर्जहार मुकुटोज्ज्वलम्(मकुटोज्ज्वलम्) ॥ ६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V63
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ विद्रावयामास पृतनां पाण्डवीं शरैः ।
| verse_lines  = अथ विद्रावयामास पृतनां पाण्डवीं शरैः ।¦तदा जघान पार्थोऽपि दण्डधाराख्यमागधम् ॥ ६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V64
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विद्राप्यमाणां पृतनां निरीक्ष्य गुरोः सुतेनाभ्यगमत् त्वरावान् ।
| verse_lines  = विद्राप्यमाणां पृतनां निरीक्ष्य गुरोः सुतेनाभ्यगमत् त्वरावान् ।¦धृष्टद्युम्नस्तं स ऊचे सुपापं हनिष्ये त्वामद्य युद्धे गुरुघ्नम् ॥ ६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V65
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तो दर्शयामास पार्षतः खड्गमुत्तमम् ।
| verse_lines  = इत्युक्तो दर्शयामास पार्षतः खड्गमुत्तमम् ।¦अयं तव पितुर्हन्ता वदिष्यति तवोत्तरम् ॥ ६५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V66
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्त्वा धनुरादाय ववर्ष च शरान् बहून् ।
| verse_lines  = इत्युक्त्वा धनुरादाय ववर्ष च शरान् बहून् ।¦तयोः समभवद् युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V67
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स तत्र पार्षतं द्रौणिः क्षणेन विरथायुधम् ।
| verse_lines  = स तत्र पार्षतं द्रौणिः क्षणेन विरथायुधम् ।¦कृत्वाऽन्ताय शरांस्तीक्ष्णान् मुमोच न च तस्य ते ।¦त्वचं च चिच्छिदुर्द्रौणिः खड्गहस्तोऽभिजग्मिवान् ॥ ६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V68
| verse_type  = shloka
| verse_text  = खड्गेन सोऽस्त्रैशस्त्रैरप्यनिर्भिन्नत्वचं तदा ।
| verse_lines  = खड्गेन सोऽस्त्रैशस्त्रैरप्यनिर्भिन्नत्वचं तदा ।¦मौर्व्या ममन्थ धनुषः पातयित्वा धरातले ॥ ६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V69
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आकृष्यमाणं पार्षतं दृष्ट्वा कृष्णप्रचोदितः ।
| verse_lines  = आकृष्यमाणं पार्षतं दृष्ट्वा कृष्णप्रचोदितः ।¦पार्थो भीमश्चोभयतः शरैरभिनिजघ्नतुः ॥ ६९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V70
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स ताभ्यां वज्रसमितैः(वज्रसन्निभैः) शरैरभिहतो भृशम् ।
| verse_lines  = स ताभ्यां वज्रसमितैः(वज्रसन्निभैः) शरैरभिहतो भृशम् ।¦विसृज्य पार्षतं स्वीयमारुरोह रथं पुनः ॥ ७०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V71
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जगाम च ततोऽन्यत्र पाञ्चाल्योऽपि रथं पुनः ।
| verse_lines  = जगाम च ततोऽन्यत्र पाञ्चाल्योऽपि रथं पुनः ।¦आरुह्यान्यं स्वात्तधन्वा कृतवर्माणमभ्ययात् ॥ ७१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V72
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तयोरासीत् सुतुमुलं युद्धमद्भुतदर्शनम् ।
| verse_lines  = तयोरासीत् सुतुमुलं युद्धमद्भुतदर्शनम् ।¦तत्र नातिप्रयत्नेन पाञ्चाल्यो विरथायुधम् ।¦चकार कृतवर्माणं तमपोवाह गौतमः ॥ ७२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V73
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ दुर्योधनो राजा माद्रेयावभ्ययाद् रथी ।
| verse_lines  = अथ दुर्योधनो राजा माद्रेयावभ्ययाद् रथी ।¦ताभ्यां तस्याभवद् घोरं युद्धमद्भुतदर्शनम् ।¦तत्र नातिप्रयत्नेन तेन तौ विरथीकृतौ ॥ ७३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V74
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वयं युधिष्ठिरो राजा तदा तं समवारयत् ।
| verse_lines  = स्वयं युधिष्ठिरो राजा तदा तं समवारयत् ।¦व्यश्वसूतध्वजं चक्रे तं च दुर्योधनो रणे ॥ ७४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V75
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाऽगतं सूर्यसुतं पुनश्च जगाम भीमो रभसो(रभसा) रथेन ।
| verse_lines  = अथाऽगतं सूर्यसुतं पुनश्च जगाम भीमो रभसो(रभसा) रथेन ।¦दुर्योधनं चास्य समक्षमेव चकार वीरो विरथं क्षणेन ॥ ७५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V76
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निवार्य कर्णं च शरैरमुष्य सूनोः सुषेणस्य शिरश्चकर्त ।
| verse_lines  = निवार्य कर्णं च शरैरमुष्य सूनोः सुषेणस्य शिरश्चकर्त ।¦पपात भूमौ स पितुः समीपे यथा हतः सत्यसेनोऽमुनैव ।¦यथैव कर्णावरजौ पुरैव निशायुद्धे कर्णपुरः प्रपातितौ ॥ ७६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V77
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हतं तमीक्ष्यैव विकर्तनात्मजः क्रोधान्वितो भीमसेनं विहाय ।
| verse_lines  = हतं तमीक्ष्यैव विकर्तनात्मजः क्रोधान्वितो भीमसेनं विहाय ।¦ययौ प्रमृद्यैव चमूं युधिष्ठिरं रथेऽपरे स्वश्वयुते व्यवस्थितम् ॥ ७७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V78
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न्यवारयेतां शिनिपौत्रपार्षतौ कृष्णासुताः सोमकसङ्घयुक्ताः ।
| verse_lines  = न्यवारयेतां शिनिपौत्रपार्षतौ कृष्णासुताः सोमकसङ्घयुक्ताः ।¦स तान् समस्तान् विरथान् विधाय युधिष्ठिरं प्राप युतं यमाभ्याम् ॥ ७८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V79
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निहत्य सोऽश्वान् युधि धर्मसूनोर्निरायुधौ तौ च यमौ चकार ।
| verse_lines  = निहत्य सोऽश्वान् युधि धर्मसूनोर्निरायुधौ तौ च यमौ चकार ।¦तानेकयानोपगतान् पुनश्च ममर्द बाणैश्च वचोभिरुग्रैः ॥ ७९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V80
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदैव मोक्षाय नृपस्य भीमो दुर्योधनं विरथं संविधाय ।
| verse_lines  = तदैव मोक्षाय नृपस्य भीमो दुर्योधनं विरथं संविधाय ।¦विव्याध मर्मस्वतितीक्ष्णसायकैस्तं दर्शयामास रवेः सुताय ॥ ८०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V81
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शल्यस्तदा धर्मसुतं विहाय कर्णो ययौ तत्र युधिष्ठिरोऽपि ।
| verse_lines  = शल्यस्तदा धर्मसुतं विहाय कर्णो ययौ तत्र युधिष्ठिरोऽपि ।¦गत्वा शनैः शिबिरं तत्र शिश्ये कर्णो यदा राजगृध्नी जगाम ॥ ८१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V82
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रौणिः कृपश्चात्र तदैव जग्मतुस्तदा भीमो द्रौणिकर्णौ जगाम ।
| verse_lines  = द्रौणिः कृपश्चात्र तदैव जग्मतुस्तदा भीमो द्रौणिकर्णौ जगाम ।¦कृपो नृपं रथमारोपयच्च विद्धं शरैर्भीमबाहुप्रमुक्तैः ॥ ८२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V83
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नृपं समादाय कृपेऽपयाते भीमार्दितौ द्रौणिकर्णौ शरौघैः ।
| verse_lines  = नृपं समादाय कृपेऽपयाते भीमार्दितौ द्रौणिकर्णौ शरौघैः ।¦विहाय तं जग्मतुः सोमकानां चमूं शरौघैरभिपातयन्तौ ॥ ८३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V84
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथात्र राजानमचक्षमाणो धनञ्जयो वासुदेवप्रणुन्नः ।
| verse_lines  = अथात्र राजानमचक्षमाणो धनञ्जयो वासुदेवप्रणुन्नः ।¦अभ्याययौ पार्षतः स्वां तु सेनां कर्णाहतां वीक्ष्य कुरूनपीडयत् ॥ ८४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V85
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न्यवारयत् समायान्तं कपिप्रवरकेतनम् ।
| verse_lines  = न्यवारयत् समायान्तं कपिप्रवरकेतनम् ।¦द्रौणिर्दुःशासनश्चैव धृष्टद्युम्नमवारयत् ॥ ८५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V86
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उभावतिरथौ तौ तु शस्त्रास्त्रैरभ्यवर्षताम् ।
| verse_lines  = उभावतिरथौ तौ तु शस्त्रास्त्रैरभ्यवर्षताम् ।¦दुःशासनः पार्षतश्च कुर्वन्तौ बाणजं तमः ॥ ८६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V87
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्र दुःशासनेनाऽजौ स्तम्भितो द्रुपदात्मजः ।
| verse_lines  = तत्र दुःशासनेनाऽजौ स्तम्भितो द्रुपदात्मजः ।¦यतमानोऽपि निर्यत्नः कृतो युद्धे निरायुधः ॥ ८७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V88
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदाऽभवद् युद्धमतीव दारुणं द्रौणेस्तनूजेन तु वज्रपाणेः ।
| verse_lines  = तदाऽभवद् युद्धमतीव दारुणं द्रौणेस्तनूजेन तु वज्रपाणेः ।¦तत्रापि बद्धः शरपञ्जरेण पार्थोऽपनुत्ताऽपि हि गाण्डिवज्या ॥ ८८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V89
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पार्थोऽथ कृष्णेधितबाहुवीर्यो(कृष्णैधितबाहुवीर्यो) निहत्य सूतं गुरुपुत्रकस्य ।
| verse_lines  = पार्थोऽथ कृष्णेधितबाहुवीर्यो(कृष्णैधितबाहुवीर्यो) निहत्य सूतं गुरुपुत्रकस्य ।¦छित्वा च रश्मींस्तुरगानमुष्य विद्रावयामास शरैः सुदूरम् ॥ ८९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V90
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतीत्य पुत्रं तु गुरोः समागते पार्थे कर्णो द्रावयामास सेनाम् ।
| verse_lines  = अतीत्य पुत्रं तु गुरोः समागते पार्थे कर्णो द्रावयामास सेनाम् ।¦पाण्डोः सुतानां शरवर्षधारो दुर्योधनश्चानु ययौ तमेव ॥ ९०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V91
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कर्णमायान्तमालोक्य द्रावयन्तं निजां चमूम् ।
| verse_lines  = कर्णमायान्तमालोक्य द्रावयन्तं निजां चमूम् ।¦धनुरन्यत् समादाय धृष्टद्युम्नो न्यवारयत् ॥ ९१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V92
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तयोरासीन्महद् युद्धं चिरं सममविश्रमम् ।
| verse_lines  = तयोरासीन्महद् युद्धं चिरं सममविश्रमम् ।¦तदैव सात्यकिर्वीरो दुर्योधनमवारयत् ॥ ९२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V93
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निवारितः सात्यकिना रणे दुर्योधनो नृपः ।
| verse_lines  = निवारितः सात्यकिना रणे दुर्योधनो नृपः ।¦निहत्य सात्यकेरश्वान् द्रौपदेश्चापमच्छिनत् ॥ ९३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V94
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदन्तरैव कर्णोऽपि पार्षताश्वानपातयत्(अश्वानघातयत्) ।
| verse_lines  = तदन्तरैव कर्णोऽपि पार्षताश्वानपातयत्(अश्वानघातयत्) ।¦तयोर्विरथयोरेव भग्नं तत् पाण्डवं बलम् ॥ ९४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V95
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बलं स्वकीयं बहुधा विभिन्नं(विभग्नं) समीक्ष्य भीमो मृगराजकेतुः ।
| verse_lines  = बलं स्वकीयं बहुधा विभिन्नं(विभग्नं) समीक्ष्य भीमो मृगराजकेतुः ।¦कृत्वा धराकम्पकमुग्रनादं रणेऽभ्ययात् कौरवराजसैन्यम् ॥ ९५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V96
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नादेन बाणैश्च वृकोदरेण भग्नं तदा कौरवसैन्यमाशु ।
| verse_lines  = नादेन बाणैश्च वृकोदरेण भग्नं तदा कौरवसैन्यमाशु ।¦दिशो विदुद्राव सुयोधनोऽपि कृतो रणे तेन विवाहनायुधः ॥ ९६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V97
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दृष्ट्वैव तत् पाण्डवानां च सेना समावृत्ता क्षिप्रमवार्यविक्रमा (समागता क्षिप्रमवार्यवेगा) ।
| verse_lines  = दृष्ट्वैव तत् पाण्डवानां च सेना समावृत्ता क्षिप्रमवार्यविक्रमा (समागता क्षिप्रमवार्यवेगा) ।¦तया पुनः कौरवाणां बलं तद् भग्नं दूराद् दूरतरं प्रदुद्रुवे ॥ ९७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V98
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हन्यमानं दिशो यातं (पाञ्चाल्यैः)पाञ्चालैर्भीमसंश्रयात् ।
| verse_lines  = हन्यमानं दिशो यातं (पाञ्चाल्यैः)पाञ्चालैर्भीमसंश्रयात् ।¦दुर्योधनबलं (सुयोधनबलं) दृष्ट्वा जज्वालाऽधिरथिः(अधिरथः) क्रुधा ॥ ९८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V99
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सोऽमोघं रामदेवत्यमस्त्रं भार्गवसञ्ज्ञितम् ।
| verse_lines  = सोऽमोघं रामदेवत्यमस्त्रं भार्गवसञ्ज्ञितम् ।¦सर्वास्त्रनाशकं दिव्यमप्रतिद्वन्द्वमाददे¦तच्च भीमपुरोगेषु सैन्येष्वमुचदुब्लणम् ।॥ ९९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V100
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदस्त्रं वर्जयामास भीमं रामप्रसादतः ।
| verse_lines  = तदस्त्रं वर्जयामास भीमं रामप्रसादतः ।¦अन्ये तु दुद्रुवुः केचिच्छिष्टाः प्रापुर्यमक्षयम् ॥ १००॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V101
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न ह्यस्त्रं द्रवमाणांस्तद्धन्ति तेन सपार्षताः ।
| verse_lines  = न ह्यस्त्रं द्रवमाणांस्तद्धन्ति तेन सपार्षताः ।¦पाञ्चाला द्रौपदेयाश्च शैनेयाद्याश्च सर्वशः ॥ १०१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V102
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पलायनेनोर्वरिता अर्जुनोऽप्यस्त्रमुद्यतम् ।
| verse_lines  = पलायनेनोर्वरिता अर्जुनोऽप्यस्त्रमुद्यतम् ।¦वीक्ष्य प्रत्यस्त्रहीनं तदप्राप्यैव रवेः सुतम् ॥ १०२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V103
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वासुदेवमिदं प्राह वर्जयित्वैव सूतजम् ।
| verse_lines  = वासुदेवमिदं प्राह वर्जयित्वैव सूतजम् ।¦अन्यत्र यामि नैवास्मादस्त्राज्जीवनमन्यथा ॥ १०३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V104
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्यूचिवांसं पार्थं तं कृष्णोऽप्राप्यैव सूतजम् ।
| verse_lines  = इत्यूचिवांसं पार्थं तं कृष्णोऽप्राप्यैव सूतजम् ।¦अन्येनैव पथा भीमं प्रापयामास विश्वकृत् ॥ १०४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V105
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्रार्जुनोऽवदद् भीमं याहि द्रष्टुं युधिष्ठिरम् ।
| verse_lines  = तत्रार्जुनोऽवदद् भीमं याहि द्रष्टुं युधिष्ठिरम् ।¦प्रवृत्तिं विद्धि भूपस्य मां तु संशप्तका युधे ।¦आह्वयन्ति (हतोच्छिष्टाः)हतोच्छेषास्तानहं यामि तद् युधे ॥ १०५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V106
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्यूचिवांसं तमुवाच भीमो जानन् स्वबाह्वोर्बलमप्रमेयम् ।
| verse_lines  = इत्यूचिवांसं तमुवाच भीमो जानन् स्वबाह्वोर्बलमप्रमेयम् ।¦संशप्तकान् सूतजं कौरवंश्च योत्स्येऽहमेकस्त्वमुपैहि भूपम् ॥ १०६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V107
| verse_type  = shloka
| verse_text  = त्यक्त्वा रणं नाहमितो व्रजेयं न मां वदेत् कश्चन युद्धभीतम् ।
| verse_lines  = त्यक्त्वा रणं नाहमितो व्रजेयं न मां वदेत् कश्चन युद्धभीतम् ।¦इति ब्रुवाणं तमनन्तशक्तिः प्रीतः कृष्णः प्रशशंसाधिकेष्टम् ॥ १०७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V108
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ययौ युधिष्ठिरं द्रष्टुं शिबिरं सार्जुनो हरिः ।
| verse_lines  = ययौ युधिष्ठिरं द्रष्टुं शिबिरं सार्जुनो हरिः ।¦दृष्ट्वा तौ नृपतिः कर्णं हतं मत्वाऽऽशशंस ह(मत्वा शशंस ह) ॥ १०८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V109
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अभिवाद्य हनिष्यामीत्युक्तः पार्थेन सा क्रुधा ।
| verse_lines  = अभिवाद्य हनिष्यामीत्युक्तः पार्थेन सा क्रुधा ।¦भृशं विनिन्द्य बीभत्सुमाह कृष्णाय गाण्डिवम् ।¦देहि पुत्रं स राधाया हनिष्यति न संशयः ॥ १०९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V110
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथवा भीम एवैनं निवृत्ते त्वयि पातयेत् ।
| verse_lines  = अथवा भीम एवैनं निवृत्ते त्वयि पातयेत् ।¦त्वं तु कुन्त्या वृथा सूतः क्लीबो मिथ्याप्रतिश्रवः ॥ ११०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V111
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अहं हि सूतपुत्रेण क्लिष्टो मारुतितेजसा ।
| verse_lines  = अहं हि सूतपुत्रेण क्लिष्टो मारुतितेजसा ।¦जीवामीत्यग्रजेनोक्त उद्बबर्हासिमुत्तमम् ।¦वासुदेवस्तदाऽऽहेदं(वासुदेवस्तमाहेदं) किमेतदिति सर्ववित् ॥ १११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V112
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तमाह गाण्डिवं दातुं यो वदेत् तद्वधो मया ।
| verse_lines  = तमाह गाण्डिवं दातुं यो वदेत् तद्वधो मया ।¦प्रतिज्ञातस्ततो हन्मि नृपमित्याह तं हरिः ॥ ११२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V113
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सत्यस्य वचनं श्रेयः सत्यज्ञानं तु दुष्करम् ।
| verse_lines  = सत्यस्य वचनं श्रेयः सत्यज्ञानं तु दुष्करम् ।¦यत्सतां हितमत्यन्तं तत् सत्यमिति निश्चयः ॥ ११३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V114
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धर्मस्य चरणं(धर्मस्याचरणं) श्रेयो धर्मज्ञानं तु दुष्करम्(सुदुष्करम्) ।
| verse_lines  = धर्मस्य चरणं(धर्मस्याचरणं) श्रेयो धर्मज्ञानं तु दुष्करम्(सुदुष्करम्) ।¦यः सतां धारको नित्यं स धर्म इति निश्चयः ॥ ११४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V115
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कौशिकाख्यो ब्राह्मणो हि लीनं ग्रामजनं क्‍वचित् ।
| verse_lines  = कौशिकाख्यो ब्राह्मणो हि लीनं ग्रामजनं क्‍वचित् ।¦तस्करेष्वभिधायैव निरयं प्रत्यपद्यत ॥ ११५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V116
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कश्चिद् व्याधो मृगं हत्वा मातापितृनिमित्ततः ।
| verse_lines  = कश्चिद् व्याधो मृगं हत्वा मातापितृनिमित्ततः ।¦भक्षार्थमभ्यगात् स्वर्गमसुरोऽसौ(आसुरोऽसौ) मृगो यतः ।¦उपद्रवाय लोकस्य तपश्चरति दुर्मतिः ॥ ११६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V117
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मात् सद्धारको धर्म इति कृत्वा विनिश्चयम् ।
| verse_lines  = तस्मात् सद्धारको धर्म इति कृत्वा विनिश्चयम् ।¦मा नृपं जहि सत्यां त्वङ्कुरु वाचं तिरस्कुरु ।¦इत्युक्तो बहुधाऽनिन्दत् क्रोधादेवार्जुनो नृपम् ॥ ११७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V118
| verse_type  = shloka
| verse_text  = त्वं नृशंसोऽकृतघ्नश्च निर्वीर्यः पुरुषंवदः ।
| verse_lines  = त्वं नृशंसोऽकृतघ्नश्च निर्वीर्यः पुरुषंवदः ।¦त्वत्तः सुखं नास्ति किञ्चिन्न मां गर्हितुमर्हसि ॥ ११८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V119
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीमो मां गर्हितुं योग्यो यो ह्यस्माकं सदा गतिः ।
| verse_lines  = भीमो मां गर्हितुं योग्यो यो ह्यस्माकं सदा गतिः ।¦यो युद्ध्यते सर्ववीरैरद्यापि त्वं तु निन्दकः ॥ ११९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V120
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्याद्युक्त्वाऽऽत्मनाशाय विकोशं चकृवानसिम् ।
| verse_lines  = इत्याद्युक्त्वाऽऽत्मनाशाय विकोशं चकृवानसिम् ।¦पुनः कृष्णेन पृष्टः स (पृष्टः सन्) स्वाभिप्रायमुवाच सः ।¦तच्छ्रुत्वा गर्हयित्वैनं पुनराह जनार्दनः ॥ १२०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V121
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मतिपूर्वं देहहानात्(देहनाशात्) पापं महदवाप्यते ।
| verse_lines  = मतिपूर्वं देहहानात्(देहनाशात्) पापं महदवाप्यते ।¦धर्मार्थकाममोक्षाणां साधनं देहतोऽस्ति यत् ॥ १२१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V122
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतो मा त्यज देहं तु कुरु चाऽत्मप्रशंसनम्(कुरुष्वात्मप्रशंसनम्) ।
| verse_lines  = अतो मा त्यज देहं तु कुरु चाऽत्मप्रशंसनम्(कुरुष्वात्मप्रशंसनम्) ।¦वधो गुरूणां त्वङ्कारः स्वप्रशंसैव चात्मनः ।¦इत्युक्तः स त्वहङ्काराच्छशंस स्वगुणानलम् ॥ १२२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V123
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गुरुनिन्दाऽऽत्मपूजा च न धर्माय भवेत् क्‍वचित् ।
| verse_lines  = गुरुनिन्दाऽऽत्मपूजा च न धर्माय भवेत् क्‍वचित् ।¦तथाऽप्यर्जुनहार्दं तत् सम्प्रकाश्य जनार्दनः ॥ १२३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V124
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्य लज्जां समुत्पाद्य नाशयित्वा च तं मदम् ।
| verse_lines  = तस्य लज्जां समुत्पाद्य नाशयित्वा च तं मदम् ।¦नाहं वेद परं धर्मं कृष्ण एव गतिर्मम ॥ १२४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V125
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इति भावं समुत्पाद्य दोषान् नाशयितुं हरिः ।
| verse_lines  = इति भावं समुत्पाद्य दोषान् नाशयितुं हरिः ।¦कारयामास तत् सर्वमर्जुनेन जगत्पतिः ॥ १२५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V126
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत एवदविज्ञानात् कुपितो नृपतिर्भृशम् ।
| verse_lines  = तत एवदविज्ञानात् कुपितो नृपतिर्भृशम् ।¦आहास्तु राजा भीमस्त्वं युवा मां जहि च स्वयम् ।¦वनं वा विफलो यामीत्युक्त्वोत्तस्थौ स्वतल्पतः ॥ १२६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V127
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं वासुदेवः प्रतिगृह्य हेतुमुक्त्वा सर्वं शमयामास नेता ।
| verse_lines  = तं वासुदेवः प्रतिगृह्य हेतुमुक्त्वा सर्वं शमयामास नेता ।¦पार्थश्च भूपस्य पपात पादयोः क्षमापयन् सोऽपि सुप्रीतिमाप ॥ १२७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V128
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तौ भ्रातरौ वासुदेवप्रसादान्महापदो मुक्तिमाप्यातिहृष्टौ ।
| verse_lines  = तौ भ्रातरौ वासुदेवप्रसादान्महापदो मुक्तिमाप्यातिहृष्टौ ।¦भक्त्या समस्ताधिपतिं शशंसतुस्त्वया समः को नु हरे हितो नः ॥ १२८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V129
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः प्रणम्य बीभत्सुरग्रजं परिरम्भितः ।
| verse_lines  = ततः प्रणम्य बीभत्सुरग्रजं परिरम्भितः ।¦तेनाभिनन्दितः प्रीत्या चाऽशीर्भिः प्रययौ युधे ॥ १२९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V130
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं शङ्कितं कर्णजये स्विन्नगात्रं हरिस्तदा ।
| verse_lines  = तं शङ्कितं कर्णजये स्विन्नगात्रं हरिस्तदा ।¦सङ्कीर्त्य पूर्वकर्माणि नरावेशं विशेषतः ।¦व्यञ्जयामास धैर्यं च तस्याऽसीत् तेन सुस्थिरम् ॥ १३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V131
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीमस्तदा शत्रुबलं समस्तं विद्रावयामास जघान चाऽजौ ।
| verse_lines  = भीमस्तदा शत्रुबलं समस्तं विद्रावयामास जघान चाऽजौ ।¦वीरान् रणायाभिमुखान् स्वयन्त्रा कुर्वंश्च वार्ता(कुर्वन् स्ववार्ता) रममाण एव ॥ १३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V132
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदाऽऽसदत् तं शकुनिः ससैन्यो दुर्योधनस्यावरजैरुपेतः ।
| verse_lines  = तदाऽऽसदत् तं शकुनिः ससैन्यो दुर्योधनस्यावरजैरुपेतः ।¦तं भीमसेनो विरथं निरायुधं विधाय बाणैर्भुवि च न्यपातयत् ॥ १३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V133
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न जघ्निवांस्तं सहदेवभागं प्रकल्पितं स्वेन तदाऽक्षगोष्ठ्या(तदाऽक्षगोष्ठ्याम्) ।
| verse_lines  = न जघ्निवांस्तं सहदेवभागं प्रकल्पितं स्वेन तदाऽक्षगोष्ठ्या(तदाऽक्षगोष्ठ्याम्) ।¦तं मूर्च्छितं श्वासमात्रावशेषं(श्वासमात्रावशिष्टं) दुर्योधनः स्वरथेनापनिन्ये ॥ १३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V134
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दुर्योधनस्यावरजा दशात्र प्रदुद्रुवुर्भीमसेनं विहाय ।
| verse_lines  = दुर्योधनस्यावरजा दशात्र प्रदुद्रुवुर्भीमसेनं विहाय ।¦तदाऽर्जुनं वासुदेवं च दृष्ट्वा प्रीतः श्रुत्वा धर्मराजप्रवृत्तिम् ॥ १३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V135
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुनश्च निघ्नन्तमरिप्रवीरान् विद्रावयन्तं च निजां वरूथिनीम् ।
| verse_lines  = पुनश्च निघ्नन्तमरिप्रवीरान् विद्रावयन्तं च निजां वरूथिनीम् ।¦ससार दुःशासन आत्तधन्वा भीमोऽपि तं सिंह इवाभिपेदिवान् ॥ १३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V136
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं रूक्षवाचो मुहुरर्पयन्तं विधाय भीमो विरथं क्षणेन ।
| verse_lines  = तं रूक्षवाचो मुहुरर्पयन्तं विधाय भीमो विरथं क्षणेन ।¦प्रगृह्य भूमौ विनिपात्य वक्षो विदारयामास गदाप्रहारतः ॥ १३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V137
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आक्रम्य कण्ठं च पदोदरेऽस्य निविश्य पश्यन् मुखमात्तरोषः(मुखमाप्तरोषः) ।
| verse_lines  = आक्रम्य कण्ठं च पदोदरेऽस्य निविश्य पश्यन् मुखमात्तरोषः(मुखमाप्तरोषः) ।¦विकोशमाकाशनिभं विधाय महासिमस्योरसि सञ्चखान ॥ १३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V138
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृत्वाऽस्य वक्षस्युरुसत्तटाकं पपौ निकामं तृषितोऽमृतोपमम् ।
| verse_lines  = कृत्वाऽस्य वक्षस्युरुसत्तटाकं पपौ निकामं तृषितोऽमृतोपमम् ।¦तच्छोणिताम्भो भ्रमदक्षमेनं संस्मारयामास पुरा कृतानि ॥ १३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V139
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वाक्सायकांश्चास्य पुरा समर्पितान् संस्मारयामास पुनः पुनर्भृशम् ।
| verse_lines  = वाक्सायकांश्चास्य पुरा समर्पितान् संस्मारयामास पुनः पुनर्भृशम् ।¦दन्तान्तरं न प्रविवेश तस्य रक्तं ह्यपेयं पुरुषस्य जानतः ॥ १३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V140
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथाऽपि शत्रुप्रतिभीषणाय पपाविवाऽस्वाद्य पुनःपुनर्भृशम् ।
| verse_lines  = तथाऽपि शत्रुप्रतिभीषणाय पपाविवाऽस्वाद्य पुनःपुनर्भृशम् ।¦स्मरन् नृसिंहं भगवन्तमीश्वरं स मन्युसूक्तं च ददर्श भक्त्या ॥ १४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V141
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘यस्ते मन्यो'’ (ऋ.१०.८३.१) इत्यतो नारसिंहं सोमं तस्मै चाऽर्पयच्छोणिताख्यम्(प्रार्पयच्छोणिताख्यम्)।
| verse_lines  = ‘यस्ते मन्यो'’ (ऋ.१०.८३.१) इत्यतो नारसिंहं सोमं तस्मै चाऽर्पयच्छोणिताख्यम्(प्रार्पयच्छोणिताख्यम्)।¦युद्धाख्ययज्ञे सोमबुद्ध्याऽरिवक्ष ईहेति साम्ना गदया विभिन्दन् ॥ १४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V142
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उवाच वाचं पुरुषप्रवीरः सत्यां प्रतिज्ञां लोकमध्ये विधाय ।
| verse_lines  = उवाच वाचं पुरुषप्रवीरः सत्यां प्रतिज्ञां लोकमध्ये विधाय ।¦याः सपतयस्ता अपतयो हि जाता यासाऽपतिः(याऽऽसाऽपतिः सा) सा सपतिश्च जाता ॥ १४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V143
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पश्यन्तु चित्रां परमस्य शक्तिं ये वै तिलाः षण्ढतिला बभूवुः ।
| verse_lines  = पश्यन्तु चित्रां परमस्य शक्तिं ये वै तिलाः षण्ढतिला बभूवुः ।¦एनं गृहीतं च(हि) मया यदीह कश्चित् पुमान् मोचयतु स्ववीर्यात् ॥ १४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V144
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इति ब्रुवाणः पुनरेव रक्तं पपौ सुधां देववरो यथा दिवि ।
| verse_lines  = इति ब्रुवाणः पुनरेव रक्तं पपौ सुधां देववरो यथा दिवि ।¦पुनश्च सप्राणममुं(सप्राणमेनं) विसृज्य नदन् ननर्तारिबले निरायुधः ॥ १४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V145
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रत्यनृत्यन् येऽस्मान् पुनर्गौरिति गौरिति ।
| verse_lines  = प्रत्यनृत्यन् येऽस्मान् पुनर्गौरिति गौरिति ।¦तान् वयं प्रतिनृत्यामः पुनर्गौरिति गौरिति ॥ १४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V146
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इति ब्रुवन् नृत्यमानोऽरिमध्य आस्फोटयञ्छत्रुगणानजोहवीत् ।
| verse_lines  = इति ब्रुवन् नृत्यमानोऽरिमध्य आस्फोटयञ्छत्रुगणानजोहवीत् ।¦शशाक च द्रष्टुममुं न कश्चिद् वैकर्तनद्रौणिसुयोधनादिषु ॥ १४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V147
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भयाच्च कर्णस्य पपात कार्मुकं निमीलयामास तदाऽक्षिणी च ।
| verse_lines  = भयाच्च कर्णस्य पपात कार्मुकं निमीलयामास तदाऽक्षिणी च ।¦सम्बोधितो मद्रराजेन युद्धे स्थितः कथञ्चित् स तु पार्थभागः ॥ १४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V148
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रौणिर्विहायैनमपाजगाम(विहायैतमपाजगाम) दूरं तदा भीमसेनो जगाद ।
| verse_lines  = द्रौणिर्विहायैनमपाजगाम(विहायैतमपाजगाम) दूरं तदा भीमसेनो जगाद ।¦पीतः सोमो युद्धयज्ञे मयाऽद्य वध्यः पशुर्मे हरये सुयोधनः ॥ १४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V149
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इति ब्रुवन् मृतमुत्सृज्य शत्रुं दुर्योधनं चाऽशु रुषाऽभिदुद्रुवे ।
| verse_lines  = इति ब्रुवन् मृतमुत्सृज्य शत्रुं दुर्योधनं चाऽशु रुषाऽभिदुद्रुवे ।¦आयान्तमीक्ष्यैव तमुग्रपौरुषं दुद्राव भीतः स सुयोधनो भृशम् ॥ १४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V150
| verse_type  = shloka
| verse_text  = बलद्वयं चापययौ विहाय भयाद् भीमं कृष्णपार्थौ विनैव ।
| verse_lines  = बलद्वयं चापययौ विहाय भयाद् भीमं कृष्णपार्थौ विनैव ।¦आयोधनं शून्यमभून्मुहूर्तं ननर्त भीमो व्याघ्रपदेन हर्षात् ॥ १५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V151
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सङ्कल्प्य शत्रून् गोवदेवाऽजिमध्ये शार्दूलवत् तच्चरितं निशाम्य ।
| verse_lines  = सङ्कल्प्य शत्रून् गोवदेवाऽजिमध्ये शार्दूलवत् तच्चरितं निशाम्य ।¦जहास कृष्णश्च धनञ्जयश्च शशंसतुश्चैनमतिप्रहृष्टौ ॥ १५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V152
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यदा स रङ्गः पवमानसूनुना शून्यः कृतस्तत्र महूर्तमात्रात् ।
| verse_lines  = यदा स रङ्गः पवमानसूनुना शून्यः कृतस्तत्र महूर्तमात्रात् ।¦दुर्योधनस्यावरजाः शरौघैरवीवृषन् भीममुदारसत्त्वम् ॥ १५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V153
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तान् मारुतिर्बाणवरैर्निकृत्तशीर्षान् यमायानयदाशु वीरः ।
| verse_lines  = तान् मारुतिर्बाणवरैर्निकृत्तशीर्षान् यमायानयदाशु वीरः ।¦तस्मिन् दिने विंशतिर्धार्तराष्ट्र हतास्तदन्ये समरात् प्रदुद्रुवुः ॥ १५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V154
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कर्माण्यनन्यौपयिकानि(कर्माण्यनन्यौपधिकानि) भीमे कुर्वत्येवं (भीमभीते)भीतभीतेऽरिसङ्घे ।
| verse_lines  = कर्माण्यनन्यौपयिकानि(कर्माण्यनन्यौपधिकानि) भीमे कुर्वत्येवं (भीमभीते)भीतभीतेऽरिसङ्घे ।¦निमीलिताक्षे च भयेन कर्णे कर्णात्मजो नकुलं प्रत्यधावत् ॥ १५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V155
| verse_type  = shloka
| verse_text  = माद्रीसुतो वृषसेनं शरौघैरवारयत् तं विरथं चकार ।
| verse_lines  = माद्रीसुतो वृषसेनं शरौघैरवारयत् तं विरथं चकार ।¦कर्णात्मजः सोऽप्यसिचर्मपाणिस्तस्यानुगांस्त्रिसहस्रं जघान ॥ १५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V156
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कर्णात्मजस्तस्य सञ्छिद्य चर्म भीमार्जुनादीनपि बाणसङ्घैः ।
| verse_lines  = कर्णात्मजस्तस्य सञ्छिद्य चर्म भीमार्जुनादीनपि बाणसङ्घैः ।¦अवीवृषत् तस्य पार्थः शरेण ग्रीवाबाहूरून् युगपच्चकर्त ॥ १५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V157
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एकेन बाणेन सुते हते स्वे वैकर्तनो वासविमभ्यधावत् ।
| verse_lines  = एकेन बाणेन सुते हते स्वे वैकर्तनो वासविमभ्यधावत् ।¦तयोरभूद् द्वैरथयुद्धमद्भुतं सर्वास्त्रविद्वरयोरुग्ररूपम् ॥ १५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V158
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पक्षग्रहास्तत्र सुरासुरास्तयोरन्ये च जीवा गगनं समाश्रिताः ।
| verse_lines  = पक्षग्रहास्तत्र सुरासुरास्तयोरन्ये च जीवा गगनं समाश्रिताः ।¦महान् विवादोऽप्यभवत् तयोः कृते तदा गिरीशोऽवददब्जयोनिम् ॥ १५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V159
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुरासुराणां भीमदुर्योधनौ द्वौ समाश्रयौ तत्प्रियौ कर्णपार्थौ ।
| verse_lines  = सुरासुराणां भीमदुर्योधनौ द्वौ समाश्रयौ तत्प्रियौ कर्णपार्थौ ।¦प्राणोपमौ तेन चैतत्कृते ते सुरासुराः कर्तुमिच्छन्ति युद्धम् ।¦तदा विनाशो जगतां महान् स्यात् तेनानयोः(तेनैतयोः) सममेवास्तु युद्धम् ॥ १५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V160
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरिते वासवः पद्मयोनिं जगाद कृष्णो यत्र जयश्च तत्र ।
| verse_lines  = इतीरिते वासवः पद्मयोनिं जगाद कृष्णो यत्र जयश्च तत्र ।¦कामो न कृष्णस्य मृषा भवेद्धि कामोऽस्य पार्थस्य जयं प्रदातुम् ॥ १६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V161
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्यूचिवान् वासवः फल्गुनस्य जयोऽस्तु कर्णस्य वधस्तथेति ।
| verse_lines  = इत्यूचिवान् वासवः फल्गुनस्य जयोऽस्तु कर्णस्य वधस्तथेति ।¦उक्त्वाऽनमत् कञ्जभवं तथेति प्राहासुरान् देवताश्चाऽबभाषे ॥ १६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V162
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न कर्णार्जुनयोरर्थे विरोधं कुरुत क्‍वचित् ।
| verse_lines  = न कर्णार्जुनयोरर्थे विरोधं कुरुत क्‍वचित् ।¦भीमदुर्योधनार्थे वा पश्यन्त्वेव च सङ्गरम् (संयुगम्) ।¦इत्युक्ते शान्तिमापन्ना ददृशुः सङ्गरं तयोः ॥ १६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V163
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ववर्षतुस्तौ च महास्त्रशस्त्रैर्भीमो रथस्थोऽवरजं जुगोप ।
| verse_lines  = ववर्षतुस्तौ च महास्त्रशस्त्रैर्भीमो रथस्थोऽवरजं जुगोप ।¦शैनेयपाञ्चालमुखाश्च पार्थमावार्य तस्थुः प्रसभं नदन्तः ॥ १६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V164
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दुर्योधनो द्रौणिमुखाश्च कर्णं ररक्षुरावार्य तदाऽऽस युद्धम् ।
| verse_lines  = दुर्योधनो द्रौणिमुखाश्च कर्णं ररक्षुरावार्य तदाऽऽस युद्धम् ।¦तत्रार्जुनं बाणवरैः(बाणगणैः) स कर्णः सम्मर्दयामास(समर्दयामास) विशेषयन् रणे ॥ १६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V165
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदा नदन् भीमसेनो जगाद गदां समादाय समात्तरोषः ।
| verse_lines  = तदा नदन् भीमसेनो जगाद गदां समादाय समात्तरोषः ।¦अहं वैनं गदया पोथयामि त्वं वा जहीमं समुपात्तवीर्यः ।¦कृष्णोऽपि तं बोधयामास सम्यङ् नरावेशं व्यञ्जयन् भूय एव ॥ १६५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V166
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समृद्धवीर्यः स तदा धनञ्जयः सुयोधनद्रौणिकृपान् सभोजान् ।
| verse_lines  = समृद्धवीर्यः स तदा धनञ्जयः सुयोधनद्रौणिकृपान् सभोजान् ।¦साकं च बाणैर्विरथांश्चकार विव्याध तानप्यरिहा सुपुङ्खैः ॥ १६६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V167
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ते किञ्चिद् दूरतस्थुः पश्यन्तो युद्धमुत्तमम् ।
| verse_lines  = ते किञ्चिद् दूरतस्थुः पश्यन्तो युद्धमुत्तमम् ।¦अमानुषं तत् पार्थस्य दृष्ट्वा कर्म गुरोः सुतः ।¦गृहीत्वा पाणिना पाणिं दुर्योधनमभाषत ॥ १६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V168
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दृष्टं हि भीमस्य बलं त्वयाऽद्य तथैव पार्थस्य यथा जिता वयम् ।
| verse_lines  = दृष्टं हि भीमस्य बलं त्वयाऽद्य तथैव पार्थस्य यथा जिता वयम् ।¦अलं विरोधेन समेत्य पाण्डवैः प्रशाधि राज्यं च मया समेतः ॥ १६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V169
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धनञ्जयस्तिष्ठति वारितो मया जनार्दनो नैव विरोधमिच्छति ।
| verse_lines  = धनञ्जयस्तिष्ठति वारितो मया जनार्दनो नैव विरोधमिच्छति ।¦वृकोदरस्तद्वचने स्थितः सदा युधिष्ठिरः शान्तमनास्तथा यमौ ॥ १६९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V170
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हितार्थमेतत् तव वाक्यमीरितं गृहाण मे नैव भयादुदीरितम् ।
| verse_lines  = हितार्थमेतत् तव वाक्यमीरितं गृहाण मे नैव भयादुदीरितम् ।¦अहं ह्यवध्यो मम चैव मातुलो न शङ्कितुं मे वचनं त्वमर्हसि ॥ १७०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V171
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितः प्राह सुयोधनस्तं दुःशासनस्याद्य पपौ हि शोणितम् ।
| verse_lines  = इतीरितः प्राह सुयोधनस्तं दुःशासनस्याद्य पपौ हि शोणितम् ।¦शार्दूलचेष्टामकरोच्च भीमो न मे कथञ्चित् तदनेन सन्धिः ॥ १७१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V172
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तो द्रौणिरासीत् स तूष्णीं कर्णधनञ्जयौ ।
| verse_lines  = इत्युक्तो द्रौणिरासीत् स तूष्णीं कर्णधनञ्जयौ ।¦महास्त्रशस्त्रवर्षेण चक्रतुः खं निरन्तरम् ॥ १७२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V173
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आग्नेयवारुणैन्द्रादीन्येतान्यन्योन्यमृत्यवे ।
| verse_lines  = आग्नेयवारुणैन्द्रादीन्येतान्यन्योन्यमृत्यवे ।¦ब्रह्मास्त्रमप्युभौ तत्र प्रयुज्याऽनदतां रणे ।¦अन्योन्यास्त्रप्रतीघातं कृत्वोभौ च विरेजतुः ॥ १७३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V174
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्रमेण वृद्धोरुबलेन तत्र सुरेन्द्रपुत्रेण विरोचनात्मजः ।
| verse_lines  = क्रमेण वृद्धोरुबलेन तत्र सुरेन्द्रपुत्रेण विरोचनात्मजः ।¦निराकृतो नागमयं शरोत्तमं ब्रह्मास्त्रयुक्तं विससर्ज वासवौ ॥ १७४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V175
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं वासुदेवो रथमानमय्य मोघं चकारार्जुनतः किरीटम् ।
| verse_lines  = तं वासुदेवो रथमानमय्य मोघं चकारार्जुनतः किरीटम् ।¦चूर्णीकृतं तेन सुरेन्द्रसूनोर्दिव्यं ययौ(दिवं ययौ) बाणगतश्च नागः ॥ १७५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V176
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नमिते(नमितं) वासुदेवेन रथे पञ्चाङ्गुलं भुवि ।
| verse_lines  = नमिते(नमितं) वासुदेवेन रथे पञ्चाङ्गुलं भुवि ।¦अपाङ्गदेशमुद्दिश्य मुक्ते नागे किरीटिनः ॥ १७६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V177
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भङ‍्‍क्त्वा किरीटं वियति गच्छति प्रभुणोदितः ।
| verse_lines  = भङ‍्‍क्त्वा किरीटं वियति गच्छति प्रभुणोदितः ।¦बाणैस्तक्षकपुत्रं तं वासविः पूर्ववैरिणम् ।¦हत्वा निपातयामास भूमौ कर्णस्य पश्यतः॥ १७७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V178
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ब्रह्मास्त्रस्यातिवेगित्वं प्राप्तं कर्णेन भार्गवात् ॥ १७८॥
| verse_lines  = ब्रह्मास्त्रस्यातिवेगित्वं प्राप्तं कर्णेन भार्गवात् ॥ १७८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V179
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुनश्च पार्थेन महास्त्रयुद्धं प्रकुर्वतः सूर्यसुतस्य चक्रम् ।
| verse_lines  = पुनश्च पार्थेन महास्त्रयुद्धं प्रकुर्वतः सूर्यसुतस्य चक्रम् ।¦रथस्य भूमिर्ग्रसति स्म शापादस्त्राणि दिव्यानि च विस्मृतिं ययुः ॥ १७९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V180
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उद्धर्तुकामो रथचक्रमेव पार्थं ययाचेऽवसरं प्रदातुम् ।
| verse_lines  = उद्धर्तुकामो रथचक्रमेव पार्थं ययाचेऽवसरं प्रदातुम् ।¦नेत्याह कृष्णोऽञ्जलिकं सुघोरं त्रिनेत्रदत्तं जगृहे च पार्थः ॥ १८०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V181
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सत्येन धर्मेण च सन्नियोज्य मुमोच कर्णस्य वधाय बाणम् ।
| verse_lines  = सत्येन धर्मेण च सन्नियोज्य मुमोच कर्णस्य वधाय बाणम् ।¦चिच्छेद तेनैव च तस्य शीर्षं सन्धित्सतो बाणवरं सुघोरम् ॥ १८१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V182
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अपराह्णेऽपराह्णस्य सूतजस्येन्द्रसूनुना ।
| verse_lines  = अपराह्णेऽपराह्णस्य सूतजस्येन्द्रसूनुना ।¦छिन्नमञ्जलिकेनाऽजौ सोत्सेधमपतच्छिरः ॥ १८२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V183
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मिन् हते दीनमुखः सुयोधनो ययौ समाहृत्य(समागत्य) बलं सशल्यः ।
| verse_lines  = तस्मिन् हते दीनमुखः सुयोधनो ययौ समाहृत्य(समागत्य) बलं सशल्यः ।¦युधिष्ठिरः कर्णवधं निशम्य तदा समागत्य ददर्श तत्तनुम् ॥ १८३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C27
| verse_id    = MBTN_C27_S01_V184
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शशंस कृष्णं च धनञ्जयं च भीमं च येऽन्येऽपि युधि प्रवीराः ।
| verse_lines  = शशंस कृष्णं च धनञ्जयं च भीमं च येऽन्येऽपि युधि प्रवीराः ।¦गत्वा च ते शिबिरं मोदमाना ऊषुः सकृष्णास्तदनुव्रताः सदा ॥ १८४॥
}}
<span id="gr-C28" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="अष्टाविंशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C28" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="अष्टाविंशोऽध्यायः"></span>
== अष्टाविंशोऽध्यायः ==
== अष्टाविंशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C28_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ॥ प्रभातायां तु शर्वर्यां गुरुपुत्रानुमोदितः ।</span><span class="shloka-line">शल्यं सेनापतिं कृत्वा योद्धुं दुर्योधनोऽभ्ययात् ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C28_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तमभ्ययुः पाण्डवाश्च हृष्टा युद्धाय दंशिताः (दंसिताः) ।</span><span class="shloka-line">तत्राऽसीत् सुमहद् युद्धं पाण्डवानां परैः सह ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C28_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अग्रे भीमः पाण्डवानां मध्ये राजा युधिष्ठिरः ।</span><span class="shloka-line">पृष्ठे गाण्डीवधन्वाऽऽसीद् वासुदेवाभिरक्षितः ॥ ३॥</span></span></
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V01
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ओं ॥ प्रभातायां तु शर्वर्यां गुरुपुत्रानुमोदितः ।
| verse_lines  = ओं ॥ प्रभातायां तु शर्वर्यां गुरुपुत्रानुमोदितः ।¦शल्यं सेनापतिं कृत्वा योद्धुं दुर्योधनोऽभ्ययात् ॥ १॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V02
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तमभ्ययुः पाण्डवाश्च हृष्टा युद्धाय दंशिताः (दंसिताः) ।
| verse_lines  = तमभ्ययुः पाण्डवाश्च हृष्टा युद्धाय दंशिताः (दंसिताः) ।¦तत्राऽसीत् सुमहद् युद्धं पाण्डवानां परैः सह ॥ २॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V03
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अग्रे भीमः पाण्डवानां मध्ये राजा युधिष्ठिरः ।
| verse_lines  = अग्रे भीमः पाण्डवानां मध्ये राजा युधिष्ठिरः ।¦पृष्ठे गाण्डीवधन्वाऽऽसीद् वासुदेवाभिरक्षितः ॥ ३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V04
| verse_type  = shloka
| verse_text  = चक्ररक्षौ यमौ राज्ञो धृष्टद्युम्नश्च सात्यकिः ।
| verse_lines  = चक्ररक्षौ यमौ राज्ञो धृष्टद्युम्नश्च सात्यकिः ।¦नृपस्य पार्श्वयोरास्तामग्रेऽन्येषां गुरोः सुतः ॥ ४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V05
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मध्ये शल्यः पृष्ठतोऽभूद् भ्रातृभिश्च सुयोधनः ।
| verse_lines  = मध्ये शल्यः पृष्ठतोऽभूद् भ्रातृभिश्च सुयोधनः ।¦चक्ररक्षौ तु शल्यस्य(तस्यास्तां) शकुनिस्तत्सुतस्तथा ।¦कृपश्च कृतवर्मा च पार्श्वयोः समवस्थितौ(समुपस्थितौ) ॥ ५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V06
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्रभवन्महद् युद्धं भीमस्य द्रौणिना सह ।
| verse_lines  = तत्रभवन्महद् युद्धं भीमस्य द्रौणिना सह ।¦राज्ञः शल्येन च तथा घोररूपं भयानकम् ॥ ६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V07
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्र नातिप्रयत्नेन द्रौणिर्भीमेन सायकैः ।
| verse_lines  = तत्र नातिप्रयत्नेन द्रौणिर्भीमेन सायकैः ।¦विरथीकृतस्तथा धर्मसूनुः शल्येन तत्क्षणात् ॥ ७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V08
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आससाद तदा शल्यं कपिप्रवरकेतनः ।
| verse_lines  = आससाद तदा शल्यं कपिप्रवरकेतनः ।¦तयोरासीन्महद् युद्धमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ ८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रथमन्यं समास्थाय द्रौणिर्भीमं समभ्ययात् ।
| verse_lines  = रथमन्यं समास्थाय द्रौणिर्भीमं समभ्ययात् ।¦दुर्योधनश्च भीमस्य शरैरवारयद् दिशः ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तावुभौ शरवर्षेण वारयामास मारुतिः ।
| verse_lines  = तावुभौ शरवर्षेण वारयामास मारुतिः ।¦ताभ्यां तस्याभवद् युद्धं सुघोरमतिमानुषम् ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दुर्योधनस्यावरजान् द्रौपदेया युयुत्सुना ।
| verse_lines  = दुर्योधनस्यावरजान् द्रौपदेया युयुत्सुना ।¦शिखण्ड्याद्यैर्मातुलैश्च सह सर्वान् न्यवारयन् ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सहदेवस्तु शकुनिमुलूकं नकुलस्तदा(तथा) ।
| verse_lines  = सहदेवस्तु शकुनिमुलूकं नकुलस्तदा(तथा) ।¦धृष्टद्युम्नश्च हार्दिक्यं सात्यकिः कृपमेव च ।¦तेषां तदभवद्(तदाऽभवत्) युद्धं चित्रं(चिरं) लघु च सुष्ठु च ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शल्यस्तु शरसङ्घातैः पार्थस्यावारयद् दिशः ।
| verse_lines  = शल्यस्तु शरसङ्घातैः पार्थस्यावारयद् दिशः ।¦सोऽपि विव्याध विशिखैः शल्यमाहवशोभिनम् ।¦तयोः सुसममेवाऽसीच्चिरं देवासुरोपमम् ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः शरं वज्रनिभं मद्रराजः समाददे ।
| verse_lines  = ततः शरं वज्रनिभं मद्रराजः समाददे ।¦तेन विव्याध बीभत्सुं हृदये स मुमोह च ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उपलभ्य पुनः सञ्ज्ञां वासविः शत्रुतापनः ।
| verse_lines  = उपलभ्य पुनः सञ्ज्ञां वासविः शत्रुतापनः ।¦चिच्छेद कार्मुकं सङ्खे मद्रराजस्य धीमतः ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सोऽन्यत् कार्मुकमादाय मुमोचास्त्राणि फल्गुने ।
| verse_lines  = सोऽन्यत् कार्मुकमादाय मुमोचास्त्राणि फल्गुने ।¦सौरं याम्यं च पार्जन्यं तान्यैन्द्रेण जघान सः ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुनर्न्यकृन्तत् तच्चापमिन्द्रसूनुरमर्षितः ।
| verse_lines  = पुनर्न्यकृन्तत् तच्चापमिन्द्रसूनुरमर्षितः ।¦शल्यो गदां समाधाय चिक्षेपार्जुनवक्षसि ।¦तदा मुमोह बीभत्सुस्तत उच्चुक्रुशुः परे ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्राप्य सञ्ज्ञां पुनः पार्थः शल्यं विव्याध वक्षसि ।
| verse_lines  = प्राप्य सञ्ज्ञां पुनः पार्थः शल्यं विव्याध वक्षसि ।¦स विह्वलितसर्वाङ्गः शिश्रिये ध्वजमुत्तमम् ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समाश्वस्तः पुनर्बाणं यमदण्डनिभं(यमदण्डोपमं) रणे ।
| verse_lines  = समाश्वस्तः पुनर्बाणं यमदण्डनिभं(यमदण्डोपमं) रणे ।¦मुमोच पार्थस्य स च निर्बिभेद स्तनान्तरम् ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेन विह्वलितः पार्थो ध्वजयष्टिं समाश्रितः ।
| verse_lines  = तेन विह्वलितः पार्थो ध्वजयष्टिं समाश्रितः ।¦समाश्वस्तः प्रचिच्छेद मद्रराजस्य कार्मुकम् ।¦छत्रं ध्वजं च तरसा सारथिं च न्यपातयत् ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदाऽन्यं रथमास्थाय धर्मराजः शरोत्तमैः ।
| verse_lines  = तदाऽन्यं रथमास्थाय धर्मराजः शरोत्तमैः ।¦चतुर्भिश्चतुरो वाहाञ्छल्यस्य निजघान ह ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शल्योऽन्यं रथमास्थाय सर्वांस्ताञ्छरवृष्टिभिः ।
| verse_lines  = शल्योऽन्यं रथमास्थाय सर्वांस्ताञ्छरवृष्टिभिः ।¦छादयामास राजानं विरथं च चकार ह ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निहत्याश्वान् सात्यकेश्च धृष्टद्युम्नस्य चाभिभूः ।
| verse_lines  = निहत्याश्वान् सात्यकेश्च धृष्टद्युम्नस्य चाभिभूः ।¦चापे च्छित्त्वा च यमयोर्दध्मौ शङ्खं महास्वनम् ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततस्तु शल्यं समुदीर्यमाणं दृष्ट्वा रणे भीमसेनस्तरस्वी(भीमसेनस्तपस्वी) ।
| verse_lines  = ततस्तु शल्यं समुदीर्यमाणं दृष्ट्वा रणे भीमसेनस्तरस्वी(भीमसेनस्तपस्वी) ।¦न्यवारयद् बाणवरैरनेकैश्चकार चैनं विरथं क्षणेन ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आस्थाय चान्यं रथमापतन्तं पुनश्च शल्यं भृशमेव मर्मसु ।
| verse_lines  = आस्थाय चान्यं रथमापतन्तं पुनश्च शल्यं भृशमेव मर्मसु ।¦निर्भिद्य बाणैर्विरथं चकार पुनस्तृतीयं रथमारुरोज(आरुरोह) ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आत्तान्यात्तान्यायुधान्यस्य भीमः सर्वाणि चिच्छेद बिभेद चास्य ।
| verse_lines  = आत्तान्यात्तान्यायुधान्यस्य भीमः सर्वाणि चिच्छेद बिभेद चास्य ।¦मर्माणि बाणैर्नितरां पुनश्च स मुष्टिमुद्यम्य जगाम धर्मजम् ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं भीमभिन्नमर्माणं विवर्माणं निरायुधम् ।
| verse_lines  = तं भीमभिन्नमर्माणं विवर्माणं निरायुधम् ।¦श्वासमात्रावशिष्टं च मरणायैव केवलम् ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आत्मानमभिगच्छन्तं दृष्ट्वाऽन्यं रथमास्थितः ।
| verse_lines  = आत्मानमभिगच्छन्तं दृष्ट्वाऽन्यं रथमास्थितः ।¦हन्तुकामो रणे वीरममोघां शक्तिमाददे ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दिव्यास्त्रैरपि संयोज्य तां तदा धर्मनन्दनः ।
| verse_lines  = दिव्यास्त्रैरपि संयोज्य तां तदा धर्मनन्दनः ।¦सत्यधर्मफलैश्चैव चिक्षेपास्य हृदि त्वरन् ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C28
| verse_id    = MBTN_C28_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स भिन्नहृदयो भूमौ पपाताभिमुखो नृपम् ।
| verse_lines  = स भिन्नहृदयो भूमौ पपाताभिमुखो नृपम् ।¦सत्यधर्मरतः शल्य इन्द्रस्यातिथितामगात् ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id
<span id="gr-C29" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="एकोनत्रिंशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C29" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="एकोनत्रिंशोऽध्यायः"></span>
== एकोनत्रिंशोऽध्यायः ==
== एकोनत्रिंशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ॥ यदैव कृष्णौ सकलाधिराज्ये युधिष्ठिरं यौवराज्ये च भीमम् ।</span><span class="shloka-line">विप्रैर्युतावभिषिच्याऽशिषश्च युक्ता दत्वा हर्षयामासतुस्तौ ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदैव चार्वाक इति प्रसिद्धं रक्षस्त्रिदण्डी यतिरेव भूत्वा ।</span><span class="shloka-line">युधिष्ठिरं गर्हयामास विप्रास्त्वां गर्हयन्तीति सुपापशीलः ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वैव तद् दुःखितमाशु धर्मजं दृष्ट्वा विप्राः शेपुरमुं भृशार्ताः ।</span><span class="shloka-line">अगर्हितं नित्यमस्माभिरेनं यतोऽवोचो गर्हितमद्य पाप ।</span><span class="shloka-line">भस्मीभवाऽश्वेव ततस्त्वितीरिते क्षणादभूत् पापतमः स भस्मसात् ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C29
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भस्मीकृतेऽस्मिन् यतिवेषधारिणि युधिष्ठिरं दुःखितं वृष्णिसिंहः ।</span><span class="shloka-line">प्रोवाच नायं यतिरुग्रकर्मा सुयोधनस्यैव सखा सुपापः ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रक्षोऽधमोऽयं निहतोऽद्य विप्रैस्तमा शुचः कृतकार्योऽसि राजन् ।</span><span class="shloka-line">इतीरितः शान्तमनाः स विप्रान् सन्तर्पयामास धनैश्च भक्त्या ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">असान्त्वयच्च बान्धवान् स्वपौरसंश्रयादिकान् ।</span><span class="shloka-line">ददौ यथेष्टतो धनं ररक्ष चानु पुर्ववत्(पुत्रवत्,चानुपूर्ववत्)) ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = ओं ॥ यदैव कृष्णौ सकलाधिराज्ये युधिष्ठिरं यौवराज्ये च भीमम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स भीष्मद्रोणकर्णानां वधाद् दुर्योधनस्य च ।</span><span class="shloka-line">पापाशङ्की तप्यमानो राज्यत्यागे मनो दधे ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = ओं ॥ यदैव कृष्णौ सकलाधिराज्ये युधिष्ठिरं यौवराज्ये च भीमम् ।¦विप्रैर्युतावभिषिच्याऽशिषश्च युक्ता दत्वा हर्षयामासतुस्तौ ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सोऽनुजैः कृष्णया विप्रैरप्युक्तो धर्मशासनम्(धर्मसाधनम्) ।</span><span class="shloka-line">भीमं सम्प्रार्थयित्वैव(सम्प्रार्थयित्वैनं) न वेत्सीत्याह फल्गुनम् ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मिन् क्रुद्धे नृपं प्राहुर्विप्रास्त्वत्तोऽपि तत्त्ववित् ।</span><span class="shloka-line">शक्रोऽर्जुन इति श्रुत्वाऽप्येतद्धर्मे स संशयम्(ससंशयम्) ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मत्स्नेहादेव सर्वेऽपि धर्मोऽयमिति वादिनः ।</span><span class="shloka-line">इत्येवं शङ्कमानं तमूचतुर्विप्रयादवौ ।</span><span class="shloka-line">कृष्णौ धर्मोऽयमित्येव शास्त्रयुक्त्या पुनः पुनः ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नातिनिश्चितबुद्धिं तं तदाऽपि पुरुषोत्तमौ ।</span><span class="shloka-line">हतपक्षगतत्वेन त्वच्छङ्‍काया अगोचरः ।</span><span class="shloka-line">यतो भीष्मस्ततो याहि तमित्यूचतुरव्ययौ ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C29
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स ताभ्यां भ्रातृभिश्चैव मुनिभिश्च समन्वितः ।</span><span class="shloka-line">भीष्मं ययौ लज्जितेऽस्मिंस्तं भीष्मायाऽह केशवः ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पृच्छेत्युक्तः स भीष्मेण पप्रच्छाखिलमञ्जसा ।</span><span class="shloka-line">तत्रोवाचाखिलान् धर्मान् कृष्णो भीष्मशरीरगः ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीष्मो ह्याह हरिं पार्था बोधनीयास्त्वयैव हि ।</span><span class="shloka-line">का शक्तिर्मम देवेशपार्थान्(देवेश पार्थान्) बोधयितुं प्रभो ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = तदैव चार्वाक इति प्रसिद्धं रक्षस्त्रिदण्डी यतिरेव भूत्वा ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तो भगवानाह त्वत्कीर्त्यै त्वयि संस्थितः ।</span><span class="shloka-line">प्रवक्ष्याम्यखिलान् धर्मान् सूक्ष्मं तत्त्वमपीति ह ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = तदैव चार्वाक इति प्रसिद्धं रक्षस्त्रिदण्डी यतिरेव भूत्वा ।¦युधिष्ठिरं गर्हयामास विप्रास्त्वां गर्हयन्तीति सुपापशीलः ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">राज्ञः प्रथमतो धर्मो भगवद्धर्मपालनम् ।</span><span class="shloka-line">तदर्थं कण्टकोद्धारो धर्मा भागवता अपि ।</span><span class="shloka-line">मनोवाक्कर्मभिर्विष्णोरच्छिद्रत्वेन(विष्णोरच्छिन्नत्वेन) चार्चनम् ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पूर्णाशेषगुणो विष्णुः स्वतन्त्रश्चैक एव तु ।</span><span class="shloka-line">तद्वशं सर्वमन्यच्च सर्वदेति विनिश्चयः ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देवताक्रमविज्ञानमपूजाऽन्यस्य वै हरेः ।</span><span class="shloka-line">पूजा भागवतत्वेन देवादीनां च सर्वशः ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वृथा कर्माकृतिः क्‍वापि निराशीस्त्वं सदैव च(सदैव तु) ।</span><span class="shloka-line">विष्णोर्भागवतानां च प्रतीपस्याकृतिः सदा ।</span><span class="shloka-line">परस्परविरोधे तु विशिष्टस्यानुकूलता ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C29
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रियं विष्णोस्तदीयानामपि सर्वं समाचरेत् ।</span><span class="shloka-line">धर्ममप्यप्रियं तेषां नैव किञ्चित् समाचरेत् ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">साम्ये विरोधे च बहूननुवर्तेत वैष्णवान् ।</span><span class="shloka-line">एते साधारणा धर्मा ज्ञेया भागवता इति ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्त्वविज्ञापनं धर्मो विप्रस्य तु विशेषतः ।</span><span class="shloka-line">शारीरदण्डसन्त्यागः पुत्रभार्यादिकानृते ।</span><span class="shloka-line">तत्रापि नाङ्गहानिः स्याद् वेदना वा चिरं न तु ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = श्रुत्वैव तद् दुःखितमाशु धर्मजं दृष्ट्वा विप्राः शेपुरमुं भृशार्ताः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न चार्थदण्डः कर्तव्यो विप्रवैश्यादिभिः क्‍वचित् ।</span><span class="shloka-line">शारीरदण्डविषये वैश्यादीनां च विप्रवत् ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = श्रुत्वैव तद् दुःखितमाशु धर्मजं दृष्ट्वा विप्राः शेपुरमुं भृशार्ताः ।¦अगर्हितं नित्यमस्माभिरेनं यतोऽवोचो गर्हितमद्य पाप ।¦भस्मीभवाऽश्वेव ततस्त्वितीरिते क्षणादभूत् पापतमः स भस्मसात् ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथालब्धेन वर्तेत भिक्षया वा द्विजोत्तमः ।</span><span class="shloka-line">शिष्ययाज्योपलब्धैर्वा क्षत्रधर्मेण वाऽऽपदि ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">महापदि विशां धर्मैः क्षत्रियः सुरविप्रयोः ।</span><span class="shloka-line">अन्यत्र सर्ववित्तेन वर्तेतैतांश्च पालयन् ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विरोधिनः क्षत्रियाच्च प्रसह्यैव हरेद् धनम् ।</span><span class="shloka-line">सामादिक्रमतो धर्मान् वर्तयेद् दण्डतोऽन्ततः ।</span><span class="shloka-line">अपलायी सदा युद्धेऽसतां कार्यमृते भवेत् ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृषिवाणिज्यगोरक्षाकुसीदं वैश्यजीवनम् ।</span><span class="shloka-line">परिचर्यैव शूद्रस्य वृत्तिरन्ये स्वपूर्ववत् ।</span><span class="shloka-line">वर्तेयुर्ब्राह्मणाद्याश्च क्रमात् पूज्या हरिप्रियाः ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C29
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हरिभक्तावनुच्चस्तु वर्णोच्चो नातिपूज्यते ।</span><span class="shloka-line">विना प्रणामं पूज्यस्तु वर्णहीनो हरिप्रियः ।</span><span class="shloka-line">आदरस्तत्र कर्तव्यो यत्र भक्तिर्हरेर्वरा ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ज्ञापनं क्षत्रियाणां च धर्मो विप्राभ्यनुज्ञया ।</span><span class="shloka-line">तदभावे तु वैश्यानां शूद्रस्य परमापदि ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वर्णेष्वज्ञेष्ववर्णस्तु न ज्ञानी स्यात् कथञ्चन ।</span><span class="shloka-line">इति श्रुतेरवर्णस्य ज्ञापनप्राप्तिरेव न ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = भस्मीकृतेऽस्मिन् यतिवेषधारिणि युधिष्ठिरं दुःखितं वृष्णिसिंहः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ज्ञेयं सर्वं त्रिवर्णस्थः स्त्रीभिर्वेदान् विनाऽखिलम् ।</span><span class="shloka-line">स्वीयपुन्नियतिः स्त्रीणां स्वदारनियतिर्नृणाम् ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = भस्मीकृतेऽस्मिन् यतिवेषधारिणि युधिष्ठिरं दुःखितं वृष्णिसिंहः ।¦प्रोवाच नायं यतिरुग्रकर्मा सुयोधनस्यैव सखा सुपापः ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धर्मो गुणोत्तमानां तु स्मृत्यैवान्धं तमो व्रजेत् ।</span><span class="shloka-line">गुणसर्वस्वहानिः स्यादुत्तरोत्तरतोऽत्र च</span><span class="shloka-line">अधोऽधोऽधिकदोषः स्यात् स्त्रीणामन्यत्र मध्यतः ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वेदा अप्युत्तमस्त्रीभिः कृष्णाद्याभिरिवाखिलाः</span><span class="shloka-line">देव्यो मुनिस्त्रियश्चैव नरादिकुलजा अपि ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उत्तमा इति विज्ञेयास्तच्छूद्रैरप्यवैदिकम् ।</span><span class="shloka-line">ज्ञेयमन्यैर्हरेर्नाम निजकर्तव्यमेव च ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वथाऽन्धं तमो याति वरं सदृशमेव वा(सदृशमेव च) ।</span><span class="shloka-line">यो विष्णोर्मन्यते किञ्चिद् गुणैः कैश्चिदपि क्‍वचित् ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C29
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ब्रह्मेशानादिकमपि भेदं यो वा न मन्यते ।</span><span class="shloka-line">भेददृक् तद्गुणादौ च प्रादुर्भावगतेऽपि यः ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्राकृतं देहमथवा(देहमथ वा) दुःखाज्ञानश्रमादिकम् ।</span><span class="shloka-line">मन्यते तारतम्यं वा तद्भक्तेष्वन्यथैव यः ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मनोवाक्तनुभिर्यो वा तस्मिन्स्तद्भक्त एव वा ।</span><span class="shloka-line">विरोधकृद् विष्ण्वधीनादन्यत् किञ्चिदपि स्मरन् ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = रक्षोऽधमोऽयं निहतोऽद्य विप्रैस्तमा शुचः कृतकार्योऽसि राजन् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्याधीनत्वविच्चास्य सर्वपूर्त्यविदेव च ।</span><span class="shloka-line">भक्तिहीनश्च ते सर्वे तमोऽन्धं यान्त्यसंशयम् ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = रक्षोऽधमोऽयं निहतोऽद्य विप्रैस्तमा शुचः कृतकार्योऽसि राजन् ।¦इतीरितः शान्तमनाः स विप्रान् सन्तर्पयामास धनैश्च भक्त्या ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्त्वे संशययुक्ता ये सर्वे ते निरयोपगाः ।</span><span class="shloka-line">दोषेभ्यस्ते गुणाधिक्ये नैव यान्त्यधमां गतिम् ।</span><span class="shloka-line">गुणदोषसाम्ये मानुष्यं सर्वदैव पुनःपुनः ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यावद् दोषक्षयश्चोर्ध्वा गतिः(दोषक्षयश्चोर्ध्वगतिः) क्रमश एव तु ।</span><span class="shloka-line">सर्वदोषक्षये मुक्तिरात्मयोग्यानुसारतः ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भक्तिज्ञानोन्नतावेव स्वर्गश्च शुभकर्मणः ।</span><span class="shloka-line">विष्णुवैष्णववाक्येन हानिः पापस्य कर्मणः ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्यादि धर्मसर्वस्वं भीष्मस्थेनैव विष्णुना ।</span><span class="shloka-line">पार्थानां गदितं तच्च श्रुत्वा धर्मसुतोऽनुजान् ।</span><span class="shloka-line">पप्रच्छ विदुरं चैव सारं धर्मादिषु त्रिषु ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C29
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आह क्षत्ता धर्ममेव सारमर्थं च मध्यमम् ।</span><span class="shloka-line">नीचं कामं निष्फलत्वादर्थमेवार्जुनोऽब्रवीत् ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सारं स द्विविधो ज्ञेयो दैवो मानुष एव च ।</span><span class="shloka-line">दैवो विद्या हिरण्यादिर्मानुषः परिकीर्तितः ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मध्यमो धर्म एवात्र साध्यं साधनमेव च ।</span><span class="shloka-line">विद्याह्वयोऽर्थो धर्मस्य विद्ययैव च मुच्यते ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = असान्त्वयच्च बान्धवान् स्वपौरसंश्रयादिकान् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मानुषोऽर्थोऽपि विद्यायाः कारणं सुप्रयोजितः ।</span><span class="shloka-line">तुष्टोऽर्थेन गुरुर्यस्मात् कैवल्यं दातुमप्यलम् ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = असान्त्वयच्च बान्धवान् स्वपौरसंश्रयादिकान् ।¦ददौ यथेष्टतो धनं ररक्ष चानु पुर्ववत्(पुत्रवत्,चानुपूर्ववत्)) ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धर्मार्थतां विनाऽप्यर्थैस्तुष्येयुर्गुरुदेवताः ।</span><span class="shloka-line">यद्यनुद्देशितो धर्मोऽप्यर्थमेवानुसंव्रजेत् ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गुरुताऽर्थगतैव स्यात् कामोऽधस्ताद्धि निष्फलः ।</span><span class="shloka-line">यमावत्र विदां श्रेष्ठावर्जुनोक्तमनूचतुः ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाऽह भीमः प्रवरः सुतत्त्वदृशां समस्तानभिभाष्य हर्षात् ।</span><span class="shloka-line">स्मयन् न कामादतिरिक्तमस्ति किञ्चिच्छुभं क्कावरतां स यायात् ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">काम्यं हि कामाभिधमाहुरार्याः काम्याः पुमर्थाः सह साधनैर्यत् ।</span><span class="shloka-line">अकाम्यतां यात्यपुमर्थ एव पुमर्थितत्वाद्धि पुमर्थ उक्तः ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C29
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विज्ञानभक्त्यादिकमप्यतीव सत्साधनं कामबहिष्कृतं चेत् ।</span><span class="shloka-line">न साधनं स्यात् परमोऽपि मोक्षो न साध्यतां याति विना हि कामात् ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">परात्परोऽप्यादिपुमान् हरिश्च स्वस्येतरेषामपि काम्य एव ।</span><span class="shloka-line">अकामितोऽवाग्गतिमेव दद्यात् कामः पुमर्थोऽखिल एव तेन ॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इच्छैव कामोऽस्तु तथाऽपि नैतामृते हि चित्त्वं घटकुड्यवत् स्यात् ।</span><span class="shloka-line">सारस्ततः सैव चिदात्मकाऽपि सा चेतना गूढतनुः सदैव ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = स भीष्मद्रोणकर्णानां वधाद् दुर्योधनस्य च ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न प्रश्नयोग्यः पृथगेव कामस्तेनैष राजन् यदि तारतम्यम् ।</span><span class="shloka-line">इच्छस्ययं ते त्रिविधो हि वेद्यो धर्मार्थयुक्तः परमो मतोऽत्र ।</span><span class="shloka-line">एकाविरोधी यदि मध्यमोऽसौ द्वयोर्विरोधी तु स एव नीचः ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = स भीष्मद्रोणकर्णानां वधाद् दुर्योधनस्य च ।¦पापाशङ्की तप्यमानो राज्यत्यागे मनो दधे ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मात् स्वबुद्धिप्रमदाभिरेव(सुबुद्धिप्रमदाभिरेव) कामं रमेथा अनुरूपकामः ।</span><span class="shloka-line">राजन् न कामादपरं शुभं हि परो हि कामो हरिरेव येन(तेन) ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्राज्ञः सुहृच्चन्दनसारलिप्तो विचित्रमाल्याभरणैरुपेतः ।</span><span class="shloka-line">इदं वचो व्याससमासयुक्तं सम्प्रोच्य भीमो वरराम वीरः ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C29_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रशस्य भीममन्यांश्च राजा मोक्षमथास्तुवत् ।</span><span class="shloka-line">स्वयुक्तेरप्रतीपत्वान्निराचक्रे न मारुतिः ॥ ५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V08
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सोऽनुजैः कृष्णया विप्रैरप्युक्तो धर्मशासनम्(धर्मसाधनम्) ।
| verse_lines  = सोऽनुजैः कृष्णया विप्रैरप्युक्तो धर्मशासनम्(धर्मसाधनम्) ।¦भीमं सम्प्रार्थयित्वैव(सम्प्रार्थयित्वैनं) न वेत्सीत्याह फल्गुनम् ॥ ८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V09
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मिन् क्रुद्धे नृपं प्राहुर्विप्रास्त्वत्तोऽपि तत्त्ववित् ।
| verse_lines  = तस्मिन् क्रुद्धे नृपं प्राहुर्विप्रास्त्वत्तोऽपि तत्त्ववित् ।¦शक्रोऽर्जुन इति श्रुत्वाऽप्येतद्धर्मे स संशयम्(ससंशयम्) ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मत्स्नेहादेव सर्वेऽपि धर्मोऽयमिति वादिनः ।
| verse_lines  = मत्स्नेहादेव सर्वेऽपि धर्मोऽयमिति वादिनः ।¦इत्येवं शङ्कमानं तमूचतुर्विप्रयादवौ ।¦कृष्णौ धर्मोऽयमित्येव शास्त्रयुक्त्या पुनः पुनः ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नातिनिश्चितबुद्धिं तं तदाऽपि पुरुषोत्तमौ ।
| verse_lines  = नातिनिश्चितबुद्धिं तं तदाऽपि पुरुषोत्तमौ ।¦हतपक्षगतत्वेन त्वच्छङ्‍काया अगोचरः ।¦यतो भीष्मस्ततो याहि तमित्यूचतुरव्ययौ ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स ताभ्यां भ्रातृभिश्चैव मुनिभिश्च समन्वितः ।
| verse_lines  = स ताभ्यां भ्रातृभिश्चैव मुनिभिश्च समन्वितः ।¦भीष्मं ययौ लज्जितेऽस्मिंस्तं भीष्मायाऽह केशवः ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पृच्छेत्युक्तः स भीष्मेण पप्रच्छाखिलमञ्जसा ।
| verse_lines  = पृच्छेत्युक्तः स भीष्मेण पप्रच्छाखिलमञ्जसा ।¦तत्रोवाचाखिलान् धर्मान् कृष्णो भीष्मशरीरगः ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीष्मो ह्याह हरिं पार्था बोधनीयास्त्वयैव हि ।
| verse_lines  = भीष्मो ह्याह हरिं पार्था बोधनीयास्त्वयैव हि ।¦का शक्तिर्मम देवेशपार्थान्(देवेश पार्थान्) बोधयितुं प्रभो ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तो भगवानाह त्वत्कीर्त्यै त्वयि संस्थितः ।
| verse_lines  = इत्युक्तो भगवानाह त्वत्कीर्त्यै त्वयि संस्थितः ।¦प्रवक्ष्याम्यखिलान् धर्मान् सूक्ष्मं तत्त्वमपीति ह ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = राज्ञः प्रथमतो धर्मो भगवद्धर्मपालनम् ।
| verse_lines  = राज्ञः प्रथमतो धर्मो भगवद्धर्मपालनम् ।¦तदर्थं कण्टकोद्धारो धर्मा भागवता अपि ।¦मनोवाक्कर्मभिर्विष्णोरच्छिद्रत्वेन(विष्णोरच्छिन्नत्वेन) चार्चनम् ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पूर्णाशेषगुणो विष्णुः स्वतन्त्रश्चैक एव तु ।
| verse_lines  = पूर्णाशेषगुणो विष्णुः स्वतन्त्रश्चैक एव तु ।¦तद्वशं सर्वमन्यच्च सर्वदेति विनिश्चयः ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = देवताक्रमविज्ञानमपूजाऽन्यस्य वै हरेः ।
| verse_lines  = देवताक्रमविज्ञानमपूजाऽन्यस्य वै हरेः ।¦पूजा भागवतत्वेन देवादीनां च सर्वशः ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वृथा कर्माकृतिः क्‍वापि निराशीस्त्वं सदैव च(सदैव तु) ।
| verse_lines  = वृथा कर्माकृतिः क्‍वापि निराशीस्त्वं सदैव च(सदैव तु) ।¦विष्णोर्भागवतानां च प्रतीपस्याकृतिः सदा ।¦परस्परविरोधे तु विशिष्टस्यानुकूलता ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रियं विष्णोस्तदीयानामपि सर्वं समाचरेत् ।
| verse_lines  = प्रियं विष्णोस्तदीयानामपि सर्वं समाचरेत् ।¦धर्ममप्यप्रियं तेषां नैव किञ्चित् समाचरेत् ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = साम्ये विरोधे च बहूननुवर्तेत वैष्णवान् ।
| verse_lines  = साम्ये विरोधे च बहूननुवर्तेत वैष्णवान् ।¦एते साधारणा धर्मा ज्ञेया भागवता इति ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्त्वविज्ञापनं धर्मो विप्रस्य तु विशेषतः ।
| verse_lines  = तत्त्वविज्ञापनं धर्मो विप्रस्य तु विशेषतः ।¦शारीरदण्डसन्त्यागः पुत्रभार्यादिकानृते ।¦तत्रापि नाङ्गहानिः स्याद् वेदना वा चिरं न तु ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न चार्थदण्डः कर्तव्यो विप्रवैश्यादिभिः क्‍वचित् ।
| verse_lines  = न चार्थदण्डः कर्तव्यो विप्रवैश्यादिभिः क्‍वचित् ।¦शारीरदण्डविषये वैश्यादीनां च विप्रवत् ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यथालब्धेन वर्तेत भिक्षया वा द्विजोत्तमः ।
| verse_lines  = यथालब्धेन वर्तेत भिक्षया वा द्विजोत्तमः ।¦शिष्ययाज्योपलब्धैर्वा क्षत्रधर्मेण वाऽऽपदि ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = महापदि विशां धर्मैः क्षत्रियः सुरविप्रयोः ।
| verse_lines  = महापदि विशां धर्मैः क्षत्रियः सुरविप्रयोः ।¦अन्यत्र सर्ववित्तेन वर्तेतैतांश्च पालयन् ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विरोधिनः क्षत्रियाच्च प्रसह्यैव हरेद् धनम् ।
| verse_lines  = विरोधिनः क्षत्रियाच्च प्रसह्यैव हरेद् धनम् ।¦सामादिक्रमतो धर्मान् वर्तयेद् दण्डतोऽन्ततः ।¦अपलायी सदा युद्धेऽसतां कार्यमृते भवेत् ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृषिवाणिज्यगोरक्षाकुसीदं वैश्यजीवनम् ।
| verse_lines  = कृषिवाणिज्यगोरक्षाकुसीदं वैश्यजीवनम् ।¦परिचर्यैव शूद्रस्य वृत्तिरन्ये स्वपूर्ववत् ।¦वर्तेयुर्ब्राह्मणाद्याश्च क्रमात् पूज्या हरिप्रियाः ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हरिभक्तावनुच्चस्तु वर्णोच्चो नातिपूज्यते ।
| verse_lines  = हरिभक्तावनुच्चस्तु वर्णोच्चो नातिपूज्यते ।¦विना प्रणामं पूज्यस्तु वर्णहीनो हरिप्रियः ।¦आदरस्तत्र कर्तव्यो यत्र भक्तिर्हरेर्वरा ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ज्ञापनं क्षत्रियाणां च धर्मो विप्राभ्यनुज्ञया ।
| verse_lines  = ज्ञापनं क्षत्रियाणां च धर्मो विप्राभ्यनुज्ञया ।¦तदभावे तु वैश्यानां शूद्रस्य परमापदि ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वर्णेष्वज्ञेष्ववर्णस्तु न ज्ञानी स्यात् कथञ्चन ।
| verse_lines  = वर्णेष्वज्ञेष्ववर्णस्तु न ज्ञानी स्यात् कथञ्चन ।¦इति श्रुतेरवर्णस्य ज्ञापनप्राप्तिरेव न ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ज्ञेयं सर्वं त्रिवर्णस्थः स्त्रीभिर्वेदान् विनाऽखिलम् ।
| verse_lines  = ज्ञेयं सर्वं त्रिवर्णस्थः स्त्रीभिर्वेदान् विनाऽखिलम् ।¦स्वीयपुन्नियतिः स्त्रीणां स्वदारनियतिर्नृणाम् ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धर्मो गुणोत्तमानां तु स्मृत्यैवान्धं तमो व्रजेत् ।
| verse_lines  = धर्मो गुणोत्तमानां तु स्मृत्यैवान्धं तमो व्रजेत् ।¦गुणसर्वस्वहानिः स्यादुत्तरोत्तरतोऽत्र च¦अधोऽधोऽधिकदोषः स्यात् स्त्रीणामन्यत्र मध्यतः ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वेदा अप्युत्तमस्त्रीभिः कृष्णाद्याभिरिवाखिलाः
| verse_lines  = वेदा अप्युत्तमस्त्रीभिः कृष्णाद्याभिरिवाखिलाः¦देव्यो मुनिस्त्रियश्चैव नरादिकुलजा अपि ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उत्तमा इति विज्ञेयास्तच्छूद्रैरप्यवैदिकम् ।
| verse_lines  = उत्तमा इति विज्ञेयास्तच्छूद्रैरप्यवैदिकम् ।¦ज्ञेयमन्यैर्हरेर्नाम निजकर्तव्यमेव च ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वथाऽन्धं तमो याति वरं सदृशमेव वा(सदृशमेव च) ।
| verse_lines  = सर्वथाऽन्धं तमो याति वरं सदृशमेव वा(सदृशमेव च) ।¦यो विष्णोर्मन्यते किञ्चिद् गुणैः कैश्चिदपि क्‍वचित् ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ब्रह्मेशानादिकमपि भेदं यो वा न मन्यते ।
| verse_lines  = ब्रह्मेशानादिकमपि भेदं यो वा न मन्यते ।¦भेददृक् तद्गुणादौ च प्रादुर्भावगतेऽपि यः ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्राकृतं देहमथवा(देहमथ वा) दुःखाज्ञानश्रमादिकम् ।
| verse_lines  = प्राकृतं देहमथवा(देहमथ वा) दुःखाज्ञानश्रमादिकम् ।¦मन्यते तारतम्यं वा तद्भक्तेष्वन्यथैव यः ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मनोवाक्तनुभिर्यो वा तस्मिन्स्तद्भक्त एव वा ।
| verse_lines  = मनोवाक्तनुभिर्यो वा तस्मिन्स्तद्भक्त एव वा ।¦विरोधकृद् विष्ण्वधीनादन्यत् किञ्चिदपि स्मरन् ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अन्याधीनत्वविच्चास्य सर्वपूर्त्यविदेव च ।
| verse_lines  = अन्याधीनत्वविच्चास्य सर्वपूर्त्यविदेव च ।¦भक्तिहीनश्च ते सर्वे तमोऽन्धं यान्त्यसंशयम् ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्त्वे संशययुक्ता ये सर्वे ते निरयोपगाः ।
| verse_lines  = तत्त्वे संशययुक्ता ये सर्वे ते निरयोपगाः ।¦दोषेभ्यस्ते गुणाधिक्ये नैव यान्त्यधमां गतिम् ।¦गुणदोषसाम्ये मानुष्यं सर्वदैव पुनःपुनः ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यावद् दोषक्षयश्चोर्ध्वा गतिः(दोषक्षयश्चोर्ध्वगतिः) क्रमश एव तु ।
| verse_lines  = यावद् दोषक्षयश्चोर्ध्वा गतिः(दोषक्षयश्चोर्ध्वगतिः) क्रमश एव तु ।¦सर्वदोषक्षये मुक्तिरात्मयोग्यानुसारतः ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भक्तिज्ञानोन्नतावेव स्वर्गश्च शुभकर्मणः ।
| verse_lines  = भक्तिज्ञानोन्नतावेव स्वर्गश्च शुभकर्मणः ।¦विष्णुवैष्णववाक्येन हानिः पापस्य कर्मणः ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्यादि धर्मसर्वस्वं भीष्मस्थेनैव विष्णुना ।
| verse_lines  = इत्यादि धर्मसर्वस्वं भीष्मस्थेनैव विष्णुना ।¦पार्थानां गदितं तच्च श्रुत्वा धर्मसुतोऽनुजान् ।¦पप्रच्छ विदुरं चैव सारं धर्मादिषु त्रिषु ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आह क्षत्ता धर्ममेव सारमर्थं च मध्यमम् ।
| verse_lines  = आह क्षत्ता धर्ममेव सारमर्थं च मध्यमम् ।¦नीचं कामं निष्फलत्वादर्थमेवार्जुनोऽब्रवीत् ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सारं स द्विविधो ज्ञेयो दैवो मानुष एव च ।
| verse_lines  = सारं स द्विविधो ज्ञेयो दैवो मानुष एव च ।¦दैवो विद्या हिरण्यादिर्मानुषः परिकीर्तितः ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मध्यमो धर्म एवात्र साध्यं साधनमेव च ।
| verse_lines  = मध्यमो धर्म एवात्र साध्यं साधनमेव च ।¦विद्याह्वयोऽर्थो धर्मस्य विद्ययैव च मुच्यते ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मानुषोऽर्थोऽपि विद्यायाः कारणं सुप्रयोजितः ।
| verse_lines  = मानुषोऽर्थोऽपि विद्यायाः कारणं सुप्रयोजितः ।¦तुष्टोऽर्थेन गुरुर्यस्मात् कैवल्यं दातुमप्यलम् ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धर्मार्थतां विनाऽप्यर्थैस्तुष्येयुर्गुरुदेवताः ।
| verse_lines  = धर्मार्थतां विनाऽप्यर्थैस्तुष्येयुर्गुरुदेवताः ।¦यद्यनुद्देशितो धर्मोऽप्यर्थमेवानुसंव्रजेत् ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गुरुताऽर्थगतैव स्यात् कामोऽधस्ताद्धि निष्फलः ।
| verse_lines  = गुरुताऽर्थगतैव स्यात् कामोऽधस्ताद्धि निष्फलः ।¦यमावत्र विदां श्रेष्ठावर्जुनोक्तमनूचतुः ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाऽह भीमः प्रवरः सुतत्त्वदृशां समस्तानभिभाष्य हर्षात् ।
| verse_lines  = अथाऽह भीमः प्रवरः सुतत्त्वदृशां समस्तानभिभाष्य हर्षात् ।¦स्मयन् न कामादतिरिक्तमस्ति किञ्चिच्छुभं क्कावरतां स यायात् ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = काम्यं हि कामाभिधमाहुरार्याः काम्याः पुमर्थाः सह साधनैर्यत् ।
| verse_lines  = काम्यं हि कामाभिधमाहुरार्याः काम्याः पुमर्थाः सह साधनैर्यत् ।¦अकाम्यतां यात्यपुमर्थ एव पुमर्थितत्वाद्धि पुमर्थ उक्तः ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विज्ञानभक्त्यादिकमप्यतीव सत्साधनं कामबहिष्कृतं चेत् ।
| verse_lines  = विज्ञानभक्त्यादिकमप्यतीव सत्साधनं कामबहिष्कृतं चेत् ।¦न साधनं स्यात् परमोऽपि मोक्षो न साध्यतां याति विना हि कामात् ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = परात्परोऽप्यादिपुमान् हरिश्च स्वस्येतरेषामपि काम्य एव ।
| verse_lines  = परात्परोऽप्यादिपुमान् हरिश्च स्वस्येतरेषामपि काम्य एव ।¦अकामितोऽवाग्गतिमेव दद्यात् कामः पुमर्थोऽखिल एव तेन ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इच्छैव कामोऽस्तु तथाऽपि नैतामृते हि चित्त्वं घटकुड्यवत् स्यात् ।
| verse_lines  = इच्छैव कामोऽस्तु तथाऽपि नैतामृते हि चित्त्वं घटकुड्यवत् स्यात् ।¦सारस्ततः सैव चिदात्मकाऽपि सा चेतना गूढतनुः सदैव ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न प्रश्नयोग्यः पृथगेव कामस्तेनैष राजन् यदि तारतम्यम् ।
| verse_lines  = न प्रश्नयोग्यः पृथगेव कामस्तेनैष राजन् यदि तारतम्यम् ।¦इच्छस्ययं ते त्रिविधो हि वेद्यो धर्मार्थयुक्तः परमो मतोऽत्र ।¦एकाविरोधी यदि मध्यमोऽसौ द्वयोर्विरोधी तु स एव नीचः ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मात् स्वबुद्धिप्रमदाभिरेव(सुबुद्धिप्रमदाभिरेव) कामं रमेथा अनुरूपकामः ।
| verse_lines  = तस्मात् स्वबुद्धिप्रमदाभिरेव(सुबुद्धिप्रमदाभिरेव) कामं रमेथा अनुरूपकामः ।¦राजन् न कामादपरं शुभं हि परो हि कामो हरिरेव येन(तेन) ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्राज्ञः सुहृच्चन्दनसारलिप्तो विचित्रमाल्याभरणैरुपेतः ।
| verse_lines  = प्राज्ञः सुहृच्चन्दनसारलिप्तो विचित्रमाल्याभरणैरुपेतः ।¦इदं वचो व्याससमासयुक्तं सम्प्रोच्य भीमो वरराम वीरः ॥ ५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C29
| verse_id    = MBTN_C29_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रशस्य भीममन्यांश्च राजा मोक्षमथास्तुवत् ।
| verse_lines  = प्रशस्य भीममन्यांश्च राजा मोक्षमथास्तुवत् ।¦स्वयुक्तेरप्रतीपत्वान्निराचक्रे न मारुतिः ॥ ५८॥
}}
<span id="gr-C30" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="त्रिंशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C30" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="त्रिंशोऽध्यायः"></span>
== त्रिंशोऽध्यायः ==
== त्रिंशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ॥ अथ कृष्णमनुस्मृत्य भीष्मे स्वां वसुतां गते ।</span><span class="shloka-line">कृत्वा कार्याणि सर्वाणि गङ्गामाश्वास्य दुःखिताम् ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आश्वासितश्च कृष्णाभ्यां धर्मजो दुःखितः पुनः ।</span><span class="shloka-line">पराशरसुतेनोक्तः कृष्णेनानन्तराधसा ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अपापे पापशङ्कित्वादश्वमेधैर्यजाच्युतम् ।</span><span class="shloka-line">कुरु राज्यं च धर्मेण पालयापालकाः प्रजाः ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तः स तथा चक्रे त्यक्त्वा भोगांश्च कृत्स्नशः ।</span><span class="shloka-line">गोव्रतादिव्रतैर्युक्तः पालयामास मेदिनीम् ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ददौ देयानि मुख्यानि यथाकाममखण्डितम् ।</span><span class="shloka-line">नैवार्थी विमुखः कश्चिदभूद् योग्यः कदाचन(कथञ्चन) ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रष्टा च दाताऽखिलराजनम्यो यष्टा च धर्मात्मज एव तत्र ।</span><span class="shloka-line">बभूव पाण्डोर्गृहमावसंश्च राजाधिराजो वनितानिवृत्तः ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = ओं ॥ अथ कृष्णमनुस्मृत्य भीष्मे स्वां वसुतां गते ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीमस्तु दौर्योधनमेव सद्म प्रपेदिवानूर्जितवीर्यलब्धम् ।</span><span class="shloka-line">कृष्णासहायः सुरराजयोग्यान् अभुङ्‍क्त भोगान् युवराज एव ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = ओं ॥ अथ कृष्णमनुस्मृत्य भीष्मे स्वां वसुतां गते ।¦कृत्वा कार्याणि सर्वाणि गङ्गामाश्वास्य दुःखिताम् ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णा च पार्थांश्चतुरो विहाय सुव्यक्तसारस्वतशुद्धभावा ।</span><span class="shloka-line">रराज राजावरजेन नित्यमनन्ययोगेन शिखेव वह्नेः ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रीत्यैव विज्ञानयुजाऽन्यपार्थैः संवादतः परिहृता गतभाविकाले ।</span><span class="shloka-line">अपि स्वकीयं पतिमेव भीममवाप्य सा पर्यचरन्मुदैव ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रराज राजावरजस्तया स द्विरूपया सोमककाशिजातया ।</span><span class="shloka-line">श्रिया भुवा चैव यथाऽब्जनाभो निहत्य सर्वान् दितिजान् पयोब्धौ ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वोत्तुङ्गो नामतः प्राणवायोरंशो निशायां गुरुपुत्रसूदितः ।</span><span class="shloka-line">माताऽस्य देवीति च रौहिणेयी भीमप्रियाऽऽसीद् या पुराऽस्यैव राका ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्याश्चाऽसुर्वासुदेव्यो दिशो या आपश्च पूर्वं विंशतिरग्र्यरूपाः ।</span><span class="shloka-line">ताभिर्युतो(युक्तो) दैवतैरप्यलभ्यानभुङ्‍क्त भोगान् विबुधानुगार्चितः ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ररक्ष धर्मानखिलान् हरेः स निधाय विप्राननुशास्य युक्तान् ।</span><span class="shloka-line">सद्वैष्णवान् विदुषः पञ्चपञ्च सवेतनान् ग्राममनु स्वकीयान् ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दधार दण्डं तदवर्तिषु स्वयं जग्राह चान्वेव मुदाऽथ तद्गतान् ।</span><span class="shloka-line">तद्वृत्तमन्यैरपि विप्रवर्यैः संशोधयन् सर्वमसौ यथा व्यधात् ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = आश्वासितश्च कृष्णाभ्यां धर्मजो दुःखितः पुनः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नावैष्णवः कश्चिदभूत् कुतश्चिन्नैवान्यनिष्ठो नच धर्महन्ता ।</span><span class="shloka-line">न विध्यवर्ती नच दुःखितोऽभून्नापूर्णवित्तश्च तदीयराष्ट्रे ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = आश्वासितश्च कृष्णाभ्यां धर्मजो दुःखितः पुनः ।¦पराशरसुतेनोक्तः कृष्णेनानन्तराधसा ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वासिष्ठवृष्णिप्रवरौ प्रपश्यतां ताभ्यां च भीमेन मुनीश्वरैश्च ।</span><span class="shloka-line">संशिक्षितानां प्रथमाद् युगाच्च गुणाधिकः कलिरासीत् प्रजानाम् ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शुभं महत् स्वल्पफलं कृते हि विपर्ययेणाशुभमेषु दोषः ।</span><span class="shloka-line">तद्धीनमप्युच्चशुभं कृताद् युगाच्चक्रे कलिं मारुतिरच्युताश्रयात् ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धनञ्जयः प्रोद्यतदण्ड आसीत् सदाऽन्यचक्रेषु निजाग्रजेरितः ।</span><span class="shloka-line">विभीषयित्वा नृपतीन् सरत्नान् पदोर्नृपस्याग्रभुवो न्यपातयत् ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सदैव कृष्णस्य मुखारविन्दाद् विनिस्सृतं तत्त्वविनिर्णयामृतम् ।</span><span class="shloka-line">पिबन् सुताद्याधिमसौ क्रमेण त्यजंश्च रेमेऽविरतातिभोगः ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दुःशासनस्याऽवसथं(अवसथे) सुभद्राचित्राङ्गदासहितोऽध्यावसंश्च ।</span><span class="shloka-line">(स)सचन्द्रिकाकान्तिरनूनबिम्बो नभस्थितश्चन्द्र इवात्यरोचत ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तभृत्याश्रितवेतनानां माद्रेय आसीत् प्रथमः प्रदाता ।</span><span class="shloka-line">स दुर्मुखस्याऽवसथेऽवसच्च स मद्रराजात्मजयाऽग्र्यवर्ती ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सन्धानभेदानुगतप्रवृत्तिस्तिष्ठंश्च दुर्मर्षणशुभ्रसद्मनि ।</span><span class="shloka-line">नृपाङ्गरक्षः प्रगृहीतखड्गस्तस्यानुजो मागधकन्ययाऽऽसीत् ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = अपापे पापशङ्कित्वादश्वमेधैर्यजाच्युतम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सेनापतिः कृप आसीद् युयुत्सुः ससञ्जयो विदुरश्चाऽम्बिकेयम् ।</span><span class="shloka-line">पार्थेरिताः पर्यचरन् स्वयं च सर्वे यथा दैवतमादरेण ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = अपापे पापशङ्कित्वादश्वमेधैर्यजाच्युतम् ।¦कुरु राज्यं च धर्मेण पालयापालकाः प्रजाः ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्विरूपकृष्णप्रहितेषु पाण्डुषु क्षितिं प्रशासत्सु न कश्चनाऽतुरः ।</span><span class="shloka-line">नचाक्रमान्मृत्युरभून्न नार्यो विभर्तृका नो विधुरा नराश्च ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शब्दादयश्चाऽसुरतीव हृद्या निकामवर्षी च सुरेश्वरोऽभूत् ।</span><span class="shloka-line">प्रजा अनास्पृष्टसमस्ततापा अनन्यभक्त्याऽच्युतमर्चयन्ति ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पृथ्वी च गावः ससरस्वतीका निकामदोहा अभवन् सदैव ।</span><span class="shloka-line">अब्दाब्धिनद्यो गिरिवृक्षजङ्गमाः सर्वेऽपि रत्नप्रभवा(रत्नप्रसवा) बभूवुः ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णाश्रयात् सर्वमिदं वशे ते विधाय सम्यक् परिपालयन्तः ।</span><span class="shloka-line">दिवीव देवा मुमुदुः सदैव मुनीन्द्रगन्धर्वनृपादिभिर्वृताः ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समुज्ज्वला पाण्डवकीर्तिनारी पदं (विधाय)विधायासुरपक्षमूर्धसु(मूर्धनि) ।</span><span class="shloka-line">वराभये चैव सतां कराभ्यां कृष्णप्रसूता जगदण्डमावृणोत् ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पातालपादां पृथिवीनितम्बामाकाशमध्यां करसन्तताशाम् ।</span><span class="shloka-line">ग्रहर्क्षताराभरनद्युवक्षसं विरिञ्चलोकस्थलसन्मुखाम्बुजाम् ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विकुण्ठनाथाभयहस्तमादरान् मूर्ध्ना वहन्तीं(मूर्ध्नाऽऽवहन्तीं) वरभारताख्याम् ।</span><span class="shloka-line">निशम्य तामीक्ष्य समस्तलोकाः पवित्रिता वेदिभवामिवान्याम् ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = इत्युक्तः स तथा चक्रे त्यक्त्वा भोगांश्च कृत्स्नशः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रपालयत्स्वेव धरां सकृष्णेष्वद्धैव पार्थेषु कलिर्बलिश्च ।</span><span class="shloka-line">सुपापदैत्यौ क्‍वच राष्ट्रविप्लवं सञ्चक्रतुस्तच्छ्रुतमाशु पार्थैः ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = इत्युक्तः स तथा चक्रे त्यक्त्वा भोगांश्च कृत्स्नशः ।¦गोव्रतादिव्रतैर्युक्तः पालयामास मेदिनीम् ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नृपेण कृष्णेन च साधु चोदितो भीमस्तदा तौ सगणौ विजित्य ।</span><span class="shloka-line">बलिं प्रविद्राव्य कलिं निबद्ध्य समानयत् कृष्णनृपेन्द्रयोः(कृष्णनरेन्द्रयोः) पुरः ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पप्रच्छ तं कृष्णपुरो युधिष्ठिर उदारधीः ।</span><span class="shloka-line">कले किमिति मे राष्ट्रं विप्लावयसि दुर्मते ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्त आह कालोऽयं दुर्योधननिपातनम् ।</span><span class="shloka-line">आरभ्य मम तत्र त्वं बलादाक्रम्य तिष्ठसि ।</span><span class="shloka-line">ततो मया कृतो राष्ट्रविप्लवस्ते नराधिप ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तमाह राजा राज्ञां हि बलाद् राज्यं प्रवर्तते ।</span><span class="shloka-line">अपि कालभवं राष्ट्रं त्वदीयं मादृशैर्नृपैः ।</span><span class="shloka-line">ह्रियते बलवद्भिर्हि राज्याशा ते कुतस्तदा ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कालो वा कारणं राज्ञो राजा वा कालकारणम् ।</span><span class="shloka-line">इति ते संशयो मा भूद् राजा कालस्य कारणम् ॥ ३६॥ (महा.१२.७०.६)</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तमुवाच कलिः काले मदीये त्वादृशः कुतः ।</span><span class="shloka-line">राजानं पूर्वमाविश्य विप्रांश्च स्यामहं नृप ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वासुदेवसहायेषु तेजो युष्मासु मे नहि ।</span><span class="shloka-line">क्‍व राजाऽसावृते युष्मान् यो मया नाभिभूयते ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = ददौ देयानि मुख्यानि यथाकाममखण्डितम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मदीयकाले भूपाल विप्रदेव(वेद)विरोधिनि ।</span><span class="shloka-line">मद्दृष्टिपाते(याते) क्‍व गुणाः क्‍व वेदाः क्‍व सुयुक्तयः(क्‍व च सूक्तयः) ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = ददौ देयानि मुख्यानि यथाकाममखण्डितम् ।¦नैवार्थी विमुखः कश्चिदभूद् योग्यः कदाचन(कथञ्चन) ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">जगाद नृपतिः सत्यं कले वक्ष्यनृतोऽपि सन् ।</span><span class="shloka-line">मोचये त्वार्तवचनाद् यदाऽस्मत्सन्ततेः परम् ।</span><span class="shloka-line">विलुम्पस्यखिलान् धर्मान् करं तत्रापि नोऽर्पय ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सीमाधिर्बहुवाक्यं च तुलामाने च मे करः ।</span><span class="shloka-line">नैवातिक्रममेतेषां कुरु सर्वात्मना क्‍वचित् ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तमाह भगवान् कृष्णो यावत् पाण्डवसन्ततिः ।</span><span class="shloka-line">तावन्न ते भवेच्छक्तिः प्रवृत्तस्यापि भूतले ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पाण्डवेभ्यः परं यावत् क्षेमकः क्रमवर्द्धिता ।</span><span class="shloka-line">क्षेमकात् परतः पूर्तिं शक्तिस्ते यास्यति ध्रुवम् ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न द्रष्टव्यं भूतलं ते कुत एव स्पृशेर्भुवम् ।</span><span class="shloka-line">यावत् पार्था अहं चात्र ततो भुवि पदं कुरु ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तो वासुदेवेन मोचितो धर्मजेन च ।</span><span class="shloka-line">तान् प्रणम्य ययौ पारे समुद्रस्याऽश्रयद् गुहाम् ।</span><span class="shloka-line">पार्थाश्च कृष्णसहिता रक्षन्तः क्ष्मां मुदं ययुः ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं पार्थान् प्रतिष्ठाप्य शक्रप्रस्थे तु सार्जुनः ।</span><span class="shloka-line">क्रीडन् दिव्याः कथाः प्राह पुत्रशोकापनुत्तये ।</span><span class="shloka-line">गीतोक्तं विस्मृतं चास्मै पुनर्विस्तरतोऽवदत् ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = प्रष्टा च दाताऽखिलराजनम्यो यष्टा च धर्मात्मज एव तत्र ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वाणी प्राणो वासुदेव इत्येतैरखिलं ततम् ।</span><span class="shloka-line">सर्वोत्तमत्वमेतेषां सर्वमेतद्वशे जगत् ।</span><span class="shloka-line">उत्तरोत्तरमेतेऽपि गुणोच्चास्तद्वशेऽपरे ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = प्रष्टा च दाताऽखिलराजनम्यो यष्टा च धर्मात्मज एव तत्र ।¦बभूव पाण्डोर्गृहमावसंश्च राजाधिराजो वनितानिवृत्तः ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्थं हरेर्वशे सर्वं गुणपूर्णश्च(सर्वगुणपूर्णश्च) स प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">एक एव नचान्योऽस्ति प्राणोच्चा तदधो रमा ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स हुताश इति प्रोक्तो(हुताशन इति प्रोक्तो) हुतमत्त्यखिलं यतः ।</span><span class="shloka-line">वाक्प्राणमध्यगो नित्यं धारयत्यखिलं जगत् ।</span><span class="shloka-line">स ईशो ब्रह्मरुद्राद्या जीवा एव प्रकीर्तिताः ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एतस्यानादिसद्भक्ता मुक्तियोग्या हि ते स्मृताः ।</span><span class="shloka-line">अनादिद्वेषिणो येऽस्मिन्स्तमोयोग्याः सुपापिनः ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मिश्रा मध्या इति ज्ञेयाः संसारपरिवर्तिनः ।</span><span class="shloka-line">एवं जीवास्त्रिधा प्रोक्ता भवन्त्येते नचान्यथा ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तारतम्यं च विज्ञेयं लिङ्गैर्दैहिकमानसैः ।</span><span class="shloka-line">विष्णोर्लिङ्गानुसारित्वत् तारतम्यात् तदीक्षणम् ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विष्णोस्तदनुगानां च प्रीतिकृद् धर्म ईरितः ।</span><span class="shloka-line">अधर्मोऽन्य इयं निष्ठा प्रलापः किं करिष्यति ।</span><span class="shloka-line">एवमाद्यनुशास्याजः पार्थं पार्थैः सुसत्कृतः॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कथञ्चित् तानवस्थाप्य सुदूरानुगतान् प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">सुभद्रासहितः प्रायाद् यानेन द्वारकां पुरीम् ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = भीमस्तु दौर्योधनमेव सद्म प्रपेदिवानूर्जितवीर्यलब्धम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समाधिविरतोदङ्कपरिपृष्टः पथि प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">हतं दुर्योधनं प्राह सभ्रातृसुतसैनिकम् ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = भीमस्तु दौर्योधनमेव सद्म प्रपेदिवानूर्जितवीर्यलब्धम् ।¦कृष्णासहायः सुरराजयोग्यान् अभुङ्‍क्त भोगान् युवराज एव ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तं शिष्यवधकोपेन शप्तुमात्मानमुद्यतम् ।</span><span class="shloka-line">केशवोऽशमयद् वाक्यैर्विश्वरूपं प्रदर्श्य च ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मद्भक्तो नितरामेष मदाराधनतत्परः ।</span><span class="shloka-line">मामवज्ञाय निरयं माऽनुत्थानं व्रजेदिति ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृपया वासुदेवेन बोधितः शान्तमानसः ।</span><span class="shloka-line">पश्चात्तापाभितप्तात्मा तमेव शरणं ययौ ॥ ५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V59"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मै देवोऽभयं दत्त्वा प्रेषयिष्येऽमृतं तव ।</span><span class="shloka-line">दातुं शक्रमिति प्रोक्त्वा ययौ द्वारवतीं प्रभुः ॥ ५९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V60"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाऽदिदेश देवेशं वासुदेवोऽमृतं मुनेः ।</span><span class="shloka-line">देहीति वञ्चयिष्यामीत्याह सोऽपि क्षमापयन् ॥ ६०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V08
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V61"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओमित्युक्तो भगवता तत्स्नेहात् स शचीपतिः ।</span><span class="shloka-line">सुजुगुप्सितमातङ्गवेषो भूत्वा मुनिं ययौ ॥ ६१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V62"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मूत्रस्रोतसि सौधञ्च निधाय कलशं वशी ।</span><span class="shloka-line">मूत्रयन्निव तं प्राह वासुदेवः सुधामिमाम् ।</span><span class="shloka-line">महर्षे प्रेषयामास तवार्थे तत् पिबेति च ॥ ६२॥</span></span></div>
| verse_text  = कृष्णा च पार्थांश्चतुरो विहाय सुव्यक्तसारस्वतशुद्धभावा ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V63"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स मूत्रमिति मत्वा तं याहीत्येवाऽह भत्सयन् ।</span><span class="shloka-line">वञ्चयित्वैव तं शक्रो ययौ प्रीतः स्वमालयम् ॥ ६३॥</span></span></div>
| verse_lines  = कृष्णा च पार्थांश्चतुरो विहाय सुव्यक्तसारस्वतशुद्धभावा ।¦रराज राजावरजेन नित्यमनन्ययोगेन शिखेव वह्नेः ॥ ८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V64"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">असाधारणमन्नं हि देवानाममृतं सदा ।</span><span class="shloka-line">अन्यपीतिस्ततस्तस्य देवानां परमाप्रिया ॥ ६४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V65"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आत्मदत्तप्रसादाच्च स्वापराधात् प्रचालिते ।</span><span class="shloka-line">उदङ्के वासुदेवस्तु युक्तिमित्येव मन्यते ॥ ६५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V66"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वपुरीं प्राप्य यदुभिः पूजितः शूरसूनवे ।</span><span class="shloka-line">वृत्तान्तं कथयामास केशवो यदुसंसदि ॥ ६६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V67"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वधमन्तरितं सूनोः सात्वतेशेन सात्वती ।</span><span class="shloka-line">प्रणम्य कथयेत्यूचे तत आह जनार्दनः ॥ ६७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V68"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः सुदुःखिताः शूरपुत्राद्या अभिमन्यवे ।</span><span class="shloka-line">श्राद्धदानानि बहुशश्चक्रुः केशवसंयुताः ॥ ६८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V09
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V69"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निवसत्यत्र विश्वेशे धर्मपुत्रः क्रतूत्तमम् ।</span><span class="shloka-line">अश्वमेधमनुष्ठातुं नाविन्दद् वित्तमञ्जसा ॥ ६९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V70"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">हतशेषात् क्षत्रसङ्घात् करं नैच्छद् दयापरः ।</span><span class="shloka-line">नच मध्यमकल्पेन यष्टुं तस्य मनो गतम् ॥ ७०॥</span></span></div>
| verse_text  = प्रीत्यैव विज्ञानयुजाऽन्यपार्थैः संवादतः परिहृता गतभाविकाले ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V71"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विज्ञाय नित्यविज्ञातनिखिलो बादरायणः ।</span><span class="shloka-line">आविर्भूतो हिमवतः शृङ्गं यत्राभिसङ्गतम् ॥ ७१॥</span></span></div>
| verse_lines  = प्रीत्यैव विज्ञानयुजाऽन्यपार्थैः संवादतः परिहृता गतभाविकाले ।¦अपि स्वकीयं पतिमेव भीममवाप्य सा पर्यचरन्मुदैव ॥ ९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V72"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मेरुशृङ्गेण यत्रैव विष्णुः स्वात्मानमव्ययम् ।</span><span class="shloka-line">लोकस्य सङ्ग्रहायेजे कर्मबन्धोज्झितोऽपि सन् ॥ ७२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V73"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शङ्कराद्याः सुरा यत्र मरुत्तश्चेजिरे हरिम् ।</span><span class="shloka-line">दानवो वृषपर्वा च तत्रास्ति धनमक्षयम् ॥ ७३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V74"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तच्छङ्करशरीरस्थं जामदग्न्यं हरिं परम् ।</span><span class="shloka-line">इष्ट्वैवानुज्ञया तस्य स्वीकृत्य यज तेन च ।</span><span class="shloka-line">इत्याह व्यासवाक्यानु भीमोऽप्याह नृपोत्तमम् ॥ ७४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V75"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धनस्य देवता विष्णुर्जामदग्न्योऽखिलेश्वरः ।</span><span class="shloka-line">स शङ्करशरीरस्थो यज्ञोच्छिष्टधनाधिपः ॥ ७५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V76"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेनैव विष्णुना दत्तमर्जुनायास्त्रमुत्तमम् ।</span><span class="shloka-line">कार्याण्यन्यानि चास्माकं कृतान्येतेन विष्णुना ॥ ७६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V10
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V77"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स ब्रह्मरुद्रशक्रादिपददाताऽखिलप्रदः ।</span><span class="shloka-line">स्वतन्त्रः परतन्त्रांस्तानावर्तयति चेच्छया ॥ ७७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V78"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रियोऽस्माकं प्रियास्तस्य सर्वदैव वयं नृप ।</span><span class="shloka-line">अतस्तदभ्यनुज्ञातधनेनैव यजामहे ॥ ७८॥</span></span></div>
| verse_text  = रराज राजावरजस्तया स द्विरूपया सोमककाशिजातया ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V79"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सोऽयं पितामहोऽस्माकं व्यासस्तन्नः प्रदास्यति ।</span><span class="shloka-line">इत्युक्त्वा तं पुरस्कृत्य कृष्णद्वैपायनं ययुः ॥ ७९॥</span></span></div>
| verse_lines  = रराज राजावरजस्तया स द्विरूपया सोमककाशिजातया ।¦श्रिया भुवा चैव यथाऽब्जनाभो निहत्य सर्वान् दितिजान् पयोब्धौ ॥ १०॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V80"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धनं कृष्णः समादाय(स आदाय) समन्ताच्छतयोजनम् ।</span><span class="shloka-line">ददौ तेषां तेऽपि चोहुर्हस्त्यश्वोष्ट्रनरादिभिः ॥ ८०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V81"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">युधिष्ठिरमृते सर्वे भीमसेनपुरोगमाः ।</span><span class="shloka-line">यज्ञार्थमूहिरे भूरि स्वर्णमुद्यद्रविप्रभम् ॥ ८१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V82"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदैव वासुदेवोऽपि सभार्यः स सुभद्रया ।</span><span class="shloka-line">आगच्छन् हस्तिनपुरं पथ्युदङ्केन पूजितः ॥ ८२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V83"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्कामवर्षिणो मेघांस्तस्य दत्वोदकार्थिनः ।</span><span class="shloka-line">सफलं स्ववरं कृत्वा जगाम गजसाह्वयम् ॥ ८३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V84"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आसन्नेष्वेव पार्थेषु व्यासे च पुरुषोत्तमे ।</span><span class="shloka-line">प्रविवेश पुरं कृष्णस्तदाऽसूतोत्तरा मृतम् ॥ ८४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V11
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V85"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रौण्यस्त्रसूदितं बालं दृष्ट्वा कुन्त्यादिकाः स्त्रियः ।</span><span class="shloka-line">शरण्यं शरणं जग्मुर्वासुदेवं जगत्पतिम् ॥ ८५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V86"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रत्यक्षमात्मना गर्भे रक्षितं प्रसवे हतम् ।</span><span class="shloka-line">पुनरुज्जीवयामास केशवः पार्थतन्तवे ॥ ८६॥</span></span></div>
| verse_text  = सर्वोत्तुङ्गो नामतः प्राणवायोरंशो निशायां गुरुपुत्रसूदितः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V87"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदैव विविशुः पार्था सकृष्णाः सधनोच्चयाः(सधनोच्छ्रयाः) ।</span><span class="shloka-line">सर्वे मुमुदिरे दृष्ट्वा पौत्रं केशवरक्षितम् ॥ ८७॥</span></span></div>
| verse_lines  = सर्वोत्तुङ्गो नामतः प्राणवायोरंशो निशायां गुरुपुत्रसूदितः ।¦माताऽस्य देवीति च रौहिणेयी भीमप्रियाऽऽसीद् या पुराऽस्यैव राका ॥ ११॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V88"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ददौ दानानि बहुशो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।</span><span class="shloka-line">पौत्रजन्मनि हृष्टात्मा वासुदेवं ननाम च ॥ ८८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V89"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कुन्तीकृष्णासुभद्राभिर्वैराट्याऽन्याभिरेव च ।</span><span class="shloka-line">पाण्डवैः पुरुषैश्चान्यैः संस्तुतः प्रणतो हरिः ॥ ८९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V90"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः कृष्णाभ्यनुज्ञाता पाराशर्यसदस्यकाः ।</span><span class="shloka-line">आरेभिरेऽश्वमेधं ते मुनिभिर्ब्रह्मवादिभिः ॥ ९०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V91"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वयज्ञात्मकं तेषामश्वमेधं जगत्पतिः ।</span><span class="shloka-line">कारयामास भगवान् कृष्णद्वैपायनः स्वयम् ॥ ९१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V92"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">साधनानि तु सर्वाणि शालां चैव हिरण्मयीम् ।</span><span class="shloka-line">पवमानसुतश्चक्रे कृष्णद्वैपायनेरितः ॥ ९२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V12
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V93"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथानुमन्त्रितोत्सृष्टं पुरोहितपुरस्कृतम् ।</span><span class="shloka-line">तुरङ्गं (तुरगं) कृष्णसारङ्गमनुवव्राज वासविः ॥ ९३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V94"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स जित्वा रुन्धतः सर्वान् नृपतीञ्छस्त्रतेजसा ।</span><span class="shloka-line">चारयामास सर्वेषु राष्ट्रेष्वविजितोऽरिभिः ॥ ९४॥</span></span></div>
| verse_text  = अन्याश्चाऽसुर्वासुदेव्यो दिशो या आपश्च पूर्वं विंशतिरग्र्यरूपाः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V95"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">युधिष्ठिराज्ञया तेन न कश्चिन्निहतस्तदा ।</span><span class="shloka-line">आहूताश्च नृपास्तेन यज्ञार्थं प्रीयताऽखिलाः ॥ ९५॥</span></span></div>
| verse_lines  = अन्याश्चाऽसुर्वासुदेव्यो दिशो या आपश्च पूर्वं विंशतिरग्र्यरूपाः ।¦ताभिर्युतो(युक्तो) दैवतैरप्यलभ्यानभुङ्‍क्त भोगान् विबुधानुगार्चितः ॥ १२॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V96"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मळलूरं (मणलूरं) क्रमात् प्राप्तस्तत्रैनं बभ्रुवाहनः ।</span><span class="shloka-line">अभ्ययादर्घ्यपाद्याद्यैस्तमाह विजयः सुतम् ॥ ९६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V97"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">योद्धुकामोऽर्घ्यमादाय त्वयाऽद्याभिगतो ह्यहम् ।</span><span class="shloka-line">न प्रीये पौरुषं धिक् ते यन्मेध्याश्वो न वारितः ॥ ९७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V98"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदाऽपि(तथाऽपि) पितृभक्त्यैनमयुद्ध्यन्तमुलूपिका ।</span><span class="shloka-line">प्राह युद्ध्यस्व यत् प्रीत्यै(तत् प्रीत्यै) गुरोः कार्यमसंशयम् ।</span><span class="shloka-line">प्रीणनायैव युद्ध्यस्व पित्रे सन्धर्शयन् बलम् ॥ ९८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V99"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तो युयुधे पित्रा बलं सर्वं प्रदर्शयन् ।</span><span class="shloka-line">अर्जुनस्तु सुतस्नेहान्मन्दं योधयति स्मयन् ॥ ९९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V100"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स तु सर्वायुधक्षेपेऽप्यविकारं धनञ्जयम् ।</span><span class="shloka-line">दृष्ट्वा बाल्यात् परीक्षायै मन्त्रपूतं महाशरम् ।</span><span class="shloka-line">चिक्षेप पित्रे दैवेन तेनैनं मोह आविशत् ॥ १००॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V13
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V101"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मूर्च्छितं तं गुरुं दृष्ट्वा तद्भक्त्या भृशदुःखितः ।</span><span class="shloka-line">प्रायोपविष्टस्तन्माता विललापातिदुःखिता ॥ १०१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V102"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विजगर्ह तदोलूपीं धिग् जगत्त्रयपूजितम् ।</span><span class="shloka-line">अजीघनो मे भर्तारं पुत्रेणैवाविजानता ॥ १०२॥</span></span></div>
| verse_text  = ररक्ष धर्मानखिलान् हरेः स निधाय विप्राननुशास्य युक्तान् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V103"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">लोकवीरं पतिं हित्वा(हत्वा) न मे कार्यं सुतेन च ।</span><span class="shloka-line">पतिलोकमहं यास्ये तृप्ता भव कलिप्रिये ॥ १०३॥</span></span></div>
| verse_lines  = ररक्ष धर्मानखिलान् हरेः स निधाय विप्राननुशास्य युक्तान् ।¦सद्वैष्णवान् विदुषः पञ्चपञ्च सवेतनान् ग्राममनु स्वकीयान् ॥ १३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V104"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्त्वा मरणायैव तां विनिश्चितमानसाम् ।</span><span class="shloka-line">धरायां विलुठन्तीं च दृष्ट्वा भुजगनन्दिनी ॥ १०४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V105"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नागलोकात् समादाय विशल्यकरणीं क्षणात् ।</span><span class="shloka-line">उत्थापयामास पतिं त्रिलोकातिरथं तया ॥ १०५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V106"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रहस्योवाच च तदा श्रुतं वाक्यं पुरा मया ।</span><span class="shloka-line">सुरलोके सुरैः प्रोक्तं भीष्माद्या नातिधर्मतः ॥ १०६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V107"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यद्धतास्तेन दोषेण पार्थस्तेनातिवेदनाम् ।</span><span class="shloka-line">रणे व्रजेदिति न तत् परतः स्यादिति ह्यहम् ।</span><span class="shloka-line">वचनादेव देवानां युद्ध्येत्यात्मजमब्रवम् ॥ १०७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V108"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देवानामेव सङ्कल्पान्मूर्च्छितश्चार्जुनोऽभवत् ।</span><span class="shloka-line">भुक्तदोषफलश्चायं पुनर्भोक्ष्यति नान्यतः ॥ १०८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V14
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V109"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्येन पातितस्त्यास्य यशो नश्येत् त्रिलोकगम् ।</span><span class="shloka-line">नार्जुनस्य यशो नश्येदिति दैवैरिदं कृतम् ॥ १०९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V110"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तः प्रीतिमापेदे पुत्रभार्यायुतोऽर्जुनः ।</span><span class="shloka-line">यज्ञार्थं तावथाऽहूय पूजितः प्रययौ ततः ॥ ११०॥</span></span></div>
| verse_text  = दधार दण्डं तदवर्तिषु स्वयं जग्राह चान्वेव मुदाऽथ तद्गतान् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V111"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्वारकायाः समीपस्थं प्रद्युम्नाद्याः सुता हरेः ।</span><span class="shloka-line">प्रसह्याश्वमपाजह्रुराह्वयन्तोऽर्जुनं युधे ॥ १११॥</span></span></div>
| verse_lines  = दधार दण्डं तदवर्तिषु स्वयं जग्राह चान्वेव मुदाऽथ तद्गतान् ।¦तद्वृत्तमन्यैरपि विप्रवर्यैः संशोधयन् सर्वमसौ यथा व्यधात् ॥ १४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V112"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुभद्राहरणं मार्ष्टुं नीतेऽश्वे तैर्धनञ्जयः ।</span><span class="shloka-line">गौरवाद् वासुदेवस्य मातुलस्य च केवलम् ॥ ११२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V113"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मातुलायाब्रवीदश्वं हृतं पौत्रैरबन्धुवत् ।</span><span class="shloka-line">स निर्भत्स्य कुमारांस्तान् मेध्यमश्वममोचयत् ॥ ११३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V114"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मातुलं स प्रणम्याथ यज्ञार्थं तान् निमन्त्र्य च ।</span><span class="shloka-line">गच्छन् गजाह्वयं दूतमग्रतोऽयापयन्नृपे(यातयन्नृपे) ॥ ११४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V115"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सकृष्णः सहसोदर्यः श्रुत्वाऽसौ प्राप्तमर्जुनम् ।</span><span class="shloka-line">प्रीतो बाष्पाभिपूर्णाक्षो(बाष्पातिपूर्णाक्षो) भ्रातृस्नेहादभाषत ॥ ११५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V116"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वासुदेव न पश्यामि दुर्लक्षणमथार्जुने ।</span><span class="shloka-line">केन दुर्लक्षणेनायं बहुदुःखी प्रवासगः ॥ ११६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V15
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V117"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पृष्टस्तं केशवः प्राह भ्राता ते दीर्घपिण्डकः(पिण्डिकः) ।</span><span class="shloka-line">तेनायं दुःखबहुल इत्युक्त्वा पुनरेव च ।</span><span class="shloka-line">वदन्तमेव पाञ्चाली कटाक्षेण न्यवारयत् ॥ ११७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V118"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तलक्षणाभिज्ञाः कृष्णः सत्या वृकोदरः ।</span><span class="shloka-line">कृष्णा च पञ्चमो नास्ति विद्या शुद्धेयमञ्जसा ॥ ११८॥</span></span></div>
| verse_text  = नावैष्णवः कश्चिदभूत् कुतश्चिन्नैवान्यनिष्ठो नच धर्महन्ता ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V119"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रसङ्गात् प्राप्तुमिच्छेत् तां विद्याशीलो युधिष्ठिरः ।</span><span class="shloka-line">इति लोभात् तु पाञ्चाली वासुदेवं न्यवारयत् ॥ ११९॥</span></span></div>
| verse_lines  = नावैष्णवः कश्चिदभूत् कुतश्चिन्नैवान्यनिष्ठो नच धर्महन्ता ।¦न विध्यवर्ती नच दुःखितोऽभून्नापूर्णवित्तश्च तदीयराष्ट्रे ॥ १५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V120"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तद्गौरवाद् वासुदेवो नोत्तरं प्रत्यभाषत ।</span><span class="shloka-line">विस्मारयामास च तं पब्रुवाणः कथान्तरम् ॥ १२०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V121"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उदरस्य किञ्चिदाधिक्यं वृषणाधिक्यमेव च ।</span><span class="shloka-line">सव्यबाहोस्तथाऽऽधिक्यं दुर्लक्षणमथार्जुने(अतोऽर्जुने,अथोऽर्जुने) ॥ १२१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V122"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नैवोक्तं वासुदेवेन दृश्यमानमपि स्फुटम् ।</span><span class="shloka-line">ज्ञानानन्दह्रासकरा ह्येते दोषाः सनातनाः (सदातनाः) ॥ १२२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V123"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तजीवराशौ यद् दुर्लक्षणविवर्जितौ ।</span><span class="shloka-line">पूर्णचित्सुखशक्त्यादेर्योग्यौ कृष्णा च मारुतिः ॥ १२३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V124"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनादिदुःखहीनत्वे सुखाधिक्ये च लक्षणम् ।</span><span class="shloka-line">रुग्मिणीसत्यभामादिरूपायाः श्रिय एव तु ॥ १२४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V16
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V125"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मुख्यं ततोऽपि(ततोऽति) मुख्यं तु स्वान्तन्त्र्यादेरशेषतः ।</span><span class="shloka-line">गुणराशेः परं लिङ्गं नित्यं व्यासादिरूपिणः ।</span><span class="shloka-line">विष्णोरेव नचान्यस्य स ह्येकः पूर्णसद्गुणः ॥ १२५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V126"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">साश्वेऽर्जुने यज्ञवाटं प्रविष्टेऽस्य सहोदराः ।</span><span class="shloka-line">पूजिताः पूजयामासुर्मुदिताः सहकेशवाः ॥ १२६॥</span></span></div>
| verse_text  = वासिष्ठवृष्णिप्रवरौ प्रपश्यतां ताभ्यां च भीमेन मुनीश्वरैश्च ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V127"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः स यज्ञो यदुवीररक्षितो व्यासोपदिष्टो मुनिभिः प्रवर्तितः ।</span><span class="shloka-line">अशोभतालं सकलैर्नृपैश्च समागतैर्विप्रवरैश्च जुष्टः ॥ १२७॥</span></span></div>
| verse_lines  = वासिष्ठवृष्णिप्रवरौ प्रपश्यतां ताभ्यां च भीमेन मुनीश्वरैश्च ।¦संशिक्षितानां प्रथमाद् युगाच्च गुणाधिकः कलिरासीत् प्रजानाम् ॥ १६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V128"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स कृष्णयुग्मेन च भार्गवेण त्रिधा विभक्तेन परेण पुंसा ।</span><span class="shloka-line">अधिष्ठितोऽशोभत विश्वमेतद् विश्वादिरूपेण यथैव तेन ॥ १२८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V129"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथा विरिञ्चस्य पुराऽऽस यज्ञो यथैव शक्रस्य शतक्रतुत्वे ।</span><span class="shloka-line">तथैव सोऽभूद् विधिशर्वशक्रपूर्वैः सुरैराविरलङ्कृतोऽधिकम् ॥ १२९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V130"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न देवगन्धर्वमुनिस्वधर्ममर्त्यादिकेष्वास स योऽत्र नाऽस(सम्भ्रमः) ।</span><span class="shloka-line">स्वलङ्कृतैर्नाकिजनैः सकान्तैररूरुचन्नाकवदेतदोकः(दोघः) ॥ १३०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V131"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्रैव तत्त्वानि ससंशयानि निस्संशयान्यासुरलं विवादे ।</span><span class="shloka-line">परस्परोत्थे हरिणा त्रिरूपिणा संस्थापितान्यग्र्यवचोभिरुच्चैः ॥ १३१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V132"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रगीतगन्धर्ववरः प्रनृत्तसदप्सराः सन्ततवादिविप्रः ।</span><span class="shloka-line">विवेचयद्देवनृपौघ एको रराज राजाऽखिलसत्क्रतूनाम् ॥ १३२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V17
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V133"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तदेव्यः सहवासुदेव्यः स्वलङ्कृताः फुल्लमुखारविन्दाः ।</span><span class="shloka-line">विचेरुरत्रैव(विरेजुरत्रैव) सहाप्सरोभिर्निषेदुरप्यच्युतसत्कथारमाः ॥ १३३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V134"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न वै मुमुक्षुर्न बभूषुरत्र न वै विवित्सुश्च कुतो बुभुक्षुः ।</span><span class="shloka-line">असत्यकामा अभवन् कुतश्चित् प्रदातरि प्राज्ञवरेऽनिलात्मजे ॥ १३४॥</span></span></div>
| verse_text  = शुभं महत् स्वल्पफलं कृते हि विपर्ययेणाशुभमेषु दोषः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V135"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दिनेदिने तत्र महान्नपर्वताः सभक्षसारा रसवन्त ऊर्जिताः ।</span><span class="shloka-line">नद्यः पयः सर्पिरजस्रपूर्णाः समाक्षिकाद्या अपि पायसह्रदाः ॥ १३५॥</span></span></div>
| verse_lines  = शुभं महत् स्वल्पफलं कृते हि विपर्ययेणाशुभमेषु दोषः ।¦तद्धीनमप्युच्चशुभं कृताद् युगाच्चक्रे कलिं मारुतिरच्युताश्रयात् ॥ १७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V136"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ह्रदा महान्तस्त्रिदशादियोग्याः सुयोगयुक्ता हरिचन्दनादेः ।</span><span class="shloka-line">तथाऽञ्जनालक्तकमुख्यमण्डनद्रव्याग्र्यवाप्यो मणिकाञ्चनोद्भवाः ॥ १३६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V137"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथेष्टपानाशनभोगशिष्टाः सहस्रशो मारुतिना तु कारिताः ।</span><span class="shloka-line">गन्धा रसाद्याश्च समस्तभोगा दिवीव तत्राऽसुरतीव हृद्याः ॥ १३७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V138"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नैतादृशः कश्चन भूतपूर्वो मखो विना रामविरिञ्चवज्रिणाम् ।</span><span class="shloka-line">मखानिति प्रोचुरशेषलोका दृष्ट्वा मखं तं पुरुषोत्तमेरितम् ॥ १३८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V139"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स एवमद्धा हरिदैवतः क्रतुः पञ्चाश्वमेधात्मक उच्चकल्पः ।</span><span class="shloka-line">दिनेदिने स्वृद्धगुणो बभूव मुदावहो वत्सरपञ्चकत्रयम् ॥ १३९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V140"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यज्ञावसाने निखिलाश्च पाण्डवाः कृष्णा च पृथ्वीमखिलां सवित्ताम् ।</span><span class="shloka-line">माङ्गल्यमात्रं दयिताशरीरे निधाय सर्वाभरणानि चैव ।</span><span class="shloka-line">समर्पयामासुरजे वरेण्ये व्यासे विभागाय यथोक्तमृत्विजाम् ॥ १४०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V18
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V141"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रियो विभागो यदमुष्य विष्णोरतो विभागार्थमिवाऽर्पयंस्ते ।</span><span class="shloka-line">हृदा समस्तं हरयेऽर्पितं तैः स हि द्विजस्थोऽपि समस्तकर्ता ॥ १४१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V142"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देहेन्द्रियप्राणमनांसि चेतनैः सहैव तस्मा अतिसृज्य नेमुः ।</span><span class="shloka-line">त्वदीयमेतन्निखिलं वयं च नास्त्यस्मदीयं(न त्वस्मदीयं) क्‍वच किञ्चनेश ।</span><span class="shloka-line">स्वन्त्र एकोऽसि न कश्चिदन्यः सर्वत्र पूर्णोऽसि सदेति हृष्टाः ॥ १४२॥</span></span></div>
| verse_text  = धनञ्जयः प्रोद्यतदण्ड आसीत् सदाऽन्यचक्रेषु निजाग्रजेरितः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V143"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो विभक्ते मुनयोऽवदंस्ते प्रत्यर्पयामो वयमेषु राज्यम् ।</span><span class="shloka-line">पूर्णा हिरण्येन वयं धरायाः प्रपालने योग्यतमा इमे हि ॥ १४३॥</span></span></div>
| verse_lines  = धनञ्जयः प्रोद्यतदण्ड आसीत् सदाऽन्यचक्रेषु निजाग्रजेरितः ।¦विभीषयित्वा नृपतीन् सरत्नान् पदोर्नृपस्याग्रभुवो न्यपातयत् ॥ १८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V144"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पार्थाः सभार्या द्विजवाक्यमेतन्निशम्य कृष्णाय पुनः प्रणम्य ।</span><span class="shloka-line">ऊचुस्तपो नोऽस्तु वनेऽर्पयित्वा राज्यं मखान्ते त्वयि धर्मलब्धम् ॥ १४४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V145"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितः प्राह स बादरायणो मुनीश्वरैरप्यभियाचितः प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">हिरण्यमेव स्वमिदं मुनीनां मदाज्ञया भूङ्ग्ध्वमशेषराज्यम् ॥ १४५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V146"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समर्पितं मे फलवच्च तत् स्यात् पुनर्ग्रहो नैव च दोषकारी ।</span><span class="shloka-line">पितामहोऽहं भवतां विशेषतो गुरुः पतिश्चैव ततो मदर्हथ ॥ १४६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V147"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितास्ते प्रतिपद्य राज्यं ददुर्हिरण्यं निखिलं च तस्मै ।</span><span class="shloka-line">विभज्य विप्रान् स निजं तु भागमदात् पृथायै निखिलम् प्रसन्नः ॥ १४७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V148"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सभार्यकाणां वररत्नभूषणान्यशेषतः पुत्रभुवां प्रदाय ।</span><span class="shloka-line">पृथक्पृथग् योग्यवरांस्तथैभ्यः प्रादात् प्रभुस्ते मुदिताः प्रणेमुः ॥ १४८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V19
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V149"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तद् यज्ञपञ्चकमजस्त्रिगुणां स एभ्यः सद्दक्षिणां क्रतुपतिर्निखिलामवाप्य ।</span><span class="shloka-line">चक्रेऽश्वमेधत्रयमेकमेकं तेषां हरिर्बहुसुवर्णकनामधेयम् ॥ १४९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V150"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सकृष्णेष्वथ पार्थेषु सुस्नातावभृथेष्वलम् ।</span><span class="shloka-line">पञ्चेन्द्रवद् विराजत्सु स्तूयमानेष्वृषीश्वरैः ॥ १५०॥</span></span></div>
| verse_text  = सदैव कृष्णस्य मुखारविन्दाद् विनिस्सृतं तत्त्वविनिर्णयामृतम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V151"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्तूयमाने च तद्यज्ञे क्रोधो नकुलतां गतः ।</span><span class="shloka-line">कृत्वोग्रगर्जनं यज्ञं तांश्च यज्ञकृतोऽखिलान् ॥ १५१॥</span></span></div>
| verse_lines  = सदैव कृष्णस्य मुखारविन्दाद् विनिस्सृतं तत्त्वविनिर्णयामृतम् ।¦पिबन् सुताद्याधिमसौ क्रमेण त्यजंश्च रेमेऽविरतातिभोगः ॥ १९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V152"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गर्हयन्नूचिवानित्थं भार्यापुत्रस्नुषायुतः ।</span><span class="shloka-line">सक्तुप्रस्थमदाद् विप्र उञ्छवृत्तिः सुभक्तितः ॥ १५२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V153"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धर्मायातिथये तस्य कलां नार्हति षोडशीम् ।</span><span class="shloka-line">यज्ञोऽयमिति हेतुं च विप्रैः पृष्टोऽभ्यभाषत ॥ १५३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V154"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अतिथेस्तस्य पादोदक्लिन्नः पार्श्वो हिरण्मयः ।</span><span class="shloka-line">एको ममाभूदपरः सर्वतीर्थादिकेष्वपि ॥ १५४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V155"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मज्जतोऽवभृथेष्वद्धा यज्ञानामत्र चाऽदरात् ।</span><span class="shloka-line">नाभूदित्यथ तत्तत्त्ववेदिभिर्मुनिपुङ्गवैः ॥ १५५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V156"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णेन च तमोऽन्धं तं प्रापयद्भिः स्मिते कृते ।</span><span class="shloka-line">अदर्शनं जगामाऽशु तमः प्राप च कालतः ।</span><span class="shloka-line">तदर्थमेव हैरण्यः पार्श्वस्तस्याभवत् पुरा ॥ १५६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V20
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V157"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृष्णस्य पाण्डवानां च मखादेश्च गुणान् बहून् ।</span><span class="shloka-line">वदन्तो भर्त्सयाञ्चक्रुस्तन्मतज्ञा(तं मतज्ञाः) मधुद्विषः ॥ १५७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V158"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्राद्धार्थं हि पयः पूर्वं (जामदग्नेः)जमदग्नेरदूषयत् ।</span><span class="shloka-line">नाकुलेनैव रूपेण क्रोधस्तं पितरोऽशपन् ॥ १५८॥</span></span></div>
| verse_text  = दुःशासनस्याऽवसथं(अवसथे) सुभद्राचित्राङ्गदासहितोऽध्यावसंश्च ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V159"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भव त्वं नकुलस्तावद् यावद् धर्मादिकान् सुरान् ।</span><span class="shloka-line">क्षेप्स्यसीति तमो घोरं भूयः पापेन यात्वयम् ।</span><span class="shloka-line">इत्यभिप्रेत्यः तैः शप्तस्तथा कृत्वा तमोऽभ्ययात् ॥ १५९॥</span></span></div>
| verse_lines  = दुःशासनस्याऽवसथं(अवसथे) सुभद्राचित्राङ्गदासहितोऽध्यावसंश्च ।¦(स)सचन्द्रिकाकान्तिरनूनबिम्बो नभस्थितश्चन्द्र इवात्यरोचत ॥ २०॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V160"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यद्यप्यल्पधनत्यक्तं वित्तं बहुफलं भवेत् ।</span><span class="shloka-line">तथाऽप्यनन्तफलदाः कर्तुरेव महागुणाः ॥ १६०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V161"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सतां प्रीतिश्च तत्रापि सद्वरो हरिरेव हि ।</span><span class="shloka-line">पार्थेभ्योऽभ्यधिकः कर्ता समो वा को गुणैर्भवेत् ॥ १६१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V162"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सतां च प्रवरो विष्णुः सद्भिर्मुनिवरैर्युतः ।</span><span class="shloka-line">प्रत्यक्षतः कारयति पार्थैः प्रियतमैश्च तैः ।</span><span class="shloka-line">यं मखप्रवरं तस्य समं किं शुभसाधनम्(शुभसाधनैः) ॥ १६२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V163"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पठन्ति पैङ्गिनश्चैतान् मन्त्रानन्वर्थकानिह ।</span><span class="shloka-line">अवैष्णवकृतं कर्म सर्वमन्तवदुच्यते ।</span><span class="shloka-line">अनन्तं वैष्णवकृतं तत्र वर्णक्रमात् परम् ॥ १६३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C30
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V164"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वैष्णवेष्वपि मर्त्यैर्यत् कृतं शतगुणं ततः ।</span><span class="shloka-line">गान्धर्वं कर्म तस्माच्च मुनिभिः पितृभिस्ततः ॥ १६४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V21
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V165"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देवशक्रशिवब्रह्मकृतं तस्मात् क्रमेण च ।</span><span class="shloka-line">शतोत्तरमिति ज्ञेयं नान्यद् ब्रह्मकृतोपमम् ॥ १६५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V166"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वैष्णवत्वं क्रमात् वृद्धं (क्रमोद्वृद्धं) ब्रह्मान्तं जीवराशिषु ।</span><span class="shloka-line">फलाधिक्यं कर्मणां हि विष्णोः प्रीत्यैव नान्यथा ॥ १६६॥</span></span></div>
| verse_text  = समस्तभृत्याश्रितवेतनानां माद्रेय आसीत् प्रथमः प्रदाता ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V167"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इति तेन न पार्थानां कर्मणाऽन्यत् समं क्‍वचित् ।</span><span class="shloka-line">गुणैर्ज्ञानादिभिर्वाऽपि तस्मात् क्रोधः स तामसः ।</span><span class="shloka-line">विनिन्द्य तान् सुसत्त्वस्थांस्तमोऽन्धमुपजग्मिवान् ॥ १६७॥</span></span></div>
| verse_lines  = समस्तभृत्याश्रितवेतनानां माद्रेय आसीत् प्रथमः प्रदाता ।¦स दुर्मुखस्याऽवसथेऽवसच्च स मद्रराजात्मजयाऽग्र्यवर्ती ॥ २१॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V168"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ पृष्टो वासुदेवः सुरविप्रादिसंसदि ।</span><span class="shloka-line">युधिष्ठिरेण संहृष्टो जगादाशेषतः प्रभुः ॥ १६८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C30_S01_V169"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ते च श्रुत्वाऽखिलान् धर्मान् भक्त्या परमया युताः ।</span><span class="shloka-line">पूजयन्तो जगन्नाथमापुश्च परमां मुदम् ॥ १६९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सन्धानभेदानुगतप्रवृत्तिस्तिष्ठंश्च दुर्मर्षणशुभ्रसद्मनि ।
| verse_lines  = सन्धानभेदानुगतप्रवृत्तिस्तिष्ठंश्च दुर्मर्षणशुभ्रसद्मनि ।¦नृपाङ्गरक्षः प्रगृहीतखड्गस्तस्यानुजो मागधकन्ययाऽऽसीत् ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सेनापतिः कृप आसीद् युयुत्सुः ससञ्जयो विदुरश्चाऽम्बिकेयम् ।
| verse_lines  = सेनापतिः कृप आसीद् युयुत्सुः ससञ्जयो विदुरश्चाऽम्बिकेयम् ।¦पार्थेरिताः पर्यचरन् स्वयं च सर्वे यथा दैवतमादरेण ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्विरूपकृष्णप्रहितेषु पाण्डुषु क्षितिं प्रशासत्सु न कश्चनाऽतुरः ।
| verse_lines  = द्विरूपकृष्णप्रहितेषु पाण्डुषु क्षितिं प्रशासत्सु न कश्चनाऽतुरः ।¦नचाक्रमान्मृत्युरभून्न नार्यो विभर्तृका नो विधुरा नराश्च ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शब्दादयश्चाऽसुरतीव हृद्या निकामवर्षी च सुरेश्वरोऽभूत् ।
| verse_lines  = शब्दादयश्चाऽसुरतीव हृद्या निकामवर्षी च सुरेश्वरोऽभूत् ।¦प्रजा अनास्पृष्टसमस्ततापा अनन्यभक्त्याऽच्युतमर्चयन्ति ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पृथ्वी च गावः ससरस्वतीका निकामदोहा अभवन् सदैव ।
| verse_lines  = पृथ्वी च गावः ससरस्वतीका निकामदोहा अभवन् सदैव ।¦अब्दाब्धिनद्यो गिरिवृक्षजङ्गमाः सर्वेऽपि रत्नप्रभवा(रत्नप्रसवा) बभूवुः ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृष्णाश्रयात् सर्वमिदं वशे ते विधाय सम्यक् परिपालयन्तः ।
| verse_lines  = कृष्णाश्रयात् सर्वमिदं वशे ते विधाय सम्यक् परिपालयन्तः ।¦दिवीव देवा मुमुदुः सदैव मुनीन्द्रगन्धर्वनृपादिभिर्वृताः ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समुज्ज्वला पाण्डवकीर्तिनारी पदं (विधाय)विधायासुरपक्षमूर्धसु(मूर्धनि) ।
| verse_lines  = समुज्ज्वला पाण्डवकीर्तिनारी पदं (विधाय)विधायासुरपक्षमूर्धसु(मूर्धनि) ।¦वराभये चैव सतां कराभ्यां कृष्णप्रसूता जगदण्डमावृणोत् ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पातालपादां पृथिवीनितम्बामाकाशमध्यां करसन्तताशाम् ।
| verse_lines  = पातालपादां पृथिवीनितम्बामाकाशमध्यां करसन्तताशाम् ।¦ग्रहर्क्षताराभरनद्युवक्षसं विरिञ्चलोकस्थलसन्मुखाम्बुजाम् ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विकुण्ठनाथाभयहस्तमादरान् मूर्ध्ना वहन्तीं(मूर्ध्नाऽऽवहन्तीं) वरभारताख्याम् ।
| verse_lines  = विकुण्ठनाथाभयहस्तमादरान् मूर्ध्ना वहन्तीं(मूर्ध्नाऽऽवहन्तीं) वरभारताख्याम् ।¦निशम्य तामीक्ष्य समस्तलोकाः पवित्रिता वेदिभवामिवान्याम् ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रपालयत्स्वेव धरां सकृष्णेष्वद्धैव पार्थेषु कलिर्बलिश्च ।
| verse_lines  = प्रपालयत्स्वेव धरां सकृष्णेष्वद्धैव पार्थेषु कलिर्बलिश्च ।¦सुपापदैत्यौ क्‍वच राष्ट्रविप्लवं सञ्चक्रतुस्तच्छ्रुतमाशु पार्थैः ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नृपेण कृष्णेन च साधु चोदितो भीमस्तदा तौ सगणौ विजित्य ।
| verse_lines  = नृपेण कृष्णेन च साधु चोदितो भीमस्तदा तौ सगणौ विजित्य ।¦बलिं प्रविद्राव्य कलिं निबद्ध्य समानयत् कृष्णनृपेन्द्रयोः(कृष्णनरेन्द्रयोः) पुरः ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पप्रच्छ तं कृष्णपुरो युधिष्ठिर उदारधीः ।
| verse_lines  = पप्रच्छ तं कृष्णपुरो युधिष्ठिर उदारधीः ।¦कले किमिति मे राष्ट्रं विप्लावयसि दुर्मते ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्त आह कालोऽयं दुर्योधननिपातनम् ।
| verse_lines  = इत्युक्त आह कालोऽयं दुर्योधननिपातनम् ।¦आरभ्य मम तत्र त्वं बलादाक्रम्य तिष्ठसि ।¦ततो मया कृतो राष्ट्रविप्लवस्ते नराधिप ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तमाह राजा राज्ञां हि बलाद् राज्यं प्रवर्तते ।
| verse_lines  = तमाह राजा राज्ञां हि बलाद् राज्यं प्रवर्तते ।¦अपि कालभवं राष्ट्रं त्वदीयं मादृशैर्नृपैः ।¦ह्रियते बलवद्भिर्हि राज्याशा ते कुतस्तदा ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कालो वा कारणं राज्ञो राजा वा कालकारणम् ।
| verse_lines  = कालो वा कारणं राज्ञो राजा वा कालकारणम् ।¦इति ते संशयो मा भूद् राजा कालस्य कारणम् ॥ ३६॥ (महा.१२.७०.६)
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तमुवाच कलिः काले मदीये त्वादृशः कुतः ।
| verse_lines  = तमुवाच कलिः काले मदीये त्वादृशः कुतः ।¦राजानं पूर्वमाविश्य विप्रांश्च स्यामहं नृप ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वासुदेवसहायेषु तेजो युष्मासु मे नहि ।
| verse_lines  = वासुदेवसहायेषु तेजो युष्मासु मे नहि ।¦क्‍व राजाऽसावृते युष्मान् यो मया नाभिभूयते ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मदीयकाले भूपाल विप्रदेव(वेद)विरोधिनि ।
| verse_lines  = मदीयकाले भूपाल विप्रदेव(वेद)विरोधिनि ।¦मद्दृष्टिपाते(याते) क्‍व गुणाः क्‍व वेदाः क्‍व सुयुक्तयः(क्‍व च सूक्तयः) ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = जगाद नृपतिः सत्यं कले वक्ष्यनृतोऽपि सन् ।
| verse_lines  = जगाद नृपतिः सत्यं कले वक्ष्यनृतोऽपि सन् ।¦मोचये त्वार्तवचनाद् यदाऽस्मत्सन्ततेः परम् ।¦विलुम्पस्यखिलान् धर्मान् करं तत्रापि नोऽर्पय ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सीमाधिर्बहुवाक्यं च तुलामाने च मे करः ।
| verse_lines  = सीमाधिर्बहुवाक्यं च तुलामाने च मे करः ।¦नैवातिक्रममेतेषां कुरु सर्वात्मना क्‍वचित् ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तमाह भगवान् कृष्णो यावत् पाण्डवसन्ततिः ।
| verse_lines  = तमाह भगवान् कृष्णो यावत् पाण्डवसन्ततिः ।¦तावन्न ते भवेच्छक्तिः प्रवृत्तस्यापि भूतले ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पाण्डवेभ्यः परं यावत् क्षेमकः क्रमवर्द्धिता ।
| verse_lines  = पाण्डवेभ्यः परं यावत् क्षेमकः क्रमवर्द्धिता ।¦क्षेमकात् परतः पूर्तिं शक्तिस्ते यास्यति ध्रुवम् ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न द्रष्टव्यं भूतलं ते कुत एव स्पृशेर्भुवम् ।
| verse_lines  = न द्रष्टव्यं भूतलं ते कुत एव स्पृशेर्भुवम् ।¦यावत् पार्था अहं चात्र ततो भुवि पदं कुरु ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तो वासुदेवेन मोचितो धर्मजेन च ।
| verse_lines  = इत्युक्तो वासुदेवेन मोचितो धर्मजेन च ।¦तान् प्रणम्य ययौ पारे समुद्रस्याऽश्रयद् गुहाम् ।¦पार्थाश्च कृष्णसहिता रक्षन्तः क्ष्मां मुदं ययुः ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं पार्थान् प्रतिष्ठाप्य शक्रप्रस्थे तु सार्जुनः ।
| verse_lines  = एवं पार्थान् प्रतिष्ठाप्य शक्रप्रस्थे तु सार्जुनः ।¦क्रीडन् दिव्याः कथाः प्राह पुत्रशोकापनुत्तये ।¦गीतोक्तं विस्मृतं चास्मै पुनर्विस्तरतोऽवदत् ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वाणी प्राणो वासुदेव इत्येतैरखिलं ततम् ।
| verse_lines  = वाणी प्राणो वासुदेव इत्येतैरखिलं ततम् ।¦सर्वोत्तमत्वमेतेषां सर्वमेतद्वशे जगत् ।¦उत्तरोत्तरमेतेऽपि गुणोच्चास्तद्वशेऽपरे ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्थं हरेर्वशे सर्वं गुणपूर्णश्च(सर्वगुणपूर्णश्च) स प्रभुः ।
| verse_lines  = इत्थं हरेर्वशे सर्वं गुणपूर्णश्च(सर्वगुणपूर्णश्च) स प्रभुः ।¦एक एव नचान्योऽस्ति प्राणोच्चा तदधो रमा ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स हुताश इति प्रोक्तो(हुताशन इति प्रोक्तो) हुतमत्त्यखिलं यतः ।
| verse_lines  = स हुताश इति प्रोक्तो(हुताशन इति प्रोक्तो) हुतमत्त्यखिलं यतः ।¦वाक्प्राणमध्यगो नित्यं धारयत्यखिलं जगत् ।¦स ईशो ब्रह्मरुद्राद्या जीवा एव प्रकीर्तिताः ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एतस्यानादिसद्भक्ता मुक्तियोग्या हि ते स्मृताः ।
| verse_lines  = एतस्यानादिसद्भक्ता मुक्तियोग्या हि ते स्मृताः ।¦अनादिद्वेषिणो येऽस्मिन्स्तमोयोग्याः सुपापिनः ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मिश्रा मध्या इति ज्ञेयाः संसारपरिवर्तिनः ।
| verse_lines  = मिश्रा मध्या इति ज्ञेयाः संसारपरिवर्तिनः ।¦एवं जीवास्त्रिधा प्रोक्ता भवन्त्येते नचान्यथा ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तारतम्यं च विज्ञेयं लिङ्गैर्दैहिकमानसैः ।
| verse_lines  = तारतम्यं च विज्ञेयं लिङ्गैर्दैहिकमानसैः ।¦विष्णोर्लिङ्गानुसारित्वत् तारतम्यात् तदीक्षणम् ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विष्णोस्तदनुगानां च प्रीतिकृद् धर्म ईरितः ।
| verse_lines  = विष्णोस्तदनुगानां च प्रीतिकृद् धर्म ईरितः ।¦अधर्मोऽन्य इयं निष्ठा प्रलापः किं करिष्यति ।¦एवमाद्यनुशास्याजः पार्थं पार्थैः सुसत्कृतः॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कथञ्चित् तानवस्थाप्य सुदूरानुगतान् प्रभुः ।
| verse_lines  = कथञ्चित् तानवस्थाप्य सुदूरानुगतान् प्रभुः ।¦सुभद्रासहितः प्रायाद् यानेन द्वारकां पुरीम् ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समाधिविरतोदङ्कपरिपृष्टः पथि प्रभुः ।
| verse_lines  = समाधिविरतोदङ्कपरिपृष्टः पथि प्रभुः ।¦हतं दुर्योधनं प्राह सभ्रातृसुतसैनिकम् ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं शिष्यवधकोपेन शप्तुमात्मानमुद्यतम् ।
| verse_lines  = तं शिष्यवधकोपेन शप्तुमात्मानमुद्यतम् ।¦केशवोऽशमयद् वाक्यैर्विश्वरूपं प्रदर्श्य च ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मद्भक्तो नितरामेष मदाराधनतत्परः ।
| verse_lines  = मद्भक्तो नितरामेष मदाराधनतत्परः ।¦मामवज्ञाय निरयं माऽनुत्थानं व्रजेदिति ॥ ५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृपया वासुदेवेन बोधितः शान्तमानसः ।
| verse_lines  = कृपया वासुदेवेन बोधितः शान्तमानसः ।¦पश्चात्तापाभितप्तात्मा तमेव शरणं ययौ ॥ ५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V59
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मै देवोऽभयं दत्त्वा प्रेषयिष्येऽमृतं तव ।
| verse_lines  = तस्मै देवोऽभयं दत्त्वा प्रेषयिष्येऽमृतं तव ।¦दातुं शक्रमिति प्रोक्त्वा ययौ द्वारवतीं प्रभुः ॥ ५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V60
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाऽदिदेश देवेशं वासुदेवोऽमृतं मुनेः ।
| verse_lines  = अथाऽदिदेश देवेशं वासुदेवोऽमृतं मुनेः ।¦देहीति वञ्चयिष्यामीत्याह सोऽपि क्षमापयन् ॥ ६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V61
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ओमित्युक्तो भगवता तत्स्नेहात् स शचीपतिः ।
| verse_lines  = ओमित्युक्तो भगवता तत्स्नेहात् स शचीपतिः ।¦सुजुगुप्सितमातङ्गवेषो भूत्वा मुनिं ययौ ॥ ६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V62
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मूत्रस्रोतसि सौधञ्च निधाय कलशं वशी ।
| verse_lines  = मूत्रस्रोतसि सौधञ्च निधाय कलशं वशी ।¦मूत्रयन्निव तं प्राह वासुदेवः सुधामिमाम् ।¦महर्षे प्रेषयामास तवार्थे तत् पिबेति च ॥ ६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V63
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स मूत्रमिति मत्वा तं याहीत्येवाऽह भत्सयन् ।
| verse_lines  = स मूत्रमिति मत्वा तं याहीत्येवाऽह भत्सयन् ।¦वञ्चयित्वैव तं शक्रो ययौ प्रीतः स्वमालयम् ॥ ६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V64
| verse_type  = shloka
| verse_text  = असाधारणमन्नं हि देवानाममृतं सदा ।
| verse_lines  = असाधारणमन्नं हि देवानाममृतं सदा ।¦अन्यपीतिस्ततस्तस्य देवानां परमाप्रिया ॥ ६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V65
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आत्मदत्तप्रसादाच्च स्वापराधात् प्रचालिते ।
| verse_lines  = आत्मदत्तप्रसादाच्च स्वापराधात् प्रचालिते ।¦उदङ्के वासुदेवस्तु युक्तिमित्येव मन्यते ॥ ६५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V66
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वपुरीं प्राप्य यदुभिः पूजितः शूरसूनवे ।
| verse_lines  = स्वपुरीं प्राप्य यदुभिः पूजितः शूरसूनवे ।¦वृत्तान्तं कथयामास केशवो यदुसंसदि ॥ ६६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V67
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वधमन्तरितं सूनोः सात्वतेशेन सात्वती ।
| verse_lines  = वधमन्तरितं सूनोः सात्वतेशेन सात्वती ।¦प्रणम्य कथयेत्यूचे तत आह जनार्दनः ॥ ६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V68
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः सुदुःखिताः शूरपुत्राद्या अभिमन्यवे ।
| verse_lines  = ततः सुदुःखिताः शूरपुत्राद्या अभिमन्यवे ।¦श्राद्धदानानि बहुशश्चक्रुः केशवसंयुताः ॥ ६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V69
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निवसत्यत्र विश्वेशे धर्मपुत्रः क्रतूत्तमम् ।
| verse_lines  = निवसत्यत्र विश्वेशे धर्मपुत्रः क्रतूत्तमम् ।¦अश्वमेधमनुष्ठातुं नाविन्दद् वित्तमञ्जसा ॥ ६९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V70
| verse_type  = shloka
| verse_text  = हतशेषात् क्षत्रसङ्घात् करं नैच्छद् दयापरः ।
| verse_lines  = हतशेषात् क्षत्रसङ्घात् करं नैच्छद् दयापरः ।¦नच मध्यमकल्पेन यष्टुं तस्य मनो गतम् ॥ ७०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V71
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विज्ञाय नित्यविज्ञातनिखिलो बादरायणः ।
| verse_lines  = विज्ञाय नित्यविज्ञातनिखिलो बादरायणः ।¦आविर्भूतो हिमवतः शृङ्गं यत्राभिसङ्गतम् ॥ ७१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V72
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मेरुशृङ्गेण यत्रैव विष्णुः स्वात्मानमव्ययम् ।
| verse_lines  = मेरुशृङ्गेण यत्रैव विष्णुः स्वात्मानमव्ययम् ।¦लोकस्य सङ्ग्रहायेजे कर्मबन्धोज्झितोऽपि सन् ॥ ७२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V73
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शङ्कराद्याः सुरा यत्र मरुत्तश्चेजिरे हरिम् ।
| verse_lines  = शङ्कराद्याः सुरा यत्र मरुत्तश्चेजिरे हरिम् ।¦दानवो वृषपर्वा च तत्रास्ति धनमक्षयम् ॥ ७३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V74
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तच्छङ्करशरीरस्थं जामदग्न्यं हरिं परम् ।
| verse_lines  = तच्छङ्करशरीरस्थं जामदग्न्यं हरिं परम् ।¦इष्ट्वैवानुज्ञया तस्य स्वीकृत्य यज तेन च ।¦इत्याह व्यासवाक्यानु भीमोऽप्याह नृपोत्तमम् ॥ ७४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V75
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धनस्य देवता विष्णुर्जामदग्न्योऽखिलेश्वरः ।
| verse_lines  = धनस्य देवता विष्णुर्जामदग्न्योऽखिलेश्वरः ।¦स शङ्करशरीरस्थो यज्ञोच्छिष्टधनाधिपः ॥ ७५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V76
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेनैव विष्णुना दत्तमर्जुनायास्त्रमुत्तमम् ।
| verse_lines  = तेनैव विष्णुना दत्तमर्जुनायास्त्रमुत्तमम् ।¦कार्याण्यन्यानि चास्माकं कृतान्येतेन विष्णुना ॥ ७६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V77
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स ब्रह्मरुद्रशक्रादिपददाताऽखिलप्रदः ।
| verse_lines  = स ब्रह्मरुद्रशक्रादिपददाताऽखिलप्रदः ।¦स्वतन्त्रः परतन्त्रांस्तानावर्तयति चेच्छया ॥ ७७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V78
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रियोऽस्माकं प्रियास्तस्य सर्वदैव वयं नृप ।
| verse_lines  = प्रियोऽस्माकं प्रियास्तस्य सर्वदैव वयं नृप ।¦अतस्तदभ्यनुज्ञातधनेनैव यजामहे ॥ ७८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V79
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सोऽयं पितामहोऽस्माकं व्यासस्तन्नः प्रदास्यति ।
| verse_lines  = सोऽयं पितामहोऽस्माकं व्यासस्तन्नः प्रदास्यति ।¦इत्युक्त्वा तं पुरस्कृत्य कृष्णद्वैपायनं ययुः ॥ ७९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V80
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धनं कृष्णः समादाय(स आदाय) समन्ताच्छतयोजनम् ।
| verse_lines  = धनं कृष्णः समादाय(स आदाय) समन्ताच्छतयोजनम् ।¦ददौ तेषां तेऽपि चोहुर्हस्त्यश्वोष्ट्रनरादिभिः ॥ ८०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V81
| verse_type  = shloka
| verse_text  = युधिष्ठिरमृते सर्वे भीमसेनपुरोगमाः ।
| verse_lines  = युधिष्ठिरमृते सर्वे भीमसेनपुरोगमाः ।¦यज्ञार्थमूहिरे भूरि स्वर्णमुद्यद्रविप्रभम् ॥ ८१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V82
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदैव वासुदेवोऽपि सभार्यः स सुभद्रया ।
| verse_lines  = तदैव वासुदेवोऽपि सभार्यः स सुभद्रया ।¦आगच्छन् हस्तिनपुरं पथ्युदङ्केन पूजितः ॥ ८२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V83
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्कामवर्षिणो मेघांस्तस्य दत्वोदकार्थिनः ।
| verse_lines  = तत्कामवर्षिणो मेघांस्तस्य दत्वोदकार्थिनः ।¦सफलं स्ववरं कृत्वा जगाम गजसाह्वयम् ॥ ८३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V84
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आसन्नेष्वेव पार्थेषु व्यासे च पुरुषोत्तमे ।
| verse_lines  = आसन्नेष्वेव पार्थेषु व्यासे च पुरुषोत्तमे ।¦प्रविवेश पुरं कृष्णस्तदाऽसूतोत्तरा मृतम् ॥ ८४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V85
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रौण्यस्त्रसूदितं बालं दृष्ट्वा कुन्त्यादिकाः स्त्रियः ।
| verse_lines  = द्रौण्यस्त्रसूदितं बालं दृष्ट्वा कुन्त्यादिकाः स्त्रियः ।¦शरण्यं शरणं जग्मुर्वासुदेवं जगत्पतिम् ॥ ८५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V86
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रत्यक्षमात्मना गर्भे रक्षितं प्रसवे हतम् ।
| verse_lines  = प्रत्यक्षमात्मना गर्भे रक्षितं प्रसवे हतम् ।¦पुनरुज्जीवयामास केशवः पार्थतन्तवे ॥ ८६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V87
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदैव विविशुः पार्था सकृष्णाः सधनोच्चयाः(सधनोच्छ्रयाः) ।
| verse_lines  = तदैव विविशुः पार्था सकृष्णाः सधनोच्चयाः(सधनोच्छ्रयाः) ।¦सर्वे मुमुदिरे दृष्ट्वा पौत्रं केशवरक्षितम् ॥ ८७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V88
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ददौ दानानि बहुशो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
| verse_lines  = ददौ दानानि बहुशो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।¦पौत्रजन्मनि हृष्टात्मा वासुदेवं ननाम च ॥ ८८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V89
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कुन्तीकृष्णासुभद्राभिर्वैराट्याऽन्याभिरेव च ।
| verse_lines  = कुन्तीकृष्णासुभद्राभिर्वैराट्याऽन्याभिरेव च ।¦पाण्डवैः पुरुषैश्चान्यैः संस्तुतः प्रणतो हरिः ॥ ८९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V90
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः कृष्णाभ्यनुज्ञाता पाराशर्यसदस्यकाः ।
| verse_lines  = ततः कृष्णाभ्यनुज्ञाता पाराशर्यसदस्यकाः ।¦आरेभिरेऽश्वमेधं ते मुनिभिर्ब्रह्मवादिभिः ॥ ९०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V91
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वयज्ञात्मकं तेषामश्वमेधं जगत्पतिः ।
| verse_lines  = सर्वयज्ञात्मकं तेषामश्वमेधं जगत्पतिः ।¦कारयामास भगवान् कृष्णद्वैपायनः स्वयम् ॥ ९१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V92
| verse_type  = shloka
| verse_text  = साधनानि तु सर्वाणि शालां चैव हिरण्मयीम् ।
| verse_lines  = साधनानि तु सर्वाणि शालां चैव हिरण्मयीम् ।¦पवमानसुतश्चक्रे कृष्णद्वैपायनेरितः ॥ ९२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V93
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथानुमन्त्रितोत्सृष्टं पुरोहितपुरस्कृतम् ।
| verse_lines  = अथानुमन्त्रितोत्सृष्टं पुरोहितपुरस्कृतम् ।¦तुरङ्गं (तुरगं) कृष्णसारङ्गमनुवव्राज वासविः ॥ ९३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V94
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स जित्वा रुन्धतः सर्वान् नृपतीञ्छस्त्रतेजसा ।
| verse_lines  = स जित्वा रुन्धतः सर्वान् नृपतीञ्छस्त्रतेजसा ।¦चारयामास सर्वेषु राष्ट्रेष्वविजितोऽरिभिः ॥ ९४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V95
| verse_type  = shloka
| verse_text  = युधिष्ठिराज्ञया तेन न कश्चिन्निहतस्तदा ।
| verse_lines  = युधिष्ठिराज्ञया तेन न कश्चिन्निहतस्तदा ।¦आहूताश्च नृपास्तेन यज्ञार्थं प्रीयताऽखिलाः ॥ ९५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V96
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मळलूरं (मणलूरं) क्रमात् प्राप्तस्तत्रैनं बभ्रुवाहनः ।
| verse_lines  = मळलूरं (मणलूरं) क्रमात् प्राप्तस्तत्रैनं बभ्रुवाहनः ।¦अभ्ययादर्घ्यपाद्याद्यैस्तमाह विजयः सुतम् ॥ ९६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V97
| verse_type  = shloka
| verse_text  = योद्धुकामोऽर्घ्यमादाय त्वयाऽद्याभिगतो ह्यहम् ।
| verse_lines  = योद्धुकामोऽर्घ्यमादाय त्वयाऽद्याभिगतो ह्यहम् ।¦न प्रीये पौरुषं धिक् ते यन्मेध्याश्वो न वारितः ॥ ९७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V98
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदाऽपि(तथाऽपि) पितृभक्त्यैनमयुद्ध्यन्तमुलूपिका ।
| verse_lines  = तदाऽपि(तथाऽपि) पितृभक्त्यैनमयुद्ध्यन्तमुलूपिका ।¦प्राह युद्ध्यस्व यत् प्रीत्यै(तत् प्रीत्यै) गुरोः कार्यमसंशयम् ।¦प्रीणनायैव युद्ध्यस्व पित्रे सन्धर्शयन् बलम् ॥ ९८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V99
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तो युयुधे पित्रा बलं सर्वं प्रदर्शयन् ।
| verse_lines  = इत्युक्तो युयुधे पित्रा बलं सर्वं प्रदर्शयन् ।¦अर्जुनस्तु सुतस्नेहान्मन्दं योधयति स्मयन् ॥ ९९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V100
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स तु सर्वायुधक्षेपेऽप्यविकारं धनञ्जयम् ।
| verse_lines  = स तु सर्वायुधक्षेपेऽप्यविकारं धनञ्जयम् ।¦दृष्ट्वा बाल्यात् परीक्षायै मन्त्रपूतं महाशरम् ।¦चिक्षेप पित्रे दैवेन तेनैनं मोह आविशत् ॥ १००॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V101
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मूर्च्छितं तं गुरुं दृष्ट्वा तद्भक्त्या भृशदुःखितः ।
| verse_lines  = मूर्च्छितं तं गुरुं दृष्ट्वा तद्भक्त्या भृशदुःखितः ।¦प्रायोपविष्टस्तन्माता विललापातिदुःखिता ॥ १०१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V102
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विजगर्ह तदोलूपीं धिग् जगत्त्रयपूजितम् ।
| verse_lines  = विजगर्ह तदोलूपीं धिग् जगत्त्रयपूजितम् ।¦अजीघनो मे भर्तारं पुत्रेणैवाविजानता ॥ १०२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V103
| verse_type  = shloka
| verse_text  = लोकवीरं पतिं हित्वा(हत्वा) न मे कार्यं सुतेन च ।
| verse_lines  = लोकवीरं पतिं हित्वा(हत्वा) न मे कार्यं सुतेन च ।¦पतिलोकमहं यास्ये तृप्ता भव कलिप्रिये ॥ १०३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V104
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्त्वा मरणायैव तां विनिश्चितमानसाम् ।
| verse_lines  = इत्युक्त्वा मरणायैव तां विनिश्चितमानसाम् ।¦धरायां विलुठन्तीं च दृष्ट्वा भुजगनन्दिनी ॥ १०४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V105
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नागलोकात् समादाय विशल्यकरणीं क्षणात् ।
| verse_lines  = नागलोकात् समादाय विशल्यकरणीं क्षणात् ।¦उत्थापयामास पतिं त्रिलोकातिरथं तया ॥ १०५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V106
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रहस्योवाच च तदा श्रुतं वाक्यं पुरा मया ।
| verse_lines  = प्रहस्योवाच च तदा श्रुतं वाक्यं पुरा मया ।¦सुरलोके सुरैः प्रोक्तं भीष्माद्या नातिधर्मतः ॥ १०६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V107
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यद्धतास्तेन दोषेण पार्थस्तेनातिवेदनाम् ।
| verse_lines  = यद्धतास्तेन दोषेण पार्थस्तेनातिवेदनाम् ।¦रणे व्रजेदिति न तत् परतः स्यादिति ह्यहम् ।¦वचनादेव देवानां युद्ध्येत्यात्मजमब्रवम् ॥ १०७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V108
| verse_type  = shloka
| verse_text  = देवानामेव सङ्कल्पान्मूर्च्छितश्चार्जुनोऽभवत् ।
| verse_lines  = देवानामेव सङ्कल्पान्मूर्च्छितश्चार्जुनोऽभवत् ।¦भुक्तदोषफलश्चायं पुनर्भोक्ष्यति नान्यतः ॥ १०८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V109
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अन्येन पातितस्त्यास्य यशो नश्येत् त्रिलोकगम् ।
| verse_lines  = अन्येन पातितस्त्यास्य यशो नश्येत् त्रिलोकगम् ।¦नार्जुनस्य यशो नश्येदिति दैवैरिदं कृतम् ॥ १०९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V110
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तः प्रीतिमापेदे पुत्रभार्यायुतोऽर्जुनः ।
| verse_lines  = इत्युक्तः प्रीतिमापेदे पुत्रभार्यायुतोऽर्जुनः ।¦यज्ञार्थं तावथाऽहूय पूजितः प्रययौ ततः ॥ ११०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V111
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्वारकायाः समीपस्थं प्रद्युम्नाद्याः सुता हरेः ।
| verse_lines  = द्वारकायाः समीपस्थं प्रद्युम्नाद्याः सुता हरेः ।¦प्रसह्याश्वमपाजह्रुराह्वयन्तोऽर्जुनं युधे ॥ १११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V112
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुभद्राहरणं मार्ष्टुं नीतेऽश्वे तैर्धनञ्जयः ।
| verse_lines  = सुभद्राहरणं मार्ष्टुं नीतेऽश्वे तैर्धनञ्जयः ।¦गौरवाद् वासुदेवस्य मातुलस्य च केवलम् ॥ ११२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V113
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मातुलायाब्रवीदश्वं हृतं पौत्रैरबन्धुवत् ।
| verse_lines  = मातुलायाब्रवीदश्वं हृतं पौत्रैरबन्धुवत् ।¦स निर्भत्स्य कुमारांस्तान् मेध्यमश्वममोचयत् ॥ ११३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V114
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मातुलं स प्रणम्याथ यज्ञार्थं तान् निमन्त्र्य च ।
| verse_lines  = मातुलं स प्रणम्याथ यज्ञार्थं तान् निमन्त्र्य च ।¦गच्छन् गजाह्वयं दूतमग्रतोऽयापयन्नृपे(यातयन्नृपे) ॥ ११४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V115
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सकृष्णः सहसोदर्यः श्रुत्वाऽसौ प्राप्तमर्जुनम् ।
| verse_lines  = सकृष्णः सहसोदर्यः श्रुत्वाऽसौ प्राप्तमर्जुनम् ।¦प्रीतो बाष्पाभिपूर्णाक्षो(बाष्पातिपूर्णाक्षो) भ्रातृस्नेहादभाषत ॥ ११५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V116
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वासुदेव न पश्यामि दुर्लक्षणमथार्जुने ।
| verse_lines  = वासुदेव न पश्यामि दुर्लक्षणमथार्जुने ।¦केन दुर्लक्षणेनायं बहुदुःखी प्रवासगः ॥ ११६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V117
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पृष्टस्तं केशवः प्राह भ्राता ते दीर्घपिण्डकः(पिण्डिकः) ।
| verse_lines  = पृष्टस्तं केशवः प्राह भ्राता ते दीर्घपिण्डकः(पिण्डिकः) ।¦तेनायं दुःखबहुल इत्युक्त्वा पुनरेव च ।¦वदन्तमेव पाञ्चाली कटाक्षेण न्यवारयत् ॥ ११७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V118
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तलक्षणाभिज्ञाः कृष्णः सत्या वृकोदरः ।
| verse_lines  = समस्तलक्षणाभिज्ञाः कृष्णः सत्या वृकोदरः ।¦कृष्णा च पञ्चमो नास्ति विद्या शुद्धेयमञ्जसा ॥ ११८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V119
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रसङ्गात् प्राप्तुमिच्छेत् तां विद्याशीलो युधिष्ठिरः ।
| verse_lines  = प्रसङ्गात् प्राप्तुमिच्छेत् तां विद्याशीलो युधिष्ठिरः ।¦इति लोभात् तु पाञ्चाली वासुदेवं न्यवारयत् ॥ ११९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V120
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तद्गौरवाद् वासुदेवो नोत्तरं प्रत्यभाषत ।
| verse_lines  = तद्गौरवाद् वासुदेवो नोत्तरं प्रत्यभाषत ।¦विस्मारयामास च तं पब्रुवाणः कथान्तरम् ॥ १२०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V121
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उदरस्य किञ्चिदाधिक्यं वृषणाधिक्यमेव च ।
| verse_lines  = उदरस्य किञ्चिदाधिक्यं वृषणाधिक्यमेव च ।¦सव्यबाहोस्तथाऽऽधिक्यं दुर्लक्षणमथार्जुने(अतोऽर्जुने,अथोऽर्जुने) ॥ १२१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V122
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नैवोक्तं वासुदेवेन दृश्यमानमपि स्फुटम् ।
| verse_lines  = नैवोक्तं वासुदेवेन दृश्यमानमपि स्फुटम् ।¦ज्ञानानन्दह्रासकरा ह्येते दोषाः सनातनाः (सदातनाः) ॥ १२२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V123
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तजीवराशौ यद् दुर्लक्षणविवर्जितौ ।
| verse_lines  = समस्तजीवराशौ यद् दुर्लक्षणविवर्जितौ ।¦पूर्णचित्सुखशक्त्यादेर्योग्यौ कृष्णा च मारुतिः ॥ १२३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V124
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनादिदुःखहीनत्वे सुखाधिक्ये च लक्षणम् ।
| verse_lines  = अनादिदुःखहीनत्वे सुखाधिक्ये च लक्षणम् ।¦रुग्मिणीसत्यभामादिरूपायाः श्रिय एव तु ॥ १२४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V125
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मुख्यं ततोऽपि(ततोऽति) मुख्यं तु स्वान्तन्त्र्यादेरशेषतः ।
| verse_lines  = मुख्यं ततोऽपि(ततोऽति) मुख्यं तु स्वान्तन्त्र्यादेरशेषतः ।¦गुणराशेः परं लिङ्गं नित्यं व्यासादिरूपिणः ।¦विष्णोरेव नचान्यस्य स ह्येकः पूर्णसद्गुणः ॥ १२५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V126
| verse_type  = shloka
| verse_text  = साश्वेऽर्जुने यज्ञवाटं प्रविष्टेऽस्य सहोदराः ।
| verse_lines  = साश्वेऽर्जुने यज्ञवाटं प्रविष्टेऽस्य सहोदराः ।¦पूजिताः पूजयामासुर्मुदिताः सहकेशवाः ॥ १२६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V127
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः स यज्ञो यदुवीररक्षितो व्यासोपदिष्टो मुनिभिः प्रवर्तितः ।
| verse_lines  = ततः स यज्ञो यदुवीररक्षितो व्यासोपदिष्टो मुनिभिः प्रवर्तितः ।¦अशोभतालं सकलैर्नृपैश्च समागतैर्विप्रवरैश्च जुष्टः ॥ १२७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V128
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स कृष्णयुग्मेन च भार्गवेण त्रिधा विभक्तेन परेण पुंसा ।
| verse_lines  = स कृष्णयुग्मेन च भार्गवेण त्रिधा विभक्तेन परेण पुंसा ।¦अधिष्ठितोऽशोभत विश्वमेतद् विश्वादिरूपेण यथैव तेन ॥ १२८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V129
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यथा विरिञ्चस्य पुराऽऽस यज्ञो यथैव शक्रस्य शतक्रतुत्वे ।
| verse_lines  = यथा विरिञ्चस्य पुराऽऽस यज्ञो यथैव शक्रस्य शतक्रतुत्वे ।¦तथैव सोऽभूद् विधिशर्वशक्रपूर्वैः सुरैराविरलङ्कृतोऽधिकम् ॥ १२९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V130
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न देवगन्धर्वमुनिस्वधर्ममर्त्यादिकेष्वास स योऽत्र नाऽस(सम्भ्रमः) ।
| verse_lines  = न देवगन्धर्वमुनिस्वधर्ममर्त्यादिकेष्वास स योऽत्र नाऽस(सम्भ्रमः) ।¦स्वलङ्कृतैर्नाकिजनैः सकान्तैररूरुचन्नाकवदेतदोकः(दोघः) ॥ १३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V131
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्रैव तत्त्वानि ससंशयानि निस्संशयान्यासुरलं विवादे ।
| verse_lines  = तत्रैव तत्त्वानि ससंशयानि निस्संशयान्यासुरलं विवादे ।¦परस्परोत्थे हरिणा त्रिरूपिणा संस्थापितान्यग्र्यवचोभिरुच्चैः ॥ १३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V132
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रगीतगन्धर्ववरः प्रनृत्तसदप्सराः सन्ततवादिविप्रः ।
| verse_lines  = प्रगीतगन्धर्ववरः प्रनृत्तसदप्सराः सन्ततवादिविप्रः ।¦विवेचयद्देवनृपौघ एको रराज राजाऽखिलसत्क्रतूनाम् ॥ १३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V133
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तदेव्यः सहवासुदेव्यः स्वलङ्कृताः फुल्लमुखारविन्दाः ।
| verse_lines  = समस्तदेव्यः सहवासुदेव्यः स्वलङ्कृताः फुल्लमुखारविन्दाः ।¦विचेरुरत्रैव(विरेजुरत्रैव) सहाप्सरोभिर्निषेदुरप्यच्युतसत्कथारमाः ॥ १३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V134
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न वै मुमुक्षुर्न बभूषुरत्र न वै विवित्सुश्च कुतो बुभुक्षुः ।
| verse_lines  = न वै मुमुक्षुर्न बभूषुरत्र न वै विवित्सुश्च कुतो बुभुक्षुः ।¦असत्यकामा अभवन् कुतश्चित् प्रदातरि प्राज्ञवरेऽनिलात्मजे ॥ १३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V135
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दिनेदिने तत्र महान्नपर्वताः सभक्षसारा रसवन्त ऊर्जिताः ।
| verse_lines  = दिनेदिने तत्र महान्नपर्वताः सभक्षसारा रसवन्त ऊर्जिताः ।¦नद्यः पयः सर्पिरजस्रपूर्णाः समाक्षिकाद्या अपि पायसह्रदाः ॥ १३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V136
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ह्रदा महान्तस्त्रिदशादियोग्याः सुयोगयुक्ता हरिचन्दनादेः ।
| verse_lines  = ह्रदा महान्तस्त्रिदशादियोग्याः सुयोगयुक्ता हरिचन्दनादेः ।¦तथाऽञ्जनालक्तकमुख्यमण्डनद्रव्याग्र्यवाप्यो मणिकाञ्चनोद्भवाः ॥ १३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V137
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यथेष्टपानाशनभोगशिष्टाः सहस्रशो मारुतिना तु कारिताः ।
| verse_lines  = यथेष्टपानाशनभोगशिष्टाः सहस्रशो मारुतिना तु कारिताः ।¦गन्धा रसाद्याश्च समस्तभोगा दिवीव तत्राऽसुरतीव हृद्याः ॥ १३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V138
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नैतादृशः कश्चन भूतपूर्वो मखो विना रामविरिञ्चवज्रिणाम् ।
| verse_lines  = नैतादृशः कश्चन भूतपूर्वो मखो विना रामविरिञ्चवज्रिणाम् ।¦मखानिति प्रोचुरशेषलोका दृष्ट्वा मखं तं पुरुषोत्तमेरितम् ॥ १३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V139
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स एवमद्धा हरिदैवतः क्रतुः पञ्चाश्वमेधात्मक उच्चकल्पः ।
| verse_lines  = स एवमद्धा हरिदैवतः क्रतुः पञ्चाश्वमेधात्मक उच्चकल्पः ।¦दिनेदिने स्वृद्धगुणो बभूव मुदावहो वत्सरपञ्चकत्रयम् ॥ १३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V140
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यज्ञावसाने निखिलाश्च पाण्डवाः कृष्णा च पृथ्वीमखिलां सवित्ताम् ।
| verse_lines  = यज्ञावसाने निखिलाश्च पाण्डवाः कृष्णा च पृथ्वीमखिलां सवित्ताम् ।¦माङ्गल्यमात्रं दयिताशरीरे निधाय सर्वाभरणानि चैव ।¦समर्पयामासुरजे वरेण्ये व्यासे विभागाय यथोक्तमृत्विजाम् ॥ १४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V141
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रियो विभागो यदमुष्य विष्णोरतो विभागार्थमिवाऽर्पयंस्ते ।
| verse_lines  = प्रियो विभागो यदमुष्य विष्णोरतो विभागार्थमिवाऽर्पयंस्ते ।¦हृदा समस्तं हरयेऽर्पितं तैः स हि द्विजस्थोऽपि समस्तकर्ता ॥ १४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V142
| verse_type  = shloka
| verse_text  = देहेन्द्रियप्राणमनांसि चेतनैः सहैव तस्मा अतिसृज्य नेमुः ।
| verse_lines  = देहेन्द्रियप्राणमनांसि चेतनैः सहैव तस्मा अतिसृज्य नेमुः ।¦त्वदीयमेतन्निखिलं वयं च नास्त्यस्मदीयं(न त्वस्मदीयं) क्‍वच किञ्चनेश ।¦स्वन्त्र एकोऽसि न कश्चिदन्यः सर्वत्र पूर्णोऽसि सदेति हृष्टाः ॥ १४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V143
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो विभक्ते मुनयोऽवदंस्ते प्रत्यर्पयामो वयमेषु राज्यम् ।
| verse_lines  = ततो विभक्ते मुनयोऽवदंस्ते प्रत्यर्पयामो वयमेषु राज्यम् ।¦पूर्णा हिरण्येन वयं धरायाः प्रपालने योग्यतमा इमे हि ॥ १४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V144
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पार्थाः सभार्या द्विजवाक्यमेतन्निशम्य कृष्णाय पुनः प्रणम्य ।
| verse_lines  = पार्थाः सभार्या द्विजवाक्यमेतन्निशम्य कृष्णाय पुनः प्रणम्य ।¦ऊचुस्तपो नोऽस्तु वनेऽर्पयित्वा राज्यं मखान्ते त्वयि धर्मलब्धम् ॥ १४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V145
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितः प्राह स बादरायणो मुनीश्वरैरप्यभियाचितः प्रभुः ।
| verse_lines  = इतीरितः प्राह स बादरायणो मुनीश्वरैरप्यभियाचितः प्रभुः ।¦हिरण्यमेव स्वमिदं मुनीनां मदाज्ञया भूङ्ग्ध्वमशेषराज्यम् ॥ १४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V146
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समर्पितं मे फलवच्च तत् स्यात् पुनर्ग्रहो नैव च दोषकारी ।
| verse_lines  = समर्पितं मे फलवच्च तत् स्यात् पुनर्ग्रहो नैव च दोषकारी ।¦पितामहोऽहं भवतां विशेषतो गुरुः पतिश्चैव ततो मदर्हथ ॥ १४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V147
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितास्ते प्रतिपद्य राज्यं ददुर्हिरण्यं निखिलं च तस्मै ।
| verse_lines  = इतीरितास्ते प्रतिपद्य राज्यं ददुर्हिरण्यं निखिलं च तस्मै ।¦विभज्य विप्रान् स निजं तु भागमदात् पृथायै निखिलम् प्रसन्नः ॥ १४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V148
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सभार्यकाणां वररत्नभूषणान्यशेषतः पुत्रभुवां प्रदाय ।
| verse_lines  = सभार्यकाणां वररत्नभूषणान्यशेषतः पुत्रभुवां प्रदाय ।¦पृथक्पृथग् योग्यवरांस्तथैभ्यः प्रादात् प्रभुस्ते मुदिताः प्रणेमुः ॥ १४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V149
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तद् यज्ञपञ्चकमजस्त्रिगुणां स एभ्यः सद्दक्षिणां क्रतुपतिर्निखिलामवाप्य ।
| verse_lines  = तद् यज्ञपञ्चकमजस्त्रिगुणां स एभ्यः सद्दक्षिणां क्रतुपतिर्निखिलामवाप्य ।¦चक्रेऽश्वमेधत्रयमेकमेकं तेषां हरिर्बहुसुवर्णकनामधेयम् ॥ १४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V150
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सकृष्णेष्वथ पार्थेषु सुस्नातावभृथेष्वलम् ।
| verse_lines  = सकृष्णेष्वथ पार्थेषु सुस्नातावभृथेष्वलम् ।¦पञ्चेन्द्रवद् विराजत्सु स्तूयमानेष्वृषीश्वरैः ॥ १५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V151
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्तूयमाने च तद्यज्ञे क्रोधो नकुलतां गतः ।
| verse_lines  = स्तूयमाने च तद्यज्ञे क्रोधो नकुलतां गतः ।¦कृत्वोग्रगर्जनं यज्ञं तांश्च यज्ञकृतोऽखिलान् ॥ १५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V152
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गर्हयन्नूचिवानित्थं भार्यापुत्रस्नुषायुतः ।
| verse_lines  = गर्हयन्नूचिवानित्थं भार्यापुत्रस्नुषायुतः ।¦सक्तुप्रस्थमदाद् विप्र उञ्छवृत्तिः सुभक्तितः ॥ १५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V153
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धर्मायातिथये तस्य कलां नार्हति षोडशीम् ।
| verse_lines  = धर्मायातिथये तस्य कलां नार्हति षोडशीम् ।¦यज्ञोऽयमिति हेतुं च विप्रैः पृष्टोऽभ्यभाषत ॥ १५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V154
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतिथेस्तस्य पादोदक्लिन्नः पार्श्वो हिरण्मयः ।
| verse_lines  = अतिथेस्तस्य पादोदक्लिन्नः पार्श्वो हिरण्मयः ।¦एको ममाभूदपरः सर्वतीर्थादिकेष्वपि ॥ १५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V155
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मज्जतोऽवभृथेष्वद्धा यज्ञानामत्र चाऽदरात् ।
| verse_lines  = मज्जतोऽवभृथेष्वद्धा यज्ञानामत्र चाऽदरात् ।¦नाभूदित्यथ तत्तत्त्ववेदिभिर्मुनिपुङ्गवैः ॥ १५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V156
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृष्णेन च तमोऽन्धं तं प्रापयद्भिः स्मिते कृते ।
| verse_lines  = कृष्णेन च तमोऽन्धं तं प्रापयद्भिः स्मिते कृते ।¦अदर्शनं जगामाऽशु तमः प्राप च कालतः ।¦तदर्थमेव हैरण्यः पार्श्वस्तस्याभवत् पुरा ॥ १५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V157
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृष्णस्य पाण्डवानां च मखादेश्च गुणान् बहून् ।
| verse_lines  = कृष्णस्य पाण्डवानां च मखादेश्च गुणान् बहून् ।¦वदन्तो भर्त्सयाञ्चक्रुस्तन्मतज्ञा(तं मतज्ञाः) मधुद्विषः ॥ १५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V158
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्राद्धार्थं हि पयः पूर्वं (जामदग्नेः)जमदग्नेरदूषयत् ।
| verse_lines  = श्राद्धार्थं हि पयः पूर्वं (जामदग्नेः)जमदग्नेरदूषयत् ।¦नाकुलेनैव रूपेण क्रोधस्तं पितरोऽशपन् ॥ १५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V159
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भव त्वं नकुलस्तावद् यावद् धर्मादिकान् सुरान् ।
| verse_lines  = भव त्वं नकुलस्तावद् यावद् धर्मादिकान् सुरान् ।¦क्षेप्स्यसीति तमो घोरं भूयः पापेन यात्वयम् ।¦इत्यभिप्रेत्यः तैः शप्तस्तथा कृत्वा तमोऽभ्ययात् ॥ १५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V160
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यद्यप्यल्पधनत्यक्तं वित्तं बहुफलं भवेत् ।
| verse_lines  = यद्यप्यल्पधनत्यक्तं वित्तं बहुफलं भवेत् ।¦तथाऽप्यनन्तफलदाः कर्तुरेव महागुणाः ॥ १६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V161
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सतां प्रीतिश्च तत्रापि सद्वरो हरिरेव हि ।
| verse_lines  = सतां प्रीतिश्च तत्रापि सद्वरो हरिरेव हि ।¦पार्थेभ्योऽभ्यधिकः कर्ता समो वा को गुणैर्भवेत् ॥ १६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V162
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सतां च प्रवरो विष्णुः सद्भिर्मुनिवरैर्युतः ।
| verse_lines  = सतां च प्रवरो विष्णुः सद्भिर्मुनिवरैर्युतः ।¦प्रत्यक्षतः कारयति पार्थैः प्रियतमैश्च तैः ।¦यं मखप्रवरं तस्य समं किं शुभसाधनम्(शुभसाधनैः) ॥ १६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V163
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पठन्ति पैङ्गिनश्चैतान् मन्त्रानन्वर्थकानिह ।
| verse_lines  = पठन्ति पैङ्गिनश्चैतान् मन्त्रानन्वर्थकानिह ।¦अवैष्णवकृतं कर्म सर्वमन्तवदुच्यते ।¦अनन्तं वैष्णवकृतं तत्र वर्णक्रमात् परम् ॥ १६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V164
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वैष्णवेष्वपि मर्त्यैर्यत् कृतं शतगुणं ततः ।
| verse_lines  = वैष्णवेष्वपि मर्त्यैर्यत् कृतं शतगुणं ततः ।¦गान्धर्वं कर्म तस्माच्च मुनिभिः पितृभिस्ततः ॥ १६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V165
| verse_type  = shloka
| verse_text  = देवशक्रशिवब्रह्मकृतं तस्मात् क्रमेण च ।
| verse_lines  = देवशक्रशिवब्रह्मकृतं तस्मात् क्रमेण च ।¦शतोत्तरमिति ज्ञेयं नान्यद् ब्रह्मकृतोपमम् ॥ १६५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V166
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वैष्णवत्वं क्रमात् वृद्धं (क्रमोद्वृद्धं) ब्रह्मान्तं जीवराशिषु ।
| verse_lines  = वैष्णवत्वं क्रमात् वृद्धं (क्रमोद्वृद्धं) ब्रह्मान्तं जीवराशिषु ।¦फलाधिक्यं कर्मणां हि विष्णोः प्रीत्यैव नान्यथा ॥ १६६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V167
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इति तेन न पार्थानां कर्मणाऽन्यत् समं क्‍वचित् ।
| verse_lines  = इति तेन न पार्थानां कर्मणाऽन्यत् समं क्‍वचित् ।¦गुणैर्ज्ञानादिभिर्वाऽपि तस्मात् क्रोधः स तामसः ।¦विनिन्द्य तान् सुसत्त्वस्थांस्तमोऽन्धमुपजग्मिवान् ॥ १६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V168
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथ पृष्टो वासुदेवः सुरविप्रादिसंसदि ।
| verse_lines  = अथ पृष्टो वासुदेवः सुरविप्रादिसंसदि ।¦युधिष्ठिरेण संहृष्टो जगादाशेषतः प्रभुः ॥ १६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C30
| verse_id    = MBTN_C30_S01_V169
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ते च श्रुत्वाऽखिलान् धर्मान् भक्त्या परमया युताः ।
| verse_lines  = ते च श्रुत्वाऽखिलान् धर्मान् भक्त्या परमया युताः ।¦पूजयन्तो जगन्नाथमापुश्च परमां मुदम् ॥ १६९॥
}}
<span id="gr-C31" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="एकत्रिंशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C31" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="एकत्रिंशोऽध्यायः"></span>
== एकत्रिंशोऽध्यायः ==
== एकत्रिंशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ओं ॥ यज्ञेश्वरेणाभियुतेषु भक्त्या महीं प्रशासत्सु पृथासुतेषु ।</span><span class="shloka-line">यियक्षुरागान्निशि विप्रवर्यो युधिष्ठिरं वित्तमभीप्समानः ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रातर्ददानीति नृपस्य वाक्यं निशम्य विप्रस्त्वरितो मखार्थे ।</span><span class="shloka-line">भीमं ययाचे स नृपोक्तमाशु निशम्य चादान्निजहस्तभूषणम् ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनर्घमग्निप्रतिमं(अनर्घ्यमग्निप्रतिमं) विचित्ररत्नान्वितं(रत्नाञ्चितं) विप्रवरस्तदाप्य ।</span><span class="shloka-line">ययौ कृतार्थोऽथ च (नन्दिरावं)नन्दिघोषमकारयद् वायुसूनुस्तदैव ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C31
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अकालजं तं तु निशम्य राजा पप्रच्छ दूतैस्तमुवाच भीमः ।</span><span class="shloka-line">यन्मर्त्यदेहोऽपि विनिश्चितायुरभून्नृपस्तेन ममाऽस हर्षः ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितोऽसौ नृपतिस्त्वरेत धर्मार्थमित्यस्य मतं प्रपूजयन् ।</span><span class="shloka-line">जगाद साध्वित्यथ भूय एव धर्मे त्वरावानपि सम्बभूव ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाम्बिकेयं विषयेषु सक्तं दुस्सङ्गदुष्टं कृतभूरिदोषम् ।</span><span class="shloka-line">समस्तराजाप्ययहेतुभूतं विचार्य (निचाय्य) तं मारुतिरन्वकम्पत ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = ओं ॥ यज्ञेश्वरेणाभियुतेषु भक्त्या महीं प्रशासत्सु पृथासुतेषु ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अकुर्वतस्तीक्ष्णतपः कुतश्चिन्नैवास्य(कुतश्चिन्नैव स्वलोकाप्ति)लोकाप्तिरमुष्य भूयात् ।</span><span class="shloka-line">रागाधिकोऽयं न तपश्च कुर्यादित्यस्य वैराग्यकराणि चक्रे ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = ओं ॥ यज्ञेश्वरेणाभियुतेषु भक्त्या महीं प्रशासत्सु पृथासुतेषु ।¦यियक्षुरागान्निशि विप्रवर्यो युधिष्ठिरं वित्तमभीप्समानः ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आज्ञां परैरस्य निहन्ति सोदरैर्वधूजनैरप्यतिपूजितेऽस्मिन् ।</span><span class="shloka-line">स निष्टनत्येवमपीतरैः स्वैः सुपूजितो(सम्पूजितो) नाऽस तदा विरागः ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वे हि पार्थास्तमृते सभार्या वैचित्रवीर्यं परमादरेण ।</span><span class="shloka-line">पर्येव चक्रुः सततं सभार्यं कृष्णा च न स्यात् तनयार्तिमानिति ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स प्रीयमाणो नितरां च तेषु नैवाधिकं प्रीयते भीमसेने ।</span><span class="shloka-line">स्मरन् सुतांस्तेन हतान् समस्तानपि प्रभावं परमस्य जानन् ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्यापनेतुं विषयेषु सक्तिं द्वेषं तथैवाऽत्मनि भीमसेनः ।</span><span class="shloka-line">जगाद माद्रीसुतयोः समक्षमास्फोट्य संशृण्वत एव तस्य ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C31
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ताविमौ मे भुजौ वृत्तौ पीनौ चन्दनरूषितौ ।</span><span class="shloka-line">ययोरन्तरमासाद्य जरढस्य सुता हताः ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यमौ तदन्वमोदेतां तत्स्नेहाद् गौरवादपि ।</span><span class="shloka-line">नैव तत् कृष्णया ज्ञातं पृथया च सपुत्रया ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तच्छ्रुत्वोत्पन्ननिर्वेदं क्षत्ता ज्येष्ठस्य वर्द्धयन् ।</span><span class="shloka-line">उवाच जीविताशा ते ननु राजन् गरीयसी (महीयसी) ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = प्रातर्ददानीति नृपस्य वाक्यं निशम्य विप्रस्त्वरितो मखार्थे ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अहो महीयसी(गरीयसी) जन्तोर्जीविताशा यथा(यया) भवान्।</span><span class="shloka-line">भीमापवर्जितं पिण्डमादत्से गृहपालवत् ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = प्रातर्ददानीति नृपस्य वाक्यं निशम्य विप्रस्त्वरितो मखार्थे ।¦भीमं ययाचे स नृपोक्तमाशु निशम्य चादान्निजहस्तभूषणम् ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नचापराधो भीमस्य ब्रुवतस्त्वामिदं वचः ।</span><span class="shloka-line">अग्निर्निसृष्टो दत्तश्च गरो दाराश्च दूषिताः ।</span><span class="shloka-line">हृतं क्षेत्रं धनं यस्य किं भीमेन कृतं त्वयि ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अलमासज्जतस्तेऽद्य निर्वेदकरमीरितम् ।</span><span class="shloka-line">उपकाराय भीमेन तव द्वेषं त्यजात्र तत् ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विमुच्य द्वेषकामौ त्वं वने तीर्थनिषेवकः ।</span><span class="shloka-line">तपसाऽऽराधय हरिं ततः पूतो भविष्यसि ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तो द्वेषमुत्सृज्य भीमे निर्वेदमागतः ।</span><span class="shloka-line">अनुज्ञां तपसे प्राप्तुमुपवासपरोऽभवत् ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C31
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनश्नन्तं चतुर्थेऽह्नि धृतराष्ट्रं युधिष्ठिरः ।</span><span class="shloka-line">ज्ञात्वा सम्प्रार्थयामास भोजनार्थं पुनःपुनः ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनुज्ञां वनवासाय त्वत्तः प्राप्यैव सर्वथा ।</span><span class="shloka-line">भोक्ष्येऽन्यथा नेति वदन् धृतराष्ट्रः श्रमान्वितः ।</span><span class="shloka-line">उपवासकृशो भार्यां शिश्रिये मूर्च्छितः क्षणात् ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शन्तमेन(श्रान्तमेनं) करेणाथ धर्मजस्तं मृदु स्पृशन् ।</span><span class="shloka-line">शनैः सञ्ज्ञामगमयदब्रवीच्च सुदुःखितः ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = अनर्घमग्निप्रतिमं(अनर्घ्यमग्निप्रतिमं) विचित्ररत्नान्वितं(रत्नाञ्चितं) विप्रवरस्तदाप्य ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुरस्कृत्य युयुत्सुं त्वं कुरु राज्यमकण्टकम् ।</span><span class="shloka-line">वयमेव त्वदर्थाय कुर्मः सर्वे तपो वने ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = अनर्घमग्निप्रतिमं(अनर्घ्यमग्निप्रतिमं) विचित्ररत्नान्वितं(रत्नाञ्चितं) विप्रवरस्तदाप्य ।¦ययौ कृतार्थोऽथ च (नन्दिरावं)नन्दिघोषमकारयद् वायुसूनुस्तदैव ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नेत्याह धृतराष्ट्रस्तं कुलधर्मो हि नो वने ।</span><span class="shloka-line">अन्ते देहपरित्यागस्तन्माऽनुज्ञातुमर्हसि ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तयोर्विवदतोरेवं कृष्णद्वैपायनः प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">सर्वज्ञः सर्वकर्तेश आविर्भूतोऽब्रवीन्नृपम् ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तपसाऽशेषदोषाणां क्षयकाममिमं नृपम् ।</span><span class="shloka-line">अनुजानीहि नैवास्य धर्मविघ्नकरो भव ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">काले निर्वेदमापन्नस्तपसा दग्धकिल्बिषः ।</span><span class="shloka-line">शुभ्रां गतिमयं यायादन्यथा न कथञ्चन ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C31
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तो धर्मराजस्तमनुजज्ञे स चाशितः ।</span><span class="shloka-line">शिक्षयामास सद्धर्मान् नीतिं च विदुषेऽप्यलम् ।</span><span class="shloka-line">केवलस्नेहतो(केवलं स्नेहतो) राज्ञे शुश्राव विनयात् स च ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनुज्ञाय गृहं प्राप्ते धर्मजे विदुरं पुनः ।</span><span class="shloka-line">श्राद्धाय वित्तमाकाङ्क्षन् प्रेषयामास तद्वचः ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वा युधिष्ठिरो भीममाह दातव्यमद्य नः ।</span><span class="shloka-line">पुत्रपौत्राप्तबन्धूनां श्राद्धेच्छोर्वित्तमञ्जसा ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = अकालजं तं तु निशम्य राजा पप्रच्छ दूतैस्तमुवाच भीमः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तमाह भीमः पापानां विमुखानां मधुद्विषः ।</span><span class="shloka-line">पारलौकिकसाहाय्यं न कार्यमितरार्थतः ।</span><span class="shloka-line">दत्तेनापि हि वित्तेन पुत्रश्राद्धं करिष्यति ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = अकालजं तं तु निशम्य राजा पप्रच्छ दूतैस्तमुवाच भीमः ।¦यन्मर्त्यदेहोऽपि विनिश्चितायुरभून्नृपस्तेन ममाऽस हर्षः ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तज्ज्ञात्वा ददतां दोषो भवेदिति विचिन्तयन् ।</span><span class="shloka-line">कष्टात् कष्टतरं यान्तु सर्वे दुर्योधनादयः ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीष्मादीनां वयं श्राद्धकर्तारस्तेन किं ततः ।</span><span class="shloka-line">कानीनत्वात्तु कर्णस्य सहास्माभिः पृथैव हि ।</span><span class="shloka-line">श्राद्धकर्मण्यधिकृता किं तस्मै दीयते धनम् ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तवन्तं नृपतिरर्जुनश्चोचतुः पुनः ।</span><span class="shloka-line">यियासोर्याचमानाय निजबाहुबलार्जितम् ।</span><span class="shloka-line">देहि वित्तं परमतः किं त्वामेषोऽभियाचते ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तमपि नेत्येव ब्रुवाणं शुद्धधार्मिकम् ।</span><span class="shloka-line">अप्रीत्या जोषमास्वेति प्रोच्योवाच युधिष्ठिरः ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C31
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कोशतो यद् बहिर्वित्तं दानभोगादिकारणम् ।</span><span class="shloka-line">मम सन्निहितं सर्वं तत् पित्रे चार्पितं (पित्रेऽद्यार्पितं) मया ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवमेवार्जुनोऽप्याह विदुरं पुनरूचतुः ।</span><span class="shloka-line">मुख्यधर्मरते भीमे न पिता क्रोद्धुमर्हति  ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तो वित्तमादाय गत्वा क्षत्ताऽग्रजेऽब्रवीत्।</span><span class="shloka-line">युधिष्ठिरार्जुनौ भक्तिं नितरां त्वयि चक्रतुः ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = इतीरितोऽसौ नृपतिस्त्वरेत धर्मार्थमित्यस्य मतं प्रपूजयन् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नातिहृष्टस्त्वदाज्ञायां भीमस्तन्मा क्रुधोऽत्र च।</span><span class="shloka-line">शुद्धे क्षत्रियधर्मे हि(शुद्धक्षत्रियधर्मेषु) नितरोऽयं वृकोदरः ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = इतीरितोऽसौ नृपतिस्त्वरेत धर्मार्थमित्यस्य मतं प्रपूजयन् ।¦जगाद साध्वित्यथ भूय एव धर्मे त्वरावानपि सम्बभूव ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नृपार्जुनौ धर्मरतावपि लोककृपापरौ।</span><span class="shloka-line">अजातकोपस्तच्छ्रुत्वा धृतराष्ट्रः प्रशान्तधीः ॥ ४०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृत्वा श्राद्धानि सर्वेषां महादानान्यनारतम् ।</span><span class="shloka-line">दशरात्रं ददौ शुद्धमनसा निर्ऋणत्वधीः ॥ ४१ ॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वं समर्प्य गोविन्दे पार्थेभ्योऽन्येभ्य एव च ।</span><span class="shloka-line">स्वजनेभ्यः समादाय स्रवन्नेत्रेभ्य उच्चधीः ।</span><span class="shloka-line">अनुज्ञां निर्गतः प्राह पौरजानपदान् नृपः ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धर्मतो रक्षिता यूयमस्मत्पूर्वैर्महात्मभिः ।</span><span class="shloka-line">नचाहं परमस्नेहाद् युष्माभिः सुकृपालुभिः ।</span><span class="shloka-line">अरक्षितेति कथितः प्रमादादपि सज्जनाः ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C31
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इष्टं च यज्ञैः पूर्तैश्च चरितं युष्मदाश्रयात् ।</span><span class="shloka-line">पुत्रस्तु मम पापात्मा सर्वक्षत्रविनाशकः ।</span><span class="shloka-line">सर्वातिशङ्की मूढश्च वृद्धानां शासनातिगः ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सौभ्रात्रं येन सन्त्यज्य पाण्डवेषु महात्मसु ।</span><span class="shloka-line">कृतं विरूपं सुमहत् कुर्याद् यन्नापरः क्‍वचित् ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अप्रियाणि च कृष्णस्य सुबहून्याचरत् कुधीः ।</span><span class="shloka-line">प्रायस्तेनापि मन्देन न युष्मास्वप्यप्रियं(युष्मास्वप्यशिवं,न युष्मास्वशिवं,न युष्मासु शिवं) कृतम् ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = अथाम्बिकेयं विषयेषु सक्तं दुस्सङ्गदुष्टं कृतभूरिदोषम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भ्रातरोऽस्य च सर्वेऽपि तच्छीलमनुवर्तिनः ।</span><span class="shloka-line">हताश्च स्वेन पापेन ससुतामात्यबान्धवाः ॥ ४7॥</span></span></div>
| verse_lines  = अथाम्बिकेयं विषयेषु सक्तं दुस्सङ्गदुष्टं कृतभूरिदोषम् ।¦समस्तराजाप्ययहेतुभूतं विचार्य (निचाय्य) तं मारुतिरन्वकम्पत ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सोऽहं वयोगतश्चैव पुत्राधिभिरभिप्लुतः(पुत्रादिभिरभिप्लुतः) ।</span><span class="shloka-line">तत्सम्बन्धकृतं(तत्सम्बन्धात्कृतं) पापं स्वकृतं चाप्यपेशलम्(चात्यपेशलम्) ।</span><span class="shloka-line">पाण्डवेषु सकृष्णेषु तपसा मार्ष्टुमुद्यतः ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्र मामनुजानीध्वं कृपया मित्रवत्सलाः ।</span><span class="shloka-line">मत्प्रियार्थमपि स्नेहः पाण्डवेषु महात्मसु ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्रियमाणोऽपि कर्तव्यो भूय एव सदाऽचलः ।</span><span class="shloka-line">ते हि मे पुत्रकाः सन्त इहामुत्र च सौख्यदाः ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्तैः स्वगुणानुच्चैः कीर्तयद्भिः सुदुःखितैः ।</span><span class="shloka-line">पर्यश्रुनयनैः कृच्छ्रात् पौरजानपदैश्चिरात् ।</span><span class="shloka-line">अनुज्ञातो ययौ पार्थैरनुयातः सुदूरतः ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C31
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सञ्जयो विदुरश्चैनं सभार्यमनुजग्मतुः ।</span><span class="shloka-line">अनुवव्राज तं कुन्ती वनाय कृतनिश्चया ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वार्यमाणाऽपि तनयैः सभार्यैर्भृशदुःखितैः ।</span><span class="shloka-line">संस्थाप्य तान् सुकृच्छ्रेण ययौ साऽन्वेव तं नृपम् ॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">संन्दर्शितपथो राजा कुन्तीविदुरसञ्जयैः ।</span><span class="shloka-line">गान्धारीसहितः प्राप कुरुक्षेत्रं जगद्गुरोः ।</span><span class="shloka-line">क्रमेणैवाऽश्रमं व्यासदेवस्य सुरपूजितम् ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = अकुर्वतस्तीक्ष्णतपः कुतश्चिन्नैवास्य(कुतश्चिन्नैव स्वलोकाप्ति)लोकाप्तिरमुष्य भूयात् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">त्रिवत्सरेणास्य (त्रिवत्सरादस्य) निजस्य लोकस्याऽप्तिं सभार्यस्य जगाद तत्र ।</span><span class="shloka-line">ब्रह्माङ्कजस्तेन भृशं प्रतीतो व्यासोपदिष्टं व्यचरत् तपोऽग्र्यम् ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = अकुर्वतस्तीक्ष्णतपः कुतश्चिन्नैवास्य(कुतश्चिन्नैव स्वलोकाप्ति)लोकाप्तिरमुष्य भूयात् ।¦रागाधिकोऽयं न तपश्च कुर्यादित्यस्य वैराग्यकराणि चक्रे ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सक्षत्तृगान्धारिपृथे ससञ्जये तपोभिराराधयति प्रभुं हरिम् ।</span><span class="shloka-line">वैचित्रवीर्येऽत्र सदारबन्धुभृत्यास्तु पार्था दृशये समाययुः ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्षत्तैकतामत्र युधिष्ठिरेण प्राप्तोऽथ भार्यासहितं ससञ्जयम् ।</span><span class="shloka-line">उपासमानेषु विचित्रवीर्यपुत्रं पृथां चैव पृथासुतेषु ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रादुर्बभूवामितशक्ति(प्रादुर्बभूवामृतशक्ति)तेजोज्ञानाद्भुतैश्वर्यसुखादिरूपः ।</span><span class="shloka-line">व्यासो हरिस्तत्र समीक्ष्य सर्वे सम्पूजयामासुरुदग्र्यभक्त्या(सम्पूजयामासुरुदग्रभक्त्या) ॥ ५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V59"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तैः पूजितस्तत्र निषण्ण आह यद्यद् यदिष्टं प्रवदन्तु तत्तत् ।</span><span class="shloka-line">दास्यामि तस्याद्य तदित्यमुष्मिन् भक्त्युच्छ्रयः पाण्डुसुतैः सदारैः ।</span><span class="shloka-line">वृतोऽत्र कुन्ती रविसूनुजन्ममृत्यूत्थदोषापगमं ययाचे ॥ ५९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C31
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V60"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेषां प्रदत्तेष्वभिवाञ्छितेषु वैचित्रवीर्यः सह भार्ययैव ।</span><span class="shloka-line">सम्मन्त्र्य निःशेषरणेहतानां सन्दर्शनं प्रार्थितवांस्तमीशम् ॥ ६०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V08
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V61"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततस्तु ते सत्यवतीसुतस्य सर्वेश्वरस्याऽज्ञया सर्व एव ।</span><span class="shloka-line">समागताः स्वर्गलोकात् क्षणेन दत्ता च दिव्या दृगमुष्य राज्ञः ॥ ६१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V62"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ऊषुश्च रात्रिं परमाज्ञयैव सर्वे स्वभार्यासहिता(सर्वेऽपि भार्यासहिता) यथा पुरा ।</span><span class="shloka-line">तृप्तः(तृप्ताः) सदारो नृपतिश्च तत्र सर्वेऽपि दृष्ट्वा महदद्भुतं(परमाद्भुतं) तत् ॥ ६२॥</span></span></div>
| verse_text  = आज्ञां परैरस्य निहन्ति सोदरैर्वधूजनैरप्यतिपूजितेऽस्मिन् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V63"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाऽज्ञयैवास्य परस्य सर्वाः स्त्रियो निजेशैः सहिता ययुः स्वः (स्वम्) ।</span><span class="shloka-line">विनोत्तरां तां तु कथां निशम्य पारीक्षितोऽयाचत तातदृष्टिम् ॥ ६३॥</span></span></div>
| verse_lines  = आज्ञां परैरस्य निहन्ति सोदरैर्वधूजनैरप्यतिपूजितेऽस्मिन् ।¦स निष्टनत्येवमपीतरैः स्वैः सुपूजितो(सम्पूजितो) नाऽस तदा विरागः ॥ ८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V64"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तं चाऽनयामास तदैव कृष्णो ह्यचिन्त्यशक्तिः स विकुण्ठलोकात् ।</span><span class="shloka-line">दृष्ट्वा स पारीक्षित आप तुष्टिं स्वतातमीशेन समाहृतं पुनः ॥ ६४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V65"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सम्पूज्य तं कृष्णमपीशवन्द्यं क्षमापयामास परीक्षिदात्मजः ।</span><span class="shloka-line">चक्रे च विस्रम्भमतीव भारते पुनश्च तत्रस्थजनैः(तत्रत्यजनैः) समेतः ॥ ६५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V66"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पार्थाः पुनः प्राप्य पुरं स्वकीयं धर्मेण पृथ्वीं परिपालयन्तः ।</span><span class="shloka-line">भोगानरागा अजुषन्त(भोगानारागादषुजन्त) योग्यान् युक्ता जगद्धातरि वासुदेवे ॥ ६६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V67"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वर्षत्रयान्ते त्मसमाहिताग्निं (त्यक्त्वाऽग्निभिः)त्यक्ताग्निभिस्तैर्वनमालिहद्भिः ।</span><span class="shloka-line">ते शुश्रुवुर्धृतराष्ट्रं सभार्यं सहैव कुन्त्या परिदग्धदेहम् ॥ ६७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C31
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V68"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वीटामुखं(व्रीळामुखा,व्रीडामुखं, व्रीडामुखान्) ध्यानपरा निशम्य स्वर्यातमात्मीयपितृव्यमाशु ।</span><span class="shloka-line">समेत्य भर्त्रा प्रतिपूज्यमानां कुन्तीं च तप्ता विदधुः क्रियाश्च ॥ ६८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V09
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V69"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ते विष्णुभक्त्या परिपूतकर्मभिर्ज्ञानेन चान्ते तमनुस्मरन्तः ।</span><span class="shloka-line">पार्थैः सुपुत्रैः (कुकृतौर्ध्वकर्मभिः)सुकृतोर्ध्वकर्मभिर्वृद्धिं सुखस्याऽपुरनप्ययां(अनव्ययाम्) शुभाः(शुभाम्) ॥ ६९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V70"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">(गावल्गणिः)गावद्गणिर्व्याससकाशमेत्य शुश्रूषया तस्य पुनर्निजां गतिम् ।</span><span class="shloka-line">प्रपेदिवान् पाण्डुसुताश्च कृष्णं प्रतीक्षमाणाः पृथिवीमशासन् ॥ ७०॥</span></span></div>
| verse_text  = सर्वे हि पार्थास्तमृते सभार्या वैचित्रवीर्यं परमादरेण ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C31_S01_V71"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अष्टादशाब्दाः पृथिवीं समस्तां प्रशासतामेवमगुर्महात्मनाम् ।</span><span class="shloka-line">अरिक्तधर्मार्थसुखोत्तमानामनुज्झितानन्तपदस्मृतीनाम् ॥ ७१॥</span></span></div>
| verse_lines  = सर्वे हि पार्थास्तमृते सभार्या वैचित्रवीर्यं परमादरेण ।¦पर्येव चक्रुः सततं सभार्यं कृष्णा च न स्यात् तनयार्तिमानिति ॥ ९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V10
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स प्रीयमाणो नितरां च तेषु नैवाधिकं प्रीयते भीमसेने ।
| verse_lines  = स प्रीयमाणो नितरां च तेषु नैवाधिकं प्रीयते भीमसेने ।¦स्मरन् सुतांस्तेन हतान् समस्तानपि प्रभावं परमस्य जानन् ॥ १०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V11
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्यापनेतुं विषयेषु सक्तिं द्वेषं तथैवाऽत्मनि भीमसेनः ।
| verse_lines  = तस्यापनेतुं विषयेषु सक्तिं द्वेषं तथैवाऽत्मनि भीमसेनः ।¦जगाद माद्रीसुतयोः समक्षमास्फोट्य संशृण्वत एव तस्य ॥ ११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V12
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ताविमौ मे भुजौ वृत्तौ पीनौ चन्दनरूषितौ ।
| verse_lines  = ताविमौ मे भुजौ वृत्तौ पीनौ चन्दनरूषितौ ।¦ययोरन्तरमासाद्य जरढस्य सुता हताः ॥ १२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V13
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यमौ तदन्वमोदेतां तत्स्नेहाद् गौरवादपि ।
| verse_lines  = यमौ तदन्वमोदेतां तत्स्नेहाद् गौरवादपि ।¦नैव तत् कृष्णया ज्ञातं पृथया च सपुत्रया ॥ १३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V14
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तच्छ्रुत्वोत्पन्ननिर्वेदं क्षत्ता ज्येष्ठस्य वर्द्धयन् ।
| verse_lines  = तच्छ्रुत्वोत्पन्ननिर्वेदं क्षत्ता ज्येष्ठस्य वर्द्धयन् ।¦उवाच जीविताशा ते ननु राजन् गरीयसी (महीयसी) ॥ १४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V15
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अहो महीयसी(गरीयसी) जन्तोर्जीविताशा यथा(यया) भवान्।
| verse_lines  = अहो महीयसी(गरीयसी) जन्तोर्जीविताशा यथा(यया) भवान्।¦भीमापवर्जितं पिण्डमादत्से गृहपालवत् ॥ १५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V16
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नचापराधो भीमस्य ब्रुवतस्त्वामिदं वचः ।
| verse_lines  = नचापराधो भीमस्य ब्रुवतस्त्वामिदं वचः ।¦अग्निर्निसृष्टो दत्तश्च गरो दाराश्च दूषिताः ।¦हृतं क्षेत्रं धनं यस्य किं भीमेन कृतं त्वयि ॥ १६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V17
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अलमासज्जतस्तेऽद्य निर्वेदकरमीरितम् ।
| verse_lines  = अलमासज्जतस्तेऽद्य निर्वेदकरमीरितम् ।¦उपकाराय भीमेन तव द्वेषं त्यजात्र तत् ॥ १७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V18
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विमुच्य द्वेषकामौ त्वं वने तीर्थनिषेवकः ।
| verse_lines  = विमुच्य द्वेषकामौ त्वं वने तीर्थनिषेवकः ।¦तपसाऽऽराधय हरिं ततः पूतो भविष्यसि ॥ १८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V19
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तो द्वेषमुत्सृज्य भीमे निर्वेदमागतः ।
| verse_lines  = इत्युक्तो द्वेषमुत्सृज्य भीमे निर्वेदमागतः ।¦अनुज्ञां तपसे प्राप्तुमुपवासपरोऽभवत् ॥ १९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V20
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनश्नन्तं चतुर्थेऽह्नि धृतराष्ट्रं युधिष्ठिरः ।
| verse_lines  = अनश्नन्तं चतुर्थेऽह्नि धृतराष्ट्रं युधिष्ठिरः ।¦ज्ञात्वा सम्प्रार्थयामास भोजनार्थं पुनःपुनः ॥ २०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V21
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनुज्ञां वनवासाय त्वत्तः प्राप्यैव सर्वथा ।
| verse_lines  = अनुज्ञां वनवासाय त्वत्तः प्राप्यैव सर्वथा ।¦भोक्ष्येऽन्यथा नेति वदन् धृतराष्ट्रः श्रमान्वितः ।¦उपवासकृशो भार्यां शिश्रिये मूर्च्छितः क्षणात् ॥ २१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शन्तमेन(श्रान्तमेनं) करेणाथ धर्मजस्तं मृदु स्पृशन् ।
| verse_lines  = शन्तमेन(श्रान्तमेनं) करेणाथ धर्मजस्तं मृदु स्पृशन् ।¦शनैः सञ्ज्ञामगमयदब्रवीच्च सुदुःखितः ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पुरस्कृत्य युयुत्सुं त्वं कुरु राज्यमकण्टकम् ।
| verse_lines  = पुरस्कृत्य युयुत्सुं त्वं कुरु राज्यमकण्टकम् ।¦वयमेव त्वदर्थाय कुर्मः सर्वे तपो वने ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नेत्याह धृतराष्ट्रस्तं कुलधर्मो हि नो वने ।
| verse_lines  = नेत्याह धृतराष्ट्रस्तं कुलधर्मो हि नो वने ।¦अन्ते देहपरित्यागस्तन्माऽनुज्ञातुमर्हसि ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तयोर्विवदतोरेवं कृष्णद्वैपायनः प्रभुः ।
| verse_lines  = तयोर्विवदतोरेवं कृष्णद्वैपायनः प्रभुः ।¦सर्वज्ञः सर्वकर्तेश आविर्भूतोऽब्रवीन्नृपम् ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तपसाऽशेषदोषाणां क्षयकाममिमं नृपम् ।
| verse_lines  = तपसाऽशेषदोषाणां क्षयकाममिमं नृपम् ।¦अनुजानीहि नैवास्य धर्मविघ्नकरो भव ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = काले निर्वेदमापन्नस्तपसा दग्धकिल्बिषः ।
| verse_lines  = काले निर्वेदमापन्नस्तपसा दग्धकिल्बिषः ।¦शुभ्रां गतिमयं यायादन्यथा न कथञ्चन ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तो धर्मराजस्तमनुजज्ञे स चाशितः ।
| verse_lines  = इत्युक्तो धर्मराजस्तमनुजज्ञे स चाशितः ।¦शिक्षयामास सद्धर्मान् नीतिं च विदुषेऽप्यलम् ।¦केवलस्नेहतो(केवलं स्नेहतो) राज्ञे शुश्राव विनयात् स च ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनुज्ञाय गृहं प्राप्ते धर्मजे विदुरं पुनः ।
| verse_lines  = अनुज्ञाय गृहं प्राप्ते धर्मजे विदुरं पुनः ।¦श्राद्धाय वित्तमाकाङ्क्षन् प्रेषयामास तद्वचः ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुत्वा युधिष्ठिरो भीममाह दातव्यमद्य नः ।
| verse_lines  = श्रुत्वा युधिष्ठिरो भीममाह दातव्यमद्य नः ।¦पुत्रपौत्राप्तबन्धूनां श्राद्धेच्छोर्वित्तमञ्जसा ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तमाह भीमः पापानां विमुखानां मधुद्विषः ।
| verse_lines  = तमाह भीमः पापानां विमुखानां मधुद्विषः ।¦पारलौकिकसाहाय्यं न कार्यमितरार्थतः ।¦दत्तेनापि हि वित्तेन पुत्रश्राद्धं करिष्यति ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तज्ज्ञात्वा ददतां दोषो भवेदिति विचिन्तयन् ।
| verse_lines  = तज्ज्ञात्वा ददतां दोषो भवेदिति विचिन्तयन् ।¦कष्टात् कष्टतरं यान्तु सर्वे दुर्योधनादयः ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीष्मादीनां वयं श्राद्धकर्तारस्तेन किं ततः ।
| verse_lines  = भीष्मादीनां वयं श्राद्धकर्तारस्तेन किं ततः ।¦कानीनत्वात्तु कर्णस्य सहास्माभिः पृथैव हि ।¦श्राद्धकर्मण्यधिकृता किं तस्मै दीयते धनम् ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तवन्तं नृपतिरर्जुनश्चोचतुः पुनः ।
| verse_lines  = इत्युक्तवन्तं नृपतिरर्जुनश्चोचतुः पुनः ।¦यियासोर्याचमानाय निजबाहुबलार्जितम् ।¦देहि वित्तं परमतः किं त्वामेषोऽभियाचते ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तमपि नेत्येव ब्रुवाणं शुद्धधार्मिकम् ।
| verse_lines  = इत्युक्तमपि नेत्येव ब्रुवाणं शुद्धधार्मिकम् ।¦अप्रीत्या जोषमास्वेति प्रोच्योवाच युधिष्ठिरः ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कोशतो यद् बहिर्वित्तं दानभोगादिकारणम् ।
| verse_lines  = कोशतो यद् बहिर्वित्तं दानभोगादिकारणम् ।¦मम सन्निहितं सर्वं तत् पित्रे चार्पितं (पित्रेऽद्यार्पितं) मया ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवमेवार्जुनोऽप्याह विदुरं पुनरूचतुः ।
| verse_lines  = एवमेवार्जुनोऽप्याह विदुरं पुनरूचतुः ।¦मुख्यधर्मरते भीमे न पिता क्रोद्धुमर्हति  ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तो वित्तमादाय गत्वा क्षत्ताऽग्रजेऽब्रवीत्।
| verse_lines  = इत्युक्तो वित्तमादाय गत्वा क्षत्ताऽग्रजेऽब्रवीत्।¦युधिष्ठिरार्जुनौ भक्तिं नितरां त्वयि चक्रतुः ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नातिहृष्टस्त्वदाज्ञायां भीमस्तन्मा क्रुधोऽत्र च।
| verse_lines  = नातिहृष्टस्त्वदाज्ञायां भीमस्तन्मा क्रुधोऽत्र च।¦शुद्धे क्षत्रियधर्मे हि(शुद्धक्षत्रियधर्मेषु) नितरोऽयं वृकोदरः ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नृपार्जुनौ धर्मरतावपि लोककृपापरौ।
| verse_lines  = नृपार्जुनौ धर्मरतावपि लोककृपापरौ।¦अजातकोपस्तच्छ्रुत्वा धृतराष्ट्रः प्रशान्तधीः ॥ ४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कृत्वा श्राद्धानि सर्वेषां महादानान्यनारतम् ।
| verse_lines  = कृत्वा श्राद्धानि सर्वेषां महादानान्यनारतम् ।¦दशरात्रं ददौ शुद्धमनसा निर्ऋणत्वधीः ॥ ४१ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वं समर्प्य गोविन्दे पार्थेभ्योऽन्येभ्य एव च ।
| verse_lines  = सर्वं समर्प्य गोविन्दे पार्थेभ्योऽन्येभ्य एव च ।¦स्वजनेभ्यः समादाय स्रवन्नेत्रेभ्य उच्चधीः ।¦अनुज्ञां निर्गतः प्राह पौरजानपदान् नृपः ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = धर्मतो रक्षिता यूयमस्मत्पूर्वैर्महात्मभिः ।
| verse_lines  = धर्मतो रक्षिता यूयमस्मत्पूर्वैर्महात्मभिः ।¦नचाहं परमस्नेहाद् युष्माभिः सुकृपालुभिः ।¦अरक्षितेति कथितः प्रमादादपि सज्जनाः ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इष्टं च यज्ञैः पूर्तैश्च चरितं युष्मदाश्रयात् ।
| verse_lines  = इष्टं च यज्ञैः पूर्तैश्च चरितं युष्मदाश्रयात् ।¦पुत्रस्तु मम पापात्मा सर्वक्षत्रविनाशकः ।¦सर्वातिशङ्की मूढश्च वृद्धानां शासनातिगः ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सौभ्रात्रं येन सन्त्यज्य पाण्डवेषु महात्मसु ।
| verse_lines  = सौभ्रात्रं येन सन्त्यज्य पाण्डवेषु महात्मसु ।¦कृतं विरूपं सुमहत् कुर्याद् यन्नापरः क्‍वचित् ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अप्रियाणि च कृष्णस्य सुबहून्याचरत् कुधीः ।
| verse_lines  = अप्रियाणि च कृष्णस्य सुबहून्याचरत् कुधीः ।¦प्रायस्तेनापि मन्देन न युष्मास्वप्यप्रियं(युष्मास्वप्यशिवं,न युष्मास्वशिवं,न युष्मासु शिवं) कृतम् ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भ्रातरोऽस्य च सर्वेऽपि तच्छीलमनुवर्तिनः ।
| verse_lines  = भ्रातरोऽस्य च सर्वेऽपि तच्छीलमनुवर्तिनः ।¦हताश्च स्वेन पापेन ससुतामात्यबान्धवाः ॥ ४7॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सोऽहं वयोगतश्चैव पुत्राधिभिरभिप्लुतः(पुत्रादिभिरभिप्लुतः) ।
| verse_lines  = सोऽहं वयोगतश्चैव पुत्राधिभिरभिप्लुतः(पुत्रादिभिरभिप्लुतः) ।¦तत्सम्बन्धकृतं(तत्सम्बन्धात्कृतं) पापं स्वकृतं चाप्यपेशलम्(चात्यपेशलम्) ।¦पाण्डवेषु सकृष्णेषु तपसा मार्ष्टुमुद्यतः ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्र मामनुजानीध्वं कृपया मित्रवत्सलाः ।
| verse_lines  = तत्र मामनुजानीध्वं कृपया मित्रवत्सलाः ।¦मत्प्रियार्थमपि स्नेहः पाण्डवेषु महात्मसु ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्रियमाणोऽपि कर्तव्यो भूय एव सदाऽचलः ।
| verse_lines  = क्रियमाणोऽपि कर्तव्यो भूय एव सदाऽचलः ।¦ते हि मे पुत्रकाः सन्त इहामुत्र च सौख्यदाः ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्तैः स्वगुणानुच्चैः कीर्तयद्भिः सुदुःखितैः ।
| verse_lines  = इत्युक्तैः स्वगुणानुच्चैः कीर्तयद्भिः सुदुःखितैः ।¦पर्यश्रुनयनैः कृच्छ्रात् पौरजानपदैश्चिरात् ।¦अनुज्ञातो ययौ पार्थैरनुयातः सुदूरतः ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सञ्जयो विदुरश्चैनं सभार्यमनुजग्मतुः ।
| verse_lines  = सञ्जयो विदुरश्चैनं सभार्यमनुजग्मतुः ।¦अनुवव्राज तं कुन्ती वनाय कृतनिश्चया ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वार्यमाणाऽपि तनयैः सभार्यैर्भृशदुःखितैः ।
| verse_lines  = वार्यमाणाऽपि तनयैः सभार्यैर्भृशदुःखितैः ।¦संस्थाप्य तान् सुकृच्छ्रेण ययौ साऽन्वेव तं नृपम् ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = संन्दर्शितपथो राजा कुन्तीविदुरसञ्जयैः ।
| verse_lines  = संन्दर्शितपथो राजा कुन्तीविदुरसञ्जयैः ।¦गान्धारीसहितः प्राप कुरुक्षेत्रं जगद्गुरोः ।¦क्रमेणैवाऽश्रमं व्यासदेवस्य सुरपूजितम् ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = त्रिवत्सरेणास्य (त्रिवत्सरादस्य) निजस्य लोकस्याऽप्तिं सभार्यस्य जगाद तत्र ।
| verse_lines  = त्रिवत्सरेणास्य (त्रिवत्सरादस्य) निजस्य लोकस्याऽप्तिं सभार्यस्य जगाद तत्र ।¦ब्रह्माङ्कजस्तेन भृशं प्रतीतो व्यासोपदिष्टं व्यचरत् तपोऽग्र्यम् ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सक्षत्तृगान्धारिपृथे ससञ्जये तपोभिराराधयति प्रभुं हरिम् ।
| verse_lines  = सक्षत्तृगान्धारिपृथे ससञ्जये तपोभिराराधयति प्रभुं हरिम् ।¦वैचित्रवीर्येऽत्र सदारबन्धुभृत्यास्तु पार्था दृशये समाययुः ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्षत्तैकतामत्र युधिष्ठिरेण प्राप्तोऽथ भार्यासहितं ससञ्जयम् ।
| verse_lines  = क्षत्तैकतामत्र युधिष्ठिरेण प्राप्तोऽथ भार्यासहितं ससञ्जयम् ।¦उपासमानेषु विचित्रवीर्यपुत्रं पृथां चैव पृथासुतेषु ॥ ५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रादुर्बभूवामितशक्ति(प्रादुर्बभूवामृतशक्ति)तेजोज्ञानाद्भुतैश्वर्यसुखादिरूपः ।
| verse_lines  = प्रादुर्बभूवामितशक्ति(प्रादुर्बभूवामृतशक्ति)तेजोज्ञानाद्भुतैश्वर्यसुखादिरूपः ।¦व्यासो हरिस्तत्र समीक्ष्य सर्वे सम्पूजयामासुरुदग्र्यभक्त्या(सम्पूजयामासुरुदग्रभक्त्या) ॥ ५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V59
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तैः पूजितस्तत्र निषण्ण आह यद्यद् यदिष्टं प्रवदन्तु तत्तत् ।
| verse_lines  = तैः पूजितस्तत्र निषण्ण आह यद्यद् यदिष्टं प्रवदन्तु तत्तत् ।¦दास्यामि तस्याद्य तदित्यमुष्मिन् भक्त्युच्छ्रयः पाण्डुसुतैः सदारैः ।¦वृतोऽत्र कुन्ती रविसूनुजन्ममृत्यूत्थदोषापगमं ययाचे ॥ ५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V60
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेषां प्रदत्तेष्वभिवाञ्छितेषु वैचित्रवीर्यः सह भार्ययैव ।
| verse_lines  = तेषां प्रदत्तेष्वभिवाञ्छितेषु वैचित्रवीर्यः सह भार्ययैव ।¦सम्मन्त्र्य निःशेषरणेहतानां सन्दर्शनं प्रार्थितवांस्तमीशम् ॥ ६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V61
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततस्तु ते सत्यवतीसुतस्य सर्वेश्वरस्याऽज्ञया सर्व एव ।
| verse_lines  = ततस्तु ते सत्यवतीसुतस्य सर्वेश्वरस्याऽज्ञया सर्व एव ।¦समागताः स्वर्गलोकात् क्षणेन दत्ता च दिव्या दृगमुष्य राज्ञः ॥ ६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V62
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ऊषुश्च रात्रिं परमाज्ञयैव सर्वे स्वभार्यासहिता(सर्वेऽपि भार्यासहिता) यथा पुरा ।
| verse_lines  = ऊषुश्च रात्रिं परमाज्ञयैव सर्वे स्वभार्यासहिता(सर्वेऽपि भार्यासहिता) यथा पुरा ।¦तृप्तः(तृप्ताः) सदारो नृपतिश्च तत्र सर्वेऽपि दृष्ट्वा महदद्भुतं(परमाद्भुतं) तत् ॥ ६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V63
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अथाऽज्ञयैवास्य परस्य सर्वाः स्त्रियो निजेशैः सहिता ययुः स्वः (स्वम्) ।
| verse_lines  = अथाऽज्ञयैवास्य परस्य सर्वाः स्त्रियो निजेशैः सहिता ययुः स्वः (स्वम्) ।¦विनोत्तरां तां तु कथां निशम्य पारीक्षितोऽयाचत तातदृष्टिम् ॥ ६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V64
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तं चाऽनयामास तदैव कृष्णो ह्यचिन्त्यशक्तिः स विकुण्ठलोकात् ।
| verse_lines  = तं चाऽनयामास तदैव कृष्णो ह्यचिन्त्यशक्तिः स विकुण्ठलोकात् ।¦दृष्ट्वा स पारीक्षित आप तुष्टिं स्वतातमीशेन समाहृतं पुनः ॥ ६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V65
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सम्पूज्य तं कृष्णमपीशवन्द्यं क्षमापयामास परीक्षिदात्मजः ।
| verse_lines  = सम्पूज्य तं कृष्णमपीशवन्द्यं क्षमापयामास परीक्षिदात्मजः ।¦चक्रे च विस्रम्भमतीव भारते पुनश्च तत्रस्थजनैः(तत्रत्यजनैः) समेतः ॥ ६५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V66
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पार्थाः पुनः प्राप्य पुरं स्वकीयं धर्मेण पृथ्वीं परिपालयन्तः ।
| verse_lines  = पार्थाः पुनः प्राप्य पुरं स्वकीयं धर्मेण पृथ्वीं परिपालयन्तः ।¦भोगानरागा अजुषन्त(भोगानारागादषुजन्त) योग्यान् युक्ता जगद्धातरि वासुदेवे ॥ ६६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V67
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वर्षत्रयान्ते त्मसमाहिताग्निं (त्यक्त्वाऽग्निभिः)त्यक्ताग्निभिस्तैर्वनमालिहद्भिः ।
| verse_lines  = वर्षत्रयान्ते त्मसमाहिताग्निं (त्यक्त्वाऽग्निभिः)त्यक्ताग्निभिस्तैर्वनमालिहद्भिः ।¦ते शुश्रुवुर्धृतराष्ट्रं सभार्यं सहैव कुन्त्या परिदग्धदेहम् ॥ ६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V68
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वीटामुखं(व्रीळामुखा,व्रीडामुखं, व्रीडामुखान्) ध्यानपरा निशम्य स्वर्यातमात्मीयपितृव्यमाशु ।
| verse_lines  = वीटामुखं(व्रीळामुखा,व्रीडामुखं, व्रीडामुखान्) ध्यानपरा निशम्य स्वर्यातमात्मीयपितृव्यमाशु ।¦समेत्य भर्त्रा प्रतिपूज्यमानां कुन्तीं च तप्ता विदधुः क्रियाश्च ॥ ६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V69
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ते विष्णुभक्त्या परिपूतकर्मभिर्ज्ञानेन चान्ते तमनुस्मरन्तः ।
| verse_lines  = ते विष्णुभक्त्या परिपूतकर्मभिर्ज्ञानेन चान्ते तमनुस्मरन्तः ।¦पार्थैः सुपुत्रैः (कुकृतौर्ध्वकर्मभिः)सुकृतोर्ध्वकर्मभिर्वृद्धिं सुखस्याऽपुरनप्ययां(अनव्ययाम्) शुभाः(शुभाम्) ॥ ६९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V70
| verse_type  = shloka
| verse_text  = (गावल्गणिः)गावद्गणिर्व्याससकाशमेत्य शुश्रूषया तस्य पुनर्निजां गतिम् ।
| verse_lines  = (गावल्गणिः)गावद्गणिर्व्याससकाशमेत्य शुश्रूषया तस्य पुनर्निजां गतिम् ।¦प्रपेदिवान् पाण्डुसुताश्च कृष्णं प्रतीक्षमाणाः पृथिवीमशासन् ॥ ७०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C31
| verse_id    = MBTN_C31_S01_V71
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अष्टादशाब्दाः पृथिवीं समस्तां प्रशासतामेवमगुर्महात्मनाम् ।
| verse_lines  = अष्टादशाब्दाः पृथिवीं समस्तां प्रशासतामेवमगुर्महात्मनाम् ।¦अरिक्तधर्मार्थसुखोत्तमानामनुज्झितानन्तपदस्मृतीनाम् ॥ ७१॥
}}
<span id="gr-C32" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="द्वात्रिंशोऽध्यायः"></span>
<span id="gr-C32" class="gr-toc-anchor" data-level="1" data-title="द्वात्रिंशोऽध्यायः"></span>
== द्वात्रिंशोऽध्यायः ==
== द्वात्रिंशोऽध्यायः ==
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V01"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">OM ॥ ततः कुरुक्षेत्रमवाप्य कृष्णो दीक्षां प्रपेदे द्विषडब्दसत्रे ।</span><span class="shloka-line">स एव च व्यासभृगूद्वहात्मा चक्रेऽत्र सादस्यमजोऽप्रमेयः ॥ १॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V02"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्रर्त्विजो दक्षभृगुप्रधानाः पार्था यदूनां प्रवरैः समेताः ।</span><span class="shloka-line">ब्रह्मेशशक्रप्रमुखाः सुराश्च चक्रुः सुसाचिव्यमनन्तदासाः ॥ २॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V03"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वे च जीवा वसुधातलस्था येऽन्येऽन्तरिक्षद्युमुखोत्तरेषु ।</span><span class="shloka-line">वसन्ति नारायणपादसंश्रयास्ते चात्र सर्वे मुमुदुः सनागाः ॥ ३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V04"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुनिर्णयस्तत्त्वविनिर्णयार्थिनां तत्त्वस्य चाभूदिह वादशीलिनाम् ।</span><span class="shloka-line">मिथो विवादात् सुरभूसुराणां वाक्याद्धरेर्व्यासभृगूद्वहात्मनः ॥ ४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V01
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V05"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">धर्मार्थकामानखिलानवापुस्तदर्थिनो मुक्तिमपीह कृष्णात् ।</span><span class="shloka-line">यथेष्टपानाशनवाससो जना विचेरुरत्रा(विरेजुरत्रा)मरमानवादयः ॥ ५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V06"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्षेत्रं तदासीद्धरिलोकसम्मितं(तदाऽसीद्धरिलोकसम्मितं) यदीयुरत्राखिलसज्जना युतिम् ।</span><span class="shloka-line">नानाप्तकामाश्च ततो बभूवुर्निर्यत्नदृश्यश्च यतोऽत्र केशवः ॥ ६॥</span></span></div>
| verse_text  = OM ॥ ततः कुरुक्षेत्रमवाप्य कृष्णो दीक्षां प्रपेदे द्विषडब्दसत्रे ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V07"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्वादशाब्दं महासत्रमेवमेतादृशं हरिः ।</span><span class="shloka-line">समाप्यावभृथस्नातः पूजयित्वाऽखिलान् जनान् ॥ ७॥</span></span></div>
| verse_lines  = OM ॥ ततः कुरुक्षेत्रमवाप्य कृष्णो दीक्षां प्रपेदे द्विषडब्दसत्रे ।¦स एव च व्यासभृगूद्वहात्मा चक्रेऽत्र सादस्यमजोऽप्रमेयः ॥ १॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V08"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनुजज्ञे क्रमेणैव वत्सरेण समागतान् ।</span><span class="shloka-line">स्वकुलं सञ्जिहीर्षुः(सञ्जहीर्षुः) स विप्रशापमजीजनत् ॥ ८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V09"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उपदिश्य परं ज्ञानमुद्धवायामुमाश्रमम् ।</span><span class="shloka-line">बदर्याख्यं प्रापयित्वा सप्तमाब्दं शतोत्तरम् ।</span><span class="shloka-line">प्रतीक्षन् पालयामास पार्थैः सह भुवं प्रभुः ॥ ९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V10"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समारब्धं कलियुगं यदा दुर्योधनोऽपतत् ।</span><span class="shloka-line">षट्‍त्रिंशाब्दं पुनः कृष्णः कृतमेवान्ववर्तयत् ॥ १०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V11"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कृतादपि विशेषोऽयं यत् पुण्यस्याधिकं फलम् ।</span><span class="shloka-line">अल्पमेव च पापस्य कालात् कृष्णाज्ञया तथा ॥ ११॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V12"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं सुधार्मिके लोके हरिभक्तिपरायणे ।</span><span class="shloka-line">नष्टेषु कलिलिङ्गेषु युगवृत्तिमभीप्सवः ॥ १२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V02
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V13"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ब्रह्मरुद्रादयो देवाः स्तुत्वा केशवमव्ययम् ।</span><span class="shloka-line">व्यज्ञापयन् स्वलोकाप्तिमोमित्याह स चाच्युतः ॥ १३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V14"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्राचुर्ये सज्जनस्य स्यान्न कलेर्वृद्धिरञ्जसा ।</span><span class="shloka-line">इति स्वकुलसंहृत्यै प्रभासमनयत् प्रभुः ॥ १४॥</span></span></div>
| verse_text  = तत्रर्त्विजो दक्षभृगुप्रधानाः पार्था यदूनां प्रवरैः समेताः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V15"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पुण्यक्षेत्रेऽपि न मृतिः स्वगृहे त्वतिधर्मदा(स्वगृहेऽप्यतिधर्मदा) ।</span><span class="shloka-line">गत्यैवाल्पमपि क्षेत्रं स्यान्महत्फलमित्यजः ॥ १५॥</span></span></div>
| verse_lines  = तत्रर्त्विजो दक्षभृगुप्रधानाः पार्था यदूनां प्रवरैः समेताः ।¦ब्रह्मेशशक्रप्रमुखाः सुराश्च चक्रुः सुसाचिव्यमनन्तदासाः ॥ २॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V16"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रकाशयितुमेवैनान् प्रभासाय कुशस्थलात् ।</span><span class="shloka-line">नीत्वा दानादि(दानादिसद्धर्मान्)सद्धर्मांस्तैरकारयदच्युतः ॥ १६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V17"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ते ततः शापदोषेण कृष्णेनैव विमोहिताः ।</span><span class="shloka-line">मैरेयमत्ता अन्योन्यं निपात्य स्वां तनुं गताः ।</span><span class="shloka-line">तद् दृष्ट्वा बलदेवोऽपि योगेन स्वतनुं जहौ ॥ १७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V18"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः परेशोऽगणितानुभावः स्वसारथिं पाण्डवानां सकाशम् ।</span><span class="shloka-line">स्वलोकयानप्रतिबोधनाय(स्वलोकयानप्रतिवेदनाय) स्वस्यानु चैषां त्वरयाऽभ्ययातयत् ॥ १८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V19"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथाऽसतः पिप्पलमूल ईशितुरूरुस्थितं पादतलं सुताम्रम् ।</span><span class="shloka-line">दृष्ट्वा जरा नाम ससर्ज शल्यं भक्तोऽप्यलं रोहितं शङ्कमानः ॥ १९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V20"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अच्छेद्याभेद्यदेहस्य शल्ये पादमुपस्थिते ।</span><span class="shloka-line">समीपमागतो व्याधो दृष्ट्वा भीतोऽपतद् भुवि ॥ २०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V03
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V21"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विप्रवाक्यं मानयानः कारयित्वाऽमुना हरिः ।</span><span class="shloka-line">पापं मां जहि देवेति याचन्तमनयद् दिवम् ॥ २१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V22"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पादप्रहारदोषेण तं भृगुं व्याधतां गतम् ।</span><span class="shloka-line">पश्चात्तापेन भक्त्या च सुप्रीतस्तच्छरीरिणम् ।</span><span class="shloka-line">स्वाज्ञाप्राप्तविमानेन दिवं निन्ये जनार्दनः ॥ २२॥</span></span></div>
| verse_text  = सर्वे च जीवा वसुधातलस्था येऽन्येऽन्तरिक्षद्युमुखोत्तरेषु ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V23"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नीचा योनिर्नीचनीच(नीचां योनिं नीचनीचकर्मा) कर्माऽप्तं नीचकर्मतः ।</span><span class="shloka-line">अदुष्टत्वात्तु मनसो भक्तिलोपो नचाप्यभूत् ।</span><span class="shloka-line">भृगोरत्राबुद्धिपूर्वं नातिदोषकृदप्यभूत् ॥ २३॥</span></span></div>
| verse_lines  = सर्वे च जीवा वसुधातलस्था येऽन्येऽन्तरिक्षद्युमुखोत्तरेषु ।¦वसन्ति नारायणपादसंश्रयास्ते चात्र सर्वे मुमुदुः सनागाः ॥ ३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V24"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततो विरिञ्चेशपुरन्दराद्याः पुनः स्तुवन्तोऽभिययुः प्रणम्य ।</span><span class="shloka-line">कृष्णं स चाऽश्वेव ययौ स्वलोकं स्वतेजसा सर्वमिदं प्रकाशयन् ॥ २४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V25"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">गोपालमन्त्रं भजतां फलप्रदस्त्वेकेन रूपेण स भुव्यदृश्यः ।</span><span class="shloka-line">तस्थौ द्वितीयेन च सूर्यमण्डले तृतीयमासीच्छिवपूजितं वपुः ॥ २५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V26"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सम्पूजितं ब्रह्मलोके चतुर्थं कञ्जोद्भवेनाथ परं स्वधाम ।</span><span class="shloka-line">समाप्नुवानं वपुरस्य पञ्चमं भक्त्याऽन्वयुर्देववराः स्वशक्त्या ॥ २६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V27"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्तेजसा ते प्रतिमुष्टदृष्टयः पुरुष्टुताद्या अमितोरुदीधितेः ।</span><span class="shloka-line">यावत् स्वगम्यं त्वनुगम्य तस्थुर्निमीलिताक्षा विहतोर्ध्वचाराः ॥ २७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V28"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वीन्द्रेशशेषानुगतः स्वयम्भूर्धाम प्रविष्टं तमजं प्रणम्य ।</span><span class="shloka-line">वीन्द्रादिकैरप्ययुतः स्वपित्राऽऽश्लिष्टो रहश्चाकथयत् तथाऽस्तौत् ॥ २८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V04
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V29"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स पूर्वरूपेण समाप्य चैक्यं विभज्य चेच्छानुसृतोऽथ रेमे ।</span><span class="shloka-line">हरिः श्रिया ब्रह्ममुखैश्च मुक्तैः सम्पूज्यमानोऽमितसद्गुणात्मा ॥ २९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V30"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ब्रह्माऽपि शर्वादियुतः स्वलोकं प्राप्तः पुनस्तत्र गतं च कृष्णम् ।</span><span class="shloka-line">रेमेऽभिपश्यन् प्रतिपूजयंस्तं सुराश्च सर्वे रविबिम्बसंस्थम् ॥ ३०॥</span></span></div>
| verse_text  = सुनिर्णयस्तत्त्वविनिर्णयार्थिनां तत्त्वस्य चाभूदिह वादशीलिनाम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V31"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यतो न दर्शिता भ्रान्तिः प्रादुर्भावेष्वपि क्‍वचित् ।</span><span class="shloka-line">देहत्यागानुसारेण (देहेत्यागानुकारेण) हरिणा तदिहाच्युतः ॥ ३१॥</span></span></div>
| verse_lines  = सुनिर्णयस्तत्त्वविनिर्णयार्थिनां तत्त्वस्य चाभूदिह वादशीलिनाम् ।¦मिथो विवादात् सुरभूसुराणां वाक्याद्धरेर्व्यासभृगूद्वहात्मनः ॥ ४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V32"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मोहयित्वाऽसुरानन्धं तमः प्रापयितुं प्रभुः ।</span><span class="shloka-line">चिदानन्दैकदेहोऽपि त्यक्तं देहमिवापरम् ।</span><span class="shloka-line">सृष्ट्वा स्वदेहोपमितं शयानं भुव्यगाद् दिवम् ॥ ३२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V33"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दारुकोक्त्या समायातः पार्थस्तमदहत् तदा ।</span><span class="shloka-line">रौहिणेयादिकानां च शरीराणि प्रधानतः ।</span><span class="shloka-line">दारुको विष्णुलोकं तु पुनराप यथागतम् ॥ ३३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V34"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथैव जनमोहाय प्राप्य वह्नावदृश्यताम् ।</span><span class="shloka-line">रुक्मिण्यगाद्धरेः पार्श्वं सत्या कृत्वा तपस्तथा ॥ ३४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V35"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">चिदानन्दैकदेहे हि(चिदानन्दैकदेहेऽपि) द्विरूपे इव ते यतः ।</span><span class="shloka-line">एकैवातः कृष्णवत् ते दुष्टान् मोहयतस्तथा ॥ ३५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V36"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्या महामहिष्यस्तु त्यक्त्वा देहं हुताशने ।</span><span class="shloka-line">काश्चित् काश्चित्तु तपसा(काश्चित् काश्चित् तपस्तप्त्वा) त्यक्तदेहा हरिं ययुः ॥ ३६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V05
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V37"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रौहिणेयादिकानां च भार्या वह्निमुखे तनुम् ।</span><span class="shloka-line">त्यक्त्वा स्वभर्तॄनेवाऽपुः सर्वा एव पतिव्रताः ॥ ३७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V38"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वसुदेवः पार्थमुखाच्छ्रुत्वा तद्योगमास्थितः ।</span><span class="shloka-line">त्यक्त्वा देहं कश्यपत्वं प्राप कृष्णानुरागतः ॥ ३८॥</span></span></div>
| verse_text  = धर्मार्थकामानखिलानवापुस्तदर्थिनो मुक्तिमपीह कृष्णात् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V39"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्यार्जुनोऽश्वमेधाग्नावन्त्यकर्माकरोत् तदा ।</span><span class="shloka-line">त्यक्तदेहास्तस्य भार्या वह्नौ प्रापुस्तमेव च ॥ ३९॥</span></span></div>
| verse_lines  = धर्मार्थकामानखिलानवापुस्तदर्थिनो मुक्तिमपीह कृष्णात् ।¦यथेष्टपानाशनवाससो जना विचेरुरत्रा(विरेजुरत्रा)मरमानवादयः ॥ ५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V40"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्त्रियो बालांस्तथाऽऽदाय धनं चैव धनञ्जयः ।</span><span class="shloka-line">विनिर्ययौ द्वारवत्यास्तां जग्रास(जग्राह) च सागरः ॥ ४० ॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V41"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्त्रीबालसहिते पार्थ एकस्मिन् पथि गच्छति ।</span><span class="shloka-line">शापात् सुपापा आभीराः स्त्रीजनान् जह्रुरुद्धताः ॥ ४१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V42"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यास्ताः षोडशसाहस्रवनिताः शतसंयुताः ।</span><span class="shloka-line">कृष्णशापान्म्लेच्छवशं ययुर्दर्पनिमित्ततः ॥ ४२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V43"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ह्रियमाणे धने चैव वनितासु च वासविः ।</span><span class="shloka-line">युयुत्सुर्गाण्डिवं सज्यं(सज्जं) कृच्छ्रेणैव चकार ह ॥ ४३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V44"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्षीणास्तस्य शरा दैवान्नास्त्राणि स्मृतिमाययुः ।</span><span class="shloka-line">स तद् दैवकृतं ज्ञात्वा संस्मरन् पुरुषोत्तमम् ।</span><span class="shloka-line">निघ्नञ्छत्रून् गाण्डिवेन शेषं रक्षन् कुरून् ययौ(कुरूनगात्) ॥ ४४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V06
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V45"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदा कुरुक्षेत्रगतं जगद्गुरुं सुपूर्णविज्ञानबलाब्धिसत्सुखम्(बलर्द्धिसत्सुखम्) ।</span><span class="shloka-line">तमेव वासिष्ठकुलोद्भवं हरिं निरीक्ष्य दुःखेन पपात पादयोः ॥ ४५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V46"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स तेन पुंसां प्रवरेण हेतुभिः सम्बोधितोऽज्ञानतमोंऽशुमालिना ।</span><span class="shloka-line">संस्थाप्य चेतः पुनरेव तस्मिन् जहौ शुचः प्रायश एव धैर्यात् ॥ ४६॥</span></span></div>
| verse_text  = क्षेत्रं तदासीद्धरिलोकसम्मितं(तदाऽसीद्धरिलोकसम्मितं) यदीयुरत्राखिलसज्जना युतिम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V47"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्त्रियो म्लेच्छहृताः कृष्णप्रेषिताद्(कृष्णप्रेरिताद्) दाल्भ्यतः पुनः ।</span><span class="shloka-line">गोविन्दैकादशीं श्रुत्वा कृत्वा सारस्वते जले ।</span><span class="shloka-line">निमज्ज्य वायोर्वचनात् त्यक्तदेहा दिवं ययुः ॥ ४७॥</span></span></div>
| verse_lines  = क्षेत्रं तदासीद्धरिलोकसम्मितं(तदाऽसीद्धरिलोकसम्मितं) यदीयुरत्राखिलसज्जना युतिम् ।¦नानाप्तकामाश्च ततो बभूवुर्निर्यत्नदृश्यश्च यतोऽत्र केशवः ॥ ६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V48"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अर्जुनस्तु कुरुक्षेत्रे हार्दिक्ययुयुधानयोः ।</span><span class="shloka-line">सुतौ सारस्वते चैव देशे राज्येऽभ्यषेचयत् ॥ ४८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V49"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनिरुद्धसुतं वज्रं प्रियं कृष्णस्य सद्गुणम् ।</span><span class="shloka-line">सशूरसेनेन्द्रप्रस्थराजानमकरोद् वशी ॥ ४९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V50"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्त्रीबालांश्च धनं चैव तस्मिन् संस्थाप्य फल्गुनः ।</span><span class="shloka-line">ययौ भ्रातॄनशेषं च वृत्तं तेषामवर्णयत् ॥ ५०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V51"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ते चावियोगसमयं स्मरन्तो मुरवैरिणः(मुरवैरिणा) ।</span><span class="shloka-line">अभ्यषिञ्चन् भागवतं माहाराज्ये परीक्षितम् ॥ ५१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V52"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्त्रीहारिणां च म्लेच्छानां वधायैनमयोजयन् ।</span><span class="shloka-line">कृतं च तेन तत् कर्म वोढ्रा पैतामहीं(पैतामहं) धुरम् ।</span><span class="shloka-line">समयं परिरक्षद्भिर्न पार्थैरेव यत् कृतम् ॥ ५२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V07
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V53"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वासुदेवपदा स्पृष्टभूकण्टकसमुद्धृतिः(समुद्धतिः) ।</span><span class="shloka-line">समयः पाण्डवानां हि तस्यैवानुगतिः परम् ॥ ५३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V54"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अनुव्रजद्भिर्विश्वेशं नास्माभिर्भूस्तदुज्झिता ।</span><span class="shloka-line">भोज्या रक्ष्याऽपि वा तेषामित्येव समयः पुरा ॥ ५४॥</span></span></div>
| verse_text  = द्वादशाब्दं महासत्रमेवमेतादृशं हरिः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V55"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्र काली भीमभार्या वैष्णवं योगमास्थिता ।</span><span class="shloka-line">कृष्णयैकत्वमापन्ना त्यक्त्वा देहं तु मानुषम् ॥ ५५॥</span></span></div>
| verse_lines  = द्वादशाब्दं महासत्रमेवमेतादृशं हरिः ।¦समाप्यावभृथस्नातः पूजयित्वाऽखिलान् जनान् ॥ ७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V56"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुभद्राद्यास्तु या भार्याः पार्थानां तु तदाज्ञया ।</span><span class="shloka-line">युयुत्सुश्चात्र शिक्षार्थं पौत्रस्यैवावसत् (पौत्रस्यैवावसन्) पुरे ॥ ५६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V57"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सन्त्यज्य राजचिह्नानि (राज्यचिह्नानि) वैष्णवं योगमास्थिताः ।</span><span class="shloka-line">वीराध्वानं ययुः सर्वे कृष्णया सह पाण्डवाः ॥ ५७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V58"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रागुदीचीं दिशं पूर्वं ययुस्तत्रार्जुनो धनुः ।</span><span class="shloka-line">नात्यजल्लोभतस्तं तु(लोभतस्तत्तु) समुद्रमुप पावकः ।</span><span class="shloka-line">दृष्ट्वा ययाचे राजानं तदुक्तः प्रास्यदम्बुधौ ॥ ५८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V59"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रातिभाव्यं तु वरुणे निस्तीर्याग्निरदृश्यताम् ।</span><span class="shloka-line">ययौ तेऽपि ययुः क्षिप्रं प्लवन्तः सप्तवारिधीन् ॥ ५९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V60"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अहोभिः सप्तभिर्योगं समारूढाः प्रदक्षिणम् ।</span><span class="shloka-line">कृत्वा क्‍वचिदसज्जन्त आसेदुर्गन्धमादनम् ।</span><span class="shloka-line">अत्र नारायणक्षेत्रे तेषां तन्वोऽपतन् क्रमात् ॥ ६०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V08
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V61"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">द्रौपदीसहदेवादिपञ्चानां तत्र मारुतिः ।</span><span class="shloka-line">सदेहनाकानिच्छुत्वाद् देहप्रपतनं हि तत् ॥ ६१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V62"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेषामिहेति याथार्थ्यं जानन् पप्रच्छ धर्मजम् ।</span><span class="shloka-line">केनकेनापतद् देहो दोषेण न इति क्रमात् ॥ ६२॥</span></span></div>
| verse_text  = अनुजज्ञे क्रमेणैव वत्सरेण समागतान् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V63"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">मृतिकाले हि यो यस्य दोषं वक्त्यृणमोचनम् ।</span><span class="shloka-line">तस्मात् स्यादुक्तदोषस्येत्याह यच्छ्रुतिरेव तत् ।</span><span class="shloka-line">ऋणमोक्षाय सर्वेषां भीमो दोषानवादयत् ॥ ६३॥</span></span></div>
| verse_lines  = अनुजज्ञे क्रमेणैव वत्सरेण समागतान् ।¦स्वकुलं सञ्जिहीर्षुः(सञ्जहीर्षुः) स विप्रशापमजीजनत् ॥ ८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V64"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सोऽपीच्छापतितान् देहानजानञ्छुद्धकर्मणाम् ।</span><span class="shloka-line">अपश्यन् कारणं प्राह दोषान् स्यादेवमित्यपि ।</span><span class="shloka-line">राजा (सम्भावनामात्रान्न (सम्भावनामात्रं) नहि कार्यमकारणम् ॥ ६४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V65"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्वच्छन्दमृत्यवो योगाद् देहानुत्सृज्य पाण्डवाः ।</span><span class="shloka-line">कृष्णा चाऽपुः परं स्थानं यन्न यान्त्यपि देवताः ।</span><span class="shloka-line">इति श्रुतेर्न ते पापाद् देहांस्तत्यजुरूर्जिताः ॥ ६५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V66"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ऋणान्युन्मुच्य(ऋणात् प्रमुच्य) दोषोक्त्या स्वानां भीमः स्वकां तनुम् ।</span><span class="shloka-line">तत्याज परमं ध्यायन्नाप च स्थानमुत्तमम् ।</span><span class="shloka-line">इति स्कान्दपुराणोक्तं व्यासवाक्यमृषीन् प्रति ॥ ६६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V67"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भीमादृते हि चतुर्षु पक्षपातस्तु वासवौ ।</span><span class="shloka-line">योग्य एवेति कृष्णाया न दोषः स्यात् कथञ्चन ॥ ६७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V68"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नीतिरूपे वीर्यबले महान्त्येषां यतः क्रमात् ।</span><span class="shloka-line">प्राणत्वाद् भोगशक्तिश्च नहि दोषाय मारुतेः ॥ ६८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V09
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V69"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यथास्वरूपविज्ञानमात्मन्यपि न दोषकृत् ।</span><span class="shloka-line">इति व्यासस्मृतेरेषामुक्तदोषोद्भवः कथम् ॥ ६९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V70"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कदाचिदतिमानोऽपि त्रयाणामेषु जायते ।</span><span class="shloka-line">तथाऽपि तत्फलं नैतत् तारतम्यं हि मुक्तिगम्(तारतम्यं विमुक्तिगम्) ।</span><span class="shloka-line">गुणदोषाधिकाल्पत्वादत्रस्थमपि हि श्रुतम् ॥ ७०॥</span></span></div>
| verse_text  = उपदिश्य परं ज्ञानमुद्धवायामुमाश्रमम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V71"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रारब्धकर्मनाशे (आरब्धकर्मनाशे) हि पतेद् देहोऽप्यपापिनः ।</span><span class="shloka-line">युधिष्ठिरोऽपि हि स्वर्गं बुभुजे नैव तत्तनुः ॥ ७१॥</span></span></div>
| verse_lines  = उपदिश्य परं ज्ञानमुद्धवायामुमाश्रमम् ।¦बदर्याख्यं प्रापयित्वा सप्तमाब्दं शतोत्तरम् ।¦प्रतीक्षन् पालयामास पार्थैः सह भुवं प्रभुः ॥ ९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V72"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अतिमानादयो दोषाः कुत एव हि मारुतेः ।</span><span class="shloka-line">अनादिकालतः सर्वदोषहीना गुणाधिकाः ॥ ७२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V73"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वजीवगणेभ्यो ये ते हि(समस्तजीवराशिभ्यस्ते हि) वायुत्वमाप्नुयुः ।</span><span class="shloka-line">ऋजवो नाम ये देवा देवानामपि देवताः ॥ ७३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V74"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अभावं ह्यतिमानादेर्भीमस्याऽह च केशवः ।</span><span class="shloka-line">यत्किञ्चाऽत्मनि कल्याणं सम्भावयसि पाण्डव ।</span><span class="shloka-line">सहस्रगुणमप्येतत् त्वयि सम्भावयाम्यहम् ॥ ७४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V75"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इति तस्माद् यथा युद्धे धर्महानिममन्यत ।</span><span class="shloka-line">एवमत्राप्यधर्मेण देहपातं नृपोऽब्रवीत् ॥ ७५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V76"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">पूज्येभ्यः(पूर्वेभ्यः) पूर्वमेवैषां देहपातमभीप्सताम् ।</span><span class="shloka-line">तत्क्रमाद् (तत्कामाद्) देहपातोऽभून्न पापान्मुच्यतां यथा ॥ ७६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V10
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V77"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न हि पापफलं मुक्तौ(पापफलान्मुक्तौ देहपातः कथञ्चन ।</span><span class="shloka-line">किन्तु कर्मक्षयादेव तथा सर्वत्र निश्चितः ॥ ७७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V78"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेषु स्वलोकान् प्राप्तेषु धर्मजः श्वाऽत्मना सह(स्वात्मना सह) ।</span><span class="shloka-line">ययौ पुरो देवरथस्तदाऽस्यावततार ह ॥ ७८॥</span></span></div>
| verse_text  = समारब्धं कलियुगं यदा दुर्योधनोऽपतत् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V79"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">रथमारुहेति कथितो रथिना पुरतः शुनः ।</span><span class="shloka-line">आरोहमब्रवीन्नैतद् युक्तमित्याह सोऽपि तम् ॥ ७९॥</span></span></div>
| verse_lines  = समारब्धं कलियुगं यदा दुर्योधनोऽपतत् ।¦षट्‍त्रिंशाब्दं पुनः कृष्णः कृतमेवान्ववर्तयत् ॥ १०॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V80"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नाऽरुहेयं विना श्वानमिति तेन स्थिरोदिते ।</span><span class="shloka-line">स्वरूपं दर्शयामास धर्मो ह्याप्तः स्वरूपताम् (श्वरूपताम्) ॥ ८०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V81"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आनृशंस्यपरत्वेन कीर्तिमेवाऽत्मनो वृषः ।</span><span class="shloka-line">ख्यापयामास कौन्तेयरूपिणो धर्मसूक्तिभिः ॥ ८१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V82"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः(यतः) स रथमारुह्य लोकानामुत्तरोत्तरम् ।</span><span class="shloka-line">अतिक्रम्याखिलान् राज्ञो जगाम श्रीपतिप्रियः ॥ ८२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V83"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सर्वेषामुत्तरं लोकमैन्द्रं प्राप्येदमेव ते ।</span><span class="shloka-line">स्थानमित्युदितो देवैर्दुर्योधनमवैक्षत ॥ ८३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V84"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सभ्रातृकं ज्वलन्तं च सर्वेषामुपरि स्थितम् ।</span><span class="shloka-line">तं दृष्ट्वा परमक्रुद्धो निमील्य नयने शुभे ॥ ८४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V11
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V85"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भ्रातरो मे क्‍व कृष्णा च सकर्णाः(कर्णाद्याः) क्‍व च बान्धवाः ।</span><span class="shloka-line">धृष्टद्युम्नादयः पुत्रा हैडिम्बाद्याश्च सर्वशः ॥ ८५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V86"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यादवश्चेति पप्रच्छ देवांस्ते च तमब्रुवन् ।</span><span class="shloka-line">किं ते तैः स्वकृतं कर्म भुज्यतेऽत्र नचापरैः ॥ ८६॥</span></span></div>
| verse_text  = कृतादपि विशेषोऽयं यत् पुण्यस्याधिकं फलम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V87"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्त आह पापोऽयं पृथिवीक्षयकारकः ।</span><span class="shloka-line">सर्वातिशङ्की मित्रध्रुङ् नारायणपराङ्‍मुखः ॥ ८७॥</span></span></div>
| verse_lines  = कृतादपि विशेषोऽयं यत् पुण्यस्याधिकं फलम् ।¦अल्पमेव च पापस्य कालात् कृष्णाज्ञया तथा ॥ ११॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V88"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नास्तिकोऽतिशठः क्रूरो द्वेष्टा विष्णोश्च तद्भुवाम् ।</span><span class="shloka-line">कथं दुर्योधनः स्थानं सर्वोत्तममवाप्तवान् ॥ ८८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V89"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कथं च सर्वधर्मज्ञा नारायणपरायणाः ।</span><span class="shloka-line">संस्थिताः परमे धर्मे दृश्यन्तेऽत्र न मत्प्रियाः ॥ ८९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V90"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यत्र सन्तस्तु ते सन्ति तत्र स्थातव्यमेव मे ।</span><span class="shloka-line">निरयेऽपि नचात्रापि नानेन सह पापिना ॥ ९०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V91"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अस्य वीरतमस्येदं धार्तराष्ट्रस्य युज्यते ।</span><span class="shloka-line">इत्युक्त्वा देवता दूतं स्वानां सन्दर्शनार्थिनः ।</span><span class="shloka-line">राज्ञः सम्प्रेषयामासुस्तत्सन्दर्शितवर्त्मना ॥ ९१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V92"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दुर्गन्धेन सुकृच्छ्रेण तमसा प्रावृतेन च ।</span><span class="shloka-line">गत्वैव कियतीं भूमिं तद्दुर्गन्धासहो नृपः ।</span><span class="shloka-line">इच्छन् निवर्तन तत्र स्वानां वाच इवाशृणोत् ॥ ९२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V12
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V93"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्षणं तिष्ठ महाराज सन्निधानबलात् तव ।</span><span class="shloka-line">वेदना नो न महतीत्येतच्छ्रुत्वा युधिष्ठिरः ॥ ९३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V94"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">के यूयमिति पप्रच्छ दीनध्वनिविशङ्कितः ।</span><span class="shloka-line">भीमोऽहमर्जुनः कर्ण इत्याद्युक्तमिवाशृणोत् ॥ ९४॥</span></span></div>
| verse_text  = एवं सुधार्मिके लोके हरिभक्तिपरायणे ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V95"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">श्रुत्वा तत् कृपयाऽऽविष्टः शोकामर्षसमन्वितः ।</span><span class="shloka-line">आह दूतं यथेष्टं त्वं गच्छ नाहमितो व्रजे ॥ ९५॥</span></span></div>
| verse_lines  = एवं सुधार्मिके लोके हरिभक्तिपरायणे ।¦नष्टेषु कलिलिङ्गेषु युगवृत्तिमभीप्सवः ॥ १२॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V96"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नच स्वर्गेण मे कार्यं त्यक्त्वा स्वजनमीदृशम् ।</span><span class="shloka-line">इत्युक्तः प्रययौ दूतस्तस्थावत्र युधिष्ठिरः ॥ ९६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V97"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततोऽत्र देवाः पुरुहूतपूर्वकाः समाययुः स्नेहवशाद् युधिष्ठिरे ।</span><span class="shloka-line">तेष्वागतेष्वेव न तत्र वाचो दीना न दुर्गन्धतमोऽप्यपश्यत्(दुर्गन्धतमोऽप्यदृश्यत) ।</span><span class="shloka-line">स्वर्गोत्तमं देशमपश्यदेतदभ्रान्तचेताः स युधिष्ठिरस्तदा ॥ ९७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V98"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आहात्र धर्मः पुनरात्मसद्यशः(परमात्मसद्यशः) प्रकाशयन् पाण्डुसुताभिधं स्वम् ।</span><span class="shloka-line">धर्माद् विशिष्टा हि सदाऽनृशंसता दृष्टा च सा त्वय्यधिका त्रिशो मया ॥ ९८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V99"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शक्रोऽप्युवाचैनमिदं मृषा ते प्रदर्शितं द्रोणकृते मृषागिरः ।</span><span class="shloka-line">कृच्छ्रादिदं ते कथितं न चातिविस्रम्भ आसीत् तव कृष्णवाक्ये ।</span><span class="shloka-line">नह्याज्ञया वासुदेवस्य किञ्चित् पापं भवेत् सर्वविधर्मिणोऽपि ॥ ९९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V100"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ब्रह्मापरोक्ष्येऽपि विकर्म सूचकं प्रारब्धपापस्य विषाशनं यथा ।</span><span class="shloka-line">पश्यात्र भीमप्रमुखान् सुखस्थान् सम्पूज्यमानांस्त्रिदशैः सुरूपान्॥ १००॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V13
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V101"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कुतः परब्रह्मदृशां सुशुद्धसत्कर्मणां कृष्णपरायणानाम् ।</span><span class="shloka-line">परेण योगेन विसृष्टतन्वां दुःखं भवेद् देववराधिपानाम् ॥ १०१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V102"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एते हि देवप्रवराः पृथिव्यां जाता भुवो भारजिहीर्षुमीशम् ।</span><span class="shloka-line">प्रतोष्य तद्भावितबुद्धिकर्मभिः पुनश्च तेनैव सहाऽपिरे दिवम् ॥ १०२॥</span></span></div>
| verse_text  = ब्रह्मरुद्रादयो देवाः स्तुत्वा केशवमव्ययम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V103"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">न ते नृपाद्यापि हि मानुषो गतो भावस्ततो द्वेष्टि सुयोधनादीन् ।</span><span class="shloka-line">निमज्ज्य तद् विष्णुपदोदकेऽत्र विसृज्य देहं भज देवभावम् ॥ १०३॥</span></span></div>
| verse_lines  = ब्रह्मरुद्रादयो देवाः स्तुत्वा केशवमव्ययम् ।¦व्यज्ञापयन् स्वलोकाप्तिमोमित्याह स चाच्युतः ॥ १३॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V104"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">सुयोधनाद्या(दुर्योधनाद्या) यदिमे सुपापा आरब्धकर्मक्षयमाप्य नित्ये ।</span><span class="shloka-line">निःशेषसौख्योज्झितनित्यदुःखेऽवशाः(नित्यदुःखे वशाः) पतिष्यन्त्यपुनर्निवृत्ताः ॥ १०४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V105"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">देवांशजा ये तु समस्तशस्ते स्वमूलरूपं समवाप्य काले ।</span><span class="shloka-line">स्वतारतम्यानुसृतां विमुक्तिं प्राप्स्यन्ति नात्रापि विचार्यमस्ति ॥ १०५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V106"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्युक्त आश्वेव निमज्ज्य गङ्गां धर्मात्मजस्तत्र विसृज्य(धर्मात्मजस्तं प्रविसृज्य) देहम् ।</span><span class="shloka-line">सद्यो बभौ दैवमवाप्य(दैवतमाप्य) कायं विसृष्टरोषादिसमस्तदोषः ॥ १०६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V107"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स तु प्रपश्यन् स्वजनं समस्तं स्वमूलरूपातिसमीपसंस्थम् ।</span><span class="shloka-line">ददर्श भीमं च मरुत्समीपे मध्ये ज्वलन्तं मरुतां गणस्य ॥ १०७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V108"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ददर्श कृष्णामपि तत्समीपे श्रिया ज्वलन्तीं समतीत्य चान्याः ।</span><span class="shloka-line">स्प्रष्टुं च संस्कारवशादियेष निषिध्य तं प्राह सुराधिराजः ॥ १०८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V14
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V109"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एषा हि साक्षाज्जगतां प्रियस्य प्राणात्मनो जीववरेश्वरस्य ।</span><span class="shloka-line">प्राणप्रिया श्रीरिति नाम यस्याः शमात्मकेऽस्मिन् रमते सदैषा ॥ १०९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V110"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">युष्मच्चतुर्देहगतस्य वायोर्वायुप्रिया भीमतनोस्तथैव ।</span><span class="shloka-line">भोगाय सृष्टा पुरुषोत्तमेन युष्मत्प्रियार्थं भवतां च दारैः ॥ ११०॥</span></span></div>
| verse_text  = प्राचुर्ये सज्जनस्य स्यान्न कलेर्वृद्धिरञ्जसा ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V111"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रीतिस्ततो ह्यभ्यधिका(ह्यत्यधिका) बभूव भीमस्य चास्यास्तदनु स्म पार्थे ।</span><span class="shloka-line">ततो भवत्स्वेव यथाक्रमेण गुणानुसारेण समीरणस्य ॥ १११॥</span></span></div>
| verse_lines  = प्राचुर्ये सज्जनस्य स्यान्न कलेर्वृद्धिरञ्जसा ।¦इति स्वकुलसंहृत्यै प्रभासमनयत् प्रभुः ॥ १४॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V112"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इयं(इदा,एषा) हि सा शुद्धतनुः प्रजाता शच्यादियोगापगताग्र्यदेहा ।</span><span class="shloka-line">यूयं च सर्वे मरुतो विशेषसंयोगहीनाः स्वशरीरसंस्थाः ॥ ११२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V113"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स्पर्शेऽपि नास्याः पवमानपत्न्याः सुपूतताऽलं भवतामिदानीम् ।</span><span class="shloka-line">नचोत्तरत्रापि भवेत् कथञ्चिद् दिवौकसां मानुषदेहिनो(जन्मनो) यथा ॥ ११३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V114"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इतीरितं तं प्रतिसन्निवृत्तं विनाशयन् मानुषवासनां स्वयम् ।</span><span class="shloka-line">समाश्लिषच्छुद्धतनुः स्तनोत्थो धर्मो हरेः सोऽभवदाशु तत्समः ॥ ११४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V115"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततस्तु पार्था अखिलाः स्वमूलरूपैः सहैवाऽविविशुर्मुदाऽन्विताः ।</span><span class="shloka-line">स्वीयानि धामानि(सद्मानि) ततोऽप्यनूनभोगाः सदारा न्यवसंश्च तत्र ॥ ११५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V116"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तत्रापि कृष्णेन समागमोऽभूत् पुरेव तेषामतितत्पराणाम् ।</span><span class="shloka-line">चिक्रीड एभिः सहितस्तथैव कृष्णोऽपि तद्वत् सरथोऽर्जुनेन ॥ ११६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V15
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V117"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्ये च(तु) देवांशभवाः समस्ताः स्वमूलरूपैक्यमवापुराशु ।</span><span class="shloka-line">कर्मक्षयादेव सुरेतरास्तु(सुरेतरास्ते) पुण्यक्षयं प्राप्य भुवि प्रजाताः ॥ ११७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V118"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">चतुःसहस्रं त्रिशतोत्तरं ते(त्रिशतोत्तरं गते) संवत्सराणामनुभूय दिव्यान् ।</span><span class="shloka-line">भोगान् नरत्वेऽपि सदेश्वरोऽहमसज्जगच्चेति धियाऽऽप्नुवंस्तमः ॥ ११८॥</span></span></div>
| verse_text  = पुण्यक्षेत्रेऽपि न मृतिः स्वगृहे त्वतिधर्मदा(स्वगृहेऽप्यतिधर्मदा) ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V119"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">दुःखेऽपि तेषामिह तारतम्यं कलेः परं दुःखमिहाखिलाच्च ।</span><span class="shloka-line">यथा विरिञ्चस्य सुखं परं स्यान्मुक्तौ हरिद्वेषकृतो विशेषः ॥ ११९॥</span></span></div>
| verse_lines  = पुण्यक्षेत्रेऽपि न मृतिः स्वगृहे त्वतिधर्मदा(स्वगृहेऽप्यतिधर्मदा) ।¦गत्यैवाल्पमपि क्षेत्रं स्यान्महत्फलमित्यजः ॥ १५॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V120"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">केचित् पिशाचासुरराक्षसत्वमवाप्य विष्णोरपि तत्पराणाम् ।</span><span class="shloka-line">द्वेषात् तमोऽन्धं त्वरया समाप्नुयुर्देवाः स्वकाले निजयोग्यमुक्तिम् ॥ १२०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V121"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">चतुःसहस्रे त्रिशतोत्तरे गते संवत्सराणां तु कलौ पृथिव्याम् ।</span><span class="shloka-line">जातः पुनर्विप्रतनुः स भीमो दैत्यैर्निगूढं हरितत्त्वमाह ॥ १२१॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V122"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदैव कृष्णाऽपि भुवि प्रजाता प्रीत्यै हरेरन्धतमस्यपातयत् ।</span><span class="shloka-line">महासुरान् विष्णुपरार्जुनाद्या कृते प्रजाता हरितोषणाय ।</span><span class="shloka-line">पुनश्च ते स्थानमवाप्य(पुनश्च तत्स्थानमवाप्य) सर्वे (स्वीयं)स्वीयां परान्ते तु विमुक्तिमाप्नुयुः ॥ १२२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V123"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">वायुत्वमाप्तः स हनूमदंशो ब्राह्मं पदं प्राप्य वृकोदरश्च ।</span><span class="shloka-line">वागीश्वरीत्वं (वागीश्वरत्वं) गतयैव कृष्णया सहैव मुक्तिं गमिताऽखिलोत्तमाम् ॥ १२३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V124"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">भुवि द्युलोके च विरिञ्चतायां मुक्तौ च ताभ्यामधिकं समस्तात् ।</span><span class="shloka-line">सन्तोष्यते पूर्णगुणो रमेशः सदैव नित्योर्जिततद्रतिभ्याम्(नित्योदितसद्रतिभ्याम्) ॥ १२४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V16
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V125"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">‘भूषन् न योऽधि बभ्रूषु नम्नते’(ऋग्वेद १.१४०.६)(भुषन्न योऽधि बभ्रूषु नम्नते) ‘बळित्था तद्वपुषे धायि दर्शतं’(१.१४१.१) ।</span><span class="shloka-line">‘तां सु ते कीर्तिम् मघवन् महित्वा’(१०.५४.१) इत्यादिसूक्तानि च तत्प्रमाणम् ॥ १२५॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V126"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्यानि वाक्यानि च वैदिकानि सपञ्चरात्रोक्तिपुराणकानि ।</span><span class="shloka-line">पृष्टश्च भीष्मोऽत्र युधिष्ठिरेणैतन्मोक्षधर्मेष्वपि किञ्चिदाह ॥ १२६॥</span></span></div>
| verse_text  = प्रकाशयितुमेवैनान् प्रभासाय कुशस्थलात् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V127"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">एवं प्रयातेषु सकेशवेषु स्वानेव लोकान् यदुपाण्डवेषु ।</span><span class="shloka-line">परीक्षिदाद्यास्तु तदन्वयोत्था व्यासानुशिष्टाः पृथिवीमरक्षन् ॥ १२७॥</span></span></div>
| verse_lines  = प्रकाशयितुमेवैनान् प्रभासाय कुशस्थलात् ।¦नीत्वा दानादि(दानादिसद्धर्मान्)सद्धर्मांस्तैरकारयदच्युतः ॥ १६॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V128"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तैः क्षेमकान्तैरिह भारतादिशास्त्राणि शृण्वद्भिरशेषविद्भिः ।</span><span class="shloka-line">व्यासप्रभावाच्च कलौ च धर्मो ज्ञानं च सुत्रातमगान्न(सूत्रार्थमगान्न) नाशम् ॥ १२७॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V129"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">संवत्सराणां तु सहस्रके गते प्राप्तेषु विद्यामखिलेषु सत्सु ।</span><span class="shloka-line">दग्धा पुरा ये त्रिपुरं घ्नतैव(त्रिपुरघ्नतैव) रुद्रेण जाताः पृथिवीतले ते ॥ १२९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V130"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अदर्शनं सर्वमुनीन्द्रवृन्दैः सहैव सज्ज्ञानमहानिधाने (निदाने) ।</span><span class="shloka-line">व्यासे प्रयातेऽपि सुतत्त्वविद्या तत्सम्प्रदायादपि तैरवाप्ता ॥ १३०॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V131"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">उत्सादितत्वात्तु दुरागमानां तत्सम्प्रदायस्य च नाशितत्वात् ।</span><span class="shloka-line">प्रसारितत्वाच्च सदागमानां पापा अपि ज्ञानमवापुरेतत् ॥ १३१॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V132"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शुना पुरोडाशमिवावलीढं वेदश्रुतिं चा(वा)ऽन्त्यजनैरवाप्ताम् ।</span><span class="shloka-line">अनन्तदुःखाप्तिसुयोग्यदैत्यैर्विद्यामवाप्तां तु न सेहिरे सुराः ॥ १३२॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V17
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V133"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नावाग्गतिः क्‍वापि सुवेदिनां भवेत् प्राप्यं सुखं नित्यमवश्यमेभिः ।</span><span class="shloka-line">प्राप्यं तमोऽन्धं त्वसुरैर्न मुक्तिः कदाचिदाप्या तदचिन्तयन् सुराः ॥ १३३॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V134"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ज्ञानप्रदानाय सतां तदन्यज्ञानप्रणाशाय च विष्णुनैते ।</span><span class="shloka-line">क्लृप्तास्ततस्ते सविरिञ्चशर्वा विज्ञापयामासुरुपेत्य विष्णुम् ॥ १३४॥</span></span></div>
| verse_text  = ते ततः शापदोषेण कृष्णेनैव विमोहिताः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V135"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्षीरोदधेरुत्तरतीरनिष्ठितै(विष्ठितै)रभिष्टुतः सुष्टुतिभिः पुरुष्टुतः ।</span><span class="shloka-line">प्रदाय तेषामभयं रमापतिः क्षणादभूच्चारुतराकृतिः (तमाकृतिः) शिशुः ॥ १३५॥</span></span></div>
| verse_lines  = ते ततः शापदोषेण कृष्णेनैव विमोहिताः ।¦मैरेयमत्ता अन्योन्यं निपात्य स्वां तनुं गताः ।¦तद् दृष्ट्वा बलदेवोऽपि योगेन स्वतनुं जहौ ॥ १७॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V136"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यस्त्रैपुराणां प्रथमोऽत्र जातः शुद्धोदनेत्येव जिनेति चोक्तः ।</span><span class="shloka-line">क्षेत्रे गयाख्येऽस्य शिशुं प्रजातं सम्प्रास्य दूरेऽत्र बभूव विष्णुः ।</span><span class="shloka-line">अजानमानाः स्वशिशुं गतं तं शिशुं हरिं वीक्ष्य निजं स्म मेनिरे ॥ १३६॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V137"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेषां तदा वैदिककर्म वीक्ष्य सम्प्राहसत् तद्वपुषैव केशवः ।</span><span class="shloka-line">तं जातमात्रं प्रहसन्तमीक्ष्य सुविस्मितैः पृष्ट उवाच विष्णुः ।</span><span class="shloka-line">बुद्धोऽहमित्येव सुनित्यबोधाज्जगाद(स नित्यबोधाज्जगाद) चैषामथ बुद्धदर्शनम् ॥ १३७॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V138"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तथाऽप्यविश्वासमवेक्ष्य तेषां सस्मार देवानखिलान् जनार्दनः ।</span><span class="shloka-line">विज्ञाय ते तस्य मनोगतं निजान् प्रचिक्षिपुर्हेतिगणानमुष्मिन् ॥ १३८॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V139"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स जातमात्रः शिवपूर्वकाणां शूलादिहेतीरखिला निगीर्य ।</span><span class="shloka-line">दैत्यातिमोहाय निजं च चक्रं स्वमुक्तमाश्वेव  समग्रहीद्वशी॥ १३९॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V140"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदासनत्वेन विधाय तस्मिन् समास्थितं देवगणाः प्रणम्य ।</span><span class="shloka-line">जग्मुः स्वधामानि वचांसि तस्य (चास्य) स्वीचक्रुराश्वेव जिनादिदैत्याः ॥ १४०॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V18
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V141"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ते ज्ञानधर्मावपहाय पापा विमोहिता देववरेण(दैववरेण) सर्वे ।</span><span class="shloka-line">जग्मुस्तमोऽन्धं क्षणिकं समस्तं ज्ञानं नसच्चेति दृढं स्मरन्तः ॥ १४१॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V142"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नारायणोऽप्याप्य(नारायणः प्राप्य) सुरेन्द्रवृन्दं वृत्तं च तेषामखिलं(तेषां निखिलं) निगद्य ।</span><span class="shloka-line">पृष्टश्च तैराह निजं हृदिस्थं बौद्धागमार्थं सृतिबन्धमोचनम् ॥ १४२॥</span></span></div>
| verse_text  = ततः परेशोऽगणितानुभावः स्वसारथिं पाण्डवानां सकाशम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V143"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">क्षणादयं क्षणिकास्तद्विशेषा यतः प्रयान्त्येव निसर्गतोऽखिलाः ।</span><span class="shloka-line">ततः स्थिरत्वेऽपि विशेषसंश्रयादुक्तं क्षणस्थायि मया समस्तम् ॥ १४३॥</span></span></div>
| verse_lines  = ततः परेशोऽगणितानुभावः स्वसारथिं पाण्डवानां सकाशम् ।¦स्वलोकयानप्रतिबोधनाय(स्वलोकयानप्रतिवेदनाय) स्वस्यानु चैषां त्वरयाऽभ्ययातयत् ॥ १८॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V144"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तद्वान् विशेषश्च यतो न भिन्नो सदा स्वनिर्वाहकशक्तियुक्तौ ।</span><span class="shloka-line">अतः क्षणस्थायि समस्तमेतत् स्थिरात्मकं चेति हि नास्ति भेदः ॥ १४४॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V145"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ज्ञोऽहं सदैकः परमो मयैतत् सदाऽननीयं हि यतोऽस्वतन्त्रम् ।</span><span class="shloka-line">ज्ञानात्मकं विश्वमतो मयोक्तं जडस्वरूपं च किमु स्म चेतनम् ॥ १४५॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V146"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शंशीलकोऽहं यत एव चोच्चः शूनामकस्तद्धि मया निधेयम्(विधेयम्) ।</span><span class="shloka-line">शून्याभिधं दोषविरुद्धरूपो दोषोज्झितोऽन्यस्त्वखिलादनामा ।</span><span class="shloka-line">एनैव साद्यं त्वसदेव नामतस्त्वभाव एनैव भवेद् यतस्तत् ॥ १४६॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V147"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्यादि बोद्धव्यमिदं समस्तं मयोदितं क्‍वापि न हेयमस्ति ।</span><span class="shloka-line">इत्यादि देवान् प्रतिबोधयंश्च देवैः सहोवास स बुद्धदेवः ।</span><span class="shloka-line">गत्वा स्वधामाप्यपरेण रूपेणाऽस्ते पृथक् चैकतनुर्यथेष्टम् ॥ १४७॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V148"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततस्तु बुद्धोदितपक्षसंस्थो जिनोऽपि चक्रे मतमन्यदेव ।</span><span class="shloka-line">बौद्धेन जैनेन मतेन चैव दैत्यांशकाः प्रीतिमगुः समस्ताः ॥ १४८॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V19
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V149"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">प्रशान्तविद्येत्यभिधं तथाऽन्यद् बुद्धोक्तशास्त्रं त्रिदशा अवाप्य ।</span><span class="shloka-line">तोषं ययुर्वेदसमस्तसारं यामाश्रितानामचिरेण मुक्तिः ॥ १४९॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V150"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अन्ये मनुष्या अपि भारताद्यं सत्सम्प्रदायं परिगृह्य विष्णुम् ।</span><span class="shloka-line">यजन्त आपुः परमां गतिं तन्न सेहिरे क्रोधवशादिदैत्याः ॥ १५०॥</span></span></div>
| verse_text  = अथाऽसतः पिप्पलमूल ईशितुरूरुस्थितं पादतलं सुताम्रम् ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V151"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">शैवं तपस्ते विपुलं विधाय जगद्विमोहोर्जितशक्तिमस्मात् ।</span><span class="shloka-line">प्राप्य प्रजाता भुवि मोहनं च चक्रुः कुतर्कैरभिदां वदन्तः ॥ १५१॥</span></span></div>
| verse_lines  = अथाऽसतः पिप्पलमूल ईशितुरूरुस्थितं पादतलं सुताम्रम् ।¦दृष्ट्वा जरा नाम ससर्ज शल्यं भक्तोऽप्यलं रोहितं शङ्कमानः ॥ १९॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V152"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तेषां प्रपाताय सतां च मुक्त्यै(विमुक्त्यै) जन्माऽस भीमस्य यदुक्तमत्र ।</span><span class="shloka-line">दुर्गा पुनर्विप्रकुलेऽवतीर्णा हनिष्यति व्रातमथासुराणाम् ॥ १५२॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V153"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ततः कलेरन्तमवाप्य धर्मज्ञानादिकल्याणगुणप्रहीने ।</span><span class="shloka-line">लोके विरिञ्चत्रिपुरघ्नशक्रपूर्वाः पयोब्धिं त्रिदशाः प्रजग्मुः ॥ १५३॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V154"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">नारायणस्तैः स्तुतिपूर्वमर्थितो भवाय लोकस्य स शम्भलाख्ये ।</span><span class="shloka-line">ग्रामे मुनेर्विष्णुयशोऽभिधस्य गृहे बभूवाऽविरचिन्त्यशक्तिः ॥ १५४॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V155"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">कलेस्तु कात्कारत(काल्कारत) एव कल्की ज्ञानं कलं कं सुखमेव तद्वान् ।</span><span class="shloka-line">कल्कीति वा तेन समस्तदस्युविनाशनं तेन दिनाद् व्यधायि ॥ १५५॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V156"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अधर्मवृत्तं विमुखं हरेश्च निहत्य निःशेषजनं तुरङ्गी ।</span><span class="shloka-line">संस्थापयामास स धर्मकेतुं(सेतुं) ज्ञानं स्वभक्तिं च निजप्रजासु ॥ १५६॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V20
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V157"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्याद्यनन्तानि हरेरुदारकर्माणि रूपाणि च सद्गुणाश्च ।</span><span class="shloka-line">नित्यव्यपेताखिलदोषकस्य ब्रह्मेत्यनन्तेति च नाम येन ॥ १५७॥</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V158"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">आनन्दतीर्थाख्यमुनिः सुपूर्णप्रज्ञाभिधो ग्रन्थमिमं चकार ।</span><span class="shloka-line">नारायणेनाभिहितो बदर्यां तस्यैव शिष्यो जगदेकभर्तुः ॥ १५८॥</span></span></div>
| verse_text  = अच्छेद्याभेद्यदेहस्य शल्ये पादमुपस्थिते ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V159"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यस्तत्प्रसादादखिलांश्च वेदान् सपञ्चरात्रान् सरहस्यसङ्ग्रहान् ।</span><span class="shloka-line">वेदेतिहासांश्च पुराणयुक्तान् यथावदन्या अपि सर्वविद्याः ॥ १५९॥</span></span></div>
| verse_lines  = अच्छेद्याभेद्यदेहस्य शल्ये पादमुपस्थिते ।¦समीपमागतो व्याधो दृष्ट्वा भीतोऽपतद् भुवि ॥ २०॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V160"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समस्तशास्त्रार्थविनिर्णयोऽयं विशेषतो भारतवर्त्मचारी(भारतमार्गवर्ती) ।</span><span class="shloka-line">ग्रन्थः कृतोऽयं जगतां जनित्रं हरिं गुरुं प्रीणयताऽमुनैव ॥ १६०॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V161"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">विनिर्णयो नास्त्यमुना विना यद् विप्रस्थितानामिव सर्ववाचाम् ।</span><span class="shloka-line">तद् ब्रह्मसूत्राणि चकार कृष्णो व्याख्या तथैषामयथा (व्याख्याऽथ तेषामयथा)कृताऽन्यैः ॥ १६१ ॥</span></span></div>
{{VerseBlock
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V162"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">निगूहितं यत् पुरुषोत्तमत्वं सूत्रोक्तमप्यत्र महासुरेन्द्रैः ।</span><span class="shloka-line">जीवेश्वरैक्यं प्रवदद्भिरुग्रैर्व्याख्याय सूत्राणि चकार चाऽविः ॥ १६२॥</span></span></div>
| document_id  = MBTN
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V163"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">व्यासाज्ञया भाष्यवरं विधाय पृथक्पृथक् चोपनिषत्सुभाष्यम् ।</span><span class="shloka-line">कृत्वाऽखिलान्यं पुरुषोत्तमं च हरिं वदन्तीति समर्थयित्वा ॥ १६३॥</span></span></div>
| chapter_id  = MBTN_C32
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V164"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तनुस्तृतीया पवनस्य सेयं सद्भारतार्थप्रतिदीपनाय ।</span><span class="shloka-line">ग्रन्थं चकारेममुदीर्णविद्या यस्मिन् रमन्ते हरिपादभक्ताः ॥ १६४॥</span></span></div>
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V21
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V165"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तृतीयमस्य वृषभस्य दोहसे दशप्रमतिं जनयन्त योषणः ।</span><span class="shloka-line">निर्यदीं बुध्नान् महिषस्य वर्पस ईशानासः शवसा क्रन्त सूरयः ।</span><span class="shloka-line">यदीमनु प्रदिवो मध्व आधवे गुहासन्तं मातरिश्वा मथायति ॥ १६५॥(ऋ.१.१४१.२-३)</span></span></div>
| verse_type  = shloka
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V166"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">इत्यादिवाक्योक्तमिदं समस्तं तथा पुराणेषु च पञ्चरात्रे ।</span><span class="shloka-line">अत्रोदिता याश्च कथाः समस्ता वेदेतिहासादिविनिर्णयोक्ताः(समस्तवेदेतिहासदिविनिर्णयोक्ताः) ॥ १६६॥</span></span></div>
| verse_text  = विप्रवाक्यं मानयानः कारयित्वाऽमुना हरिः ।
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V167"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तस्मादयं ग्रन्थवरोऽखिलोरुधर्मादिमोक्षान्तपुमर्थहेतुः ।</span><span class="shloka-line">किं चो(वो)दितैरस्य गुणैस्ततोऽन्यैर्नारायणः प्रीतिमुपैत्यतोऽलम्(प्रीतिमुपैत्यतोऽयम्) ॥ १६७॥</span></span></div>
| verse_lines  = विप्रवाक्यं मानयानः कारयित्वाऽमुना हरिः ।¦पापं मां जहि देवेति याचन्तमनयद् दिवम् ॥ २१॥
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V168"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं</span><span class="shloka-line">बट् तद्दर्शतमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।</span><span class="shloka-line">वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः</span><span class="shloka-line">मध्वो यत्तु तृतीयमेतदमुना ग्रन्थः कृतः केशवे ॥ १६८॥</span></span></div>
}}
<div class="verse-block" id="MBTN_C32_S01_V169"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">यः सर्वगुणसम्पूर्णः सर्वदोषविवर्जितः ।</span><span class="shloka-line">प्रीयतां प्रीत एवालं विष्णुर्मे परमः सुहृत् ॥ १६९॥</span></span></div>
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V22
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पादप्रहारदोषेण तं भृगुं व्याधतां गतम् ।
| verse_lines  = पादप्रहारदोषेण तं भृगुं व्याधतां गतम् ।¦पश्चात्तापेन भक्त्या च सुप्रीतस्तच्छरीरिणम् ।¦स्वाज्ञाप्राप्तविमानेन दिवं निन्ये जनार्दनः ॥ २२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V23
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नीचा योनिर्नीचनीच(नीचां योनिं नीचनीचकर्मा) कर्माऽप्तं नीचकर्मतः ।
| verse_lines  = नीचा योनिर्नीचनीच(नीचां योनिं नीचनीचकर्मा) कर्माऽप्तं नीचकर्मतः ।¦अदुष्टत्वात्तु मनसो भक्तिलोपो नचाप्यभूत् ।¦भृगोरत्राबुद्धिपूर्वं नातिदोषकृदप्यभूत् ॥ २३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V24
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततो विरिञ्चेशपुरन्दराद्याः पुनः स्तुवन्तोऽभिययुः प्रणम्य ।
| verse_lines  = ततो विरिञ्चेशपुरन्दराद्याः पुनः स्तुवन्तोऽभिययुः प्रणम्य ।¦कृष्णं स चाऽश्वेव ययौ स्वलोकं स्वतेजसा सर्वमिदं प्रकाशयन् ॥ २४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V25
| verse_type  = shloka
| verse_text  = गोपालमन्त्रं भजतां फलप्रदस्त्वेकेन रूपेण स भुव्यदृश्यः ।
| verse_lines  = गोपालमन्त्रं भजतां फलप्रदस्त्वेकेन रूपेण स भुव्यदृश्यः ।¦तस्थौ द्वितीयेन च सूर्यमण्डले तृतीयमासीच्छिवपूजितं वपुः ॥ २५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V26
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सम्पूजितं ब्रह्मलोके चतुर्थं कञ्जोद्भवेनाथ परं स्वधाम ।
| verse_lines  = सम्पूजितं ब्रह्मलोके चतुर्थं कञ्जोद्भवेनाथ परं स्वधाम ।¦समाप्नुवानं वपुरस्य पञ्चमं भक्त्याऽन्वयुर्देववराः स्वशक्त्या ॥ २६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V27
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्तेजसा ते प्रतिमुष्टदृष्टयः पुरुष्टुताद्या अमितोरुदीधितेः ।
| verse_lines  = तत्तेजसा ते प्रतिमुष्टदृष्टयः पुरुष्टुताद्या अमितोरुदीधितेः ।¦यावत् स्वगम्यं त्वनुगम्य तस्थुर्निमीलिताक्षा विहतोर्ध्वचाराः ॥ २७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V28
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वीन्द्रेशशेषानुगतः स्वयम्भूर्धाम प्रविष्टं तमजं प्रणम्य ।
| verse_lines  = वीन्द्रेशशेषानुगतः स्वयम्भूर्धाम प्रविष्टं तमजं प्रणम्य ।¦वीन्द्रादिकैरप्ययुतः स्वपित्राऽऽश्लिष्टो रहश्चाकथयत् तथाऽस्तौत् ॥ २८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V29
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स पूर्वरूपेण समाप्य चैक्यं विभज्य चेच्छानुसृतोऽथ रेमे ।
| verse_lines  = स पूर्वरूपेण समाप्य चैक्यं विभज्य चेच्छानुसृतोऽथ रेमे ।¦हरिः श्रिया ब्रह्ममुखैश्च मुक्तैः सम्पूज्यमानोऽमितसद्गुणात्मा ॥ २९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V30
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ब्रह्माऽपि शर्वादियुतः स्वलोकं प्राप्तः पुनस्तत्र गतं च कृष्णम् ।
| verse_lines  = ब्रह्माऽपि शर्वादियुतः स्वलोकं प्राप्तः पुनस्तत्र गतं च कृष्णम् ।¦रेमेऽभिपश्यन् प्रतिपूजयंस्तं सुराश्च सर्वे रविबिम्बसंस्थम् ॥ ३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V31
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यतो न दर्शिता भ्रान्तिः प्रादुर्भावेष्वपि क्‍वचित् ।
| verse_lines  = यतो न दर्शिता भ्रान्तिः प्रादुर्भावेष्वपि क्‍वचित् ।¦देहत्यागानुसारेण (देहेत्यागानुकारेण) हरिणा तदिहाच्युतः ॥ ३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V32
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मोहयित्वाऽसुरानन्धं तमः प्रापयितुं प्रभुः ।
| verse_lines  = मोहयित्वाऽसुरानन्धं तमः प्रापयितुं प्रभुः ।¦चिदानन्दैकदेहोऽपि त्यक्तं देहमिवापरम् ।¦सृष्ट्वा स्वदेहोपमितं शयानं भुव्यगाद् दिवम् ॥ ३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V33
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दारुकोक्त्या समायातः पार्थस्तमदहत् तदा ।
| verse_lines  = दारुकोक्त्या समायातः पार्थस्तमदहत् तदा ।¦रौहिणेयादिकानां च शरीराणि प्रधानतः ।¦दारुको विष्णुलोकं तु पुनराप यथागतम् ॥ ३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V34
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथैव जनमोहाय प्राप्य वह्नावदृश्यताम् ।
| verse_lines  = तथैव जनमोहाय प्राप्य वह्नावदृश्यताम् ।¦रुक्मिण्यगाद्धरेः पार्श्वं सत्या कृत्वा तपस्तथा ॥ ३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V35
| verse_type  = shloka
| verse_text  = चिदानन्दैकदेहे हि(चिदानन्दैकदेहेऽपि) द्विरूपे इव ते यतः ।
| verse_lines  = चिदानन्दैकदेहे हि(चिदानन्दैकदेहेऽपि) द्विरूपे इव ते यतः ।¦एकैवातः कृष्णवत् ते दुष्टान् मोहयतस्तथा ॥ ३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V36
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अन्या महामहिष्यस्तु त्यक्त्वा देहं हुताशने ।
| verse_lines  = अन्या महामहिष्यस्तु त्यक्त्वा देहं हुताशने ।¦काश्चित् काश्चित्तु तपसा(काश्चित् काश्चित् तपस्तप्त्वा) त्यक्तदेहा हरिं ययुः ॥ ३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V37
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रौहिणेयादिकानां च भार्या वह्निमुखे तनुम् ।
| verse_lines  = रौहिणेयादिकानां च भार्या वह्निमुखे तनुम् ।¦त्यक्त्वा स्वभर्तॄनेवाऽपुः सर्वा एव पतिव्रताः ॥ ३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V38
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वसुदेवः पार्थमुखाच्छ्रुत्वा तद्योगमास्थितः ।
| verse_lines  = वसुदेवः पार्थमुखाच्छ्रुत्वा तद्योगमास्थितः ।¦त्यक्त्वा देहं कश्यपत्वं प्राप कृष्णानुरागतः ॥ ३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V39
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्यार्जुनोऽश्वमेधाग्नावन्त्यकर्माकरोत् तदा ।
| verse_lines  = तस्यार्जुनोऽश्वमेधाग्नावन्त्यकर्माकरोत् तदा ।¦त्यक्तदेहास्तस्य भार्या वह्नौ प्रापुस्तमेव च ॥ ३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V40
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्त्रियो बालांस्तथाऽऽदाय धनं चैव धनञ्जयः ।
| verse_lines  = स्त्रियो बालांस्तथाऽऽदाय धनं चैव धनञ्जयः ।¦विनिर्ययौ द्वारवत्यास्तां जग्रास(जग्राह) च सागरः ॥ ४० ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V41
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्त्रीबालसहिते पार्थ एकस्मिन् पथि गच्छति ।
| verse_lines  = स्त्रीबालसहिते पार्थ एकस्मिन् पथि गच्छति ।¦शापात् सुपापा आभीराः स्त्रीजनान् जह्रुरुद्धताः ॥ ४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V42
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यास्ताः षोडशसाहस्रवनिताः शतसंयुताः ।
| verse_lines  = यास्ताः षोडशसाहस्रवनिताः शतसंयुताः ।¦कृष्णशापान्म्लेच्छवशं ययुर्दर्पनिमित्ततः ॥ ४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V43
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ह्रियमाणे धने चैव वनितासु च वासविः ।
| verse_lines  = ह्रियमाणे धने चैव वनितासु च वासविः ।¦युयुत्सुर्गाण्डिवं सज्यं(सज्जं) कृच्छ्रेणैव चकार ह ॥ ४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V44
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्षीणास्तस्य शरा दैवान्नास्त्राणि स्मृतिमाययुः ।
| verse_lines  = क्षीणास्तस्य शरा दैवान्नास्त्राणि स्मृतिमाययुः ।¦स तद् दैवकृतं ज्ञात्वा संस्मरन् पुरुषोत्तमम् ।¦निघ्नञ्छत्रून् गाण्डिवेन शेषं रक्षन् कुरून् ययौ(कुरूनगात्) ॥ ४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V45
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदा कुरुक्षेत्रगतं जगद्गुरुं सुपूर्णविज्ञानबलाब्धिसत्सुखम्(बलर्द्धिसत्सुखम्) ।
| verse_lines  = तदा कुरुक्षेत्रगतं जगद्गुरुं सुपूर्णविज्ञानबलाब्धिसत्सुखम्(बलर्द्धिसत्सुखम्) ।¦तमेव वासिष्ठकुलोद्भवं हरिं निरीक्ष्य दुःखेन पपात पादयोः ॥ ४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V46
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स तेन पुंसां प्रवरेण हेतुभिः सम्बोधितोऽज्ञानतमोंऽशुमालिना ।
| verse_lines  = स तेन पुंसां प्रवरेण हेतुभिः सम्बोधितोऽज्ञानतमोंऽशुमालिना ।¦संस्थाप्य चेतः पुनरेव तस्मिन् जहौ शुचः प्रायश एव धैर्यात् ॥ ४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V47
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्त्रियो म्लेच्छहृताः कृष्णप्रेषिताद्(कृष्णप्रेरिताद्) दाल्भ्यतः पुनः ।
| verse_lines  = स्त्रियो म्लेच्छहृताः कृष्णप्रेषिताद्(कृष्णप्रेरिताद्) दाल्भ्यतः पुनः ।¦गोविन्दैकादशीं श्रुत्वा कृत्वा सारस्वते जले ।¦निमज्ज्य वायोर्वचनात् त्यक्तदेहा दिवं ययुः ॥ ४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V48
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अर्जुनस्तु कुरुक्षेत्रे हार्दिक्ययुयुधानयोः ।
| verse_lines  = अर्जुनस्तु कुरुक्षेत्रे हार्दिक्ययुयुधानयोः ।¦सुतौ सारस्वते चैव देशे राज्येऽभ्यषेचयत् ॥ ४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V49
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनिरुद्धसुतं वज्रं प्रियं कृष्णस्य सद्गुणम् ।
| verse_lines  = अनिरुद्धसुतं वज्रं प्रियं कृष्णस्य सद्गुणम् ।¦सशूरसेनेन्द्रप्रस्थराजानमकरोद् वशी ॥ ४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V50
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्त्रीबालांश्च धनं चैव तस्मिन् संस्थाप्य फल्गुनः ।
| verse_lines  = स्त्रीबालांश्च धनं चैव तस्मिन् संस्थाप्य फल्गुनः ।¦ययौ भ्रातॄनशेषं च वृत्तं तेषामवर्णयत् ॥ ५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V51
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ते चावियोगसमयं स्मरन्तो मुरवैरिणः(मुरवैरिणा) ।
| verse_lines  = ते चावियोगसमयं स्मरन्तो मुरवैरिणः(मुरवैरिणा) ।¦अभ्यषिञ्चन् भागवतं माहाराज्ये परीक्षितम् ॥ ५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V52
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्त्रीहारिणां च म्लेच्छानां वधायैनमयोजयन् ।
| verse_lines  = स्त्रीहारिणां च म्लेच्छानां वधायैनमयोजयन् ।¦कृतं च तेन तत् कर्म वोढ्रा पैतामहीं(पैतामहं) धुरम् ।¦समयं परिरक्षद्भिर्न पार्थैरेव यत् कृतम् ॥ ५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V53
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वासुदेवपदा स्पृष्टभूकण्टकसमुद्धृतिः(समुद्धतिः) ।
| verse_lines  = वासुदेवपदा स्पृष्टभूकण्टकसमुद्धृतिः(समुद्धतिः) ।¦समयः पाण्डवानां हि तस्यैवानुगतिः परम् ॥ ५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V54
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अनुव्रजद्भिर्विश्वेशं नास्माभिर्भूस्तदुज्झिता ।
| verse_lines  = अनुव्रजद्भिर्विश्वेशं नास्माभिर्भूस्तदुज्झिता ।¦भोज्या रक्ष्याऽपि वा तेषामित्येव समयः पुरा ॥ ५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V55
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्र काली भीमभार्या वैष्णवं योगमास्थिता ।
| verse_lines  = तत्र काली भीमभार्या वैष्णवं योगमास्थिता ।¦कृष्णयैकत्वमापन्ना त्यक्त्वा देहं तु मानुषम् ॥ ५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V56
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुभद्राद्यास्तु या भार्याः पार्थानां तु तदाज्ञया ।
| verse_lines  = सुभद्राद्यास्तु या भार्याः पार्थानां तु तदाज्ञया ।¦युयुत्सुश्चात्र शिक्षार्थं पौत्रस्यैवावसत् (पौत्रस्यैवावसन्) पुरे ॥ ५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V57
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सन्त्यज्य राजचिह्नानि (राज्यचिह्नानि) वैष्णवं योगमास्थिताः ।
| verse_lines  = सन्त्यज्य राजचिह्नानि (राज्यचिह्नानि) वैष्णवं योगमास्थिताः ।¦वीराध्वानं ययुः सर्वे कृष्णया सह पाण्डवाः ॥ ५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V58
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रागुदीचीं दिशं पूर्वं ययुस्तत्रार्जुनो धनुः ।
| verse_lines  = प्रागुदीचीं दिशं पूर्वं ययुस्तत्रार्जुनो धनुः ।¦नात्यजल्लोभतस्तं तु(लोभतस्तत्तु) समुद्रमुप पावकः ।¦दृष्ट्वा ययाचे राजानं तदुक्तः प्रास्यदम्बुधौ ॥ ५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V59
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रातिभाव्यं तु वरुणे निस्तीर्याग्निरदृश्यताम् ।
| verse_lines  = प्रातिभाव्यं तु वरुणे निस्तीर्याग्निरदृश्यताम् ।¦ययौ तेऽपि ययुः क्षिप्रं प्लवन्तः सप्तवारिधीन् ॥ ५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V60
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अहोभिः सप्तभिर्योगं समारूढाः प्रदक्षिणम् ।
| verse_lines  = अहोभिः सप्तभिर्योगं समारूढाः प्रदक्षिणम् ।¦कृत्वा क्‍वचिदसज्जन्त आसेदुर्गन्धमादनम् ।¦अत्र नारायणक्षेत्रे तेषां तन्वोऽपतन् क्रमात् ॥ ६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V61
| verse_type  = shloka
| verse_text  = द्रौपदीसहदेवादिपञ्चानां तत्र मारुतिः ।
| verse_lines  = द्रौपदीसहदेवादिपञ्चानां तत्र मारुतिः ।¦सदेहनाकानिच्छुत्वाद् देहप्रपतनं हि तत् ॥ ६१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V62
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेषामिहेति याथार्थ्यं जानन् पप्रच्छ धर्मजम् ।
| verse_lines  = तेषामिहेति याथार्थ्यं जानन् पप्रच्छ धर्मजम् ।¦केनकेनापतद् देहो दोषेण न इति क्रमात् ॥ ६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V63
| verse_type  = shloka
| verse_text  = मृतिकाले हि यो यस्य दोषं वक्त्यृणमोचनम् ।
| verse_lines  = मृतिकाले हि यो यस्य दोषं वक्त्यृणमोचनम् ।¦तस्मात् स्यादुक्तदोषस्येत्याह यच्छ्रुतिरेव तत् ।¦ऋणमोक्षाय सर्वेषां भीमो दोषानवादयत् ॥ ६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V64
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सोऽपीच्छापतितान् देहानजानञ्छुद्धकर्मणाम् ।
| verse_lines  = सोऽपीच्छापतितान् देहानजानञ्छुद्धकर्मणाम् ।¦अपश्यन् कारणं प्राह दोषान् स्यादेवमित्यपि ।¦राजा (सम्भावनामात्रान्न (सम्भावनामात्रं) नहि कार्यमकारणम् ॥ ६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V65
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्वच्छन्दमृत्यवो योगाद् देहानुत्सृज्य पाण्डवाः ।
| verse_lines  = स्वच्छन्दमृत्यवो योगाद् देहानुत्सृज्य पाण्डवाः ।¦कृष्णा चाऽपुः परं स्थानं यन्न यान्त्यपि देवताः ।¦इति श्रुतेर्न ते पापाद् देहांस्तत्यजुरूर्जिताः ॥ ६५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V66
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ऋणान्युन्मुच्य(ऋणात् प्रमुच्य) दोषोक्त्या स्वानां भीमः स्वकां तनुम् ।
| verse_lines  = ऋणान्युन्मुच्य(ऋणात् प्रमुच्य) दोषोक्त्या स्वानां भीमः स्वकां तनुम् ।¦तत्याज परमं ध्यायन्नाप च स्थानमुत्तमम् ।¦इति स्कान्दपुराणोक्तं व्यासवाक्यमृषीन् प्रति ॥ ६६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V67
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भीमादृते हि चतुर्षु पक्षपातस्तु वासवौ ।
| verse_lines  = भीमादृते हि चतुर्षु पक्षपातस्तु वासवौ ।¦योग्य एवेति कृष्णाया न दोषः स्यात् कथञ्चन ॥ ६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V68
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नीतिरूपे वीर्यबले महान्त्येषां यतः क्रमात् ।
| verse_lines  = नीतिरूपे वीर्यबले महान्त्येषां यतः क्रमात् ।¦प्राणत्वाद् भोगशक्तिश्च नहि दोषाय मारुतेः ॥ ६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V69
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यथास्वरूपविज्ञानमात्मन्यपि न दोषकृत् ।
| verse_lines  = यथास्वरूपविज्ञानमात्मन्यपि न दोषकृत् ।¦इति व्यासस्मृतेरेषामुक्तदोषोद्भवः कथम् ॥ ६९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V70
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कदाचिदतिमानोऽपि त्रयाणामेषु जायते ।
| verse_lines  = कदाचिदतिमानोऽपि त्रयाणामेषु जायते ।¦तथाऽपि तत्फलं नैतत् तारतम्यं हि मुक्तिगम्(तारतम्यं विमुक्तिगम्) ।¦गुणदोषाधिकाल्पत्वादत्रस्थमपि हि श्रुतम् ॥ ७०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V71
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रारब्धकर्मनाशे (आरब्धकर्मनाशे) हि पतेद् देहोऽप्यपापिनः ।
| verse_lines  = प्रारब्धकर्मनाशे (आरब्धकर्मनाशे) हि पतेद् देहोऽप्यपापिनः ।¦युधिष्ठिरोऽपि हि स्वर्गं बुभुजे नैव तत्तनुः ॥ ७१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V72
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अतिमानादयो दोषाः कुत एव हि मारुतेः ।
| verse_lines  = अतिमानादयो दोषाः कुत एव हि मारुतेः ।¦अनादिकालतः सर्वदोषहीना गुणाधिकाः ॥ ७२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V73
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वजीवगणेभ्यो ये ते हि(समस्तजीवराशिभ्यस्ते हि) वायुत्वमाप्नुयुः ।
| verse_lines  = सर्वजीवगणेभ्यो ये ते हि(समस्तजीवराशिभ्यस्ते हि) वायुत्वमाप्नुयुः ।¦ऋजवो नाम ये देवा देवानामपि देवताः ॥ ७३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V74
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अभावं ह्यतिमानादेर्भीमस्याऽह च केशवः ।
| verse_lines  = अभावं ह्यतिमानादेर्भीमस्याऽह च केशवः ।¦यत्किञ्चाऽत्मनि कल्याणं सम्भावयसि पाण्डव ।¦सहस्रगुणमप्येतत् त्वयि सम्भावयाम्यहम् ॥ ७४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V75
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इति तस्माद् यथा युद्धे धर्महानिममन्यत ।
| verse_lines  = इति तस्माद् यथा युद्धे धर्महानिममन्यत ।¦एवमत्राप्यधर्मेण देहपातं नृपोऽब्रवीत् ॥ ७५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V76
| verse_type  = shloka
| verse_text  = पूज्येभ्यः(पूर्वेभ्यः) पूर्वमेवैषां देहपातमभीप्सताम् ।
| verse_lines  = पूज्येभ्यः(पूर्वेभ्यः) पूर्वमेवैषां देहपातमभीप्सताम् ।¦तत्क्रमाद् (तत्कामाद्) देहपातोऽभून्न पापान्मुच्यतां यथा ॥ ७६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V77
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न हि पापफलं मुक्तौ(पापफलान्मुक्तौ देहपातः कथञ्चन ।
| verse_lines  = न हि पापफलं मुक्तौ(पापफलान्मुक्तौ देहपातः कथञ्चन ।¦किन्तु कर्मक्षयादेव तथा सर्वत्र निश्चितः ॥ ७७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V78
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेषु स्वलोकान् प्राप्तेषु धर्मजः श्वाऽत्मना सह(स्वात्मना सह) ।
| verse_lines  = तेषु स्वलोकान् प्राप्तेषु धर्मजः श्वाऽत्मना सह(स्वात्मना सह) ।¦ययौ पुरो देवरथस्तदाऽस्यावततार ह ॥ ७८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V79
| verse_type  = shloka
| verse_text  = रथमारुहेति कथितो रथिना पुरतः शुनः ।
| verse_lines  = रथमारुहेति कथितो रथिना पुरतः शुनः ।¦आरोहमब्रवीन्नैतद् युक्तमित्याह सोऽपि तम् ॥ ७९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V80
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नाऽरुहेयं विना श्वानमिति तेन स्थिरोदिते ।
| verse_lines  = नाऽरुहेयं विना श्वानमिति तेन स्थिरोदिते ।¦स्वरूपं दर्शयामास धर्मो ह्याप्तः स्वरूपताम् (श्वरूपताम्) ॥ ८०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V81
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आनृशंस्यपरत्वेन कीर्तिमेवाऽत्मनो वृषः ।
| verse_lines  = आनृशंस्यपरत्वेन कीर्तिमेवाऽत्मनो वृषः ।¦ख्यापयामास कौन्तेयरूपिणो धर्मसूक्तिभिः ॥ ८१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V82
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः(यतः) स रथमारुह्य लोकानामुत्तरोत्तरम् ।
| verse_lines  = ततः(यतः) स रथमारुह्य लोकानामुत्तरोत्तरम् ।¦अतिक्रम्याखिलान् राज्ञो जगाम श्रीपतिप्रियः ॥ ८२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V83
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सर्वेषामुत्तरं लोकमैन्द्रं प्राप्येदमेव ते ।
| verse_lines  = सर्वेषामुत्तरं लोकमैन्द्रं प्राप्येदमेव ते ।¦स्थानमित्युदितो देवैर्दुर्योधनमवैक्षत ॥ ८३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V84
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सभ्रातृकं ज्वलन्तं च सर्वेषामुपरि स्थितम् ।
| verse_lines  = सभ्रातृकं ज्वलन्तं च सर्वेषामुपरि स्थितम् ।¦तं दृष्ट्वा परमक्रुद्धो निमील्य नयने शुभे ॥ ८४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V85
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भ्रातरो मे क्‍व कृष्णा च सकर्णाः(कर्णाद्याः) क्‍व च बान्धवाः ।
| verse_lines  = भ्रातरो मे क्‍व कृष्णा च सकर्णाः(कर्णाद्याः) क्‍व च बान्धवाः ।¦धृष्टद्युम्नादयः पुत्रा हैडिम्बाद्याश्च सर्वशः ॥ ८५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V86
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यादवश्चेति पप्रच्छ देवांस्ते च तमब्रुवन् ।
| verse_lines  = यादवश्चेति पप्रच्छ देवांस्ते च तमब्रुवन् ।¦किं ते तैः स्वकृतं कर्म भुज्यतेऽत्र नचापरैः ॥ ८६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V87
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्त आह पापोऽयं पृथिवीक्षयकारकः ।
| verse_lines  = इत्युक्त आह पापोऽयं पृथिवीक्षयकारकः ।¦सर्वातिशङ्की मित्रध्रुङ् नारायणपराङ्‍मुखः ॥ ८७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V88
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नास्तिकोऽतिशठः क्रूरो द्वेष्टा विष्णोश्च तद्भुवाम् ।
| verse_lines  = नास्तिकोऽतिशठः क्रूरो द्वेष्टा विष्णोश्च तद्भुवाम् ।¦कथं दुर्योधनः स्थानं सर्वोत्तममवाप्तवान् ॥ ८८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V89
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कथं च सर्वधर्मज्ञा नारायणपरायणाः ।
| verse_lines  = कथं च सर्वधर्मज्ञा नारायणपरायणाः ।¦संस्थिताः परमे धर्मे दृश्यन्तेऽत्र न मत्प्रियाः ॥ ८९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V90
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यत्र सन्तस्तु ते सन्ति तत्र स्थातव्यमेव मे ।
| verse_lines  = यत्र सन्तस्तु ते सन्ति तत्र स्थातव्यमेव मे ।¦निरयेऽपि नचात्रापि नानेन सह पापिना ॥ ९०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V91
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अस्य वीरतमस्येदं धार्तराष्ट्रस्य युज्यते ।
| verse_lines  = अस्य वीरतमस्येदं धार्तराष्ट्रस्य युज्यते ।¦इत्युक्त्वा देवता दूतं स्वानां सन्दर्शनार्थिनः ।¦राज्ञः सम्प्रेषयामासुस्तत्सन्दर्शितवर्त्मना ॥ ९१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V92
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दुर्गन्धेन सुकृच्छ्रेण तमसा प्रावृतेन च ।
| verse_lines  = दुर्गन्धेन सुकृच्छ्रेण तमसा प्रावृतेन च ।¦गत्वैव कियतीं भूमिं तद्दुर्गन्धासहो नृपः ।¦इच्छन् निवर्तन तत्र स्वानां वाच इवाशृणोत् ॥ ९२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V93
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्षणं तिष्ठ महाराज सन्निधानबलात् तव ।
| verse_lines  = क्षणं तिष्ठ महाराज सन्निधानबलात् तव ।¦वेदना नो न महतीत्येतच्छ्रुत्वा युधिष्ठिरः ॥ ९३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V94
| verse_type  = shloka
| verse_text  = के यूयमिति पप्रच्छ दीनध्वनिविशङ्कितः ।
| verse_lines  = के यूयमिति पप्रच्छ दीनध्वनिविशङ्कितः ।¦भीमोऽहमर्जुनः कर्ण इत्याद्युक्तमिवाशृणोत् ॥ ९४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V95
| verse_type  = shloka
| verse_text  = श्रुत्वा तत् कृपयाऽऽविष्टः शोकामर्षसमन्वितः ।
| verse_lines  = श्रुत्वा तत् कृपयाऽऽविष्टः शोकामर्षसमन्वितः ।¦आह दूतं यथेष्टं त्वं गच्छ नाहमितो व्रजे ॥ ९५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V96
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नच स्वर्गेण मे कार्यं त्यक्त्वा स्वजनमीदृशम् ।
| verse_lines  = नच स्वर्गेण मे कार्यं त्यक्त्वा स्वजनमीदृशम् ।¦इत्युक्तः प्रययौ दूतस्तस्थावत्र युधिष्ठिरः ॥ ९६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V97
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततोऽत्र देवाः पुरुहूतपूर्वकाः समाययुः स्नेहवशाद् युधिष्ठिरे ।
| verse_lines  = ततोऽत्र देवाः पुरुहूतपूर्वकाः समाययुः स्नेहवशाद् युधिष्ठिरे ।¦तेष्वागतेष्वेव न तत्र वाचो दीना न दुर्गन्धतमोऽप्यपश्यत्(दुर्गन्धतमोऽप्यदृश्यत) ।¦स्वर्गोत्तमं देशमपश्यदेतदभ्रान्तचेताः स युधिष्ठिरस्तदा ॥ ९७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V98
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आहात्र धर्मः पुनरात्मसद्यशः(परमात्मसद्यशः) प्रकाशयन् पाण्डुसुताभिधं स्वम् ।
| verse_lines  = आहात्र धर्मः पुनरात्मसद्यशः(परमात्मसद्यशः) प्रकाशयन् पाण्डुसुताभिधं स्वम् ।¦धर्माद् विशिष्टा हि सदाऽनृशंसता दृष्टा च सा त्वय्यधिका त्रिशो मया ॥ ९८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V99
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शक्रोऽप्युवाचैनमिदं मृषा ते प्रदर्शितं द्रोणकृते मृषागिरः ।
| verse_lines  = शक्रोऽप्युवाचैनमिदं मृषा ते प्रदर्शितं द्रोणकृते मृषागिरः ।¦कृच्छ्रादिदं ते कथितं न चातिविस्रम्भ आसीत् तव कृष्णवाक्ये ।¦नह्याज्ञया वासुदेवस्य किञ्चित् पापं भवेत् सर्वविधर्मिणोऽपि ॥ ९९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V100
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ब्रह्मापरोक्ष्येऽपि विकर्म सूचकं प्रारब्धपापस्य विषाशनं यथा ।
| verse_lines  = ब्रह्मापरोक्ष्येऽपि विकर्म सूचकं प्रारब्धपापस्य विषाशनं यथा ।¦पश्यात्र भीमप्रमुखान् सुखस्थान् सम्पूज्यमानांस्त्रिदशैः सुरूपान्॥ १००॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V101
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कुतः परब्रह्मदृशां सुशुद्धसत्कर्मणां कृष्णपरायणानाम् ।
| verse_lines  = कुतः परब्रह्मदृशां सुशुद्धसत्कर्मणां कृष्णपरायणानाम् ।¦परेण योगेन विसृष्टतन्वां दुःखं भवेद् देववराधिपानाम् ॥ १०१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V102
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एते हि देवप्रवराः पृथिव्यां जाता भुवो भारजिहीर्षुमीशम् ।
| verse_lines  = एते हि देवप्रवराः पृथिव्यां जाता भुवो भारजिहीर्षुमीशम् ।¦प्रतोष्य तद्भावितबुद्धिकर्मभिः पुनश्च तेनैव सहाऽपिरे दिवम् ॥ १०२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V103
| verse_type  = shloka
| verse_text  = न ते नृपाद्यापि हि मानुषो गतो भावस्ततो द्वेष्टि सुयोधनादीन् ।
| verse_lines  = न ते नृपाद्यापि हि मानुषो गतो भावस्ततो द्वेष्टि सुयोधनादीन् ।¦निमज्ज्य तद् विष्णुपदोदकेऽत्र विसृज्य देहं भज देवभावम् ॥ १०३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V104
| verse_type  = shloka
| verse_text  = सुयोधनाद्या(दुर्योधनाद्या) यदिमे सुपापा आरब्धकर्मक्षयमाप्य नित्ये ।
| verse_lines  = सुयोधनाद्या(दुर्योधनाद्या) यदिमे सुपापा आरब्धकर्मक्षयमाप्य नित्ये ।¦निःशेषसौख्योज्झितनित्यदुःखेऽवशाः(नित्यदुःखे वशाः) पतिष्यन्त्यपुनर्निवृत्ताः ॥ १०४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V105
| verse_type  = shloka
| verse_text  = देवांशजा ये तु समस्तशस्ते स्वमूलरूपं समवाप्य काले ।
| verse_lines  = देवांशजा ये तु समस्तशस्ते स्वमूलरूपं समवाप्य काले ।¦स्वतारतम्यानुसृतां विमुक्तिं प्राप्स्यन्ति नात्रापि विचार्यमस्ति ॥ १०५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V106
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्युक्त आश्वेव निमज्ज्य गङ्गां धर्मात्मजस्तत्र विसृज्य(धर्मात्मजस्तं प्रविसृज्य) देहम् ।
| verse_lines  = इत्युक्त आश्वेव निमज्ज्य गङ्गां धर्मात्मजस्तत्र विसृज्य(धर्मात्मजस्तं प्रविसृज्य) देहम् ।¦सद्यो बभौ दैवमवाप्य(दैवतमाप्य) कायं विसृष्टरोषादिसमस्तदोषः ॥ १०६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V107
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स तु प्रपश्यन् स्वजनं समस्तं स्वमूलरूपातिसमीपसंस्थम् ।
| verse_lines  = स तु प्रपश्यन् स्वजनं समस्तं स्वमूलरूपातिसमीपसंस्थम् ।¦ददर्श भीमं च मरुत्समीपे मध्ये ज्वलन्तं मरुतां गणस्य ॥ १०७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V108
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ददर्श कृष्णामपि तत्समीपे श्रिया ज्वलन्तीं समतीत्य चान्याः ।
| verse_lines  = ददर्श कृष्णामपि तत्समीपे श्रिया ज्वलन्तीं समतीत्य चान्याः ।¦स्प्रष्टुं च संस्कारवशादियेष निषिध्य तं प्राह सुराधिराजः ॥ १०८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V109
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एषा हि साक्षाज्जगतां प्रियस्य प्राणात्मनो जीववरेश्वरस्य ।
| verse_lines  = एषा हि साक्षाज्जगतां प्रियस्य प्राणात्मनो जीववरेश्वरस्य ।¦प्राणप्रिया श्रीरिति नाम यस्याः शमात्मकेऽस्मिन् रमते सदैषा ॥ १०९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V110
| verse_type  = shloka
| verse_text  = युष्मच्चतुर्देहगतस्य वायोर्वायुप्रिया भीमतनोस्तथैव ।
| verse_lines  = युष्मच्चतुर्देहगतस्य वायोर्वायुप्रिया भीमतनोस्तथैव ।¦भोगाय सृष्टा पुरुषोत्तमेन युष्मत्प्रियार्थं भवतां च दारैः ॥ ११०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V111
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रीतिस्ततो ह्यभ्यधिका(ह्यत्यधिका) बभूव भीमस्य चास्यास्तदनु स्म पार्थे ।
| verse_lines  = प्रीतिस्ततो ह्यभ्यधिका(ह्यत्यधिका) बभूव भीमस्य चास्यास्तदनु स्म पार्थे ।¦ततो भवत्स्वेव यथाक्रमेण गुणानुसारेण समीरणस्य ॥ १११॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V112
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इयं(इदा,एषा) हि सा शुद्धतनुः प्रजाता शच्यादियोगापगताग्र्यदेहा ।
| verse_lines  = इयं(इदा,एषा) हि सा शुद्धतनुः प्रजाता शच्यादियोगापगताग्र्यदेहा ।¦यूयं च सर्वे मरुतो विशेषसंयोगहीनाः स्वशरीरसंस्थाः ॥ ११२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V113
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स्पर्शेऽपि नास्याः पवमानपत्न्याः सुपूतताऽलं भवतामिदानीम् ।
| verse_lines  = स्पर्शेऽपि नास्याः पवमानपत्न्याः सुपूतताऽलं भवतामिदानीम् ।¦नचोत्तरत्रापि भवेत् कथञ्चिद् दिवौकसां मानुषदेहिनो(जन्मनो) यथा ॥ ११३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V114
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इतीरितं तं प्रतिसन्निवृत्तं विनाशयन् मानुषवासनां स्वयम् ।
| verse_lines  = इतीरितं तं प्रतिसन्निवृत्तं विनाशयन् मानुषवासनां स्वयम् ।¦समाश्लिषच्छुद्धतनुः स्तनोत्थो धर्मो हरेः सोऽभवदाशु तत्समः ॥ ११४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V115
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततस्तु पार्था अखिलाः स्वमूलरूपैः सहैवाऽविविशुर्मुदाऽन्विताः ।
| verse_lines  = ततस्तु पार्था अखिलाः स्वमूलरूपैः सहैवाऽविविशुर्मुदाऽन्विताः ।¦स्वीयानि धामानि(सद्मानि) ततोऽप्यनूनभोगाः सदारा न्यवसंश्च तत्र ॥ ११५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V116
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तत्रापि कृष्णेन समागमोऽभूत् पुरेव तेषामतितत्पराणाम् ।
| verse_lines  = तत्रापि कृष्णेन समागमोऽभूत् पुरेव तेषामतितत्पराणाम् ।¦चिक्रीड एभिः सहितस्तथैव कृष्णोऽपि तद्वत् सरथोऽर्जुनेन ॥ ११६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V117
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अन्ये च(तु) देवांशभवाः समस्ताः स्वमूलरूपैक्यमवापुराशु ।
| verse_lines  = अन्ये च(तु) देवांशभवाः समस्ताः स्वमूलरूपैक्यमवापुराशु ।¦कर्मक्षयादेव सुरेतरास्तु(सुरेतरास्ते) पुण्यक्षयं प्राप्य भुवि प्रजाताः ॥ ११७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V118
| verse_type  = shloka
| verse_text  = चतुःसहस्रं त्रिशतोत्तरं ते(त्रिशतोत्तरं गते) संवत्सराणामनुभूय दिव्यान् ।
| verse_lines  = चतुःसहस्रं त्रिशतोत्तरं ते(त्रिशतोत्तरं गते) संवत्सराणामनुभूय दिव्यान् ।¦भोगान् नरत्वेऽपि सदेश्वरोऽहमसज्जगच्चेति धियाऽऽप्नुवंस्तमः ॥ ११८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V119
| verse_type  = shloka
| verse_text  = दुःखेऽपि तेषामिह तारतम्यं कलेः परं दुःखमिहाखिलाच्च ।
| verse_lines  = दुःखेऽपि तेषामिह तारतम्यं कलेः परं दुःखमिहाखिलाच्च ।¦यथा विरिञ्चस्य सुखं परं स्यान्मुक्तौ हरिद्वेषकृतो विशेषः ॥ ११९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V120
| verse_type  = shloka
| verse_text  = केचित् पिशाचासुरराक्षसत्वमवाप्य विष्णोरपि तत्पराणाम् ।
| verse_lines  = केचित् पिशाचासुरराक्षसत्वमवाप्य विष्णोरपि तत्पराणाम् ।¦द्वेषात् तमोऽन्धं त्वरया समाप्नुयुर्देवाः स्वकाले निजयोग्यमुक्तिम् ॥ १२०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V121
| verse_type  = shloka
| verse_text  = चतुःसहस्रे त्रिशतोत्तरे गते संवत्सराणां तु कलौ पृथिव्याम् ।
| verse_lines  = चतुःसहस्रे त्रिशतोत्तरे गते संवत्सराणां तु कलौ पृथिव्याम् ।¦जातः पुनर्विप्रतनुः स भीमो दैत्यैर्निगूढं हरितत्त्वमाह ॥ १२१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V122
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदैव कृष्णाऽपि भुवि प्रजाता प्रीत्यै हरेरन्धतमस्यपातयत् ।
| verse_lines  = तदैव कृष्णाऽपि भुवि प्रजाता प्रीत्यै हरेरन्धतमस्यपातयत् ।¦महासुरान् विष्णुपरार्जुनाद्या कृते प्रजाता हरितोषणाय ।¦पुनश्च ते स्थानमवाप्य(पुनश्च तत्स्थानमवाप्य) सर्वे (स्वीयं)स्वीयां परान्ते तु विमुक्तिमाप्नुयुः ॥ १२२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V123
| verse_type  = shloka
| verse_text  = वायुत्वमाप्तः स हनूमदंशो ब्राह्मं पदं प्राप्य वृकोदरश्च ।
| verse_lines  = वायुत्वमाप्तः स हनूमदंशो ब्राह्मं पदं प्राप्य वृकोदरश्च ।¦वागीश्वरीत्वं (वागीश्वरत्वं) गतयैव कृष्णया सहैव मुक्तिं गमिताऽखिलोत्तमाम् ॥ १२३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V124
| verse_type  = shloka
| verse_text  = भुवि द्युलोके च विरिञ्चतायां मुक्तौ च ताभ्यामधिकं समस्तात् ।
| verse_lines  = भुवि द्युलोके च विरिञ्चतायां मुक्तौ च ताभ्यामधिकं समस्तात् ।¦सन्तोष्यते पूर्णगुणो रमेशः सदैव नित्योर्जिततद्रतिभ्याम्(नित्योदितसद्रतिभ्याम्) ॥ १२४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V125
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ‘भूषन् न योऽधि बभ्रूषु नम्नते’(ऋग्वेद १.१४०.६)(भुषन्न योऽधि बभ्रूषु नम्नते) ‘बळित्था तद्वपुषे धायि दर्शतं’(१.१४१.१) ।
| verse_lines  = ‘भूषन् न योऽधि बभ्रूषु नम्नते’(ऋग्वेद १.१४०.६)(भुषन्न योऽधि बभ्रूषु नम्नते) ‘बळित्था तद्वपुषे धायि दर्शतं’(१.१४१.१) ।¦‘तां सु ते कीर्तिम् मघवन् महित्वा’(१०.५४.१) इत्यादिसूक्तानि च तत्प्रमाणम् ॥ १२५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V126
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अन्यानि वाक्यानि च वैदिकानि सपञ्चरात्रोक्तिपुराणकानि ।
| verse_lines  = अन्यानि वाक्यानि च वैदिकानि सपञ्चरात्रोक्तिपुराणकानि ।¦पृष्टश्च भीष्मोऽत्र युधिष्ठिरेणैतन्मोक्षधर्मेष्वपि किञ्चिदाह ॥ १२६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V127
| verse_type  = shloka
| verse_text  = एवं प्रयातेषु सकेशवेषु स्वानेव लोकान् यदुपाण्डवेषु ।
| verse_lines  = एवं प्रयातेषु सकेशवेषु स्वानेव लोकान् यदुपाण्डवेषु ।¦परीक्षिदाद्यास्तु तदन्वयोत्था व्यासानुशिष्टाः पृथिवीमरक्षन् ॥ १२७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V128
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तैः क्षेमकान्तैरिह भारतादिशास्त्राणि शृण्वद्भिरशेषविद्भिः ।
| verse_lines  = तैः क्षेमकान्तैरिह भारतादिशास्त्राणि शृण्वद्भिरशेषविद्भिः ।¦व्यासप्रभावाच्च कलौ च धर्मो ज्ञानं च सुत्रातमगान्न(सूत्रार्थमगान्न) नाशम् ॥ १२७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V129
| verse_type  = shloka
| verse_text  = संवत्सराणां तु सहस्रके गते प्राप्तेषु विद्यामखिलेषु सत्सु ।
| verse_lines  = संवत्सराणां तु सहस्रके गते प्राप्तेषु विद्यामखिलेषु सत्सु ।¦दग्धा पुरा ये त्रिपुरं घ्नतैव(त्रिपुरघ्नतैव) रुद्रेण जाताः पृथिवीतले ते ॥ १२९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V130
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अदर्शनं सर्वमुनीन्द्रवृन्दैः सहैव सज्ज्ञानमहानिधाने (निदाने) ।
| verse_lines  = अदर्शनं सर्वमुनीन्द्रवृन्दैः सहैव सज्ज्ञानमहानिधाने (निदाने) ।¦व्यासे प्रयातेऽपि सुतत्त्वविद्या तत्सम्प्रदायादपि तैरवाप्ता ॥ १३०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V131
| verse_type  = shloka
| verse_text  = उत्सादितत्वात्तु दुरागमानां तत्सम्प्रदायस्य च नाशितत्वात् ।
| verse_lines  = उत्सादितत्वात्तु दुरागमानां तत्सम्प्रदायस्य च नाशितत्वात् ।¦प्रसारितत्वाच्च सदागमानां पापा अपि ज्ञानमवापुरेतत् ॥ १३१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V132
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शुना पुरोडाशमिवावलीढं वेदश्रुतिं चा(वा)ऽन्त्यजनैरवाप्ताम् ।
| verse_lines  = शुना पुरोडाशमिवावलीढं वेदश्रुतिं चा(वा)ऽन्त्यजनैरवाप्ताम् ।¦अनन्तदुःखाप्तिसुयोग्यदैत्यैर्विद्यामवाप्तां तु न सेहिरे सुराः ॥ १३२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V133
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नावाग्गतिः क्‍वापि सुवेदिनां भवेत् प्राप्यं सुखं नित्यमवश्यमेभिः ।
| verse_lines  = नावाग्गतिः क्‍वापि सुवेदिनां भवेत् प्राप्यं सुखं नित्यमवश्यमेभिः ।¦प्राप्यं तमोऽन्धं त्वसुरैर्न मुक्तिः कदाचिदाप्या तदचिन्तयन् सुराः ॥ १३३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V134
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ज्ञानप्रदानाय सतां तदन्यज्ञानप्रणाशाय च विष्णुनैते ।
| verse_lines  = ज्ञानप्रदानाय सतां तदन्यज्ञानप्रणाशाय च विष्णुनैते ।¦क्लृप्तास्ततस्ते सविरिञ्चशर्वा विज्ञापयामासुरुपेत्य विष्णुम् ॥ १३४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V135
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्षीरोदधेरुत्तरतीरनिष्ठितै(विष्ठितै)रभिष्टुतः सुष्टुतिभिः पुरुष्टुतः ।
| verse_lines  = क्षीरोदधेरुत्तरतीरनिष्ठितै(विष्ठितै)रभिष्टुतः सुष्टुतिभिः पुरुष्टुतः ।¦प्रदाय तेषामभयं रमापतिः क्षणादभूच्चारुतराकृतिः (तमाकृतिः) शिशुः ॥ १३५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V136
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यस्त्रैपुराणां प्रथमोऽत्र जातः शुद्धोदनेत्येव जिनेति चोक्तः ।
| verse_lines  = यस्त्रैपुराणां प्रथमोऽत्र जातः शुद्धोदनेत्येव जिनेति चोक्तः ।¦क्षेत्रे गयाख्येऽस्य शिशुं प्रजातं सम्प्रास्य दूरेऽत्र बभूव विष्णुः ।¦अजानमानाः स्वशिशुं गतं तं शिशुं हरिं वीक्ष्य निजं स्म मेनिरे ॥ १३६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V137
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेषां तदा वैदिककर्म वीक्ष्य सम्प्राहसत् तद्वपुषैव केशवः ।
| verse_lines  = तेषां तदा वैदिककर्म वीक्ष्य सम्प्राहसत् तद्वपुषैव केशवः ।¦तं जातमात्रं प्रहसन्तमीक्ष्य सुविस्मितैः पृष्ट उवाच विष्णुः ।¦बुद्धोऽहमित्येव सुनित्यबोधाज्जगाद(स नित्यबोधाज्जगाद) चैषामथ बुद्धदर्शनम् ॥ १३७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V138
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तथाऽप्यविश्वासमवेक्ष्य तेषां सस्मार देवानखिलान् जनार्दनः ।
| verse_lines  = तथाऽप्यविश्वासमवेक्ष्य तेषां सस्मार देवानखिलान् जनार्दनः ।¦विज्ञाय ते तस्य मनोगतं निजान् प्रचिक्षिपुर्हेतिगणानमुष्मिन् ॥ १३८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V139
| verse_type  = shloka
| verse_text  = स जातमात्रः शिवपूर्वकाणां शूलादिहेतीरखिला निगीर्य ।
| verse_lines  = स जातमात्रः शिवपूर्वकाणां शूलादिहेतीरखिला निगीर्य ।¦दैत्यातिमोहाय निजं च चक्रं स्वमुक्तमाश्वेव  समग्रहीद्वशी॥ १३९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V140
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तदासनत्वेन विधाय तस्मिन् समास्थितं देवगणाः प्रणम्य ।
| verse_lines  = तदासनत्वेन विधाय तस्मिन् समास्थितं देवगणाः प्रणम्य ।¦जग्मुः स्वधामानि वचांसि तस्य (चास्य) स्वीचक्रुराश्वेव जिनादिदैत्याः ॥ १४०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V141
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ते ज्ञानधर्मावपहाय पापा विमोहिता देववरेण(दैववरेण) सर्वे ।
| verse_lines  = ते ज्ञानधर्मावपहाय पापा विमोहिता देववरेण(दैववरेण) सर्वे ।¦जग्मुस्तमोऽन्धं क्षणिकं समस्तं ज्ञानं नसच्चेति दृढं स्मरन्तः ॥ १४१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V142
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नारायणोऽप्याप्य(नारायणः प्राप्य) सुरेन्द्रवृन्दं वृत्तं च तेषामखिलं(तेषां निखिलं) निगद्य ।
| verse_lines  = नारायणोऽप्याप्य(नारायणः प्राप्य) सुरेन्द्रवृन्दं वृत्तं च तेषामखिलं(तेषां निखिलं) निगद्य ।¦पृष्टश्च तैराह निजं हृदिस्थं बौद्धागमार्थं सृतिबन्धमोचनम् ॥ १४२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V143
| verse_type  = shloka
| verse_text  = क्षणादयं क्षणिकास्तद्विशेषा यतः प्रयान्त्येव निसर्गतोऽखिलाः ।
| verse_lines  = क्षणादयं क्षणिकास्तद्विशेषा यतः प्रयान्त्येव निसर्गतोऽखिलाः ।¦ततः स्थिरत्वेऽपि विशेषसंश्रयादुक्तं क्षणस्थायि मया समस्तम् ॥ १४३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V144
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तद्वान् विशेषश्च यतो न भिन्नो सदा स्वनिर्वाहकशक्तियुक्तौ ।
| verse_lines  = तद्वान् विशेषश्च यतो न भिन्नो सदा स्वनिर्वाहकशक्तियुक्तौ ।¦अतः क्षणस्थायि समस्तमेतत् स्थिरात्मकं चेति हि नास्ति भेदः ॥ १४४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V145
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ज्ञोऽहं सदैकः परमो मयैतत् सदाऽननीयं हि यतोऽस्वतन्त्रम् ।
| verse_lines  = ज्ञोऽहं सदैकः परमो मयैतत् सदाऽननीयं हि यतोऽस्वतन्त्रम् ।¦ज्ञानात्मकं विश्वमतो मयोक्तं जडस्वरूपं च किमु स्म चेतनम् ॥ १४५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V146
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शंशीलकोऽहं यत एव चोच्चः शूनामकस्तद्धि मया निधेयम्(विधेयम्) ।
| verse_lines  = शंशीलकोऽहं यत एव चोच्चः शूनामकस्तद्धि मया निधेयम्(विधेयम्) ।¦शून्याभिधं दोषविरुद्धरूपो दोषोज्झितोऽन्यस्त्वखिलादनामा ।¦एनैव साद्यं त्वसदेव नामतस्त्वभाव एनैव भवेद् यतस्तत् ॥ १४६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V147
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्यादि बोद्धव्यमिदं समस्तं मयोदितं क्‍वापि न हेयमस्ति ।
| verse_lines  = इत्यादि बोद्धव्यमिदं समस्तं मयोदितं क्‍वापि न हेयमस्ति ।¦इत्यादि देवान् प्रतिबोधयंश्च देवैः सहोवास स बुद्धदेवः ।¦गत्वा स्वधामाप्यपरेण रूपेणाऽस्ते पृथक् चैकतनुर्यथेष्टम् ॥ १४७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V148
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततस्तु बुद्धोदितपक्षसंस्थो जिनोऽपि चक्रे मतमन्यदेव ।
| verse_lines  = ततस्तु बुद्धोदितपक्षसंस्थो जिनोऽपि चक्रे मतमन्यदेव ।¦बौद्धेन जैनेन मतेन चैव दैत्यांशकाः प्रीतिमगुः समस्ताः ॥ १४८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V149
| verse_type  = shloka
| verse_text  = प्रशान्तविद्येत्यभिधं तथाऽन्यद् बुद्धोक्तशास्त्रं त्रिदशा अवाप्य ।
| verse_lines  = प्रशान्तविद्येत्यभिधं तथाऽन्यद् बुद्धोक्तशास्त्रं त्रिदशा अवाप्य ।¦तोषं ययुर्वेदसमस्तसारं यामाश्रितानामचिरेण मुक्तिः ॥ १४९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V150
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अन्ये मनुष्या अपि भारताद्यं सत्सम्प्रदायं परिगृह्य विष्णुम् ।
| verse_lines  = अन्ये मनुष्या अपि भारताद्यं सत्सम्प्रदायं परिगृह्य विष्णुम् ।¦यजन्त आपुः परमां गतिं तन्न सेहिरे क्रोधवशादिदैत्याः ॥ १५०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V151
| verse_type  = shloka
| verse_text  = शैवं तपस्ते विपुलं विधाय जगद्विमोहोर्जितशक्तिमस्मात् ।
| verse_lines  = शैवं तपस्ते विपुलं विधाय जगद्विमोहोर्जितशक्तिमस्मात् ।¦प्राप्य प्रजाता भुवि मोहनं च चक्रुः कुतर्कैरभिदां वदन्तः ॥ १५१॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V152
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तेषां प्रपाताय सतां च मुक्त्यै(विमुक्त्यै) जन्माऽस भीमस्य यदुक्तमत्र ।
| verse_lines  = तेषां प्रपाताय सतां च मुक्त्यै(विमुक्त्यै) जन्माऽस भीमस्य यदुक्तमत्र ।¦दुर्गा पुनर्विप्रकुलेऽवतीर्णा हनिष्यति व्रातमथासुराणाम् ॥ १५२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V153
| verse_type  = shloka
| verse_text  = ततः कलेरन्तमवाप्य धर्मज्ञानादिकल्याणगुणप्रहीने ।
| verse_lines  = ततः कलेरन्तमवाप्य धर्मज्ञानादिकल्याणगुणप्रहीने ।¦लोके विरिञ्चत्रिपुरघ्नशक्रपूर्वाः पयोब्धिं त्रिदशाः प्रजग्मुः ॥ १५३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V154
| verse_type  = shloka
| verse_text  = नारायणस्तैः स्तुतिपूर्वमर्थितो भवाय लोकस्य स शम्भलाख्ये ।
| verse_lines  = नारायणस्तैः स्तुतिपूर्वमर्थितो भवाय लोकस्य स शम्भलाख्ये ।¦ग्रामे मुनेर्विष्णुयशोऽभिधस्य गृहे बभूवाऽविरचिन्त्यशक्तिः ॥ १५४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V155
| verse_type  = shloka
| verse_text  = कलेस्तु कात्कारत(काल्कारत) एव कल्की ज्ञानं कलं कं सुखमेव तद्वान् ।
| verse_lines  = कलेस्तु कात्कारत(काल्कारत) एव कल्की ज्ञानं कलं कं सुखमेव तद्वान् ।¦कल्कीति वा तेन समस्तदस्युविनाशनं तेन दिनाद् व्यधायि ॥ १५५॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V156
| verse_type  = shloka
| verse_text  = अधर्मवृत्तं विमुखं हरेश्च निहत्य निःशेषजनं तुरङ्गी ।
| verse_lines  = अधर्मवृत्तं विमुखं हरेश्च निहत्य निःशेषजनं तुरङ्गी ।¦संस्थापयामास स धर्मकेतुं(सेतुं) ज्ञानं स्वभक्तिं च निजप्रजासु ॥ १५६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V157
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्याद्यनन्तानि हरेरुदारकर्माणि रूपाणि च सद्गुणाश्च ।
| verse_lines  = इत्याद्यनन्तानि हरेरुदारकर्माणि रूपाणि च सद्गुणाश्च ।¦नित्यव्यपेताखिलदोषकस्य ब्रह्मेत्यनन्तेति च नाम येन ॥ १५७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V158
| verse_type  = shloka
| verse_text  = आनन्दतीर्थाख्यमुनिः सुपूर्णप्रज्ञाभिधो ग्रन्थमिमं चकार ।
| verse_lines  = आनन्दतीर्थाख्यमुनिः सुपूर्णप्रज्ञाभिधो ग्रन्थमिमं चकार ।¦नारायणेनाभिहितो बदर्यां तस्यैव शिष्यो जगदेकभर्तुः ॥ १५८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V159
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यस्तत्प्रसादादखिलांश्च वेदान् सपञ्चरात्रान् सरहस्यसङ्ग्रहान् ।
| verse_lines  = यस्तत्प्रसादादखिलांश्च वेदान् सपञ्चरात्रान् सरहस्यसङ्ग्रहान् ।¦वेदेतिहासांश्च पुराणयुक्तान् यथावदन्या अपि सर्वविद्याः ॥ १५९॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V160
| verse_type  = shloka
| verse_text  = समस्तशास्त्रार्थविनिर्णयोऽयं विशेषतो भारतवर्त्मचारी(भारतमार्गवर्ती) ।
| verse_lines  = समस्तशास्त्रार्थविनिर्णयोऽयं विशेषतो भारतवर्त्मचारी(भारतमार्गवर्ती) ।¦ग्रन्थः कृतोऽयं जगतां जनित्रं हरिं गुरुं प्रीणयताऽमुनैव ॥ १६०॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V161
| verse_type  = shloka
| verse_text  = विनिर्णयो नास्त्यमुना विना यद् विप्रस्थितानामिव सर्ववाचाम् ।
| verse_lines  = विनिर्णयो नास्त्यमुना विना यद् विप्रस्थितानामिव सर्ववाचाम् ।¦तद् ब्रह्मसूत्राणि चकार कृष्णो व्याख्या तथैषामयथा (व्याख्याऽथ तेषामयथा)कृताऽन्यैः ॥ १६१ ॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V162
| verse_type  = shloka
| verse_text  = निगूहितं यत् पुरुषोत्तमत्वं सूत्रोक्तमप्यत्र महासुरेन्द्रैः ।
| verse_lines  = निगूहितं यत् पुरुषोत्तमत्वं सूत्रोक्तमप्यत्र महासुरेन्द्रैः ।¦जीवेश्वरैक्यं प्रवदद्भिरुग्रैर्व्याख्याय सूत्राणि चकार चाऽविः ॥ १६२॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V163
| verse_type  = shloka
| verse_text  = व्यासाज्ञया भाष्यवरं विधाय पृथक्पृथक् चोपनिषत्सुभाष्यम् ।
| verse_lines  = व्यासाज्ञया भाष्यवरं विधाय पृथक्पृथक् चोपनिषत्सुभाष्यम् ।¦कृत्वाऽखिलान्यं पुरुषोत्तमं च हरिं वदन्तीति समर्थयित्वा ॥ १६३॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V164
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तनुस्तृतीया पवनस्य सेयं सद्भारतार्थप्रतिदीपनाय ।
| verse_lines  = तनुस्तृतीया पवनस्य सेयं सद्भारतार्थप्रतिदीपनाय ।¦ग्रन्थं चकारेममुदीर्णविद्या यस्मिन् रमन्ते हरिपादभक्ताः ॥ १६४॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V165
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तृतीयमस्य वृषभस्य दोहसे दशप्रमतिं जनयन्त योषणः ।
| verse_lines  = तृतीयमस्य वृषभस्य दोहसे दशप्रमतिं जनयन्त योषणः ।¦निर्यदीं बुध्नान् महिषस्य वर्पस ईशानासः शवसा क्रन्त सूरयः ।¦यदीमनु प्रदिवो मध्व आधवे गुहासन्तं मातरिश्वा मथायति ॥ १६५॥(ऋ.१.१४१.२-३)
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V166
| verse_type  = shloka
| verse_text  = इत्यादिवाक्योक्तमिदं समस्तं तथा पुराणेषु च पञ्चरात्रे ।
| verse_lines  = इत्यादिवाक्योक्तमिदं समस्तं तथा पुराणेषु च पञ्चरात्रे ।¦अत्रोदिता याश्च कथाः समस्ता वेदेतिहासादिविनिर्णयोक्ताः(समस्तवेदेतिहासदिविनिर्णयोक्ताः) ॥ १६६॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V167
| verse_type  = shloka
| verse_text  = तस्मादयं ग्रन्थवरोऽखिलोरुधर्मादिमोक्षान्तपुमर्थहेतुः ।
| verse_lines  = तस्मादयं ग्रन्थवरोऽखिलोरुधर्मादिमोक्षान्तपुमर्थहेतुः ।¦किं चो(वो)दितैरस्य गुणैस्ततोऽन्यैर्नारायणः प्रीतिमुपैत्यतोऽलम्(प्रीतिमुपैत्यतोऽयम्) ॥ १६७॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V168
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं
| verse_lines  = यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं¦बट् तद्दर्शतमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।¦वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः¦मध्वो यत्तु तृतीयमेतदमुना ग्रन्थः कृतः केशवे ॥ १६८॥
}}
{{VerseBlock
| document_id  = MBTN
| chapter_id  = MBTN_C32
| verse_id    = MBTN_C32_S01_V169
| verse_type  = shloka
| verse_text  = यः सर्वगुणसम्पूर्णः सर्वदोषविवर्जितः ।
| verse_lines  = यः सर्वगुणसम्पूर्णः सर्वदोषविवर्जितः ।¦प्रीयतां प्रीत एवालं विष्णुर्मे परमः सुहृत् ॥ १६९॥
}}


[[Category:Mahabharatatatparyanirnaya]]
[[Category:Mahabharatatatparyanirnaya]]
[[Category:Moola]]
[[Category:Moola]]
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Mahabharatatatparyanirnaya/Moola"