Anandamakaranda

JSON:Brahmasutra: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 1: Line 1:
{
{
"schema": 1,
"schema": 2,
"doc": {
"doc": {
"slug": "Brahmasutra",
"slug": "Brahmasutra",
Line 6: Line 6:
"type": "brahmasutra",
"type": "brahmasutra",
"docId": "BS",
"docId": "BS",
"parent": null,
"related": [],
"nextId": 2253
"nextId": 2253
},
"tree": {
"tag": "document",
"attrs": {
"id": "BS",
"title": "ब्रह्मसूत्रभाष्यम्",
"name": "brahmasutra",
"type": "brahmasutra"
},
"text": "\n    \n    ",
"children": [
{
"tag": "chapter",
"attrs": {
"id": "BS_C01",
"type": "adhyaya",
"name": "(समन्वयाध्यायः) प्रथमाध्यायः"
},
"text": "\n      ",
"children": [
{
"tag": "chapter-heading",
"text": "(समन्वयाध्यायः) प्रथमाध्यायः",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01",
"type": "paada",
"name": " प्रथमः पादः ",
"title": "प्रथमाध्याये  प्रथमः पादः "
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " प्रथमः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नारायणं गुणैः सर्वैरुदीर्णं दोषवर्जितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञेयं गम्यं गुरूंश्चापि नत्वा सूत्रार्थ उच्यते ॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_I02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "द्वापरे सर्वत्र ज्ञान आकुलीभूते तन्निर्णयाय ब्रह्मरुद्रेन्द्रादिभिरर्थितो भगवान् नारायणो व्यासत्वेनावततार । अथेष्टानिष्टप्राप्तिपरिहारेच्छूनां तद्योगमविजानतां तज्ज्ञापनार्थं वेदमुत्सन्नं व्यञ्जयंश्चतुर्धा व्यभजत्। चतुर्विंशतिधैकशतधा सहस्रधा द्वादशधा च । तदर्थनिर्णयाय ब्रह्मसूत्राणि चकार ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_I03"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तच्चोक्तं स्कान्दे –",
"tail": "\n                    "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "skanda_id"
},
"text": "नारायणाद्विनिष्पन्नं ज्ञानं कृतयुगे स्थितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किञ्चित् तदन्यथा जातं त्रेतायां द्वापरेऽखिलम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "गौतमस्य ऋषेः शापार्ज्ज्ञाने त्वज्ञानतां गते ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "सङ्कीर्णबुद्धयो देवा ब्रह्मरुद्रपुरस्सराः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "शरण्यं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तैर्विज्ञापितकार्यस्तु भगवान् पुरुषोत्तमः॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अवतीर्णो महायोगी सत्यवत्यां पराशरात् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "उत्सन्नान् भगवान् वेदानुज्जहार हरिः स्वयम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "चतुर्धा व्यभजत् तांश्च चतुर्विंशतिधा पुनः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "शतधा चैकधा चैव तथैव च सहस्रधा ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "कृष्णो द्वादशधा चैव पुनस्तस्यार्थवित्तये ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "चकार ब्रह्मसूत्राणि येषां सूत्रत्वमञ्जसा ॥"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n                    "
}
],
"tail": "\n                    "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_I04"
},
"text": "\n                    ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अल्पाक्षरमसन्दिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः ॥"
}
],
"tail": "\n                    "
}
],
"tail": "\n                    "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_I05"
},
"text": "\n                    ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "निर्विशेषितसूत्रत्वं ब्रह्मसूत्रस्य चाप्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यथा व्यासत्वमेकस्य कृष्णस्यान्ये विशेषणात् ॥"
}
],
"tail": "\n                    "
},
{
"tag": "line",
"text": "सविशेषणसूत्राणि ह्यपराणि विदो विदुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुख्यस्य निर्विशेषेण शब्दोऽन्येषां विशेषतः ॥"
}
],
"tail": "\n                    "
},
{
"tag": "line",
"text": "इति वेदविदः प्राहुः शब्दतत्त्वार्थवेदिनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सूत्रेषु येषु सर्वेऽपि निर्णयाः समुदीरिताः ॥"
}
],
"tail": "\n                    "
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_I06"
},
"text": "\n                    ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शब्दजातस्य सर्वस्य यत्प्रमाणश्च निर्णयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवं विधानि सूत्राणि कृत्वा व्यासो महायशाः ॥"
}
],
"tail": "\n                    "
},
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मरुद्रादिदेवेषु मनुष्यपितृपक्षिषु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानं संस्थाप्य भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ॥ इत्यादि ।"
}
],
"tail": "\n                    "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_A001",
"title": "जिज्ञासाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "जिज्ञासाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A001",
"adhikarana": "जिज्ञासाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् ओम् अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ओम् ॥ 01-01-01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V01"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B01"
},
"text": "‘अथ’ शब्दो मङ्गलार्थोऽधिकारानन्तर्यार्थश्च । ‘अतः’ शब्दो हेत्वर्थः।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B02"
},
"text": "\n                    ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उक्तं च गारुडे –",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Garuda_id"
},
"text": "अथातः शब्दपूर्वाणि सूत्राणि निखिलान्यपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रारभन्ते नियत्यैव तत् किमत्र नियामकम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "कश्चार्थस्तु तयोर्विद्वन् कथमुत्तमता तयोः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् यथा ज्ञास्यामि तत्त्वतः ॥"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n                    "
}
],
"tail": "\n                  "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B03"
},
"text": "\n                    ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Garuda_id"
},
"text": "एवमुक्तो नारदेन ब्रह्मा प्रोवाच सत्तमः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आनन्तर्येऽधिकारस्य मङ्गलार्थे तथैव च ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अतशब्दस्त्वतः शब्दो हेत्वर्थे समुदीरितः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "परस्य ब्रह्मणो विष्णोः प्रसादादिति वा भवेत् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "स हि सर्वमनोवृत्तिप्रेरकः समुदाहृतः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "सिसृक्षोः परमाद्विष्णोः प्रथमं द्वौ विनिःसृतौ ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ओङ्कारश्चाथशब्दश्च तस्मात् प्राथमिकौ क्रमात् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तद्धेतुत्वं वदंश्चापि तृतीयोऽत उदाहृतः॥"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n                    "
}
],
"tail": "\n                  "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B04"
},
"text": "\n                    ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Garuda_id"
},
"text": "अकारः सर्ववागात्मा परब्रह्माभिधायकः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तथौ प्राणात्मकौ प्रोक्तौ व्याप्तिस्थितिविधायकौ ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अतश्च पूर्वमुच्चार्याः सर्व एते सतां मताः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अथातःशब्दयोरेवं वीर्यमाज्ञाय तत्त्वतः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "सूत्रेषु तु महाप्राज्ञास्तावेवादौ प्रयुञ्जते ॥ इति।"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n                    "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B05"
},
"text": "\n\t\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अधिकारश्चोक्तो भागवततन्त्रे –",
"tail": "\n                        "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavatatantra_id"
},
"text": "मन्दमध्योत्तमत्वेन त्रिविधा ह्यधिकारिणः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्र मन्दा मनुष्येषु य उत्तमगणा मताः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "मध्यमा ऋषिगन्धर्वा देवास्तत्रोत्तमा मताः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इति जातिकृतो भेदस्तथाऽन्यो गुणपूर्वकः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "भक्तिमान् परमे विष्णौ यस्त्वध्ययनवान् नरः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अधमः शमादिसंयुक्तो मध्यमः समुदाहृतः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तमसारं चाप्यनित्यकम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "विज्ञाय जातवैराग्यो विष्णुपादैकसंश्रयः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "स उत्तमोऽधिकारी स्यात् सन्न्यस्ताखिलकर्मवान् इति ।"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n                    "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B06"
},
"text": "\n\t\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmasutra_id"
},
"text": "‘अध्ययनमात्रवतः’(ब्र.सू.३.४.१२)"
}
]
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmasutra_id"
},
"text": "‘नाविशेषात्’(ब्र.सू.३.४.१३)"
}
],
"tail": " इति चोपरि ।"
}
],
"tail": "\n\t\t\t\t  "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B07"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakaupanishad_id"
},
"text": "‘शान्तो दान्त उपरतस्तितिक्षुः समाहितो भूत्वाऽऽत्मन्येवाऽत्मानं पश्येत्’(बृ.उ.४.४.२३)।"
}
]
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mundakaupanishad_id"
},
"text": "‘परीक्ष्य लोकान् कर्मचितान् ब्राह्मणो निर्वेदमायात् । नास्त्यकृतः कृतेन । तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् समित्पाणिः श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ।”(मुण्डक.उ.१.२.१२)"
}
]
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Kathopanishad_id"
},
"text": "‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम् ।’(क.उ.२.२३)"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B08"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Shwetashwataropanishad_id"
},
"text": "“ यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्यैते कथिता(तस्यैतेऽकथिता) ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥”(श्वे.उ.६.२३)"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादि श्रुतिभ्यश्च ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B09"
},
"text": "\n\t\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "व्योमसंहितायां च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Vyomasamhita_id"
},
"text": "‘अन्त्यजा अपि ये भक्ता नामज्ञानाधिकारिणः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्त्रीशूद्रब्रह्मबन्धूनां तन्त्रज्ञानेऽधिकारिता ॥"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Vyomasamhita_id"
},
"text": "एकदेशे परोक्ते तु न तु ग्रन्थपुरस्सरे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "त्रैवर्णिकानां वेदोक्ते सम्यग्भक्तिमतां हरौ ॥"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Vyomasamhita_id"
},
"text": "आहुरप्युत्तमस्त्रीणामधिकारं तु वैदिके ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यथोर्वशी यमी चैव शच्याद्याश्च तथाऽपरा ॥’ इति ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तथाऽऽपराः मुनिस्त्रियः नरादिकुलजाश्च ।"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B10"
},
"text": "यतो नारायणप्रसादम् ऋते न मोक्षः, न च ज्ञानं विना अत्यर्थप्रसादः, अतो ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या ।\n              ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B11"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhatsamhita_id"
},
"text": "‘यत्रानवसरोऽन्यत्र पदं तत्र प्रतिष्ठितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वाक्यं वेति सतां नीतिः सावकाशे न तद्भवेत्॥’"
}
]
}
],
"tail": "इति बृहत्संहितायाम् ।\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B12"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyaaranyaka_id"
},
"text": "‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति । नान्यः पन्था अयनाय विद्यते ॥’(तै.आ.३.१२)"
}
]
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B13"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavadgeeta_id"
},
"text": "‘प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ।’(भ.गी.७.१७)"
}
]
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B14"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Kathopanishad_id"
},
"text": "‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यः ।’(क.उ.२.२३)"
}
]
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B15"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakopanishad_id"
},
"text": "‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः।’(बृ.उ.६.५.६)"
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिश्रुतिस्मृतिभ्यः ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B16"
},
"text": "\n\t\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Naradiya_id"
},
"text": "‘कर्मणात्वधमः प्रोक्तः प्रसादः, श्रवणादिभिः । ",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मध्यमो, ज्ञानसम्पत्त्या प्रसादस्तूत्तमो मतः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "प्रसादात्त्वधमाद्विष्णोः स्वर्गलोकः प्रकीर्तितः । "
},
{
"tag": "br",
"tail": "मध्यमाज्जनलोकादिः, उत्तमस्त्वेव मुक्तिदः ॥"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B17"
},
"text": "\n\t\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Naradiya_id"
},
"text": "श्रवणं मननं चैव ध्यानं भक्तिस्तथैव च । ",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साधनं ज्ञानसम्पत्तौ प्रधानं नान्यदिष्यते ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "न चैतानि विना कश्चिज्ज्ञानमाप कुतश्चन’।"
}
]
}
]
},
{
"tag": "br",
"tail": " इति नारदीये ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B18"
},
"text": "ब्रह्मशब्दश्च विष्ण्वावेव",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B19"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mahanarayanopanishat_id"
},
"text": "‘यमन्तः समुद्रे कवयोऽवयन्ति तदक्षरे परमे प्रजाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यतः प्रसूता जगतः प्रसूती तोयेन जीवान्व्यससर्ज भूम्याम्’(म.ना.उ.१.३)"
}
]
}
]
},
{
"tag": "br",
"tail": "इत्युक्त्वा"
},
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mahanarayanopanishat_id"
},
"text": "‘तदेवर्तं तदु सत्यमाहुस्तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)"
}
],
"tail": " इति हि शृतिः ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B20"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mahanarayanopanishat_id"
},
"text": "‘तन्नो विष्णुः’(म.ना.उ.३.१६)"
}
],
"tail": " इति वचनाद्विष्णुरेव हि तत्रोच्यते ॥ न चेतरशब्दात् तत्प्राप्तिः "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B21"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhallaveyashruti_id"
},
"text": "‘नामानि विश्वाऽभि न सन्ति लोके यदाविरासीदनृतस्य सर्वम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’"
}
]
}
],
"tail": " इति भाल्लवेयश्रुतिः \n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B22"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नं भुवना यन्त्यन्या’(ऋ.सं.१०.८२.३)"
}
],
"tail": " इत्येवशब्दान्नान्येषां सर्वनामता ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B23"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘अजस्य नाभावध्येकमर्पितं यस्मिन् विश्वानि भुवनानि तस्थुः’(ऋ.सं.१०.८२.६)"
}
],
"tail": " इति विष्णोर्हि लिङ्गम् ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B24"
},
"text": "न च प्रसिद्धार्थं विनाऽन्योऽर्थो युज्यते ॥\n              ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B25"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘‘अजस्य नाभौ’ इति, यस्य नाभेरभूच्छ्रुतेः पुष्करं लोकसारम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " तस्मै नमो व्यस्तसमस्तविश्वविभूतये विष्णवे लोककर्त्रे’’"
}
]
}
],
"tail": " इति स्कान्दे ।\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B26"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘परो दिवा पर एना पृथिव्या’(ऋ.सं.१०.८२.५)"
}
],
"tail": " इति समाख्याश्रुतौ ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B27"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५)"
}
],
"tail": " इत्युक्त्वा "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे’(ऋ.सं.१०.१२५.७)"
}
],
"tail": " इत्याह ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B28"
},
"text": "उग्रो रुद्रः । समुद्रेऽन्तर्नारायणः । प्रसिद्धत्वात्, सूचितत्वाच्चास्यार्थस्य । न चाविरोधे प्रसिद्धः परित्यज्यते । उक्तान्यायेन च श्रुतय एतमेव वदन्ति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B29"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Harivamsha_id"
},
"text": "‘वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आदावन्ते च मध्ये च विष्णुः सर्वत्र गीयते’"
}
]
}
],
"tail": " इति हरिवंशेषु ॥\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B30"
},
"text": "न चेतरग्रन्थविरोधः",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B31"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Varaha_id"
},
"text": "‘एषं मोहं सृजाम्याशु यो जनान् मोहयिष्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "त्वं च रुद्र महाबाहो मोहशास्त्राणि कारय ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अतथ्यानि वितथ्यानि दर्शयस्व महाभुज ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "प्रकाशं कुरु चात्मानामप्रकाशं च मां कुरु’"
}
]
}
],
"tail": " इति वाराह वचनात् ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B32"
},
"text": "\n\t\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शैव च स्कान्दे –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘श्वपचादपि कष्टत्वं ब्रह्मेशानादयः सुराः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तदैवाच्युत यान्त्येव यदैव त्वं पराङ्‍मुखः॥’"
}
]
}
],
"tail": " इति ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "line",
"text": "ब्राह्मे च ब्रह्मवैवर्ते –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmavaivarta_id"
},
"text": "‘नाहं न च शिवोऽन्ये च तच्छक्त्येकांशभागिनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बालः क्रीडनकैर्यद्वत् क्रीडतेऽस्माभिरच्युतः’"
}
]
}
],
"tail": " इति ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V01_B33"
},
"text": "\n\t\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न च वैष्णवेषु तथा । तच्च ‘एष मोहम्’ इत्युक्तम् ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "line",
"text": "इति जिज्ञासाधिकरणम् ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_A002",
"title": "जन्माधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "जन्माधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A002",
"adhikarana": "जन्माधिकरणम्"
},
"text": "\n\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V02_I01"
},
"text": "ब्रह्मणो लक्षणमाह  –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं जन्माद्यस्य यतः ओम् ॥ 01-01-02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V02"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V02_B1"
},
"text": "सृष्टि-स्थिति-संहार-नियमन-ज्ञान-अज्ञान-बन्ध-मोक्षाः यतः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V02_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘उत्पत्तिस्थितिसंहारा नियतिर्ज्ञानमावृतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " बन्धमोक्षौ च पुरुषाद्यस्मात् स हरिरेकराट्’"
}
]
}
],
"tail": " इति स्कान्दे ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V02_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद्ब्रह्म’(तै.उ.३.१)"
}
],
"tail": " इति ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V02_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा ।’(ऋ.सं.१.१५४.४)"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V02_B5"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘चतुर्भिस्साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तिं व्यतीरँवीविपत् ।’(ऋ.सं.१.१५५.६)"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V02_B6"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति ।’(ऋ.सं.७.९९.१)"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V02_B7"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘न ते विष्णो जायमानो न जातो देव महिम्नः परमन्तमाप।’(ऋ.सं.७.९९.२)"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V02_B8"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा’(ऋ.सं.१०.८२.३)"
}
],
"tail": " इत्यादि च ॥02॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "॥ इति जन्माधिकरणम् ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_A003",
"title": "शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A003",
"adhikarana": "शास्त्रयोनित्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V03_I01"
},
"text": "अनुमानतोऽन्ये न कल्पनीयाः –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं शास्त्रयोनित्वात् ओम् ॥ 01-01-03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V03"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V03_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyabrahmana_id"
},
"text": "‘नावेदविन्मनुते तं बृहन्तं सर्वानुभूमात्मानं साम्पराये’ ॥(तै.ब्रा.३.१२.९)"
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘औपनिषदः पुरुषः’"
}
],
"tail": " इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V03_B2"
},
"text": "न चानुमानस्य नियतप्रामाण्यम् ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V03_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Koorma_id"
},
"text": "‘श्रुतिसाहाय्यरहितमनुमानं न कुत्रचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निश्चयात् साधयेदर्थं प्रमाणान्तरमेव च ॥"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V03_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Koorma_id"
},
"text": "श्रुतिस्मृतिसहायं यत् प्रमाणान्तरमुत्तमम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रमाणपदवीं गच्छेन्नात्र कार्याविचारणा ॥"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V03_B5"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Koorma_id"
},
"text": "पूर्वोत्तराविरोधेन कोऽत्रार्थोऽभिमतो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्याद्यमूहनं तर्कः शुष्कतर्कं तु वर्जयेत्’"
}
]
}
],
"tail": " इत्यादि कौर्मे॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V03_B6"
},
"text": "शक्यत्वाच्चानुमानानां सर्वत्र ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V03_B7"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Varaha_id"
},
"text": "‘सर्वत्र शक्यते कर्तुमागमं हि विनाऽनुमा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मान्न सा शक्तिमती विनागममुदीक्षितुम् ।’"
}
]
}
],
"tail": " इति वाराहे ।"
}
],
"tail": "\n              \n        "
},
{
"tag": "pramana",
"text": "(नास्तिक्यवादनिरासः )",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V03_B8"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mahabharata_id"
},
"text": "‘रेतो धातुर्वटकणिका घृतधूमाधिवासनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जातिस्मृतिरयस्कान्तः सूर्यकान्तोऽम्बुभक्षणम् ॥"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mahabharata_id"
},
"text": "प्रेत्य भूताप्ययश्चैव देवताभ्युपयाचनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मृते कर्मनिवृत्तिश्च प्रमाणमिति निश्चयः ॥’(म.भा.१२.२२०.३०-३१)"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "line",
"text": "इति मोक्षधर्मवचनान्न नास्तिक्यवादो युज्यते ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V03_B9"
},
"text": "दर्शनाच्च तप आधिफलस्य ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V03_B10"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘ऋग्यजुःसामाथर्वाश्च भारतं पञ्चरात्रकम्।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " मूलरामायणं चैव शास्त्रमित्यभिदीयते ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "यच्चानुकूलमेतस्य तच्च शास्त्रं प्रकीर्तितम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": " अतोऽन्यो ग्रन्थविस्तारो नैव शास्त्रं कुवर्त्म तत्’॥"
}
]
}
],
"tail": "इति स्कान्दे ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V03_B11"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘साङ्ख्यं योगः पाशुपतं वेदारण्यकमेव च’। इत्यारभ्य, वेदपञ्चरात्रयोरैक्याभिप्रायेण पञ्चरात्रस्यैव प्रामाण्यमुक्तम्, इतरेषां भिन्नमतत्वं प्रदर्श्य मोक्षधर्मेष्वपि । ‘शास्त्रं योनिः= प्रमाणमस्य’ इति शास्त्रयोनि ॥ 03 ॥",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": " इति शास्त्रयोनित्वाधिकरणम् ॥ 03 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_A004",
"title": "समन्वयाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "समन्वयाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A004",
"adhikarana": "समन्वयाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V04_I01"
},
"text": "अज्ञानां प्रतीयमानमपि नेतरेषां शास्त्रयोनित्वम् , कुतः ? ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं तत्तु समन्वयात् ओम् ॥ 01-01-04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V04"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V04_B1"
},
"text": "अन्वय उपपत्यादि लिङ्गम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V04_B2"
},
"text": "उक्तं च बृहत्संहितायाम् –",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhatsamhita_id"
},
"text": "‘उपक्रमोपसंहारावभ्यासोऽपूर्वता फलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अर्थवादोपपत्ती च लिङ्गं तात्पर्यनिर्णये॥’"
}
]
}
],
"tail": " इति ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V04_B5"
},
"text": "उपक्रमादितात्पर्यलिङ्गैः सम्यङ् निरूप्यमाणे तदेव शास्त्रगम्यम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V04_B6"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavatha_id"
},
"text": "‘मां विधत्तेऽभिदत्ते मां विकल्प्योऽपोह्य इत्यहम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यस्या हृदयं साक्षान्नान्यो मद्वेद कश्चन’(भाग.११.२१.४३)"
}
]
}
],
"tail": " इति भागवते ॥ 04 ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "॥ इति समन्वयाधिकरणम् ॥ 04 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_A005",
"title": "ईक्षत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "ईक्षत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A005",
"adhikarana": "ईक्षत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V05_I01"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ननु",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishat_id"
},
"text": "‘यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह’(तै.उ.२.४.२२)"
}
],
"tail": " ,  "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Kathopanishat_id"
},
"text": "‘अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययं तथाऽरसं नित्यमगन्धवच्च यत्’(क.उ.१.३.१५)"
}
],
"tail": " ,"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bashkalashruti_id"
},
"text": " ‘अवचनेनैव प्रोवाच’(बाष्कलश्रुति)"
}
],
"tail": " , "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Kathopanishat_id"
},
"text": " ‘यद्वाचाऽनभ्युदितम् । येन वागभ्युद्यते । यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम्’(क.उ.१)"
}
],
"tail": "  इत्यादिभिर्न तच्छब्दगोचरम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": " नेत्याह –"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् ईक्षतेर्नाशब्दम् ओम् ॥ 01-01-05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V05"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V05_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Shatprashnopanishat_id"
},
"text": "‘स एतस्मात् जीवघनात् परात् परं पुरिशयं पुरुषमीक्षते’(प्र.उ.५.५)"
}
],
"tail": ","
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakopanishat_id"
},
"text": "‘आत्मन्येवात्मनं पश्येत्’(बृ.उ.६.४.२३)"
}
],
"tail": ", "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakopanishat_id"
},
"text": "‘विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत’(बृ.उ.६.४.२१)"
}
],
"tail": " इत्यादिवचनैः ईक्षणीयत्वाद् वाच्यमेव । औपनिषदत्वात् न अवचनेनेक्षणम् ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V05_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Kathopanishat_id"
},
"text": "‘सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति’(कठ.२.१५)"
}
],
"tail": ", "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavdgeeta_id"
},
"text": "‘वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद् वेदविदेव चाहम्’(भ.गी.१५.१५)"
}
],
"tail": " इत्यादिशृतिस्मृतिभ्यश्च ॥              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V05_B3"
},
"text": "अवाच्यत्वादिकं त्वप्रसिद्धत्वात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V05_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘न तदीदृगिति ज्ञेयं न वाच्यं न च तर्क्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति मेरो रूपं विपश्चितः’"
}
]
}
],
"tail": " इति वत् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": " "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Garuda_id"
},
"text": "अप्रसिद्धेरवाच्यं तद्वाच्यं सर्वागमोक्तितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " अतर्क्यं तर्क्यमज्ञेयं ज्ञेयमेवं परं स्मृतम्॥’"
}
]
}
],
"tail": " इति गारुडे ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V05_B15"
},
"text": "न चाशब्दत्वमितरसिद्धम् ॥05॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A005",
"adhikarana": "ईक्षत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं गौणश्चेन्नात्मशब्दात् ओम् ॥ 01-01-06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V06"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V06_B1"
},
"text": "न च गौण आत्मा दृश्यो वाच्यश्च, न निर्गुण इति युक्तम् । आत्मशब्दात्।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V06_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Vamana_id"
},
"text": "‘यो गुणैः सर्वतोहीनो यश्च दोषविवर्जितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " हेयोपादेयरहितः स आत्मेत्यभिधीयते ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": " एतदन्यस्वभावो यः सोऽनात्मेति सतां मतम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": " अनात्मन्यात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते॥’"
}
]
}
],
"tail": " इति वामने ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V06_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Talavakarabrahmanam_id"
},
"text": "‘द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे-आत्मा चैव अनात्मा च । तत्र यः स आत्मा स नित्यः शुद्धः केवलो निर्गुणश्च । अथ ह योऽनीदृशः सोऽनात्मा’ "
}
],
"tail": "इति तलवकारब्राह्मणम् ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V06_B9"
},
"text": "न च मुख्ये सति अमुख्यं युज्यते ॥ 06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A005",
"adhikarana": "ईक्षत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं तन्निष्ठस्य मोक्षोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V07"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V07_B1"
},
"text": "न हि गौणात्मनिष्ठस्य मोक्षः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V07_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakopanishat_id"
},
"text": "‘यस्यानुवित्तः प्रतिबुद्ध आत्माऽस्मिन् सन्दोहे गहने प्रविष्टः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स विश्वकृत् स हि सर्वस्य कर्ता तस्य लोकः स उ लोक एव’(बृ.उ.६.४.१३)"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "इत्यात्मनिष्ठस्य मोक्ष उपदिश्यते ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V07_B3"
},
"text": "\n\t\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakopanishat_id"
},
"text": "‘अयमात्मा ब्रह्म॥’(बृ.उ.४.५.१९,माण्डूक्य.उ.१.२)"
}
],
"tail": ", "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavata_id"
},
"text": "‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)"
}
],
"tail": ", "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavata_id"
},
"text": "‘दत्तं दूर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान्’(भाग.३.१.१५)"
}
],
"tail": "॥"
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘चेतनस्तु द्विधा प्रोक्तो जीव आत्मेति च प्रभो ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जीवा ब्रह्मादयः प्रोक्ता आत्मैकस्तु जनार्दनः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इतरेष्वात्मशब्दस्तु सोपचारः प्रयुज्यते(रोऽभिधीयते) ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तस्यात्मनो निर्गुणस्य ज्ञानान्मोक्ष उदाहृतः ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V07_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘सगुणास्त्वपरे प्रोक्तास्तज्ज्ञानान्नैव मुच्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "परो हि पुरुषो विष्णुः तस्मान्मोक्षस्ततः स्मृतः’"
}
]
}
],
"tail": " इति पाद्मे ॥ 07 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A005",
"adhikarana": "ईक्षत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं हेयत्वावचनाच्च ओम् ॥ 01-01-08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V08"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V08_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mundakopanishat_id"
},
"text": "‘तमेवैकं जानथ आत्मानमन्या वाचो विमुञ्चथ । अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.उ.२.२.५)"
}
],
"tail": " इति अन्येषां हेयत्ववचनात्, अस्य अहेयत्ववचनात् न गौण आत्मा ॥ 08 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A005",
"adhikarana": "ईक्षत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं स्वाप्ययात् ओम् ॥ 01-01-09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V09"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V09_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakopanishat_id"
},
"text": "‘पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते॥’(बृ.उ.५.१.१)"
}
]
}
],
"tail": " "
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V09_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘स आत्मन आत्मानमुद्धृत्य आत्मन्येव विलापयति, अथ आत्मैव भवति’।"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V09_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘स देवो बहुधा भूत्वा निर्गुणः पुरुषोत्तमः।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एकीभूय पुनः शेते निर्दोषो हरिरादिकृत्॥’"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इति स्वस्यैव स्वस्मिन्नप्ययवचनात् ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V09_B4"
},
"text": "न हि गौणात्मनि निर्दोषस्य लयः ॥ 09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A005",
"adhikarana": "ईक्षत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V10_I01"
},
"text": "न च कासुचित् शाखासु अन्यथा उच्यते ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं गतिसामान्यात् ओम् ॥ 01-01-10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V10"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V10_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Paingishruti_id"
},
"text": "‘सर्वे वेदा युक्तयः सुप्रमाणा ब्राह्मं ज्ञानं परमं त्वेकमेव ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रकाशयन्ते न विरोधः कुतश्चिद् वेदेषु सर्वेषु तथेतिहासे॥’"
}
]
}
],
"tail": "इति पैङ्गिश्रुतेः, गतेः= ज्ञानस्य साम्यमेव ॥ 10 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A005",
"adhikarana": "ईक्षत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं श्रुतत्वाच्च ओम् ॥ 01-01-11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V11"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V11_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Shwetashvataropanishat_id"
},
"text": "‘एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कर्माध्यक्षः सर्वभूताधिवासः साक्षी चेता केवलो निर्गुणश्च॥’(श्वे.उ१.१)"
}
]
}
],
"tail": " इति ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V11_B2"
},
"text": "न हि अशब्दः श्रूयते । ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V11_B3"
},
"text": "न चाप्रसिद्धं कल्प्यम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V11_B4"
},
"text": "सर्वशब्दावाच्यस्य लक्षणाऽयुक्तेः ॥ 11 ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V11_B5"
},
"text": "॥ इति ईक्षत्यधिकरणम् ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V12_I01"
},
"text": " तमेव समन्वयं प्रकटयति ‘आनन्दमयोऽभ्यासात्’ इत्यादिना समस्तेनाध्यायेन प्रायेण । प्रायेणान्यत्र प्रसिद्धानां शब्दानां परमात्मनि समन्वयः प्रदर्श्यतेऽस्मिन् पादे । ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V12_I02"
},
"text": "नान्यथा तददृष्टेः ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V12_I03"
},
"text": "‘ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या’ इत्युक्तम् । तच्च ब्रह्म ",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishat_id"
},
"text": "‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’(तै.उ.२.५.२)"
}
],
"tail": " इत्यानन्दमयावयवरूपं प्रतीयते ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V12_I04"
},
"text": "न ह्यवयविनं विना अवयवमात्रस्य ज्ञेयतेत्यत आह –",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_A006",
"title": "आनन्दमयाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आनन्दमयाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A006",
"adhikarana": "आनन्दमयाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् आनन्दमयोऽभ्यासात् ओम् ॥ 01-01-12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V12"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V12_B1"
},
"text": "आनन्दमयो ब्रह्मादिः, प्रकृतिः,विष्णुः वा ?",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V12_B2"
},
"text": "ब्रह्मशब्दात् हिरण्यगर्भस्य प्राप्तिः, शतानन्दनाम्ना च । अष्टमूर्तित्वात्, सूर्ये प्रोक्तत्वाच्च रुद्रस्य । एवमन्येषामपि।",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavadgeeta_id"
},
"text": "‘मम योनिर्महद्ब्रह्म’(भ.गी.१४.३)"
}
],
"tail": "  इति ब्रह्मशब्दात्, बहुभावाच्च प्रकृतेः । ‘बृह= जाति-जीव-कमलासन-शब्दराशिषु’ इति ब्रह्मशब्दादेव सर्वजीवानाम्, अन्नमयत्वादेश्च ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V12_B3"
},
"text": "तथाऽपि न त आनन्दमयशब्देनोच्यन्ते, किन्तु विष्णुरेव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V12_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mahanarayanopanishat_id"
},
"text": "‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)"
}
],
"tail": ","
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyopanishat_id"
},
"text": "‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३.१२)"
}
],
"tail": ","
},
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘ब्रह्मशब्दः परे विष्णौ नान्यत्र क्वचिदिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "असम्पूर्णाः परे यस्माद् उपचारेण वा भवेत्॥’"
}
]
}
]
},
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavata_id"
},
"text": "‘ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते’(भाग.१.२.११)"
}
],
"tail": ","
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Vyasasmriti_id"
},
"text": " ‘वासुदेवात्मकं ब्रह्म मूलमन्त्रेण वा यतिः’(व्या.स्मृ.)"
}
],
"tail": " इत्यादिषु तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दाभ्यासात् ॥ 12 ॥ "
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V13",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A006",
"adhikarana": "आनन्दमयाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात् ओम् ॥ 01-01-13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V13"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V13_B1"
},
"text": "विकारात्मकत्वात् तदभिमानित्वाच्च युज्यते प्रकृत्यादीनां मयट् शब्दः । न तु परमात्मन इति मा भूत् । प्रचुरानन्दत्वाद्धि आनन्दमयः । न तु तद्विकारत्वात् ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V13_B2"
},
"text": "अन्नादीनां च प्राचुर्यमेव ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V13_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘अद्यतेऽत्ति च’(तै.उ.२.२)"
}
],
"tail": " इति व्याखानात् तत्प्राचुर्यं च युज्यते ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V13_B4"
},
"text": "उपजीव्यत्वमेव आद्यत्वम् ।",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘स वा एषः’(तै.उ.२.२)"
}
],
"tail": "इत्यन्यप्रारम्भात् ॥"
}
],
"tail": " "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V13_B5"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘येऽन्नं ब्रह्मोपासते’(तै.उ.२.२)"
}
],
"tail": "इत्यादिब्रह्मशब्दाद् बहुरूपत्त्वाच्च न विकारित्वमविरोधश्च ।"
}
]
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V13_B6"
},
"text": " न च पृथक्कल्पना युक्ता ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V13_B7"
},
"text": "स्वरूपे च युज्यते प्रचुरप्रकाशो रविरितिवत् ॥13॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V14",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A006",
"adhikarana": "आनन्दमयाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं तद्धेतुव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V14"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V14_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.७)"
}
],
"tail": " इति ॥14॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V15",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A006",
"adhikarana": "आनन्दमयाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं मान्त्रवर्णिकमेव च गीयते ओम् ॥ 01-01-15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V15"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V15_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१)"
}
],
"tail": " इति सूचयित्वा"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’(तै.उ.२.१)"
}
],
"tail": " इति मन्त्रवर्णलक्षितं परमेव ब्रह्म शब्दानुसन्धानाद् गीयते । "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V15_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न चावयवत्वविरोधः । ",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘स शिरः स दक्षिणः पक्षः स उत्तरः पक्षः स आत्मा स पुच्छम्’"
}
]
},
{
"tag": "br",
"tail": "इति तस्यैवावयवत्वोक्तेश्चतुर्वेदशिखायाम्"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V15_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhathsamhita_id"
},
"text": "‘शिरो नारायणः पक्षो दक्षिणः सव्य एव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च सन्दोहो वासुदेवकः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "नारायणोऽथ सन्दोहो वासुदेवः शिरोऽपि वा ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "पुच्छं सङ्कर्षणः प्रोक्त एक एव तु पञ्चधा ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अङ्गाङ्गित्वेन भगवान् क्रीडते पुरुषोत्तमः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ऐश्वर्यान्न विरोधश्च चिन्त्यस्तस्मिन् जनार्दने ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अतर्क्ये हि कुतस्तर्कस्त्वप्रमेये कुतः प्रमा’"
}
]
}
],
"tail": "इति बृहत्संहितायाम् ॥ "
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V15_B4"
},
"text": "रसशब्देन विशेषणात् तत्सारभूतं चिन्मात्रमेवोच्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V15_B5"
},
"text": "इदमिति च दृश्यमानसन्निहितत्वात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V15_B6"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmanda_id"
},
"text": "‘अनन्योऽप्यन्यशब्देन तथैको बहुरूपवान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रोच्यते भगवान् विष्णुरैश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’"
}
]
}
],
"tail": " इति ब्रह्माण्डे ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V15_B7"
},
"text": "न चोक्तप्राप्त्या विरिञ्चादिरुच्यते ॥ 15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V16",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A006",
"adhikarana": "आनन्दमयाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं नेतरोऽनुपपत्तेः ओम् ॥ 01-01-16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V16"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V16_B1"
},
"text": "न ह्यन्यज्ञानान्मोक्ष उपपद्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V16_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyaaranyaka_id"
},
"text": "‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’(तै.आ.३.१२.७)"
}
],
"tail": " इति ह्युक्तम् ॥16॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A006",
"adhikarana": "आनन्दमयाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं भेदव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-01-17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V17"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V17_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः’(तै.उ.२.२०(२८))"
}
],
"tail": ","
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘अदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते अथ सोऽभयं गतो भवति’(तै.आ.२.१६)"
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘स यश्चायं पुरुषे’(तै.उ.२.२१(२७))"
}
],
"tail": " इत्यादिभेदव्यपदेशात् ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V17_B2"
},
"text": "न च",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘तत्त्वमसि’(छा.उ.६.८)"
}
]
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakopanishad_id"
},
"text": "‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.३.५.४)"
}
],
"tail": " इत्यादिश्रुतिविरोधः ॥ "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhallaveyashruti_id"
},
"text": "‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’"
}
],
"tail": " इति तत्तच्छब्दवाच्यत्वोक्तेः ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V17_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavata_id"
},
"text": "‘इदं हि विश्वं भगवानिवेतरो यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवः’(भाग.१.५.२०)"
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Turashruti_id"
},
"text": "‘असर्वः सर्व इत्यपि’"
}
],
"tail": ","
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavata_id"
},
"text": "‘विद्याऽऽत्मनि भिदाभोधः’(भाग.११.१९.३९)"
}
],
"tail": ","
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavata_id"
},
"text": "‘भेददृष्ट्वाऽभिमानेन निस्सङ्गेनापि कर्मणा’(भाग.३.३.१२)"
}
]
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mundakopanishad_id"
},
"text": "‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ।’(मु.उ.३.१.२)"
}
]
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V17_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘असर्वः सर्व इवात्मैव सन्ननात्मेव प्रत्यङ् पराङ् वैक ईयते बहुधेयते’,‘स पुरुषः’, ‘स ईश्वरः’, ‘स ब्रह्म’ ।"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V17_B5"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘सर्वान्तर्यामको विष्णुः सर्वनाम्नाऽभिधीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एषोऽहं त्वमसौ चेति न तु सर्वस्वरूपतः’"
}
]
}
],
"tail": "॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V17_B6"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mahabharata_id"
},
"text": "‘नैतदिच्छन्ति पुरुषमेकं कुरुकुलोद्वह’(म.भा.१२.३६०.२)"
}
],
"tail": " इत्यादेश्च ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V17_B7"
},
"text": "उक्ता च प्राप्तिः ।",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhdaranyakopanishad_id"
},
"text": "‘ब्रह्मैव सन्’(बृ.उ.६.४)"
}
],
"tail": " इत्यपि जीव एव ब्रह्मशब्दः ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V17_B8"
},
"text": "उपपद्यते च विरोधे । प्रमादात्मकत्वाद्बन्धस्य विमुक्तत्वं च युज्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V17_B9"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavata_id"
},
"text": "‘मुक्तिर्हित्वाऽन्यथारूपं स्वरूपेण व्यवस्थितिः’(भाग.२.१०.६)"
}
],
"tail": " इति हि भागवते ॥17॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V18",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A006",
"adhikarana": "आनन्दमयाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V18_I01"
},
"text": "न च तत्तदनुमानविरोधः ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं कामाच्च नानुमानापेक्षा ओम् ॥ 18-18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V18"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V18_B1"
},
"text": "यथाकामं ह्यनुमातुं शक्यते । अतो न तत्त्वे पृथगनुमानमपेक्ष्यते ।",
"tail": " \n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V18_B2"
},
"text": " उक्तं च स्कान्दे –‘यथाकामाऽनुमा यस्मात् तस्मात् साऽनपगा श्रुतेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पूर्वापराविरोधाय(पूर्वोत्तराविरोधाय) चेष्यते नान्यथा क्वचित्’ इति ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V18_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Kathopanishad_id"
},
"text": "‘नैषा तर्केण मतिराऽऽपनेया’(कठ.उ.२.९)"
}
],
"tail": " इति च ॥ 18 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V19",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A006",
"adhikarana": "आनन्दमयाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् अस्मिन्नस्य च तद्योगं शास्ति ओम् ॥ 01-01-19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V19"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V19_B1"
},
"text": "अस्य जीवस्य । युक्तिसमुच्चये चशब्दः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V19_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चिता’(तै.उ.२.१)"
}
],
"tail": " ,"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘अनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते’(तै.उ.२.७)"
}
],
"tail": " ,"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्‍क्रामति’(तै.उ.२.८)"
}
],
"tail": " इत्यादि ॥19॥"
}
],
"tail": "॥इति आनन्दमयाधिकरणम् ॥ 06 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_A007",
"title": "अन्तःस्थत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अन्तःस्थत्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V20",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A007",
"adhikarana": "अन्तःस्तत्थ्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V20_I01"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘अदृश्येऽनात्म्ये’(तै.उ.२.७.१)"
}
],
"tail": " इत्युक्तम् । तच्चादृष्यत्वम्,"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyaaranyaka_id"
},
"text": "‘अन्तः प्रविष्टं कर्तारमेतम् । अन्तश्चन्द्रमसि मनसा चरन्ततम् । सहैव सन्तं न विजानन्ति देवाः’(तै.आ.३.११)"
}
],
"tail": " इत्यन्तःस्थस्य कस्यचिदुच्यते ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V20_I02"
},
"text": "स च",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyaaranyaka_id"
},
"text": "‘इन्द्रो राजा’(तै.आ.३.११.६)"
}
],
"tail": ","
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyaaranyaka_id"
},
"text": "‘सप्तयुञ्जन्ति’(तै.आ.३.११.८)"
}
],
"tail": " इत्यादिभिरन्यः प्रतीयते । तस्मात् स एवानन्दमय इति न मन्तव्यम् ।"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं अन्तस्तद्धर्मोपदेशात् ओम् ॥ 01-01-20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V20"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V20_B1"
},
"text": "अन्तः श्रूयमाणो विष्णुरेव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V20_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘अन्तः समुद्रे मनसा चरन्तम् ब्रह्मान्वविन्दद्दशहोतारमर्णे’(तै.उ.३.११.१)"
}
],
"tail": " ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V20_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyaaranyaka_id"
},
"text": "‘समुद्रेऽन्तः कवयो विचक्षते मरीचीनां पदमिच्छन्ति वेधसः’(तै.आ.३.११.११)"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V20_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyaaranyaka_id"
},
"text": "‘यस्याण्डकोशं शुष्ममाहुः’(तै.आ.३.११.४)"
}
],
"tail": " इत्यादि तद्धर्मोपदेशात् ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V20_B5"
},
"text": "स हि क्षीरसमुद्रशायी । तस्य च वीर्यमण्डकोशः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V20_B6"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Vyasasmruti_id"
},
"text": "‘सोऽभिध्याय शरीरात् स्वात् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यमवासृजत् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तदण्डमभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "यस्मिन् जज्ञे स्वयं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः’"
}
]
}
],
"tail": " इति व्यासस्मृतौ ।"
},
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chaturvedashikha_id"
},
"text": "‘अहं तत्तेजो रश्मीन्नारायणम् पुरुषं जातमग्रतः । पुरुषात् प्रकृतिर्जगदण्डम्’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 20 ॥"
}
]
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V21",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A007",
"adhikarana": "अन्तस्थत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं भेदव्यपदेशाच्चान्यः ओम् ॥ 01-01-21 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V21"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V21_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Shruti_id"
},
"text": "‘इन्द्रस्यात्मानिहितः पञ्च होता’"
}
],
"tail": " ,"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyaaranyaka_id"
},
"text": "‘वायोरात्मानं कवयो निचिक्युः’(तै.आ.३.११)"
}
],
"tail": ","
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyaaranyaka_id"
},
"text": "‘अन्तरादित्ये मनसा चरन्तम्’(तै.आ.३.११)"
}
],
"tail": ","
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyaaranyaka_id"
},
"text": " ‘देवानां हृदयं ब्रह्मान्वविन्दत्(तै.आ.३.११)’"
}
],
"tail": " इत्यादिभेदव्यपदेशात् ॥ 21 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "॥इति अन्तस्थत्वाधिकरणम् ॥ 07 ॥",
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_A008",
"title": "आकाशाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आकाशाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V22",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A008",
"adhikarana": "आकाशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V22_I01"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’(तै.उ.२.१५)"
}
],
"tail": " इति आकाशस्यऽऽनन्दमयत्वे हेतुरुक्तः, न तु विष्णोः । इति न मन्तव्यम् । यतः –"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् आकाशस्तल्लिङ्गात् ओम् ॥ 01-01-22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V22"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V22_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘अस्य लोकस्य का गतिरित्याकाश इति होवाच’(छा.उ.१.९)"
}
],
"tail": " इत्यत्र भूताकाशस्य प्राप्तिः । न चासौ युज्यते, किन्तु विष्णुरेव ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V22_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘स एष परोवरीयानुद्गीथः स एषोऽनन्तः’(छा.उ.१.९)"
}
],
"tail": " इत्यादि तल्लिङ्गात् ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V22_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्रोवोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि’(ऋ.सं.१.१५४.१)"
}
],
"tail": ","
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "परो मात्रया तन्वा वृधान’(ऋ.सं.७.९९.१)"
}
],
"tail": " इत्यादिना तस्यैव(तस्य) तल्लिङ्गम् ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V22_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahme_id"
},
"text": "‘अनन्तो भगवान् ब्रह्म आनन्देत्यादिभिः पदैः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रोच्यते विष्णुरेवैकः परेषामुपचारतः’"
}
]
}
],
"tail": " इति ब्राह्मे ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V22_B5"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhallaveya_id"
},
"text": "‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति’"
}
],
"tail": " इति चोक्तम् ॥ 22 ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_A009",
"title": "प्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "प्राणाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V23",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A009",
"adhikarana": "प्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् अत एव प्राणः ओम् ॥ 01-01-23 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V23"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V23_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyaaranyaka_id"
},
"text": "‘‘तद्वैत्वं प्राणो अभवः महान् भोगः प्रजापतेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भुजः करिष्यमाणः यद्देवान् प्राणयो न व ॥’(तै.आ.३.१४)"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "इति महाभोगशब्देन परमानन्दत्वं प्राणस्योक्तम् । स च प्राणः प्रसिद्धेर्वायुरित्यापतति । न चैवं यतो विष्णुरेव प्राणः ।",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "अत एव ",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyaaranyaka_id"
},
"text": "‘श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पत्न्यौ अहोरात्रे पार्श्वे’(तै.आ.३.१३)"
}
],
"tail": " इत्यादि तल्लिङ्गादेव ॥ 23 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V23_B4"
},
"text": "॥ इति प्राणाधिकरणम् ॥ 9 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_A010",
"title": "ज्योतिरधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "ज्योतिरधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V24",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A010",
"adhikarana": "ज्योतिरधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V24_I01"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)"
}
],
"tail": " इत्युक्तम् । तच्च गुहानिहितम् "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘वि मे कर्णा पतयतो विचक्षुर्वीदं ज्योतिर्हृदय आहितं यत् । विमे मनश्चरति दूर आधीः किं स्विद् वक्ष्यामि किमु नो मनिष्ये’(ऋ.सं.६.९.६)"
}
],
"tail": "  इति ज्योतिरुक्तम् । तच्च ज्योतिरग्निसूक्तत्वात् प्रसिद्धेश्चाग्निरेवेति प्राप्तम् । अत आह –"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं ज्योतिश्चरणाभिधानात् ओम् ॥ 24-24 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V24"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V24_B1"
},
"text": "विष्णुरेव ज्योतिः । कर्णादीनां विचरणाभिधानात् । स हि ",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘परो मात्रया तन्वावृधान’(ऋ.सं.७.९९.१)"
}
],
"tail": " इत्यादिना कर्णादिविदूरः ॥ 24 ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "॥ इति ज्योतिरधिकरणम् ॥ 10 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_A011",
"title": "गायत्र्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "गायत्र्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V25",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A011",
"adhikarana": "गायत्र्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं छन्दोऽभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोऽर्पणनिगदात् तथा हि दर्शनम् ओं॥ 01-01-25 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V25"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V25_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘अथ यदतः परो दिवो ज्योतिर्दीप्यते’(छा.उ.३.१३.७)"
}
],
"tail": " इत्युक्तस्य ज्योतिषो "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘गायत्री वा इदं सर्वम्’(छा.उ.३.१२.१)"
}
],
"tail": " इति गायत्र्या समारम्भः कृतः । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V25_B2"
},
"text": "तथा चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । अग्नि गायत्र्यादिशब्दार्थरूपोऽसाविति चेतोऽर्पणार्थं हि निगद्यते । तथा हि दर्शनं ",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘गायति त्रायति च’(छा.उ.३.१२.१)"
}
],
"tail": " इत्यादि ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V25_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Vamana_id"
},
"text": "‘सर्वच्छन्दोऽभिधो ह्येष सर्वदेवाभिधोऽह्यसौ(प्यसौ) ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " सर्वलोकाभिधोऽह्येषः तेषां तदुपचारतः’"
}
]
}
],
"tail": " इति वामने ॥ 25 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V26",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A011",
"adhikarana": "गायत्र्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं भूतादिपादव्यपदेशोपपत्तेश्चैवम् ओम् ॥ 01-01-26 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V26"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V26_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पुरुषः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पादोऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६)"
}
]
}
],
"tail": " इति ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V26_B5"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyaaranyaka_id"
},
"text": "‘सुवर्णं कोशं रजसा परीवृतम् देवानां वसुधानीं विराजम् । अमृतस्य पूर्णां तामु कलां वि चक्षते । पादं षड्ढोतुर्न किलाविवित्से’(तै.आ.३.१.१)"
}
],
"tail": " इति श्रुतेः पाद इति एकदेशपरिमितं, चतुर्भागबल इतिवद् भिन्नं च शब्दात् ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V26_B6"
},
"text": "स हि पुरुषसूक्ताभिधेयः",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyaaranyaka_id"
},
"text": "‘यज्ञेन यज्ञमयजन्त’(तै.आ.३.१२)"
}
],
"tail": " इति यज्ञशब्दात् ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V26_B9"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘यज्ञो(वै) विष्णुर्देवता’ इति हि श्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मिन् काले महाराज राम एवाभिधीयते ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": " यथा हि पौरुषे सूक्ते विष्णुरेवाभिधीयते’"
}
]
}
],
"tail": "।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इति च स्कान्दे ॥ 26 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V27",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A011",
"adhikarana": "गायत्र्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् उपदेशभेदान्नेति चेन्नोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ओम् ॥ 01-01-27॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V27"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V27_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(छा.उ.३.१२.६)"
}
],
"tail": " इति पूर्वोपदेशः ।"
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘परो दिवः’(छा.उ.३.१३.७)"
}
],
"tail": " इति पञ्चम्यन्तः पश्चिमः । तस्मान्नैकं वस्त्वत्रोच्यत इति चेन्न । त्रिसप्तलोकापेक्षयोभयस्मिन्नप्यविरोधात् ॥ 27 ॥"
}
],
"tail": "॥इति गायत्र्यधिकरणम् ॥ 11 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_A012",
"title": "अन्तिमप्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अन्तिमप्राणाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V28",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A012",
"adhikarana": "अन्तिमप्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V28_I01"
},
"text": "प्राणो विष्णुरित्युक्तम् । तत्र",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "‘ता वा एताः शीर्षन् श्रियः श्रिताश्चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् प्राणः’(ऐ.आ.२.१.४)"
}
],
"tail": " इत्यत्र प्राणस्य विष्णुत्वं न युज्यते(विद्यते) । इन्द्रियैः सहाभिधानादित्यत आह-"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं प्राणस्तथाऽनुगमात् ओम् ॥ 01-01-28 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V28"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V28_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "‘तं देवाः प्राणयन्त’(ऐ.आ.२.१.५)"
}
]
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "‘स एषोऽसुः स एष प्राणः’(ऐ.आ.२.१.५)"
}
],
"tail": " "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "‘प्राण ऋच इत्येव विद्यात्’(ऐ.आ.२.२.२)"
}
],
"tail": " ,"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "’तदयं प्राणोऽधिष्ठति’(ऐ.आ.२.३.८)"
}
],
"tail": " इत्याद्यनुगमादत्रापि प्राणो विष्णुरेव ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V28_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘विष्णुमेवानयन् देवा विष्णुं भूतिमुपासते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " स एव सर्ववेदोक्तस्तद्रथो देह उच्यते’"
}
]
}
],
"tail": " इति स्कान्दे । ब्रह्मशब्दानुगमाच्च ॥ 28 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V29",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A012",
"adhikarana": "पादान्त्यप्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं न वक्तुरात्मोपदेशादिति चेदध्यात्मसम्बन्धभूमा ह्यस्मिन् ओम् ॥ 01-01-29 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V29"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V29_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "‘प्राणो वा अहमस्म्यृषे’(ऐ.आ.२.२.३)"
}
],
"tail": " इति वक्तुरात्मोपदेशादिन्द्र एवेति चेन्न । "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "‘प्राणस्त्वं प्राणः सर्वाणि भूतानि’(ऐ.आ.२.२.३)"
}
],
"tail": " इति बह्वध्यात्मसम्बन्धो ह्यत्र विद्यते ॥ 29 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V30",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A012",
"adhikarana": "पादान्त्यप्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं शास्त्रदृष्ट्यातूपदेशो वामदेववत् ओम् ॥ 01-01-30 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V30"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V30_B1"
},
"text": "शास्त्रमन्तर्यामी ",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavata_id"
},
"text": "‘संविच्छास्त्रं परं पदम्’"
}
],
"tail": " इति हि भागवते ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V30_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘तत्तन्नाम्नोच्यते विष्णुः सर्वशास्त्रत्वहेतुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न क्वापि किञ्चिन्नामास्ति तमृते पुरुषोत्तमम्’"
}
]
}
],
"tail": "इति(च) पाद्मे ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V30_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘अहं मनुरभवं सूर्यश्च’(ऋ.सं.४.२६.१)"
}
],
"tail": " इत्यादिवत् ॥ 30 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V31",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S01_A012",
"adhikarana": "पादान्त्यप्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गान्नेति चेन्नोपासात्रैविध्यादाश्रितत्वादिह तद्योगात् ओम् ॥ 01-01-31 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S01_V31"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V31_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "‘तावन्ति शतसंवत्सरस्याह्नां सहस्राणि भवन्ति’(ऐ.आ.२.२.४)"
}
],
"tail": " इति जीवलिङ्गम् । प्राणसंवादादि मुख्यप्राणलिङ्गम् । तस्मान्नेति चेन्न । अन्तर्बहिः सर्वगतत्वेनेत्युपासात्रैविध्यादिहाश्रितत्वाच्च ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V31_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "‘स एतमेव सीमानं विदार्यैतया द्वारा प्रापद्यत’(ऐ.आ.२.४.३)"
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "‘स एतमेव पुरुषं ब्रह्म ततममपश्यत्’(ऐ.आ.२.४.३)"
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "‘एतद्धस्म वै तद्विद् विद्वानाह महिदास ऐतरेयः’(ऐ.आ.२.१.८)"
}
],
"tail": " इत्यादिना ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V31_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmanda_id"
},
"text": "‘महिदासाभिधो जज्ञे इतरायास्तपोबलात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साक्षात् स भगवान् विष्णुर्यस्तन्त्रं वैष्णवं व्यधात्’"
}
]
}
],
"tail": " इति ब्रह्माण्डे ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S01_V31_B4"
},
"text": "तत्तदुपासनायोग्यतया च पुरुषाणाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahme_id"
},
"text": "‘केषाञ्चित् सर्वगत्वेन केषाञ्चिद्धृदये हरिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "केषाञ्चिद्बहिरेवासावुपास्यः पुरुषोत्तमः’"
}
]
}
],
"tail": " इति ब्राह्मे ॥"
},
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahme_id"
},
"text": "‘अग्नौ क्रियावतां विष्णुर्योगिनां हृदये हरिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रतिमास्वप्रबुद्धानां सर्वत्र विदितत्मानाम्’"
}
]
}
],
"tail": " इति च ॥ 31 ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "॥ इति पादान्त्यप्राणाधिकरणम् ॥ 12 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥01-01 ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02",
"type": "paada",
"name": " द्वितीयः पादः ",
"title": "प्रथमाध्याये  द्वितीयः पादः "
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " द्वितीयः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "लिङ्गात्मकानां शब्दानां विष्णौ प्रवृत्तिं दर्शयति अस्मिन् पादे प्राधान्येन ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "‘ब्रह्म ततमम्’(ऐ.आ.२.४.३)"
}
],
"tail": "इति सर्वगतत्वमुक्तं विष्णोः ।"
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तच्च",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "‘तस्यैतस्यासावादित्यो रसः’(ऐ.आ.३.२.३)"
}
],
"tail": " इत्यादिनाऽऽदित्यस्य प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत् ।"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_A012",
"title": "सर्वगतत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सर्वगतत्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A012",
"adhikarana": "सर्वगतत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं सर्वत्र प्रसिद्धोपदेशात् ओम् ॥ 01-02-01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V01"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V01_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "‘स यश्चायमशरीरः प्रज्ञात्मा’(ऐ.आ.३.२.४)"
}
],
"tail": "इत्यादिना सर्वत्रोच्यमानो नारायण एव । "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mahanarayanopanishad_id"
},
"text": "‘तदेव ब्रह्म परमं कवीनाम्’(म.ना.उ.१.६)"
}
],
"tail": ","
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mahabharata_id"
},
"text": "‘परमं यो महद्ब्रह्म’(म.भा.१३.२५४.९)(विष्णुसहस्रनाम)"
}
],
"tail": ","
},
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘वासुदेवात् परः को नु ब्रह्मशब्दोदितो भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स हि सर्वगुणैः पूर्णस्तदन्ये तूपचारतः’ ॥"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V01_B2"
},
"text": "इति तस्मिन्नेव प्रसिद्धब्रह्मशब्दोपदेशात् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A012",
"adhikarana": "सर्वगतत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं विवक्षितगुणोपपत्तेश्च ओम् ॥ 01-02-02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V02"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V02_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "‘स योऽतोऽश्रुतः’(ऐ.आ.३.२.४)"
}
],
"tail": " इत्यादि । स हि"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": " ‘न ते विष्णो जायमानः’(ऋ.सं.७.९९.२)"
}
],
"tail": " इत्यादिनाऽश्रुतत्वादिगुणकः(गुणः) ।"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chaturvedashikha_id"
},
"text": "‘स सविता स वायुः स इन्द्रः सोऽश्रुतः सोऽदृष्टो यो हरिर्यः परमो यो विष्णुर्योऽनन्तः’"
}
],
"tail": " इत्यादि चतुर्वेदशिखायाम् ॥02॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A012",
"adhikarana": "सर्वगतत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V03_I01"
},
"text": "न चादित्यशब्दाच्चक्षुर्मयत्वादेश्च जीव इति वाच्यम् ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् अनुपपत्तेस्तुन शारीरः ओम् ॥ 01-02-03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V03"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V03_B1"
},
"text": "एकस्य सर्वशरीरस्थत्वानुपपत्तेरेव ॥ 03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A012",
"adhikarana": "सर्वगतत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं कर्मकर्तृव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V04"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V04_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "‘आत्मानां परस्मै शंसति’(ऐ.आ.३.२.३)"
}
],
"tail": " इत्यादि ॥04॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A012",
"adhikarana": "सर्वगतत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं शब्दविशेषात् ओम् ॥ 05-36 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V05"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V05_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "‘एतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३)"
}
],
"tail": " इति । न हि जीवमेव ब्रह्मेत्याचक्षते ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V05_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Indradyumnashakha_id"
},
"text": "‘एष उ एव ब्रह्मैष उ एवात्मैष उ एव सवितैष उ एवेन्द्र एष उ एव हरिर्हरति परः परानन्दः’"
}
],
"tail": " इति चेन्द्रद्युम्नशाखायाम् ॥ 05 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A012",
"adhikarana": "सर्वगतत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-02-06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V06"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V06_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavadgeeta_id"
},
"text": "‘अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः’(भ.गी.१०.२०)"
}
],
"tail": ","
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavadgeeta_id"
},
"text": "‘गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा’(भ.गी.१५.१३)"
}
],
"tail": " इत्यादि ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V06_B2"
},
"text": "न चाप्रामाणिकं कल्प्यम् ॥ 06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A012",
"adhikarana": "सर्वगतत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् अर्भकौकस्त्वात् तद्व्यपदेशाच्च नेति चेन्न निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च ओम् ॥01-02-07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V07"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V07_B1"
},
"text": "‘सर्वेषु भूतेषु’ इति अल्पौकस्त्वात्, चक्षुर्मयत्वादिना जीवव्यपदेशाच्च नेति चेन्न ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V07_B2"
},
"text": "अर्भकौकस्त्वेन चक्षुर्मयत्वादिरूपेण च तस्यैव विष्णोर्निचाय्यत्वात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V07_B3"
},
"text": "सर्वगतत्वेऽप्यल्पौकस्त्वं च युज्यते, व्योमवत् ।",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘सर्वेन्द्रियमयो विष्णुः सर्वप्राणिषु च स्थितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वनामाभिधेयश्च सर्ववेदोदितश्च सः’"
}
]
}
],
"tail": " इति स्कान्दे ॥ 07 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A012",
"adhikarana": "सर्वगतत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं सम्भोगप्राप्तिरिति चेन्न वैशेष्यात् ओम् ॥ 08-39 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति सर्वगतत्वाधिकरणम् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V08"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V08_B1"
},
"text": "‘जीवपरयोरेकशरीरस्थत्वे समानभोगप्राप्तिः ? इति चेन्न । सामर्थ्य वैशेष्यात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V08_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उक्तं च गारुडे",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Garuda_id"
},
"text": "‘सर्वज्ञाल्पज्ञताभेदात् सर्वशक्त्यल्पशक्तितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां सम्भोगो नेशजीवयोः’"
}
]
}
],
"tail": " इति च ॥08॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_A013",
"title": "अत्तृत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अत्तृत्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A013",
"adhikarana": "अत्तृत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V09_I01"
},
"text": "‘जन्माद्यस्य यतः’(ब्र.सू.१.१.२) इत्युक्तम् । तत्रात्तृत्वं,",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakopanishad_id"
},
"text": "‘स यद्यदेवासृजत तत्तदत्तुमध्रियत । सर्वां वा अत्तीति तददितेरदितित्वम्’(बृ.उ.३.२.५)"
}
],
"tail": " इत्यदितेः प्रतीयते ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V09_I02"
},
"text": "‘स यद्यदेवासृजत’ इति पुल्लिङ्गम् च ",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavadgeeta_id"
},
"text": "‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)"
}
],
"tail": "इतिवत् (इत्यादिवत्) । अत्रोच्यते –"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् अत्ताचराचरग्रहणात् ओम् ॥ 09-40 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V09"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V09_B1"
},
"text": "न हि चराचरस्य= सर्वस्य अत्तृत्वमदितेः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V09_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘स्रष्टा पाता तथैवात्ता निखिलस्यैक एव तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " वासुदेवः परः पुंसामितरेऽल्पस्य वा न वा’"
}
]
}
],
"tail": " इति स्कान्दे ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V09_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Shruthi_id"
},
"text": "‘एकः पुरस्ताद्य इदं बभूव यतो बभूव भुवनस्य गोपाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यमप्येति भुवनं साम्पराये स नो हरिर्घृतमिहायुषेऽत्तु देवः’"
}
]
}
],
"tail": " इति श्रुतिः ॥ 09 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A013",
"adhikarana": "अत्तृत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं प्रकरणाच्च ओम् ॥ 01-02-10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अत्तृत्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V10"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V10_B1"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अप्संवत्सरसृष्ट्यादिना तत्प्रकरणाच्च(प्रकरणत्वाच्च) ।",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘नेहाऽसीत् किञ्चनाप्यादौ मृत्युरासीद्धरिस्तदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सोऽत्मनो मनसाऽस्राक्षीद् अप एव जनार्दनः’ ॥"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "शयानस्तासु भगवान् निर्ममेऽण्डं महत्तरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्र संवत्सरं नाम ब्रह्माणमसृजत् प्रभुः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तमत्तुं व्याददादास्यं तदाऽसौ विरुराव ह ॥"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmavaivarte_id"
},
"text": "अथ तं(तत्) कृपया विष्णुः सृष्टिकर्मण्ययोजयत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सोऽसृजद्भुवनं विश्वमद्यार्थं हरये विभुः"
}
]
}
],
"tail": "इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 10 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_A014",
"title": "गुहाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "गुहाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A014",
"adhikarana": "गुहाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V11_I01"
},
"text": "सर्वात्रैकः परः उक्तः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V11_I02"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Kathopanishad_id"
},
"text": "‘ऋतं पिबन्तौ सुकृतस्य लोके गुहां प्रविष्टौ परमे परार्धे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " छायाऽऽतपौ ब्रह्मविदो वदन्ति पञ्चाग्नयो ये च त्रिनाचिकेताः’ ।(क.उ.१.३.१)"
}
]
}
]
},
{
"tag": "br",
"tail": " इति पिबन्तौ प्रतीयेते, तौ कौ ? इति । उच्यते ।"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं गुहां प्रविष्टावात्मानौ हि तद्दर्शनात् ओम् ॥ 01-02-11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V11"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V11_B1"
},
"text": "गुहां प्रविष्टौ पिबन्तौ विष्णुरूपे एव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V11_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘घर्मा समन्ता त्रिवृतं व्यापतुः तयोर्जुष्टिं मातरिश्वा जगाम’(ऋ.सं.१०.११४.११)"
}
],
"tail": " इत्यादिना तद्दर्शनात् ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V11_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhathsamhita_id"
},
"text": "‘आत्माऽन्तरात्मेति हरिरेक एव द्विधा स्थितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निविष्टो हृदयेनित्यं रसं पिबति कर्मजम्"
}
]
}
],
"tail": "इति बृहत्संहितायाम् ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V11_B5"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘शुभं पिबत्यसौ नित्यं नाशुभं स हरिः पिबेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पूर्णानन्दमयस्यास्य चेष्टा न ज्ञायते क्वचित्’"
}
]
}
],
"tail": "इति पाद्मे ॥"
},
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘यो वेद निहितं गुहायाम्’(तै.उ.२.१)"
}
],
"tail": " इत्यादिना प्रसिद्धं ‘हि’शब्देन दर्शयति ॥ 11 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A014",
"adhikarana": "गुहाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं विशेषणाच्च ओम् ॥ 01-02-12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति गुहाधिकरणम् ॥ 03 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V12"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V12_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Kathopanishad_id"
},
"text": "‘यः सेतुरीजानानामक्षरं ब्रह्म तत्परम्’(क.उ.१.३.२)"
}
],
"tail": " इति ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V12_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘पृथग् वक्तुं गुणास्तस्य न शक्यन्तेऽमितत्वतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यतोऽतो ब्रह्मशब्देन सर्वेषां ग्रहणं भवेत्’ ॥"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmapurana_id"
},
"text": "एतस्माद्ब्रह्मशब्दोऽयं विष्णोरेव विशेषणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अमिता हि गुणा यस्मान्नान्येषां तमृते विभुम्’(प्रभुम्) ॥"
}
]
}
],
"tail": " इति ब्राह्मे ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V12_B3"
},
"text": "न च जीवे समन्वयोऽभिधीयते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V12_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Paingishruti_id"
},
"text": "‘सत्य आत्मा, सत्यो जीवः, सत्यं भिदा सत्यं भिदा सत्यं भिदा, मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यो मैवाऽरुवण्यः’"
}
],
"tail": " इति पैङ्गिश्रुतिः ।"
},
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhallaveyashruti_id"
},
"text": "‘आत्मा हि परमः स्वतन्त्रोऽधिगुणः, जीवोऽल्पशक्तिरस्वतन्त्रोऽवरः’"
}
],
"tail": " इति च भाल्लवेयश्रुतिः ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V12_B5"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘यथेश्वरस्य जीवस्य भेदः सत्यो विनिश्चयात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवमेव हि मे वाचं सत्यां कर्तुमिहार्हसि’ ॥"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘यथेश्वरश्च जीवश्च सत्यभेदौ परस्परम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तेन सत्येन मां देवास्त्रायन्तु सहकेशवाः ॥’"
}
]
}
]
},
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यदेर्नासत्यो भेदः ॥ 12 ॥"
}
]
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_A015",
"title": "इत्यन्तराधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "इत्यन्तराधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V13",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A015",
"adhikarana": "इत्यन्तराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V13_I01"
},
"text": "‘आदित्ये विष्णुः’ इत्युक्तम् ।",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘य एष आदित्ये पुरुषः सोऽहमस्मि, स एवाहमस्मि’(छां.उ.४.११)"
}
],
"tail": " इत्यादावग्नीनामेवाऽदित्यस्थत्वमुच्यते ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V13_I02"
},
"text": "अतोऽक्ष्यादित्ययोरैक्याद्,",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘य एषोऽन्तरक्षिणि पुरुषो दृश्यत’(छां.उ.४.१५)"
}
],
"tail": " इत्यत्राप्यग्निरेवोच्यते ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V13_I03"
},
"text": "अतः ",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "तत् ‘यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्ते, एवम् एवंविधि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३)"
}
],
"tail": " इत्यग्निज्ञानादेव सर्वपापश्लेषात् मोक्षोपपत्तिरिति । अतोऽब्रवीत् (ब्रवीति) –"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् अन्तर उपपत्तेः ओम् ॥ 01-02-13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V13"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V13_B1"
},
"text": "चक्षुरन्तस्थो विष्णुरेव।",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘त्रिपादस्यामृतं दिवि’(ऋ.सं.१०.९०.३)"
}
],
"tail": "इत्यादिना तस्यैवामृतत्वाद्युपपत्तेः।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V13_B2"
},
"text": "ब्रह्मशब्दाद्युपपत्तेश्च ।",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘सोऽहमस्मि’(छां.उ.४.११.१)"
}
],
"tail": " इत्यादि त्वन्तर्याम्यपेक्षया ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V13_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mahakoorma_id"
},
"text": "‘अन्तर्यामिणमीशेशमपेक्ष्याहं त्वमित्यपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वे शब्दाः प्रयुज्यन्ते सति भेदेऽपि वस्तुषु’"
}
]
}
],
"tail": " इति महाकौर्मे ॥ 13 ॥ "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V14",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A015",
"adhikarana": "इत्यन्तराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं स्थानादिव्यपदेशाच्च ओम् ॥ 01-02-14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V14"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V14_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘तद्यदस्मिन् सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति’(छां.उ.४.१५.१)"
}
],
"tail": " इत्यादिस्थानशक्तिः, "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘वामनिः, भामनिः’(छां.उ.४.१५.३-४)"
}
],
"tail": " इत्याद्यात्मशक्तिश्चोच्यते । तस्य ह्येत्यल्लिङ्गम् । "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V14_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chaturvedashikha_id"
},
"text": "‘स ईशः सोऽसपत्नः स हरिः स परः स परोवरीयान् यदिदं चक्षुषि सर्पिर्वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति स वामनः स भामनः स आनन्दः सोऽच्युतः’"
}
],
"tail": " इति चतुर्वेदशिखायाम् ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V14_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Vamana_id"
},
"text": "‘यत्स्थानत्वादिदं चक्षुरसङ्गं सर्ववस्तुभिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " स वामनः परोऽस्माकं गतिरित्येव चिन्तयेत्’"
}
]
}
],
"tail": " इति वामने ॥ 14 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V15",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A015",
"adhikarana": "इत्यन्तराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं सुखविशिष्टाभिधानादेव च ओम् ॥ 01-02-15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V15"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V15_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘प्राणो ब्रह्म कं ब्रह्म खं ब्रह्म’(छां.उ.४.१०.५)"
}
],
"tail": " इति,"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakopanishad_id"
},
"text": "‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८)"
}
]
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyopanishad_id"
},
"text": "‘आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्’(तै.उ.३.६)"
}
],
"tail": " इत्यादेस्तस्यैव हि लक्षणम् ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V15_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmavaivarte_id"
},
"text": "‘लक्षणं परमानन्दो विष्णोरेव न संशयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अव्यक्तादितृणान्तास्तु विप्लु(विपृ)डानन्दभागिनः’"
}
]
}
],
"tail": " इति ब्रह्मवैवर्ते ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V15_B6"
},
"text": "न च मुख्ये सति अमुख्यं युज्यते ॥ 15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V16",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A015",
"adhikarana": "इत्यन्तराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं श्रुतोपनिषत्कगत्यभिधानाच्च ओम् ॥ 01-02-16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V16"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V16_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छां.उ.४.१५.५)"
}
],
"tail": " इति । न ह्यन्यविद्यया अन्यगतिर्युक्ता ॥16॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A015",
"adhikarana": "इत्यन्तराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् अनवस्थितेरसम्भवाच्च नेतरः ओम् ॥ 01-02-17॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इत्यन्तराधिकरणम् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V17"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V17_B1"
},
"text": "जीवस्य जीवान्तरनियामकत्वेऽनवस्थितेः, साम्यादसम्भवाच्च न जीवः । नियमप्रमाणाभावात्(नियमे प्रमाणाभावात्) । अनीश्वरापेक्षत्वाच्च ॥ 17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_A016",
"title": "इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V18",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A016",
"adhikarana": "इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V18_I01"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakopanishad_id"
},
"text": "‘यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३)"
}
],
"tail": " इत्यादिना अन्तर्याम्युच्यते ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V18_I02"
},
"text": "तत्र च ",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘एतदमृतम्’(छां.उ.४.१५.१)"
}
],
"tail": " इत्युक्तममृतत्वमुच्यते । स च "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘यस्य पृथिवी शरीरम्’"
}
],
"tail": " इत्यादिना सर्वात्मकत्वात् प्रकृतिस्तत्तज्जीवो वा युक्तः ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V18_I03"
},
"text": "न हि विष्णोः पृथिव्यादिशरीरत्वमङ्गीक्रियते ? इत्यत आह –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-02-18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V18"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V18_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakopanishad_id"
},
"text": "‘यं पृथिवी न वेद’ ‘यः पृथिव्या अन्तरः’(बृ.उ.५.७.३)"
}
],
"tail": ", इत्यादिना अधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशाद्विष्णुरेवान्तर्यामी । "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V18_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स हि",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": " ‘न ते विष्णो चायमानो न जातः’(ऋ.सं.७.९९.२)"
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Aitareyaaranyaka_id"
},
"text": "‘स योऽतोऽश्रुतोऽगतोऽमतोऽनतोऽदृष्टोऽविज्ञातोऽनादिष्टः सर्वेषां भूतामन्तरपुरुष’(ऐ.आ.३.२.४)"
}
],
"tail": " इत्यादिनाऽविदितोऽन्तरश्च ॥ 18 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V19",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A016",
"adhikarana": "इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं न च स्मार्तमतद्धर्माभिलापात् ओम् ॥ 01-02-19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V19"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V19_B1"
},
"text": "त्रिगुणत्वादिप्रधानधर्मानुक्तेर्न स्मृत्युक्तं प्रधानमन्तर्यामि ॥19॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V20",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A016",
"adhikarana": "इत्यन्तर्याम्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं शारीरश्चोभयेऽपि हि भेदेनैनमधीयते ओम् ॥ 01-02-20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इत्यन्तर्याम्यधिकरणम् ॥ 05 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V20"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V20_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakopanishad_id"
},
"text": "‘य आत्मनि तिष्ठन्नात्मनोऽन्तरो यमात्मा न वेद यस्यात्मा",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शरीरं य आत्मानमन्तरो यमयत्येष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’"
},
{
"tag": "br",
"tail": "‘यो विज्ञाने तिष्ठन् विज्ञानादन्तरो यं विज्ञानं न वेद यस्य विज्ञानं शरीरं’(बृ.उ.५.७.२२)"
}
]
}
]
},
{
"tag": "br",
"tail": "इत्युभयेऽपि हि शाखिनो भेदेन एनं (जीवं)अधीयते ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V20_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘शीर्यते नित्यमेवास्माद्विष्णोस्तु जगदीदृशम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "रमते च परो ह्यस्मिन् शरीरं तस्य तज्जगत्’ ॥"
}
]
}
]
},
{
"tag": "br",
"tail": "इति वचनान्न शरीरत्वविरोधः ॥20॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_A017",
"title": "अदृश्यत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अदृश्यत्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V21",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A017",
"adhikarana": "अदृश्यत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V21_I01"
},
"text": "अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः । तत्र –",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V21_I02"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mundakopanishad_id"
},
"text": "‘यत्तदद्रेश्यम्, अग्राह्यम्, अगोत्रम्, अवर्णम्, अचक्षुःश्रोत्रं, तद् अपाणिपादम् । नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्ष्मं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मु.उ.१.१.६)"
}
],
"tail": "इत्युक्त्वा, अतोऽब्रवीत्(ब्रवीति)-"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V21_I03"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mundakopanishad_id"
},
"text": "‘यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यथा सतः पुरुषात् केशलोमानि तथाऽक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)"
}
]
}
],
"tail": " इत्युक्त्वा तस्माच्च "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mundakopanishad_id"
},
"text": "‘अक्षरात्परतः परः’(मु.उ.२.१.२)"
}
],
"tail": " इति परः प्रतीयत इत्यतोऽब्रवीत्-"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः ओम् ॥ 01-02-21 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V21"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V21_B1"
},
"text": "पृथिव्यादि दृष्टान्तमुक्त्वा",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mundakopanishad_id"
},
"text": "‘अक्षरात् सम्भवतीह विश्वम्’(मु.उ.१.१.७)"
}
],
"tail": " इत्यतः परं तत्परतः पराभिधानात्,"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavadgeeta_id"
},
"text": "‘कूटस्थोऽक्षर उच्यते’(भ.गी.१५.१६)"
}
],
"tail": " इति स्मृतेश्च प्रकृतेः प्राप्तिः ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V21_B2"
},
"text": "ब्रह्मशब्दात् तत्परतः पराभिध्यानादेव च हिरण्यगर्भस्य ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V21_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyaaranyaka_id"
},
"text": "‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति’(तै.आ.३.१२.७)"
}
],
"tail": " ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V21_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavata_id"
},
"text": "‘तत्कर्म हरितोषं यत् सा विद्या तन्मतिर्यया’(भाग.४.२९.४९)"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V21_B5"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mundakopanishad_id"
},
"text": "‘अथ द्वे वाव विद्ये वेदितव्ये परा चैवापरा च। तत्र यो वेदा यान्यङ्गानि यान्युपाङ्गानि यानि प्रत्यङ्गानि साऽपरा ।  अथ परा यया स हरिर्वेदितव्यो योऽसावदृश्यो निर्गुणः परः परमात्मा’(मु.उ.१.१.४-५)"
}
],
"tail": "इत्यादिना तद्धर्मत्वेनावगतपरविद्याविषयत्वोक्तेर्विष्णुरेवादृश्यत्वादि गुणकः ॥ 21 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V22",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A017",
"adhikarana": "अदृश्यत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं विशेषणभेदव्यपदेशाभ्यां नेतरौ ओम् ॥ 01-02-22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V22"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V22_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mundakopanishad_id"
},
"text": "‘यः सर्वज्ञः सर्वविद्यस्य ज्ञानमयं तप’(मु.उ.१.१.९)"
}
],
"tail": " इति विशेषणान्न प्रकृतिः । "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mundakopanishad_id"
},
"text": "‘तस्मादेतत्ब्रह्म नाम रूपमन्नं च जायते’(मु.उ.१.१.९)"
}
],
"tail": " इति भेदव्यपदेशान्न विरिञ्चः ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V22_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘अपरं त्वक्षरं या सा प्रकृतिर्जडरूपिका ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " श्रीः परा प्रकृतिः प्रोक्ता चेतना विष्णुसंश्रया ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तामक्षरं परं प्राहुः परतः परमक्षरम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": " हरिमैवाखिलगुणमक्षरत्रयमीरितम्’॥"
}
]
}
]
},
{
"tag": "br",
"tail": "इति स्कान्दे त्र्यक्षराभिधानात् "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mundakopanishad_id"
},
"text": "‘अक्षरात् परतः परः’(मु.उ.२.१.२)"
}
],
"tail": " इत्यपि विशेषणमेव ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V22_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mundakopanishad_id"
},
"text": "‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः’(मु.उ.३.१.२)"
}
],
"tail": "इति भेदव्यपदेशादीशपदप्राप्तोऽपि न रुद्रः ॥ 22 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V23",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A017",
"adhikarana": "अदृश्यत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं रूपोपन्यासाच्च ओम् ॥ 01-02-23 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अदृश्यत्वाधिकरणम् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V23"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V23_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mundakopanishad_id"
},
"text": "‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’(मु.उ.३.१.३)"
}
],
"tail": " इति"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V23_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "“एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा न च शङ्करः । स मुनिर्भूत्वासमचिन्तयत् । तत एते व्यजायन्त विश्वो हिरण्यगर्भोऽग्निर्यमो वरुणरुद्रेन्द्राः”"
}
],
"tail": " इति ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V23_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "तस्य हैतस्य परमस्य नारायणस्य चत्वारि रूपाणि शुक्लं रक्तं रौक्मं कृष्णमिति । स एतान्येतेभ्योऽभ्य(व्य)चीक्लृपत् । विमिश्राणि व्यमिश्रयत् । अत एतादृगेतद्रूपम्"
}
],
"tail": " इति तस्यैव हि रूपाण्यभिधीयन्ते ॥ 32 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_A018",
"title": "वैश्वानराधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "वैश्वानराधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V24",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A018",
"adhikarana": "वैश्वानराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V24_I01"
},
"text": "अदृश्यत्वादिगुणेषु सर्वगतत्वं",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V24_I02"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘यस्त्वेतमेवं प्रादेशमात्रमभिविमानमात्मानं वैश्वानरमुपास्ते’(छां.उ.५.१८.१)"
}
],
"tail": " इति वैश्वानरस्योक्तमित्यत आह –"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात् ओम् ॥ 01-02-24॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V24"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V24_B1"
},
"text": "अग्नाविष्ण्वोः साधारणस्य वैश्वानरशब्दस्य विष्णावेव प्रसिद्धात्मशब्देन विशेषणाद्वैश्वानरो विष्णुरेव ॥ 24 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V25",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A018",
"adhikarana": "वैश्वानराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं स्मर्यमाणमनुमानं स्यादिति ओम् ॥01-02-25॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V25"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V25_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavadgeeta_id"
},
"text": "‘अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः’(भ.गी.१५.१४)"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V25_B2"
},
"text": "इति स्मर्यमाणमत्रापि स एवोच्यत इत्यस्यानुमापकम् । समाख्यानात् । ‘इति’शब्दः समाख्याप्रदर्शकः ॥ 25 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V26",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A018",
"adhikarana": "वैश्वानराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं शब्दादिभ्योऽन्तः प्रतिष्ठानान्नेति चेन्न तथा दृष्ट्युपदेशादसम्भवात् पुरुषविधमपि चैनमधीयते ओम् ॥ 26-57 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V26"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V26_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakopanishad_id"
},
"text": "‘अयमग्निर्वैश्वानरः’(बृ.उ.७.९.१)"
}
]
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘वैश्वानरमृत आजातमग्निम्’(ऋ.सं.६.७.१)"
}
],
"tail": " इत्यादिशब्दः ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V26_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘वैश्वानरे तद्धुतं भवति’(छां.उ.५.२४.४)"
}
]
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": " ‘हृदयं गार्हपत्यो मनोऽन्वाहार्यपचन आस्यमाहवनीयः’(छां.उ.५.१८.२)"
}
],
"tail": " इत्याद्यग्निलिङ्गमादिशब्दोक्तम्।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V26_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakopanishad_id"
},
"text": "‘येनेदमन्नं पच्यते’(बृ.उ.७.९.१)"
}
]
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘तद्यद्भक्तं प्रथममागच्छेत्तद्धोमीयम्’(छां.उ.५.१९.१)"
}
],
"tail": " इत्यादिना पाचकत्वेनान्तः प्रतिष्ठानं च प्रतीयते । तस्मान्न विष्णुरिति चेन्न ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V26_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘अथ हेममात्मानमणोरणीयांसं परतः परं विश्वं हरिमुपासीत’"
}
],
"tail": " इति । "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘सर्वनामा सर्वकर्मा सर्वलिङ्गः सर्वगुणः सर्वकामः सर्व धर्मः सर्वरूप’"
}
],
"tail": " इति। "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mahopanishad_id"
},
"text": "‘स य एतमेवमात्मानं विश्वं हरिमारादरमुपास्ते तस्य सर्वेषु लोकेषु सर्वेषु भूतेषु सर्वेषु देवेषु सर्वषुवेदेषु कामचारो भवति’"
}
],
"tail": " इति तत्तन्नामलिङ्गादिना तस्यैव दृष्ट्युपदेशान्महोपनिषदि ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘अनात्तत्वादनात्मान ऊनत्वाद्गुणराशितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अब्रह्माणः परे सर्वे ब्रह्मात्म विष्णुरेव हि’"
}
]
}
],
"tail": "॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "line",
"text": "इत्यादिना ",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘को न आत्मा, किं ब्रह्म’(छां.उ.५.११.१)"
}
],
"tail": " इत्यारम्भाच्च अन्येषामसम्भवाद्विष्णुरेव वैश्वानरः ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V26_B5"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyaaranyaka_id"
},
"text": "‘चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत’(तै.आ.३.१२,ऋ.सं.१०.९०.१३)"
}
],
"tail": " इत्यादिना यः पुरुषाख्यो विष्णुरभहितस्तद्विधमेवात्र "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘मूर्धैव सुतेजाः, चक्षुर्विश्वरूपः प्राणः पृथग्वर्त्मा’(छां.उ.५.१८.२)"
}
],
"tail": "इत्यादिनैनं वैश्वानरमधीयते । ‘च’शब्देन सकलवेदतन्त्रपुराणादिषु विष्णुपरत्वं पुरुषसूक्तस्य दर्शयति । तथा च ब्राह्मे –"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmapurana_id"
},
"text": "‘यथैव पौरुषं सूक्तं नित्यं विष्णुपरायणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तथैव मे मनो नित्यं भूयाद्विष्णुपरायणम्’"
}
]
}
],
"tail": " इति ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V26_B6"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चतुर्वेदशिखायां च",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्’(ऋ.सं.१०.९०.१)"
}
],
"tail": " इति ।"
},
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chaturvedashikha_id"
},
"text": "‘एष ह्येवाचिन्त्यः परः परमो हरिरादिरनादिरनन्तोऽनन्तशीर्षोऽनन्ताक्षोऽनन्तबाहुरनन्त गुणोऽनन्तरूपः’"
}
],
"tail": " इति ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": " बृहत्संहितायां च-"
},
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhathsamhita_id"
},
"text": "‘यथा हि पौरुषं सूक्तं विष्णोरेवाभिधायकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न तथा सर्ववेदाश्च वेदाङ्गानि च नारद’"
}
]
}
],
"tail": " इत्यादि ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V26_B7"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Naradiya_id"
},
"text": "‘यस्माद्यज्जायते चाङ्गाल्लोकवेदादिकं हरेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तन्नामवाच्यमङ्गं तद्यथा ब्रह्मादिकं मुखम् ॥’ "
}
]
}
],
"tail": "इति नारदीयवचनात् नाभेदोक्तिविरोधः ॥ 26 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V27",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A018",
"adhikarana": "वैश्वानराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् अत एव न देवता भूतं च ओम् ॥ 01-02-27॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V27"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V27_B1"
},
"text": "अग्निवैश्वानरादिशब्दस्तेजसि भूते अग्निदेवतायां च प्रसिद्धोऽपि अतः= पूर्वोक्तहेतुत एव अत्र न सा तच्चाभिधीयते ॥ 27 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V28",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A018",
"adhikarana": "वैश्वानराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं साक्षादप्यविरोधं जैमिनिः ओम् ॥ 01-02-28 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V28"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V28_B1"
},
"text": "नाग्न्यादयः शब्दा अग्न्यादिवाचकास्तथापि साक्षादेवानन्ययोगेन ब्रह्मवाचकैः व्यवहारार्थमनभिज्ञानाच्चान्यत्र व्यवहारन्तीत्यभ्युपगमेऽविरोधं जैमिनिर्वक्ति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V28_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘व्यासचित्तस्थिताकाशादवच्छिन्नानि कानिचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्ये व्यवहरन्त्येतान्यूरीकृत्य गृहादिवत्’ ॥"
}
]
}
]
},
{
"tag": "br",
"tail": "इति स्कान्दवचनान्न मतानां परस्परविरोधः ॥ 28 ॥"
}
]
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V29",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A018",
"adhikarana": "वैश्वानराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् अभिव्यक्तेरित्याश्मरथ्यः ओम् ॥ 01-02-29 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V29"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V29_B1"
},
"text": "तत्र तत्र प्रसिद्धावप्यग्न्यादिषु ब्रह्मणोऽभिव्यक्तेरग्न्यादिसूक्तनियम इत्याश्मरथ्यः ॥ 29 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V30",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A018",
"adhikarana": "वैश्वानराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् अनुस्मृतेर्बादरिः ओम् ॥ 01-02-30 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V30"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V30_B1"
},
"text": "तत्रोक्तस्य विष्णोरग्न्यादिष्वनुस्मर्यमाणत्वात् तन्नियमः इति बादरिः ॥ 30 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V31",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A018",
"adhikarana": "वैश्वानराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं सम्पत्तेरिति जैमिनिस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 01-02-31 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V31"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V31_B1"
},
"text": "साक्षादप्यविरोधं वदन् जैमिनिः सूक्तादिनियममग्न्यादि सम्प्राप्त्या मन्यते-",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Shatapathabrahmana_id"
},
"text": "‘तं यथा यथोपासते तदेव भवति’"
}
],
"tail": "(शत. ब्रा.१०.५.२.२०) इति दर्शयति ॥ 31 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V32",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S02_A018",
"adhikarana": "वैश्वानराधिकरणम्"
},
"text": "\n\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V32_I01"
},
"text": "न ह्यन्योपासकोऽन्यं प्राप्नुत इति युज्यत इत्यत आह ",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओम् आमनन्ति चैनमस्मिन् ओम् ॥ 01-02-32 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति वैश्वानराधिकरणम् ॥ 07 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 01-02 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S02_V32"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S02_V32_B1"
},
"text": "एनं= विष्णुम् अस्मिन्= अग्न्यादौ आमनन्ति ।",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakopanishad_id"
},
"text": "‘योऽग्नौ तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.५)"
}
],
"tail": ","
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘य एष एतस्मिन्नग्नौ तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषः’"
}
],
"tail": " इत्यादिना ॥ 32 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03",
"type": "paada",
"name": " तृतीयः पादः ",
"title": "प्रथमाध्याये  तृतीयः पादः "
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " तृतीयः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_A019",
"title": "द्युभ्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "द्युभ्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A019",
"adhikarana": "द्युभ्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V01_I01"
},
"text": "तत्र चान्यत्र च प्रसिद्धानां शब्दानां विष्णौ समन्वयं प्रायेणास्मिन् पादे दर्शयति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V01_I02"
},
"text": "विष्णोः परविद्याविषयत्वमुक्तम् । तत्र ",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mundakopanishad_id"
},
"text": "‘यस्मिन् द्यौः पृथिवी चान्तरिक्षमोतं मनः सह प्राणैश्चसर्वैस्तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(मुण्डक.उ.२.२.५)"
}
],
"tail": " इत्यत्र, "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mahanarayanopashat_id"
},
"text": "‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रोऽमाऽऽविशान्तकः’(महाना.उ.३५)"
}
],
"tail": " "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bodhayanagruhyasuktam_id"
},
"text": "‘प्राणेश्वरः कृत्तिवासाः पिनाकी’(बोधायनगृह्यसूत्रं)"
}
],
"tail": " इत्यादिना रुद्रस्य प्राणाधारत्वप्रतीतेः, "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mundakopanishad_id"
},
"text": "‘स एषोऽन्तरश्चरते बहुधा जायमानः’(मुण्डक.उ.२.२.६)"
}
],
"tail": " इति जीवलिङ्गाच्च तयोः प्राप्तिरित्यत उच्यते –"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ओम् ॥ 01-03-01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V01"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V01_B1"
},
"text": "‘तमेवैकं जानथ आत्मानम्’(मुण्डक.उ.२.२.५)इत्यात्मशब्दात् द्युभ्वाद्यायतनं(श्रयो) विष्णुरेव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V01_B2"
},
"text": "‘आत्मब्रह्मादयः शब्दास्तमृते विष्णुमव्ययम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न सम्भवन्ति यस्मात् तैर्नैवाप्तागुणपूर्णता’ इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 1 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A019",
"adhikarana": "द्युभ्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं मुक्तोपसृप्यव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V02"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V02_B1"
},
"text": "‘अमृतस्यैष सेतुः’(मुण्डक.उ.२.२.५) इति ‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१),‘नारायणं महाज्ञेयं विश्वात्मानं परायणम्’(महाना.उ.११) ,‘मुक्तानां परमा गतिः’(मभा.१२.२५४.१७(विष्णुसहस्रनाम.१७)) ‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति’(तै.उ. २.८) इत्यादिना तस्यैव मुक्तप्राप्यत्वव्यपदेशात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V02_B2"
},
"text": "‘बहुनाऽत्र किमुक्तेन यावच्छ्वेतं न गच्छति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "योगी तावन्न मुक्तः स्यादेष शास्त्रनिर्णयः॥’ इत्यादित्यपुराणे ॥ 2 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A019",
"adhikarana": "द्युभ्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं नानुमानमतच्छब्दात् ओम् ॥ 01-03-03-66 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V03"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V03_B1"
},
"text": "न अनुमानात्मकागमपरिकल्पितरुद्रोऽत्र वाच्यः । भस्मधरोग्रत्वादितच्छब्दाभावात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V03_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘सोऽन्तकः स रुद्रः स प्राणभृत् स प्राणनायकः स ईशो यो हरिर्योऽनन्तो यो विष्णुर्यः परः परोवरीयान्’ इत्यादिना प्राणग्रन्थिरुद्रत्वादेर्विष्णोरेवोक्तत्वात् ।"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V03_B4"
},
"text": "\n\t\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्माण्डे च-",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmandapurana_id"
},
"text": "‘रुजं द्रावयते यस्माद्रुद्रस्तस्माज्जनार्दनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ईशानादेव चेशानो महैदेवो महत्त्वतः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "पिबन्ति ये नरा नाकं मुक्ताः संसारसागरात् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तदाधारो यतो विष्णुः पिनाकीति ततः (स्मृ)श्रुतः॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "शिवः सुखात्मकत्वेन शर्वः शंरोधनाद्धरिः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "कृत्यात्मकमिदं देहं यतो वस्ते प्रवर्तयन् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "कृत्तिवासास्ततो देवो विरिञ्चश्च विरेचनात् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "बृंहणाद्ब्रह्मनामाऽसौ ऐश्वर्यादिन्द्र उच्यते ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "एवं नानाविधैः शब्दैरेक एव त्रिविक्रमः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "वेदेषु सपुराणेषु गीयते पुरुषोत्तमः’"
}
]
}
],
"tail": " इति ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V03_B14"
},
"text": "वामने च –",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Vamanapurana_id"
},
"text": "‘न तु नारायणादीनां नाम्नामन्यत्र सम्भवः । ",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " अन्यनाम्नां गतिर्विष्णुः एक एव प्रकीर्तितः॥’"
}
]
}
],
"tail": " इति ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V03_B17"
},
"text": "स्कान्दे च –",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " "
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Vamanapurana_id"
},
"text": "‘ऋते नारायणादीनि नामानि पुरुषोत्तमः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रादादन्यत्र भगवान् राजेवर्ते स्वकं पुरम्॥’"
}
]
}
],
"tail": "इति ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V03_B20"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘चतुर्मुखः शतानन्दो ब्रह्मणः पद्मभूरिति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उग्रो भस्मधरो नग्नः कपालीति शिवस्य च ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषनामानि ददौ स्वकीयान्यपि केशवः॥’ इति च ब्राह्मे ॥ 3 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A019",
"adhikarana": "द्युभ्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं प्राणभृच्च ओम् ॥ 01-03-04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V04"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V04_B1"
},
"text": "एतैरेव हेतुभिः न जीवो वायुश्च । ‘अजायमानो बहुधा विजायत’(तै.आ.३.१३.१) इति तस्यैव बहुधा जन्मोक्तेः ॥ 04॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A019",
"adhikarana": "द्युभ्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं भेदव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V05"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V05_B1"
},
"text": "न चैक्यं वाच्यम् । ‘जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशम् अस्य महिमानम्’(मुण्डक.३.१.२) इति भेदव्यपदेशात् ॥ 05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A019",
"adhikarana": "द्युभ्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(69)ओं प्रकरणात् ओम् ॥ 01-03-06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V06"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V06_B1"
},
"text": "‘द्वे विद्ये वेदितव्ये’(मुण्डक.१.१.४) इति तस्य ह्येतत् प्रकरणम् ॥ 06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A019",
"adhikarana": "द्युभ्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(70)ओं स्थित्यदनाभ्यां च ओम् ॥ 01-03-07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V07"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V07_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘द्वासुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तयोरन्यः पिप्पलं स्वादु अत्ति अनश्ननन्यो अभिचाकशीति’(मुण्डक.३.१.१)"
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "इति ईश-जीवयोः स्थिति-अदनोक्तेः ॥ 07 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति द्युभ्वाधिकरणम् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_A020",
"title": "भूमाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "भूमाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A020",
"adhikarana": "भूमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V08_I01"
},
"text": "‘प्राणो व अशाया भूयान्’ इत्युक्त्वा ‘यो वै भूमा तत्सुखम्’(छां.उ.७.१३.१) इत्युक्तेः तस्यैव भूमत्वप्राप्तिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V08_I02"
},
"text": "‘उत्क्रान्तप्राणान्’(छां.उ.७.१५.३) इत्यादिलिङ्गात् प्राणशब्दश्च वायुवाचीति अत उच्यते –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(71)ओं भूमा सम्प्रसादादध्युपदेशात् ओम् ॥ 01-03-08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V08"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V08_B1"
},
"text": "सम्प्रसादात्= पूर्णसुखरूपत्वात् । अध्युपदेशात्= सर्वेशामुपर्युपदेशाच्च विष्णुरेव भूमा ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V08_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mahanarayanopanisat_id"
},
"text": "‘सहस्रशीर्षं देवं विश्वाक्षं विश्वशम्भुवम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विश्वं नारायणं देवमक्षरं परमं पदम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "विश्वतः परमां नित्यम्’(महाना.उ.११)"
}
]
}
],
"tail": " इति श्रुतिः"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V08_B5"
},
"text": "‘तमुत्क्रामन्तं प्राणोऽनूत्क्रामति’(बृ.उ.६.४.२) इत्यादिना न उत्क्रमणादिलिङ्गविरोधोऽपि ॥08॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A020",
"adhikarana": "भूमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(72)ओं धर्मोपपत्तेश्च ओम् ॥ 01-03-09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V09"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V09_B1"
},
"text": "सर्वगतत्वादिधर्मोपपतेश्च ॥09॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति भूमाधिकरणम् ॥ 02 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_A021",
"title": "अक्षराधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अक्षराधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A021",
"adhikarana": "अक्षराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V10_I01"
},
"text": "अदृश्यत्वादिगुणा विष्णोरुक्ताः ‘अदृष्टं द्रष्ट्रश्रुतं श्रोतृ’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना, ‘अहं सोममाहनसं भिभर्मि’(ऋ.सं.१०.१२५.२) इत्यादेश्च तस्यापि सम्भवान् मध्यमाक्षरस्योक्ता इति अतो ब्रूते –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(73)ओम् अक्षरमम्बरान्तधृतेः ओम् ॥ 01-03-10॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V10"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V10_B1"
},
"text": "‘एतस्मिन् खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च’(बृ.उ.५.८.११) इत्यम्बरान्तस्य सर्वस्य धृतेः ब्रह्मैवाक्षरम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V10_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा’(ऋ.सं.१.१५४.४), ‘भर्ता सन् भ्रियमाणो बिभर्ति । एको देवो बहुधा निविष्टः । यदा भारं तन्द्रयते स भर्तुम् । पराऽस्य भारं पुनरस्तमेति’(तै.आ.३.१४) । ‘यस्मिन्निदं सं च वि चैधि सर्वं यस्मिन् देवा अधि विश्वे निषेदुः’(महा.ना.१.२) इत्यादि श्रुतेः ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V10_B7"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘पृथिव्यादिप्रकृत्यन्तं भूतं भव्यं भवच्च यत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विष्णुरेको बिभर्तीदं नान्यस्तस्मात् क्षमो धृतौ॥’"
}
]
}
]
},
{
"tag": "br",
"tail": " इति च स्कान्दे ॥ 10 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A021",
"adhikarana": "अक्षराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(74)ओं सा च प्रशासनात् ओम् ॥ 01-03-11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V11"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V11_B1"
},
"text": "सा च धृतिः प्रशासनादुच्यते- ‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गी! सूर्याचन्द्रमसौ विधृतौ तिष्ठतः’(बृ.उ.५.८.९) इत्यादिना । तच्च प्रशासनं विष्णोरेव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V11_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’ (ऋ.सं.१.१६४.३६)।",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘चतुर्भिः साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तं व्यतीरवीविपत्’(ऋ.सं.१.१५५.६) इत्यादिश्रुतेः ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V11_B5"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता’(म.भा.१४.२७.२,स्कान्द.१.४२.१७१)। ‘यो हृच्छयः तम् अहमिह ब्रवीमि’()",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘न केवलं मे भवतश्च राजन् स वै बलं बलीनां चापरेषाम्’(भाग.७.८.८)इत्यादेश्च ॥ 11 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A021",
"adhikarana": "अक्षराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(75)ओम् अन्यभावव्यावृत्तेश्च ओम् ॥ 01-03-12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V12"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V12_B1"
},
"text": "‘अस्थूलमनणु’(बृ.उ.५.८.८) इत्यादिना स्थूलाण्वादीनाम् अन्यवस्तुस्वभावानां व्यावृत्तेश्च।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V12_B2"
},
"text": "‘अस्थूलोऽनणुरमध्यमो मध्यमोऽव्यापको व्यापको योऽसौ हरिरादिरनादिरविश्वो विश्वः सगुणो निर्गुणः’ इत्यादेर्विष्णोरेव ते धर्माः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V12_B5"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahme_id"
},
"text": "‘अस्थूलोऽनणुरूपोऽसावविश्वो विश्व एव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विरुद्धर्मरूपोऽसौ ऐश्वर्यात् पुरुषोत्तमः॥’"
}
]
}
],
"tail": " इति च ब्राह्मे ॥ 12 ॥"
}
],
"tail": "              \n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अक्षराधिकरणम् ॥ 03 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_A022",
"title": "सदधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सदधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V13",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A022",
"adhikarana": "सदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V13_I01"
},
"text": "‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१) इत्यादिना सतः स्रष्टृत्वमुच्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V13_I02"
},
"text": "तच्च सत् ‘बहुस्यां प्रजायेय’(छां.उ.६.२.३) इति परिणामप्रतीतेर्न विष्णुः । ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V13_I03"
},
"text": "स हि ‘अविकारः सदा शुद्धो नित्य आत्मा सदा हरिः’ इत्यादिनाऽविकारः प्रसिद्धः इति। अतोऽब्रवीति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(76)ओम् ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् सः ओम् ॥ 01-03-13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V13"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V13_B1"
},
"text": "‘तदैक्षत’ इति ईक्षतिकर्मव्यपदेशात् स एव विष्णुरत्रोच्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V13_B2"
},
"text": "‘नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा’(बृ.उ.५.७.२३),‘नान्यदतोऽस्ति द्रष्ट्रु’(बृ.उ.५.८.११) इत्यादिना तस्यै व हि तल्लक्षणम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V13_B4"
},
"text": "बहुत्वं चानिकारेणैवोक्तम्-‘अजायमानो बहुधा विजायत’(तै.आ.३.१३.१) इति ॥13॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥इति सदधिकरणम् ॥ 04 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_A023",
"title": "दहराधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "दहराधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V14",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A023",
"adhikarana": "दहराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V14_I01"
},
"text": "चन्द्रादित्याद्याधारत्वं विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘एस्मिन् ब्रह्म पुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्नन्तर आकाशः’,‘किं तदत्र विद्यते.....’(छां.उ.८.१.२), ‘उभे अस्मिन् द्यावा पृथिवी अन्तरेव समाहिते ।  उभावग्निश्च वायुश्च सूर्याचन्द्रमसावुभौ ।  विद्युन्नक्षत्राणि’(छां.उ.८.१.३) इत्यादिनाऽऽकाशस्य प्रतीयते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V14_I02"
},
"text": "स चाकाशो न विष्णुः । ‘तस्यान्ते सुषिरं सूक्ष्मं तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितम्’(महा.ना.उ.११) इति श्रुतेरित्यत आह- ",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(77)ओं दहर उत्तरेभ्यः ओम् ॥ 01-03-14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V14"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V14_B1"
},
"text": "‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः, सत्यसङ्कल्पः, सोऽन्वेष्टव्य स विजिज्ञासितव्यः’(छां.उ.८.७.३) इत्यादिभ्य उत्तरेभ्यो गुणेभ्यो दहरे विष्णुरेव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V14_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येति’(बृ.उ.५.५), ‘स एष सर्वेभ्यः पाप्मभ्य उदितः’(छां.उ.१.६.७) इत्यादिना विष्णोरेव हि ते गुणाः ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V14_B6"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘नित्यतीर्णाशनायादिरेक एव हरिः स्वतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अशनायादिकानन्ये तत्प्रसादात् तरन्ति हि॥’"
}
]
}
],
"tail": " इति पाद्मे । "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V14_B8"
},
"text": "सापेक्षनिरपेक्षयोश्च, निरपेक्षं स्वीकर्तव्यम् ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V14_B9"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘सत्यकामोऽअपरो नास्ति तमृते विष्णुमव्ययम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " सत्यकामत्वमन्येषां भवेत् तत्काम्यकामिता॥’"
}
]
}
],
"tail": " इति च स्कान्दे ॥ 14 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V15",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A023",
"adhikarana": "दहराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(78)ओं गतिशब्दाभ्यां तथा हि दृष्टं लिङ्गं च ओम् ॥ 01-03-15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V15"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V15_B1"
},
"text": "‘अहरहर्गच्छन्त्य एतं ब्रह्मलोकं न विन्दन्ति’(छां.उ.८.३.२) इति सुप्तस्य तद्गतिर्ब्रह्मशब्दश्चोच्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V15_B3"
},
"text": "‘सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति’(छां.उ.६.७.१) इति श्रुतेः तं हि सुप्तो गच्छति । ‘अरश्च ह वै ण्यश्चार्णवौ ब्रह्मलोके’(छां.उ.८.५.३) इति लिङ्गं च तथा दृष्टम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V15_B5"
},
"text": "‘अरश्च वै ण्यश्च सासमुद्रौ तत्रैव सर्वाभिमतप्रदौ द्वौ’ इत्यादिना तस्यैव हि तल्लक्षणत्वेनोच्यते ॥ 15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V16",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A023",
"adhikarana": "दहराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(79)ओं धृतेश्च महिम्नोऽस्यास्मिन्नुपलब्धेः ओम् ॥ 16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V16"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V16_B1"
},
"text": "‘एष सेतुर्विधृतिः’(छां.उ.८.४.१) इति धृतेः। ‘एष भूताधिपतिरेण भूतपालः’(बृ.उ.६.४.२१) इत्याद्यस्य महिम्नोऽस्मिन्नुपलब्धेः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V16_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘एतस्मिन्नु खल्वक्षरे गार्ग्याकाश ओतश्च प्रोतश्च’(बृ.उ.५.८.११), ‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि’(बृ.उ.५.८.९)",
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V16_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘स हि सर्वाधिपतिः स हि सर्वकालः स ईशः स विष्णुः’,‘पतिं विश्वस्यात्मेश्वरम्’(महाना.उ.११) इत्यादिश्रुतिभ्यस्तस्य ह्येष महिमा ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V16_B7"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘सर्वेशो विष्णुरेवैको नान्योऽस्ति जगतः पतिः’"
}
],
"tail": " इति च स्कान्दे ॥16॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A023",
"adhikarana": "दहराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(80)ओं प्रसिद्धेश्च ओम् ॥ 01-03-17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V17"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V17_B1"
},
"text": "‘तत्रापि दह्रं गगनं विशोकस्तस्मिन् यदन्तस्तुदुपासितव्यम्’(महाना.उ.१०.७) इति प्रसिद्धेश्च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V17_B2"
},
"text": "तदन्तस्थापेक्षत्वान्न सुषिरश्रुतिविरोधः ॥17॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V18",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A023",
"adhikarana": "दहराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(81)ओम् इतरपरामर्शात् स इति चेन्नासम्भवात् ओम् ॥ 01-03-18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V18"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V18_B1"
},
"text": "‘परञ्ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते’(छां.उ.८.१२.३), ‘एष आत्मेति होवाच’(छां.उ.४.१५.१) इति जीवपरामर्शात् स इति चेत्, ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V18_B2"
},
"text": "न। तस्य स्वतोऽपहतपाप्मत्वाद्यसम्भवात् ॥ 18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V19",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A023",
"adhikarana": "दहराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(82)ओम् उत्तराच्चेदाविर्भूतस्वरूपस्तु ओम् ॥ 01-03-19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V19"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V19_B1"
},
"text": "‘स तत्र पर्येति जक्षन् क्रीडन् रममाणः’(छां.उ.८.१२.३) इत्यादुत्तरवचनाज्जीव एवेति चेत्? न । तत्र हि परमेश्वरप्रसादाद् आविर्भूतस्वरूपो मुक्त उच्यते। ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V19_B2"
},
"text": "यत्प्रसादात् स मुक्तो भवति स भगवान् पूर्वोक्तः॥19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V20",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A023",
"adhikarana": "दहराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(83)ओम् अन्यार्थश्च परामर्शः ओम् ॥ 01-03-20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V20"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V20_B1"
},
"text": "‘यं प्राप्य स्वेन रूपेण जीवोऽ(भि)निष्पद्यते स एष आत्मा’ इति परमात्मार्थश्च परामर्शः ॥ 20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V21",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A023",
"adhikarana": "दहराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(84)ओम् अल्पश्रुतेरिति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 01-03-21॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V21"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V21_B1"
},
"text": "‘दहरः’(छां.उ.८.१.१) इत्यल्पश्रुतेर्न? इति चेत्- न । ‘..निचाय्यत्वादेवं व्योमवच्च’(ब्र.सू.१.२.७) इत्युक्व्तात् । ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V21_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishat_id"
},
"text": "‘एष म आत्माऽन्तर्हृदये ज्यायन्’(छां.उ.३.१४.३)"
}
],
"tail": " इति श्रुत्युक्तत्वाच्च ॥ 21 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥इति दहराधिकरणम्॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_A024",
"title": "अनुकृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अनुकृत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V22",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A024",
"adhikarana": "अनुकृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V22_I01"
},
"text": "अदृश्यत्वादयः परमेश्वरगुणा उक्ताः । ‘तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’,  ‘तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् । कथं नु तद् विजानीयाम्.....’(क.उ.५.१२,१४) इत्यादिना ज्ञानिसुखस्याप्यनिर्देश्यत्वम्, अज्ञेयत्वं चोच्यते ? इत्यतो वक्ति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(85)ओम् अनुकृतेस्तस्य च ओम् ॥ 01-03-22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V22"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V22_B1"
},
"text": "‘तमेव भान्तमनुभाति सर्वम्’(क.उ.५.१५(२.२.१५)) इत्यनुकृतेः,",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V22_B2"
},
"text": "‘तस्य भासा सर्वमिदं विभाति’(क.उ.५.१५(२.२.१५)) इति वचनाच्च परमात्मैवानिर्देश्यसुखरूपः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V22_B4"
},
"text": "न हि ज्ञानिसुखमनुभाति सर्वम् । न च तद्भासा । ‘अहं तत् तेजो रश्मीत्’(चतुर्वेदशिखा) इति नारायणभासा हि सर्वं भाति ॥ 22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V23",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A024",
"adhikarana": "अनुकृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(86)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 01-03-23 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अनुकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V23"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V23_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यदादित्यगतं तेजो जगद् भासयतेऽखिलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम्’(भ.गी.१५.१२) इति"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V23_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘न तद् भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यद् गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम’(भ.गी.१५.६) इति च ॥ 23 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_A025",
"title": "वामनाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "वामनाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V24",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A025",
"adhikarana": "वामनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V24_I01"
},
"text": "‘विष्णुरेव जिज्ञास्यः’() इत्युक्तम् । तत्र-",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V24_I02"
},
"text": "‘ऊर्ध्वं प्राणमुन्नयत्यपानं प्रत्यगस्यति।  मध्ये वामनमासीनं विश्वेदेवा उपासते’(क.उ.५.६)",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V24_I04"
},
"text": "इति सर्वदेवोपास्यः कश्चित् प्रतीयते । स च ‘एवमेवैष प्राण इतरान् प्राणान् पृथगेव सन्निधत्ते’(प्रश्न.उ.३.४), ‘योऽयं मध्यमः प्राणः’(बृ.उ.३.५.२१),‘कुविदङ्ग’(ऋ.सं.७.९१.१) इत्यादिना प्राणव्यवस्थापकत्वात्, मध्यमत्वात्, सर्वदेवोपास्यत्वाच्च वायुरेवेति प्रतीयते । अतोऽब्रवीत् ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(87)ओं शब्दादेव प्रमितः ओम् ॥ 01-03-24 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V24"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V24_B1"
},
"text": "वामनशब्दादेव विष्णुरिति प्रमितः । न हि श्रुतेर्लिङ्गं बलवत् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V24_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘श्रुतिर्लिङ्गं समाख्या च वाक्यं प्रकरणं तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पूर्वं पूर्वं बलीयः स्यादेवमागमनिर्णयः’॥"
}
]
}
],
"tail": " इति स्कान्दे ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V24_B4"
},
"text": "तच्चलिङ्गं विष्णोरेव। तस्मैव प्राणत्वोक्तेः ‘तद्वैत्वं त्वं प्राणो अभवः’() इति ॥ 24 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V25",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A025",
"adhikarana": "वामनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(88)ओं हृद्यपेक्षया तु मनुष्याधिकारत्वात् ओम् ॥ 01-03-25 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति वामनाधिकरणम् ॥ 07 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V25"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V25_B1"
},
"text": "सर्वगतस्यापि तस्याङ्गुष्ठमात्रत्वं हृद्यवकाशापेक्षया युज्यते । इतरप्राणिनामङ्गुष्ठाभावेऽपि मनुष्याधिकारत्वान्न विरोधः ॥ 25 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_A026",
"title": "देवताधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "देवताधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V26",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A026",
"adhikarana": "देवताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V26_I01"
},
"text": "मनुष्याणामेव वेदविद्यायाम् अधिकार इत्युक्तम् । तिर्यगाद्यपेक्षयैव मनुष्यत्वविशेषणमुक्तं, न तु देवाद्यपेक्षयेत्याह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(89)ओं तदुपर्यपि बादरायणः सम्भवात् ओम् ॥ 01-03-26 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V26"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V26_B1"
},
"text": "तदुपरि- मनुष्याणां सतां देवादित्वप्राप्त्युपरि । सम्भवति हि । तेषां विशिष्टबुद्ध्यादिभावात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V26_B2"
},
"text": "तिर्यगादीनां तदभावादभावः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V26_B3"
},
"text": "तेषामपि यत्र विशिष्टबुद्ध्यादिभावस्तत्राविरोधः । निषेदभावात् । दृश्यन्ते हि जरितार्यादयः ॥ 26 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V27",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A026",
"adhikarana": "देवताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(90)ओं विरोधः कर्मणीति चेन्नानेकप्रतिपत्तेर्दर्शनात् ओं॥ 01-03-27 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V27"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V27_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘मनुष्या एव देवादयो भवन्ति’() इति ‘तदुपरि’ इत्युक्तम् । तत्र यदि मनुष्याः सन्तो देवादयो भवन्ति तत्पूर्वं देवताभावात् देवतोद्दिष्टकर्मणि विरोध इति चेत् न ।",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "अनेकेषां देवतापदप्राप्तेर्दर्शनात् । ‘ते ह नाकं महिमानः सचन्ते यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः’(तै.आ.३.१२) इति ॥27॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V28",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A026",
"adhikarana": "देवताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(91)ओं शब्द इति चेन्नातः प्रभवात् प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 01-03-28 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V28"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V28_B1"
},
"text": "‘वाचा विरूप नित्यया’(ऋ.स.८.७५.६)) इत्यादिश्रुतेराप्त्यनिश्चयात्, नित्यत्वापेक्षत्वाच्च मूलप्रमाणस्य स्वतः प्रामाण्यप्रसिद्धेश्च नित्यत्वाद् वेदस्य तदुदितानां देवानामनित्यत्वात् पुनरन्यभावनियमाभावाच्च शब्दे विरोधः ? इति चेत् न ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V28_B2"
},
"text": "‘सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथा पूर्वमकल्पयत्’(म.ना.उ.५.७)इति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘यथैव नियमः काले सुरादिनियमस्तथा ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मान्नानीदृशं क्वापि विश्वमेतद्भविष्यति’ ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यादे अत एव शब्दात् तेषां प्रभवनियमात् ।"
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V28_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "महतां प्रत्यक्षात् । यथेदानीं तथोपर्यपि देवा भविष्यन्ति इति इतरेषामनुमानाच्च ॥ 28 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V29",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A026",
"adhikarana": "देवताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(92)ओं अत एव च नित्यत्वम् ओम् ॥ 01-03-29 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V29"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V29_B1"
},
"text": "अत एव शब्दस्य नित्यत्वादेव च देवप्रवाहनित्यत्वं युक्तम् ॥ 29 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V30",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A026",
"adhikarana": "देवताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(93)ओं समाननामरूपत्वाच्चावृत्तावप्यविरोधो दर्शनात् स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-03-30 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V30"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V30_B1"
},
"text": "अतीतानागतानां देवानां समाननामरूपत्वात् प्राप्तपदानां मुक्त्याऽवृत्तावप्यविरोधः । ‘यथापूर्वम्’(म.ना.उ.५.७) इति दर्शनात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘अनादि निधना नित्या वागुत्सृष्टा स्वयम्भुवा ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ऋषीणां नामधेयानि याश्च वेदेषु दृष्टयः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः’() इति स्मृतेश्च ॥30॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V31",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A026",
"adhikarana": "देवताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(94)ओं मध्वादिष्वसम्भवादनधिकारं जैमिनिः ओम् ॥ 01-03-31॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V31"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V31_B1"
},
"text": "‘वसूनामेवैको भूत्वा’(छां.उ.३.६.३) इत्यादिना प्राप्यफलत्वात् प्राप्तपदानां देवानां मध्वादिविद्यास्वनधिकारं जैमिनिर्मन्यते ॥ 31 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V32",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A026",
"adhikarana": "देवताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(95)ओं ज्योतिषि भावाच्च ओम् ॥ 01-03-32॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V32"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V32_B1"
},
"text": "ज्योतिषि= सर्वज्ञत्वे भावाच्च। आदित्यप्रकाशेऽन्तर्भाववत् तज्ज्ञाने सर्ववस्तूनामान्तर्भावात् । नित्यसिद्धत्वाच्च विद्यानाम् ॥ 32 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V33",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A026",
"adhikarana": "देवताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(96)ओं भावं तु बादरायणोऽस्ति हि ओम् ॥01-03-33॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥इति देवताधिकरणम् ॥ 08 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V33"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V33_B1"
},
"text": "फलविशेषभावात् प्राप्तपदानामपि देवानां मध्वादिष्वप्यधिकारं बादरायणो मन्यते । अस्ति हि प्रकाशविशेषः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V33_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘यावत्सेवा परे तत्वे तावत्सुखविशेषता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सम्भवाच्च प्रकाशस्य परमेकमृते हरिम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तेषां सामर्थ्ययोगाच्च देवानामप्युपासनम्। "
},
{
"tag": "br",
"tail": " सर्वं विधीयते नित्यं सर्वयज्ञादिकर्म च’"
}
]
}
],
"tail": " इति स्कान्दे ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V33_B6"
},
"text": "उक्तफलानधिकारमात्रं जैमिनिमतम् । अतो न मतविरोधः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V33_B7"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahme_id"
},
"text": "‘सर्वज्ञस्यैव कृष्णस्य त्वेकदेशविचिन्तितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वीकृत्य मुनयो ब्रूयुस्तन्मतं न विरुध्यते’"
}
]
}
],
"tail": " इति च ब्राह्मे ॥ 33 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_A027",
"title": "अपशूद्राधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अपशूद्राधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V34",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A027",
"adhikarana": "अपशूद्राधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V34_I01"
},
"text": "‘मनुष्याधिकारत्वात्’ इत्युक्तेऽविशेषात् शूद्रस्यापि ‘अह हारे त्वा शूद्र’(छां.उ.४.२.३) इति पौत्रायणोक्तेरधिकार इत्यत आह –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(97)ओं शुगस्य तदनादरश्रवणात् तदाऽऽद्रवणात् सूच्यते हि ओम् ॥01-03-34॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V34"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V34_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नासौ पौत्रायणः शूद्रः ।",
"tail": "\n                "
}
],
"tail": " \n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V34_B1"
},
"text": "शुचाऽऽद्रवणमेव शूद्रत्वम् (शूद्रशब्देनोक्तम्)।",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V34_B1"
},
"text": "‘कम्वर एनमेतत्सन्तम्’(छां.उ.४.१.३) इत्यनादरश्रवणात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V34_B3"
},
"text": "‘स ह सञ्जिहान एव क्षत्तारमुवाच’(छां.उ.४.१.५) इति सूच्यते हि ॥ 34 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V35",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A027",
"adhikarana": "अपशूद्राधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(98)ओं क्षत्रियत्वावगतेश्चोत्तरत्र चैत्ररथेन लिङ्गात् ओम् ॥ 01-03-35 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V35"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V35_B1"
},
"text": "‘अयमश्वतरीरथः’() इति चित्ररथसम्बन्दित्वेन लिङ्गेन पौत्रायणस्य क्षत्रियत्वावगतेश्च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V35_B2"
},
"text": "‘रथस्त्वश्वतरीयुक्तश्चित्र इत्यभिधीयते’() इति ब्राह्मे ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V35_B3"
},
"text": "‘यत्र वेदो रथस्तत्र न वेदो यत्र नो रथः’() इति च ब्रह्मवैवर्ते ॥ 35 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V36",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A027",
"adhikarana": "अपशूद्राधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(99)ओं संस्कारपरामर्शात् तदभावाभिलापाच्च ओम् ॥ 01-03-36 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V36"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V36_B1"
},
"text": "‘अष्टवर्षं ब्राह्मणमुपनयीत, तमध्यापयीत’() इत्यद्ययनार्थं संस्कारपरामर्शात् । ‘नाग्निर्न यज्ञो न क्रीया न संस्कारो न व्रतानि शूद्रस्य’() इति पैङ्गिश्रुतौ संस्काराभावाभिलापाच्च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V36_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उत्तमस्त्रीणां तु न शूद्रवत् ।",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘सपत्नीं मे पराधम’ इत्यादिष्वधिकारदर्शनात् ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V36_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Smruthi_id"
},
"text": "संस्काराभावेनाभावस्तु सामान्येन ।"
}
]
}
],
"tail": " \n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V36_B4"
},
"text": "अस्ति च तासां संस्कारः ।",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Smruthi_id"
},
"text": "‘स्त्रीणां प्रदानकर्मैव यथोपनयनं तथा’() "
}
],
"tail": "इति ॥ 36 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V37",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A027",
"adhikarana": "अपशूद्राधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(100)ओं तदभावनिर्धारणे च प्रवृत्तेः ओम् ॥ 01-03-37 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V37"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V37_B1"
},
"text": "‘नाहमेतद्वेद भो यद्गोत्रोऽहमस्मि’(छां.उ.४.४.४) इति सत्यवचनेन सत्यकामस्य शूद्रत्वाभावनिर्धारणे हारिद्रुमतस्य‘नैतदब्राह्मणो विवक्तुमर्हति’(छां.उ.४.४.५) इति तत्संस्कारे प्रवृत्तेश्च ॥ 37 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V38",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A027",
"adhikarana": "अपशूद्राधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(101)ओं श्रवणाध्ययनार्थप्रतिषेधात् स्मृतेश्च ओम् ॥ 01-03-38 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति अपशूद्राधिकरणम् ॥ 09 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V38"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V38_B1"
},
"text": "‘श्रवणे त्रपुजतुभ्यां श्रोत्रपरिपूरणम्, अध्ययने जिह्वाच्छेदः, अर्थावधारणे हृदयविदारणम्’(गौ.ध.१२.४.७) इति प्रतिषेधात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V38_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Smruthi_id"
},
"text": "‘नाग्निर्न यज्ञः शूद्रस्य तथैवाद्ययनं कुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "केवलैव तु शुश्रूषा त्रिवर्णानां विधीयते’"
}
]
}
],
"tail": " इति स्मृतेश्च ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V38_B4"
},
"text": "विदुरादीनां तूत्पन्नज्ञानत्वात् कश्चिद्विशेषः ॥ 38 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_A028",
"title": "कम्पनाधिकरणं"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "कम्पनाधिकरणं",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V39",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A028",
"adhikarana": "कम्पनाधिकरणं"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V39_I01"
},
"text": "‘यदिदं किञ्च जगत्सर्वं प्राण एजति निःसृतम् ।  महद्भयं वज्रमुद्यतं य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति’()  इत्युद्यतवज्रज्ञानान्मोक्षः प्रतीयते । इत्यतोऽब्रवीत्-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(102)ओं कम्पनात् ओम् ॥ 01-03-39 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति कम्पनाधिकरणं ॥ 10 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V39"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V39_B1"
},
"text": "‘एजति’() इति कम्पनवचनादुद्यतवज्रो भगवानेव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V39_B2"
},
"text": "‘को ह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’() इति हि श्रुतिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V39_B3"
},
"text": "‘प्राणस्य प्राणमुत चक्षुषश्चक्षुः’() इति च",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘नभस्वतोऽपि सर्वाः स्युश्चेष्टा भगवतो हरेः । ",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किमुतान्यस्य जगतो यस्य चेष्टा नभस्वतः’"
}
]
}
],
"tail": " इति हि स्कान्दे ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V39_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmavaivarte_id"
},
"text": "‘चक्रं चङ्क्रमणादेष वर्जनाद्वज्र उच्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "खण्डनात् खड्ग एवैष हेतिनामा स्वयं हरिः’ "
}
]
}
],
"tail": "इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 39 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_A029",
"title": "ज्योतिरधिकरणं"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "ज्योतिरधिकरणं",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V40",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A029",
"adhikarana": "ज्योतिरधिकरणं"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V40_I01"
},
"text": "हृदय आहितं ज्योतिः परमात्मेत्युक्तम् । तत्र ‘योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इत्यत्र ‘उभौ लोकावनुसञ्चरति’(शत.ब्रा.१४.७.१.७) इति वचनाज्जीव इति प्रतीयत इत्यत उच्यते –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(103)ओं ज्योतिर्दर्शनात् ओम् ॥ 01-03-40 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति ज्योतिरधिकरणं ॥ 11 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V40"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V40_B1"
},
"text": "‘विष्णुरेव ज्योतिः विष्णुरेव ब्रह्म विष्णुरेवात्मा विष्णुरेव बलं विष्णुरेव यशो विष्णुरेवानन्दः’() इति दर्शनात् चतुर्वेदशिखायां ज्योतिर्विष्णुरेव ।’",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V40_B2"
},
"text": "‘प्राज्ञेनात्मनाऽन्वारूढ उत्सर्जद्याति’ इति वचनात् तस्यापि लोकसञ्चरणमस्त्येव ॥ 40 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_A030",
"title": "आकाशाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आकाशाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V41",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A030",
"adhikarana": "आकाशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V41_I01"
},
"text": "सर्वाधारत्वम् विष्णोरुक्तम् । तच्च ‘आकाशो वै नाम नामरूपयोर्निर्वहिता’(छां.उ.८.१४.१) इत्यत्राकाशस्य प्रतीयते । वै नामेति प्रसिद्धोपदेशात् । प्रसिद्धाकाशश्चाङ्गीकर्तव्य इत्यत उच्यते –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(104)ओम् आकाशोऽर्थान्तरत्वादिव्यपदेशात् ओम् ॥ 01-03-41 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति आकाशाधिकरणम् ॥ 12 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V41"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V41_B1"
},
"text": "‘ते यदन्तरा तद्ब्रह्म’(छां.उ.८.१४.१) इत्यर्थान्तरत्वादिव्यपदेशाद् आकाशो हरिरेव।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V41_B2"
},
"text": "‘अवर्णं’(), ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’(तै.आ.८.४) इत्यादिश्रुतेस्तस्यैव हि तत् लक्षणम्।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V41_B3"
},
"text": "‘अनामा सोऽप्रसिद्धत्वाद् अरूपो भूतवर्जनात्’() इति ब्राह्मे ॥ 41 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_A031",
"title": "सुषुप्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सुषुप्त्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V42",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A031",
"adhikarana": "सुषुप्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V42_I01"
},
"text": "असङ्गत्वं परमात्मन उक्तम् । तच्च  ‘स यत् तत्र किञ्चित् पश्यत्यनन्वागतस्तेन भवत्यसङ्गो ह्ययं पुरुषः’() इति स्वप्नादिद्रष्टुः प्रतीयते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V42_I01"
},
"text": "स च जीवः प्रसिद्धेरित्यतो वक्ति –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(105)ओं सुषुप्त्युत्क्रान्त्योर्भेदेन ओम् ॥ 01-03-42 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V42"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V42_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘प्राज्ञेनाऽत्मना सम्परिष्वक्तो न बाह्यं किञ्चन वेदनान्तरम्’, ‘प्राज्ञेनाऽत्मनाऽन्वारूढ उत्सर्जद् याति’(बृ.उ.६.३.३६) इति भेदव्यपदेशान्न जीवः, पर एवासङ्गः । स्वप्नादिद्रष्ट्रुत्वं च सर्वज्ञत्वात् तस्यैव युज्यते ॥ 42 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति सुषुप्त्यधिकरणम् ॥ 13 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_A032",
"title": "ब्राह्मणाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "ब्राह्मणाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V43",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S03_A032",
"adhikarana": "ब्राह्मणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V43_I01"
},
"text": "‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२२)) इति ब्राह्मणस्यापि नित्यमहिमा प्रतीयते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V43_I02"
},
"text": "स च ब्राह्मणः ‘स वा एष महानज आत्मा’(शत.ब्रा.१४.७.२.२९) इत्यजशब्दाद्विरिञ्च इति प्राप्तम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V43_I02"
},
"text": "देवानां च विद्याकर्मणोः पदप्राप्तिः सूचिता ‘तदुपर्यपि’(ब्र.सू.१.३.२८) इति । अतो ब्रवीति –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(106)ओं पत्यादिशब्देभ्यः ओम् ॥ 01-03-43 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S03_V43"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V43_B1"
},
"text": "‘सर्वस्याधिपतिः सर्वस्येशानः’(), ‘स वा एष नेति नेति’() इत्यादि शब्देभ्यो नित्यमहिमा विष्णुरेव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S03_V43_B3"
},
"text": "‘उतामृतत्वस्येशानः । यदन्नेनादतिरोहति’(तै.आ.३.१२),‘सप्तार्धगर्भाभुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि’(ऋ.सं.१.१६४.३६),‘स योऽतोऽश्रुतः’(ऐ.आ.३.२.४) इत्यादि श्रुतिभ्यस्तस्यैव हि ते शब्दाः ॥ 43 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥इति ब्राह्मणाधिकरणम् ॥ 14 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 01-03 ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04",
"type": "paada",
"name": " चतुर्थः पादः ",
"title": "प्रथमाध्याये  चतुर्थ पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " चतुर्थः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_A033",
"title": "आनुमानिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आनुमानिकाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A033",
"adhikarana": "आनुमानिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V01_I01"
},
"text": "॥ श्रुतिलिङ्गादिभिः अन्यत्रैव प्रसिद्धनामापि शब्दानां सामस्त्येन विशेषहेतुभिः विष्णावेव प्रवृत्तिं दर्शयत्यस्मिन् पादे ।",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(107)ओम् आनुमानिकमप्येकेषामिति चेन्न शरीररूपकविन्यस्तगृहीतेर्दर्शयति च ओम् ॥ 01-04-01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V01"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V01_B1"
},
"text": "‘तत्तु समन्वयात्’(ब्र.सू.१.१.४) इति सर्वशब्दानां परमेश्वरे समन्वय उक्तः । तन्न युज्यते । यतो ‘अव्यक्तात् पुरुषः परः’(क.उ.१.३.११) इति साङ्ख्यानुमानपरिकल्पितं प्रधानमपि एकेषां शाखिनामुच्यते, इति चेत्",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V01_B2"
},
"text": "न, तस्यैव पारतन्त्र्यात् शरीररूपेऽव्यक्ते विन्यस्तस्य परमात्मन एवाव्यक्तशब्देन गृहीतेः । ‘क’ प्रत्ययः कुत्सने । परमात्मन एवाव्यक्तशब्दः । तत्तन्त्रत्वेन तच्छरीररूपत्वाद् इतरस्यापि अव्यक्तशब्दः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V01_B3"
},
"text": "‘तुच्छेनाभ्वपिहितं यदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.३) इति दर्शयति च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V01_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pippala_id"
},
"text": "‘अव्यक्तमचलं शान्तं निष्कलं निष्क्रियं परम् । यो वेद हरिमात्मानं स भयादनुमुच्यते’॥"
}
],
"tail": "इति पिप्पलादशाखायाम्।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V01_B6"
},
"text": "‘अक्षरं ब्रह्म परमम्’ इत्युक्त्वा ‘अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तः’(‘उच्यते’)(भ.गी.८.२१) इति वचनाच्च ॥ 01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A033",
"adhikarana": "अनुमानिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(108)ओं सूक्ष्मं तु तदर्हत्वात् ओम् ॥ 01-04-02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V02"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V02_B1"
},
"text": "सूक्ष्ममेव चाव्यक्तशब्देनोच्यते । तद् हि अव्यक्तताम् अर्हति । सूक्ष्मत्वं च मुख्यं तस्यैव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V02_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pippalada_id"
},
"text": "‘यत्तत् सूक्ष्मं परमं वेदितव्यं नित्यं पदं वैष्णवं ह्यामनन्ति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यत्तल्लोका न विदुर्लोकसारं विन्दन्त्येतत् कवयो योगनिष्ठाः’"
}
]
}
],
"tail": "॥इति च पिप्पलादशाखायाम् ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V02_B5"
},
"text": "मुख्ये च विद्यमाने नामुख्यं युक्तम् ॥ 02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A033",
"adhikarana": "अनुमानिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(109)ओं तदधीनत्वादर्थवत् ओम् ॥ 01-04-03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V03"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V03_B1"
},
"text": "तददीनत्वाच्च अव्यक्तादीनां तस्यैव अव्यक्तत्वपरावरत्वादिकम् अर्थवत् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V03_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘यदधीनो गुणो यस्य तद्गुणी सोऽभिधीयते । ",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यथा जीवः परात्मेति यथा राजा जयीत्यपि’"
}
]
}
],
"tail": " इति च स्कान्दे ॥ 03 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A033",
"adhikarana": "अनुमानिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(110)ओं ज्ञेयत्वावचनाच्च ओम् ॥ 01-04-04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V04"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V04_B1"
},
"text": "अन्यस्य न वाच्यत्वं युज्यते ॥ 04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A033",
"adhikarana": "अनुमानिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(111)ओं वदतीती चेन्न प्राज्ञो हि ओम् ॥ 01-04-05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V05"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V05_B1"
},
"text": "‘महतः परं ध्रुवं निचाय्य तं मृत्युमुखात् प्रमुच्यते’(क.उ.१.३.१५) इति ज्ञेयत्वं वदतीती चेत्, न । प्राज्ञः परमात्मा हि तत्रोच्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V05_B3"
},
"text": "‘अणोरणीयान् महतो महीयान्’(क.उ.१.२.२०) इति तस्य महतो महत्त्वम् । सर्वस्मात् परस्य महतोऽपि परत्वं युज्यते ॥ 05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A033",
"adhikarana": "अनुमानिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(112)ओं प्रकरणात् ओम् ॥ 01-04-06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V06"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V06_B1"
},
"text": "‘सोऽध्वनः पारमाप्नोति तद् विष्णोः परमं पदम्’(क.उ.१.३.९) इति तस्य ह्येतत् प्रकरणम् ॥ 06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A033",
"adhikarana": "अनुमानिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(113)ओं त्रयाणामेव चैवमुपन्यासः प्रश्नश्च ओम् ॥ 01-04-07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V07"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V07_B1"
},
"text": "त्रयाणामेव पितृसौमनस्य-स्वर्ग्याग्नि-परमात्मनां प्रश्न उपन्यासश्च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V07_B2"
},
"text": "‘अविज्ञातप्रार्थनं च प्रश्न इत्यभिधीयते’(न्यायकोशः) इति वचनान्न विरोधः ॥ 07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A033",
"adhikarana": "अनुमानिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(114)ओं महद्वच्च ओम् ॥ 01-04-08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V08"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V08_B1"
},
"text": "यथा महच्छब्दो महत्तत्वे प्रसिद्धोऽपि, परममहत्त्वात् परमात्मन एव मुख्यः, एवमितरेऽपि ॥ 08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A033",
"adhikarana": "अनुमानिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(115)ओं चमसवदविशेषात् ओम् ॥ 01-04-09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अनुमानिकाधिकरणम् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V09"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V09_B1"
},
"text": "यथा चमसशब्दोऽन्यत्र प्रसिद्धोऽपि ‘इदं तच्छिर एष हि अर्वाग्बिलः चमस ऊर्ध्वबुध्नः’(बृ.उ.४.२.३) इति श्रुतेः शिरोवाचकः, एवम् अव्यक्तादिशब्दाः सर्वेऽन्यत्र प्रसिद्धा अपि",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V09_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति’(भाल्लवेयश्रुतिः)इत्यादि श्रुतेः परमात्माभिधायका एव, अविशेषात् श्रुतेः ॥ 09 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_A034",
"title": "ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A034",
"adhikarana": "ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V10_I01"
},
"text": "‘वसन्ते वसन्ते ज्योतिषा यजेत’(आप.श्रौ.सू.२०.२.५) इत्यादि कर्माभिधायकस्य कर्मक्रमादि विरोधात् न युज्यते ? इत्यत आह –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(116)ओं ज्योतिरुपक्रमात्तु तथा ह्यधीयत एके ओं॥ 01-04-10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V10"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V10_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्योतिरादिकर्मवाचकत्वेन प्रसिद्धाभिधेयोऽपि स एव । ‘एष इमं लोकमभ्यार्चत्’ इत्युपक्रम्य ‘ता वा एताः सर्वा ऋचः सर्वे वेदाः सर्वे घोषा एकैव व्याहृतिः प्राण एव प्राण ऋच इत्येव विद्यात्’(ऐ.आ.२.२.२)इति ह्यधीयते एके ॥ 10 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A034",
"adhikarana": "ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(117)ओं कल्पनोपदेशाच्च मध्वादिवदविरोधः ओम् ॥ 01-04-11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V11"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V11_B1"
},
"text": "मधुविद्यादिवत् सर्वशब्दार्थत्वेन परस्य कल्पनोपदेशात् न कर्मक्रमादिविरोधः ॥ 11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति ज्योतिरुपक्रमाधिकरणम् ॥ 02 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_A035",
"title": "नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A035",
"adhikarana": "नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(118)ओं न सङ्ख्योपसङ्ग्रहादपि नानाभावादतिरेकाच्च ओं॥ 01-01-12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V12"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V12_B1"
},
"text": "‘यस्मिन् पञ्च पञ्चजना आकाशश्च प्रतिष्ठितः’(बृ.उ.६.४.१७) इत्यादिषु बहुसङ्ख्योपसङ्ग्रहेऽपि न विरोधः । तस्यैव आकाशादिषु नानाभावात्, तदतिरिक्तस्वरूपत्वाच्च ॥12॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V13",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A035",
"adhikarana": "नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V13_I01"
},
"text": "पञ्च पञ्चजनानाह –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(119)ओं प्राणादयो वाक्यशेषात् ओम् ॥ 01-04-13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V13"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V13_B1"
},
"text": "‘प्राणस्य प्राणम्, उत चक्षुषः चक्षुः, उत श्रोत्रस्य श्रोत्रम्, अन्नस्य अन्नं, मनसो मनः’(बृ.उ.६.४.१८) इति वाक्यशेषात् ॥ 13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V14",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A035",
"adhikarana": "नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(120)ओं ज्योतिषैकेषामसत्यन्ने ओम् ॥ 01-04-14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति नसङ्ख्योपसङ्ग्रहाधिकरणम् ॥ 03 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V14"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V14_B1"
},
"text": "‘तद् देवा ज्योतिषां ज्योतिः’(बृ.उ.६.४.१६,काण्वपाठः) इत्यनेन काण्वानां पञ्चत्वम् । । 14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_A036",
"title": "आकाशाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आकाशाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V15",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A036",
"adhikarana": "आकाशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V15_I01"
},
"text": "अवान्तरकारणत्वेनापि स एवोच्यत इति वक्ति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(121)ओं कारणत्वेन चाकाशादिषु यथाव्यपदिष्टोक्तेः ओम् ॥ 01-04-15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति आकाशाधिकरणम् ॥ 04 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V15"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V15_B1"
},
"text": "आकाशादिषु अवान्तरकारणत्वेन स एव स्थितः । यथाव्यपदिष्टस्यैव परस्य ‘य आकाशे तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.१२) इत्यादिना आकाशादिषूक्तेः ॥ 15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_A037",
"title": "समाकर्षाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "समाकर्षाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V16",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A037",
"adhikarana": "समाकर्षाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V16_I01"
},
"text": "सर्वशब्दानां परमात्मवाचकत्वे कथमन्यत्र व्यवहारः ? इत्यतो ब्रवीति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(122)ओं समाकर्षात् ओम् ॥ 01-04-16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V16"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V16_B1"
},
"text": "परमात्मवाचिनः शब्दा अन्यत्र समाकृष्य व्यवह्रियन्ते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V16_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘परस्य वाचकाः शब्दा समाकृष्येतरेष्वपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "व्यवह्रियन्ते सततं लोकवेदानुसारतः’"
}
]
}
],
"tail": " इति पाद्मे ॥ 16 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A037",
"adhikarana": "समाकर्षाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V17_I01"
},
"text": "तर्हि कथं तेषां शब्दानां जगति प्रसिद्धिः ?-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(123)ओं जगद्वाचित्वात् ओम् ॥ 01-04-17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V17"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V17_B1"
},
"text": "जगति व्यवहारो लोकस्य, न तु परमात्मनि तथा । अतो जगति प्रसिद्धिः शब्दानाम् ॥ 17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V18",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A037",
"adhikarana": "समाकर्षाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं जीवमुख्यप्राणलिङ्गादिति चेत् तद्व्याख्यातम् ओम् ॥ 18-124 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V18"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V18_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘तदधीनत्वात् तच्छब्दवाच्यत्वम्’() इत्युक्तम् । तद् जीवमुख्यप्राणयोर्लिङ्गम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘अस्य यदैकां शाखां जीवो जहाति अथ सा शुष्यति’(छां.उ.६.११.२), ‘वायुना हि लोका नेनीयन्ते’() इत्यादि श्रुतिभ्य इति चेत् ? न, ‘उपासात्रैविध्यात्’(ब्र.सू.१.१.३१) इति व्याख्यातत्वात् ॥ 18 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V19",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A037",
"adhikarana": "समाकर्षाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(125)ओं अन्यार्थं तु जैमिनिः प्रश्नव्याख्यानाभ्यामपि चैवमेके ओम् ॥ 01-04-19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V19"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V19_B1"
},
"text": "परमात्मज्ञानार्थं कर्मादिकमपि वदन्तीति जैमिनिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V19_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवति ? इति । तस्म्यै स होवाच द्वे विद्ये वेदितव्ये’(मुण्डक.उ.१.१३.४),‘कथं नु भगवः स आदेशो भवति ? इति । यथा सौम्य एकेन मृत्पिण्डेन’(छां.उ.६.१.३,४) इत्यादि प्रश्नव्याख्यानाभ्याम् ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V19_B6"
},
"text": "एवमपि चैके पठन्ति ‘यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यति’(ऋ.सं.१.१६४.३९) इति ॥ 19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V20",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A037",
"adhikarana": "समाकर्षाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(126)ओं वाक्यान्वयात् ओम् ॥ 01-04-20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V20"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V20_B1"
},
"text": "वाक्यस्याप्येवमन्वयो युज्यते, पृथक्पृथक् स्थितस्यापि परमात्मना ॥ 20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V21",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A037",
"adhikarana": "समाकर्षाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गमाश्मरथ्यः ओम् ॥ 21-127 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V21"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V21_B1"
},
"text": "‘नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’ इति प्रतिज्ञासिद्धेर्लिङ्गत्वेन कर्मादिकमुच्यत इत्याश्मरथ्यः । यस्मादेवमनित्यफलमन्यत् तस्मान्नान्यः पन्था इति ॥ 21 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V22",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A037",
"adhikarana": "समाकर्षाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(128)ओं उत्क्रमिष्यत एवम्भावादित्यौडुलोमिः ओम् ॥ 01-04-22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V22"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V22_B1"
},
"text": "‘उत्क्रमिष्यतो मुमुक्षोः कर्मादिना भाव्यं साधनसाधनत्वेन । अतस्तद् वक्ति’() इत्यौडुलोमिर्मन्यते ॥ 22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V23",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A037",
"adhikarana": "समाकर्षाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(129)ओम् अवस्थितेरिति काशकृत्स्नः ओम् ॥ 01-04-23 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति समाकर्षाधिकरणम् ॥ 05 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V23"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V23_B1"
},
"text": "‘सर्वं परमात्मन्यवस्थितम्’() इति वक्तुं तद्वचनमिति काशकृत्स्नः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V23_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘कृष्णद्द्वैपायनमताद् एकदेशविदः परे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वदन्त्येते यथाप्रज्ञं न विरोधः कथञ्चन’"
}
]
}
],
"tail": " इति पाद्मे ॥ 23 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_A038",
"title": "प्रकृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "प्रकृत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V24",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A038",
"adhikarana": "प्रकृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V24_I01"
},
"text": "स्त्रीशब्दा अपि तस्मिन्नेवेत्याह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(130)ओं प्रकृतिश्च प्रतिज्ञादृष्टान्तानुपरोधात् ओम् ॥ 01-04-24 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V24"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V24_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘हन्तैतमेव पुरुषं सर्वाणि नामान्यभिवदन्ति । यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रायणाः समुद्रमभिविशन्ति, एवमेवैतानि नामानि सर्वाणि पुरुषमभिविशन्ति’()इति प्रतिज्ञा-दृष्टान्तानुपरोधात् प्रकृतिशब्दवाच्योऽपि स एव ॥ 24 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V25",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A038",
"adhikarana": "प्रकृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(131)ओम् अभिध्योपदेशाच्च ओम् ॥ 01-04-25 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V25"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V25_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘मायां तु प्रकृतिं विद्यात्, मायिनं तु महेश्वरम्’(श्वे.उ.४.१०)।",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘महामायेत्यविद्येति नियतिर्मोहिनीति च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रकृतिर्वासनेत्येवं तवेच्छाऽनन्त कथ्यते’ ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V25_B4"
},
"text": "इति वचनात् तदभिध्यैव प्रकृतिशब्देनोच्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V25_B5"
},
"text": "‘सोऽभिध्या स जूतिः स प्रज्ञा स आनन्दः’() इति श्रुतेरभिध्या च स्वरूपमेव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V25_B7"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmanda_id"
},
"text": "‘ध्यायति ध्यानरूपोऽसौ सुखी सुखमतीव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "परमैश्वर्ययोगेन विरुद्धार्थतयेष्यते’"
}
]
}
],
"tail": " इति ब्रह्माण्डे ॥ 25 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V26",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A038",
"adhikarana": "प्रकृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं साक्षाच्चोभयाम्नानात् ओम् ॥ 26-132 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V26"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V26_B1"
},
"text": "‘एष स्त्र्येष पुरुष एष प्रकृतिरेष आत्मैष ब्रह्मैष लोक एष अलोको योऽसौ हरिरादिरनादिरनन्तोऽन्तः परमः पराद्विश्वरूपः’",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V26_B2"
},
"text": "इति पैङ्गिश्रुतौ साक्षादेव प्रकृतिपुरुषत्वाम्नानात् ॥ 26 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V27",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A038",
"adhikarana": "प्रकृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(133)ओम् आत्मकृतेः परिणामात् ओम् ॥ 01-04-27 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V27"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V27_B1"
},
"text": "‘प्रकर्षेण करोतीति प्रकृतिः’() इति योगाच्च । प्रकृतौ अनुप्रविश्य, तां परिणाम्य, तत्परिणामेषु स्थित्वा, आत्मनो बहुधाकरणात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V27_B2"
},
"text": "‘अथ हैष आत्मा प्रकृतिमनुप्रविश्याऽत्मानं बहुधा चकार, तस्मात् प्रकृतिस्तस्मात् प्रकृतिरित्याचक्षते’() इति भाल्लवेयश्रुतिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V27_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Naradiya_id"
},
"text": "‘अविकारोऽपि परमः प्रकृतिं तु विकारिणीम् । ",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनुप्रविश्य गोविन्दः प्रकृतिश्चाभिधीयते’"
}
]
}
],
"tail": " इति नारदीये ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V27_B6"
},
"text": "नचान्यत् कल्प्यम्, अप्रामाणिकत्वात् ॥ 27 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V28",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A038",
"adhikarana": "प्रकृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(134)ओं योनिश्च हि गीयते ओम् ॥ 01-04-28 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥इति प्रकृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V28"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V28_B1"
},
"text": "अव्यवधानेन उत्पत्तिद्वारत्वं प्रकृतित्वम् । तच्चास्यैव हि गीयते-",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V28_B2"
},
"text": "‘यद् भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः’(मुं.उ.१.१.६) इति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V28_B3"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmanda_id"
},
"text": "‘व्यवधानेन सूतिस्तु पुंस्त्वम् विद्वद्भिरुच्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सूतिरव्यवधानेन स्त्रीत्वमाहुर्मनीषिणः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "उभयात्मकसूतित्वाद्वासुदेवः परः पुमान् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "प्रकृतिः पुरुषश्चेति शब्दैरेकोऽभिधीयते’॥"
}
]
}
],
"tail": " इति ब्रह्माण्डे ॥ 28 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_A039",
"title": "सर्वेव्याख्याताधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सर्वेव्याख्याताधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V29",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C01_S04_A039",
"adhikarana": "सर्वेव्याख्याताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(135)ओम् एतेन सर्वे व्याख्याता व्याख्याताः ओम् ॥ 01-04-29 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "एतेन सर्वेव्याख्याताधिकरणम् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्री मद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायस्य चतुर्थपादः ॥01-04 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये प्रथमाध्यायः (समन्वयाध्यायः) ॥ 01 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C01_S04_V29"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V29_B1"
},
"text": "एतेन सर्वे शून्यादिशब्दा अपि व्याख्याताः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V29_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mahopanishath_id"
},
"text": "‘एष ह्येव शून्यः, एष ह्येव तुच्छः, एष ह्येवाभावः, एष ह्येवाव्यक्तः, अदृश्यः, अचिन्त्यः, निर्गुणश्च’"
}
],
"tail": "इति महोपनिषदि।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V29_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mahakoorma_id"
},
"text": "‘शमूनं कुरुते विष्णुः अदृश्यः सन् परः स्वयम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्माच्छून्यमिति प्रोक्तः तोदनात् तुच्छ उच्यते ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "नैष भावयितं योग्यः केनचित् पुरुषोत्तमः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अतोऽभावं वदन्त्येनं नाश्यत्वान्नाश इत्यपि ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वस्य तदधीनत्वात् तत्तच्छब्दाभिधेयता ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अन्येषां व्यवहारार्थम् इष्यते व्यवहर्तृभिः’"
}
]
}
],
"tail": "इति महाकौर्मे।"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V29_B10"
},
"text": "एतेन तदधीनत्वाद्युक्तयुक्तिसमुदायेन ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C01_S04_V29_B11"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "VarahaSamhitha_id"
},
"text": "‘अवधारणार्थं सर्वस्याप्युक्तस्याध्यायमूलतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "द्विरुक्तिं कुर्वते प्राज्ञा अध्यायान्ते विनिर्णये’"
}
]
}
],
"tail": "इति वाराहे ॥ 29 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n    "
}
],
"tail": "\n    \n    "
},
{
"tag": "chapter",
"attrs": {
"id": "BS_C02",
"type": "adhyaya",
"name": "(अविरोधाध्यायः) द्वितीयोऽध्यायः॥ "
},
"text": "\n      ",
"children": [
{
"tag": "chapter-heading",
"text": "(अविरोधाध्यायः) द्वितीयोऽध्यायः॥ ",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01",
"type": "paada",
"name": " प्रथमः पादः ",
"title": "द्वितीयाध्याये  प्रथमः पादः "
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " प्रथमः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_A001",
"title": "स्मृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "स्मृत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A001",
"adhikarana": "स्मृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_I01"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उक्तेऽर्थेऽविरोधं दर्शयति अनेनाध्यायेन । प्रथमपादे युक्त्यविरोधम् । प्रथमतः स्मृत्यविरोधं दर्शयति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(136)ओं स्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्ग इति चेन्नान्यस्मृत्यनवकाशदोषप्रसङ्गात् ओं॥ 02-01-01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V01"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V01_B1"
},
"text": "सर्वज्ञा हि रुद्रादयः । अतस्तेषां वचनविरोधेऽप्रामाण्यमेव स्यात् ? इति चेत्, न। अन्यस्मृतीनां विष्ण्वादिभिर्नितरां सर्वर्ज्ञैरेव कृतत्वात्; श्रुतेराधिक्यं च सिद्ध्यति॥ 01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A001",
"adhikarana": "स्मृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(137)ओम् इतरेषां चानुपलब्धेः ओम् ॥ 02-01-02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V02"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V02_B1"
},
"text": "इतरेषां च तासु स्मृतिषूक्तानां फलानां, प्रत्यक्षतोऽनुपलब्धेः अप्रमाण्यं तासां युक्तम् । ‘च’शब्देन भागोपलब्धिरङ्गीकृता ॥ 02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A001",
"adhikarana": "स्मृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(138)ओम् एतेन योगः प्रत्युक्तः ओम् ॥ 02-01-03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V03"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V03_B1"
},
"text": "योगफलं प्रत्यक्षोपलभ्यम् इति न मन्तव्यम् । उक्ताभ्यासे तत्काल एव फलादृष्टेः ॥ 03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति स्मृत्यधिकरणम् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_A002",
"title": "नविलक्षणत्वाधिकरणं"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "नविलक्षणत्वाधिकरणं",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A002",
"adhikarana": "नविलक्षणत्वाधिकरणं"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(139)ओं न विलक्षणत्वादस्य तथात्वं च शब्दात् ओम् ॥ 02-01-04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V04"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V04_B1"
},
"text": "नैवं श्रुतेः तदनुसारिस्मृतेश्च तदुक्तानुपलब्धेः अप्रामाण्यम् । विलक्षणत्वात्, नित्यत्वात्, तदनुसारित्वाच्च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V04_B2"
},
"text": "न हि नित्ये दोषाः कल्प्याः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V04_B3"
},
"text": "स्वतश्च प्रमाण्यम् । अन्यथाऽनवस्थितेः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V04_B4"
},
"text": "‘न चक्षुर्न श्रोत्रं न तर्को न स्मृतिर्वेदा ह्येवैनं वेदयन्ति’ इति भाल्लवेयश्रुतेश्च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V04_B4"
},
"text": "नित्यत्वं च शब्दादेव प्रतीयते ",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Rigveda_id"
},
"text": "‘वाचा विरूप नित्यया’(ऋ.सं.८.६४.६)"
}
],
"tail": " इत्यादेः ।"
},
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mahabharata_id"
},
"text": "‘अनादिनिधना नित्या’(म.भा.१२.२३८.९३)"
}
],
"tail": " इति च स्मृतिः ॥ 04 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A002",
"adhikarana": "नविलक्षणत्वाधिकरणं"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(140)ओं दृश्यते तु ओम् ॥ 02-01-05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V05"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V05_B1"
},
"text": "अधिकारिणां फलम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V05_B2"
},
"text": "भविष्यत्पुराणे च-\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhavishyapurana_id"
},
"text": "‘ऋग्यजुः सामाथर्वाश्च मूलरामायणं तथा।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भारतं पञ्चरात्रं च वेदा इत्येव शब्दिताः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "पुराणानि च यानीह वैष्णवानि विदो विदुः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "स्वतः प्रामाण्यमेतेषां नात्र किञ्चिद् विचार्यते ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "यत् तेषूक्तं न दृश्येत पूर्वकर्मात्र कारणम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "नाप्रामाण्यं भवेदेषां दृश्यते ह्यधिकारतः॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इतः प्रामाण्यमन्येषां न स्वतस्तु कथञ्चन ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अदृश्योक्तौ ततस्तेषामप्रमाण्यं न संशयः’"
}
]
}
],
"tail": " इति ॥ 05 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति नविलक्षणत्वाधिकरणं ॥ 02 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_A003",
"title": "अभिमान्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अभिमान्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A003",
"adhikarana": "अभिमान्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V06_I01"
},
"text": "‘मृदब्रवीत्’(श.ब्रा.६.१.३),‘आपोऽब्रुवन्’(श.ब्रा.६.१.३), इत्यादिवचनाद् युक्तिविरुद्धो वेद इति । अतोऽब्रवीत्-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(141)ओम् अभिमानिव्यपदेशस्तु विशेषानुगतिभ्याम् ओम् ॥ 02-01-06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V06"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V06_B1"
},
"text": "मृदाद्यभिमानिदेवता तत्र व्यपदिश्यते । तासां चेतरेभ्यो विशिष्टं  सामर्थ्यमनुगतिश्च सर्वत्र । अतस्तासां सर्वमुक्तं युज्यते ॥ 06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A003",
"adhikarana": "अभिमान्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(142)ओं दृश्यते च ओम् ॥ 02-01-07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V07"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V07_B1"
},
"text": "तासां सामर्थ्यं महद्भिः । ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V07_B2"
},
"text": "भविष्यत्पुराणे च –\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhavishyapurana_id"
},
"text": "‘पृथिव्याद्यभिमानिन्यो देवताः प्रथितौजसः।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अचिन्त्याः शक्तयस्तासां दृश्यन्ते मुनिभिश्च ताः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ताश्च सर्वगता नित्यं वासुदेवैकसंश्रयाः’"
}
]
}
],
"tail": " इति ॥ 07 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अभिमान्यधिकरणम् ॥ 03 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_A004",
"title": "असदधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "असदधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A004",
"adhikarana": "असदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V08_I01"
},
"text": "‘असदेवेदमग्र आसीत्’(छां.उ.६.२.१)‘असतः सदजायत’(ऋ.सं.१०.७२.३) इत्यादिनाऽसतः कारणत्वोक्तेर्विरोध इत्यतो वक्ति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(143)ओम् असदिति चेन्न प्रतिषेधमात्रत्वात् ओम् ॥ 02-01-08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V08"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V08_B1"
},
"text": "प्रतिषेधमात्रत्वान्नासतः कारणत्वं युक्तम् । असतः कारणत्वाद्युक्तिविरुद्धं वेदवाक्यमित्येतदत्र निषिद्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V08_B2"
},
"text": "सर्वशब्दानां ब्रह्मणि समन्वयेऽपि ‘तदधीनत्वाद् अर्थवत्’(ब्र.सू.१.४.३) इत्यादिनाऽमुख्यत्वेनान्यस्यापि वाच्यत्वेन अङ्गीकाराद् असतः प्राप्तिः।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V08_B3"
},
"text": "तथा श्रुतिप्राप्तमेवासन्मतमत्र निषिध्यते । समयस्योपरि निषेधात् । अर्थाद् युक्तिविरोधोऽपि निराक्रियते ॥ 08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A004",
"adhikarana": "असदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(144)ओम् अपीतौ तद्वत्प्रसङ्गादसमञ्जसम् ओम् ॥ 02-01-09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V09"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V09_B1"
},
"text": "असत उत्पत्तौ प्रलयेऽपि सर्वासत्त्वमेव स्यात् ॥ 09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A004",
"adhikarana": "असदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(145)ओं न तु दृष्टान्तभावात् ओम् ॥ 02-01-10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V10"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V10_B1"
},
"text": "प्रलये सर्वासत्त्वं भावे दृष्टान्तभावादेव न युज्यते।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V10_B2"
},
"text": "सत उत्पत्तिः सशेषविनाशश्च हि लोके दृष्टः॥10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A004",
"adhikarana": "असदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(146)ओं स्वपक्षदोषाच्च ओम् ॥ 02-01-11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V11"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V11_B1"
},
"text": "दृष्टान्ताभावादेव ॥ 11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A004",
"adhikarana": "असदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(147)ओं तर्काप्रतिष्ठानादप्यन्यथाऽनुमेयमिति चेदेवमप्यनिर्मोक्षप्रसङ्गः ओं॥ 02-01-12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V12"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V12_B1"
},
"text": "एतावानेव तर्क इति प्रतिष्ठापकप्रमाणाभावाद् उक्तादन्यथाऽप्यनुमेयमिति चेत्,",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V12_B2"
},
"text": "न । एवं सति प्रमाणसिद्धेऽपि मोक्षेऽन्यथाऽनुमेयत्वादनिर्मोक्षप्रसङ्गः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V12_B3"
},
"text": "अतो यावत्प्रमाणसिद्धं तावदेवाङ्गीकर्तव्यम् । नातोऽन्यच्छङ्क्यम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V12_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Vamana_id"
},
"text": "‘यावदेव प्रमाणेन सिद्धं तावदहापयन् । ",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वीकुर्यान्नैव चान्यत्र शङ्क्यं मानमृते क्वचित्’"
}
]
}
],
"tail": " इति वामने ॥ 12 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V13",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A004",
"adhikarana": "असदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(148)ओम् एतेन शिष्टा अपरिग्रहा अपि व्याख्याताः ओम् ॥ 02-01-13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V13"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V13_B1"
},
"text": "एतेन दृष्टान्तभावेनाभावेन चावशिष्टा अप्यपरिग्रहा विरुद्धसिद्धान्ता अकर्तृकत्वाचेतनकर्तृकत्वजीवकर्तृकत्वादयोऽपि ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V13_B2"
},
"text": "‘अकस्माद्धीदमाविरासीदकस्मात् तिष्ठत्यकस्माल्लयमभ्युपैति’,‘प्रधानादिदमुत्पन्नं प्रधानमधितिष्ठति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रधाने लयमभ्येति न ह्यन्यत् कारणं मतम्’॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "‘जीवाद्भवन्ति भूतानि जीवे तिष्ठन्त्यचञ्चलाः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "जीवे तु लयमृच्छन्ति न जीवात् कारणं परम्’ ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यादिश्रुतिप्राप्ता निराकृताः ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V13_B3"
},
"text": "यथा दुःखादिषु जीवस्यास्वातन्त्र्यमेवमन्येष्वपीति दृष्टान्तः । श्रुतिगतिस्तु ब्रह्मवाचकत्वेन प्रदर्शिता । यत्रान्यवाचकत्वेऽप्यविरोधस्तत्रान्यदप्यमुख्यतयोच्यते, यत्र विरोधस्तत्र ब्रह्मैवोच्यत इति नियमः ॥ 13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति असदधिकरणम् ॥ 04 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_A005",
"title": "भोक्त्रधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "भोक्त्रधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V14",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A005",
"adhikarana": "भोक्त्रधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(149)ओं भोक्त्रापत्तेरविभागश्चेत् स्याल्लोकवत् ओम् ॥ 02-01-14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V14"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V14_B1"
},
"text": "‘कर्माणि विज्ञानमयश्च आत्मा परेऽव्यये सर्व एकीभवन्ति’(मुं.उ.३.२.७) इति मुक्तजीवस्य परापत्तिरुच्यते । अतस्तयोरविभागः । अतः पूर्वमपि स एव न हन्यस्यान्यत्वं युज्यत इति चेत्, न । स्याल्लोकवत् । यथा लोके उदके उदकान्तरस्यैकीभावव्यवहारेऽप्यन्तर्भेदोऽस्त्येव, एवं स्यादत्रापि । तथा च श्रुतिः-",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V14_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Kathopanishad_id"
},
"text": "‘यथोदकं शुद्धे शुद्धमासिक्तं तादृगेव भवति’(क.उ.४.१५)"
}
],
"tail": " इति  ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V14_B2"
},
"text": "स्कान्दे च –",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V14_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘उदकं तूदके सिक्तं मिश्रमेव यथा भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न चैतदेव भवति यतो वृद्धिः प्रदृश्यते ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "एवमेव हि जीवोऽपि तादात्म्यं परमात्मना ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "प्राप्तोऽपि नासौ भवति स्वातन्त्र्यादिविशेषणात्’ इति ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "‘ब्रह्मेशानादिभिर्देवैर्यत् प्राप्तुं नैव शक्यते ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तद् यत्स्वभावः कैवल्यं स भवान् केवलोहरे’ इति च ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V14_B11"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति’(ऋ.सं.७.९९.१),‘न ते विष्णो जायमानो न जातः’(ऋ.७.११.२)इत्यादि च फलत्वेऽपि युक्तिविरोधेऽन्तर्भावादत्रोक्तम् ॥ 14 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति भोक्त्रधिकरणम् ॥ 05 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_A006",
"title": "आरम्भणाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आरम्भणाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V15",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A006",
"adhikarana": "आरम्भणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(150)ओं तदनन्यत्वमारम्भणशब्दादिभ्यः ओम् ॥ 02-01-15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V15"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V15_B1"
},
"text": "स्वतन्त्रबहुसाधना सृष्टिर्लोके दृष्टा । नैवं ब्रह्मणः । स्वरूपसामर्थ्यादेव तस्य सृष्टिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V15_B2"
},
"text": "‘किं स्विदासीदधिष्ठानमारम्भणं कतमत् स्वित् कथाऽऽसीत्’(ऋ.सं.१०.८१.२) इति ह्याक्षेपः । अधिष्ठानाद्यनुक्तेः । आदिशब्दाद्युक्तिभिश्च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V15_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘परतन्त्रो ह्यपेक्षेत स्वतन्त्रः किमपेक्ष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "साधनानां साधनत्वं यतः किं तस्य साधनैः’() इत्यादिभिः ॥ 15 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V16",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A006",
"adhikarana": "आरम्भणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(151)ओं भावे चोपलब्धेः ओम् ॥ 02-01-16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V16"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V16_B1"
},
"text": "स्वतन्त्रसाधनभावे प्रमाणैरुपलभ्येत ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V16_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘अनुक्तं पञ्चभिर्वैदैर्न वस्त्वस्ति कुतश्चन । ",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतो वेदत्वमेतेषां यतस्ते सर्ववेदकाः’"
}
]
}
],
"tail": " इति स्कान्दे ॥ 16 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A006",
"adhikarana": "आरम्भणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V17_I01"
},
"text": "‘अद्भ्यः सम्भूतः पृथिव्यै रसाच्च’(तै.आ.३.१६) इत्यादिना साधनान्तरप्रतीतेः कथमनुपलब्धिरित्यत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(152)ओं सत्वाच्चावरस्य ओम् ॥ 02-01-17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V17"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V17_B1"
},
"text": "अवरस्य तदधीनस्य साधनस्य सत्त्वात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V17_B2"
},
"text": "‘काल आसीत् पुरुष आसीत् परम आसीत् तद् यदासीत् तदावृतमासीत् तदधीनमासीदथ ह्येक एव परम आसीद् यस्यैतदासीन्न ह्येतदासीत्’() इति हि काषायणश्रुतिः ॥ 17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V18",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A006",
"adhikarana": "आरम्भणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(153)ओम् असद्व्यपदेशान्नेति चेन्न धर्मान्तरेण वाक्यशेषात् ओम् ॥ 02-01-18॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V18"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V18_B1"
},
"text": "‘नासदासीन्नो सदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.१) इति सर्वस्यासत्त्वव्यपदेशान्नेति चेत्, न । अव्यक्तत्वपारतन्त्र्यादिधर्मान्तरेण हि तदुच्यते ।‘तम आसीत्’(ऋ.सं.१०.१२९.३) इति वाक्यशेषात् । न चान्यत्र प्रमाणमस्ति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V18_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अजो ह्येको जुषमाणोऽनुशेते जहात्येनां भुक्तभोगामजोऽन्यः’(महा.ना.उ.१०.५)।",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘अनाद्यनन्तं जगदेतदीदृक् प्रवर्तते नात्र विचार्यमस्ति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न चान्यथा क्वाऽपि च कस्य चेदमभूत् पुरा नापि तथा भविष्यत्’(),‘असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्’(भ.गी.१६.८),‘असत्यमाहुर्जगदेतदज्ञाः शक्तिं हरेर्ये न विदुःपरां हि’।"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V18_B7"
},
"text": "‘यः सत्यरूपं जगदेतदीदृक् सृष्ट्वा त्वभूत् सत्यकर्मा महात्मा’(),‘अथ हैनमाहुः सत्यकर्मेति सत्यं ह्येवेदं विश्वमसौ सृजते। अथैनमार्हुनित्यकर्मेति नित्यं ह्येवासौ कुरुते’()।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V18_B10"
},
"text": "‘यच्चिकेत सत्यमित्तन्न मोघम्’(ऋ.सं.१०.५५.६) इत्यादि श्रुतिस्मृतिभ्यः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V18_B11"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘परस्परविरोधे तु वाक्यानां यत्र युक्तता।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तथैवार्थः परिज्ञेयो नावाक्या युक्तिरिष्यते’()॥इति बृहत्संहितायाम् ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V18_B13"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘विरुद्धवत् प्रीतीयन्त आगमा यत्र वै मिथः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्र दृष्टानुसारेण तेषामर्थोऽन्ववेक्ष्यते’ ॥ इति च ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V18_B15"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘ईशोऽनीशो जगन्मिथ्या न पूज्यो गुरुरित्यपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यादिवद् विरुद्धानि वचनान्यथ युक्तयः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "प्रमाणैर्बहुभिर्ज्ञेया आभासा इति वैदिकैः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "वेदवेदानुसारेषु विरोधेऽन्यार्थकल्पना ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अन्येषां तु विरुद्धानां विप्रलम्भोऽथवा भ्रमः’॥ इति भागवततन्त्रे ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V18_B20"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Purushottama_id"
},
"text": "‘शास्त्रार्थयुक्तोऽनुभवः प्रमाणं तूत्तमं मतम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मध्यमं त्वागमो ज्ञेयः प्रत्यक्षमधमं स्मृतम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "प्रत्यक्षयोरागमयोर्विरोधे निश्चयाय तु ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अनुमाद्या न स्वतन्त्राः प्रमाणपदवीं ययुः’"
}
]
}
],
"tail": "इति पुरुषोत्तमतन्त्रे॥ 18 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V19",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A006",
"adhikarana": "आरम्भणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(154)ओं युक्तेः शब्दान्तराच्च ओम् ॥ 02-01-19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V19"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V19_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘साधनानां साधनत्वं यदाऽऽत्माधीनमिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तदा साधनसम्पत्तिरैश्वर्यद्योतिका भवेत्’(),इत्यादेः साधनान्तरेण सृष्टिर्युक्ता ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V19_B4"
},
"text": "‘अद्भ्यः सम्भूतो हिरण्यगर्भ इत्यष्टौ’(महा.ना.उ.१.१२) इत्यादिशब्दान्तराच्च ॥ 19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V20",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A006",
"adhikarana": "आरम्भणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(155)ओं पटवच्च ओम् ॥ 02-01-20॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V20"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V20_B1"
},
"text": "साधनान्तरेण हि पटादिसृष्टिर्दृष्टा ॥ 20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V21",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A006",
"adhikarana": "आरम्भणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(156)ओं यथा प्राणादिः ओम् ॥ 02-01-21॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V21"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V21_B1"
},
"text": "तच्च साधनजातां तेनानुप्रविष्टमेव । यथा शरीरेन्द्रियादिः।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V21_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Koorma_id"
},
"text": "‘प्रकृतिं पुरुषं चैव प्रविश्य पुरुषोत्तमः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "क्षोभयामास भगवान् सृष्ट्यर्थं जगतो विभुः’"
}
]
}
],
"tail": " इति कौर्मे ॥ 21 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति आरम्भणाधिकरणम् ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_A007",
"title": "इतरव्यपदेशाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "इतरव्यपदेशाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V22",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A007",
"adhikarana": "इतरव्यपदेशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V22_I01"
},
"text": "जीवकर्तृपक्षः श्रुतिप्राप्तो विस्तरान्निराक्रियते-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(157)ओम् इतरव्यपदेशाद्धिताकरणादिदोषप्रसक्तिः ओम् ॥ 02-01-22॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V22"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V22_B1"
},
"text": "जीवकर्तृत्वपक्षे हिताकरणमहितकरणं च न स्यात् ॥ 22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V23",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A007",
"adhikarana": "इतरव्यपदेशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(158)ओम् अधिकं तु भेदनिर्देशात् ओम् ॥ 02-01-23 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V23"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V23_B1"
},
"text": "न च ब्रह्मणः श्रमचिन्तादिदोषप्राप्तिः ।अधिकशक्तित्वात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V23_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘श्रोता मन्ता द्रष्टाऽऽदेष्टाऽघोष्टा विज्ञाता सर्वेषां भूतानामन्तरपुरुषः’(ऐ.आ.३.२.४),‘एष त आत्मा सर्वान्तरः’(बृ.उ.५.५.२),‘योऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युमत्येति’(बृ.उ.५.५.१), इत्यादिविशेषनिर्देशात् ॥ 23 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V24",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A007",
"adhikarana": "इतरव्यपदेशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(159)ओम् अश्मादिवच्च तदनुपपत्तिः ओम् ॥ 02-01-24 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V24"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V24_B1"
},
"text": "चेतनत्वेऽप्यश्मादिवदस्वतन्त्रत्वात् स्वतः कर्तृत्वानुपपत्तिर्जीवस्य।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V24_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bharatha_id"
},
"text": "‘यथा धारुमयीं योषां नरः स्थिरसमाहितः।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इङ्गयत्यङ्गमङ्गानि तथा राजन्निमाः प्रजाः’"
}
]
}
],
"tail": " इति भारते ॥ 24 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V25",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A007",
"adhikarana": "इतरव्यपदेशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(160)ओम् उपसंहारदर्शनान्नेति चेन्न क्षीरवद्धि ओम् ॥ 02-01-25 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V25"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V25_B1"
},
"text": "जीवेन कार्योपसंहारदर्शनात् तस्य कर्तृत्वमिति चेत्, न । यथा क्षीरं गोषु दृश्यमानमपि प्राणादेव जायते-",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V25_B2"
},
"text": "‘अन्नं रसादिरूपेण प्राणः परिणयत्यसौ’() इति वचनात्, एवं जीवे दृश्यमानोऽपि कार्योपसंहारोऽस्वातन्त्र्यात् परकृत एव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V25_B4"
},
"text": "‘य आत्मानमन्तरो यमयति’(),‘नाहं कर्ता न कर्ता त्वं कर्ता यस्तु सदा प्रभुः’() इत्यादेः ॥ 25 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V26",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A007",
"adhikarana": "इतरव्यपदेशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(161)ओं देवादिवदपि लोके ओम् ॥ 02-01-26 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V26"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V26_B1"
},
"text": "न च कर्तुरीश्वरस्यादृष्टिविरोधः । देवादिवद् अदृश्यत्वशक्तियोगात् । लोकेऽपि पिशाचादीनां तादृशी शक्तिर्दृष्टा किम्वीश्वरस्य ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V26_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "BruhathSamitha_id"
},
"text": "‘न युक्तियोगाद् वाक्यानि निराकार्याण्यपि क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विरोध एव वाक्यानां युक्तयो न तु युक्तयः’"
}
]
}
],
"tail": "इति बृहत्संहितायाम् ॥ 26 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V27",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A007",
"adhikarana": "इतरव्यपदेशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(162)ओं कृत्स्नप्रसक्तिर्निरवयवत्वशब्दकोपो वा ओम् ॥ 02-01-27 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V27"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V27_B1"
},
"text": "अयं च दोषो जीवकर्तृत्वपक्षे । एकेनाङ्गुलिमात्रेण प्रवर्तमानोऽपि पूर्णप्रवृत्तिः स्यात् । न च तद्युज्यते । सामर्थ्यैकदेशदर्शनात् । न चैकदेशेन निरवयवत्वात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V27_B2"
},
"text": "‘अथ यः स जीवः स नित्यो निरवयवो ज्ञात्वाऽज्ञाता सुखी दुःखी शरीरेन्द्रियस्थः’() इति भाल्लवेयश्रुतिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V27_B4"
},
"text": "न चोपाधिकृतोंऽशः । अंश उपहित इति द्वित्वापेक्षत्वात् न चान्यत् कल्प्यम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘यद्धि युक्त्या विरुद्ध्येत तदीशकृतमेव हि’()। इति गत्यन्तरोक्तेः ॥ 27 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥इति इतरव्यपदेशाधिकरणम् ॥ 07 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_A008",
"title": "शब्दमूलत्वाधिकरणं"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "शब्दमूलत्वाधिकरणं",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V28",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A008",
"adhikarana": "शब्दमूलत्वाधिकरणं"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(163)ओं श्रुतेस्तु शब्दमूलत्वात् ओम् ॥ 02-01-28 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V28"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V28_B1"
},
"text": "न चेश्वरपक्षेऽयं विरोधः-",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V28_B2"
},
"text": "‘योऽसौ विरुद्धोऽविरुद्धो मनुरमनुरवाग् वागिन्द्रोऽनिन्द्रः प्रवृत्तिरप्रवृत्तिः स परः परमात्मा’() इति पैङ्ग्यादिश्रुतेरेव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V28_B4"
},
"text": "शब्दमूलत्वाच्च न युक्तिविरोधः-",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V28_B5"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यद्वाक्योक्तं न तद्युक्तिः विरोद्धुं शक्नुयात् क्वचित् । विरोधे वाक्ययोः क्वापि किञ्चित् साहाय्यकारणम्’()॥इति पुरुषोत्तमतन्त्रे ॥ 28 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V29",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A008",
"adhikarana": "शब्दमूलत्वाधिकरणं"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(164)ओम् आत्मनि चैवं विचित्राश्च हि ओम् ॥ 02-01-29 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V29"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V29_B1"
},
"text": "परमात्मनो विचित्राश्च शक्तयः सन्ति । नान्येषाम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V29_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Shwethashwataropanishad_id"
},
"text": "‘विचित्रशक्तिः पुरुषः पुराणो न चान्येषां शक्तयस्तादृशाः स्युः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एको वशी सर्वभूतान्तरात्मा सर्वान् देवानेक एवानुविष्टः’"
}
]
}
],
"tail": "॥इति श्वेताश्वतरश्रुतिः ॥ 29 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V30",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A008",
"adhikarana": "शब्दमूलत्वाधिकरणं"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(165)ओं स्वपक्षदोषाच्च ओम् ॥ 02-01-30 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V30"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V30_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘ये दोषा इतरत्रापि ते गुणाः परमे मताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न दोषः परमे कश्चिद् गुणा एव निरन्तराः’()इति वचनाज्जीवपक्ष एव दोषो न परपक्षे ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V30_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Kashayana_id"
},
"text": "‘अथ यः सदोषः साञ्जनः सजनिः स जीवोऽथ यः स निर्दोषो निष्कलः सगुणः परः परमात्मा’"
}
],
"tail": "इति काषायणश्रुतिः ॥ 30 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V31",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A008",
"adhikarana": "शब्दमूलत्वाधिकरणं"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(166)ओं सर्वोपेता च तद्दर्शनात् ओम् ॥ 02-01-31 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V31"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V31_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chaturvedashikha_id"
},
"text": "‘सर्वैर्युक्ता शक्तिभिर्देवता सा परेति यां प्राहुरजस्रशक्तिम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्यानन्दा नित्यरूपाऽजरा च या शाश्वताऽत्मेति च यां वदन्ति’ "
}
]
}
],
"tail": "इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V31_B4"
},
"text": "अतो न केवलं विचित्रशक्तिः । किन्तु सर्वशक्तिरेव ॥ 31 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V32",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A008",
"adhikarana": "शब्दमूलत्वाधिकरणं"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(167)ओं विकरणत्वान्नेति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 02-01-32 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V32"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V32_B1"
},
"text": "न च करणाभावादनुपपत्तिरिति युक्तम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V32_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अपाणिपादो जवनो गृहीता पश्यत्यचक्षुः स श्रुणोत्यकर्णः।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स वेत्ति वेद्यं न च तस्यास्ति वेत्ता तमाहुरग्र्यं पुरुषं महान्तम्’(श्वे.उ.३.१९)।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V32_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘न तस्य कार्यं करणं च विद्यते न तत्समश्चाभ्यधिकश्च दृश्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पराऽस्य शक्तिर्विविधैव श्रूयते स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च’(श्वे.उ.६.८)इत्यादि श्रतिभ्यः"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V32_B7"
},
"text": "‘सर्वोपेता च’(ब्र.सू.२.१.३१) इति सामान्यपरिहारेऽपि विशेषयुक्त्यर्थं पुनराशङ्का ॥ 32 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति शब्दमूलत्वाधिकरणम् ॥ 08 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_A009",
"title": "नप्रयोजनत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "नप्रयोजनत्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V33",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A009",
"adhikarana": "नप्रयोजनत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V33_I01"
},
"text": "यत् प्रयोजनार्थं सृष्ट्यादिस्तदूनत्वान्नपूर्णतेत्यत आह –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(168)ओं न प्रयोजनवत्त्वात् ओम् ॥ 02-01-33 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V33"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V33_B1"
},
"text": "‘अथैष एव परम आनन्दः’(बृ.उ.६.३.३३) इत्यादिना कृतकृत्यत्वान्न प्रयोजनाय सृष्टिः किन्तु ?",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V34",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A009",
"adhikarana": "नप्रयोजनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(169)ओं लोकवत्तु लीलाकैवल्यम् ओम् ॥ 02-01-34 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V34"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V34_B1"
},
"text": "यथा लोके मत्तस्य सुखोद्रेकादेव नृत्तगानादिलीला, न तु प्रयोजनापेक्षया, एवमेवेश्वरस्य । ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V34_B2"
},
"text": "नारायणसंहितायां च-\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘सृष्ट्यादिकं हरिर्नैव प्रयोजनमपेक्ष्य तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कुरुते केवलानन्दाद् यथा मत्तस्य नर्तनम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "पूर्णानन्दस्य तस्येह प्रयोजनमतिः कुतः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "मुक्ता अप्याप्तकामाः स्युः किमु तस्याखिलात्मनः’() इति ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V34_B6"
},
"text": "‘देवस्यैष स्वभावोऽयमाप्तकामस्य का स्पृहा’(मां.उ.२.१) इति च श्रुतिः ॥ 34 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति नप्रयोजनत्वाधिकरणम् ॥ 09 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_A010",
"title": "वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V35",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A010",
"adhikarana": "वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V35_I01"
},
"text": "सर्वकर्तृत्वे वैषम्यनैर्घृण्ये तस्येत्यतो वक्ति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(170)ओं वैषम्यनैर्घृण्ये न सापेक्षत्वात् तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 02-01-35॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V35"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V35_B1"
},
"text": "कर्मापेक्षया फलदातृत्वान्न तस्य वैषम्यनैर्घृण्ये । ‘पुण्येन पुण्यं लोकं नयति पापेन पापम्’(प्र.३.७) इति हि श्रुतिः ॥ 35 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V36",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A010",
"adhikarana": "वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(171)ओं न कर्माविभागादिति चेन्नानादित्वात् ओम् ॥ 02-01-36 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V36"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V36_B1"
},
"text": "यदपेक्षयाऽसौ फलं ददाति न तत् कर्म ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V36_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘एष ह्येवैनं साधुकर्म कारयति तं यमेभ्यो लोकेभ्य उन्निनीषत एष उ एवासाधुकर्म कारयति तं यमधो निनीषते’(कौ.३.८) इति श्रुतेः कर्मणोऽपि तन्निमित्तत्वादिति चेन्न, तस्यापि पूर्वकर्म कारणमित्यनादित्वात् कर्मणः ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V36_B4"
},
"text": "\n\t\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भविष्यत्पुराणे च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘पुण्यपापादिकं विष्णुः कारयेत् पूर्वकर्मणा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनादित्वात् कर्मणश्च न विरोधः कथञ्चन’() इति ॥ 36 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V37",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A010",
"adhikarana": "वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(172)ओम् उपपद्यते चाप्युपलभ्यते च ओं॥ 02-01-37 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V37"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V37_B1"
},
"text": "न च कर्मापेक्षत्वेनेश्वरस्यास्वातन्त्र्यम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V37_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ ॥इत्यादिना कर्मादीनां सत्त्वस्यापि तदधीनत्वात् । न च पुनर्वैषम्याद्यापेतेन दोषः । तादृशवैषम्यादेरुपलभ्यमानत्वात्-"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V37_B5"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘स कारयेत् पुण्यमथापि पापं न तावता दोषवानीशिताऽपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ईशो यत्रो गुणदोषादिसत्त्वे स्वयं परोऽनादिरादिः प्रजानाम्’() ॥इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 37 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति वैषम्यनैर्घृण्याधिकरणम् ॥ 10 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_A011",
"title": "सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V38",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S01_A011",
"adhikarana": "सर्वधर्मोपपत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V38_I01"
},
"text": "अवशिष्टैरुपसंहरति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(173)ओं सर्वधर्मोपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-01-38 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S01_V38"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S01_V38_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘गुणाः श्रुताः सुविरुद्धाश्च देवे सन्त्यश्रुता अपि नैवात्र शङ्का ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चिन्त्या अचिन्त्याश्च तथैव दोषाः श्रुताश्च नाज्ञैर्हि तथा प्रतीताः ।’()इति सर्वगुणोपपत्तिश्रुतेश्च ॥ 38 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति सर्वधर्मोपपत्यधिकरणम् ॥ 11 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्य विरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 02-01 ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02",
"type": "paada",
"name": " द्वितीयः पादः ",
"title": "द्वितीयाध्याये  द्वितीयः पादः "
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " द्वितीयः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘इतरेषां चानुपलब्धेः’(ब्र.सू.२.१.२) इति सामान्यनिराकरणं समयानां कृतम्। विशेषतो निराकरोत्यस्मिन् पादे ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_I02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अचेतनप्रवृत्तिमतं प्रथमतो निराकरोति –",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_A012",
"title": "रचनानुपपत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "रचनानुपपत्त्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A012",
"adhikarana": "रचनानुपपत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(174)ओं रचनानुपपत्तेश्च नानुमानम् ओम् ॥ 02-02-01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V01"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V01_B1"
},
"text": "अचेतनस्य स्वतः प्रवृत्त्यनुपपत्तेः नानुमानपरिकल्पितं प्रधानं जगत्कर्तृ । चशब्देन प्रमाणाभावं दर्शयति ॥ 01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A012",
"adhikarana": "रचनानुपपत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(175)ओं प्रवृत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V02"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V02_B1"
},
"text": "चेतनस्य स्वतः प्रवृत्तिदर्शनाच्च ॥ 02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A012",
"adhikarana": "रचनानुपपत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(176)ओं पयोऽम्बुवच्चेत् तत्रापि ओम् ॥ 02-02-03॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V03"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V03_B1"
},
"text": "पयोऽम्बुवद् अचेतनस्यापि प्रवृत्तिर्युज्यते ? इति न युक्तम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V03_B2"
},
"text": "‘एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि प्राच्योऽन्या नद्यः स्यन्दन्ते याश्च श्वेतेभ्यः पर्वतेभ्यः प्रतीच्योऽन्या यां यां य दिशमनु’(बृ.उ.५.८.१),‘एतेन ह वाव पयो मण्डं भवति’() इत्यादिना तत्रापीश्वरनिमित्तप्रवृत्तिश्रुतेः ॥ 03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A012",
"adhikarana": "रचनानुपपत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(177)ओं व्यतिरेकानवस्थितेश्चानपेक्षत्वात् ओम् ॥ 02-02-04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V04"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V04_B1"
},
"text": "‘न ऋते त्वत्क्रियते किञ्चनारे’(ऋ.सं.१०.११३.९) इति तद्व्यतिरेकेण कस्यापि कर्मणोऽनवस्थितेरनपेक्षितमेवाचेतनवादिमतम् ॥ 04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति रचनानुपपत्त्यधिकरणम् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_A013",
"title": "अन्यत्राभावाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अन्यत्राभावाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A013",
"adhikarana": "अन्यत्राभावाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V05_I01"
},
"text": "सेश्वरसाङ्ख्यमतं निराकरोति । यथा पृथिव्या एव पर्जन्यानुगृहीतं तृणादिकम् उत्पद्यते, एवं प्रधानाद् ईश्वरानुगृहीतं जगदित्यतो ब्रवीति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(178)ओम् अन्यत्राभावाच्च न तृणादिवत् ओं॥ 02-02-05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V05"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V05_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यच्च किञ्चित् जगत्सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्तर्बहिश्च तत् सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः’(नारायणसूक्तम्.५)"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V05_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘ब्रह्मण्येव इदम् आविरासीद्, ब्रह्मणि स्थितं, ब्रह्मणि ब्रह्मन् लयमभ्युपैति’,ब्रह्मैवाधस्ताद्, ब्रह्मैवोपरिष्ठाद् ब्रह्ममध्यतो ब्रह्म सर्वतः’() ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V05_B5"
},
"text": "‘ब्रह्मैवेदं सर्वम्’(बृ.उ.४.५.१) इत्यादिश्रुतिभ्योऽन्यत्र जगतोऽभावात् तृणादीनां पर्जन्यवत् नानुग्राहकत्वमात्रमीश्वरस्य ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V05_B7"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavatha_id"
},
"text": "‘स एव भूयो निजवीर्यचोदितां स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनामरूपात्मनि रूपनामनी विधित्समानोऽनुससार शास्तिकृत्’ "
}
]
}
],
"tail": "इति भागवते ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "चशब्देन प्रकृतिस्तादिप्रदत्वं चाङ्गीकृतम् ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अन्यत्रभावाधिकरणम् ॥ 02 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_A014",
"title": "अभ्युपगमाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अभ्युपगमाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A014",
"adhikarana": "अभ्युपगमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V06_I01"
},
"text": "लोकायतिकपक्षं निराकरोति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(179)ओम् अभ्युपगमेऽप्यर्थाभावात् ओम् ॥ 02-02-06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V06"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V06_B1"
},
"text": "यस्य धर्माधर्मौ न स्तः तत्सिद्धान्ते किं प्रयोजनम् ? अतः स्वव्याहतेरेवोपेक्ष्यः ॥ 06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अभ्युपगमाधिकरणम् ॥ 02 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_A015",
"title": "पुरुषाश्माधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "पुरुषाश्माधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A015",
"adhikarana": "पुरुषाश्माधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V07_I01"
},
"text": "पुरुषोपसर्जनप्रकृतिकर्तृत्ववादमपाकरोति –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(180)ओं पुरुषाश्मवदिति चेत् तथाऽपि ओम् ॥ 02-02-07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V07"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V07_B1"
},
"text": "यथा चेतनसम्बन्धादचेतनमेव शरीरमश्मादिकमादाय गच्छति । एवमचेतनाऽपि प्रकृतिः पुरषसम्बन्धात् प्रवर्तत इति चेत्, न । ‘न ऋते त्वत्क्रियते’(ऋ.सं.१०.११३.९) इति तत्रापि तथात्वे दृष्टान्ताभावात् ॥ 07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A015",
"adhikarana": "पुरुषाश्माधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(181)ओम् अङ्गित्वानुपपतेः ओम् ॥ 02-02-08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V08"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V08_B1"
},
"text": "शरीरप्रवृत्तौ पुरषस्याङ्गित्वात्-",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V08_B2"
},
"text": "‘अङ्गमङ्गी समादाय यथा कार्यं करोत्यसौ’(स्मृतिः) इत्यङ्गित्वव्यवहारोऽनुपपन्नः ॥ 08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति पुरुषाश्माधिकरणम् ॥ 04 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_A016",
"title": "अन्यथानुमित्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अन्यथानुमित्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A016",
"adhikarana": "अन्यथानुमित्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V09_I01"
},
"text": "प्रकृत्युपसर्जनपुरुषकर्तृत्ववादमपाकरोति –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(182)ओम् अन्यथाऽनुमितौ च ज्ञशक्तिवियोगात् ओम् ॥ 02-02-09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V09"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V09_B1"
},
"text": "शरीरसम्बन्धात् पुरुषः प्रवर्तत इत्यङ्गीकारेऽपि स्वतस्तस्यासामर्थ्याच्छरीरसम्बन्ध एवायुक्तः ॥ 09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A016",
"adhikarana": "अन्यथानुमित्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(183)ओं विप्रतिषेधाच्चासमञ्जसम् ओम् ॥ 02-02-10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V10"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V10_B1"
},
"text": "सकलश्रुतिस्मृतियुक्तिविरुद्धत्वाच्चानीश्वरमतम् असमञ्जसम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V10_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘श्रुतयः स्मृतयश्चैव युक्तयश्चेश्वरं परम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वदन्ति तद्विरुद्धं यो वदेत् तस्मान्न चाधमः’() इति पाद्मे ॥ 10 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अन्यथानुमित्यधिकरणम् ॥ 05 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_A017",
"title": "वैशेषिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "वैशेषिकाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A017",
"adhikarana": "वैशेषिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V11_I01"
},
"text": "परमाण्वारम्भवादमपाकरोति –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(184)ओं महद्दीर्घवद्वा ह्रस्वपरिमण्डलाभ्याम् ओम् ॥ 02-02-11॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V11"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V11_B1"
},
"text": "महत्त्वाद् दीर्घत्वाच्च यथा कार्यमुत्पद्यते, एवं ह्रस्वत्वात् पारिमण्डल्याच्चोत्पद्येत । वाशब्दादन्यथैतयोरपि न स्यात् । विशेषकारणाभावात् ॥ 11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A017",
"adhikarana": "वैशेषिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(185)ओम् उभयथाऽपि न कर्मातस्तदभावः ओम् ॥ 02-02-12॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V12"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V12_B1"
},
"text": "ईश्वरेच्छाया नित्यत्वे तद्भावेऽपि परमाणुकर्माभावान्नेदानीमपि(तत्) स्यात् । अनित्यत्वे तत्कारणाभावात् । अतः परमाणुचेष्टाभावात् तत्कार्याभावः । वैदिकेश्वरस्य तु वेदेनैव सर्वशक्तित्वोक्तेः सर्वम् उपपद्यते । स्वत एव काले(विभेदा) विशेषाङ्गीकृतेश्च ॥ 12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V13",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A017",
"adhikarana": "वैशेषिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(186)ओं समवायाभ्युपगमाच्च साम्यादनवस्थितेः ओम् ॥ 02-02-13॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V13"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V13_B1"
},
"text": "कार्यकारणादीनां समवायसम्बन्धाङ्गीकारात् तस्य च भिन्नत्वसाम्यात् समवायान्तरापेक्षायाम् अनवस्थितेः(तिः)।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V13_B2"
},
"text": "न च तत् प्रमाणम् । प्रथमसम्बन्धासिद्धैव च तदसिद्धिः । स्वनिर्वाहकत्वे समवाय एव न स्यात् ॥ 13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V14",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A017",
"adhikarana": "वैशेषिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(187)ओं नित्यमेव च भावात् ओम् ॥ 02-02-14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V14"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V14_B1"
},
"text": "नित्यत्वाच्च परमाणूनां समवायस्य च तस्यैव जनित्वाङ्गीकारात् नित्यमेव कार्यं स्यात् । अन्यथा न कदाचित् ॥ 14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V15",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A017",
"adhikarana": "वैशेषिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(188)ओं रूपादिमत्त्वाच्चविपर्ययो दर्शनात् ओम् ॥ 02-02-15॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V15"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V15_B1"
},
"text": "रूपादिमत्त्वाच्च परमाणूनामनित्यत्वम् । तथा दृष्टत्वाल्लोके ॥ 15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V16",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A017",
"adhikarana": "वैशेषिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(189)ओम् उभयथा च दोषात् ओम् ॥ 02-02-16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V16"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V16_B1"
},
"text": "नित्यत्वे परमाणूनां तद्वत् सर्वनित्यत्वं स्यात् । विशेषप्रमाणाभावात् । अनित्यत्वे कारणाभावात् तदुत्पत्त्यभावः ॥ 16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A017",
"adhikarana": "वैशेषिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(190)ओम् अपरिग्रहाच्चात्यन्तमनपेक्षा ओम् ॥ 02-02-17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V17"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V17_B1"
},
"text": "श्रुतिस्मृत्यपरिगृहीतत्वाच्चातिशयेनानपेक्ष(क्ष्य)ता ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V17_B2"
},
"text": "‘आन्वीक्षिकीं तर्कविद्यामनुरक्तो निरर्थकम्’() इति च मोक्षधर्मे ॥ 17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति वैशेषिकाधिकरणम् ॥ 06 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_A018",
"title": "समुदायाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "समुदायाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V18",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A018",
"adhikarana": "समुदायाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V18_I01"
},
"text": "परमाणुपुञ्जवादिमतं निरा(अपा)करोति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(191)ओं समुदाय उभयहेतुकेऽपि तदप्राप्तिः ओम् ॥ 02-02-18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V18"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V18_B1"
},
"text": "समुदायस्यैकहेतुकत्वं न युज्यते । उभयहेतुकेऽप्यन्योऽन्याश्रयात् तदप्राप्तिः । अन्यथा सर्वदा समुदायसत्त्वं(समुदायत्वम्) स्यात् ॥ 18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V19",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A018",
"adhikarana": "समुदायाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(192)ओम् इतरेतरप्रत्ययत्वादिति चेन्न उत्पत्तिमात्रनिमित्तत्वात् ओम् ॥ 02-02-19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V19"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V19_B1"
},
"text": "सर्वदा विद्यमानोऽपि समुदायः परस्परापेक्षया व्यवह्रियत इति चेत्,",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V19_B2"
},
"text": "न । एकं कार्यमुत्पाद्य तस्य विनष्टत्वात् परस्परप्रत्ययस्तदपेक्षया व्यवहार इति न युज्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V19_B3"
},
"text": "कारणे सति कार्यं भवत्येवेति हि तस्य नियमः ॥ 19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V20",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A018",
"adhikarana": "समुदायाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(193)ओम् उत्तरोत्पादे च पूर्वनिरोधात् ओम् ॥ 02-02-20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V20"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V20_B1"
},
"text": "कार्योत्पत्तावेव कारणस्य विनाशाच्च न विशेषकार्योत्पत्तिः ॥ 20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V21",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A018",
"adhikarana": "समुदायाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(194)ओम् असति प्रतिज्ञोपरोधो यौगपद्यमन्यथा ओम् ॥ 02-02-21 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V21"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V21_B1"
},
"text": "कारणे विनष्टे कार्यमुत्पद्यते चेत् तत्कार्यमिति प्रतिज्ञाहानिः । तत्काले कारणमस्ति चेद् विनाशकारणाभावद् यौगपद्यं सर्वकार्याणाम् ॥ 21 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V22",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A018",
"adhikarana": "समुदायाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(195)ओं प्रतिसङ्ख्याऽप्रतिसङ्ख्यानिरोधाप्राप्तिरविच्छेदात् ओम् ॥ 02-02-22॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V22"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V22_B1"
},
"text": "कारणे सति कार्यं भवत्येवेति नियमान्निस्सन्तानः ससन्तानश्च विनाशो न युज्यते ॥ 22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V23",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A018",
"adhikarana": "समुदायाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(196)ओम् उभयथा च दोषात् ओम् ॥ 02-02-23 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V23"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V23_B1"
},
"text": "कारणे सति कार्यं भवत्येवेति नियमे सर्वदा कार्यभावान्न कार्यकारणविशेषः । अनियमे कार्यानुत्पत्तिः ॥ 23 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V24",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A018",
"adhikarana": "समुदायाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(197)ओम् आकाशे चाविशेषात् ओम् ॥ 02-02-24 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V24"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V24_B1"
},
"text": "दीपादिषु विशेषदर्शनात् क्षणिकत्वेनान्यत्रापि क्षणिकत्वमनुमीयते चेदाकाशादिष्वविशेषदर्शनाद् अन्यत्रापि तदनुमीयेत ॥ 24 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V25",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A018",
"adhikarana": "समुदायाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(198)ओम् अनुस्मृतेश्च ओम् ॥ 02-02-25॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V25"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V25_B1"
},
"text": "तदेवेदमिति प्रत्यभिज्ञानाच्च । प्रत्यभिज्ञाया भ्रान्तित्वे विशेषदर्शनस्यापि भ्रान्तित्वम् ॥ 25 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति समुदायाधिकरणम् ॥ 07 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_A019",
"title": "असदधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "असदधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V26",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A019",
"adhikarana": "असदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V26_I01"
},
"text": "शून्यवादमपाकरोति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(199)ओं नासतोऽदृष्टत्वात् ओम् ॥ 02-02-26 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V26"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V26_B1"
},
"text": "अदृष्टत्वादसतः कारणत्वं न युज्यते ॥ 26 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V27",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A019",
"adhikarana": "असदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(200)ओम् उदासीनानामपि चैवं सिद्धिः ओम् ॥ 02-02-27 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V27"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V27_B1"
},
"text": "असतः कारणत्वे उदासीनानां हेयोपादेयबुद्धिवर्जितानां खपुष्पादीनामपि सकाशात् कार्यसिद्धिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V27_B2"
},
"text": "चशब्दान्न चेदन्यत्रापि न स्यात्, अविशेषात् ॥ 27 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V28",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A019",
"adhikarana": "असदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(201)ओं नाभाव उपलब्धेः ओम् ॥ 02-02-28 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V28"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V28_B1"
},
"text": "न च जगदेव शून्यमिति वाच्यम् । दृष्टत्वात् ॥28॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V29",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A019",
"adhikarana": "असदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(202)ओं वैधर्म्याच्च न स्वप्नादिवत् ओम् ॥ 02-02-29 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V29"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V29_B1"
},
"text": "न च दृष्टस्यापि स्वप्नादिवदभावः। तस्योत्तरकाले स्वप्नोयं नायं सर्प इत्याद्यनुभवात् । न चात्र तादृशं प्रमाणमस्ति ॥ 29 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति असदधिकरणम् ॥ 08 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_A020",
"title": "अनुपलब्ध्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अनुपलब्ध्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V30",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A020",
"adhikarana": "अनुपलब्ध्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V30_I01"
},
"text": "विज्ञानवादमपाकरोति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(203)ओं न भावोऽनुपलब्धेः ओम् ॥ 02-02-30 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V30"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V30_B1"
},
"text": "न विज्ञानमात्रं जगत् । तथाऽनुभवाभावात् ॥ 30 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V31",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A020",
"adhikarana": "अनुपलब्द्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(204)ओं क्षणिकत्वाच्च ओम् ॥ 02-02-31 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V31"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V31_B1"
},
"text": "ज्ञानं क्षणिकम् । अर्थानां च स्थायित्वमुक्तम् । अतश्च नैक्यम् ॥ 31 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V32",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A020",
"adhikarana": "अनुपलब्द्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(205)ओं सर्वथाऽनुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-32 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V32"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V32_B1"
},
"text": "प्रमाणाभावात् सर्वश्रुतिस्मृतिर्युक्तिविरुद्धत्वाच्च नैते पक्षा ग्राह्याः ॥ 32 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अनुपलब्द्यधिकरणम् ॥ 09 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_A021",
"title": "नैकस्मिन्नधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "नैकस्मिन्नधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V33",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A021",
"adhikarana": "नैकस्मिन्नधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V33_I01"
},
"text": "स्याद्वादिमतं दूषयति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(206)ओं नैकस्मिन्नसम्भवात् ओम् ॥ 02-02-33 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V33"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V33_B1"
},
"text": "सत् स्यादसत् स्यात् सदसत् स्यात् ततोऽन्यच्च स्यादित्येतन्नैकस्मिन् युज्यते । अदृष्टत्वेनासम्भवात् ॥ 33 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V34",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A021",
"adhikarana": "नैकस्मिन्नधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(207)ओम् एवञ्चात्माकार्त्स्न्यम् ओम् ॥ 02-02-34 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V34"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V34_B1"
},
"text": "जीवस्य शरीरपरिमितत्वाङ्गीकारेऽण्वादिशरीरस्थस्य हस्त्यादिशरीरेऽकार्त्स्न्यं स्यात् ॥34॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V35",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A021",
"adhikarana": "नैकस्मिन्नधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(208)ओं न च पर्यायादप्यविरोधो विकारादिभ्यः ओम्॥ 02-02-35 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V35"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V35_B1"
},
"text": "तत्तच्छरीरस्थस्य तत्तत्परिमाणत्वमिति न मन्तव्यम्(वाच्यम्) । विकारित्वादनित्यत्वप्रसक्तेः ॥ 35 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V36",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A021",
"adhikarana": "नैकस्मिन्नधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(209)ओम् अन्त्यावस्थितेश्चोभयनित्यत्वादविशेषात् ओम् ॥ 02-02-36 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V36"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V36_B1"
},
"text": "परिमाणाभावे स्वरूपाभावप्राप्त्याऽन्त्यपरिमाणस्थितेस्तदर्थत्वेन शरीरस्थितेरुभयनित्यत्वादविशेषेण सर्वशरीरनित्यत्वं स्यात् ॥ 36 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति नैकस्मिन्नधिकरणम् (स्याद्वाद्यधिकरणम्) ॥10॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_A022",
"title": "पत्युरधिकरणम्(पशुपत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "पत्युरधिकरणम्(पशुपत्यधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V37",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A022",
"adhikarana": "पत्युरधिकरणम्(पशुपत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V37_I01"
},
"text": "पाशुपतमतमपाकरोति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(210)ओं पत्युरसामञ्जस्यात् ओम् ॥ 02-02-37 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V37"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V37_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यं कामये तं तमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्’(ऋ.सं.१०.१२५.५)",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘अहं रुद्राय धनुरातनोमि ब्रह्मद्विषे शरवे हन्तवा उ’(ऋ.सं.१०.१२५.६)।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V37_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अस्य देवस्य मीळ्हुषो वया विष्णोरेषस्य प्रभृथे हविर्भिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विदे हि रुद्रो रुद्रियं महित्वं यासिष्टं वर्तिरश्विनाविरावत्’(ऋ.सं.७.४०.५।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V37_B5"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘एको नारायण आसीन्न ब्रह्मा नेशानो नाग्नीषोमौ’(महोपनिषत्.१),इत्यादि श्रुतेः पारतन्त्र्येणासमञ्जसत्वान्न पतीरीश्वरनामा जगत्कर्ता ॥ 37 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V38",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A022",
"adhikarana": "पत्युरधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(211)ओं सम्बन्धानुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-38 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V38"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V38_B1"
},
"text": "अशरीरत्वात् तस्य जगता सम्बन्धो न युज्यते कर्तृत्वेन, मृतपुरुषवत् ॥38॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V39",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A022",
"adhikarana": "पत्युरधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(212)ओम् अधिष्ठानानुपपत्तेश्च ओम् ॥ 02-02-39 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V39"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V39_B1"
},
"text": "पृथिव्याद्यधिष्ठाने स्थितो हि कुलालादिः कार्यं करोति । न चास्य तदस्ति ॥ 39 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V40",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A022",
"adhikarana": "पत्युरधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(213)ओं करणवच्चेन्न भोगादिभ्यः ओम् ॥ 02-02-40॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V40"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V40_B1"
},
"text": "इदमेव जगत् तस्य करणवदधिष्ठानादिरूपं नित्यस्यापि कस्यचिद् भावाद् युज्यत इति चेत्, न । भोगादिप्राप्तेः।",
"tail": " "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V40_B2"
},
"text": "उत्पत्तिविनाशौ सुखदुःखभोगाश्च प्राप्यन्ते तद्गताः ॥ 40 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V41",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A022",
"adhikarana": "पत्युरधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(214)ओम् अन्तवत्त्वमसर्वज्ञता वा ओम् ॥ 02-02-41 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V41"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V41_B1"
},
"text": "देहवत्वेऽन्तवत्वम् । अन्यथा ज्ञानाभावः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V41_B2"
},
"text": "शरीरिण एव हि ज्ञानोत्पत्तिर्दृष्टा । विष्णोस्तु श्रुत्यैव सर्वे विरोधाः परिहृताः-",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V41_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यदात्मको भगवांस्तदात्मिकी(का) व्यक्तिः ।",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "किमात्मको भगवान् ज्ञानात्मक ऐश्वर्यात्मकः शक्त्यात्मकः’इति,‘बुद्धिमनोऽङ्गप्रत्यङ्गवत्तां भगवतो लक्षयामहे । बुद्धिमान् मनोवानङ्गप्रत्यङ्गवानिति’,‘सद्देहः सुखगन्धश्च ज्ञानभाः सत्पराक्रमः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानज्ञानः सुखसुखः स विष्णुः परमाक्षरः’(पैङ्गिश्रुतिः) ॥ इत्यादिकया ॥ 41 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति पत्युरधिकरणम् (पशुपत्यधिकरणम्) ॥ 11 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_A023",
"title": "उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V42",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A023",
"adhikarana": "उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V42_I01"
},
"text": "शक्तिपक्षं दूषयति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(215)ओम् उत्पत्त्यसम्भवात् ओम् ॥ 02-02-42 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V42"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V42_B1"
},
"text": "न हि पुरुषाननुगृहीतस्त्रीभ्य उत्पत्तिर्दृश्यते ॥ 42 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V43",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A023",
"adhikarana": "उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(216)ओं न च कर्तुः करणम् ओम् ॥ 02-02-43 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V43"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V43_B1"
},
"text": "यदि पुरुषोऽङ्गीक्रियेत तस्यापि करणाभावाद् अनुपपत्तिः ॥ 43 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V44",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A023",
"adhikarana": "उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(217)ओं विज्ञानादिभावे वा तदप्रतिषेधः ओम् ॥ 02-02-44॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V44"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V44_B1"
},
"text": "यदि विज्ञानादिकरणं तस्याङ्गीक्रियते तदा तत एव सृष्ट्याद्युपपत्तेरीश्वर-वादान्तर्भावः ॥ 44 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V45",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S02_A023",
"adhikarana": "उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(218)ओं विप्रतिषेधाच्च ओम् ॥ 02-02-45 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S02_V45"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S02_V45_B1"
},
"text": "सकलश्रुत्यादिविरुद्धत्वाच्चासमञ्जसम् ॥ 45 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति उत्पत्त्य(शक्त्य)धिकरणम् ॥ 12 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 02-02 ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03",
"type": "paada",
"name": " तृतीयः पादः ",
"title": "द्वितीयाध्याये  तृतीयः पादः "
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " तृतीयः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "जीवपरमात्माधिभूताधिदैवेषु श्रुतीनां परस्परविरोधमपाकरोत्यनेन पादेन।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A024",
"title": "वियदधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "वियदधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A024",
"adhikarana": "वियदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(219)ओं न वियदश्रुतेः ॥ 02-03-01॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V01"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V01_B1"
},
"text": "न वियदनुत्पत्तिमत् । तथाऽश्रुतेः ॥ 01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A024",
"adhikarana": "वियदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(220)ओम् अस्ति तु ओम् ॥ 02-03-02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V02"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V02_B1"
},
"text": "अस्त्येव चोत्पत्तिश्रुतिः- ‘आत्मन आकाशः सम्भूतः’(तै.उ.२.१) इत्यादि ॥ 02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A024",
"adhikarana": "वियदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(221)ओं गौण्यसम्भवात् ओम् ॥ 02-03-03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V03"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V03_B1"
},
"text": "‘अनादिर्वा अयमाकाशः शून्योऽलौकिकः’() इत्यादिश्रुतिर्गौणी । अन्यथोत्पत्तिश्रुतिबाहुल्यासम्भवात् ॥ 03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A024",
"adhikarana": "वियदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(222)ओं शब्दाच्च ओम् ॥ 02-03-04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V04"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V04_B1"
},
"text": "‘अथ ह वाव नित्यानि पुरुषः प्रकृतिरात्मा काल इति । अथ यान्यनित्यानि प्राणः श्रद्धाभूतानि भौतिकानीति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V04_B2"
},
"text": "यानि ह वा उत्पत्तिमन्ति तान्यनित्यानि। यानि ह वा अनुत्पत्तिमन्ति तानि नित्यानि ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V04_B3"
},
"text": "न ह्येतानि कदाचनोत्पद्यन्ते न विलीयन्ते पुरुषः प्रकृतिरात्मा काल इति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V04_B4"
},
"text": "अथैतान्युत्पत्तिमन्ति चानुत्पत्तिमन्ति च प्राणः श्रद्धाऽऽकाश इति भागशो ह्युत्पद्यन्ते’() इति भाल्लवेयश्रुतेः ॥ 04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A024",
"adhikarana": "वियदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(223)ओं स्याच्चैकस्य ब्रह्मशब्दवत् ओम् ॥ 02-03-05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V05"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V05_B1"
},
"text": "स्यादेवैकस्योत्पत्तिमत्त्वमनुत्पत्तिमत्त्वं च गौणमुख्यत्वापेक्षया । यथा ब्रह्मशब्दः-",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V05_B2"
},
"text": "‘अथ कस्मादुच्यते परं ब्रह्म बृहति बृंहयति च’(अथर्वशिरः) इति श्रुतेः । परे ब्रह्मणि मुख्योऽपि गौणत्वेन विरिञ्चादिष्वपि वर्तते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V05_B3"
},
"text": "अत एवाब्रह्मत्वं च तेषाम् । एवम् अन्यत्राप्यनुत्पत्तिमच्छब्दः ॥ 05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A024",
"adhikarana": "वियदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(224)ओं प्रतिज्ञाहानिरव्यतिरेकाच्छब्देभ्यः ओम् ॥ 02-03-06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V06"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V06_B1"
},
"text": "ब्रह्मणोऽन्यस्य नित्यत्वे ‘इदं सर्वमसृजत’(तै.उ.२.३) इत्यादि प्रतिज्ञाहानिः। आकाशस्यापि सर्वस्मादव्यतिरेकात्।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V06_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अत्मा वा इदमेक एवाग्र आसीत्’(तै.उ.२.३),‘सदेव सोम्येदमग्र आसीत् । एकमेवाद्वितीयम्’(छां.उ.६.२.१),‘इदं वा अग्रे नैव किञ्चनासीत्’(तै.ब्रा.२.२.९) इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥ 06 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A024",
"adhikarana": "वियदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(225)ओं यावद्विकारं तु विभागो लोकवत् ओम् ॥ 02-03-07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V07"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V07_B1"
},
"text": "विभक्तत्वाच्च विकारित्वं युक्तम् । विकारिण एव हि विभक्ता लोके दृश्यन्ते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V07_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhathsamhita_id"
},
"text": "‘एकोऽविभक्तः परमः पुरुषो विष्णुरुच्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रकृतिः पुरुषः कालस्त्रय एते विभागतः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "चतुर्थस्तु महान् प्रोक्तः पञ्चमाऽहङ्कृतिर्मता ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तद्विभागेन जायन्त आकाशाद्याः पृथक् पृथक् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "यो विभागी विकारः स सोऽविकारः परो हरिः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अविभागात् परानन्दो नित्यो नित्यगुणात्मकः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "विभागो ह्यल्पशक्तित्वं नहि तत् परमात्मनः’।"
}
]
}
],
"tail": "इति बृहत्संहितायाम् ॥ 07 ॥ "
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति वियदधिकरणम् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A025",
"title": "मातरिश्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "मातरिश्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A025",
"adhikarana": "मातरिश्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V08_I01"
},
"text": "‘अथ ह नित्याश्चानित्याश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यनित्यानि । वायुर्वाव नित्यो वायुना हि सर्वाणि भूतानि नेनीयन्ते’()",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V08_I02"
},
"text": "‘अथ ह चेतनाश्चाचेतनाश्च । तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यचेतनानि । वायुर्वाव चेतनो वायुना हि सर्वाणि भूतानि विज्ञायन्ते’() ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V08_I03"
},
"text": "‘कुविदङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यास आसन् । ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्नुषसं सूर्येण’(ऋ.सं.७.१९.१।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V08_I05"
},
"text": "‘सा वा एषा देवताऽनादिर्योऽयं पवते’() इति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V08_I06"
},
"text": "‘यस्यानाऽदिर्न मध्यं नान्तो नोदयो न निम्लोचः’()।इत्यादिश्रुतिभ्यो वायोरनुत्पत्तिरित्यतो ब्रवीति –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(226)ओम् एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः ओम् ॥ 02-03-08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V08"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V08_B1"
},
"text": "एतेन मुख्यामुख्यानुत्पत्तिवचनेन विभक्तत्वाच्च वाय्वनुत्पत्तिश्रुतिरपि व्याख्याता ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V08_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘नित्यः परमनित्यश्च तथाऽनित्यः परस्तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चतुर्धैतज्जगत् सर्वं परानित्यं तु पार्थिवम्।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अनित्यानि तु भूतानि नित्यो वायुरुदाहृतः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "परस्तु नित्यः पुरुषः प्रकृतिः काल एव च ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V08_B6"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Koorma_id"
},
"text": "‘एतच्चतुष्टयं विष्णुः स्वयं नित्यः परात्परः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रतिव्यूह्य व्यूह्य चासावतीत्या च जनार्दनः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "धारयत्यनिशं देवो नित्यानन्दैकलक्षणः’"
}
]
}
],
"tail": "इति कौर्मे ॥ 08 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति मातरिश्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A026",
"title": "असम्भवाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "असम्भवाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A026",
"adhikarana": "असम्भवाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(227)ओम् असम्भवस्तु सतोऽनुपपत्तेः ओम् ॥ 02-03-09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V09"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V09_B1"
},
"text": "‘असद् वा इदमग्र आसीत् ततो वै सदजायत’(तै.उ.२.७),‘असतः सदजायत’(ऋ.सं.१०.७२.२) इत्यादि श्रुतिभ्यः सतोऽप्युत्पत्तिरिति चेत्, न ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V09_B2"
},
"text": "अनुत्पत्तिरेव सतः । तुशब्देनोक्तव्यवस्थामपाकरोति । न ह्यसतः सदुत्पद्यते । अदृष्टत्वादनुपपत्तेः ।",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Shruti_id"
},
"text": "‘तद् वा एतद्ब्रह्माहुर्बृहति बृंहयति चेति । तद् वा एतदसदाहुः न ह्यासादयति कश्चन । तद् वा एतत् परमाहुः परतो हि तदुदीक्ष्यते’"
}
],
"tail": "इति श्रुतेरसच्छब्दो ब्रह्मवाची ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V09_B9"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Paingishruthi_id"
},
"text": "‘देवानां पूर्वे युगेऽसतः सदजायतेति । ब्रह्म वा असत् सद् वा प्राणः प्राणं वाव महान् सह ओजो बलमित्याचक्षते’ "
}
],
"tail": "इति च पैङ्गीश्रुतिः।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V09_B11"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavatha_id"
},
"text": "‘त्वं देवशक्त्यां गुणकर्मयोनौ रेतस्त्वजायां कविरादधेऽजः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ततो वयं सत्प्रमुखा यदर्थे बभूविमात्मन् करवाम किं ते’(भा.३.६.२८) "
}
]
}
],
"tail": "इति भागवते ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V09_B14"
},
"text": "‘अजायमानो बहुधा विजायते’(तै.आ.३.१३) इति च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V09_B15"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘प्रत्यक्षत्वं हरेर्जन्म न विकारः कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुरुषः प्रकृतिः कालो महानित्यादिषु क्रमात् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "विकार एव जननं पुरुषे तद्विशेषणम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "परतन्त्रविशेषो हि विकार इति कीर्तितः’()॥ इति पाद्मे ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V09_B19"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavatha_id"
},
"text": "‘अविकारोऽपि भगवान् सर्वशक्तित्वहेतुतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विकारहेतुकं सर्वं कुरुते निर्विकारवान् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "‘शक्तिशक्तिमतोश्चापि न विभागः कथञ्चन ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अविभिन्नाऽपि सेच्छादिभेदैरपि विभाव्यते’ "
}
]
}
],
"tail": "इति भागवततन्त्रे ॥ 09 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति असम्भवाधिकरणम् ॥ 03 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A027",
"title": "तेजोऽधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "तेजोऽधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A027",
"adhikarana": "तेजोऽधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(228)ओं तेजोऽतस्तथा ह्याह ओम् ॥ 02-03-10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V10"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V10_B1"
},
"text": "‘वायोरग्निः’(तै.आ.२.१)इत्यादेर्नान्यत उत्पत्तिः ग्राह्या । अत एव परात् तदपि जायते ।  ‘तत् तेजोऽसृजत’(छां.उ.६.२.३) इत्याह । ‘कारणत्वेन’ इत्युक्तेऽप्यमुख्यतयाऽन्येषामपि शब्दोक्तत्वात् पुनरुक्तिरुभयकारणत्वनिवृत्यर्थम् ॥ 10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति तेजोऽधिकरणम् ॥ 04 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A028",
"title": "अबधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अबधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A028",
"adhikarana": "अबधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(229)ओम् आपः ओम् ॥ 02-03-11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V11"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V11_B1"
},
"text": "‘ब्रह्मैवेदमग्र आसीत् तदपोऽसृजत तदिदं सर्वम्’() इति श्रुतेः ‘अग्नेरापः’(तै.उ.२.१) इत्युक्तेऽपि ब्रह्मण एवाबादिसृष्टिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V11_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी’(मुं.उ.२.१.३) इत्यादि च ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V11_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhavishya_id"
},
"text": "‘कर्ता सर्वस्य वै विष्णुः एक एव न संशयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इतरेषां तु सत्ताद्या यत एव तदाज्ञया’"
}
]
}
],
"tail": " इति भविष्यत्पुराणे॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V11_B6"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वामने च-",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘तत्र तत्र स्थितो विष्णुस्तत्तच्छक्तीः प्रबोधयन् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एक एव महाशक्तिः कुरुते सर्वमञ्जसा’ इति ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V11_B9"
},
"text": "घर्मात् स्वेदादिदृष्टेः पुनः प्रतिषेधः ॥ 11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अबधिकरणम् ॥ 05 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A029",
"title": "पृथिव्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "पृथिव्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A029",
"adhikarana": "पृथिव्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V12_I01"
},
"text": "‘ता आप ऐक्षन्त बह्व्यः स्यामः प्रजायेमहीति । ता अन्नमसृजन्त’(छां.उ.६.२) इत्यद्भ्योऽन्नसृष्टिः श्रूयते ।‘अद्भ्यः पृथिवी’(तै.उ.२.१) इति कुत्रचित् पृथिवीसृष्टिः । अतो विरुद्धत्वादप्रामाण्यमित्यतो वक्तिः –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(230)ओं पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरादिभ्यः ओम् ॥ 02-03-12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V12"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V12_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "पृथिवी तत्रान्नशब्देनोच्यते । भूताधिकारत्वात् । कार्ष्ण्यप्रचुरा च पृथिवी । नान्नस्य तथा विशेषः । ‘आपश्च पृथिवी चान्नम्’(ऐ.आ.२.३.१),‘पृथिवी वा अन्नम्’(तै.उ.३.९), ‘ता आपोऽन्नमसृजन्त पृथिवी वा अन्नम्’() इत्यादिशब्दान्तराच्च । आदिशब्दाद् युक्तिरपौरुषेयत्वेनादोषस्य वाक्यस्य नाप्रामाण्यमित्यादि ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V12_B2"
},
"text": "कौर्मे च –\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘विरोधो वाक्ययोर्यत्र नाप्रामाण्यं तदेष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यथाऽविरुद्धता न स्यात् तथाऽर्थः कल्प्य एतयोः’() इति ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V12_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "रक्तोऽग्निरुदकं शुक्लं कृष्णैव पृथिवी स्वतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नाभिपद्माभिसम्बन्धात् पीता सेत्यभिधीयते ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "क्षत्ररक्ताभिसम्बन्धाद् रक्तोदकबहुत्वतः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "शुक्लत्वमेत्येवमेव वर्णान्तरगतिर्भवेत् ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V12_B8"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Vyomasamhitha_id"
},
"text": "विष्णुवीर्याभियोगाच्च पीतत्वं भुव इष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वर्णवीर्यो हि भगवाननादिः पुरुषोत्तमः "
}
]
}
],
"tail": "॥इति व्योमसंहितायाम् ॥ 12 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति पृथिव्यधिकरणम् ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A030",
"title": "तदभिध्यानाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "तदभिध्यानाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V13",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A030",
"adhikarana": "तदभिध्यानाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V13_I01"
},
"text": "‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रो मा विशान्तकस्तेनान्नेनाप्यायस्व’(म.ना.उ.१६.२) इत्यादिनाऽन्यः संहर्ता प्रतीयत इत्यतो ब्रूते –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(231)ओं तदभिध्यानादेव तु तल्लिङ्गात् सः ओम् ॥ 02-03-13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V13"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V13_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘तस्याभिध्यानाद् योजनात् तत्त्वभावाद् भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः’(श्वे.उ.१.१०)इति बन्धलयस्य तदभिध्याननिमित्तत्त्वलिङ्गात् तत्कर्तृत्वं प्रतीयते, किमु सादेर्जगतः । इत्येतस्मादेव संहारकर्ता विष्णुरिति प्रतीयते । किमु",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V13_B3"
},
"text": "\n\t\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यमप्येति भुवनं साम्पराये स नो हरिर्घृत मीहायुषेऽत्तु देवः’(),‘य इदं सर्वं विलाययति स हरिः परः परात्मा’इत्यादि श्रुतिभ्य इति एव शब्दः ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V13_B7"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘स्रष्टा पाता च संहर्ता स एको हरिरीश्वरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्रष्टृत्वादिकमन्येषां दारुयोषावदुच्यते ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": " एकदेशक्रिया चात्र न तु सर्वात्मनेरितम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "सृष्ट्यादिकं समस्तं तु विष्णोरेव पराद्भवेत्’"
}
]
}
]
},
{
"tag": "br",
"tail": "इति च स्कान्दे ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V13_B11"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘निमित्तमात्रमीशस्य विश्वसर्गनिरोधयोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "हिरण्यगर्भः सर्वश्च कालाख्यारूपिणस्तव’ ॥इति भागवते ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V13_B13"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘स ब्रह्मणा विसृजति स रुद्रेण विलाययति सोऽनुत्पत्तिलय एक एव हरिः परः परानन्दः’()॥इति च महोपनिषदि ॥ 13 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति तदभिध्यानाधिकरणम् ॥ 07 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A031",
"title": "विपर्ययाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "विपर्ययाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V14",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A031",
"adhikarana": "विपर्ययाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V14_I01"
},
"text": "‘अत एव हीदं परात् क्रमादुत्पद्यते क्रमाद् विलीयते नासावुदेति नास्तमेति’() इति भाल्लवेयश्रुतौ क्रमाल्लयः प्रतीयते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V14_I02"
},
"text": "‘अक्षरात् परमादेव सर्वमुत्पद्यते क्रमात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " व्युत्क्रमाद् विलयश्चैव तस्मिन्नेव परात्मनि’() ॥इति चतुर्वेदशिखायां व्युत्क्रमाल्लयः प्रतीयते । अत आह"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(232)ओं विपर्ययेण तु क्रमोऽत उपपद्यते च ओम् ॥ 02-03-14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V14"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V14_B1"
},
"text": "क्रमवचनमपि विपरीतक्रमापेक्षया ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V14_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘कर्ता प्राणादिकस्यास्य हन्ता भूम्यादिकस्य च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यः क्रमाद् व्युत्क्रमाच्चैव स हरिः पर उच्यते’()॥इत्यत एव भाल्लवेयश्रुतिवचनात् ।"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V14_B5"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘अनुरूपः क्रमः सृष्टौ प्रतिरूपो लये क्रमः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इति क्रमेण भगवान् सृष्टिसंहारकृद्धरिः’"
}
]
}
],
"tail": " इति च पाद्मे ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V14_B7"
},
"text": "पूर्वेषां पूर्वेषां सामर्थ्याधिक्यादुपपद्यते च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V14_B8"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वामने च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘पूर्वे पूर्वे यतो विष्णोः सन्निधानं क्रमाधिकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सामर्थ्याधिक्यमेतेषां पश्चादेव लयस्तथा ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "व्याप्तिश्चाभ्यधिका तेषामत एव न संशयः’() ॥ इति॥ 14 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति विपर्ययाधिकरणम् ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A032",
"title": "अन्तराधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अन्तराधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V15",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A032",
"adhikarana": "अन्तराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(233)ओम् अन्तरा विज्ञानमनसी क्रमेण तल्लिङ्गादिति चेन्नाविशेषात् ओम् ॥ 02-03-15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V15"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V15_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘प्राणान्मनो मनसश्च विज्ञानम्’, ‘यच्छेद् वाङ्मनसि प्राज्ञस्तद् यच्छेज्ज्ञान आत्मनि’(कठ.उ.३.१३)इति लिङ्गाद्विज्ञानमनसी अन्तरा विपरीतक्रम इति चेत्, न विशेषप्रमाणाभावात् ॥15 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V16",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A032",
"adhikarana": "अन्तराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(234)ओं चराचरव्यपाश्रयस्तु स्यात् तद्व्यपदेशो भाक्तस्तद्भावभावित्वात् ओम् ॥ 02-03-16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V16"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V16_B1"
},
"text": "‘मनसश्च विज्ञानम्’() इति व्यपदेशश्चराचरेष्वालोचनाद् विज्ञानं भवतीति भागापेक्षया स्यात् । न विज्ञानतत्त्वापेक्षया ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V16_B2"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "स्कान्दे च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘परादव्यक्तमुत्पन्नमव्यक्तात्तु महांस्तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विज्ञानतत्त्वं महतः समुत्पन्नं चतुर्मुखात् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "विज्ञानतत्त्वात्तु मनो मनस्तत्त्वाच्च खादिकम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "एवं बाह्या परा सृष्टिरन्तस्तद्व्यक्त्यपेक्षया ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "विपरीतक्रमो ज्ञेयो यस्मादन्ते हरेर्दृशिः’() ॥इति॥ 16 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अन्तराधिकरणम् ॥ 09 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A033",
"title": "आत्माधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आत्माधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A033",
"adhikarana": "आत्माधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(235)ओं नात्माऽश्रुतेर्नित्यत्वाच्च ताभ्यः ओम् ॥ 02-03-17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V17"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V17_B1"
},
"text": "‘स इदं सर्वं विलाप्यान्तस्तमसि निलीनस्तद् विलाप्य व्युत्तिष्ठते स इदं सर्वं विसृजति विलापयति विस्थापयति प्रस्थापयत्याच्छादयति प्रकाशयति विमोचयत्येक एव’() इति श्रुतेः परमात्माऽपि न लीयते। अश्रुतत्वाद् ब्रह्मलयस्य। निलीन शब्देनापिहितत्वमुच्यते । ‘तुच्छेनाऽभ्वपिहितं यदासीत्’(ऋ.सं.१०.१२१.३) इति श्रुतेः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V17_B2"
},
"text": "‘स एतस्मिंस्तमसि निलीनः प्रकृतिं पुरुषं कालं चानुपश्यति नैनं पश्यति कश्चन’() इति च पैङ्गिशृतिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V17_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(कठ.उ.५.१३),‘स नित्यो निर्गुणो विभुः परमः परात्मा’()।‘नित्यो विभुः कारणो लोकसाक्षी परो गुणैः सर्वदृक् शाश्वतश्च’() इत्यादि श्रुतिभ्यो नित्यत्वाच्च ॥ 17 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति आत्माधिकरणम् ॥ 10 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A034",
"title": "ज्ञाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "ज्ञाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V18",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A034",
"adhikarana": "ज्ञाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V18_I01"
},
"text": "‘नित्यो नित्यानाम्’(कठ.उ.५.१३) इति जीवस्यापि नित्यत्वमुक्तम् ।‘सर्व एते चिदात्मानो व्युच्चरन्ति’() इत्युत्पत्तिरुच्यते । अतो विरोध इत्यत आह –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(236)ओं ज्ञोऽत एव ओम् ॥ 02-03-18॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V18"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V18_B1"
},
"text": "जीवोऽप्यत एव परमेश्वरादुत्पद्यते । शब्दादेव । ‘ते वा एते चिदात्मनोऽविनष्टाः परञ्ज्योतिर्निविशन्त्यविनष्टा एवोत्पद्यन्ते न विनश्यन्ति कदाचन’()इति काषायणश्रुतिः ॥ 18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V19",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A034",
"adhikarana": "ज्ञाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(237)ओं युक्तेश्च ओम् ॥ 02-03-19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V19"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V19_B1"
},
"text": "नित्यस्यापि ह जीवस्योपाध्यक्षयोत्पत्तिर्युज्यते।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V19_B2"
},
"text": "‘उत्पद्यन्ते चिदात्मानो नित्यान्नित्याः परात्मनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपाध्यपेक्षया तेषामुत्पत्तिरपि गीयते’()॥इति व्योमसंहितायाम्॥ 19 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति ज्ञाधिकरणम् ॥ 11 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A035",
"title": "उत्क्रान्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "उत्क्रान्त्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V20",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A035",
"adhikarana": "उत्क्रान्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V20_I01"
},
"text": "‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च सर्वात्मानः सर्वरूपा अनन्ताः’() इति काषायणश्रुतौ व्याप्तत्वं प्रतीयते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V20_I02"
},
"text": "‘अणुर्ह्येष आत्मा यं वा एते सिनीतः । पुण्यं च पापं च’() इति गौपवनश्रुतावणुत्वमित्यतो विरोध इति । अतो ब्रवीति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(238)ओम् उत्क्रान्तिगत्यागतीनाम् ओम् ॥ 02-03-20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V20"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V20_B1"
},
"text": "हेतूनाम् सकाशादणुरेव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V20_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘सोऽस्माच्छरीरादुत्क्रम्यामुं लोकमभिगच्छत्यमुष्मादिमं लोकमागच्छति । स गर्भी भवति स प्रसूयते स कर्म कुरुते’()इति पौष्यायणश्रुतेः॥ 20 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V21",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A035",
"adhikarana": "उत्क्रान्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V21_I04"
},
"text": "तत्र स्वातन्त्र्य प्रतीतेः, ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V21_I05"
},
"text": "‘एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रमीयते। एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम्’ ॥ इत्यादेश्च स्वयमेवेत्यतो वक्ति –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(239)ओं स्वात्मना चोत्तरयोः ओम् ॥ 02-03-21 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V21"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V21_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘स एतेनैव स्वात्मना परेणेमं गर्भमनुप्रविशति परेण जायते परेण कर्म कुरुते परेण नीयते परेणोन्नीयते तं वा एतमभिवदन्ति स्वात्मा’ इति,‘एष ह्यानन्दमादत्ते एष ह्येनं जीवमभिजीवयत्येष उद्गमयत्येष आगमयति।’(पौष्यायण) इति उत्तरयोर्वाक्ययोः परमात्मनैवोत् क्रान्त्यादयः ॥ 21 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V22",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A035",
"adhikarana": "उत्क्रान्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(240)ओं नाणुरतच्छ्रुतेरिति चेन्नेतराधिकारात् ओम् ॥ 02-03-22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V22"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V22_B1"
},
"text": "‘व्याप्ता ह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च’(काषायणश्रुतिः) इति व्याप्तिश्रुतेर्नाणुर्जीव इति चेत्, न ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V22_B2"
},
"text": "‘स आत्मेदं सृजति स द्विधेदं बिभर्ति अन्तर्बहिश्च स बहुधेदमनुप्रविश्याऽत्मनोऽभिनयति स आत्मा स आत्मानः स ईशः स विष्णुः स परः परोवरीयान्’() इति परमात्माधिकारत्वात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V22_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘एकशब्दैर्द्विशब्दैश्च बहुशब्दैश्च केशवः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एक एवोच्यते वेदैस्तावता नास्य भिन्नता’()॥इति भविष्यत्पुराणे ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V22_B5"
},
"text": "‘तदयं प्राणोऽधितिष्ठति। तदुक्तमृषिणा- ‘आतेन यातम्’(ऐ.आ.२.३.८) इत्यादि च ॥ 22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V23",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A035",
"adhikarana": "उत्क्रान्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(241)ओं स्वशब्दोन्मानाभ्यां च ओम् ॥ 02-03-23 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V23"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V23_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘एषो ह्यात्माऽध्युद्गतो मानशक्तेस्तथाऽप्यसौ प्रमितिं याति वेदैः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पूर्णोऽचिन्त्यः सर्ववेदैकयोनिः सर्वाधीशः सर्ववित् सर्वकर्ता’(काषायणश्रुतिः)"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V23_B3"
},
"text": "इति वाक्यशेषे आत्मशब्दोन्मानाभ्यां च।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V23_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Koorma_id"
},
"text": "‘आत्माऽमेयः परं ब्रह्म परानन्दादिकाभिधाः।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वदन्ति विष्णुमेवैकं नान्यत्राऽसां गतिः क्वचित्’"
}
]
}
],
"tail": " इति च कौर्मे ॥ 23 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V24",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A035",
"adhikarana": "उत्क्रान्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(242)ओम् अविरोधश्चन्दनवत् ओम् ॥ 02-03-24॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V24"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V24_B1"
},
"text": "अणोरपि जीवस्य सर्वशरीरव्याप्तिर्युज्यते। यथा हरिचन्दनविप्लुष एकदेशपतितायाः सर्वशरीरव्याप्तिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V24_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmanda_id"
},
"text": "‘अणुमात्रोऽप्ययं जीवः स्वदेहं व्याप्य तिष्ठति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यथा व्याप्य शरीराणि हरिचन्दनविप्लुषः’"
}
]
}
],
"tail": " इति च ब्रह्माण्डपुराणे ॥ 24 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V25",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A035",
"adhikarana": "उत्क्रान्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(243)ओम् अवस्थितिवैशेष्यादिति चेन्नाभ्युपगमाद्धृदि हि ओम् ॥ 02-03-25 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V25"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V25_B1"
},
"text": "सम्यगसम्यगवस्थानविशेषाद् युज्यते चन्दनस्येति चेत्, न।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V25_B2"
},
"text": "‘हृदि ह्येषा आत्मा’(प्र.३.६)) इति जीवास्यापि तथाऽभ्युपगमात् ॥ 25 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V26",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A035",
"adhikarana": "उत्क्रान्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(244)ओं गुणाद्वाऽऽलोकवत् ओम् ॥ 02-03-26 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V26"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V26_B1"
},
"text": "यथाऽऽलोकस्य प्रकाशगुणेन व्याप्तिर्ज्योतीरूपेणाव्याप्तिः एवं चिद्गुणेन व्याप्तिर्जीवरूपेणाव्याप्तिरिति वा । ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V26_B2"
},
"text": "स्कान्दे च –\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘असम्यक् सम्यगिति च व्यवस्थाभेदतः सुराः।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "व्याप्त्यव्याप्तियुतास्त्वन्ये चिद्गुणेनैव नान्यथा॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "चिद्गुणस्य स्वरूपत्वात् तद्व्याप्तिश्चेति युज्यते।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "शक्तियोगात् सुराणां तु विविधा च व्यवस्थितिः’() इति ॥ 26 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति उत्क्रान्त्यधिकरणम् ॥ 12 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A036",
"title": "व्यतिरेकाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "व्यतिरेकाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V27",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A036",
"adhikarana": "व्यतिरेकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V27_I01"
},
"text": "‘स नित्यो निरवयवः पुण्ययुक् पापयुक् च स इमं लोकममुं चाऽवर्तते स विमुच्यते स एकधा न सप्तधा न शतधा’() इति गौपवनश्रुतावेकस्याबहुत्वं प्रतीयते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V27_I02"
},
"text": "‘स पञ्चधा स सप्तधा स दशधा भवति स शतधा च सहस्रधा स गच्छति स मुच्यते’() इति पाराशर्यायणश्रुतौ बहुरूपत्वं प्रतीयते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V27_I03"
},
"text": "अतो विरोधं परिहरति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(245)ओं व्यतिरेको गन्धवत् तथा च दर्शयति ओम् ॥ 02-03-27 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V27"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V27_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यथा पुष्पाद् गन्धः पृथग् गच्छति, एवमंशिनो जीवादंशाः पृथग्गच्छन्ति ।‘अथैक एव सन् गन्धवद् व्यतिरिच्यतेऽथैकीभवत्यथ बह्वीभवति तं यथा यथेश्वरः प्रकुरुते तथा तथा भवति सोऽचिन्त्यः परमो गरीयान्’॥() इति शाण्डिल्यश्रुतिः ।",
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V27_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘अचिन्त्ययेशशक्त्यैव ह्येकोऽवयववर्जितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आत्मानं बहुधा कृत्वा क्रीडते योगसम्पदा’"
}
]
}
],
"tail": "इति च पाद्मे ॥ 27 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति व्यतिरेकाधिकरणम् ॥ 13 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A037",
"title": "पृथगुपदेशाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "पृथगुपदेशाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V28",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A037",
"adhikarana": "पृथगुपदेशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V28_I01"
},
"text": "‘तत्वमसि’(छां.उ.६.८.७),‘अहं ब्रह्मास्मि’(बृ.उ.४.१०) इत्यादिषु जीवस्य परेणाभेदः प्रतीयते ।‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’(श्वे.उ.६.१३) ‘द्वा सुपर्णा’(श्वे.उ.४.६) इत्यादिषु भेदः। अत उच्यते-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(246)ओम् पृथगुपदेशात् ओम् ॥ 02-03-28 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V28"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V28_B1"
},
"text": "‘भिन्नोऽचिन्त्यः परमो जीवसङ्घात्पूर्णः परो जीवसङ्घो ह्यपूर्णाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यतस्त्वसौ नित्यमुक्तो ह्ययं च बन्धान्मोक्षं तत एवाभिवाञ्छेत्’()॥इति सोपपत्तिककौशिकश्रुतेर्भिन्न एव जीवः ॥ 28 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V29",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A037",
"adhikarana": "पृथगुपदेशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(247)ओं तद्गुणसारत्वात् तु तद्व्यपदेशः प्राज्ञवत् ओम् ॥ 02-03-29 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V29"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V29_B1"
},
"text": "ज्ञानानन्दादिब्रह्मगुणा एवास्य यतः सारः स्वरूपमतोऽभेदव्यपदेशः । यथा सर्वगुणात्मकत्वात् सर्वात्मकत्वं ब्रह्मण उच्यते- ‘सर्वं खल्विदं ब्रह्म’(छां.उ.३.१४.१) इति । ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V29_B2"
},
"text": "भविष्यत्पर्वणि(पुराणे) च –\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘भिन्ना जीवाः परो भिन्नस्तथाऽपि ज्ञानरूपतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रोच्यन्ते ब्रह्मरूपेण वेदवादेषु सर्वशः’()॥ इति॥ 29 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति पृथगुपदेशाधिकरणम् ॥ 14 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A038",
"title": "यावदधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "यावदधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V30",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A038",
"adhikarana": "यावदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V30_I01"
},
"text": "जीवास्याप्युत्पत्तिरुक्ता । अतस्तस्य  ‘सोऽनादिना पुण्येन पापेन चानुबद्धः। परेण निर्मुक्त आनन्त्याय कल्पते’(छां.उ.३.१४.१) इत्यानादिकर्मसम्बन्ध आनन्त्यावाप्तिश्च न युज्यत इत्यत आह –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(248)ओं यावदात्मभावित्वाच्च न दोषस्तद्दर्शनात् ओम् ॥ 02-03-30 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V30"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V30_B1"
},
"text": "यावत्परमात्मा तिष्ठत्यनाद्यनन्तत्वेनैवं जीवोऽपि ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V30_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Agniveshya_id"
},
"text": "‘नित्यः परो नित्यो जीवोऽनित्यास्तस्य धातवः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अत उत्पद्यते च म्रियते च विमुच्यते च’"
}
]
}
],
"tail": "इति च आग्निवेश्यश्रुतिः ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V30_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘आत्मा नित्यः सुखदुःखे त्वनित्ये जीवो नित्यो धातुरस्य त्वनित्यः’(म.भा.५.४०.१२)॥इति च भारते ॥ 30 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति यावदधिकरणम् ॥ 15 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A039",
"title": "पुंस्त्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "पुंस्त्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V31",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A039",
"adhikarana": "पुंस्त्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V31_I01"
},
"text": "‘विज्ञानात्मा सह देवैश्च सर्वैः’(प्र.४.११),‘स आनन्दः स बलः स ओजः स परेणामुं लोकं नीयते स विमुच्यते’() इति जीवस्य ज्ञानानन्दादिरूपत्वमुच्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V31_I02"
},
"text": "स दुःखाद् विमुक्त आनन्दी भवति सोऽज्ञानाद् विमुक्तो ज्ञानी भवति सोऽबलाद् विमुक्तो बली भवति। स नित्यो निरातङ्कोऽतिष्ठते’() इति पैङ्गीश्रुतौ अनानन्दादिरूपत्वं प्रतीयते । अत आह –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(249)ओं पुंस्त्वादिवत्त्वस्य सतोऽभिव्यक्तियोगात् ओम् ॥ 02-03-31 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V31"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V31_B1"
},
"text": "यथा बालस्य सदेव पुंस्त्वं यौवनेऽभिव्यज्यते, एवं सतामेवाऽनन्दादीनां व्यक्त्यपेक्षया तदुक्तिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V31_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Gowpawana_id"
},
"text": "‘बलमानन्द ओजश्च सहो ज्ञानमनाकुलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वरूपाण्येव जीवस्य व्यज्यन्ते परमाद् विभोः’"
}
]
}
],
"tail": "इति च गौपवनश्रुतिः॥ 31 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V32",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A039",
"adhikarana": "पुंस्त्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(250)ओं नित्योपलब्ध्यनुपलब्धिप्रसङ्गोऽन्यतरनियमो वाऽन्यथा ओम् ॥ 02-03-32 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V32"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V32_B1"
},
"text": "व्यक्तनङ्गीकारे देवानां च नित्योपलब्धिरानन्दादीनाम्, असुराणां नित्यानुपलब्धिः मनुष्याणां च नित्योपलब्ध्यनुपलब्धी च प्रसज्ज्यन्ते ।",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Agniveshyashruti_id"
},
"text": "‘नित्यानन्दो नित्यज्ञानो नित्यबलः परमात्मा नैवमसुरा एवमनेवं च मनुष्याः’"
}
],
"tail": " इति ह्याग्निवेश्यश्रुतिः ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V32_B2"
},
"text": "भविष्यत्पर्वणि(पुराणे) च-\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘नित्यानन्दज्ञानबला देवा नैवं तु दानवाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दुःखोपलब्धिमात्रास्ते मानुषस्तूभयात्मकाः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तेषां यदन्यथा दृश्यं तदुपाधिकृतं मतम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "विज्ञानेनात्मयोगेन निजरूपे व्यवस्थितिः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "सम्यज्ज्ञानं तु देवानां मनुष्याणां विमिश्रितम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "विपरीतं च दैत्यानां ज्ञानस्यैवं व्यवस्थितिः’() इति ॥ 32 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति पुंस्त्वाधिकरणम् ॥ 16 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A040",
"title": "कर्तृत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "कर्तृत्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V33",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A040",
"adhikarana": "कर्तृत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V33_I01"
},
"text": "ईश्वरस्यैव कर्तृत्वमुक्तम् । ‘यत् कर्म कुरुते तद् अभिसम्पद्यते’(बृ.उ.६.४.५) इति जीवस्योपलभ्यते । अत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(251)ओं कर्ता शास्त्रार्थवत्त्वात् ओम् ॥ 02-03-33 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V33"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V33_B1"
},
"text": "जीवस्य कर्तृत्वाभावे शास्त्रस्य अप्रयोजकत्वप्राप्तेः जीवोऽपि कर्ता ॥ 33 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V34",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A040",
"adhikarana": "कर्तृत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(252)ओं विहारोपदेशात् ओम् ॥ 02-03-34 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V34"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V34_B1"
},
"text": "‘स्त्रीभिर्वा यानैर्वा ज्ञातिभिर्वाऽज्ञातिभिर्वा’(छां.उ.८.१२.३) इत्यादि ॥ 34 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V35",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A040",
"adhikarana": "कर्तृत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(253)ओम् उपादानात् ओम् ॥ 02-03-35 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V35"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V35_B1"
},
"text": "साधनाद्युपादानप्रतीतेश्च ॥ 35 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V36",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A040",
"adhikarana": "कर्तृत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(254)ओं व्यपदेशाच्च क्रियायां न चेन्निर्देशविपर्ययः ओम् ॥ 02-03-36 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V36"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V36_B1"
},
"text": "‘आत्मानमेव लोकमुपासीत’(बृ.उ.३.४.१५) इति क्रियायां व्यपदेशाच्च । अन्यथा ‘आत्मैव लोकम्’() इति निर्देशः स्यात् ॥ 36 ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V36_B2"
},
"text": "तर्हि कथमीश्वरस्यैव कर्तृत्वम् इत्यतो वक्ति –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V37",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A040",
"adhikarana": "कर्तृत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(255)ओम् उपलब्धिवदनियमः ओम् ॥ 02-03-37 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V37"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V37_B1"
},
"text": "यथा ज्ञान ‘इदं ज्ञास्यामि’() इत्यनियमः प्रतीयते, एवं कर्मणि ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V37_B2"
},
"text": "‘य आत्मानमन्तरो यमयति’(माध्यन्दिनपाठः) इति च श्रुतिः॥ 37 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V38",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A040",
"adhikarana": "कर्तृत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V38_I01"
},
"text": "कुतः ? –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(256)ओं शक्तिविपर्ययात् ओम् ॥ 02-03-38॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V38"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V38_B1"
},
"text": "अल्पशक्तित्वाज्जीवस्य ॥ 38 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V39",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A040",
"adhikarana": "कर्तृत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(257)ओं समाध्यभावाच्च ओम् ॥ 02-03-39॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V39"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V39_B1"
},
"text": "समाध्यभावाच्चास्वातन्त्र्यं प्रतीयते, अतः ॥ 39 ॥ ",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V40",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A040",
"adhikarana": "कर्तृत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(258)ओं यथा च तक्षोभयथा ओम् ॥ 02-03-40॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V40"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V40_B1"
},
"text": "यथा तक्ष्णः कारयितृनियतत्वं कर्तृत्वं च विद्यते, एवं जीवस्यापि ॥ 40 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V41",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A040",
"adhikarana": "कर्तृत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(259)ओं परात्तु तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 02-03-41 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V41"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V41_B1"
},
"text": "सा च कर्तृत्वशक्तिः परादेव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V41_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Paingishruthi_id"
},
"text": "‘कर्तृत्वं करणत्वं च स्वभावश्चेतना धृतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यत्प्रसादादिमे सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया’ "
}
]
}
],
"tail": "इति हि पैङ्गिश्रुतिः ॥ 41 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V42",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A040",
"adhikarana": "कर्तृत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(260)ओं कृतप्रयत्नापेक्षस्तुविहितप्रतिषेधावैयर्थ्यादिभ्यः ओम् ॥ 02-03-42 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V42"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V42_B1"
},
"text": "ततोऽप्रयोजकत्वं शास्त्रस्य नाऽपद्यते । कृतप्रयत्नापेक्षत्वात् तत्प्रेरकत्वस्य । आदिशब्देनावैषम्यादि ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V42_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhavishyath_id"
},
"text": "‘पूर्वकर्म प्रयत्नं च संस्कारं चाप्यपेक्ष्यतु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ईश्वरः कारयेत् सर्वं तच्चेश्वरकृतं स्वयम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अनादित्वाददोषश्च पूर्णशक्तित्वतो हरेः’"
}
]
}
],
"tail": " इति भविष्यत्पर्वणि ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V42_B5"
},
"text": "‘एतदेवं न चाप्येवम्, एतदस्ति च नास्ति च’() इति च मोक्षधर्मे ॥ 42 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति कर्तृत्वाधिकरणम् ॥ 17 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A041",
"title": "अंशाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अंशाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V43",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A041",
"adhikarana": "अंशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V43_I01"
},
"text": "‘अंशा एव हीमे जीवा अंशी हि परमेश्वरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " स्वयमंशैरिदं सर्वं कारयत्यचलो हरिः’() ॥ इति गौपवनश्रुतौ अंशत्वं जीवस्योपलभ्यते ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V43_I04"
},
"text": "‘नैवांशो न सम्बन्धो नापेक्ष्यो जीवः परस्य ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " तथाऽपि तु यथायोगं फलदः प्रभुरेकराट् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": " न नियम्यः स कस्यापि स सर्वस्य नियामकः’() ॥ इति च भाल्लवेयश्रुतौ ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V43_I07"
},
"text": "अतो ब्रवीति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(261)ओम् अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि दाशकितवादित्वमधीयत एके ओम् ॥ 02-03-43 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V43"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V43_B1"
},
"text": "‘मां रक्षतु विभुर्नित्यं पुत्रोऽहं परमात्मनः’,‘अवः परेण पितरं यो अस्यानुवेद (पर एनावरेण)’(ऋ.सं.१.१६४.१८),‘यस्तद् वेद स पितुष्टिताऽसत्’(महाना.उ.२.४),‘यस्ता विजानात् स पितुष्पिताऽसत्’(ऋ.सं.१.१६४.१६)।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V43_B5"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वतत्ति अनश्नन्नन्यो अभिचाकशीति’(मु.उ.३.१.१)इत्यादिना नानाव्यपदेशादंशो जीवः ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V43_B7"
},
"text": "तथा च पाराशर्यायणश्रुतिः-‘अंशो ह्येष परस्य योऽयं पुमानुत्पद्यते च म्रियते च नाना ह्येनं व्यपदिशन्ति पितेति पुत्रेति भ्रातेति च सखेति’() च इति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V43_B9"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अन्यः परोऽन्यो जीवो नासावस्य कुतश्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नायं तस्यापि कश्चन’() इत्यन्यथा च काषायणश्रुतिः ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V43_B11"
},
"text": "‘ब्रह्मदाशा ब्रह्मकितवा ब्रह्मैवेमे दाशाः’()इत्यभेदेनाप्येकेऽधीयते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V43_B12"
},
"text": " तथा चाग्निवेश्यश्रुतिः-‘अंशो ह्येष परस्य भिन्नं ह्येनमधीयिरेऽभिन्नं ह्येनमधीयिरे’() इति ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V43_B14"
},
"text": "वाराहे च-\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘पुत्रभ्रातृसखित्वेन स्वामित्वेन यतो हरिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बहुधा गीयते वेदैर्जीवोंऽशस्तस्य तेन तु ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "यतो भेदेन तस्यायमभेदेन च गीयते ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अतश्चांशत्वमुद्दिष्टं भेदाभेदौ न मुख्यतः’() इति ॥ 43 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V44",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A041",
"adhikarana": "अंशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(262)ओं मन्त्रवर्णात् ओम् ॥ 02-03-44॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V44"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V44_B1"
},
"text": "‘पादोऽस्य विश्वा भूतानि’(ऋ.सं.१०.९०.३) इति ॥ 44 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V45",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A041",
"adhikarana": "अंशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(263)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 02-03-45 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V45"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V45_B1"
},
"text": "‘ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातन’(भ.गी.१५.७) इति ॥ 45 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V46",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A041",
"adhikarana": "अंशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V46_I01"
},
"text": "अनंशत्वश्रुतेर्गतिं चाऽह –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(264)ओं प्रकाशादिवन्नैवं परः ओम् ॥ 02-03-46 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V46"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V46_B1"
},
"text": "अंशत्वेऽपि न मत्स्यादिरूपी पर एवंविधः। यथा तेजोंऽशस्यैव कालाग्नेः खद्योतस्य च नैकप्रकारता। यथा जलांशस्यामृतसमुद्रस्य मूत्रादेश्च । यथा च पृथिव्यंशस्य मेरोर्विष्ठादेश्च । अभिमानिदेवतापेक्षयैतत् ॥ 46 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V47",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A041",
"adhikarana": "अंशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(265)ओं स्मरन्ति च ओम् ॥ 02-03-47 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V47"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V47_B1"
},
"text": "‘एते स्वांशकलाः पुंसः कृष्णस्तु भगवान् स्वयम्’(भाग.१.३.२८) ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V47_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अतः परं यदव्यक्तमव्यूढगुणबृंहितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अदृष्टाश्रुतवस्तुत्वात् स जीवो यः पुनर्भवः’(भाग.१.३.३२) ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V47_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Varaha_id"
},
"text": "‘स्वांशश्चाथो विभिन्नांश इति द्वेधांऽश इष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अंशिनो यत् तु सामर्थ्यं यत् स्वरूपं यथास्थितिः॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "‘तदेव नाणुमात्रोऽपि भेदः स्वांशांशिनोः क्वचित् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "विभिन्नांशोऽल्पशक्तिः स्यात् किञ्चित्सादृश्यमात्रयुक्’"
}
]
}
],
"tail": " ॥ इति वाराहे ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V47_B8"
},
"text": "‘न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यः’(भ.गी.११.४३) इति च ॥ 47 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V48",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A041",
"adhikarana": "अंशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(266)ओम् अनुज्ञापरिहारौ देहसम्बन्धाज्ज्योतिरादिवत् ओम् ॥ 02-03-48 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V48"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V48_B1"
},
"text": "परानुज्ञया प्रवृत्तिः, परतो बन्धनिवृत्तिश्च जीवस्य प्रतीयते, अंशत्वेऽपि । देहसम्बन्धात्-",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V48_B2"
},
"text": "‘य आत्मानमन्तरो यमयति’(बृ.उ.), ‘तमेवं विद्वानमृत इह भवति’(तै.आ.३.१२) इत्यादिना । न तु परस्य।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V48_B3"
},
"text": "युज्यते च ज्योतिरादिवत् । यथाऽऽदित्यो वियद्गतस्तत् प्रकाशश्चैकप्रकारः । ‘शुक्लं कृष्णं कनीनिका’(ऐ.आ.२.१.५) इति तदंशस्याप्यक्ष्णो देहसम्बन्धान्न तादृशी शक्तिस्तदनुग्राह्यत्वं तेनैवाऽवृतिपरिहारश्च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V48_B3"
},
"text": "यथा बाह्यामृतजलस्यामृतसमुद्रस्य चैकत्वं तदंशस्यापि श्लेष्मणस्तदनुग्राह्यत्वं तेनैव विरोधिनिवृत्तिश्च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V48_B4"
},
"text": "मोक्षधर्मे च –\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यत् किञ्चिदिह लोकेऽस्मिन् देहबद्धं विशाम्पते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वं पञ्चभिराविष्टं भूतैरीश्वरबुद्धिजैः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ईश्वरो हि महद्भूतं प्रभुर्नारायणो विराट् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "भूतान्तरात्मा विज्ञेयः(वरदः) सगुणो निर्गुणोऽपि च ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "भूतप्रलयमव्यक्तं शुश्रूषुर्नृपसत्तम’() इति ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V48_B10"
},
"text": "वाराहे च-\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अंशाश्च देहयोग्यत्वाज्जीवा बन्धादिसंयुताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनुग्राह्याश्चेश्वरेण न तु मत्स्यादिको हरिः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अदेहबन्धयोग्यत्वाद् यथासूर्यप्रभाऽक्षिणी ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "यथाऽमृतसमुद्रस्य श्लेष्मादेश्च द्विरूपता ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अनुग्राह्यत्वमन्यस्य तेनैवाऽवृतिरोधनम्’() इति ॥ 48 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V49",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A041",
"adhikarana": "अंशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(267)ओम् असन्ततेश्चाव्यतिकरः ओम् ॥ 02-03-49 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V49"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V49_B1"
},
"text": "अपूर्णशक्तित्वाच्च जीवस्य न मत्स्यादिसाम्यम् । ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V49_B2"
},
"text": "तथा च चतुर्वेदशिखायाम्-\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘तस्य ह वा एतस्य परमस्य त्रीणि रूपाणि कृष्णो रामः कपिल इति । तस्य ह वा एतस्य परमस्य पञ्चरूपाणि दशरूपाणि शतरूपाणि सहस्ररूपाण्यमितरूपाणि। तानि ह वा एतानि सर्वाणि पूर्णानि सर्वाण्यनन्तानि सर्वाण्यसम्मितान्यथावराः सर्व एवापूर्णाः सर्वे एव बध्यन्तेऽथ मुच्यन्ते च केचन’() इति ॥ 49 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V50",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A041",
"adhikarana": "अंशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(268)ओम् आभास एव च ओम् ॥ 02-03-50 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अंशाधिकरणम् ॥ 18 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V50"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V50_B1"
},
"text": "‘रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव’(ऋ.सं.६.४७.१८) इति प्रतिबिम्बत्वाच्च न साम्यम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V50_B2"
},
"text": "वाराहे च–\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘द्विरूपावंशकौ तस्य परमस्य हरेर्विभोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रतिबिम्बांशकश्चाथ स्वरूपांशक एव च ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "प्रतिबिम्बांशका जीवाः प्रादुर्भावाः परे स्मृताः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "प्रतिबिम्बेष्वल्पसाम्यं स्वरूपाणीतराणि तु’() इति ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V50_B7"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Paingishrutih_id"
},
"text": "‘सोपाधिरनुपाधिश्च प्रतिबिम्बो द्विधेयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "जीव ईशस्यानुपाधिरिन्द्रचापो यथा रवेः’"
}
]
}
],
"tail": "इति पैङ्गिश्रुतिः ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V50_B9"
},
"text": "‘यथैषा पुरुषे छाया एतस्मिन्नेतदाततम्’(प्र.३.३) इति च श्रुतिः ॥ 50 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_A042",
"title": "अदृष्टाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अदृष्टाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V51",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A042",
"adhikarana": "अदृष्टाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V51_I01"
},
"text": "प्रतिबिम्बानां मिथो वैचित्र्ये कारणमाह –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(269)ओम् अदृष्टानियमात् ओम् ॥ 02-03-51॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V51"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V51_B1"
},
"text": "अनादिविद्याकर्मादिवैचित्र्याद् वैचित्र्यम् ॥ 51 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V52",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A042",
"adhikarana": "अदृष्टाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(270)ओम् अभिसन्ध्यादिष्वपि चैवम् ओम् ॥ 02-03-52 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V52"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V52_B1"
},
"text": "इच्छाद्वेषसुखदुःखादिवैचित्र्यं चादृष्टादेव । च शब्देन प्रतिक्षणवैचित्र्यं च ॥52॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V53",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S03_A042",
"adhikarana": "अदृष्टाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(271)ओं प्रदेशादिति चेन्नान्तर्भावात् ओम् ॥ 02-03-53 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S03_V53"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S03_V53_B1"
},
"text": "न स्वर्गभूम्यादिप्रदेशविशेषाद् वैचित्र्यम् । तत्प्राप्तेरप्यदृष्टापेक्षत्वात्। एकदेशस्थितानामेव वैचित्र्यदर्शनाच्च ॥ 53 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अदृष्टाधिकरणम् ॥ 19 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः॥ 02-03 ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04",
"type": "paada",
"name": " चतुर्थः पादः ",
"title": "द्वितीयाध्याये  चतुर्थः पादः "
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " चतुर्थः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "युक्तिसहितश्रुतिविरोधं श्रुतीनामपाकरोत्यनेन पादेन ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_I02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘प्राणा एवेदमग्र आसुस्तेभ्यो भूतानि जज्ञिरे । भूतेभ्योऽण्डमण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः । अथ प्राणा एवानादयः प्राणा नित्याः’ इति काषायणश्रुतौ प्राणानामनुत्पत्तिः प्रतीयते(श्रूयते) ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_I03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘नोपादानं हीन्द्रियाणामतोऽनुत्पत्तिरिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपादानकृता सृष्टिः सर्वलोकेषु दृष्यते’ इति भविष्यत्पर्वणि ॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_I05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.उ.२.१.३ इति च ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_I06"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अत उच्यते –",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_A043",
"title": "प्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "प्राणाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A043",
"adhikarana": "प्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(272)ओं तथा प्राणाः ओम् ॥ 02-04-01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V01"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V01_B1"
},
"text": "यथाऽऽकाशादयः परमात्मन उत्पद्यन्ते तथा प्राणा अपि ॥ 01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A043",
"adhikarana": "प्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(273)ओं गौण्यसम्भवात् ओम् ॥ 02-04-02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V02"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V02_B1"
},
"text": "अनादित्वश्रुतिर्गौणानादित्वापेक्षया । मुख्यासम्भवात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V02_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhavishyathparva_id"
},
"text": "‘नित्यान्येतानि सौक्ष्म्येण हीन्द्रियाणि तु सर्वशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तेषां भूतैरुपचयः सृष्टिकाले विधीयते ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "परेण साम्यसम्प्राप्तेः कस्य स्यान्मुख्यनित्यता’"
}
]
}
],
"tail": " इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 02 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A043",
"adhikarana": "प्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(274)ओं प्रतिज्ञानुपरोधाच्च ओम् ॥ 02-04-03॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V03"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V03_B1"
},
"text": "‘इदं सर्वमसृजत’(तै.उ.२.६.१(२.१४)) इति ॥ 03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति प्राणाधिकरणम् (प्राणोत्पत्त्यधिकरणम्)",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_A044",
"title": "मनोधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "मनोधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A044",
"adhikarana": "मनोधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V04_I01"
},
"text": "‘द्विधा हैवेन्द्रियाणि नित्यानि चानित्यानि च । तत्र नित्यं मनोऽनादित्वान्न ह्यमनाः पुमांस्तिष्ठत्यनित्यान्यन्यानि’ इति गौपवनश्रुतौ मनसोऽनुत्पत्तिः सयुक्तिका श्रूयते । अत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(275)ओं तत् प्राक्च्छृते‍ेश्च ओम् ॥ 02-04-04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V04"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V04_B1"
},
"text": "‘मनः सर्वेन्द्रियाणि च’(मुण्डक.२.१.३) इति पूर्वोक्तत्वान्नानुत्पत्तिर्मनसो युज्यते।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V04_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘पूर्वं मनः समुत्पन्नं ततोऽन्येषां समुद्भवः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " तदनुत्पत्तिवचनमल्पोपचयकारणात्’॥"
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "इति वायुप्रोक्तवचनं चशब्देन गृहीतम् ॥ 04 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति मनोधिकरणम् (तत्प्रागधिकरणम्)",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_A045",
"title": "वागधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "वागधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A045",
"adhikarana": "वागधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V05_I01"
},
"text": "‘नित्ययाऽनित्यया स्तौमि परमात्मानमच्युतमिति । वाग्वाव नित्या न ह्येषोत्पद्यतेऽस्यां हि श्रुतिरवतिष्ठते’  इति सयुक्तिकं पौष्यायणश्रुतौ वाचोऽनुत्पत्तिरुच्यते । अतो ब्रवीति –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(276)ओं तत्पूर्वकत्वाद्वाचः ओं॥ 02-04-05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V05"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V05_B1"
},
"text": "‘तस्मान्मन एव पूर्वरूपं वागुत्तररूपम्’(ऐ.आ.३.१.१ इति) मनःपूर्वकत्वाद्वाचो नानुत्पत्तिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V05_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Vayuprokte_id"
},
"text": "‘वागिन्द्रियस्य नित्यत्वं श्रुतिसन्निधियोग्यता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उत्पत्तिर्मनसो यस्मान्न नित्यत्वं कुतश्चन’"
}
]
}
],
"tail": " इति वायुप्रोक्ते ॥ 05 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति वागधिकरणम् (तत्पूर्वकत्वाधिकरणम्)॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_A046",
"title": "सप्तगत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सप्तगत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A046",
"adhikarana": "सप्तगत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V06_I01"
},
"text": "‘सप्तप्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति श्रुतिः।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V06_I02"
},
"text": "‘सप्तैव मारुता बाह्ये प्राणाः सप्त तथाऽऽत्मनि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " अधिदैवे तथाऽध्यात्मे सङ्ख्यासाम्यं विदो विदुः’ इति च स्कान्दे।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V06_I04"
},
"text": "‘द्वादश वा एते प्राणा द्वादश मासा द्वादशाऽदित्या द्वादशराशयो द्वादश ग्रहाः’ इति कौण्डिण्यश्रुतौ द्वादशप्राणादृष्यन्ते । अतो वक्ति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(277)ओं सप्तगतेर्विशेषितत्वाच्च ओम् ॥ 02-04-06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V06"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V06_B1"
},
"text": "ज्ञानेन्द्रियापेक्षया सप्तत्वम् ।‘गुहाशयां निहिताः सप्त सप्त’(मुण्डक.उ.२.१.८) इति विशेषणात्।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘सप्तप्राणास्त्ववगतेः पञ्चप्राणाश्च कर्मणः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "एवं प्राणद्वादशकं शरीरे नित्यसंस्थितम्॥’"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इति भविष्यत्पर्ववचनं चशब्दात् ॥ 06 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A046",
"adhikarana": "सप्तगत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(278)ओं हस्तादयस्तु स्थितेऽतो नैवम् ओम् ॥ 02-04-07॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V07"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V07_B1"
},
"text": "हस्तादीनां कर्मविषयत्वान्न सहपाठः।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V07_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Vayuprokte_id"
},
"text": "‘संसारस्थितिहेतुत्वात् स्थितं कर्म विदो विदुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मादुद्गतिहेतुत्वाज्ज्ञानं गतिरिहोच्यते॥’"
}
]
}
],
"tail": " इति(च) वायुप्रोक्ते ॥ 07 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति सप्तगत्यधिकरणम् ॥ 04 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_A047",
"title": "अण्व(णुत्वा)धिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अण्व(णुत्वा)धिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A047",
"adhikarana": "अण्व(णुत्वा)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V08_I01"
},
"text": "‘दिवीव चक्षुराततम्’(ऋ.सं.१.२२.२०) इति व्याप्तिः प्रतीयते। दूरश्रवणदर्शनादियुक्तिश्च। अणुभिः पश्यत्यणुभिः कृणोति प्राणा वा अणवः प्राणैर्ह्येतद्भवति’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V08_I03"
},
"text": "अतो वक्ति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(279)ओम् अणवश्च ओम् ॥ 02-04-08॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V08"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V08_B1"
},
"text": "‘तद् यथा ह्यणुनश्चक्षसः प्रकाशो व्यातत एवमेवास्य पुरुषस्य प्रकाशो व्याततोऽणुर्ह्येवैष पुरुषो भवति’ इति शाण्डिल्यश्रुतिः॥ 08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अण्व(णुत्वा)धिकरणम् ॥ 05 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_A048",
"title": "मुख्यप्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "मुख्यप्राणाधिकरणम्(श्रेष्ठाधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A048",
"adhikarana": "मुख्यप्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V09_I01"
},
"text": "‘नैष प्राण उदेति नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता । अथैनमाहुर्मध्यम इति’ इति मुख्यप्राणस्यानुत्पत्तिः श्रूयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘यत्प्राप्तिर्यत्परित्याग उत्पत्तिर्मरणं तथा ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": " तस्योत्पत्तिर्मृतिश्चैव कथं प्राणस्य युज्यते॥’"
},
{
"tag": "br",
"tail": " इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।‘आत्मत एष प्राणो जायते’(ष.प्र.३.२) इति च । अत आह-"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(280)ओं श्रेष्ठश्च ओम् ॥ 02-04-09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V09"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V09_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘सौक्ष्म्येण ह वा एषोऽवतिष्ठते स्थूलत्वेनोदेति सूक्ष्मश्चाथो स्थूलश्च प्रकृतितः सूक्ष्मोऽन्यतः स्थूलोऽथैनमाहुः सादिरनादिरिति’ इति गौपवनश्रुतेः ॥ 09 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A048",
"adhikarana": "मुख्यप्राणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(281)ओं न वायुक्रिये पृथुगुपदेशात् ओम् ॥ 02-04-10॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V10"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V10_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘चेष्टायां बाह्यवायौ च मुख्यप्राणे च गीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्राणशब्दस्त्रिषु ह्येषु मुखे मुख्यः प्रकीर्तितः॥’"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इति वायुक्रिययोरपि व्यपदेशादुत्पत्तिश्रुतिस्तयोर्न स्यात् । ‘स प्राणमसृजत’,‘खं वायुर्ज्योतिरापः..’, ’..तपो मन्त्राः कर्म..’(ष.प्र.उ.६.४.)इति पृथगुपदेशात् ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V10_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘भूतानि चेष्टा मन्त्राश्च मुख्यप्राणादिदं जगत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुख्यप्राणः परस्माच्च न परः कारणान्वितः॥’ इति वायुप्रोक्ते ॥ 10 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति मुख्यप्राणाधिकरणम् (श्रेष्ठाधिकरणम्)",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_A049",
"title": "चक्षुराद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "चक्षुराद्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A049",
"adhikarana": "चक्षुराद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V11_I01"
},
"text": "‘प्राणादिदमाविरासीत् प्राणो धत्ते प्राणे लयमभ्युपैति न प्राणः किञ्चिदाश्रितः’ इत्याग्निवेश्यश्रुतौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘यदाश्रयादस्य चेष्टा सोऽन्यं कथमुपाश्रयेत् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": " यथा प्राणस्तथा राजा सर्वस्यैकाश्रयो भवेत्॥’  इति च युक्तिर्भारते।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "‘प्राणस्यैतद्वशे सर्वं प्राणः परवशे स्थितः ।  न परः (क)किञ्चिदाश्रित्य वर्तते परमो यतः॥’ इति पैङ्गिश्रुतिः ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V11_I06"
},
"text": "अत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(282)ओं चक्षुरादिवत् तु तत्सहशिष्ट्यादिभ्यः ओम् ॥ 02-04-11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V11"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V11_B1"
},
"text": "चक्षुरादिवन्मुख्यप्राणोऽपि परमात्मवश एव । ‘सर्वं ह्येवैतत् परमेऽवतिष्ठते प्राणश्च प्राणाश्च प्राणिनश्च स ह्येक एवैतान् नयत्युन्नयति वशीकरोति’ इति गौपवनश्रुतौ चक्षुरादिभिः सह तद्वशत्वेनैव शासनात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V11_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘सर्वकर्ताऽपि सन् प्राणः परमाधारतः स्थितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कथमेवान्यथा न स्याद्यतो नैवेश्वरद्वयम् ।"
},
{
"tag": "line",
"text": "अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात् ।",
"tail": "अवान्तरेश्वरत्वेन तस्येश्वरवचो भवेत् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अतो मध्यमतामाहुस्तस्य वेदेषु वेदिनः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनम्(वर्जना) ।"
},
{
"tag": "line",
"text": "अनन्येश्वरता प्राणे तदन्येश्वरवर्जनात् ।",
"tail": "यतो विशेषवाक्येन ह्रियते समतावचः।’"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V11_B10"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘नान्योऽतोऽस्तिद्रष्टा’(बृ.उ.५.७.२३),‘नान्यदतोऽस्ति द्रष्टृ’(बृ.उ.५.८.१२) इत्यादिवचनयुक्तयश्च आदिशब्दोक्ताः ॥ 11 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A049",
"adhikarana": "चक्षुराद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(283)ओम् अकरणत्वाच्च न दोषस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 02-04-12॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V12"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V12_B1"
},
"text": "इतरेषां प्राणानां करणत्वान्मुख्यस्याकरणत्वात् तस्यानेभ्य उत्तमत्वं युज्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V12_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "माण्डव्यश्रुतिश्च-",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘तानि ह वा एतानि सर्वाणि करणान्यथ प्राण एवाकरणः तस्मान्मुख्यस्तस्मान्मुख्य इत्याचक्षते’ इति ॥ 12 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति चक्षुराद्यधिकरणम् ॥ 07 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_A050",
"title": "पञ्चवृत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "पञ्चवृत्त्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V13",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A050",
"adhikarana": "पञ्चवृत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V13_I01"
},
"text": "‘सर्वे वा एते मुख्यदासाः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इत्यथ प्राणो वाव सम्राट्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V13_I03"
},
"text": "‘प्राणापानादयः सर्वे मुख्यदासा यतेऽनिशम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतस्तदाज्ञया नित्यं स्वानि कर्माणि कुर्वते’ इति युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V13_I05"
},
"text": "‘मुख्यस्यैव स्वरूपाणि प्राणाध्याः पञ्चवायवः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " स एव प्राणिनां देहे पञ्चधा वर्ततेऽनिशम्’ इति च गौपवनश्रुतिः ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V13_I07"
},
"text": "अतो वक्ति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(284)ओं पञ्चवृत्तिर्मनोवद्व्यपदिश्यते ओम् ॥ 02-04-13॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V13"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V13_B1"
},
"text": "‘अथ पञ्चवृत्त्यैतत् प्रवर्तते प्राणो वाव पञ्चवृत्तिः प्राणोऽपानो व्यान उदानः समान इति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्चदासाः प्रजायन्ते प्राणाद् वाव प्राणेऽपानादपानो व्यानाद् व्यान उदानादुदानः समानादेव समानो यथा ह वै मनः पञ्चधा व्यपदिश्यते मनोबुद्धिरहङ्कारश्चित्तं चेतनेति तेभ्यो वा एतेभ्यः पञ्च दासाः प्रजायन्ते  मनसो वाव मनो बुद्धेर्बुद्धिरहङ्कारादहङ्कारश्चित्ताच्चित्तं चेतनाया एव चेतनैवमिति’ इति",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति पञ्चवृत्त्यधिकरणम् ॥ 08 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_A051",
"title": "अण्वधिकरणम् (प्राणाणुत्वाधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अण्वधिकरणम्(प्राणाणुत्वाधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V14",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A051",
"adhikarana": "अण्वधिकरणम् (प्राणाणुत्वाधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V14_I01"
},
"text": "\n\t\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘प्राण एवाधस्तात् प्राण उपरिष्ठात् प्राणो मध्यतः प्राणः सर्वतः प्राण एवेदं सर्वम्’ इति प्राणस्य व्याप्तिः प्रतीयते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘यतः सर्वं जगद्व्याप्य तिष्ठति प्राण एव तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " अतो धृतं जगत् सर्वमन्यथा केन धार्यते’ इति च युक्तिर्वायुप्रोक्ते ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V14_I04"
},
"text": "‘अणुनैतत् सृज्यतेऽणुनैतद् धार्यतेऽणौ लयमभ्युपैति प्राणो वा अणुः प्राणैः(क्वचित् कोशेषु ‘प्राणे,प्राणो’इति पाठः) ह्येतद्भवति’ इति च सौत्रायणश्रुतिः ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V14_I05"
},
"text": "अत आह –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(285)ओम् अणुश्च ओम् ॥ 02-04-14॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V14"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V14_B1"
},
"text": "‘स वा एष प्राणोऽणुर्महान् नामाऽन्तर्वाऽणुर्बर्हिर्महान् प्राणो वा ईशितव्येश ईशो ह्यसौ सर्वस्येशितव्यश्च परस्य’ इति हि कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति प्राणाणुत्वाधिकरणम् ॥ 09 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_A052",
"title": "ज्योतिराद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "ज्योतिराद्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V15",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A052",
"adhikarana": "ज्योतिराद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V15_I01"
},
"text": "करणत्वं प्राणानामुक्तम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V15_I02"
},
"text": "‘जीवस्य करणान्याहुः प्राणानेतांस्तु सर्वशः।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यस्मात् तद्वशगा एते दृश्यन्ते सर्वदेहिषु॥’"
},
{
"tag": "br",
"tail": " इति सौत्रायणश्रुतौ सयुक्तिकं जीवकरणत्वं प्रतीयते। ‘ब्रह्मणो वा एतानि करणानि चक्षुः श्रोत्रं मनो वागिति तद्ध्येतैः कारयति’ इति काषायणश्रुतौ । अत आह –"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(286)ओं ज्योतिराद्यधिष्ठानं तु तदामननात् ओम् ॥ 02-04-15॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V15"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V15_B1"
},
"text": "यज्ज्योतिराद्यधिष्ठानं ब्रह्म तदेवैतैः करणैः प्रवर्तयति। ‘यः प्राणे तिष्ठन्’(बृ.उ.५.७.१६) इत्यादि तदामननात् ॥ 15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V16",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A052",
"adhikarana": "ज्योतिराद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V16_I01"
},
"text": "कथं जीवकरणत्वश्रुतिरित्यतो वक्ति –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(287)ओं प्राणवता शब्दात् ओम् ॥ 02-04-16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V16"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V16_B1"
},
"text": "जीवेनैव (स्व)करणैः कारयति परमात्मा । अतो न विरोधः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V16_B1"
},
"text": "‘एष ह्येनेनाऽत्मना चक्षुषा दर्शयति श्रोत्रेण श्रावयति मनसा मानयति बुद्ध्या बोधयति तस्मादेतावाहुः सृतिरसृतिरिति’ इति भाल्लवेयश्रुतेः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V16_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘करणैः कारणं ब्रह्म पुरुषापेक्षयाऽखिलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "श्रोत्रादिभिः कारयति करणानीत्यतो विदुः ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V16_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Varaha_id"
},
"text": "न जीवापेक्षया मुख्यं कारयेत् परमेश्वरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "केवलात्मेच्छया तस्मान्मुख्यत्वं तस्य निश्चितम्’"
}
]
}
],
"tail": " इति च वाराहे ॥ 16 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A052",
"adhikarana": "ज्योतिराद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(288)ओं तस्य च नित्यत्वात् ओम् ॥ 02-04-17॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V17"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V17_B1"
},
"text": "‘अनादिनित्यत्वाच्च जीवकरणसम्बन्धस्य युज्यते तत् करणत्वश्रुतिः ।’",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V17_B2"
},
"text": "‘अथावियोगीनि करणैर्वाव न वियुज्यते देहेनैव वियुज्यत इत्येतद् वाव करणानां करणत्वं यद् वाव न वियुज्यते’ इति गौपवनश्रुतिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V17_B2"
},
"text": "चशब्दः करणसम्बन्धग्राही ॥ 17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति ज्योतिराद्यधिकरणम् ॥ 10 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_A053",
"title": "इन्द्रियाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "इन्द्रियाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V18",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A053",
"adhikarana": "इन्द्रियाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V18_I01"
},
"text": "‘अथेन्द्रियाणि प्राणा वा इन्द्रियाणि प्राणा हीदं द्रवन्ति’ इति सयुक्तिकपौत्रायणश्रुतिः सामान्येन प्राणानामिन्द्रियत्वं वक्ति । ‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुर्मनोबुद्धी तु द्वादशे’ इति च काषायणश्रुतिः । अतः कस्येन्द्रियत्वं निवार्यत इत्यतो वक्ति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(289)ओं त इन्द्रियाणि तद्व्यपदेशादन्यत्र श्रेष्ठात् ओम् ॥ 02-04-18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V18"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V18_B1"
},
"text": "मुख्यप्राणमृते त एवेन्द्रियाणि ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V18_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Poutrayana_id"
},
"text": "‘द्वादशैवेन्द्रियाण्याहुः प्राणो मुख्यस्त्वनिन्द्रियम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "द्रवतां हीन्द्रियाणां तु नियन्ता प्राण एकराट्’"
}
]
}
],
"tail": " इति पौत्रायणश्रुतिः ।"
}
],
"tail": "          \n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V18_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhath_id"
},
"text": "‘श्रोत्रादीनि तु पञ्चैव तथा वागादिपञ्चकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मनोबुद्धिसहायानि द्वादशैवेन्द्रियाणि तु ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "विषयद्रवणात् तेषामिन्द्रियत्वमुदाहृतम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तेषां नियामकः प्राणः स्थित एवाखिलप्रभुः’"
}
]
}
],
"tail": "इति बृहत्संहितायाम् ॥18॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V19",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A053",
"adhikarana": "इन्द्रियाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(290)ओं भेदश्रुतेः ओम् ॥ 02-04-19॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V19"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V19_B1"
},
"text": "‘स्थित एव हीदं मुख्यप्राणः करोति कारयति बलति बालयति धत्ते धारयति प्रभुं वा एनमाहुः अथेन्द्रियाणि न स्थितानि न कुर्वन्ति न कारयन्ति न बलन्ति न बालयन्ति न दधते न धारयन्ति तानि ह वा एतान्यबलानि तस्मादाहुरिन्द्रियाणि करणानि’ इति पौत्रायणश्रुतेः ॥ 19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V20",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A053",
"adhikarana": "इन्द्रियाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं वैलक्षण्याच्च ओम् ॥ 20-291 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V20"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V20_B1"
},
"text": "पुरुषापेक्षया प्रवृत्तिरिन्द्रियाणां दृष्यते, न मुख्यस्य । ‘प्राणाग्नय एवैतस्मिन् पुरे जाग्रति’(ष.प्र.४.३) इति च श्रुतेः ॥ 20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति इन्द्रियाधिकरणम् ॥ 11 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_A054",
"title": "सङ्ज्ञाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सङ्ज्ञाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V21",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A054",
"adhikarana": "सङ्ज्ञाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V21_I01"
},
"text": "‘विरिञ्चो वा इदं सर्वं विरेचयति विदधाति ब्रह्मा वाव विरिञ्च एतस्माद्धीमे रूपनामनी’ इति गौपवनश्रुतिः ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V21_I02"
},
"text": "‘यस्माद्विरेचयेत् सर्वं विरिञ्चस्तेन भण्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एको हि कर्ता जगतो ब्रह्मैव च चतुर्मुखः’ इति च युक्तिर्ब्राह्मे ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V21_I03"
},
"text": "अथ कस्मादुच्यते परम इति परमाद्ध्येते नामरूपे व्याक्रियेते तस्मादेनमाहुः परम इत्यथ कस्मादुच्यते ब्रह्मेति बृहत्त्वाद् बृंहणच्च(बृंहितत्वाच्च)’ इत्याग्निवेश्यश्रुतिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V21_I05"
},
"text": "अत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(292)ओं सङ्ज्ञामूर्तिक्लृप्तिस्तु त्रिवृत्कुर्वत उपदेशात् ओं॥ 02-04-21॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V21"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V21_B1"
},
"text": "नामरूपक्लृप्तिः परादेव। ‘सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीरो नामानि कृत्वाऽभिवदन् य(यद्) आस्ते’(तै.आ३.१२)  इति श्रुतेः।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V21_B2"
},
"text": "त्रिवृत्कुर्वत इति हेतुगर्भः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V21_B3"
},
"text": "त्रिवृत्करणापेक्षत्वान्नामरूपयोः ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V21_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘सर्वनाम्नां च रूपाणां व्यवहारेषु केशवः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एक एव यतः स्रष्टा ब्रह्माद्यास्तदवान्तराः’"
}
]
}
],
"tail": " इति च पाद्मे ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V21_B7"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmanda_id"
},
"text": "‘त्रिवृत्क्रिया यतो विष्णो रूपं च तदपेक्षया ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "रूपापेक्षं तथा नाम व्यवहारस्तदात्मकः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अतो नाम्नश्च रूपस्य व्यवहारस्य चैकराट् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "हरिरेव यतः कर्ता पिताऽतो भगवान् प्रभुः’"
}
]
}
],
"tail": "इति च ब्रह्माण्डे ॥ 21 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति सङ्ज्ञाधिकरणम् ॥ 12 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_A055",
"title": "मांसा(ध्य)धिकरणम् "
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "मांसा(ध्य)धिकरणम् ",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V22",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A055",
"adhikarana": "मांसा(ध्य)धिकरणम् "
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V22_I01"
},
"text": "‘अद्ब्यो हीदमुत्पद्यते आपो वाव मांसमस्थि च भवत्यापः शरीरमाप एवेदं सर्वम्’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V22_I02"
},
"text": "‘\tअम्मयं तु यतो मांसमतस्तृप्तिश्च मांसतः’ इति च भारते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V22_I03"
},
"text": "‘पृथिवी शरीरमाकाशमात्मा’(बृ.उ.५.२.१६) इति च श्रुतिः। अतो ब्रवीति –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(293)ओं मांसादि भौमं यथाशब्दमितरयोश्च ओम् ॥ 02-04-22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V22"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V22_B1"
},
"text": "‘यत् कठिनं सा पृथिवी यद् द्रवं तदापो यदुष्णं तत् तेजः’(गर्भ.३) इति श्रुतेर्मांसाद्येव भौमम्, न सर्वशरीरम्, अप्तेजसोश्च कार्यं यथाशब्दमङ्गीकर्तव्यम् ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V22_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यद्वा वाऽथो विमिश्रं मिश्राद्ध्येतद्भवति मिश्राणि हि भूतानि तस्मादेवैवमाचक्षते भूतानीति’ इति हि काषायणश्रुतिः ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V22_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘पञ्चभूतात्मकं सर्वं तथाऽप्येकविवक्षया ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एकभूतात्मकत्वेन व्यवहारस्तु वैदिके ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V22_B6"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Vayuprokte_id"
},
"text": "भौममित्येव काठिन्याच्छौक्ल्यादौदकमित्यपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तेजिष्ठत्वात् तैजसं च यथाऽस्थ्नां वचनं श्रुतौ॥’ "
}
]
}
],
"tail": "इति वायुप्रोक्ते ॥22॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V23",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C02_S04_A055",
"adhikarana": "मांसा(ध्य)धिकरणम् "
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V23_I05"
},
"text": "कथं तर्हि विशेषवचनम् इत्यत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(294)ओं वैशेष्यात् तु तद्वादस्तद्वादः ओम् ॥ 02-04-23॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C02_S04_V23"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V23_B1"
},
"text": "भूतानां(तु) विशेषसंयोगादेव विशेषव्यवहारः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V23_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "BrahmaSamhitha_id"
},
"text": "‘पार्थिवानां शरीराणामर्धेन पृथिवी स्मृता।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इतरेऽर्धे त्रिभागिन्य आपस्तेजस्तुभागतः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इति सामान्यतो ज्ञेयं भेदश्च प्रतिपूरुषम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "स्वर्गस्थानां शरीराणामर्धं तेज उदाहृतम्’"
}
]
}
],
"tail": "इति च ब्रह्मसंहितायाम् ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V23_B7"
},
"text": "सर्वाध्यायार्थावधारणार्थऽध्यायान्ते द्विरुक्तिः।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V23_B8"
},
"text": "गारुडे च-",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C02_S04_V23_B9"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अध्यायान्ते द्विरुक्तिः स्याद्वेदे वा वैदिकेऽपि वा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विचारो यत्र सज्येत पूर्वोक्तस्यावधारणे ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अनुक्तानां प्रमाणानां स्वीकारश्च कृतो भवेत् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "विनिन्द्य चेतरान् मार्गान् सम्पूर्णफलता तथा॥’ इति(च) ॥ 23 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति मांसा(ध्य)धिकरणम् ॥ 13 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमद्ब्रह्मसूत्रे द्वितीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः॥ 02-04 ॥",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायः (अविरोधाध्यायः) ॥ 02 ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n    "
}
],
"tail": "\n    \n    "
},
{
"tag": "chapter",
"attrs": {
"id": "BS_C03",
"type": "adhyaya",
"name": "(साधनाध्यायः) तृतीयाध्यायः॥ "
},
"text": "\n      ",
"children": [
{
"tag": "chapter-heading",
"text": "(साधनाध्यायः) तृतीयाध्यायः॥ ",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01",
"type": "paada",
"name": " प्रथमः पादः ",
"title": "तृतीयाध्याये  प्रथमः पादः "
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " प्रथमः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "साधनविचारोऽयमध्यायः । वैराग्यार्थे(य) गत्यादिनिरूपणा प्रथमपादे।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_I02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भूतबन्धो हि बन्धः- ‘भूतबन्धस्तु संसारो मुक्तिस्तेभ्यो विमोचनम्’ इति च वाराहे ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "line",
"text": "तच्च मरणे भवति-",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_I05"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भूतानां विनिवृत्तिस्तु मरणं समुदाहृतम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भूतानां सम्प्रयोगश्च जनिरित्येव पण्डितैः॥’ इति च भारते ॥"
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_I07"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अतः किं साधनैः? इत्यत आह-",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A001",
"title": "तदन्तराधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "तदन्तराधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A001",
"adhikarana": "तदन्तराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(295)ओं तदन्तरप्रतिपत्तौरंहति सम्परिष्वक्तः प्रश्ननिरूपणाभ्याम् ओम् ॥ 03-01-01॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V01"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V01_B1"
},
"text": "शरीरान्तरप्रतिपत्तौ भूतपरिष्वक्त एव गच्छति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V01_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘वेत्थ यथा पञ्चम्याम् आहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.३.२), ‘इति तु पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.३.९) इति प्रश्नपरिहाराभ्याम् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति तदन्तराधिकरणम् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A002",
"title": "त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A002",
"adhikarana": "त्र्यात्मकत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(296)ओं त्र्यात्मकत्वात् तु भूयस्त्वात् ओम् ॥ 03-01-02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V02"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V02_B1"
},
"text": "‘अप्’शब्दस्तु त्र्यात्मकत्वाद् युज्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V02_B1"
},
"text": "भूयस्त्वाच्चापाम् ।",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavatha_id"
},
"text": "‘तापापनोदो भूयस्त्वमम्भसो वृत्तयस्त्विमाः’(भाग.३.२७.४५)"
}
],
"tail": "इति च भागवते॥02॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति त्र्यात्मकत्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A003",
"title": "प्राणागत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "प्राणागत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A003",
"adhikarana": "प्राणागत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(297)ओं प्राणगतेश्च ओम् ॥ 03-01-03॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V03"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V03_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यत्र वाव भूतानि तत्र करणानि नित्यानि ह वा एतानि भूतानि च करणानि च नैतानि कदाचिद् वियुज्यन्ते न च विलीयन्ते’ इति भाल्लवेयश्रुतेः प्राणगतेर्भूतान्यपि सह गच्छन्तीति सिद्धम् ॥ 03 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति प्राणागत्यधिकरणम् ॥ 03 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A004",
"title": "अग्न्याद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अग्न्याद्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A004",
"adhikarana": "अग्न्याद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(298)ओम् अग्न्यादिगतिश्रुतेरिति चेन्न भाक्तत्वात् ओम् ॥ 03-01-04॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V04"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V04_B1"
},
"text": "‘यत्रास्य पुरुषस्य मृतस्याग्निं वागप्येति वातं प्राणः’(बृ.उ.५.२.१३) इत्यादिश्रुतेर्न प्राणानां जीवेन सह गतिरिति चेत्? न। भागतोऽग्न्यादिप्राप्तेः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V04_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahme_id"
},
"text": "‘पुरुषस्य मृतौ ब्रह्मन् प्राणा भागत एव तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अधिदैवं प्राप्नुवन्ति भागतोऽनुव्रजन्ति तम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "पुनः शरीरसम्प्राप्तौतमेवानुविशन्ति च’ "
}
]
}
],
"tail": "इति ब्राह्मे ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V04_B5"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्माण्डे च-",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘मृतिकाले जहत्येनं प्राणा भूतानि पञ्च च ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "भागतो भागतस्त्वेनमनुगच्छन्ति सर्वशः’ इति ॥ 04 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अग्न्याद्यधिकरणम् ॥ 04 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A005",
"title": "प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A005",
"adhikarana": "प्रथमेऽश्रवणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं प्रथमेऽश्रवणादिति चेन्न ता एव ह्युपपत्तेः ओम् ॥ 05-299 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V05"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V05_B1"
},
"text": "‘तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौ देवाः श्रद्धां जुह्वति’(छां.उ.५.४.२) इति प्रथमाग्नौ श्रूयते न भूतानि जुह्वतीति। अतो नेति चेत्, न।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V05_B2"
},
"text": " ता एव प्रस्तुता आपः श्रद्धारूपेण हूयन्ते । ‘इति तु पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ति’(छां.उ.५.९.१) इत्युपसंहारोपपत्तेः ॥05॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति प्रथमश्रवणाधिकरणम् ॥ 05 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A006",
"title": "अश्रुतत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अश्रुतत्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A006",
"adhikarana": "अश्रुतत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(300)ओम् अश्रुतत्वादिति चेन्नेष्टादिकारिणं प्रतीतेः ओम् ॥ 03-01-06॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V06"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V06_B1"
},
"text": "अग्न्यादिगतिः प्रत्यक्षतः श्रूयते। अतः प्रत्यक्षाश्रवणान्न युक्तमिति चेत्, न। ‘अथैनं यजमानं किं न जहाति भूतान्येव भूतैरेव गच्छति भूतैर्भुङ्क्ते भूतैरुत्पद्यते भूतैश्चरति भूतैर्विचरति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतौ प्रतीतेः ॥ 06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अश्रुतत्वाधिकरणम् ॥ 06 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A007",
"title": "भाक्ताधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "भाक्ताधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A007",
"adhikarana": "भाक्ताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V07_I01"
},
"text": "‘अपाम सोमममृता अभूम’(ऋ.सं.८.४८.३) इत्यादिश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(301)ओं भाक्तं वाऽनात्मवित्त्वात् तथा हि दर्शयति ओं॥ 03-01-07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V07"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V07_B1"
},
"text": "भागतस्तदमृतत्वम् ।‘नान्यः पन्था अयनाय विद्यते’(तै.आ.३.१२.७) इति श्रुतेरात्मविद एव हि मुख्यम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V07_B2"
},
"text": "वाशब्दात् पारम्पर्येणाऽत्मविदपेक्षया वा ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V07_B3"
},
"text": "तथा हि श्रुतिः –‘स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वा अननूक्तोऽन्यद् वा कर्माकृतं यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत् पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्तततः क्षीयत एवाऽत्मानमेव लोकमुपासीत स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयतेऽस्माद्ध्येवाऽत्मनो यद्यत् कामयते तत्तत् सृजते’(बृ.उ.३.४.१५)",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V07_B4"
},
"text": "‘अमृतो वाव सोमपो भवति यावदिन्द्रो यावन्मनुर्यावदादित्यः’,‘कर्मणा ज्ञानमातनोति ज्ञानेनामृतीभवत्यथामृतानि कर्माणि यत एनममृतत्वं नयन्ति’ इति च ॥ 07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति भाक्ताधिकरणम् ॥ 07 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A008",
"title": "कृतात्ययाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "कृतात्ययाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A008",
"adhikarana": "कृतात्ययाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V08_I01"
},
"text": "कृतस्य कर्मणो भोगेन क्षयान्मुक्तिरित्यत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(302)ओं कृतात्ययेऽनुशयवान् दृष्टस्मृतिभ्याम् ओम् ॥ 03-01-08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V08"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V08_B1"
},
"text": "‘ततः शेषेणेमं लोकमायाति पुनः कर्म कुरुते पुनर्गच्छति पुनरागच्छति’ इति श्रुतेः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V08_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘भुक्तशेषानुशयवानिमां प्राप्य भुवं पुनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कर्म कृत्वा पुनर्गच्छेत् पुनरायाति नित्यशः ॥’"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V08_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘आचतुर्दशमाद् वर्षात् कर्माणि नियमेन तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दशावराणां देहानां कारणानि करोत्ययम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अतः कर्मक्षयान्मुक्तिः कुत एव भविष्यति’॥ इत्यादिस्मृतेश्च शेषवानेवाऽयाति ॥ 08 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति कृतात्ययाधिकरणम् ॥ 08 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A009",
"title": "यथेताधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "यथेताधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A009",
"adhikarana": "यथेताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V09_I01"
},
"text": "‘यथेतमेव गच्छति यथेतमागच्छति स भुङ्क्ते स कर्म कुरुते स परिवर्तते’() इति गतिप्रकारेणागतिः प्रतीयते । अतो ब्रूते-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(303)ओं यथेतमनेवं च ओम् ॥ 03-01-09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V09"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V09_B1"
},
"text": "‘धूमादभ्रमभ्रादाकाशमाकाशाच्चन्द्रलोकं यथेतमाकाशमाकाशाद् वायुं वायुर्भूत्वा धूमो भवति धूमो भूत्वाऽभ्रं भवत्यभ्रं भूत्वा मेघो भवति मेघो भूत्वा प्रवर्षति’() इति काषायणश्रुतेर्यथागतमन्यथा च॥09॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥इति यथेताधिकरणम् ॥ 09 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A010",
"title": "चरणाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "चरणाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A010",
"adhikarana": "चरणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(304)ओं चरणादिति चेन्न तदुपलक्षणार्थेति कार्ष्णाजिनिः ओं॥ 03-01-10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V10"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V10_B1"
},
"text": "‘तद् य इह रमणीयचरणा रमणीयां योनिमापद्यन्ते कपूयचरणाः कपूयाम्’(छां.उ.५.१०.७) इति श्रुतेश्चरणफलमेव गमनागमनं न यज्ञादिकृतः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V10_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘आचार इति सम्प्रोक्तः कर्माङ्गत्वेन शुद्धिदः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अशुद्धिदस्त्वानाचारश्चरणं तूभयं मतम्’() ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V10_B5"
},
"text": "इति स्मृतेरिति चेत्, न । यज्ञाद्युपलक्षणार्था चरणादिश्रुतिरिति कार्ष्णाजिनिर्मन्यते ॥ 10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A010",
"adhikarana": "चरणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(305)ओम् आनर्थक्यमिति चेन्न तदपेक्षत्वात् ओम् ॥ 03-01-11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V11"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V11_B1"
},
"text": "तर्हि रमणीयाः कपूया इत्येव स्यात्, चरणशब्दस्याऽनर्थक्यमिति चेत्, न। चरणापेक्षत्वाद् रमणीयत्वादेस्तज्ज्ञापनार्थत्वोपपत्तेः ॥ 11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A010",
"adhikarana": "चरणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(306)ओं सुकृतदुष्कृते एवेति तु बादरिः ओम् ॥ 03-01-12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V12"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V12_B1"
},
"text": "‘धर्मं चरत माऽधर्मम्’() इत्यादिप्रयोगात् सुकृतदुष्कृते एव चरणशब्दोक्ते इति बादरिर्मन्यते । तुशब्दात् स्वसिद्धान्तोऽपि स एवेति सूचयति।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V12_B2"
},
"text": "‘तुशब्दस्तुविशेषे स्यात् स्वसिद्धान्तेऽवधारणे’() इति च नाममहोदधौ ॥ 12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति चरणाधिकरणम् ॥ 10 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A011",
"title": "अनिष्टादिकार्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अनिष्टादिकार्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V13",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A011",
"adhikarana": "अनिष्टादिकार्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V13_I01"
},
"text": "पुण्याकृतामेव गमनागमने नेतरेषामित्यत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ओं अनिष्टादिकारिणामपि च श्रुतम् ओम् ॥ 13-307 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V13"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V13_B1"
},
"text": "‘‘तद् य इह शुभाकृतो ये चाऽशुभकृतस्तेऽशुभमनुभूयाऽवर्तन्ते पुनः कर्म कुर्वन्ति पुनर्गच्छन्ति पुनरागच्छन्ति’() इति भाल्लवेयश्रुतौ ॥ 13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V14",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A011",
"adhikarana": "अनिष्टादिकार्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(308)ओं संयमने त्वनुभूयेतरेषाम् आरोहावरोहौ तद्गतिदर्शनात् ओम् ॥ 03-01-14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V14"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V14_B1"
},
"text": "‘संयमनमनुभूय केषाञ्चिदारोहः केषाञ्चिदवरोहः । तुशब्दोऽवधारणे ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V14_B2"
},
"text": "‘‘सर्वे वा एतेऽशुभकृतः संयमने प्रपतन्ति तत्र ह ये परद्विषो गुरुद्विषः श्रुतिद्विषस्तदवमन्तारः शठा मूर्खा इति ते वै ततोऽवरुह्य तमसि प्रपतन्ति नैवैत उत्तिष्ठन्तेऽपि कर्हिचिद् वव्रं वा एतदित्याहुरथ येऽन्ये ब्रह्मद्विषः स्तेनाः सुरापा इति ते वै तदनुभूयेमं लोकमनुव्रजन्ति’() इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V15",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A011",
"adhikarana": "अनिष्टादिकार्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(309)ओं स्मरन्ति च ओम् ॥ 03-01-15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V15"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V15_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘गच्छन्ति पापिनः सर्वे नरकं नात्र संशयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘तत्र भुक्त्वा पतन्त्येव ये द्विषन्ति जनार्दनम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "‘महातमसि मग्नानां न तेषामुत्थितिः क्वचित् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "‘इतरेषां तु पापानां व्युत्थानं विद्यतेऽपि च ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "‘सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "‘इति सर्वत्र नियमः पञ्चकष्टे तु तत् सदा’() ॥ इत्यादि ॥ 15 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अनिष्टादिकार्यधिकरणम् ॥ 11 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A012",
"title": "सप्ताधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सप्ताधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V16",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A012",
"adhikarana": "सप्ताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(310)ओम् अपि सप्त ओम् ॥ 16-310 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V16"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V16_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bharatha_id"
},
"text": "‘रौरवोऽथ महांश्चैव वह्निर्वैतरणी तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कुम्भीपाक इति प्रोक्तान्यनित्यनरकाणि तु ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तामिस्रश्चान्धतामिस्रो द्वौ नित्यौ सम्प्रकीर्तितौ ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इति सप्तप्रधानानि बलीयस्तूत्तरोत्तरम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "एतानि क्रमशो गत्वैवारोहोऽथावरोहणम्’"
}
]
}
],
"tail": " इति च भारते ॥ 16 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति सप्ताधिकरणम् ॥ 12 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A013",
"title": "तद्व्यापाराधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "तद्व्यापाराधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A013",
"adhikarana": "तद्व्यापाराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V17_I01"
},
"text": "ईश्वरस्य नरकायुक्तेः ‘सर्वं विसृजति सर्वं विलापयति सर्वं रमयति सर्वं न रमयति सर्वं प्रवर्तयत्यन्तरस्मिन् निविष्टः’() इति कौषारवश्रुतिविरोध इत्यतो वक्ति –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(311)ओं तत्रापि च तद्व्यापारादविरोधः ओम् ॥ 03-01-17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V17"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V17_B1"
},
"text": "चशब्दाददुःखानुभवेन ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V17_B2"
},
"text": "‘स स्वर्गे स भूमौ स नरके सोऽन्धे तमसि प्रवृत्तिकृदेक एवानुविष्टो नासौ दुःखभुगीश्वरः प्रभुत्वात् सर्वं पश्यति सर्वं कारयति नासौ दुःखभुग् य एवं वेद’() इति पौत्रायणश्रुतेरविरोधः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V17_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavathatantra_id"
},
"text": "‘नरकेऽपि वसन्नीशो नासौ दुःखभुगुच्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नीचोच्चतैव दुःखादेर्भोग इत्यभिधीयते ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "नासौ नीचोच्चतां याति पश्यत्येव प्रभुत्वतः’(छां.उ.५.१०.८)"
}
]
}
],
"tail": " इति भागवततन्त्रे ॥ 17 ॥ "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति तद्व्यापाराधिकरणम् ॥ 13 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A014",
"title": "विद्याकर्माधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "विद्याकर्माधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V18",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A014",
"adhikarana": "विद्याकर्माधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V18_I01"
},
"text": "‘अथैतयोः पथोर्न कतरेण च तानीमानि क्षुद्रमिश्राण्यसकृदावर्तीनि भूतानि भवन्ति जायस्व म्रियस्वेत्येतत् तृतीयं स्थानम्’(छां.उ.५.१०.८) इति गतिस्वातन्त्र्यं भूतानां प्रतीयत इत्यत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(312)ओं विद्याकर्मणोरिति तु प्रकृतत्वात् ओम् ॥ 03-01-18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V18"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V18_B1"
},
"text": "विद्याकर्मापेक्षयैवैतद् वचनम् । तयोरपि प्रकृतत्वात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V18_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bharatha_id"
},
"text": "‘विद्यापथः कर्मपथो द्वौ पन्थानौ प्रकीर्तितौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तद्वर्जितस्त्रिधा याति तिर्यग् वा नरकं तमः’"
}
]
}
],
"tail": "इति च भारते॥ 18 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति विद्याकर्माधिकरणम् ॥ 14 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A015",
"title": "महातमोऽधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "महातमोऽधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V19",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A015",
"adhikarana": "महातमोऽधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V19_I01"
},
"text": "‘यत्र दुःखं सुखं तत्र सर्वत्रापि प्रतीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अपि नीचगतौ किञ्चित् किमु मानुषदेहिनः’ ॥ इति वचनान्महातमस्यपि सुखप्राप्तिरित्यत आह-"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(313)ओं न तृतीये तथोपलब्धेः ओम् ॥ 03-01-19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V19"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V19_B1"
},
"text": "‘अथाविद्वानकर्माऽवाग्गच्छति त्रिधा ह वाऽवाग् गच्छति तिर्यग् यातना तम इति ।  द्वे वाव सुखानुवृत्ते, न तमः सुखानुवृत्तं केवलं ह्येवात्र दुःखं भवति’() इति श्रुतेर्न तृतीयावाग्गतौ सुखम् ॥ 19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V20",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A015",
"adhikarana": "महातमोऽधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(314)ओं स्मर्यतेऽपि च लोके ओम् ॥ 03-01-20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V20"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V20_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhavishyath_id"
},
"text": "‘तिर्यक्षु नरके चैव सुखलेशो विधीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नान्धे तमसि मग्नानां सुखलेशोऽपि कश्चन’"
}
]
}
],
"tail": " इति भविष्यत्पर्वणि ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V20_B3"
},
"text": "लोकसिद्धं चैतत्। चशब्दाल्लोकसिद्धिरपि स्मार्तेत्याह ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V20_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahme_id"
},
"text": "‘अतिप्रिये यथा राजा न दुःखं सहते क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अत्यप्रिये सुखमपि तथैव परमेश्वरः’ "
}
]
}
],
"tail": "इति हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V21",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A015",
"adhikarana": "महातमोऽधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(315)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-01-21 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V21"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V21_B1"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘नारायणप्रसादेन समिद्धज्ञानचक्षुषा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " अत्यन्तदुःखसल्लीनान् निश्येषसुखवर्जितान् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "नित्यमेव तथाभूतान् विमिश्रांश्च गणान् बहून् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "निरस्ताशेषदुःखांश्च नित्यानन्दैकभागिनः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अपश्यत् त्रिविधान् ब्रह्मा साक्षादेव चतुर्मुखः॥’ इति दर्शनवचनाच्च पाद्मे ॥ 21 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V22",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A015",
"adhikarana": "महातमोऽधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(316) ओं तृतीये शब्दावरोधः संशोकजस्य ओम् ॥ 03-01-22॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V22"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V22_B1"
},
"text": "तृतीये तृतीयतमसः श्रवणादेव शब्दानुसारेण संशोकजमोहप्राप्तिः ॥ 22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V23",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A015",
"adhikarana": "महातमोऽधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(317)ओं स्मरणाच्च ओम् ॥ 03-01-23 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V23"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V23_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Koorma_id"
},
"text": "‘महातमस्त्रिधा प्रोक्तमूर्ध्वं मध्यं तथाऽधरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "श्रवणादेव मूर्च्छादिरधरस्य यतो भवेत् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मान्न विस्तरेणैतत् कथ्यते राजसत्तम॥’"
}
]
}
],
"tail": " इति कौर्मे ॥ 23 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति महातमोऽधिकरणम् (नतृतीयाधिकरणम्) ॥ 15 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A016",
"title": "तत्स्वाभाव्याधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "तत्स्वाभाव्याधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V24",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A016",
"adhikarana": "तत्स्वाभाव्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V24_I01"
},
"text": "‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’(छां.उ.५.१०.५,काषायणश्रुतौ) इत्याद्यन्यभावः श्रूयते । स कथमित्यतो ब्रवीति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(318)ओं तत्स्वाभाव्यापत्तिरुपपत्तेः ओम् ॥ 03-01-24॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V24"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V24_B1"
},
"text": "धूमादिषु प्रविश्य तद्गतौ गतिः स्थितौ स्थितिरित्यादिरेव तद्भावापत्तिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V24_B2"
},
"text": "न ह्यन्यस्यान्यभावो युज्यते । न च तत्पदप्राप्तिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V24_B2"
},
"text": "\n\t\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": " गारुडे च-",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "धूमादिभावप्राप्तिश्च तद्गतौ गतिरेव तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्थितौ स्थितिः प्रवेशश्च लघुत्वादिस्तथैव च ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "line",
"text": "न ह्यन्यस्यान्यथाभावो न च तत्पदमिष्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विद्यागम्यं पदं यस्मात् न तत्प्राप्यं हि कर्मणा॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "line",
"text": "एकदेशस्वभावेन वागभेदाऽपि युज्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यथा जीवः परं ब्रह्म ब्रह्मेदं जगदित्यपि॥’ इति ॥ 24 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति तत्स्वाभाव्याधिकरणम् ॥ 16 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A017",
"title": "नातिचिरेणाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "नातिचिरेणाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V25",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A017",
"adhikarana": "नातिचिरेणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V25_I01"
},
"text": "बहुस्थानगमनात् कल्पान्तमप्येवं स्यादित्यत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(319)ओं नातिचिरेण विशेषात् ओम् ॥ 03-01-25 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V25"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V25_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Naradiya_id"
},
"text": "‘तद्य इह रमणीयचरणा अभ्याशो ह यत् ते रमणीयां योनिमापद्यन्ते’(छां.उ.५.१०.७)"
}
],
"tail": " इति विशेषान्नातिचिरेण ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V25_B2"
},
"text": " ",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishat_id"
},
"text": "‘स्वर्गाल्लोकादवाक् प्राप्तो वत्सरात् पूर्वमेव तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मातुः शरीरमाप्नोति पर्यटन् यत्र तत्र च॥’(छां.उ.५.१०.७)"
}
]
}
],
"tail": " इति च नारदीये ॥ 25 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति नातिचिरेणाधिकरणम् (अचिरप्राप्त्यधिकरणम्) ॥ 17 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A018",
"title": "अन्याधिष्ठिताधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अन्याधिष्ठिताधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V26",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A018",
"adhikarana": "अन्याधिष्ठिताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V26_I01"
},
"text": "‘त इह व्रीहियवा ओषधिवनस्पतयस्तिलमाषा इति जायन्ते’(छां.उ.५.१०.६) इति श्रवणादनर्थफलत्वं यज्ञादेरित्यतो वक्ति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(320)ओम् अन्याधिष्ठिते पूर्ववदभिलापात् ओम् ॥ 03-01-26॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V26"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V26_B1"
},
"text": "अन्याधिष्ठिते व्रीह्यादिशरीरे प्रवेशः । न तु भोगोऽस्य ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V26_B2"
},
"text": " ‘धूमो भूत्वाऽभ्रं भवति’(छां.उ.५.१०.५) इत्यादिपूर्वोक्तिवत् ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V26_B3"
},
"text": "‘सोऽवाग्गतः स्थावरान् प्रविश्याभोगेनैव व्रजन् स्थूलं शरीरमेति स्थूलाच्छरीराद्भोगाननुभुङ्क्ते’ इत्यभिलापात् कौषारवश्रुतौ ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V26_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Varaha_id"
},
"text": "‘स्वर्गादवाग्गतो देही व्रीह्यादीतरदेहगः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अभुञ्जंस्तु क्रमेणैव देहमाप्नोति कालतः’ "
}
]
}
],
"tail": "इति वाराहे ॥ 26 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V27",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A018",
"adhikarana": "अन्या(धिष्ठिता)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(321)ओम् अशुद्धमिति चेन्न शब्दात् ओम् ॥ 03-01-27॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V27"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V27_B5"
},
"text": "हिंसारूपत्वात् पापस्यापि सम्भवाद्धुःखं च भवत्विति चेन्न। शब्दविहितत्वात्॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V27_B6"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Varaha_id"
},
"text": "‘हिंसा त्ववैदिका या तु तयाऽनर्थो ध्रुवं भवेत्।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वेदोक्तया हिंसया तु नैवानर्थः कथञ्चन’"
}
]
}
],
"tail": " इति वाराहे॥ 27 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A019",
"title": "रेतोऽधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "रेतोऽधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V28",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A019",
"adhikarana": "रेतोऽधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V28_I01"
},
"text": "‘स्वर्गादवाग्गतश्चापि मातुरेवोदरं व्रजेत्’ इति वचनात्  ‘य एव गृही भवति यो वा रेतः सिञ्चति तमेवानुविशति’इति श्रुतिः कथमित्यत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(322)ओं रेतःसिग्योगोऽथ ओम् ॥ 03-01-28॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V28"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V28_B1"
},
"text": "‘ततो रेतःसिचमेवानुप्रविशत्यथ मातरमथ प्रसूयते स कर्म कुरुते’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः पितरमेव प्रथमतो विशति।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V28_B1"
},
"text": "मातृप्राप्तेः पश्चादपि भाव्यत्वात् ॥ 28 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति रेतोऽधिकरणम् ॥ 19 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_A020",
"title": "योन्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "योन्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V29",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S01_A020",
"adhikarana": "योन्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V29_I01"
},
"text": "‘देहं गर्भस्थितं क्‍वापि प्रविशेत् स्वर्गतो गतः’ इति वचनात् पश्चादेव प्रविशतीत्यत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(323)ओं योनेः शरीरम् ओम् ॥ 03-01-29॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S01_V29"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V29_B1"
},
"text": "पितृशरीरान्मातृयोनिमनुप्रविश्य तत एव शरीरमाप्नोति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V29_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Poushyayana_id"
},
"text": "‘दिवः स्थास्नून् गच्छति स्थास्नुभ्यः पितरं पितुर्मातरं मातुः शरीरं शरीरेण जायत इति सम्मितमथासम्मितं स्थास्नुभ्यो जायते पितुर्मातुरन्तरे वा गर्भे वा बहिर्वा’"
}
],
"tail": " इति पौष्यायणश्रुतेः ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S01_V29_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahme_id"
},
"text": "‘स्थावराणि दिवः प्राप्तः स्थावरेभ्यश्च पूरुषम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुरुषात् स्त्रियमापन्नस्ततो देहं यथाक्रमम् ॥"
}
],
"tail": " "
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahme_id"
},
"text": "देहेन जायते जन्तुरिति सामान्यतो जनिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विशेषवचनं(जननं) चापि प्रोच्यमानं निबोध मे ॥"
}
],
"tail": " "
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahme_id"
},
"text": "स्थास्नुष्वथापि पुरुषे प्रमादायामथापि वा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गर्भे वा बहिरेवाथ क्वचित् स्थानान्तरेषु च॥’"
}
],
"tail": " "
}
],
"tail": "इति ब्राह्मे ॥ 29 ॥ "
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 03-01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति योन्यधिकरणम् ॥ 20 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02",
"type": "paada",
"name": " द्वितीयः पादः ",
"title": "तृतीयाध्याये  द्वितीयः पादः "
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " द्वितीयः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भक्तिरस्मिन् पाद उच्यते। भक्त्यर्थं भगवन्महिमोक्तिः।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A021",
"title": "सन्ध्याधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सन्ध्याधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A021",
"adhikarana": "सन्ध्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(324)ओं सन्ध्ये सृष्टिराह हि ओम् ॥ 03-02-01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V01"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V01_B1"
},
"text": "न स्वप्नोऽपि तं विना प्रतीयते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V01_B1"
},
"text": "‘न तत्र रथा न रथयोगा न पन्थानो भवन्त्यथ रथान् रथयोगान् पथः सृजते’(बृ.उ.६.३.१०) इत्यादि श्रुतेः ॥ 01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A021",
"adhikarana": "सन्ध्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(325)ओं निर्मातारं चैके पुत्रादयश्च ओम् ॥ 03-02-02॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V02"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V02_B1"
},
"text": "‘य एष सुप्तेषु जागर्ति कामं कामं पुरुषो निर्ममाणः’(क.उ.२.२.८) इति च । ‘एतस्माद्ध्येव पुत्रो जायत एतस्माद् भ्रातैतस्माद्भार्या यदेनं पुरुषमेष स्वप्नेनाभिहन्ति’ इति गौपवनश्रुतिश्च ॥ 02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A021",
"adhikarana": "सन्ध्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V03_I01"
},
"text": "केन साधनेन ?-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(326)ओं मायामात्रं तु कार्त्स्न्येनानभिव्यक्तस्वरूपत्वात् ओम् ॥03-02-03॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V03"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V03_B1"
},
"text": "अनादिमनोगतान् संस्कारान् स्वेच्छामात्रेण प्रदर्शयति।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V03_B2"
},
"text": "नान्येन साधनेन, सम्यगनभिव्यक्तत्वात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V03_B3"
},
"text": "\n\t\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्माण्डे च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmanda_id"
},
"text": "‘मनोगतांस्तु संस्कारान् स्वेच्छया परमेश्वरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रदर्शयति जीवाय स्वप्न इति गीयते ॥"
}
],
"tail": " "
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmanda_id"
},
"text": "यदन्यथात्वं जाग्रत्त्वं सा भ्रान्तिस्तत्र तत्कृता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनभिव्यक्तरूपत्वान्नान्यसाधनजं भवेत्॥’"
}
],
"tail": " "
}
],
"tail": " इति ॥ 03 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A021",
"adhikarana": "सन्ध्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(327)ओं सूचकश्च हि श्रुतेराचक्षते च तद्विदः ओम् ॥ 03-02-04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V04"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V04_B1"
},
"text": "साधनान्तराभावेऽपि भावाभावसूचकत्वेनेश्वरो(न चेश्वरो) दर्शयति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V04_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यदा कर्मसु काम्येषु स्त्रियं स्वप्नेऽभिपश्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "समृद्धिं तत्र जानीयात् तस्मिन् स्वप्ननिदर्शने॥’(छां.उ.५.२.८) इत्यादिश्रुतेः ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "line",
"text": "हिशब्दाद्दर्शनाच्च।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V04_B5"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यद्वाऽपि ब्राह्मणो ब्रूयाद् देवतावृषभोऽपि वा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वप्नस्थमथवा राजा तत् तथैव भविष्यति॥’"
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "इत्याद्याचक्षते च स्वप्नविदो व्यासादयः ॥ 04 ॥",
"tail": " "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति सन्ध्याधिकरणम् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A022",
"title": "पराभिध्यानाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "पराभिध्यानाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A022",
"adhikarana": "पराभिध्यानाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(328)ओं पराभिध्यानात् तु तिरोहितं ततो ह्यस्य बन्धविपर्ययौ ओम् ॥03-02-05॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V05"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V05_B1"
},
"text": "बन्धमोक्षप्रदत्वात् स एव स्वप्नादितिरस्कर्ता ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V05_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Koorma_id"
},
"text": "‘स्वप्नादिबुद्धिकर्ता च तिरस्कर्ता स एव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तदिच्छया यतो ह्यस्य बन्धमोक्षौ प्रतिष्ठितौ’"
}
]
}
],
"tail": " इति कौर्मे ॥ 05 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति पराभिध्यानाधिकरणम्॥ 02 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A023",
"title": "देहयोगाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "देहयोगाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A023",
"adhikarana": "देहयोगाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(329)ओं देहयोगाद्वासोऽपि ओम् ॥ 03-02-06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V06"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V06_B1"
},
"text": "देहयोगेन वासो जाग्रदपि तत एव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V06_B2"
},
"text": "‘स एव जागरिते स्थापयति स स्वप्ने स प्रभुस्तुराषाट् स एको बहुधा भवति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति देहयोगाधिकरणम् ॥ 03 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A024",
"title": "तदभावाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "तदभावाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A024",
"adhikarana": "तदभावाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(330)ओं तदभावो नाडीषु तच्छ्रुतेरात्मनि ह ओम् ॥ 03-02-07॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V07"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V07_B1"
},
"text": "जाग्रत्स्वप्नाभावः सुप्तिर्नाडीस्थे परमात्मनि ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V07_B2"
},
"text": "‘आसु तदा नाडीषु सुप्तो भवति’(छां.उ.८.६.३), ‘सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति’(छां.उ.६.८.१) इति श्रुतेः ॥ 07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति तदभावाधिकरणम् ॥ 04 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A025",
"title": "प्रभोधाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "प्रभोधाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A025",
"adhikarana": "प्रभोधाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(331)ओम् अतः प्रभोधोऽस्मात् ओम् ॥ 03-02-08॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V08"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V08_B1"
},
"text": "\n\t\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यतस्तस्मिन् सुप्तिः ।",
"tail": "\n                  "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘एष एव सुप्तं प्रभोधयत्येतस्माज्जीव उत्तिष्ठत्येष प्रमातैष परमः’ इति कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 08 ॥",
"tail": "\n                  "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति प्रभोधाधिकरणम्॥ 05 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A026",
"title": "कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A026",
"adhikarana": "कर्मानुस्मृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(332)ओं स एव च कर्मानुस्मृतिशब्दविधिभ्यः ओम् ॥ 03-02-09॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V09"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V09_B1"
},
"text": "न च केषाञ्चित् स्वप्नादिकर्ता न तु सर्वेषामिति ।",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Koushitakibrahmana_id"
},
"text": "‘एष ह्येव(एनं) साधु कर्म कारयति’(कौ.ब्रा.३.९)"
}
],
"tail": " इति कर्मण्यवधारणात् ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V09_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘प्रदर्शकस्तु सर्वेषां स्वप्नादेरेक एव तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "परमः पुरुषो विष्णुस्ततोऽन्यो नास्ति कश्चन’ इत्यनुसारिस्मृतेश्च ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘एष स्वप्नान् दर्शयत्येष प्रबोधयत्यथैष एव परम आनन्दः’ इति च श्रुतिः ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V09_B7"
},
"text": "‘आत्मानमेव लोकमुपासीत’(बृ.उ.३.५.९(१.४.१५)) इति च विधिः ॥ 09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति कर्मानुस्मृत्यधिकरणम् ॥ 06 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A027",
"title": "सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A027",
"adhikarana": "सम्पत्त्यधिकरणम्(मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(333)ओं मुग्धेऽर्धसम्पत्तिः परिशेषात् ओम् ॥ 03-02-10॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V10"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V10_B1"
},
"text": "मोहावस्थायां परमेश्वरेऽर्धप्राप्तिर्जीवस्य ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V10_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Varaha_id"
},
"text": "‘हृदयस्थात् पराज्जीवो दूरस्थो जाग्रदेष्यति । समीपस्थस्तथा स्वप्नं स्वपित्यस्मिन् लयं व्रजन् ॥",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यत एवं त्रयोऽवस्था मोहस्तु परिशेषतः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अर्धप्राप्तिरिति ज्ञेयो दुःखमात्रप्रतिस्मृतेः’ "
}
]
}
],
"tail": "इति वाराहे ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V10_B6"
},
"text": "सोऽपि तत एवेति सिद्धम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V10_B7"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Koorma_id"
},
"text": "‘मूर्च्छा प्रबोधनं चैव यत एव प्रवर्तते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स ईशः परमो ज्ञेयः परमानन्दलक्षणः’ "
}
]
}
],
"tail": "इति हि कौर्मे ॥ 10 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति (मुग्धप्राप्त्यधिकरणम्) सम्पत्त्यधिकरणम् ॥ 07 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A028",
"title": "स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "न स्थानतोऽप्य(भेदा)धिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A028",
"adhikarana": "न स्थानतोऽप्य(भेदा)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V11_I01"
},
"text": "स्थानापेक्षया परमात्मनोऽपि भेदादनुग्राह्यानुग्राहकभाव इत्यत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(334)ओं न स्थानतोऽपि परस्योभयलिङ्गं सर्वत्र हि ओम् ॥ 03-02-11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V11"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V11_B1"
},
"text": "स्थानापेक्षयाऽपि परमात्मनो न भिन्नं रूपम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V11_B2"
},
"text": "‘सर्वेषु भूतेष्वेतमेव ब्रह्मेत्याचक्षते’(ऐ.आ.३.२.३) इति श्रुतिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V11_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mathsyapurana_id"
},
"text": "‘एकरूपः परो विष्णुः सर्वत्रापि न संशयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ऐश्वर्याद् रूपमेकं च सूर्यवद्बहुधेयते’"
}
]
}
],
"tail": " इति मात्स्ये ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V11_B5"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘प्रतिदृशमिव नैकधाऽर्कमेकं समधिगतोऽस्मि विधूतभेदमोहः’(भाग.१.९.४९/४२) ॥ इति च भागवते ॥ 11 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A028",
"adhikarana": "स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(335)ओं न भेदादिति चेन्न प्रत्येकमतद्वचनात् ओं॥ 03-02-12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V12"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V12_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘कार्यकारणबद्धौ ताविष्येते विश्वतेजसौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्राज्ञः कारणबद्धस्तु द्वौ तु तुर्ये न सिद्ध्यतः’(मां.उ.२.३/२.१६) ॥"
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "इति भेदवचनान्नेति चेत्, न ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V12_B4"
},
"text": "‘एष त आत्माऽन्तर्याम्यमृतः’(बृ.उ.५.७.३),‘अयमेव स योऽयमात्मेदममृतमिदं ब्रह्मेदं सर्वम्’(बृ.उ.४.५.१),‘अयं वै हरयोऽयं वै दश च सहस्राणि बहूनि चानन्तानि च । तदेतद् ब्रह्मापूर्वमनपरमनन्तरमबाह्यमयामात्मा ब्रह्म सर्वानुभूरित्यनुशासनम्(बृ.उ.४.५.१९)’ इति प्रत्येकमभेदवचनात् ॥ 12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V13",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A028",
"adhikarana": "स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(336)ओम् अपि चैवमेके ओम् ॥ 03-02-13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V13"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V13_B1"
},
"text": "एवमभेदेनैव । चशब्दादनन्तरूपत्वं चैके शाखिनः पठन्ति -\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अमात्रोऽनन्तमात्रश्च द्वैतस्योपशमः शिवः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ओङ्कारो विदितो येन स मुनिर्नेतरो जनः’(मां.उ.४.७) इति ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V13_B4"
},
"text": "अभेदेऽपि भेदव्यपदेशः स्थानभेदादैश्वर्ययोगाच्च युज्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V13_B5"
},
"text": "ब्रह्मतर्के च-\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘बद्धो बन्धादिसाक्षित्वाद् भिन्नो भिन्नेषु संस्थितेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "निर्दोषाद्वयरूपोऽपि कथ्यते परमेश्वरः’ इति ॥ 13 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति स्थान(तोऽप्य)भेदाधिकरणम् ॥ 08 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A029",
"title": "अरूपाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अरूपाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V14",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A029",
"adhikarana": "अरूपाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V14_I01"
},
"text": "रूपवत्त्वादनित्यत्वमित्यतो वक्ति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(337)ओम् अरूपवदेव हि तत्प्रधानत्वात् ओम् ॥ 14-337 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V14"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V14_B1"
},
"text": "प्रकृत्यादिप्रवर्तकत्वेन तदुत्तमत्वान्नैव रूपवद् ब्रह्म । हि शब्दाद् ‘अस्थूलमनणु’(बृ.उ.५.८.८) इत्यादिश्रुतेश्च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V14_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mathsya_id"
},
"text": "‘भौतिकानि हि रूपाणि भूतेभ्योऽसौ परो यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अरूपवानतः प्रोक्तः क्व तदव्यक्ततः परे’"
}
]
}
],
"tail": " इति च मात्स्ये॥ 14 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V15",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A029",
"adhikarana": "अरूपाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(338)ओं प्रकाशवच्चावैयर्थ्यम् ओम् ॥ 03-02-15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V15"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V15_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यदा पश्यः पश्यते रुग्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्’(मुं.उ.३.१.३),‘श्यामाच्छबलं प्रपद्ये’(छां.उ.८.१३.१),‘सुवर्णज्योतिः’(तै.उ.३.१०) इत्यादिश्रुतीनां च न वैयर्थ्यम् । विलक्षणरूपवत्वात् ।",
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V15_B2"
},
"text": "यथा चक्षुरादिप्रकाशे विद्यमानेऽपि वैलक्षण्यादप्रकाशादिव्यवहारः ॥ 15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V16",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A029",
"adhikarana": "अरूपाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(339)ओम् आह च तन्मात्रम् ओम् ॥ 03-02-16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V16"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V16_B1"
},
"text": "वैलक्षण्यं चोच्यते रूपस्य विज्ञानानन्दमात्रत्वं ‘ऐकात्म्यप्रत्ययसारम्’(मां.उ.२.१) इति ।",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chaturveda_id"
},
"text": "आनन्दमात्रमजरं पुराणमेकं सन्तं बहुधा दृष्यमानम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरास्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्’"
}
]
}
],
"tail": "इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 16 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A029",
"adhikarana": "अरूपाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(340)ओं दर्शयति चाथो अपि स्मर्यते ओम् ॥ 03-02-17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V17"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V17_B1"
},
"text": "दर्शयति चानन्दस्य रूपत्वं ‘तद्विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद्विभाति’(मुं.उ.२.२.८) इति ॥",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mathsya_id"
},
"text": "‘शुद्धस्फटिकसङ्काशं वासुदेवं निरञ्जनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चिन्तयीति यतिर्नान्यं ज्ञानरूपादृते हरेः’"
}
]
}
],
"tail": " इति च मात्स्ये॥ 17 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अरूपाधिकरणम् ॥ 09॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A030",
"title": "उपमाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "उपमाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V18",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A030",
"adhikarana": "उपमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(341)ओम् अत एव चोपमा सूर्यकादिवत् ओम् ॥ 03-02-18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V18"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V18_B1"
},
"text": "यस्मादेवं परमेश्वरस्वरूपाणां मिथो न कश्चिद् भेदः, अत एव सादृश्याज्जीवस्यापि तथा स्यादिति तस्य प्रतिबिम्बत्वमुक्त्वा ‘च’शब्देन भेदं दर्शयति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V18_B2"
},
"text": "‘रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव’(बृ.उ.४.५.१९)।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V18_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘बहवः सूर्यका यद्वत् सूर्यस्य सदृशा जले ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवमेवाऽत्मका लोके परात्मसदृशा मताः’ इत्यादि ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V18_B5"
},
"text": "अत एव भिन्नत्वतदधीनत्वतत्सादृश्यैरेव सूर्यकाद्युपमा नोपाध्यधीनत्वादिना ॥ 18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति उपमाधिकरणम्॥ 10 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A031",
"title": "अम्बुवदधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अम्बुवदधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V19",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A031",
"adhikarana": "अम्बुवदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V19_I01"
},
"text": "नित्यसिद्धत्वात् सादृश्यस्य नित्यानन्दज्ञानादेर्न भक्तिज्ञानादि(ना)प्रयोजनमित्यतो ब्रवीति-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(342)ओम् अम्बुवदग्रहणात् तु न तथात्वम् ओम् ॥ 03-02-19॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V19"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V19_B1"
},
"text": "अम्बुवद् स्नेहेन । ग्रहणं ज्ञानम्। भक्तिं विना न तत्सादृश्यं सम्यगभिव्यज्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V19_B2"
},
"text": "‘यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूं स्वाम्’(क.उ.१.२.२३) इति हि श्रुतिः।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V19_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘महित्वबुद्धिर्भक्तिस्तु स्नेहपूर्वाऽभिधीयते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तयैव व्यज्यते सम्यग्जीवरूपं सुखादिकम्’"
}
]
}
],
"tail": " इति पाद्मे ॥ 19 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अम्बुवदधिकरणम् ॥ 11 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A032",
"title": "वृद्धिह्रासाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "वृद्धिह्रासाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V20",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A032",
"adhikarana": "वृद्धिह्रासाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(343)ओं वृद्धिह्रासभाक्त्वमन्तर्भावादुभयसामञ्जस्यादेवम् ओम् ॥03-02-20॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V20"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V20_B1"
},
"text": "तस्य च भक्तिज्ञानदेर्वृद्धिह्रासभाक्त्वं विद्यते । ब्रह्मादीनामुत्तमानां सर्वेषां भक्तत्वेऽन्तर्भावात् । ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V20_B2"
},
"text": "एवं भक्त्यादिविशेषाङ्गीकारादेवेश्वरस्य ब्रह्मादीन् अन्यान् प्रति च सामञ्जस्यं भवति।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V20_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahme_id"
},
"text": "‘साधनस्योत्तमत्वेन साध्यं चोत्तममाप्नुयुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मादयः क्रमेणैव यथाऽऽनन्दश्रुतौ श्रुताः’"
}
]
}
],
"tail": " इति च ब्राह्मे ॥ 20 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V21",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A032",
"adhikarana": "वृद्धिह्रासाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V21_I01"
},
"text": "कुतः? –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(344)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-02-21 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V21"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V21_B1"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अथात ‘आनन्दस्य मीमांसा भवति’(तै.उ.२.८.१) इत्यारभ्य ब्रह्मपर्यन्तेषु सुखे विशेषदर्शनात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चशब्दात् स्मृतिः-"
},
{
"tag": "br",
"tail": "‘यथा भक्तिविशेषोऽत्र दृष्यते पुरुषोत्तमे ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तथा मुक्तिविशेषोऽपि ज्ञानिनां लिङ्गभेदने’ इति ॥ 21 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति वृद्धिह्रासाधिकरणम् ॥ 12 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A033",
"title": "पालकत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "पालकत्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V22",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A033",
"adhikarana": "पालकत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V22_I01"
},
"text": "सृष्टिसंहारकर्तृत्वमेवास्य न पालकत्वं स्वतः सिद्धेरित्यत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(345)ओं प्रकृतैतावत्त्वं हि प्रतिषेधति ततो ब्रवीति च भूयः ओम् ॥ 03-02-22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V22"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V22_B1"
},
"text": "उक्तं सृष्टिसंहारकर्तृत्वमात्रं प्रतिषिध्य ततोऽधिकं ब्रवीति- ‘नैतावदेना परो अन्यदस्त्युक्षा स द्यावापृथिवी बिभर्ति’(ऋ.सं.१०.३१.८) इति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V22_B3"
},
"text": "च शब्दात् स्मृतिश्च ।",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmanda_id"
},
"text": "‘सृष्टिं च पालनं चैव संहारं नियमं तथा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एक एव करोतीशः सर्वस्य जगतो हरिः’ "
}
]
}
],
"tail": "इति ब्रह्माण्डे ॥ 22 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥इति पालकत्वाधिकरणम् (प्रकृत्यधिकरणम्) ॥ 13 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A034",
"title": "अव्यक्ताधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अव्यक्ताधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V23",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A034",
"adhikarana": "अव्यक्ताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V23_I01"
},
"text": "परमात्मापरोक्ष्यं च तत्प्रसादादेव न जीवशक्त्येति वक्तुमुच्यते-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(346)ओं तदव्यक्तमाह हि ओम् ॥ 03-02-23॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V23"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V23_B1"
},
"text": "अव्यक्तमेव तद्ब्रह्म स्वतः । ",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "KauntharavyaShruthi_id"
},
"text": "‘अरूपमक्षरं ब्रह्म सदाऽव्यक्तं च निष्क(ष्फ)लम्।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यज्ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुरानन्दश्चाक्षयो भवेत्॥’"
}
]
}
],
"tail": " इति हि कौण्ठरव्यश्रुतिः ॥ 23 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V24",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A034",
"adhikarana": "अव्यक्ताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(347)ओम् अपि संराधने प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 03-02-24 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V24"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V24_B1"
},
"text": "आराधनेऽप्यव्यक्तमेव । ज्ञानिप्रत्यक्षेणेतरेषामतिसूक्ष्मत्वलिङ्गादनुमानेन।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V24_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmavaivarte_id"
},
"text": "‘न तमाराधयित्वाऽपि कश्चिद् व्यक्तीकरिष्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्याव्यक्तो यतो देवः परमात्मा सनातनः॥’"
}
]
}
],
"tail": " इति ब्रह्मवैवर्ते ॥ 24 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V25",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A034",
"adhikarana": "अव्यक्ताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V25_I01"
},
"text": "नित्याव्यक्तरूपेण तथैव तिष्ठति; व्यक्तं किञ्चिद् रूपं गृहीत्वा दृश्यते; यधाऽग्न्यादयस्तन्मात्रारूपेणादृश्या अपि स्थूलरूपेण दृश्यन्ते। एवं इति चेत्, न-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(348)ओं प्रकाशवच्चावैशेष्यम् ओम् ॥ 03-02-25 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V25"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V25_B1"
},
"text": "अग्न्यादिवत् स्थूलसूक्ष्मत्वविशेषाभावात्।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V25_B2"
},
"text": "‘नासौ सूक्ष्मो न स्थूलः पर एव स भवति तस्मादाहुः परमः’ इति माण्डव्यश्रुतेः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V25_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Garuda_id"
},
"text": "‘स्थूलसूक्ष्मविशेषोऽत्र न क्‍वचित् परमेश्वरे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वत्रैकप्रकारोऽसौ सर्वरूपेष्वजो यतः’"
}
]
}
],
"tail": " इति च गारुडे ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V25_B6"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Koorma_id"
},
"text": "‘अव्यक्तव्यक्तभावौ च न क्‍वचित् परमेश्वरे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वत्राव्यक्तरूपोऽयं यत एव जनार्दनः’"
}
]
}
],
"tail": " इति च कौर्मे ॥ 25 ॥"
}
],
"tail": "              \n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V26",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A034",
"adhikarana": "अव्यक्ताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V26_I01"
},
"text": "तर्हि किं यत्नेन? इत्यत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(349)ओं प्रकाशश्च कर्मण्यभ्यासात् ओम् ॥ 03-02-26॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V26"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V26_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Shruthi_id"
},
"text": "विषयभूते तस्मिन्नेव श्रवाणाध्यभ्यासात् प्रकाशश्च भवति ।"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V26_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Shruthi_id"
},
"text": "‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोदव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५) "
}
],
"tail": "इति श्रुतेः ॥ 26 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V27",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A034",
"adhikarana": "अव्यक्ताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V27_I04"
},
"text": "नित्याव्यक्तस्य कथं प्रकाशः ? इत्यत उच्यते-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(350)ओम् अतोऽनन्तेन तथा हि लिङ्गम् ओम् ॥ 03-02-27॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V27"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V27_B1"
},
"text": "उभयत्र प्रमाणभावात् तत् प्रसादादेव प्रकाशो भवति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V27_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘तस्याभिध्यानाद्योजनात् तत्त्वभावाद्भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः’(श्वे.उ.१.१०) इति लिङ्गात् ।",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "युज्यते च तस्यानन्तशक्तित्वात् ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V27_B5"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "NarayanaAdhyatma_id"
},
"text": "नित्याव्यक्तोऽपि भगवानीक्ष्यते निजशक्तितः।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तमृते परमात्मानं कः पश्येतामितं प्रभुम्’"
}
]
}
],
"tail": "इति नारायणाध्यात्मे॥27॥ "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अव्यक्ताधिकरणम् ॥ 14 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A035",
"title": "उभयव्यपदेशाधिकरणम्(अहिकुण्डलाधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "उभयव्यपदेशाधिकरणम्(अहिकुण्डलाधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V28",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A035",
"adhikarana": "उभयव्यपदेशाधिकरणम्(अहिकुण्डलाधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V28_I01"
},
"text": "स्वरूपेणानन्दादिना कथमानन्दित्वादिः? इत्यत(तत्रो) उच्यते-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(351)ओम् उभयव्यपदेशात्त्वहिकुण्डलवत् ओम् ॥ 03-02-28॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V28"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V28_B1"
},
"text": "‘आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्’(तै.उ.२.४.), ‘अथैष एव परम आनन्दः’(बृ.उ.६.३.३३)  इत्युभयव्यपदेशात्, अहिकुण्डलवदेव युज्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V28_B2"
},
"text": "यथाऽहिः कुण्डली कुण्डलं च । तुशब्दात् केवलश्रुतिगम्यत्वं दर्शयति ॥ 28 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V29",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A035",
"adhikarana": "उभयव्यपदेशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(352) ओं प्रकाशाश्रयवद्वा तेजस्त्वात् ओम् ॥ 03-02-29॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V29"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V29_B1"
},
"text": "यथाऽऽदित्यस्य प्रकाशत्वं प्रकाशित्वं च, एवं वा दृष्टान्तः। तेजोरूपत्वाद् ब्रह्मणः ॥ 29 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V30",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A035",
"adhikarana": "उभयव्यपदेशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(353)ओं पूर्ववद् वा ओम् ॥ 03-02-30 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V30"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V30_B1"
},
"text": "यथा एक एव कालः पूर्व इत्यवच्छेदकोऽवच्छेद्यश्च भवति। अतिसूक्ष्मत्वापेक्षयैष दृष्टान्तः।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V30_B2"
},
"text": "स्थूलमतीनां च प्रदर्शनार्थमहिकुण्डलदृष्टान्तः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V30_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "NarayanaAdhyatma_id"
},
"text": "‘प्रकाशवत् कालवद्वा यथाऽङ्गे शयनादिकम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मणश्चैव मुक्तानामानन्दोऽभिन्न एव तु’"
}
]
}
],
"tail": " इति नारायणाध्यात्मे।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V30_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahme_id"
},
"text": "‘आनन्देन त्वभिन्नेन व्यवहारः प्रकाशवत्।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कालवद् वा यथा कालः स्वावच्छेदकतां व्रजेत्॥’"
}
]
}
],
"tail": " इति पाद्मे(ब्राह्मे) ॥ 30 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V31",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A035",
"adhikarana": "उभयव्यपदेशाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(354)ओं प्रतिषेधाच्च ओम् ॥ 03-02-31॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V31"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V31_B1"
},
"text": "‘एकमेवाद्वितीयम्’(छां.उ.६.२.१) ।‘नेह नानाऽस्ति किञ्चन’(क.उ.२.४.११) इति भेदस्य ॥ 31 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति उभयव्यपदेशाधिकरणम् (अहिकुण्डलाधिकरणम्) ॥ 15 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A036",
"title": "परानन्दा(परमता)धिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "परानन्दा(परमता)धिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V32",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A036",
"adhikarana": "परानन्दा(परमता)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(355)ओं परमतः सेतून्मानसम्बन्धभेदव्यपदेशेभ्यः ओम् ॥ 03-02-32॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V32"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V32_B1"
},
"text": "न चानन्दादित्वाल्लोकानन्दादिवत् । ‘एष सेतुर्विधृतिः’(छां.उ.८.४.१), ‘य एष आनन्दः परस्य’, ‘एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य’(बृ.उ.६.४.२३) इति सेतुत्वं ह्युच्यते। ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’(तै.उ.२.४) इत्युन्मानत्वम्। ‘एतस्यैवाऽनन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति’(बृ.उ.६.३.३२) इति सम्बन्धः।",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘अन्यज्ञानं तु जीवानामन्यज्ज्ञानं परस्य च",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्यानन्दाव्ययं पूर्णं परज्ञानं विधीयते’"
}
]
}
],
"tail": " इति भेदः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": " अतोऽलौकिकत्वात् परमेव ब्रह्मानन्दादिकम् ॥ 32 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V33",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A036",
"adhikarana": "परानन्दा(परमता)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(356)ओं दर्शनात् तु ओम् ॥ 03-02-33॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V33"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V33_B1"
},
"text": "दर्शनादेव चान्यानन्दादीनाम् । ‘अदृष्टमव्यवहार्यमव्यपदेश्यं सुखं ज्ञानमोजो बलमिति ब्रह्मणस्तस्माद्ब्रह्मेत्याचक्षते तस्माद्ब्रह्मेत्याचक्षते’ इति हि कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 33 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V34",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A036",
"adhikarana": "परानन्दा(परमता)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V34_I01"
},
"text": "अप्रसिद्धस्य कथमानन्द इत्यादिव्यपदेशः? इत्यतो वक्ति –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(357)ओं बुद्ध्यर्थः पादवत् ओम् ॥ 03-02-34॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V34"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V34_B1"
},
"text": "जीवेश्वरसम्बन्धज्ञापनार्थमप्रसिद्धोऽपि पादो यथा ‘पाद’शब्देन व्यपदिश्यते ‘पादोऽस्य विश्वा भूतानि’(ऋ.सं.१०.९०.३) इति, तथा ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V34_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘अलौकिकोऽपि ज्ञानादिस्तच्छब्दैरेव भण्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञापनार्थाय लोकस्य यथा राजेव देवराट्’"
}
]
}
],
"tail": " इति च पाद्मे ॥ 34 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति परानन्दा(परमता)धिकरणम् ॥16॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A037",
"title": "स्थानविशेषाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "स्थानविशेषाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V35",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A037",
"adhikarana": "स्थानविशेषाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V35_I01"
},
"text": "परानन्दमात्रात्वे कथं ब्रह्माद्यानन्दादीनां विशेषः? इत्यत उच्यते –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(358)ओं स्थानविशेषात् प्रकाशादिवत् ओम् ॥ 03-02-35 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V35"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V35_B1"
},
"text": "यथाऽऽदित्यस्य दर्पणादिस्थानविशेषात् प्रतिबिम्बविशेष एवमानन्दादेरपि ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V35_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Varaha_id"
},
"text": "‘ब्रह्मादिगुणवैशेष्यादानन्दादिः परस्य(आनन्दः परमस्य) च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रतिबिम्बत्वमायाति मध्योच्चादिविशेषतः’"
}
]
}
],
"tail": " इति वाराहे ॥ 35 ॥"
}
],
"tail": "              \n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V36",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A037",
"adhikarana": "स्थानविशेषाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(359)ओम् उपपत्तेश्च ओम् ॥ 03-02-36॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V36"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V36_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘ऐश्वर्यात् परमाद्विष्णोर्भक्त्यादीनामनादितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मादीनां सूपपन्ना ह्यानन्दादेर्विचित्रता’"
}
]
}
],
"tail": " इति हि पाद्मे ॥ 36 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति स्थानविशेषाधिकरणम् ॥ 17 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "      \n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A038",
"title": "प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V37",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A038",
"adhikarana": "प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V37_I01"
},
"text": "ध्यानकाले यच्चित्ते प्रदृष्यते तदेव हि ब्रह्मरूपम् । अतः कथमव्यक्तता ? इत्यत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(360)ओं तथाऽन्यत् प्रतिषेधात् ओम् ॥ 03-02-37 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V37"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V37_B1"
},
"text": "यथा जीवानन्दादेरन्यद् ब्रह्म तथोपासाकृतादपि ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V37_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Kenopanishat_id"
},
"text": "‘यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते’(केन.उ.१.६)"
}
]
}
],
"tail": " इति प्रतिषेधात् ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V37_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmatarka_id"
},
"text": "‘पश्यन्ति परमं ब्रह्म चित्ते यत्प्रतिबिम्बितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मैव प्रतिबिम्बे यदतस्तेषां फलप्रदम् ॥"
}
]
}
]
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V37_B6"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmatarka_id"
},
"text": "तदुपासनं च भवति प्रतिमोपासनं यथा ।"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V37_B6"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmatarka_id"
},
"text": "दृश्यते त्वपरोक्षेण ज्ञानेनैव परं पदम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपासना त्वापरोक्ष्यं गमयेत् तत्प्रसादतः’"
}
]
}
],
"tail": "इति च ब्रह्मतर्के ॥ 37 ॥ "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति प्रतिषेधाधिकरणम् (तथान्यत्वाधिकरणम्) ॥ 18 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A039",
"title": "सर्वगतत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सर्वगतत्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V38",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A039",
"adhikarana": "सर्वगतत्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V38_I01"
},
"text": "देशकालान्तरेऽन्यतोऽपि सृष्ट्याधिर्युक्तेत्यतो ब्रूते-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(361)ओम् अनेन सर्वगतत्वमायामयशब्दादिभ्यः ओम् ॥ 03-02-38 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V38"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V38_B1"
},
"text": "सर्वदेशकालवस्तुष्वनेनैव सृष्ट्यादिकं प्रवर्तते । ‘एष सर्व एष सर्वगत एष ईश्वर एषोऽचिन्त्य एष परमः’ इति हि भाल्लवेयश्रुतिः",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V38_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chaturvedashikha_id"
},
"text": "‘सर्वत्र सर्वमेतस्मात् सर्वदा सर्ववस्तुषु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्वरूपभूतया नित्यशक्त्या मायाख्यया यतः।"
},
{
"tag": "br",
"tail": " अतो मायामयं विष्णुं प्रवदन्ति सनातनम्॥’"
}
]
}
],
"tail": "इति हि चतुर्वेदशिखायाम् । "
},
{
"tag": "br",
"tail": "आदिशब्दादन्यत्र प्रमाणाभावाच्च ॥ 38 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति सर्वगतत्वाधिकरणम् ॥ 19 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_A040",
"title": "फलदानाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "फलदानाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V39",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A040",
"adhikarana": "फलदानाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V39_I01"
},
"text": "कर्मापेक्षत्वात् फलदानस्य तदेव ददातीति न वाच्यम् । कुतः ?-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(362)ओं फलमत उपपत्तेः ओम् ॥ 03-02-39॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V39"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V39_B1"
},
"text": "अत एवेश्वरात् फलं भवति । न ह्यचेतनस्य स्वतः प्रवृत्तिर्युज्यते ॥ 39 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V40",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A040",
"adhikarana": "फलदानाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(363)ओं श्रुतत्वाच्च ओम् ॥ 03-02-40 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V40"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V40_B1"
},
"text": "‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म रातिर्दातुः परायणम्’(बृ.उ.५.९.२८) इति ॥ 40 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V41",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A040",
"adhikarana": "फलदानाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(364)ओं धर्मं जैमिनिरत एव ओम् ॥ 03-02-41 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V41"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V41_B1"
},
"text": "यतः फलं तदेव कर्मेश्वराद् भवति । ‘एष ह्येव साधु कर्म कारयति’(कौशीतकि ब्राह्मण.३.८) इति श्रुतेरिति जैमिनिः ॥ 41 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V42",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S02_A040",
"adhikarana": "फलदानाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(365)ओं पूर्वं तु बादरायणो हेतु व्यपदेशात् ओम् ॥ 03-02-42॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S02_V42"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S02_V42_B1"
},
"text": "परस्य कर्मणश्चोभयोः फलकारणत्वेऽपि न कर्म परप्रवर्तकम् । पर एव कर्मणः प्रवर्तकः । ‘पुण्येन पुण्यं लोकं नयति पापेन पापम्’(प्र.उ.३.७) इति हेतुव्यपदेशात् । ‘द्रव्यं कर्म च कालश्च’(भाग.२.५.१४) इति च ॥ 42 ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्य विरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 03-02",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति फलदानाधिकरणम् ॥ 20 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03",
"type": "paada",
"name": " तृतीयः पादः ",
"title": "तृतीयाध्याये  तृतीयः पादः "
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " तृतीयः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपासनाऽस्मिन् पाद उच्यते। सर्वपरिज्ञानं प्रथमत उच्यते-",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A041",
"title": "सर्वेवेदाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सर्वेवेदाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A041",
"adhikarana": "सर्वेवेदाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(366)ओं सर्ववेदान्तप्रत्ययं चोदनाद्यविशेषात् ओम् ॥ 03-03-01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V01"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V01_B1"
},
"text": "अन्तो निर्णयः । ‘उभयोरपि दृष्टोऽन्तः’(भ.गी.२.१६) इति वचनात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V01_B2"
},
"text": "सर्ववेद निर्णयोत्पाद्यज्ञानं ब्रह्म ।‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.३.४.७) इत्यादिविधीनां तदुक्तयुक्तीनां चाविशिष्टत्वात् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A041",
"adhikarana": "सर्वेवेदा(न्तप्रत्यया)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(367)ओं भेदान्नेति चेदेकस्यामपि ओम् ॥ 03-03-02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V02"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V02_B1"
},
"text": "‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’(बृ.उ.५.९.२८)‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’(तै.उ.२.१) इत्यादि प्रतिशाखमुक्तिभेदान्नैकाधिकारिविषयाः सर्वशाखा इति चेन्न ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V02_B2"
},
"text": "एकस्यामपि शाखायां ‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.३.४.७)‘कं ब्रह्म खं ब्रह्म’(छां.उ.४.१०.५) इत्यादिभेददर्शनात् ॥ 02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A041",
"adhikarana": "सर्वेवेदा(न्तप्रत्यया)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(368)ओं स्वाध्यायस्य तथात्वेन हि समाचारेऽधिकाराच्च ओम् ॥ 03-03-03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V03"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V03_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Taittiriyaaranyaka _id"
},
"text": "‘स्वाध्यायोऽध्येतव्यः’(तै.आ.२.१५)"
}
],
"tail": " इति सामान्यविधेः ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V03_B2"
},
"text": "हिशब्दात् ",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Smruthi_id"
},
"text": "वेदः कृत्स्नोऽधिगन्तव्यः सरहस्यो द्विजन्मना’"
}
],
"tail": "इति स्मृतेः ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V03_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘सर्ववेदोक्तमार्गेण कर्म कुर्वीत नित्यशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आनन्दो हि फलं यस्माच्छाखाभेदो ह्यशक्तिजः ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V03_B5"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘सर्वकर्मकृतौ यस्मादशक्ताः सर्वजन्तवः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शाखाभेदं कर्मभेदं व्यासस्तस्मादचीक्लृपत्’()"
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "इति समाचारे सर्वेषामधिकाराच्च ॥ 03 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A041",
"adhikarana": "सर्वेवेदा(न्तप्रत्यया)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(369)ओं सलिलवच्च तन्नियमः ओम् ॥ 03-03-04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V04"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V04_B1"
},
"text": "यथा सर्वं सलिलं समुद्रं गच्छति एवं सर्वाणि वचनानि ब्रह्मज्ञानार्थानीति नियमः । ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V04_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आग्नेये च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘यथा नदीनां सलिलं शक्ये सागरगं भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवं वाक्यानि सर्वाणि पुंशक्त्या ब्रह्मवित्तये’() इति ॥ 04 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A041",
"adhikarana": "सर्वेवेदा(न्तप्रत्यया)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(370)ओं दर्शयति च ओम् ॥ 03-03-05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V05"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V05_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chaturveda_id"
},
"text": "‘सर्वैश्च वेदैः परमो हि देवो जीज्ञास्योऽसौ नाल्पवेदैः प्रसिद्ध्येत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मादेनं सर्वेवेदानदीत्य विचार्य च ज्ञातुमिच्छेन्मुमुक्षुः’"
}
]
}
],
"tail": " इति चतुर्वेदशिखायाम् ।"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahma_id"
},
"text": "‘सर्वान् वेदान् सेतिहासान् सपुराणान् सयुक्तिकान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सपञ्चरात्रान् विज्ञाय विष्णुर्ज्ञेयो न चान्यथा’ "
}
]
}
],
"tail": "इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति सर्वेवेदाधिकरणम् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A042",
"title": "उपसंहाराधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "उपसंहाराधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A042",
"adhikarana": "उपसंहाराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V06_I01"
},
"text": "सर्वैर्वेदैर्ज्ञेयो नोपास्योऽशक्यत्वादित्यत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(371)ओम् उपसंहारोऽर्थाभेदाद्विधिशेषवत् समाने च ओम् ॥ 03-03-06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V06"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V06_B1"
},
"text": "सर्ववेदोक्तान् गुणान् दोषाभावांश्चोपसंहृत्यैव परमात्मोपास्यः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V06_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhallava_id"
},
"text": "‘उपास्य एकः परतः परो यो वेदैश्च सर्वैः सह चेतीहासैः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सपञ्चरात्र्यै सपुराणैश्च देवः सर्वगुणैस्तत्र तत्र प्रतीतैः’"
}
]
}
],
"tail": "इति भाल्लवेयश्रुतिः ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V06_B5"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आग्नेये च-",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विधिशेषाणि कर्माणि सर्ववेदोदितान्यपि ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "यथा कार्याणि सर्वैश्च सर्वाण्येवाविशेषतः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "एवं सर्वगुणान् सर्वदोषाभावांश्च यत्नतः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "योजयित्वैव भगवानुपास्यो नान्यथा क्वचित्’ ॥ इति ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V06_B10"
},
"text": "समानविषये चोपसंहारः । न तु ‘सोऽरोदीत्’(तै.सं.१.५.१) इत्यादिनाम् ।",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhattantra_id"
},
"text": "गुणैरेव स तूपास्यो नैव दोषैः कथञ्चन।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गुणैरपि न तूपास्यो यो पूर्णत्वविरोधिनः’ "
}
]
}
],
"tail": "इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A042",
"adhikarana": "उपसंहाराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(372)ओम् अन्यथात्वं शब्दादिति चेन्नाविशेषात् ओम् ॥ 03-03-07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V07"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V07_B1"
},
"text": "‘आत्मेत्येवैपासीत’(बृ.उ.३.४.७) इतिशब्दादुपसंहारस्यान्यथात्वमिति चेत्,",
"tail": "  \n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V07_B1"
},
"text": "न। एते गुणा नोपास्य इति विशेषवचनाभावात् । ‘सर्वैर्गुणैरेक एवेशिताऽसावुपासितव्यो न तु दोषैः कदाचित्’() इति विशेषवचनाच्च । ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V07_B4"
},
"text": "आत्मेत्यवधारणमनात्मत्वनिवृत्त्यर्थम् ॥ 07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A042",
"adhikarana": "उपसंहाराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(373)ओं न वा प्रकरणभेदात् परोवरीयस्त्वादिवत् ओम् ॥ 03-03-08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V08"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V08_B1"
},
"text": "प्रकरणभेदान्नवोपसंहारः कार्यः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V08_B2"
},
"text": "परोवरीयस्त्वादिषु तावदेव ह्युक्तम् ॥ 08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A042",
"adhikarana": "उपसंहाराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(374)ओं सङ्ज्ञातश्चेत् तदुक्तमस्ति तु तदपि ओम् ॥ 03-03-09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V09"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V09_B1"
},
"text": "सर्वविद्या’उक्त्वासोऽहं नामविदेवास्मि नाऽत्मवित्’(छां.उ.७.१.३) इति वचनात् सर्वस्य ब्रह्मनामत्वात् तदुपसंहारः कार्यः ।",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahma_id"
},
"text": "‘नामत्वात् सर्वविद्यानां गुणानामुपसंहृतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कार्यैव ब्रह्मणि परे नात्र कार्या विचारणा’"
}
]
}
],
"tail": " इति च ब्रह्मतर्के ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V09_B2"
},
"text": "इति चेत् सत्यम् । उक्तो ह्युपसंहारः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V09_B3"
},
"text": "तत्प्रमाणमप्यस्त्येव । ‘नाम वा एता ब्रह्मणः सर्वविद्यास्तस्मादेकः सर्वगुणैर्विचिन्त्यः’ इति कौण्डिन्यश्रुतौ ॥ 09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति उपसंहाराधिकरणम्॥ 2 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A043",
"title": "प्राप्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "प्राप्त्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A043",
"adhikarana": "प्राप्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(375)ओं प्राप्तेश्च समञ्जसम् ओम् ॥ 03-03-10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V10"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V10_B1"
},
"text": "युज्यते चोपसंहारोऽनुपसंहारश्च योग्यताविशेषात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V10_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhavishyath_id"
},
"text": "‘गुणैः सर्वैरुपास्योऽसौ ब्रह्मणा परमेश्वरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्यैर्यथाक्रमं चैव मानुषैः कैश्चिदेव तु’"
}
]
}
],
"tail": " इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 10 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति प्राप्त्यधिकरणम् ॥ 03 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A044",
"title": "सर्वभेदाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सर्वभेदाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A044",
"adhikarana": "सर्वभेदाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(376)ओं सर्वाभेदादन्यत्रेमे ओम् ॥ 03-03-11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V11"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V11_B1"
},
"text": "सर्वगुणयुक्तत्वेनोपासनादन्यत्रैव फले ब्रह्मादयो भवन्ति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V11_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘सम्पूर्णोपासनाद्ब्रह्मा सम्पूर्णानन्दभाग् भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इतरे तु यथायोगं सम्यङ् मुक्तौ भवन्ति हि’"
}
]
}
],
"tail": " इति पाद्मे ॥ 11 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति सर्वाभेदाधिकरणम् ॥ 04 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A045",
"title": "आनन्दाद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आनन्दाद्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A045",
"adhikarana": "आनन्दाद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V12_I01"
},
"text": "सर्वेषां मुमुक्षूणां कियन्नियमेनोपास्यमिति अत आह-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(377)ओम् आनन्दादयः प्रधानस्य ओम् ॥ 03-03-12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V12"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V12_B1"
},
"text": "प्रधानफलस्य मोक्षस्यार्थे आनन्दो ज्ञानं सदात्मेत्युपास्य एव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V12_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahma_id"
},
"text": "‘सच्चिदानन्द आत्मेति ब्रह्मोपासा विनिश्चिता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वेषां च मुमुक्षूणां फलसाम्यादपेक्षिता’ "
}
]
}
],
"tail": "इति ब्रह्मतर्के ॥ 12 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति आनन्दाद्यधिकरणम् ॥ 05 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A046",
"title": "प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V13",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A046",
"adhikarana": "प्रियशिरस्त्वाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(378)ओं प्रियशिरस्त्वाद्यप्राप्तिरुपचयापचयौ हि भेदे ओम् ॥ 03-03-13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति प्रियशिरस्त्वाधिकरणम् ॥ 06 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V13"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V13_B1"
},
"text": "फलभेदार्थमुपचयापचययोर्भावान्न सर्वेषां प्रियशिरस्त्वादिगुणोपासाप्राप्तिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V13_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Parasamhitayam_id"
},
"text": "‘नैव सर्वगुणाः सर्वैरुपास्या मुक्तिभेदतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विरिञ्चस्यैव यन्मुक्तावानन्दस्य सुपूर्णता’"
}
]
}
],
"tail": " इति (हि) वाराहे ॥ 13 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A047",
"title": "इतराधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "इतराधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V14",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A047",
"adhikarana": "इतराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(379)ओम् इतरे त्वर्थसामान्यात् ओम् ॥ 03-03-14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V14"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V14_B1"
},
"text": "इतरे गुणाः फलसाम्यापेक्षयोपसंहर्थव्याः ॥ 14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति इतराधिकरणम् (फलसाम्याधिकरणम्) ॥ 07 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A048",
"title": "आध्यानाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आध्यानाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V15",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A048",
"adhikarana": "आध्यानाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V15_I01"
},
"text": "उपसंहारानुपसंहारप्रमाणमाह –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(380)ओम् आध्यानाय प्रयोजनाभावात् ओम् ॥ 03-03-15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V15"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V15_B1"
},
"text": "आध्यानार्थं हि सर्वे गुणा उच्यन्ते प्रयोजनान्तराभावात् ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V15_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Parasamhitayam_id"
},
"text": "‘ज्ञानार्थमथ ध्यानार्थं गुणानां समुदीरणा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञातव्याश्चैव ध्यातव्या गुणाः सर्वेऽप्यतो हरेः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "नान्यत् प्रयोजनं ज्ञानात् ध्यानात् कर्मकृतेरपि ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "श्रवणाच्चाथ पाठाद्वा विद्याभिः कञ्चिदिष्यते’"
}
]
}
],
"tail": " इति परमसंहितायाम् ॥"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V15_B6"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘गुणाः सर्वेऽपि वेत्तव्या ध्यातव्याश्च न संशयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नान्यत् प्रयोजनं मुख्यं गुणानां कथने भवेत्’() ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V15_B8"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhattantra_id"
},
"text": "ज्ञानाध्यानसमायोगाद्गुणानां सर्वशः फलम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुख्यं भवेन्न चान्येन फलं मुख्यं क्वचिद्भवेत्’ "
}
]
}
],
"tail": "इति बृहत्तन्त्रे ॥ 15 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V16",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A048",
"adhikarana": "आध्यानाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(381)ओम् आत्मशब्दाच्च ओम् ॥ 03-03-16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V16"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V16_B10"
},
"text": "‘आत्मेत्येवोपासीत’(बृ.उ.६.४.७) इत्यनुपसंहारप्रमाणम् ॥ 16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अध्यानाधिकरणम् ॥ 08 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A049",
"title": "आत्मगृहीत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आत्मगृहीत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A049",
"adhikarana": "आत्मगृहीत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(382)ओम् आत्मगृहीतिरितवदुत्तरात् ओम् ॥ 17-382 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V17"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V17_B1"
},
"text": "न च ‘आनन्दादयः प्रधानस्य’(ब्र.सू.३.३.१२) इत्युक्तिविरोधः । यतः ‘सत्यं ज्ञानमनन्तम् ब्रह्म’(तै.उ.२.१)।‘विज्ञानमानन्दम् ब्रह्म’() इतिवदेवात्मशब्दगृहीतिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V17_B2"
},
"text": "‘अत्र ह्येते सर्व एकीभवन्ति’(बृ.उ.३.४.७) इत्युत्तरात् ।",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhattantra_id"
},
"text": "‘आनन्दानुभवत्त्वाच्च निर्दोषत्वाच्च भण्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्यत्वाच्च तथाऽऽत्मेति वेदवादिभिरीश्वरः’"
}
]
}
],
"tail": " इति (हि) बृहत्तन्त्रे ॥ 17 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति आत्मगृहीत्यधिकरणम्॥ 09 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A050",
"title": "अन्वयाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अन्वयाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V18",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A050",
"adhikarana": "अन्वयाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(383)ओम् अन्वयादिति चेत् स्यादवधारणात् ओम् ॥ 03-03-18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V18"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V18_B1"
},
"text": "सर्वगुणानामान्वय आत्म शब्दे भवति । ‘आप्तव्याप्तेरात्मशब्दः परमस्य प्रयुज्यते’() इति वचनादिति चेत्,",
"tail": " \n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V18_B2"
},
"text": "सत्यम् । स्याच्च्यैवम् । ‘आत्मेत्येव’(बृ.उ.३.४.७) इत्यवधारणात् । अन्यथा सर्वोपसंहारवचनविरोधात् ॥ 18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अन्वयाधिकरणम् ॥ 10 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A051",
"title": "कार्याख्यानाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "कार्याख्यानाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V19",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A051",
"adhikarana": "कार्याख्यानाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(384)ओं कार्याख्यानादपूर्वम् ओम् ॥ 03-03-19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V19"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V19_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अलौकिकास्तस्य गुणा ह्युपास्य अलौकिकं मुक्तिकार्यं यतोऽस्य’()इति कार्याख्यानादन्यत्रादृष्टा एव गुणा उपास्याः ॥ 19 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति कार्याख्यानाधिकरणम् ॥ 11 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A052",
"title": "समानाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "समानाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V20",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A052",
"adhikarana": "समानाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(385)ओं समान एवं चाभेदात् ओम् ॥ 03-03-20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V20"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V20_B1"
},
"text": "अपूर्वत्वेऽपि समानानामेवोपसंहारः। न तु त्रिविक्रमत्वादीनां कादाचित्कानां पृथक्त्वेन । नित्यविक्रान्त्यादिष्वन्तर्भावात् ॥ 20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A053",
"title": "नवाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "नवाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V21",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A053",
"adhikarana": "नवाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(386)ओं सम्बन्धादेवमन्यत्रापि ओम् ॥ 03-03-21 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V21"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V21_B1"
},
"text": "परमात्मसम्बन्धित्वेन नित्यत्वात् त्रिविक्रमत्वादिष्वप्युपसंहार्यत्वं युज्यते।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V21_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhattantra_id"
},
"text": "‘गुणास्त्रैविक्रमाद्याश्च संहर्तव्या न संशयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विरिञ्चस्यैव नान्येषां स हि सर्वगुणाधिकः’"
}
]
}
],
"tail": " इति बृहत्तन्त्रे ॥ 21 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति समानाधिकरणम् ॥ 12 ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V22",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A053",
"adhikarana": "नवाधिकरणम्(विशेषाधिकरणम्) "
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(387)ओं न वा विशेषात् ओम् ॥ 03-03-22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V22"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V22_B1"
},
"text": "न वाऽऽत्मशब्देन सर्वगुणगृहीतिः । अधिकारिविशेषात् ॥ 22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V23",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A053",
"adhikarana": "विशेणाधिकरणम्(नवाधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(388)ओं दर्शयति च ओम् ॥ 03-03-23 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति नवाधिकरणम् (विशेषणाधिकरणम्) ॥ 13 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V23"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V23_B1"
},
"text": "‘सर्वान् गुणानात्मशब्दो ब्रवीति ब्रह्मादीनामितरेषां न चैव’ इति भाल्लवेयश्रुतिः ॥ 23 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति नवाधिकरणम् ॥ 12 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A054",
"title": "सम्भृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सम्भृत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V24",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A054",
"adhikarana": "सम्भृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(389)ओं सम्भृतिद्युव्याप्त्यपि चातः ओम् ॥ 03-03-24 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V24"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V24_B1"
},
"text": "सम्भृतिद्युव्याप्ती अपि देवादीनामुपसंहर्तव्ये नान्येषाम् । अत एव योग्यताविशेषात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V24_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahma_id"
},
"text": "‘देवादीनामुपास्यास्तु भृतिव्याप्त्यादयो गुणाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आनन्दाद्यास्तु सर्वेषामन्यथाऽनर्थकृद्भवेत्’"
}
]
}
],
"tail": " इति च ब्रह्मतर्के ॥ 24 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति सम्भृत्यधिकरणम् ॥ 14 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A055",
"title": "पुरुषविद्याधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "पुरुषविद्याधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V25",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A055",
"adhikarana": "पुरुषविद्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V25_I01"
},
"text": "यस्यां विद्यायां महागुणा उच्यन्ते सोत्तमानामितराऽन्येषामिति चेत्, न –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(390)ओं पुरुषविद्यायामपि चेतरेषामनाम्नानात् ओम् ॥ 03-03-25 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V25"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V25_B1"
},
"text": "पुरुषसूक्तोक्तविद्यायामपि केषाञ्चिद्गुणानामनाम्नानात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V25_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahma_id"
},
"text": "‘सर्वतः पौरुषे सूक्ते गुणा विष्णोरुदीरिताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्रापि नैव सर्वेऽपि तस्मात् कार्योपसंहृतिः’ "
}
]
}
],
"tail": "इति ब्रह्मतर्के ॥ 25 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति पुरुषविद्याधिकरणम् ॥ 15 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A056",
"title": "वेधाद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "वेधाद्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V26",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A056",
"adhikarana": "वेधाद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(391)ओं वेधाद्यर्थभेदात् ओम् ॥ 03-03-26 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V26"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V26_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhath_id"
},
"text": "‘भिन्धि विद्ध्यश्रुणीहीति फलभेदेन सर्वशः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यत्यादीनां तेष्वयोगान्नाधिकार्येकता भवेत् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अयोग्योपासनादीयुरनर्थं चार्थनाशनम्’"
}
]
}
],
"tail": " इति बृहत्तन्त्रे ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति वेधाद्यधिकरणम् ॥ 16 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A057",
"title": "(मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "(मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V27",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A057",
"adhikarana": "(मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V27_I01"
},
"text": "मुक्तस्योपासना कर्तव्या न वा ? इत्यतोऽब्रवीत् –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(392)ओं हानौ तूपायनशब्दशेषत्वात् कुशाछन्दस्तुत्युपगानवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-27॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V27"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V27_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नियतस्वाध्यायानन्तरं स्वेच्छया कुशाग्रहणस्तुत्युपगानवदेव मोक्ष उपासनादिः ।‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१.१) इति मोक्षवाक्यशेषत्वादितरेषाम् ॥ तच्चोक्तम् ‘एतत् सामगायन्नास्ते’(तै.उ.३.१०) इत्यादि ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V27_B2"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मतर्के च-",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘मुक्ता अपि हि कुर्वन्ति स्वेच्छयोपासनं हरेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नियमानन्तरं विप्राः कुशाद्यैरप्यधीयते’ इति ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V27_B4"
},
"text": "‘कृष्णो मुक्तैरिज्यते वीतमोहैः’ इति च भारते ॥ 27 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V28",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A057",
"adhikarana": "मुक्तोपासनाधिकरणम् (हान्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(393)ओं साम्पराये तर्तव्याभावात् तथा ह्यन्ये ओम् ॥ 03-03-28 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V28"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V28_B1"
},
"text": "स्वेच्छयैवेत्यङ्गीकर्तव्यम् । मुक्तस्य तीर्णत्वात् ।‘तीर्णो हि तदा सर्वान् शोकान् हृदयस्य भवति’(बृ.उ.३.३.२२) इति ह्यन्ये पठन्ति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V28_B2"
},
"text": "वायुप्रोक्ते च-\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘स्थितप्रज्ञत्वमाप्ता ये ज्ञानेन परमात्मनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मलोकं गताः सर्वे ब्रह्मणा च परं गताः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तीर्णतर्तव्यभागाश्च स्वेच्छयोपासते परम्’() इति ॥ 28 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति (मुक्तोपासनाधिकरणम्) हान्यधिकरणम् ॥ 17 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A058",
"title": "छन्दाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "छन्दाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V29",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A058",
"adhikarana": "छन्दाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V29_I01"
},
"text": "कर्मापि कुर्वन्ति न वा ? इत्यत आह –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(394)ओं छन्दत उभयाविरोधात् ओम् ॥ 03-03-29 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V29"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V29_B1"
},
"text": "स्वेच्छया कुर्वन्ति न वा । बन्धप्रत्यवाययोरभावात् ॥ 29 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V30",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A058",
"adhikarana": "छन्दादिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(395)ओं गतेरर्थवत्त्वमुभयथाऽन्यथा हि विरोधः ओम् ॥ 03-03-30 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V30"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V30_B1"
},
"text": "बन्धप्रत्यवायाभावे हि मोक्षस्यार्थवत्त्वम् । अन्यथा मोक्षत्वमेव न स्यात् ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V30_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘कदाचित् कर्म कुर्वन्ति कदाचिन्नैव कुर्वते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नित्यज्ञानस्वरूपत्वान्नित्यं ध्यायन्ति केशवम्’() ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V30_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmanda_id"
},
"text": "तीर्णतर्तव्यभागा ये प्राप्तानन्दाः परात्मनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्रत्यवायस्य बन्धस्याप्यभावात् स्वेच्छया भवेत्’ "
}
]
}
],
"tail": "इति हि ब्रह्माण्डे ॥ 30 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V31",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A058",
"adhikarana": "छन्दादिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(396)ओम् उपपन्नस्तल्लक्षणार्थोपलब्धेर्लोकवत् ओम् ॥ 03-03-31 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V31"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V31_B1"
},
"text": "उपपन्नश्चैवम्भावः । प्राप्तत्वात् तल्लक्षणस्य फलस्य । यथा लोके विद्यर्थत्वेन विष्णुक्रमणादिकं कृत्वा समाप्तकर्मेच्छया करोति न करोति च ॥ 31 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "इति छन्दादिकरणम्",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A059",
"title": "अनियमाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अनियमाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V32",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A059",
"adhikarana": "अनियमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(397)ओम् अनियमः सर्वेषामविरोधाच्छब्दानुमानाभ्याम् ओम् ॥ 03-03-32 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V32"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V32_B1"
},
"text": "प्राप्तज्ञानानामपि केषाञ्चिन्मुक्तिप्राप्तिः केषाञ्चिन्न, यथोपसंहारनियम इति न मन्तव्यम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘सर्वेगुणा ब्रह्मणैव ह्युपास्या नान्यैर्देवैः किमु सर्वैर्मनुष्यैः’() इत्युपसंहारविरोधादन्यत्राविरोधात् ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V32_B4"
},
"text": "‘न कश्चिद्ब्रह्मवित् सृतिमनुभवति मुक्तो ह्येव भवति तस्मादाहुः सृतिहेति’() इति कौण्डन्यश्रुतेश्च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V32_B5"
},
"text": "यथा केषाञ्चिन्मोक्ष एवमन्येषामित्यनुमानाच्च॥ 32 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अनियमाधिकरणम् ॥ 19 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A060",
"title": "यावदधिकाराधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "यावदधिकाराधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V33",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A060",
"adhikarana": "यावदधिकाराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(398)ओं यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् ओम् ॥ 03-03-33 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V33"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V33_B1"
},
"text": "यथा यथाऽधिकारो विशिष्यते एवं मुक्तावानन्दो विशिष्यते ।‘मनुष्येभ्यो गन्धर्वाणां गन्धर्वेभ्यः ऋषीणामृषिभ्यो देवानां देवेभ्य इन्द्रस्य इन्द्राद्रुद्रस्य रुद्राद्ब्रह्मण एष ह्येव शतानन्दः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V33_B2"
},
"text": "अध्यात्मे च –\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘ज्ञानं चोपासनं चैव मुक्तावानन्द एव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यथाधिकारं देवानां भवन्त्येवोत्तरोत्तरम्’ इति ॥ 33 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V34",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A060",
"adhikarana": "यावदधिकाराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(399)ओम् अक्षरधियां त्वविरोधः सामान्यतद्भावाभ्यामौपसदवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-34 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V34"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V34_B1"
},
"text": "न चासमत्वेन विरोधो भवति । ब्रह्मधीत्वाद्दोषाभावसाम्यादुत्तमेभ्योऽन्येषां भावाच्च । औपसदवच्छिष्यवत् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V34_B2"
},
"text": "उक्तं च तुरश्रुतौ –\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘नानाविधा जीवसङ्घा विमुक्तौन चैव तेषां ब्रह्मधियां विरोधः।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दोषाभावाद्गुरुशिष्यादिभावाल्लोकेऽपि नासौ किमु तेषां विमुक्तेः’ इति ॥ 34 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति यावदधिकाराधिकरणम् ॥ 20 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A061",
"title": "इयदामननाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "इयदामननाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V35",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A061",
"adhikarana": "इयदामननाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(400)ओम् इयदामननात् ओम् ॥ 03-03-35 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V35"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V35_B1"
},
"text": "नामाध्यारभ्य प्राणान्तमुत्तरोत्तरमुत्तमत्वमुक्तम्। न प्राणात् किञ्चिद् भूय उक्तम् । तथाऽपि पूर्ववत् स्यात् इति(स्यादपीति) न वाच्यम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V35_B2"
},
"text": "प्राणो वाव सर्वेभ्यो भूयान्न हि प्राणाद्भूयान् प्राणो ह्येव भूयांस्तस्माद्भूयान् नाम’ इति कौण्ठरव्यश्रुतेः ॥ 35 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V36",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A061",
"adhikarana": "इयदामननाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(401)ओम् अन्तरा भूतग्रामवदिति चेत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-36 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V36"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V21_B3"
},
"text": "यथा भूतग्राम एकस्मादेक उत्तमोऽस्त्येव, एवं प्राणादपि परमात्मानमन्तरा विद्यत इति चेत्,",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V21_B4"
},
"text": "न। प्राणादुत्तमाभावे प्रमाणमुक्तम् । अन्यत्रोत्तमाभावे न प्रमाणम्। दृष्यते चान्यत्रोत्तमत्वम् ॥ 36 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V37",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A061",
"adhikarana": "इयदामननाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(402)ओम् अन्यथा भेदानुपपत्तिरिति चेन्नोपदेशवत् ओम् ॥ 03-03-37 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V37"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V21_B4"
},
"text": "प्राणस्य सर्वोत्तमत्वे परमात्मना भेदानुपपत्तिरिति चेत्,",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V21_B5"
},
"text": "न। श्रुत्युपदिष्टवदुपपत्तेः । अन्येभ्यः प्राणस्योत्तमत्वं तस्मात् परमात्मनो ह्युपदिष्टम् ॥ 37 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति इयदामननाधिकरणम् ॥ 21 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A062",
"title": "व्यतिहाराधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "व्यतिहाराधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V38",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A062",
"adhikarana": "व्यतिहाराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V38_I01"
},
"text": "नेति चेत्, न-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(403)ओं व्यतिहारो विशिंषन्ति हीतरवत् ओम् ॥ 03-03-38 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V38"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V38_B1"
},
"text": "उक्तं प्राणात् परमात्मन उत्तमत्वं पूर्वोक्ताध्याहारेण‘एष तु वा अतिवदति’(छां.उ.७.१६) इति विशिंषन्ति हि । यथेतरेषु विशेषणम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V38_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘उत्तमत्वं हि देवानां मुक्तावपि हि मानवात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तेभ्यः प्राणस्य तस्माच्च नित्यमुक्तस्य वै हरेः’ ॥इति च बृहत्तन्त्रे ॥ 38 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति व्यतिहाराधिकरणम् ॥ 22 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A063",
"title": "सत्याद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सत्याद्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V39",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A063",
"adhikarana": "सत्याद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V39_I01"
},
"text": "कृतिर्निष्ठा ज्ञानमित्यादीनां भेदाद्बहव उत्तमा इति चेत्, न –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(404)ओं सैव हि सत्यादयः ओम् ॥ 03-03-39 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V39"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V39_B1"
},
"text": "सत्यादिगुणास्तस्या एव परदेवतायाः स्वरूपभूताः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V39_B2"
},
"text": "ब्रह्मतर्के च –\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘नामादिप्राणपर्यन्ताद्योहि सत्यादिरूपवान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मै नमो भगवते विष्णवे सर्वजिष्णवे’ इति ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V39_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chadhyatma_id"
},
"text": "‘सत्याद्या अहमात्मान्ताः यद्गुणाः समुदीरिताः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मै नमो भगवते यस्मादेव विमुच्यते’ "
}
]
}
],
"tail": "इति चाध्यात्मे ॥ 39 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति सत्याद्यधिकरणम् ॥ 23 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A064",
"title": "कामाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "कामाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V40",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A064",
"adhikarana": "कामाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V40_I01"
},
"text": "प्रकृतेरपि जन्मादेः संसारप्राप्तेः किमिति नामादिष्वपाठ इति अत्रोच्यते-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(405)ओं कामादितरत्र तत्र चायतनादिभ्यः ओम् ॥ 03-03-40 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V40"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V40_B1"
},
"text": "स्वेच्छयैव मूलस्थाने स्थिताऽन्यत्र चावतारान् करोतीश्वरेच्छानुसारेण ।‘सर्वायतना सर्वकाला सर्वेच्छा सर्वज्ञा सर्वावस्था न बद्धा बन्धिका सैषा प्रकृतिविकृतिः’ इति वत्सश्रुतेः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V40_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahma_id"
},
"text": "‘नामादयस्तु बद्धत्वान्मोचकत्वात् परोऽपि च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उभयोरप्यभावेन यथाऽव्यक्तं न तूदितम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "श्रुतौ तथा जीवपरावुच्येते किञ्चिनेतरत् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "नोच्यते च तदा तत्त्वद्वयं वै समुदाहृतम्’ "
}
]
}
],
"tail": "इति ब्रह्मतर्के ॥ 40 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V41",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A064",
"adhikarana": "कामाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(406)ओम् आदरादलोपः ओम् ॥ 03-03-41 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V41"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V41_B1"
},
"text": "अबद्धत्वेऽपि भक्तिविशेषादेवोपासनाद्यलोपस्तस्या भवति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V41_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhath_id"
},
"text": "‘यथा श्रीर्नित्यमुक्ताऽपि प्राप्तकामाऽपि सर्वदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपास्ते नित्यशो विष्णमेवं भक्तो हरेर्भवेत्’"
}
]
}
],
"tail": " इति बृहत्तन्त्रे ॥ 41 ॥"
}
],
"tail": " \n            "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V42",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A064",
"adhikarana": "कामाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(407)ओम् उपस्थितेस्तद्वचनात् ओम् ॥ 03-03-42 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V42"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V42_B1"
},
"text": "अनादिकाले भगवत्सम्बन्धित्वाद्युज्यते च नित्यमुक्तत्वं तस्याः । ‘द्वावेतावनादिनित्यावनादियुक्तौ नित्यमुक्तावनादिकृतौ नित्यकृतौ योऽयं परमो या च प्रकृती रमते ह्यस्यां परमो रमते ह्यस्मिन् प्रकृतिः स्वस्मिन् हि रमते परमो न स्वस्मिन् प्रकृतिरत एनमाहुः परम इति’ इति गौपवनश्रुतिवचनात्॥42 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति कामाधिकरणम् ॥ 24 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A065",
"title": "निर्धारणाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "निर्धारणाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V43",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A065",
"adhikarana": "निर्धारणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V43_I01"
},
"text": "दर्शनार्थं ह्युपासनम् । तच्च श्रवणादेरेव भवति । अतः किमर्थमिति अत्रोच्यते–",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(408)ओं तन्निर्धारणार्थनियमस्तद्दृष्टेः पृथग्ध्यप्रतिबन्धः पलम् ओं॥ 03-03-43 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V43"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V43_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तत्त्वनिश्चयो वेदार्थनियमश्च ब्रह्मदृष्टेः पृथगेव ।"
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V43_B2"
},
"text": "हिशब्देन ‘आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्य’(बृ.उ.४.४.५) इति श्रुतिं सूचयति ।\n              ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V43_B3"
},
"text": "\n\t\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "श्रवणादिफलं चाज्ञानविपर्ययादिदर्शनप्रतिबन्धनिवृत्तिः ।",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मतर्के च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘श्रुत्वा मत्वा तथा ध्यात्वा तदज्ञानविपर्ययौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "संशयं च पराणुद्य लभते ब्रह्मदर्शनम्’() इति ॥ 43 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति निर्धारणाधिकरणम् ॥ 25 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A066",
"title": "प्रदानाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "प्रदानाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V44",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A066",
"adhikarana": "प्रदानाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(409)ओं प्रदानवदेव हि तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-44 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V44"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V44_B1"
},
"text": "न च श्रवणादिमात्रेण ब्रह्मदृष्टिर्भवति, किन्तु सेतिकर्तव्येन । यथा गुरुदत्तं तथैव भवति।‘आचार्यवान् पुरुषो वेद’(छां.उ.६.१४.२) इति ह्युक्तम् ॥ 44 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति प्रदानाधिकरणम् ॥ 26 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A067",
"title": "गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V45",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A067",
"adhikarana": "गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V45_I01"
},
"text": "गुरुप्रसादः स्वप्रयत्नो वा बलवानिति निगद्यते-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(410)ओं लिङ्गभूयस्त्वात् तद्धि बलीयस्तदपि ओम् ॥ 03-03-45 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V45"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V45_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ऋषभादिभ्यो विद्यां ज्ञात्वाऽपि सत्यकामेन‘भगवांस्त्वेव मे कामं ब्रूयात्’(छां.उ.४.९.२), श्रुतं ह्येव भगवद्दृशेभ्य आचार्याद्‍ध्वेव विद्या विदिता साधिष्ठं प्रापयति’(छां.उ.४.९.३) इति वचनात् ।‘अत्र ह न किञ्चन वीयाय’(छां.उ.४.९.३) इत्यनुज्ञानादुपकोसलवचनाच्च लिङ्गभूयस्त्वाद्गुरुप्रसाद एव बलवान्(गुरुप्रदानमेव बलवत्) ।",
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V45_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तर्हि तावताऽलमिति न मन्तव्यम् ।‘श्रोतव्यो मन्तव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इत्यादेस्तदपि कर्तव्यम् ।",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "वाराहे च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘गुरुप्रसादो बलवान्न तस्माद्बलवत्तरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तथाऽपि श्रवणादिश्च कर्तव्यो मोक्षसिद्धये’() इति ॥ 45 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति गुरुप्रसादाधिकरणम् (लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणम्) ॥ 27 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A068",
"title": "पूर्वविकल्पाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "पूर्वविकल्पाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V46",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A068",
"adhikarana": "पूर्वविकल्पाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(411)ओं पूर्वविकल्पः प्रकरणात् स्यात् क्रियामानसवत् ओम् ॥ 03-03-46 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V46"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V46_B1"
},
"text": "न च पूर्वप्राप्त एव गुरुरिति नियमः । समग्रानुग्रहं चेत् पश्चात्तनः करोति स्वयमेव तदा विकल्पः स्यात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V46_B2"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मानसक्रियावत्, यथोभयोर्ध्यानयोः समयोः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘पूर्वस्मादुत्तमो लब्धः स्वयमेव गुरुर्यदि ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "गृह्णीयादविचारेण विकल्पः समयोर्भवेत्’ ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V46_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhattantra_id"
},
"text": "समग्रानुग्रहाभावात् सत्यकामः स्वकं गुरुम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ऋषभाद्यनुज्ञया चैष प्राप तस्माद्धि युज्यते’"
}
]
}
],
"tail": "इति बृहत्तन्त्रे ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V46_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mahasamhitayam_id"
},
"text": "‘समग्रानुग्रहं कश्चित् स्वयमेव समो यदि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कुर्यात् पुनश्च गृह्णीयादविरोधेन कामतः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ध्यानयोः समयोर्यद्वद्विकल्पः कामतो भवेत् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "एवं गुरोर्द्वितीयस्य विकल्पो ग्रहणेऽपि च’ "
}
]
}
],
"tail": "इति महासंहितायाम् ॥ 46 ॥"
}
]
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V47",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A068",
"adhikarana": "पूर्वविकल्पाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(412)ओम् अतिदेशाच्च ओम् ॥ 03-03-47 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V47"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V47_B11"
},
"text": "‘ब्रह्मोपास्त्व बह्मोपचरस्व तच्छ्रुणु हि तत्त्वामवतु । या ब्रह्मोपचरेर्यथा मामुपचरेर्ये चान्येऽस्मद्विधाः श्रेयसश्च तानुपास्व तानुपचरस्व तेभ्यः शृणु हि ते त्वामवन्तु’ इति पौष्यायणश्रुतावतिदेशाच्च॥ 47 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति पूर्वविकल्पाधिकरणम् ॥ 28 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A069",
"title": "विद्याधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "विद्याधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V48",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A069",
"adhikarana": "विद्याधिकरणम्"
},
"text": "\n\t\t\t  ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V48_B1"
},
"text": "न च‘कर्मण्यैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः’(भ.गी.३.२०)इत्यादिनाऽन्यन्मोक्षसाधनम् ।",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(413)ओं विद्यैव तु निर्धारणात् ओम् ॥ 03-03-48 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V48"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V48_B2"
},
"text": "‘तमेवं विदित्वाऽतिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यते अयनाय’(श्वे.उ.३.८) इति निर्धारणाद् विद्ययैव मोक्षः ॥ 48 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V49",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A069",
"adhikarana": "विद्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(414)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-03-49 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V49"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V49_B1"
},
"text": "न केवलं विद्यया किन्त्वपरोक्षज्ञानेनैव च।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V49_B2"
},
"text": "‘सर्वान् परो माययाऽयं सिनीते दृष्ट्वैव तं मुच्यते नापरेण’ इति कौशिकश्रुतेः ॥ 49 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति विद्याधिकरणम् ॥ 29 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A070",
"title": "अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V50",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A070",
"adhikarana": "अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(415)ओं श्रुत्यादिबलीयास्त्वाच्च न बाधः ओम् ॥ 03-03-50 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V50"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V50_B1"
},
"text": "सावधारणा बलवति श्रुतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Balavallingam_id"
},
"text": "‘इन्द्रोऽश्वमेधांश्चतमिष्ट्वाऽपि राजा ब्रह्माणमीढ्यं समुवाचोपसन्नः॥",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न कर्मभिर्न धनैर्नैव चान्यैः पश्येत् सुखं तेन तत्त्वं ब्रवीहि’"
}
]
}
],
"tail": "इति बलवल्लिङ्गम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "‘नास्त्यकृतः कृतेन’(मुं.उ.१.२.१२) इत्युपपत्तिश्च ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V50_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘कर्मणा बध्यते जन्तुर्विद्यया च विमुच्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्मात् कर्म न कुर्वन्ति यतयः पारदर्शिनः’"
}
]
}
],
"tail": "इति युक्तिमद्बगवद्वचनम् ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V50_B9"
},
"text": "अतो न प्रमाणान्तरबाधः ।‘कर्मण्यैव’(भ.गी.३.२०) इत्ययोगव्यवच्छेदः ॥ 50 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अबाधाधिकरणम् (श्रुत्यधिकरणम्) ॥ 30 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A071",
"title": "अनुबन्धाद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अनुबन्धाद्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V51",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A071",
"adhikarana": "अनुबन्धाद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(416)ओम् अनुबन्धादिभ्यः ओम् ॥ 03-03-51 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V51"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V51_B1"
},
"text": "न केवलं श्रवणादिभिर्गुरुप्रसादेन च ब्रह्मदर्शनम् । किन्तु भक्त्यादिभिश्च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V51_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘सर्वलक्षणसम्पन्नः सर्वज्ञो विष्णुतत्परः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यद्गुरुः सुप्रसन्नः सन् दद्यात् तन्नान्यथा भवेत् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तथाऽप्यनादिसंसिद्धो भक्त्यादिगुणपूगतः ।"
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "लभेद्गुरुप्रसादं च तस्मादेव च तद्भवेत्’() इति ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V51_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘भक्तिर्विष्णौ गुरौ चैव गुरोर्नित्यप्रसन्नताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दद्याच्छमदमादिं च तेन चैते गुणाः पुनः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तैः सर्वैर्दर्शनं विष्णोः श्रवणादिकृतं भवेत्’ ॥इति नारायणतन्त्रे ॥ 51 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अनुबन्धाद्यधिकरणम् ॥ 31॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A072",
"title": "दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V52",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A072",
"adhikarana": "दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(417)ओं प्रज्ञान्तरपृथक्त्ववद्दृष्टिश्च तदुक्तम् ओम् ॥ 03-03-52 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V52"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V52_B1"
},
"text": "उपासनाभेदवद्दर्शनभेदः । तच्चोक्तं कमठश्रुतौ –",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘अन्तर्दृष्टयो बहिर्दृष्टयोऽवतारदृष्टयः सर्वदृष्टय इति । देवावाव सर्वदृष्टयस्तेषु चोत्तरोत्तरमाब्रह्मणोऽन्येषु तु यथायोगं यथा ह्याचार्या आचक्षते’ इति । "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V52_B3"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "आध्यात्मे च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘दृष्ट्वैव ह्यवताराणां मुच्यन्ते केचिदञ्जसा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "दर्शनेनान्तरेणान्ये देवाः सर्वत्र दर्शनात् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तेषां विशेषमाचार्यो वेत्ति सर्वज्ञतां गतः’ इति ॥ 52 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति दर्शनभेधादिकरणम् (प्रज्ञान्तराधिकरणम्) ॥ 52 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A073",
"title": "न सामान्याधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "न सामान्याधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V53",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A073",
"adhikarana": "न सामान्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(418)ओं न सामान्यादप्युपलब्धेर्मृत्युवन्न हि लोकापत्तिः ओम् ॥ 03-03-53 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V53"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V53_B1"
},
"text": "न सामान्यदर्शनमात्रेण मुक्तिः । यथा मृत्युमात्रात् । न हि लोकापत्तिमात्रं मुक्तिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V53_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "NarayanaTantre_id"
},
"text": "‘सामान्यदर्शनाल्लोका मुक्तिर्योग्यात्मदर्शनात्’ "
}
],
"tail": "इति हि नारायणतन्त्रे॥‘मुच्यते नात्र सन्देहो दृष्ट्वा तु स्वात्मयोग्यया’ इति च ॥‘दर्शनेनात्मयोग्येन मुक्तिर्नान्येन केनचित्’ इति चाध्यात्मे ॥ 53 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति नसामान्याधिकरणम् ॥ 33 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A074",
"title": "ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V54",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A074",
"adhikarana": "ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V54_I01"
},
"text": "‘भक्तिरेवैनं नयति भक्तिरेवैनं दर्शयति भक्तिवशः पुरुषो भक्तिरेव भूयसी’() इति माठरश्रुतेर्न परमात्मना दर्शनमिति चेत्, न ।‘तस्यैष आत्मा विशते ब्रह्मधाम’(मुं.उ.३.२.४) इति श्रुतेः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V54_I03"
},
"text": "कथं तर्ह्येषा श्रुतिः –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(419)ओं परेण च शब्दस्य ताद्विध्यं भूयस्त्वात् त्वनुबन्धः ओम् ॥ 03-03-54 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V54"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V54_B1"
},
"text": "परमात्मैवं भक्त्या दर्शनं प्राप्य मुक्तिं ददाति । प्रधानसाधनत्वाद्भक्तिः करणत्वेनोच्यते।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V54_B2"
},
"text": " ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मायावैभवे च",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘भक्तिस्थः परमो विष्णुस्तयैवैनं वशं नयेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तयैव दर्शनं यातः प्रदद्यान्मुक्तिमेतया ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "स्नेहानुबन्धो यस्तस्मिन् बहुमानपुरस्सरः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "भक्तिरित्युच्यते सैव करणं परमीशितुः’॥इति सर्वशब्दानां ब्रह्मणि प्रवृत्तेश्च ॥ 54 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति ताद्विध्याधिकरणम् (परेणाधिकरणम्) ॥ 34 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A075",
"title": "एकाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "एकाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V55",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A075",
"adhikarana": "एकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V55_I01"
},
"text": "जीवांशानां पृथगुत्पत्तेर्नानादियोग्यतापेक्षेति न मन्तव्यम् । कुतः ?",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(420)ओम् एक आत्मनः शरीरे भावात् ओम् ॥ 03-03-55 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V55"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V55_B1"
},
"text": "अंशांशिनोरेकत्वमेव । अंशिकर्मनिर्मितशरीर एवांशस्य भावात् ॥ 55 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V56",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A075",
"adhikarana": "एकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(421)ओं व्यतिरेकस्तद्भावभावित्वान्न तूपलब्धिवत् ओम् ॥ 03-03-56 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V56"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V56_B2"
},
"text": "ज्ञानादिभेधे विद्यमानेऽपि नांशांशिनोः पृथग्भाव एव । तदुपासनादिभोगादंशस्य । ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V56_B3"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "परमसंहितायां च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘अंशिनस्तु पृथग्जाता अंशास्तस्यैव कर्मणा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुनरैक्यं प्रपद्यन्ते नात्र कार्य विचारणा’ इति ॥ 56 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति एकाधिकरणम् ॥ 35 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A076",
"title": "अङ्गावबद्धाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अङ्गावबद्धाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V57",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A076",
"adhikarana": "अङ्गावबद्धाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(422)ओम् अङ्गावबद्धास्तु न शाखासु हि प्रतिवेदम् ओम् ॥ 03-03-57 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V57"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V57_B1"
},
"text": "ब्रह्माद्यङ्गदेवतावबद्धोपासनादि प्रतिशाखं प्रतिवेदं च नोपसंह्रियते। हिशब्दात्",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V57_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahma_id"
},
"text": "‘समत्वाद्वोत्तमत्वाद्वा नाङ्गदेवाद्युपासनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपसंहार्यमित्याहुर्वेदसिद्धान्तवेदिनः’"
}
]
}
],
"tail": "इति ब्रह्मतर्कवचनात् ॥ 57 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V58",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A076",
"adhikarana": "अङ्गावबद्धाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(423)ओं मन्त्रादिवद् वाऽविरोधः ओम् ॥ 03-03-58 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V58"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V58_B1"
},
"text": "सर्वदेवतामन्त्रा यथाऽधीयन्ते, एवमविरोधो वा ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V58_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhath_id"
},
"text": "‘उपासनाङ्गदेवानां परमाङ्गतया भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपसंहृतिर्विशेषे तु फलनामन्यथा न तु ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "पुरुषाणां विशेषाद्वा यथायोगं भविष्यति’ "
}
]
}
],
"tail": "इति बृहत्तन्त्रे ॥ 58 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अङ्गावबद्धाधिकरणम् ॥ 36 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A077",
"title": "भूमाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "भूमाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V59",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A077",
"adhikarana": "भूमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(424)ओं भूम्नः क्रतुवज्ज्यायस्त्वं तथा च दर्शयति ओम् ॥ 03-03-59 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V59"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V59_B1"
},
"text": "सर्वगुणेषु भूमगुणस्य ज्यायस्त्वं क्रतुवत् । सर्वत्र सहभावात् दीक्षाप्रायणीयोदयनीयसवनत्रयावभृथात्मकः क्रतुः ।",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Gowpawana_id"
},
"text": "‘भूमैव देवः परमो ह्युपास्यो नैवाभूमा फलमेषां विधत्ते । तस्माद्भूमा गुणतो वै विशिष्टो यथा क्रतुः कर्ममध्ये विशिष्टः "
}
],
"tail": "इति च गौपवनश्रुतिः ॥ 59 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति भूमाधिकरणम् ॥ 37 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A078",
"title": "नानाशब्दाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "नानाशब्दाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V60",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A078",
"adhikarana": "नानाशब्दाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(425)ओं नाना शब्दादिभेदात् ओम् ॥ 03-03-60 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V60"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V60_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahma_id"
},
"text": "‘शब्दोऽनुमा तथैवाक्षो योग्यताभेदतः सदा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मादीनामेकमर्थं बहुधा दर्शयन्ति हि ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अतः पूर्णत्वमीशस्य वानैवैषां प्रदृश्यते ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अतः फलस्य नानात्वं नानैवोपासनं यतः’"
}
]
}
],
"tail": " इति ब्रह्मतर्के ।"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V60_B5"
},
"text": "अतो भूमत्वमपि नानैवोपास्यते ॥ 60 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति नानाशब्दाधिकरणम् ॥ 38 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A079",
"title": "विकल्पाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "विकल्पाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V61",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A079",
"adhikarana": "विकल्पाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(426)ओं विकल्पो विशिष्टफलत्वात् ओम् ॥ 03-03-61 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V61"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V61_B1"
},
"text": "स्वयोग्योपासनानन्तरं सामान्यस्यापि कस्यचिदुपासनं विकल्पेन भवति विशिष्टफलापेक्षया ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V61_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahma_id"
},
"text": "‘मुक्त्यर्थमात्मयोग्यं हि कार्यमेव ह्युपासनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नृसिंहादिकमन्यच्च दुरितादिनिवृत्तये ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "उपास्यते यथायोगं न वा फलविभेदतः’"
}
]
}
],
"tail": " इति च ब्रह्मतर्के ॥ 61 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति विकल्पाधिकरणम् ॥ 39 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A080",
"title": "काम्याधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "काम्याधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V62",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A080",
"adhikarana": "काम्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(427)ओं काम्यास्तुयथाकामं समुच्चीयेरन्न वा पूर्वहेत्वभावात् ओम् ॥ 03-03-62-427 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V62"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V62_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhath_id"
},
"text": "‘यस्य यस्य हि यः कामस्तस्य तस्य ह्युपासनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तादृशानां गुणानां च समाहारं प्रकल्पयेत् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अकामत्वान्मुमुक्षूणां न वा तेषामुपासनम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तुष्ट्यर्थमीश्वरस्यैव न चोपास विदुष्यति’"
}
]
}
],
"tail": " इति बृहत्तन्त्रे ॥ 62 ॥"
}
]
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति काम्याधिकरणम् ॥ 40 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A081",
"title": "यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V63",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A081",
"adhikarana": "यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(428)ओम् अङ्गेषु यथाऽऽश्रयाभावः ओम् ॥ 03-03-63 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V63"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V63_B1"
},
"text": "अङ्गदेवतानां यथा यथा परमेश्वराङ्गाश्रयत्वं‘चक्षोः सूर्यो अजायत’(ऋ.सं.१०.९०.१३) इत्यादि तथा भावना कर्तव्या॥63॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V64",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A081",
"adhikarana": "यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(429)ओं शिष्टेश्च ओम् ॥ 03-03-64 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V64"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V64_B1"
},
"text": "‘यस्मिन् यस्मिन् यो हि चाङ्गे निविष्टः परस्य चिन्त्यः स तथा तथैव’ इति पौत्रायणश्रुतेः ॥ 64 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V65",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A081",
"adhikarana": "यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(430)ओं समाहारात् ओम् ॥ 03-03-65 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V65"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V65_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अङ्गैः पराद्ये हि देवा विसृष्टास्तत्तद्गुणान् परमे संहरेत।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तांश्चापि तत्रैव विचिन्त्य देवान् स्थानं मुमुक्षुः परमं व्रजेत’ ॥"
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "इति काषायणश्रुतौ समाहारवचनाच्च ॥ 65 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V66",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A081",
"adhikarana": "यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(431)ओं गुणसाधारण्यश्रुतेश्च ओम् ॥ 03-03-66 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V66"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V66_B1"
},
"text": "‘साधारण्यात् सर्वगुणाः परस्य समाहार्यास्तत्त्वदृशो मुमुक्षोः’ इति माण्डव्यश्रुतेश्च ॥ 66 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति यथाश्रयभावाधिकरणम् (अङ्गाधिकरणम्) ॥ 41 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_A082",
"title": "नवाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "नवाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V67",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A082",
"adhikarana": "नवाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(432)ओं न वाऽतत्सहभावश्रुतेः ओम् ॥ 67-432 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V67"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V67_B1"
},
"text": "न वाऽङ्गदेवतोपसंहारः कार्यः । उपसंहारस्य सहाश्रवणात् ॥ 67 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V68",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S03_A082",
"adhikarana": "नवाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(433)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 03-03-68 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S03_V68"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_V68_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "KamathaShruthi_id"
},
"text": "‘सत्यो ज्ञानः परमानन्दरूप आत्मेत्येवं नित्यदोपासनं स्यात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नान्यत् किञ्चित् समुपासीत धीरः सर्वैर्गुणैर्देवगणा उपासते’॥"
}
]
}
],
"tail": " इति कमठश्रुतौ ॥ 68 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति नवाधिकरणम् ॥ 42 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 03-03 ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04",
"type": "paada",
"name": " चतुर्थः पादः ",
"title": "तृतीयाध्याये  चतुर्थः पादः "
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " चतुर्थः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S03_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञानसामर्थ्यमस्मिन् पाद उच्यते –",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_A083",
"title": "पुरुषार्थाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "पुरुषार्थाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A083",
"adhikarana": "पुरुषार्थाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(434)ओं पुरुषार्थोऽतः शब्दादिति बादरायणः ओम् ॥ 03-04-01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V01"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V01_B1"
},
"text": "यद्दर्शनार्थमुपासनोक्ता तस्माद् दर्शनात् सर्वपुरुषार्थप्राप्तिरिति बादरायणो मन्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V01_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Mundakopanishad_id"
},
"text": "‘यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् । ",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तं तं लोकं जायते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेद् भूतिकामः’(मुं.उ.३.१.१०)"
}
]
}
],
"tail": "इति शब्दात् ॥ 01 ॥"
}
],
"tail": " \n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A083",
"adhikarana": "पुरुषार्थाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(435)ओं शेषत्वात् पुरुषार्थवादो यथाऽन्येष्विति जैमिनिः ओम् ॥ 03-04-02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V02"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V02_B1"
},
"text": "अस्त्येव मोक्षसाधनत्वं ज्ञानस्य । स्वर्गादिषु तत्साधनकर्मशेषत्वेन ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V02_B2"
},
"text": "‘स्वर्गं धनाद् देहतो वै गृहाच्च प्राप्स्यन्ति धीरा न त्वधीराः कुतश्चित्’ इति वदति जैमिनिः ॥ 02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A083",
"adhikarana": "पुरुषार्थाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(436)ओम् आचारदर्शनात् ओम् ॥ 03-04-03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V03"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V03_B1"
},
"text": "ज्ञानिनामेव देवादीनामाचारदर्शनात् ॥ 03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A083",
"adhikarana": "पुरुषार्थाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(437)ओं तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 03-04-04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V04"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V04_B1"
},
"text": "‘यदेव विद्यया करोति श्रद्धयोपनिषदा तदेव वीर्यवत्तरं भवति’(छां.उ.१.१.१०) इति शेषत्वश्रुतेः ॥ 04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A083",
"adhikarana": "पुरुषार्थाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(438)ओं समन्वारम्भणात् ओम् ॥ 03-04-05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V05"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V05_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Matharashruti_id"
},
"text": "‘कर्मैव देहं दैविकं मानुषं वाऽप्यन्वारभेत् नापरस्तत्र हेतुः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भोगांस्तदीयांश्च यथाविभागं ददाति कर्मैव शुभाशुभं यत्’ "
}
]
}
],
"tail": "इति माठरश्रुतेश्च ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V05_B4"
},
"text": "संशब्द प्राधान्यं दर्शयति ॥ 05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A083",
"adhikarana": "पुरुषार्थाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(439)ओं तद्वतो विधानात् ओम् ॥ 03-04-06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V06"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V06_B1"
},
"text": "‘ज्ञानी च कर्माणि सदोदितानि कुर्यादकामः सततं भवेत्’ इति कमठश्रुतौ ज्ञानतोऽपि विधानात् ॥ 06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A083",
"adhikarana": "पुरुषार्थाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(440)ओं नियमाच्च ओम् ॥ 03-04-07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V07"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V07_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘कुर्वन्नेवेह कर्माणि जीजीविषेच्छतं समाः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे’(ई.उ.२) इति ॥ 07 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A083",
"adhikarana": "पुरुषार्थाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(441)ओम् अधिकोपदेशात्तु बादरायणस्यैवं तद्दर्शनात् ओम् ॥ 03-04-08॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V08"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V08_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "KauntharavyaShruthi_id"
},
"text": "‘ज्ञानादेव स्वर्गो ज्ञानादेवापवर्गो ज्ञानादेव सर्वे कामाः सम्पद्यन्ते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तथापि यथा यथा कर्म कुरुते तथा तथाऽधिको भवति’"
}
]
}
],
"tail": " इति कौण्ठरव्यश्रुतेः,युधिष्ठिरादीनां राजसूयादिना फलाधिक्यदर्शनाच्चेति बादरायणमतम् ॥ 08 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A083",
"adhikarana": "पुरुषार्थाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(442)ओं तुल्यम् तु दर्शनम् ओम् ॥ 03-04-09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V09"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V09_B1"
},
"text": "राजसूयादिकृतावकृतौ च सममेव तेषां विज्ञानम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V09_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhavishyath_id"
},
"text": "‘विज्ञातमेतत् सर्वेषां मुनीनां ब्रह्मदर्शनात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्यादेव मोक्षो नान्यस्मादिति तत्रापि चित्रता ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "स्वर्गादयः कर्मणैव नान्येनेत्यपरे विदुः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानेनाऽधिक्यमित्याहुर्जैमिन्याद्यास्तु केचन ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अदृष्टमेव ज्ञानेन दृष्टं नैवोपलभ्यते ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इति केचिद्विदः प्राहुर्व्यासशिष्या इमेऽखिलाः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "यस्माद् व्यासमतं सर्वं सत्यमेव ततोऽखिलम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "यथाऽऽकाशस्त्वनन्तोऽपि व्यामो हस्तावधिस्तथा ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "प्रादेशोऽपि हि सत्येन तथैतेषां मतानि तु ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "स्वयं तु भगवान् व्यासो व्याप्तज्ञानमहांशुमान् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अनन्ताकाशवत् पश्यन् निखिलं पुरुषोत्तमः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानेनैवाप्यते सर्वं कर्मणा त्वधिकं भवेत् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इति प्राह महायोगी पुमर्थानां विनिर्णयम्’"
}
]
}
],
"tail": " इति भविष्यत्पर्वणि ।"
}
]
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V09_B15"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmatarka_id"
},
"text": "‘ज्ञानिनामपि देवानां विशेषः कर्मभिर्भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चीर्णीऽकृते वा ज्ञानस्य न विशेषोऽस्ति कर्मणि’"
}
]
}
],
"tail": " इति ब्रह्मतर्के ॥ 09 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति पुरुषार्थाधिकरणम् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_A084",
"title": "अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A084",
"adhikarana": "अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V10_I01"
},
"text": "सर्वेषां पुरुषार्थापेक्षित्वाज्ज्ञानाधिकारितेत्यत आह –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(443)ओम् असार्वत्रिकी ओम् ॥ 03-04-10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V10"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V10_B1"
},
"text": "न सर्वेषामधिकारः ॥ 10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A084",
"adhikarana": "अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(444)ओं विभागः शतवत् ओम् ॥ 03-04-11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V11"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V11_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘नवकोट्यो हि देवानां तेषां मध्ये शतस्य तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सोमाधिकारो वेदोक्तो ब्रह्मणी द्वे शताधिके ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "यथा तथैवा सङ्ख्येयाः प्रजास्तासु कियान् जनः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानाधिकारी सम्प्रोक्तो विष्णुपादैकसंश्रयः’()"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V11_B5"
},
"text": "इति वचनात् सुखापेक्षासाम्येऽपि विभाग इष्यतेऽधिकारार्थम् ॥ 11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A084",
"adhikarana": "अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(445)ओम् अध्ययनमात्रवतः ओम् ॥ 03-04-12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V12"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V12_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "कस्याधिकारः?",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘अवैष्णवस्य वेदेऽपि ह्यधिकारो न विद्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गुरुभक्तिविहीनस्य शमादिरहितस्य च ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "न च वर्णावरस्यापि तस्मादध्ययनान्वितः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मज्ञाने तु वेदोक्तेऽप्यधिकारी सतां मतः’ ॥ इति हि ब्रह्मतर्के ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V12_B5"
},
"text": "‘पठेद् वेदानथार्थानधीयीताथ विचार्य ब्रह्म विन्देत्’ इति च कौषारवश्रुतिः ॥ 12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अधिकाराधिकरणम् (असार्वत्रिकाधिकरणम्) ॥ 02 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_A085",
"title": "अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V13",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A085",
"adhikarana": "अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(446)ओं नाविशेषात् ओम् ॥ 03-04-13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V13"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V13_B1"
},
"text": "न सामान्येनाधिकारो देवादीनाम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V13_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Koundinya_id"
},
"text": "‘अथ पुमर्थसाधनान्यर्थो धर्मो ज्ञानमित्युत्तरोत्तरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्राधिकारिणो मनुष्या ऋषयो देवा इत्युत्तरोत्तरम्’"
}
]
}
],
"tail": "इति कौण्डिन्यश्रुतिः॥ 13 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अधिकारविशेषाधिकरणम् (अविशेषाधिकरणम्) ॥ 03 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_A086",
"title": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V14",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(447)ओं स्तुतयेऽनुमतिर्वा ओम् ॥ 14-447 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V14"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V14_B1"
},
"text": "‘अथ मुनिरमौनं च मौनं च निर्विद्याथ ब्राह्मणः स ब्राह्मणः केन स्याद् येन स्यात् तेनेदृश एव’(बृ.उ.५.५.१) इति ज्ञानिनो यथेष्टाचरणं विधीयत इत्यत आह-",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V14_B2"
},
"text": "न विधिः । ज्ञानिनः स्तुतयेऽनुमतिमात्रं वा । युज्यते च ॥ 14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V15",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(448)ओं कामकारेण चैके ओम् ॥ 03-04-15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V15"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V15_B1"
},
"text": "‘कामाचाराः कामभक्षाः कामवादाः कामेनैवेमं देहमुत्सृज्याथ परात् परमीयुरनारम्भणम्’(सामशाखा) इति चैके पठन्ति ॥ 15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V16",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(449)ओम् उपमर्दं च ओम् ॥ 03-04-16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V16"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V16_B1"
},
"text": "‘ओमित्युच्चार्यान्तरिममात्मानमभिपश्योपमृद्य पुण्यं च पापं च काममाचरन्तो ब्रह्मानुव्रजन्ति’ इति च तुरश्रुतौ ॥ 16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(450)ओम् ऊर्ध्वरेतस्सु च शब्दे हि ओम् ॥ 03-04-17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V17"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V17_B1"
},
"text": "न तावता कामचाराणां ज्ञानेऽधिकारः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V17_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Matharashruti_id"
},
"text": "‘य इमं परमं गुह्यमूर्ध्वरेतस्सु भाषयेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न तथा विद्यते भूयान् यं प्राप्यन्येऽपि भूयसः’"
}
]
}
],
"tail": "इति माठरश्रुतेः ॥ 17 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V18",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(451)ओं परामर्शं जैमिनिरचोदना चापवदति हि ओम् ॥ 03-04-18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V18"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V18_B1"
},
"text": "‘प्रातरुत्थाय सन्ध्यामुपासीत यत् सन्ध्यामुपासते ब्रह्मैव तदुपासतेऽथ देवान् नमेत् जुहुयाद् वेदानावर्तयीत नान्यत् किञ्चिदाचरेन्न सुरां पिबेन्न पलाण्डुं भक्षयीत न भृषं वेदेन्न विस्मरेताऽत्मानं सोमं पिबेद्धुतशेषेण वर्तयेत्’()",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V18_B2"
},
"text": "इत्युक्ताचारपरामर्शेन विधिबन्धवर्जितत्वेन कामत एव तस्य चरणं कामचार इति जैमिनिर्मन्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V18_B3"
},
"text": "न च निषिद्धं कर्म कर्तव्येमेवेति चोदना । ‘ब्राह्मणो न हन्तव्यः’() इत्याद्यपवादश्च ॥ 18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V19",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(452)ओम् अनुष्ठेयं बादरायणः साम्यश्रुतेः ओम् ॥ 03-04-19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V19"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V19_B1"
},
"text": "अनुष्ठेयानां मध्य एव कामतश्चरणं कामतो निवृत्तिरिति बादरायणो मन्यते । ‘केन स्याद् येन स्यात् तेनेदृश एव’(बृ.उ.५.५.१) इति साम्यश्रुतेः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V19_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhagavad_id"
},
"text": "‘यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते’(भ.गी.३.१७)"
}
]
}
],
"tail": " इति भगवद्वचनाच्च ॥ 19 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V20",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(453)ओं विधिर्वा धारणवत् ओम् ॥ 03-04-20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V20"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V20_B1"
},
"text": "‘केन स्याद् येन स्यात्’(बृ.उ.५.५.१) इति विधिर्वा । यथा वेदधारणं त्रैवर्णिकानां विहितं नान्येषाम्, एवं स्वमतानुसारिणी प्रवृत्तिर्ज्ञानिनां विहिता ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V20_B2"
},
"text": "न तत्राधर्मशङ्का कार्या, नान्येषामिति वा ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V20_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahme_id"
},
"text": "‘स्वेच्छयैव प्रवृत्तिस्तु ब्रह्मणो विधिचोदना ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नाशङ्क्यं तन्मतं क्वापि विष्णोः प्रत्यक्षचोदना ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इतरेषां न विहिता स्वेच्छावृत्तिः कथञ्चन’"
}
]
}
],
"tail": " इति हि ब्राह्मे ॥ 20 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V21",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(454)ओं स्तुतिमात्रमुपादानादिति चेन्नापूर्वत्वात् ओम् ॥ 03-04-21 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V21"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V21_B1"
},
"text": "स्तुतिमात्रमेव स्वेच्छाचरणं, न विधिः, तैरपि सामान्यविधिस्वीकारादिति चेत्, न । अपूर्वत्वात् परवशत्वात् ।",
"tail": " \n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V21_B2"
},
"text": "सर्वविध्यतिक्रमेण स्तुतिमात्रविषयत्वं परब्रह्मण एव हि ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V21_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmatarka_id"
},
"text": "‘विधीनां विषयास्त्वन्ये ब्रह्मणः स्वेच्छया कृतौ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "परस्य ब्रह्मणो ह्येव सर्वविध्यतिदूरता’"
}
]
}
],
"tail": " इति च ब्रह्मतर्के ॥ 21 ॥ "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V22",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(455)ओं भावशब्दाच्च ओम् ॥ 03-04-22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V22"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V22_B1"
},
"text": "‘यथाविधानमपरे विधिर्भावे प्रजापतेः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " ब्रह्मणः परमस्यैव सर्वविध्यतिदूरता’ इति च तुरश्रुतौ ॥ 22 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V23",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(456)ओं पारिप्लवार्था इति चेन्न विशेषितत्वात् ओम् ॥ 03-04-23 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V23"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V23_B1"
},
"text": "‘केन स्याद् येन स्यात्’(बृ.उ.५.५.१) इत्यादयः स्थिरत्वनिवृत्त्यर्था इति चेत्, न ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V23_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Gowpawana_id"
},
"text": "‘त्रेधा हि ज्ञानिनो विधिनियता अनियताः स्वेच्छानियता इति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विधिनियता मनुष्या अनियता हि देवा ब्रह्मैव स्वेच्छानियतः’"
}
]
}
],
"tail": "इति गौपवनश्रुतौ विशेषितत्वात् ॥ 23 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V24",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(457)ओं तथा चैकवाक्योपबन्धात् ओम् ॥ 03-04-24 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V24"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V24_B1"
},
"text": "एवं सति विधिवाक्यानां स्वेच्छावृत्तिवाक्यानां (च) सम्बन्धो भवति ॥ 24 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V25",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(458)ओम् अत एव चाग्नीन्धनाद्यनपेक्षा ओम् ॥ 03-04-25 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V25"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V25_B1"
},
"text": "अत एव ज्ञानस्य मोक्षादाने नाग्निहोत्राद्यपेक्षा ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V25_B2"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मतर्के च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘येषां ज्ञानं समुत्पन्नं तेषां मोक्षो विनिश्चितः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "शुभकर्मभिराधिक्यं विपरीतैर्विपर्ययः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "स्वेच्छानुवृत्यैव भवेद् ब्रह्मणः प्रायशस्तथा ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "देवानामपि सर्वेषां विशेषादुत्तरोत्तरम्’() इति ॥ 25 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V26",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(459)ओं सर्वापेक्षा च यज्ञादिश्रुतेरश्ववत् ओम् ॥ 03-04-26 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V26"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V26_B1"
},
"text": "सर्वधर्मापेक्षा च ज्ञानस्येत्पत्तौ ‘विविदिषन्ति यज्ञेन दानेन तपसाऽनाशकेन’(बृ.उ.६.४.२२) इति श्रुतेः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V26_B3"
},
"text": "यथा गतिनिष्पत्यर्थमश्वादयोऽपेक्ष्यन्ते न निष्पन्नगतेर्ग्रामादिप्राप्तौ ॥ 26 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V27",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(460)ओं शमदमाद्युपेतः स्यात् तथाऽपि तु तद्विधेस्तदङ्गतया तेषामवश्यानुष्ठेयत्वात् ओम् ॥ 03-04-27 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V27"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V27_B1"
},
"text": "यद्यपि ज्ञानेनैव मोक्षो नियतस्तथाऽपि ज्ञानी शमदमाद्युपेतः स्यात्।‘आचार्याद्विद्यामवाप्यैतमात्मानमभिपश्य शान्तो भवेद् दान्तो भवेदनुकूलो भवेदाचार्यं परिचरेत् परिचरेदाचार्यम्’ इति माठरश्रुतौ ज्ञानिनोऽपि तद्विधेः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V27_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘ब्राह्मीं वाव त उपनिषदब्रूम’ इति । तस्यैतपो दमः कर्मेति प्रतिष्ठा । वेदाः सर्वाङ्गानि सत्यमायतनम् । यो वा एतामुपनिषदमेवं वेद’(केन.उ.४.७,८,९)इति ज्ञानाङ्गतया तेषामवश्यानुष्ठेयत्वात् ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V27_B6"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Agneye_id"
},
"text": "‘यस्य ज्ञानं तस्य मोक्ष इति नात्र विचारणा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तस्य शान्त्यादयोऽङ्गानि तस्मात् तेषामनिष्ठितिः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अवश्यकरणीया स्यादन्यथाऽल्पफलं भवेत्’"
}
]
}
],
"tail": "इति च आग्नेये । "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V27_B9"
},
"text": "तुशब्दः पूर्णफलार्थत्वं सूचयति ॥ 27 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V28",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(461)ओं सर्वान्नानुमतिश्च प्राणात्यये तद्दर्शनात् ओम् ॥ 03-04-28 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V28"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V28_B1"
},
"text": "‘यदि ह वा एवंविन्निखिलं भक्षयीत एवमेव स भवति’ इति सर्वान्नानुमतिः प्राणात्ययविषया । ‘न वा अजीविष्यमिमानखादन्निति होवाच कामो म उदपानम्’(छां.उ.१.१०.४)इति दर्शनात् ॥ 28 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V29",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(462)ओम् अबाधाच्च ओम् ॥ 03-04-29 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V29"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V29_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahma_id"
},
"text": "‘अन्यायचरणाभावे न हि ज्ञानस्य बाधनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतो विद्वानपि न्यायं वर्तेतोत्कर्षसिद्धये’"
}
]
}
],
"tail": " इति च ब्रह्मतर्के ॥ 29 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V30",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(463)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 03-04-30 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V30"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V30_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Harivamsha_id"
},
"text": "‘अतीतानागतज्ञानी त्रैलोक्योद्धरणक्षमः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एतादृशोऽपि नाऽचारं श्रौतं स्मार्तं परित्यजेत्’"
}
]
}
],
"tail": " इति हरिवंशेषु ॥ 30 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V31",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(464)ओं शब्दश्चातोऽकामचारे ओं॥ 03-04-31 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V31"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V31_B1"
},
"text": "‘स य एतदेवंविदेवं मन्वान एवं पश्यन् न कामचरितं चरेन्न कामं भक्षयीत न काममनुवर्तेत’ इति कौण्डन्यश्रुतौ ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V31_B2"
},
"text": "अत इत्यल्पफलत्वं सूचयति । ‘न निषिद्धानि वर्तेत पूर्णज्ञानफलेच्छया’ इति पाद्मे ॥ 31 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V32",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(465)ओं विहितत्वाच्चाऽश्रमकर्मापि ओम् ॥ 03-04-32 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V32"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V32_B1"
},
"text": "न केवलं निषिद्धाकरणेन पूर्यते । कर्तव्यं च वर्णाश्रमविहितं कर्म ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V32_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘पश्यन्नपीममात्मानं कुर्यात् कर्मविचारयन्।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यदात्मानः सुनियतमानन्दोत्कर्षमाप्नुयात्’ ॥ इति कौषारवश्रुतौ विहितत्वाच्च । अपिशब्दो वर्णधर्मसमुच्चयार्थः ॥ 32 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V33",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A086",
"adhikarana": "कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(466)ओं सहकारित्वेन च ओम् ॥ 03-04-33॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V33"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V33_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यथा राज्ञः सहकार्येव मन्त्री तथाऽप्यृते तं क्षितिपः कार्यमृच्छेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवं ज्ञानं कर्म विनाऽपि कार्यं सहायभूतं न विचारः कुतश्चित्’ ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इति कमठश्रुतौ सहकारित्वोक्तेश्च ।"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V33_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmanda_id"
},
"text": "‘ज्ञानान्मोक्षो भवेत्येव सर्वकार्यकृतोऽपि तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आनन्दो ह्रसतेऽकार्याच्छुभं कृत्वा च वर्धते’"
}
]
}
],
"tail": " इति च ब्रह्माण्डे ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V33_B6"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhath_id"
},
"text": "‘सर्वदुःखनिवृत्तिश्च ज्ञानिनो निश्चितैव हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उपासया कर्मभिश्च भक्त्या चानन्दचित्रता’"
}
]
}
],
"tail": " इति च बृहत्तन्त्रे ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V33_B8"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘धर्मस्वरूपचित्रत्वाद्यो यो देवमनोगतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स एव धर्मो विज्ञेयो न ह्येते लोकसम्मिताः’"
}
]
}
],
"tail": " इति च पाद्मे ॥ 33 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति कामचाराधिकरणम् (स्तुत्यधिकरणम्) ॥ 04 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_A087",
"title": "उभयलिङ्गाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "उभयलिङ्गाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V34",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A087",
"adhikarana": "उभयलिङ्गाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(467)ओं सर्वथाऽपितु त एवोभयलिङ्गात् ओम् ॥ 03-04-34 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V34"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V34_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "सर्वप्रकारेणोत्साहेऽपि ये ज्ञानयोग्यास्त एव ज्ञानं प्राप्नुवन्ति नान्ये ।",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘य आत्माऽपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोकोऽविजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः सत्यसङ्कल्पः सोऽन्वेष्टव्यः स विजिज्ञासितव्यः’(छां.उ.८.७.३)",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "इति श्रुत्याऽऽचार्योपदेशसाम्येऽपि विरोचनो विपरीतज्ञानमापेन्द्रः सम्यज्ज्ञानमित्युभयविधलिङ्गात् ॥ 34 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V35",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A087",
"adhikarana": "उभयलिङ्गाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(468)ओम् अनभिभवं च दर्शयति ओम् ॥ 03-04-35 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V35"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V35_B1"
},
"text": "‘दैवीमेव सम्पत्तिं देवा अभिगच्छन्त्यासुरीमेव चासुरा नैतयोरभिभवः कदाचित् स्वभाव एव ह्यवतिष्ठते’() इति स्वभावानभिभवं च दर्शयति ॥ 35 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V36",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A087",
"adhikarana": "उभयलिङ्गाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(469)ओम् अन्तरा चापि तु तद्दृष्टेः ओम् ॥ 03-04-36 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V36"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V36_B1"
},
"text": "सम्यज्ज्ञानविपरीतज्ञानयोरन्तरा स्थितानामपि देवासुरभावयोर्दार्ढ्यदृष्टेः॥ 36 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V37",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A087",
"adhikarana": "उभयलिङ्गाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(470)ओम् अपि स्मर्यते ओम् ॥ 03-04-37 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V37"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V37_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘असुरा आसुरेणैव स्वभावेन च कर्मणा । ",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " ज्ञानेन विपरीतेन तमो यान्ति विनिश्चयात् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "देवा दैवस्वभावेन कर्मणा चाप्यसंशयम् । "
},
{
"tag": "br",
"tail": " सम्यज्ज्ञानेन परमां गतिं गच्छन्ति वैष्णवीम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "नानयोरन्यथाभावः कदाचित् क्वापि विद्यते । "
},
{
"tag": "br",
"tail": " मानुषा मिश्रमतयो विमिश्रगतयोऽपि च’"
}
]
}
],
"tail": " इति स्कान्दे ॥ 37 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V38",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A087",
"adhikarana": "उभयलिङ्गाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(471)ओं विशेषानुग्रहं च ओम् ॥ 03-04-38 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V38"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V38_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शृण्वे वीर उग्रमुग्रं दमायन्नन्यमन्यमतिनेनीयमानः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एधमानद्विडुभयस्य राजा चोष्कूयते विश इन्द्रो मनुष्यान्’(ऋ.सं.६.४७.१६)"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V38_B3"
},
"text": "इति विशेषानुग्रहं च दर्शयति देवेषु परमेश्वरस्य।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V38_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhavishyath_id"
},
"text": "‘असुरान् दमयन् विष्णुः स्वपदं च सुरान् नयन् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पुनः पुनर्मानुषांस्तु सृतावावर्तयत्यसौ’ "
}
]
}
],
"tail": "इति भविष्यत्पर्वणि ॥ 38 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V39",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A087",
"adhikarana": "उभयलिङ्गाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(472)ओम् अतस्त्वितरज्ज्यायोलिङ्गाच्च ओम् ॥ 03-04-39 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V39"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V39_B1"
},
"text": "देवभागादसुरभाग एव बहुलः । ‘तस्मान्न जनतामियात्’(बृ.उ.३.३.२०) इति लिङ्गात् । ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V39_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चशब्दात् -‘ततः कनीयासा एव देवा ज्यायासा असुराः’(बृ.उ.३.३.१) इति श्रुतेश्च ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V39_B3"
},
"text": "‘असुरा बहुला यस्मात् तस्मान्न जनतामियात्’ इति च ब्राह्मे ॥ 39 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V40",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A087",
"adhikarana": "उभयलिङ्गाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(473)ओं तद्भूतस्य तु तद्भावो जैमिनेरपि नियमातद्रूपाभावेभ्यः ओम् ॥ 03-04-40 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V40"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V40_B1"
},
"text": "असुरजातेरेवासुरत्वं देवजातेरेव देवत्वं जैमिनेरपि सिद्धमेव।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V40_B2"
},
"text": "‘नासुरा दैवीं न देवा आसुरीं न मनुष्या दैवीमासुरीं च गतिमीयुरात्मीयामेव जातिमनुभवन्ति’(ऐ(ए).आ.२.१.८) इति नियमश्रुतेः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V40_B3"
},
"text": "‘नासुराणां दैवं रूपं न देवानामासुरं न चोभयं मनुष्याणां यो यद्रूपः स तद्रूपो निसर्गो ह्येष भवति’ इत्यतद्रूपत्वश्रुतेः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V40_B4"
},
"text": "‘तं भूतिरिति देवा उपासाञ्चक्रिरे ते बभूवुस्तस्माद्धाऽप्येतर्हि सुप्तो भूर्भूरित्येव प्रशस्वित्यभूतिरित्यसुरासेते ह पराबभूवुः’(ऐ.आ.२.१.८) इति देवासुराणां भावाभावश्रुतेश्च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V40_B6"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "देवानां भूतिरित्येव मनो विष्णौ स्वभावतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "असुराणामभूतित्वेनैतन्नेयमतोऽन्यथा ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V40_B7"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chadhyatma_id"
},
"text": "‘देवाः शापाभिभूतत्वात् प्रह्लादाद्या बभूविरे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतः सुगतिरेतेषां नान्यथा व्यत्ययो भवेत्’"
}
]
}
],
"tail": " इति चाध्यात्मे ॥ 40 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति उभयलिङ्गाधिकरणम् ॥ 05 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_A088",
"title": "अधिकारिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अधिकारिकाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V41",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A088",
"adhikarana": "अधिकारिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(474)ओं न चाधिकारिकमपि पतनानुमानात् तदयोगात् ओम् ॥ 03-04-41 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V41"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V41_B1"
},
"text": "न च परमात्मैश्वर्यादिकमाकाङ्क्ष्‍यम्, ब्रह्मादीनामपि नाकाङ्क्षयं, किमुपरस्येति सूचयितुमपिशब्दः । चशब्दस्तु ज्ञानार्थीनां पूर्वोक्तादित्थम्भावान्तरसूचकः । अयोग्यमारोढुं प्रयतन् प्रपतन् हि दृश्यते । एवमयोगस्य परमात्मैश्वर्यस्य ब्रह्मादिपदस्य चाकाङ्क्षायां पतनमनुमीयते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V41_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmanda_id"
},
"text": "‘न देवपदमन्विच्छेत् कुत एव हरेर्गुणान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इच्छन् पतति पूर्वस्मादधस्ताद्यत्र नोत्थितिः’"
}
]
}
],
"tail": " इति ब्रह्माण्डे ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V41_B4"
},
"text": "‘स्वकीयमिच्छमानं तु राजाद्याः पातयन्ति हि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " एवमेव सुराद्याश्च हरिश्च स्वपदेच्छुकम्’ ॥ इत्याद्यनुमानरूपवाक्याच्च ।।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V41_B7"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Smruthi_id"
},
"text": "‘मायाभिरुत्सिसृप्सत इन्द्र द्यामारुरुक्षत ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अवदस्यूँरधूनुथाः’(ऋ.सं.८.१४.१४)"
}
]
}
],
"tail": " इति च श्रुतिः॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V42",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A088",
"adhikarana": "आधिकारिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(475)ओम् उपपूर्वमपीत्येके भावशमनवत् तदुक्तम् ओम् ॥ 03-04-42 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V42"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V42_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "उपदेवपदं च नापेक्षमित्येके । भावशमनवत्, ऋष्टिपदवदेव । तच्चोक्तमिन्द्रद्युम्नश्रुतौ –‘अथ यथर्षीन् प्रजापतीन् नाकाङ्क्षेदेवं न गन्धर्वान् न विद्याधरान् न सिद्धान्’ इति।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V42_B3"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "बृहत्संहितायां च –",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "‘न दैवानभिकाङ्क्षेत कुत एव हरेर्गुणान् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "प्राजापत्यान् न चार्षांश्च गान्धर्वादीनपि क्वचित् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ऋष्यादिषु विशेषे तु दोषो नैवाविशेषतः’ ॥ इति विशेषदर्शनार्थमेक इत्युक्तम् ॥ 42 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V43",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A088",
"adhikarana": "अधिकारिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(476)ओं बहिस्तूभयथाऽपि स्मृतेराचाराच्च ओम् ॥ 03-04-43 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V43"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V43_B1"
},
"text": "देवर्षिगन्धर्वादिपदेभ्योऽन्यत्र शुभविषय आकाङ्क्षायामनाकाङ्क्षायां च न पतनम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V43_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Smruthi_id"
},
"text": "‘देवर्षिगन्धर्वाणां पदाकाङ्क्षी पतेत् ध्रुवम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अन्यत्र शुभमाकाङ्क्षन् न पतेदविरोधतः’"
}
]
}
],
"tail": " इति स्मृतेः ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V43_B4"
},
"text": "‘नानात्वमेव कामानां नाकामः क्व च दृश्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अतोऽविरुद्धकामः स्यादकामस्तेन भण्यते’ इत्याचाराच्च ॥ 43 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति आधिकारिकाधिकरणम् ॥ 06 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_A089",
"title": "फलश्रुत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "फलश्रुत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V44",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A089",
"adhikarana": "फलश्रुत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(477)ओं स्वामिनः फलश्रुतेरित्यात्रेयः ओम् ॥ 03-04-44 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V44"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V44_B1"
},
"text": "‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१) इत्यादि फलं स्वामिनां देवानामेव भवति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V44_B2"
},
"text": "‘यदु किञ्चेमाः प्रजाः शुभमाचरन्ति देवा एव तदाचरन्ति यदु किं चेमाः प्रजा विजानते देवा एव तद्विजानते देवानां ह्येतद्भवति स्वामी हि फलमश्नुते नास्वामी कर्म कुर्वाणः’ ॥ इति माध्यन्दिनायनश्रुतेरित्यात्रेयो मन्यते ॥ 44 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V45",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A089",
"adhikarana": "फलश्रुत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(478)ओम् आर्त्विज्यमित्यौडुलोमिस्तस्मै हि परिक्रियते ओम् ॥ 45-478 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V45"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V45_B1"
},
"text": "सत्रयागेष्वृत्विजामपि फलदर्शनादल्पं फलं प्रजानामपि भवतीत्यौडुलोमिर्मन्यते । तदर्थं देवैः क्रियमाणत्वात् ॥ 45 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V46",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A089",
"adhikarana": "फलश्रुत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(479)ओं सहकार्यन्तरविधिः पक्षेण तृतीयं तद्वतो विध्यादिवत् ओम् ॥ 03-04-49 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V46"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V46_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तृतीयः स्वपक्षः । देवानां ज्ञापनादिकर्मणि सहकार्यान्तरत्वेन प्रजा विधीयन्ते । यथा प्रजावतो राज्ञः प्रजाः सहकारित्वेन विधीयन्ते । यथावाऽऽचार्यस्य शिष्याः ।"
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V46_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वाराहे च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘ज्ञानादिदानं देवानां विष्णुना साधु चोदितम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "वेदे च तेषां विहितं तत्राचार्यो महत्तरः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "विहितः सहकारित्वे सहकार्यन्तरं प्रजाः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "पातृत्वेन यथा राज्ञो यथा शिष्या गुरोरपि ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तस्माच्छ्रुतं फलं तासामाचार्याणां महत्तरम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ततो महत्तरं प्रोक्तं देवानामुत्तरोत्तरम्’ ॥ इति ॥ 46 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति फलश्रुत्यधिकरणम् ॥ 07 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_A090",
"title": "कृत्स्नभावाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "कृत्स्नभावाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V47",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A090",
"adhikarana": "कृत्स्नभावाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(480)ओं कृत्स्नभावात् तु गृहिणोपसंहारः ओम् ॥ 03-04-47 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V47"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V47_B1"
},
"text": "‘कुटुम्बे शुचौ देशे स्वाध्यायमधीयानो धार्मिकान् विदधत्’() इत्युक्त्वा  ‘न च पुनरावर्तते न च पुनरावर्तते’(छां.उ.८.१४) इति गृहिणोपसंहारः क्रियते । तस्माद् गृहस्तस्यैवोत्तमत्वम् ? इति न वाच्यम् । यतः कृत्स्नगृहस्थान् देवानपेक्ष्यैवोपसंहारः क्रियते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V47_B5"
},
"text": "‘कृत्स्ना ह्येते गृहिणो देवाः कृत्स्ना एते यतयोऽत एषां न पुत्रा दायमुपयन्ति न चैते गृहान् विसृजन्त्यरागा अद्वेषा अलोभाः सर्वभोगाः सर्वज्ञाः सर्वकर्तारः’ इति पौत्रायणश्रुतिः ॥ 47 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V48",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A090",
"adhikarana": "कृत्स्नभावाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(481)ओं मौनवदितरेषामप्युपदेशात् ओम् ॥ 03-04-48 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V48"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V48_B1"
},
"text": "न चाश्रमद्वयमेव देवानाम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V48_B2"
},
"text": "‘देवाएव ब्रह्मचारिणो देवा एव गृहस्था देवा एव वनस्था यथा ह्येते मुनय एवं सर्ववर्णाः सर्वाश्रमाः सर्वं ह्येते कर्म कुर्वन्ति’ इति कौण्ठरव्यश्रुतौ यतित्वदृष्टान्तेनान्येषामप्युपदेशात् ॥ 48 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति कृत्स्नभावाधिकरणम् ॥ 08 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_A091",
"title": "अनाविष्काराधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अनाविष्काराधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V49",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A091",
"adhikarana": "अनाविष्काराधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(482)ओम् अनाविष्कुर्वन्नन्वयात् ओम् ॥ 49-482 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V49"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V49_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘एतां विद्यामदीत्य ब्रह्मदर्शी वाव भवति । स एतां मनुष्येषु विब्रूयात् । यथा यथा ह वै ब्रूयात् तथा तथाऽधिको भवति’ । इति माठरश्रुतौ विद्यादानं श्रूयते ।",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "तच्च बहूनां स्वीकरणार्थमाविष्कारेणेति न मन्तव्यम् । अन्वयाद्युक्तेः । अविष्कारेऽयोग्यानामपि स्वीकारप्राप्तिः । ",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V49_B5"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "तच्च विषिद्धम् –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘मा नः स्तेनेभ्यो यो अभि द्रुहस्पदे निरामिणो रिपवोऽन्नेषु जागृधुः।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "येषां नैतन्नापरं कि च नैकं ब्रह्मणस्पते ब्रूहि तेभ्यं कदाचित्’(ऋ.सं.२.२३.१३) ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V49_B7"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "अथो (प)शमेनोपरता मनुष्याः ये धर्मिणो ब्रूहि तेभ्यः सदा नः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "आदेवानामोहते विव्रयो हृदि बृहस्पते न परः साम्नो विदुः’(ऋ.सं.२.२३.१४) इति ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V49_B9"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "विद्या ह वै ब्राह्मणमाजगाम गोपाय मां शेवधिष्टेऽहमस्मि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अनार्यकायानृजवे शठाय न मां ब्रूया ऋजवे ब्रूहि नित्यम्’() इति च ॥ 49 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अनाविष्काराधिकरणम् (अन्वयाधिकरणम्) ॥ 09 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_A092",
"title": "ऐहिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "ऐहिकाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V50",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A092",
"adhikarana": "ऐहिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(483)ओम् ऐहिकमप्रस्तुतप्रतिबन्धे तद्दर्शनात् ओम् ॥ 50-483 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V50"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V50_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इति दर्शनार्थं श्रवणादि विधीयते । तच्च दर्शनमैहिकमेव प्रारब्धप्रतिबन्धाभावे ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V50_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘श्रुत्वाऽऽत्मानं मतिपूर्वं ह्युपास्य इहैव दृष्टिं परमस्य विन्देत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यद्यारब्धं कर्म निबन्धकं स्यात् प्रेत्यैव पश्येद्योगमेवान्ववेक्ष्य’ ॥ इति सौपर्णश्रुतौ दर्शनात् ।"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V50_B6"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "BruhathSamhitha_id"
},
"text": "‘अनादिजन्मसम्बन्धं निर्भेत्तुं पापपञ्जरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यावत्या सेवया शक्यं तावत् कार्यं न संशयः॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "यावद्दूरे स्थितो गम्यात् तावद्गन्तव्यमेव हि ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इह जन्मान्तरे वाऽपि तावत्यैव तु दर्शनम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "श्रवणं मननं चैव निधिध्यासनमेव च ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "परे गुरौ च या भक्तिः परिचर्यादिकं हरेः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "एषा सेवेति सम्प्रोक्ता यया तद्दर्शनं भवेत्’"
}
]
}
],
"tail": "इति बृहत्संहितायाम् ॥ 50 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति ऐहिकाधिकरणम् ॥ 10 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_A093",
"title": "मुक्तिफलाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "मुक्तिफलाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V51",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C03_S04_A093",
"adhikarana": "मुक्तिफलाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(484)ओम् एवं मुक्तिफलानियमस्तदवस्थावधृतेस्तदवस्थावधृतेः ओम् ॥ 03-04-51 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C03_S04_V51"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V51_B1"
},
"text": "एवमेव प्रारब्धकर्माभावे शरीरपातानन्तरमेव मोक्षः; तद्भावे जन्मान्तराणीत्यनियमः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V51_B2"
},
"text": "‘धर्मी स्वर्गं विधर्मी निरयमेत्येव ब्रह्मसंस्थोऽमृतमेत्येव ब्रह्मसंस्थोऽमृतम्’ इति ब्रह्मसंस्थस्य मोक्षस्यैवावधारणात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C03_S04_V51_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘विद्वानमृतमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अवसन्नं यदारब्दं कर्म तत्रैव गच्छति ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "न चेद्बहूनि जन्मानि प्राप्यैवान्ते न संशयः’ ॥ इति च नारायणाध्यात्मे ॥ 51 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति मुक्तिफलाधिकरणम् ॥ 11 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ 03-04॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयाध्यायः (साधनाध्यायः) ॥ 03 ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n    "
}
],
"tail": "\n    \n    "
},
{
"tag": "chapter",
"attrs": {
"id": "BS_C04",
"type": "adhyaya",
"name": "(फलाध्यायः) चतुर्थाध्यायः ॥"
},
"text": "\n      ",
"children": [
{
"tag": "chapter-heading",
"text": "(फलाध्यायः) चतुर्थाध्यायः ॥",
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01",
"type": "paada",
"name": " प्रथमः पादः ",
"title": "चतुर्थाध्याये प्रथमः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " प्रथमः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "फलं निगद्यतेऽस्मिन्नध्याये । कर्मनाशाख्यं फलमस्मिन् पादे ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_I02"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नित्यशः कार्यं सर्वथा भाव्यं साधनं प्रथमथ उच्यते ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_I03"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्रायिकत्वाच्चाऽध्यायानां पादानां च न विरोधः ।",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_A001",
"title": "आवृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आवृत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A001",
"adhikarana": "आवृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(485)ओम् आवृत्तिरसकृदुपदेशात् ओम् ॥ 04-01-01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V01"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V01_B1"
},
"text": "‘आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निधिध्यासितव्यः’(बृ.उ.४.४.५) इत्यादीनां नाग्निष्टोमादिवदेकवारेणैव फलप्राप्तिः। किन्तु ? आवृत्तिः कर्तव्या । ‘स य एषोऽणिमा ऐतदात्म्यमिदं सर्वम्’(छां.उ.६.८.७) इत्याद्यसकृदुपदेशात् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A001",
"adhikarana": "आवृत्त्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(486)ओं लिङ्गाच्च ओम् ॥ 04-01-02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V02"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V02_B1"
},
"text": "‘स तपोऽतप्यत...... पुनरेव वरुणं पितरमुपससार’(तै.उ.३.१.२) इत्याद्यावर्तनलिङ्गाच्च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V02_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhath_id"
},
"text": "‘नित्यशः श्रवणं चैव मननं ध्यानमेव च ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कर्तव्यमेव पुरुषैर्ब्रह्मदर्शनमिच्छुभिः’ "
}
]
}
],
"tail": "इत् बृहत्तन्त्रे ॥ 02 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति आवृत्यधिकरणम् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_A002",
"title": "आत्मोपगमाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आत्मोपगमाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A002",
"adhikarana": "आत्मोपगमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(487)ओम् आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च ओम् ॥ 04-01-03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V03"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V03_B1"
},
"text": "आत्मेत्युपदेश उपासनं च मोक्षार्थिभिः सर्वथा कार्यमेव ।",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Pramana_id"
},
"text": "‘नान्यं विचिन्तय आत्मानमेवाहं विजानीयामात्मानमुपास आत्मा हि ममैष भवति’ इति ह्युपगच्छन्ति । ‘आत्मेत्येवोपास्वाऽत्मेत्येव विजानीहि नान्यं किञ्चन विजानथ आत्मा ह्येष भवति’ "
}
],
"tail": "इति ग्राहयन्ति च ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V03_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhavishyath_id"
},
"text": "‘आत्मेत्युपासनम् कार्यं सर्वथैव मुमुक्षुभिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नानाक्लेशसमायुक्तोऽप्येतावन्नैव विस्मरेत्’"
}
]
}
],
"tail": " इति भविष्यत्पर्वणि ॥ "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V03_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahme_id"
},
"text": "‘आत्मा विष्णुरिति ध्यानं विशेषणविशेष्यतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वेषां च मुमुक्षूणामुपदेशश्च तादृशः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "कर्तव्यो नास्य हानेन कस्यचिन्मोक्ष इष्यते’"
}
]
}
],
"tail": " इति ब्राह्मे ॥ 03 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति आत्मोपगमाधिकरणम् ॥ 02 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_A003",
"title": "नप्रतीकाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "नप्रतीकाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A003",
"adhikarana": "नप्रतीकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(488)ओं न प्रतीके न हि सः ओम् ॥ 04-01-04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V04"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V04_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘नाम ब्रह्मेत्युपासIत’(छां.उ.७.१.५) इत्यादिना शब्दभ्रान्त्या न प्रतीके ब्रह्मदृष्टिः कार्या । किन्तु ? तत्स्थत्वेनैवोपासनं कार्यम् ।"
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V04_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मतर्के च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘नामादिप्राणपर्यन्तमुभयोः प्रथमात्वतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ऐक्यदृष्टिरिति भ्रान्तिरबुधानां भविष्यति ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "नामादिस्थितिरेवात्र ब्रह्मणो हि विधीयते ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वार्था प्रथमा यस्मात् सप्तम्यर्था ततो मता’ इति ॥ 04 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति नप्रतीकाधिकरणम् ॥ 03 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_A004",
"title": "ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A004",
"adhikarana": "ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(489)ओं ब्रह्मदृष्टिरुत्कर्षात् ओम् ॥ 04-01-05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V05"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V05_B1"
},
"text": "ब्रह्मदृष्टिश्च सर्वथा कार्यैव परमेश्वरे । उत्कृष्टत्वात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V05_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘ब्रह्मदृष्ट्या सदोपास्यो विष्णुः सर्वैरपि ध्रुवम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "महत्त्ववाची शब्दोऽयं महत्त्वज्ञानमेव हि ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वतः प्रीतिजनकमतस्तत् सर्वता भवेत्’() ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V05_B5"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahma_id"
},
"text": "आत्मेत्येव यदोपासा तदा ब्रह्मत्वसंयुता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कार्यैव सर्वथा विष्णोर्ब्रह्मत्वं न परित्यजेत्’"
}
]
}
],
"tail": " इति ब्रह्मतर्के ॥ 05 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति ब्रह्मदृष्ट्यधिकरणम् ॥ 04 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_A005",
"title": "आदित्यादिमत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आदित्यादिमत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A005",
"adhikarana": "आदित्यादिमत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(490)ओम् आदित्यादिमतयश्चाङ्ग उपपत्तेः ओम् ॥ 04-01-06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V06"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V06_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘चक्षोः सूर्यो अजायत’(ऋ.सं.१०.९०.१३) इत्याद्युपासनं च देवानां कार्यमेव । स्वोत्पत्तिस्थानात् स्वाश्रयत्वान्मुक्तौ तत्र लयस्यापेक्षितत्वाच्चोपपन्नं तथोपासनम् ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V06_B2"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नारायणतन्त्रे च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘आधिव्याधिनिमित्तेन विक्षिप्तमनसोऽपि तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गुणानां स्मरणाशक्तौ विष्णोर्ब्रह्मत्वमेव तु ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "स्मर्तव्यं सततं तत् तु न कदाचित् परित्यजेत् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अत्र सर्वगुणानां च यतोऽन्तर्भाव इष्यते ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "स्वोत्पत्त्यङ्गं च देवानां विष्णोश्चिन्त्यं सदैव तु ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तेषां तत्र प्रवेशो हि मुक्तिरित्युच्यते बुधैः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तदाश्रिताश्च ते नित्यं ततश्चिन्त्यं विशेषतः’ इति ॥ 06 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति आदित्यादिमत्यधिकरणम् ॥ 05 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_A006",
"title": "आसनाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आसनाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A006",
"adhikarana": "आसनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(491)ओम् आसीनः सम्भवात् ओम् ॥ 04-01-07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V07"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V07_B1"
},
"text": "सर्वदोपासनं कुर्वन्नप्यासीनो विशेषतः कुर्यात् । तदा विक्षेपाल्पत्वेन सम्भवात् ॥ 07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A006",
"adhikarana": "आसनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(492)ओं ध्यानाच्च ओम् ॥ 04-01-08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V08"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V08_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "NarayanaTantre_id"
},
"text": "‘स्मरणोपासनं चैव ध्यानात्मकमिति द्विधा ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "स्मरणं सर्वदा योग्यं ध्यानोपासनमानसे॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "नैरन्तर्यं मनोवृत्तेर्ध्यानमित्युच्यते बुधैः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "आसीनस्य भवेत् तत् तु न शयानस्य निद्रया ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "स्थितस्य गच्छतो वाऽपि विक्षेपस्यैव सम्भवात् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "स्मरणात् परमं ज्ञेयं ध्यानं नास्त्यत्र संशयः’"
}
]
}
],
"tail": "इति च नारायणतन्त्रे।"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V07_B7"
},
"text": "अतो ध्यानत्वाच्च ॥ 08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A006",
"adhikarana": "आसनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(493)ओम् अचलत्वं चापेक्ष्य ओम् ॥ 04-01-09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V09"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V09_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmanda_id"
},
"text": "‘अचलं चेच्छरीरं स्यान्मनसश्चाप्यचालनम्।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चलने तु शरीरस्य चञ्चलं तु मनो भवेत्’"
}
]
}
],
"tail": " इति च ब्रह्माण्डे ॥ 09 ॥ "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A006",
"adhikarana": "आसनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(494)ओं स्मरन्ति च ओम् ॥ 04-01-10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V10"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V10_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन्’(भ.गी.६.१३) इत्यादि ॥ 10 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A006",
"adhikarana": "आसनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(495)ओं यत्रैकाग्रता तत्राविशेषात् ओम् ॥ 04-01-11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V11"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V11_B1"
},
"text": "देशकालावस्थादिषु यत्रैकाग्रता भवति तत्रैव स्थातव्यम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V11_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Varaha_id"
},
"text": "‘तमेव देशं सेवेत तं कालं तामवस्थितिम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तानेव भोगान् सेवेत मनो यत्र प्रसीदति ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "न हि देशादिभिः कश्चिद् विशेषः समुदीरितः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "मनः प्रसाधनार्थं हि देशकालादिचिन्तना’"
}
]
}
],
"tail": " इति वाराहे ॥ 11 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति आसनाधिकरणम् ॥ 06 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_A007",
"title": "प्रायणाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "प्रायणाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A007",
"adhikarana": "प्रायणाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(496)ओम् आ प्रायणात् तत्रापि हि दृष्टम् ओम् ॥ 04-01-12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V12"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V12_B1"
},
"text": "यावन्मोक्षस्तावदुपासनादि कार्यम् ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V12_B2"
},
"text": "‘स यो ह वैतद् भगवन्मनुष्येषु प्रायणान्तम् ओङ्कारमभिध्यायीत’(प्र.उ.५.१) इति हि श्रुतिः ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V12_B4"
},
"text": "‘सर्वदैनमुपासीत यावद् विमुक्तिर्मुक्ता अपि ह्येनमुपासते’ इति सौपर्णश्रुतिः ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V12_B6"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahmanda_id"
},
"text": "‘श्रुणुयाद् यावदज्ञानं मतिर्यावदयुक्तता ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ध्यानं च यावदीक्षा स्यान्नेक्षा क्वचन बाध्यते ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "दृष्टतत्त्वस्य च ध्यानं यदा दृष्टिर्न विद्यते।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "भक्तिश्चानन्तकालीना परमे ब्रह्मणि स्फुटा ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "आ विमुक्तेर्विधिर्नित्यं स्वत एव ततः परम्’"
}
]
}
],
"tail": " इति ब्रह्माण्डे ॥ 12 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "  \n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति प्रायणाधिकरणम् ॥ 07 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_A008",
"title": "तदधिगमाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "तदधिगमाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V13",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A008",
"adhikarana": "तदधिगमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(497)ओं तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेषविनाशौ तद्व्यपदेशात् ओम् ॥04-01-13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V13"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V13_B1"
},
"text": "ब्रह्मदर्शन-उत्तराघस्याश्लेषः पूर्वस्य विनाशश्च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V13_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Tadavyapadeshath_id"
},
"text": "‘तद् यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्त एवमेवंविदि पापं कर्म न श्लिष्यते’(छां.उ.४.१४.३),‘तद् यथेषीकातूलमग्नौ प्रोतं प्रदूयेतैवं हैवास्य सर्वे पाप्मानः प्रदूयन्ते’(छां.उ.५.२४.३)"
}
],
"tail": " इति तद्व्यपदेशात् ॥ 13 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V14",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A008",
"adhikarana": "तदधिगमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(498)ओम् इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु ओम् ॥ 04-01-14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V14"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V14_B1"
},
"text": "पुण्यस्याप्येवमसंश्लेषः पाते। तुशब्दोऽनुत्थानवाची ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V14_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Agnayapurana_id"
},
"text": "‘यथाऽश्लेषो विनाशश्च मुक्तस्य तु विकर्मणः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवं सुकर्मणश्चापि पततस्तमसि ध्रुवम्’"
}
]
}
],
"tail": " इति चाग्नेये ॥ 14 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V15",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A008",
"adhikarana": "तदधिगमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(499)ओम् अनारब्धकार्ये एव तु पूर्वे तदवधेः ओम् ॥ 04-01-15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V15"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V15_B1"
},
"text": "अनारब्धकार्ये एव पूर्वे पुण्यपापे विनश्यतः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V15_B2"
},
"text": "‘तस्य तावदेव चिरं यावन्न विमोक्ष्येऽथ सम्पत्स्यते’(छां.उ.६.१४.२)) इति तदवधेः । तुशब्दः स्मृतिद्योतकः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V15_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "NarayanaTantre_id"
},
"text": "‘यदनारब्धपापं स्यात् तद् विनश्यति निश्चयात् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "पश्यतो ब्रह्म निर्द्वन्द्वं हीनं च ब्रह्म पश्यतः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "द्विषतो वा भवेत् पुण्यनाशो नास्त्यत्र संशयः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तस्याप्यारब्धकार्यस्य न विनाशोऽस्ति कुत्रचित् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "आरब्धयोश्च नाशः स्यादल्पयोः पुण्यपापयोः’"
}
]
}
],
"tail": "इति च नारायणतन्त्रे ॥ 15 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V16",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A008",
"adhikarana": "तदधिगमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(500)ओम् अग्निहोत्रादि तु तत्कार्यायैव तद्दर्शनात् ओम् ॥ 04-01-16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V16"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V16_B1"
},
"text": "अग्निहोत्राद्यपि तु मोक्षेऽनुभावायैव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V16_B2"
},
"text": "तुशब्दाद् ब्रह्मदर्शनवतः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V16_B2"
},
"text": "‘स एनमविदितो न भुनक्ति यथा वेदो वाऽननूक्तोऽन्यद् वा कर्माकृतं यदि ह वा अप्यनेवंविन्महत् पुण्यं कर्म करोति तद्धास्यान्ततः क्षीयत एवाऽत्मानमेव लोकमुपासीत स य आत्मानमेव लोकमुपास्ते न हास्य कर्म क्षीयतेऽस्माद्ध्येवाऽत्मनो यद्यत् कामयते तत् तत्सृजते’(बृ.उ.३.४.१५) इति तद्दर्शनात् ॥ 16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A008",
"adhikarana": "तदधिगमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(501)ओम् अतोऽन्यदपीत्येकेषामुभयोः ओम् ॥ 04-01-17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V17"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V17_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मुक्तावनुभवकारणाद् यदन्यत् तत् पुण्यमपि विनश्यति । अप्रारब्दमनभीष्टं च । तथा ह्येकेषां पाठ उभयोस्त्यागेन",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘तस्य पुत्रा दायमुपयन्ति सुहृदः साधुकृत्यां द्विषन्तः पापकृत्याम्’() इति ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V17_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘अनभीष्टमनारब्धं पुण्यमप्यस्य नश्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किमु पापं परब्रह्मज्ञानिनो नास्ति संशयः’"
}
]
}
],
"tail": " इति पाद्मे ॥ 17 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V18",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A008",
"adhikarana": "तदधिगमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(502)ओं यदेव विद्ययेति हि ओम् ॥ 04-01-18॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V18"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V18_B1"
},
"text": "ब्रह्मदर्शिकृतमल्पमपि पुण्यं महत्तममनन्तम् च भवति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V18_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘यदेव विद्यया करोति श्रद्धयोपनिषदा तदेव वीर्यवत्तरं भवति’(छां.उ.१.१.१०)"
}
],
"tail": " इति श्रुतेः ।\n                "
},
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakopanishad_id"
},
"text": "‘न हास्य कर्म क्षीयते’(बृ.उ.३.४.१५)"
}
],
"tail": " इति च ।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V18_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bharatha_id"
},
"text": "‘अल्पमात्रः कृतो धर्मो भवेद् ज्ञानवतो महान् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "महानपि कृतो धर्मो ह्यज्ञानां निष्फलो भवेत्’ "
}
]
}
],
"tail": "इति च भारते ॥ 18 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V19",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S01_A008",
"adhikarana": "तदधिगमाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(503)ओं भोगेन त्वितरे क्षपयित्वाऽथ सम्पत्स्यते ओम् ॥ 04-01-19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S01_V19"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V19_B1"
},
"text": "आरब्दपुण्यपापे भोगेन क्षपयित्वा ब्रह्म सम्पत्स्यते । अथेति नियमसूचकः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V19_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘आरब्धपुण्यपापस्य भोगेन क्षपणादनु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "प्राप्नोत्येव तमो घोरं ब्रह्म वा नात्र संशयः’ ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S01_V19_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "NarayanaTantra_id"
},
"text": "‘ब्रह्मणां शतकालात् तु पूर्वमारब्दसङ्क्षयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नियमेन भवेन्नात्र कार्या काचिद्विचारणा’"
}
]
}
],
"tail": " इति च नारायणतन्त्रे ॥ 19 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति तदधिगमाधिकरणम् ॥ 08 ॥",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥ 04-01 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02",
"type": "paada",
"name": " द्वितीयः पादः ",
"title": "चतुर्थाध्याये द्वितीयः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " द्वितीयः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "देवानां मोक्ष उत्क्रान्तिश्चास्मिन् पाद उच्यते –",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_A009",
"title": "वाङ्मनसाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "वाङ्मनसाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A009",
"adhikarana": "वाङ्मनसाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(504)ओं वाङ्मनसि दर्शनाच्छब्दाच्च ओम् ॥ 04-02-01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V01"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V01_B1"
},
"text": "वागभिमानिन्युमा मनोऽभिमानिनि रुद्रे विलीयते । वाचो मनोवशत्वदर्शनात् ।",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Chandogyopanishad_id"
},
"text": "‘तस्य यावन्न वाङ्मनसि सम्पद्यते’(छां.उ.६.१५.१)"
}
],
"tail": " इति शब्दाच्च ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V01_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Skanda_id"
},
"text": "‘उमा वै वाक् समुद्दिष्टा मनो रुद्र उदाहृतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तदेतन्मिथुनं ज्ञात्वा न दाम्पत्याद् विहीयते’"
}
]
}
],
"tail": " इति स्कान्दे ॥ 01 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A009",
"adhikarana": "वाङ्मनसाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(505)ओम् अत एव च सर्वाण्यनु ओम् ॥ 04-02-02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V02"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V02_B1"
},
"text": "अत एव चशब्दात् सर्वाणि दैवतानि यथानुकूलं विलीयन्ते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V02_B2"
},
"text": "‘अग्नौ सर्वे देवा विलीयन्तेऽग्निरिन्द्रे इन्द्र उमायामुमा रुद्रे विलीयते एवमन्यानि दैवतानि यथाऽनुकूलम्’ इति गौपवनश्रुतिः ॥ 02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति वाङ्मनसाधिकरणम् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_A010",
"title": "मनोऽधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "मनोऽधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A010",
"adhikarana": "मनोऽधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(506)ओं तन्मनः प्राण उत्तरात् ओम् ॥ 04-02-03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V03"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V03_B1"
},
"text": "‘मनः प्राणे’(छां.उ.६.१५.१) इत्युत्तराद् वचनान्मनोऽभिमानी रुद्रः प्राणे वायौ विलीयते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V03_B2"
},
"text": "‘वायोर्वाव रुद्र उदेति वायौ विलीयते तस्मादाहुर्वायुर्देवानां श्रेष्ठः’ इति च कौण्डिन्यश्रुतिः ॥ 03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति मनोऽधिकरणम् ॥ 02 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_A011",
"title": "अध्यक्षाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अध्यक्षाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A011",
"adhikarana": "अध्यक्षाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(507)ओं सोऽध्यक्षे तदुपगमादिभ्यः ओम् ॥ 04-02-04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V04"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V04_B1"
},
"text": "स प्राणः परमात्मनि विलीयते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V04_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘सर्वे प्राणमुपगच्छन्ति प्राणः परममुपगच्छति प्राणं देवा अनुप्राणन्ति प्राणः परमानुप्राणिति तस्मादाहुः प्राणस्य प्राण इति’,‘प्राणः परस्यां देवतायाम्’ ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V04_B4"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘मुक्ताः सन्तोऽग्निमाविश्य देवाः सर्वेऽपि भुञ्जते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अग्निरिन्द्रं तथेन्द्रश्च वायुमाविश्य सोऽपि तु ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "आविश्य परमात्मानं भुङ्क्ते भोगांस्तु बाह्यकान् ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V04_B7"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘न ह्यानन्दो निजस्तेषां परैर्लभ्यः कथञ्चन ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "किमु विष्णोः परानन्दो न ते विष्णुविति श्रुतेः ॥’"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V04_B9"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "प्राणस्य तेजसि लयो मार्गमात्रमुदाहृतम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वेशितुश्च सर्वादेस्तस्यान्यत्र लयः कथम्’ ॥ इत्यादि श्रुतिस्मृतिभ्यः ॥ 04 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अध्यक्षाधिकरणम् ॥ 03 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_A012",
"title": "भूताधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "भूताधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A012",
"adhikarana": "भूताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(508)ओं भूतेषु तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-02-05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V05"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V05_B1"
},
"text": "भेतेष्वन्येषां देवानां लयः । ‘भूतेषु देवा विलीयन्ते भूतानि परे न पर उदेति  नास्तमेत्येकल एव मध्ये स्थाता’ इति बृहच्छ्रुतेः ॥ 05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति भूताधिकरणम् ॥ 04 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_A013",
"title": "अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A013",
"adhikarana": "अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(509)ओं नैकस्मिन् दर्शयतो हि ओम् ॥ 04-02-06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V06"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V06_B1"
},
"text": "नैकस्मिन् भूते सर्वेषां देवानां लयः ।‘पृथिव्यामृभवॊ विलीयन्ते मरुणेऽश्विनावग्नावग्नयो वायविन्द्रः सोम आदित्यो बृहस्पतिरित्याकाश एव साध्या विलीयन्ते’, ‘मृत्यवः पृथिव्यां वरुण आपोऽग्नयस्तेजसि मरुतो मारुत आकाशे विनायका विलीयन्ते’ इति महोपनिषत्, चतुर्वेदशिखा च दर्शयतः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V06_B2"
},
"text": "अतो ‘अग्नौ देवा विलीयन्ते’ इति तत्र निर्दिष्टानामेव ॥ 06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अनेकलयाधिकरणम् (नैकस्मिन्नधिकरणम्) ॥ 05 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_A014",
"title": "समनाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "समनाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A014",
"adhikarana": "समनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(510)ओं समना चासृत्युपक्रमादमृतत्वं चानुपोष्य ओम् ॥ 04-02-07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V07"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V07_B1"
},
"text": "देशतः कालतश्च व्याप्त्या समो ना परमपुरुषो यस्याः सा समना । संसारानुपक्रमात् स्वतः एवामृतत्वं तस्याः । ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V07_B2"
},
"text": "बृहच्छ्रुतिश्च –‘द्वौवाव सृत्यनुपक्रमौ प्रकृतिश्च परमश्च द्वावेतौ नित्यमुक्तौ नित्यौ च सर्वगतौ चैतौ ज्ञात्वा विमुच्यते’ इति । नैतावता साम्यम् ॥ 07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A014",
"adhikarana": "समनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(511)ओं तदपीतेः संसारव्यपदेशात् ओम् ॥ 04-02-08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V08"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V08_B1"
},
"text": "‘समावेतौ प्रकृतिश्च परमश्च नित्यौ सर्वगतौ नित्यमुक्तावसमावेतौ प्रकृतिश्च परमश्च विलीनो हि प्रकृतौ संसारमेति विलीनः परमे ह्यमृतत्वमेति’ इति सौपर्णश्रुतेः ॥ 08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A014",
"adhikarana": "समनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(512)ओं सूक्ष्मं प्रमाणतश्च तथोपलब्धेः ओम् ॥ 04-02-09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V09"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V09_B1"
},
"text": "सूक्ष्मत्वं चाधिकं ब्रह्मणः प्रकृतेः । ज्ञानानन्दैश्वर्यादिप्रमाणाधिक्यं च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V09_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "ThuraShruthi_id"
},
"text": "‘सर्वतः प्रकृतिः सूक्ष्मा प्रकृतेः परमेश्वरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ज्ञानानन्दौ तथैश्वर्यं गुणाश्चान्येऽधिकाः प्रभोः’"
}
]
}
],
"tail": " इति च तुरश्रुतिः ॥ 09॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A014",
"adhikarana": "समनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(513)ओं नोपमर्देनातः ओम् ॥ 04-02-10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V10"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V10_B1"
},
"text": "अतस्तस्य ये विशेषगुणास्तेषामनुपमर्देनैव साम्यम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V10_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bhavishyath_id"
},
"text": "‘देशतः कालतश्चैव समा प्रकृतिरीश्वरे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उभयोरप्यबद्धत्वं तदबन्धः परात्मनः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "स्वत एव परेशस्य सा चोपास्ते सदा हरिम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "प्रकृतेः प्राकृतस्यापि ये गुणास्ते तु विष्णुना ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "नियता नैव केनापि नियता हि हरेर्गुणाः’"
}
]
}
],
"tail": "इति हि भविष्यत्पर्वणि ॥ 10 ॥"
}
]
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A014",
"adhikarana": "समनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(514)ओम् अस्यैव चोपपत्तेरूष्मा ओम् ॥ 04-02-11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V11"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V11_B1"
},
"text": "‘द्विधा हीदमवदृष्यते ऊष्मावदनूष्मावच्च । तत्रोष्मावत् परं ब्रह्म यन्न जिघ्रन्ति न पश्यन्ति न शृण्वन्ति न विजानन्ति । अथानूष्मावत् प्रकृतिश्च प्राकृतं च यन्न जिघ्रन्ति जिघ्रन्ति च यन्न पश्यन्ति पश्यन्ति च यन्न शृण्वन्ति शृण्वन्ति च यन्न जानन्ति जानन्ति च’ इति सौपर्णश्रुतेः किञ्चित् साम्योपपत्तेः ॥ 11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A014",
"adhikarana": "समनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(515)ओं प्रतिषेधादिति चेन्न शारीरात् ओम् ॥ 04-02-12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V12"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V12_B1"
},
"text": "‘असमो वा एष परो नहि कश्चिदेवं दृश्यते सर्वे ह्येतेऽणवो जायन्ते च म्रियन्ते च छिद्रा ह्येते भवन्त्यथ परो न जायते न म्रियते पूर्णश्चैष भवति’ इति चतुर्वेदशिखायां साम्यप्रतिषेधान्नेति चेत्,",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V12_B2"
},
"text": "न । शरीराद्धि साम्यं प्रतिषिध्यते ॥ 12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V13",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A014",
"adhikarana": "समनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V13_I01"
},
"text": "कुतः ? –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(516)ओं स्पष्टो ह्येकेषाम् ओम् ॥ 04-02-13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V13"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V13_B1"
},
"text": "‘अथातः समाश्चासमाश्चाभिधीयन्ते समासमाश्चाथ समानि ब्रह्मणो रूपाणि यैरुत्पत्तिः स्थितिर्लयो नियतिरायतिश्च । एकं ह्येवैतद् भवत्यथासमा ब्रह्मेन्द्रो रुद्रः प्रजापतिर्बृहस्पतिर्येके च देवा गन्धर्वा मनुष्याः पितरोऽसुरा यत् किञ्चेदं चरमचरं चाथ समाऽसमा प्रकृतिर्वाव समाऽसमा । एषा हि नित्याऽजरा तद्वशा च’ इति स्पष्टो हि माध्यन्दिनायनानां समादिवादः ॥ 13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V14",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A014",
"adhikarana": "समनाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(517)ओं स्मर्यते च ओम् ॥ 04-02-14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V14"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V14_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Varaha_id"
},
"text": "‘मत्स्यकूर्मवाराहाद्याः समा विष्णोरभेदतः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्माद्यास्त्वमाः प्रोक्ताः प्रकृतिश्च समासमा’"
}
]
}
],
"tail": " इति च वाराहे ॥ 14 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति समनाधिकरणम् ॥ 06 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_A015",
"title": "परा(लया)धिकरणम् "
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "परा(लया)धिकरणम् ",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V15",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A015",
"adhikarana": "परा(लया)धिकरणम् "
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(518)ओं तानि परे तथा ह्याह ओम् ॥ 04-02-15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V15"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V15_B1"
},
"text": "प्राणद्वारेण सर्वाणि दैवतानि परमात्मनि विलीयन्ते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V15_B2"
},
"text": "‘सर्वे देवाः प्राणमाविष्य देवे मुक्ता लयं परमे यान्त्यचिन्त्ये’ इति हि कौषारवश्रुतिः ॥ 15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ परा(लया)धिकरणम् ॥ 07 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_A016",
"title": "अविभागाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अविभागाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V16",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A016",
"adhikarana": "अविभागाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(519)ओम् अविभागो वचनात् ओम् ॥ 04-02-16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V16"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V16_B1"
},
"text": "‘एते देवा एतमात्मानमनुविश्य सत्याः सत्यकामाः सत्यसङ्कल्पा यथानिकाममन्तर्बहिः परिचरन्ति’ इति गौपवनश्रुतिः । तत् परमेश्वरकामाद्यविभागेनैव तेषां सत्यकामत्वम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V16_B3"
},
"text": "‘कामेन मे काम आगाद्धृदयाद्धृदयं मृत्योः’(तै.आ.३.१५.४) इति वचनात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V16_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahme_id"
},
"text": "‘मुक्तानां सत्यकामत्वं सामर्थ्यं च परस्य तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कामानुकूलकामत्वं नान्यत् तेषां विधीयते’"
}
]
}
],
"tail": " इति ब्राह्मे ॥ 16 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ अविभागाधिकरणम् ॥ 08 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_A017",
"title": "हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A017",
"adhikarana": "हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(520)ओं तदोकोऽग्रज्वलनं तत्प्रकाशितद्वारो विद्यासामर्थ्यात् तच्छेषगत्यनुस्मृतियोगाच्च हार्दानुगृहीतः शताधिकया ओम् ॥ 04-02-17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V17"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V17_B1"
},
"text": "उत्क्रान्तिकाले हृदयस्याग्रे ज्वलनं भवति।",
"children": [
{
"tag": "br"
},
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhadaranyakopanishad_id"
},
"text": "‘तस्य हैतस्य हृदयस्याग्रं प्रद्योतते’(बृ.उ.६.४.२)"
}
],
"tail": " इति श्रुतेः ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V17_B3"
},
"text": "तत्प्रकाशितद्वारो निष्क्रामति । विद्यासामर्थ्यात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V17_B4"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘यं यं वाऽपि स्मरन् भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः’(भ.गी.८.६) ॥इति स्मृतेर्विद्याशेषगत्यनुस्मरणयोगाच्च।"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V17_B7"
},
"text": "‘आचार्यस्तु ते गतिं वक्ता’(छां.उ.४.१४.१) इति हि लिङ्गम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V17_B8"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Adhyatma_id"
},
"text": "‘हृदिस्थेनैव हरिणा तस्यैवानुग्रहेण तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "उत्क्रान्तिर्ब्रह्मरन्ध्रेण तमोवोपासतो भवेत्’"
}
]
}
],
"tail": " इति चाध्यात्मे ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V17_B10"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘शतं चैका च हृदयस्य नाड्यस्तासां मूर्धानमभिनिःसृतैका ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तयोर्ध्वमायान्नमृतत्वमेति विष्वङ्गन्या उत्क्रमणे भवन्ति’(क.उ.२.६.१६) इति च ॥ 17 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V18",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A017",
"adhikarana": "हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(521)ओं रश्म्यनुसारी ओम् ॥ 04-02-18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V18"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V18_B1"
},
"text": "निष्क्रामति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V18_B2"
},
"text": "‘सहस्रं वा आदित्यस्य रश्मय आसु नाडीष्वाततास्तत्र श्वेतः सुषुम्नो ब्रह्मयानः सुषुम्नायामाततस्तत्प्रकाशेनैष निर्गच्छति’ इति हि पौत्रायणश्रुतिः ॥ 18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V19",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A017",
"adhikarana": "हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(522)ओं निशि नेति चेन्न सम्बन्धात् ओम् ॥ 04-02-19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V19"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V19_B1"
},
"text": "रश्म्यभावान्निशि ज्ञानिन उत्क्रमणं न युक्तमिति चेत्,",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V19_B2"
},
"text": "न । सर्वदा सम्बन्धाद् रश्मीनाम् ॥ 19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V20",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A017",
"adhikarana": "हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V20_I01"
},
"text": "कियत्कालम् ? –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(523)ओं यावद्देहभावित्वाद्दर्शयति च ओम् ॥ 04-02-20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V20"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V20_B1"
},
"text": "यावद् देहो विद्यते तावद् रश्मिसम्बन्धोऽस्त्येव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V20_B2"
},
"text": "‘संसृष्टा वा एते रश्मयश्च नाड्यश्च नैषां वियोगो यावदिदं शरीरमत एतैः पश्यत्येतैरुत् क्रामत्येतैः प्रवर्तते’ ॥ इति हि माध्यन्दिनायनश्रुतिः ॥ 20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V21",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A017",
"adhikarana": "हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(524)ओम् अतश्चायनेऽपि हि दक्षिणे ओम् ॥ 04-02-21 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V21"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V21_B1"
},
"text": "‘दक्षिणे मरणाद्याति स्वर्गं ब्रहमोत्तरायणे’ ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " इत्युक्तेऽपि ज्ञानिनो दक्षिणायनोत्क्रान्तिर्युज्यते ॥’"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V21_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "NarayanaAdhyatma_id"
},
"text": "‘शतं पञ्चैव सूर्यस्य दक्षिणायनरश्मयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तावन्त एव निर्दिष्टा उत्तरायणरश्मयः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ते सर्वे देहसम्बद्धाः सर्वदा सर्वदेहिनाम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "महर्लोकादिगन्तरा उत्तरायणरश्मिभिः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "निर्गच्छन्तीतरैश्चापि यैरेष्टव्येतरा गतिः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "उत्तरं दक्षिणमिति त एव तु निगद्यते ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "न तु कालविशेषोऽस्ति ज्ञानिनां नियमात् फलम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ददाति कालेऽनुगुणे फलं किञ्चिद्विशिष्यते ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अत्युत्तमानां केषाञ्चिन्न विशेषोऽस्ति कालतः’"
}
]
}
],
"tail": "इति नारायणाध्यात्मे ॥ 21 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति हृदयाग्रज्वलना(तदोकोऽ)धिकरणम् ॥ 09 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_A018",
"title": "प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योगिनोऽधिकरणम्/ योग्यधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V22",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S02_A018",
"adhikarana": "प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योगिनोऽधिकरणम्/योग्यधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(525)ओं योगिनः प्रति स्मर्येते स्मार्ते चैते ओम् ॥ 04-02-22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S02_V22"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V22_B1"
},
"text": "न केवलं कालादिकृते ब्रह्मचन्द्रगती स्मर्येते । किन्तु ? ज्ञानयोगिनः कर्मयोगिनश्च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V22_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तत्र चान्द्रमासं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते’(भ.गी.८.२४-२५)"
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "इत्यत्र ‘योगी’ ति विशेषणात् । स्मरणनिमित्ते चैते गती ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S02_V22_B7"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Adhyatma_id"
},
"text": "‘गत्यनुस्मरणाद् ब्रह्म चन्द्रं वा गच्छति ध्रुवम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अननुस्मरतः काले स्मरणं प्राप्य वैगतिः’ "
}
]
}
],
"tail": "इति (हि) अध्यात्मे ॥ 22 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति प्रतिस्मरणाधिकरणम् (योग्यधिकरणम्) ॥ 10 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ 04-02 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03",
"type": "paada",
"name": " तृतीयः पादः ",
"title": "चतुर्थाध्याये तृतीयः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " तृतीयः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "मार्गो गम्यं चास्मिन् पाद उच्यते –",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_A019",
"title": "अर्चिराद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अर्चिराद्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S03_A019",
"adhikarana": "अर्चिराद्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(526)ओम् अर्चिरादिना तत्प्रथितेः ओम् ॥ 04-03-01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S03_V01"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V01_B1"
},
"text": "‘तेऽर्चिषमभिसम्भवन्त्यर्चिषोऽहरह्नः आपूर्यमाणपक्षम्’(छां.उ.५.१०.१) इत्यर्चिषः प्राथम्यं श्रूयते । ‘यदा ह वै पुरुषोऽस्माल्लोकात् प्रैति स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति वायोः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V01_B2"
},
"text": "तत्रार्चिषः प्राप्तिरेव प्रथमा ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V01_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘द्वावेव मार्गौ प्रथितावर्चिरादिर्विपश्चिताम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "धूमादिः कर्मिणां चैव सर्ववेदविनिर्णयात् ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V01_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Brahma_id"
},
"text": "‘अग्निर्ज्योतिरिति द्वेधैर्वार्चिषः सम्प्रतिष्ठतिः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "अग्निं गत्वा ज्योतिरेति प्रथमं ब्रह्म संव्रजन्’ ॥ इति । "
},
{
"tag": "br",
"tail": "एकस्मिन्स्तुपुरे संस्थो द्विरूपोऽग्नेः सुतो महान्’"
}
]
}
],
"tail": "इति च ब्रह्मतर्के॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अर्चिराद्यधिकरणम् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_A020",
"title": "वायुगत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "वायुगत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S03_A020",
"adhikarana": "वायुगत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(527)ओं वायुशब्दादविशेषविशेषाभ्याम् ओम् ॥ 04-03-02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S03_V02"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V02_B1"
},
"text": "अर्चिषो वायुं गच्छति ।‘स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति सामान्यवचनात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V02_B2"
},
"text": "‘स इतो गतो द्वितीयां गतिं वायुमागच्छति वायोरहरह्न आपूर्यमाणपक्षम्’() इति विशेषवचनाच्च ॥ 02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति वायुगत्यधिकरणम् ॥ 02 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_A021",
"title": "तटिदधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "तटिदधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S03_A021",
"adhikarana": "तटिदधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(528)ओं तटितोऽधि वरुणः सम्बन्धात् ओम् ॥ 04-03-03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S03_V03"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V03_B1"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "koundinya_id"
},
"text": "‘मासेभ्यः संवत्सरं, संवत्सराद् वरुणलोकं, वरुणलोकात् प्रजापतिलोकम्’"
}
],
"tail": "इति कौण्डिन्यश्रुतिः ।"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V03_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Gowpavana_id"
},
"text": "‘संवत्सरात् तटितमागच्छति तटितः प्रजापतिलोकम्’"
}
],
"tail": "इति च गौपवनश्रुतिः ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V03_B4"
},
"text": "‘तत्र तटितो वरुणं गच्छति ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V03_B5"
},
"text": "‘तटिता ह्यूह्यते वरुणलोकस्तटिदुपरि मुक्तामयो राजते तत्रासौ वरुणो राजा सत्यानृते विविञ्चति’ इत्युपरिसम्बद्धत्वश्रुतेः ॥ 03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥इति तटिदधिकरणम् ॥ 03 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_A022",
"title": "आतिवाहिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आतिवाहिकाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S03_A022",
"adhikarana": "आतिवाहिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(529)ओम् आतिवाहिकस्तल्लिङ्गात् ओम् ॥ 04-03-04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S03_V04"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V04_B1"
},
"text": "पूर्वत्रोक्तस्त्वातिवाहिको वायुः । पूर्वगमनलिङ्गात् ॥ 04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S03_A022",
"adhikarana": "आतिवाहिकाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V05_I01"
},
"text": "कुतः ? –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(530)ओम् उभयव्यामोहत् तत्सिद्धेः ओं॥ 04-03-05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S03_V05"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V05_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘स वायुमागच्छति’(बृ.उ.७.१०.१) इति प्रथममुच्यते ।‘उत्क्रान्तो विद्वान् परमभिगच्छन् विद्युतमेवान्तत उपगच्छति द्यौर्वाव विद्युत् तत्पतिं वायुमुपगम्य तेनैव ब्रह्म गच्छति’ इत्यन्तेऽपि वायुगमनश्रुतेः ।",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "पूर्वोक्त आतिवाहिकः परो वेति व्यामोहे(व्यामोहः- वा.रा.पाठ), उत्तरे दिवस्पतिरिति विशेषणात् पूर्वत्राऽतिवाहिकस्यैव सिद्धेः",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V05_B2"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मतर्के च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘उत्क्रान्तस्तु शरीरात् स्वाद् गच्छत्यर्चिषमेव तु ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ततो हि वायोः पुत्रं च योऽसौ नाम्नाऽऽतिवाहिकः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ततोऽहः पूर्वपक्षं चाप्युदक् संवत्सरं तथा ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तटितं वरुणं चैव प्रजापं सूर्यमेव च ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "सोमं वैश्वानरं चेन्द्रं ध्रुवं देवीं दिवं तथा ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ततो वायुं परं प्राप्य तेनैति पुरुषोत्तमम्’ इति ॥ 05 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति आतिवाहिकाधिकरणम् ॥ 04 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_A023",
"title": "वैद्युताधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "वैद्युताधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S03_A023",
"adhikarana": "वैद्युताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(531)ओं वैद्युतेनैव ततस्तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-03-06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S03_V06"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V06_B1"
},
"text": "प्रकारान्तरेण तत्र तत्रोच्यमानत्वाद् वायोरपि परतो ब्रह्मणोऽर्वाग् गन्तव्योऽस्तीति नाशङ्कनीयम् । विद्युत्पतिना वायुनैव ‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छांउ.४.१५.६) इति ब्रह्मगमनश्रुतेः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V06_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhath_id"
},
"text": "‘विद्युत्पतिर्वायुरेव नयेद् ब्रह्म न चापरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": " कुतोऽन्यस्य भवेच्छक्तिस्तमृते प्राणनायकम्’"
}
]
}
],
"tail": " इति बृहत्तन्त्रे ॥ 06 ॥ "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति वैद्युताधिकरणम् ॥ 05 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_A024",
"title": "कार्याधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "कार्याधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S03_A024",
"adhikarana": "कार्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(532)ओं कार्यं बादरिरस्य गत्युपपत्तेः ओम् ॥ 04-03-07 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S03_V07"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V07_B1"
},
"text": "‘स एनान् ब्रह्म गमयति’(छां.उ.५.१०.२) इति कार्यं ब्रह्म गमयतीति बादरिर्मन्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V07_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘ऋते देवान् परं ब्रह्म कः पुमान् प्राप्नुयात् क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यद्यपि ब्रह्मदृष्टिः स्याद् ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्’ ॥ इत्यध्यात्मवचनात् तस्यैव गत्युपपत्तेः ॥ 07 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S03_A024",
"adhikarana": "कार्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(533)ओं विशेषितत्वाच्च ओम् ॥ 04-03-08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S03_V08"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V08_B1"
},
"text": "‘यदि ह वाव परमभिपश्यति, प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखं प्राप्नोति ब्रह्माणं चतुर्मुखम्’ इति कौषारवश्रुतौ ॥ 08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S03_A024",
"adhikarana": "कार्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(534)ओं सामीप्यात्तु तद्व्यपदेशः ओम् ॥ 04-03-09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S03_V09"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V09_B1"
},
"text": "‘ब्रह्मविदाप्नोति परम्’(तै.उ.२.१) इति तद्व्यपदेशस्तु समीप एव परमपि प्राप्नोतीत्येतदर्थ एव ॥ 09 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S03_A024",
"adhikarana": "कार्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V10_I01"
},
"text": "कदा ? –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(535)ओं कार्यात्यये तदध्यक्षेण सहातः परमभिधानात् ओं॥ 04-03-10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S03_V10"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V10_B1"
},
"text": "‘ते ह ब्रह्माणमभिसम्पद्य यदैतद् विलीयतेऽथ सह ब्रह्मणा परमभिगच्छन्ति’ इति सौपर्णश्रुतेः महाप्रलये तदध्यक्षेण ब्रह्मणा सह गच्छन्ति ॥ 10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S03_A024",
"adhikarana": "कार्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(536)ओं स्मृतेश्च ओम् ॥ 04-03-11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S03_V11"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V11_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘ब्रह्मणा सह ते सर्वे सम्प्राप्ते प्रतिसञ्चरे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "परस्यान्ते परात्मानः प्रविशन्ति परं पदम्’ ॥ इति ॥ 11 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S03_A024",
"adhikarana": "कार्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(537)ओं परं जैमिनिर्मुख्यत्वात् ओम् ॥ 04-03-12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S03_V12"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V12_B1"
},
"text": "ब्रह्मशब्दस्य तत्रैव मुख्यत्वात् परमेव ब्रह्म गमयतीति जैमिनिर्मन्यते ॥ 12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V13",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S03_A024",
"adhikarana": "कार्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(538)ओं दर्शनाच्च ओम् ॥ 04-03-13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S03_V13"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V13_B1"
},
"text": "दृष्टत्वाच्च परब्रह्मणः ॥ 13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V14",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S03_A024",
"adhikarana": "कार्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(539)ओं न च कार्ये प्रतिपत्त्यभिसन्धिः ओम् ॥ 04-03-14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S03_V14"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V14_B1"
},
"text": "न हि कार्ये प्रतिपत्तिः प्राप्नवानीत्यभिसन्धिश्च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V14_B2"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Padma_id"
},
"text": "‘यदुपास्ते पुमान् जीवन् यत् प्राप्तुमभिवाञ्छति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "यच्च पश्यति तृप्तः संस्तत् प्राप्नोति मृतेरनु’"
}
]
}
],
"tail": " इति पाद्मे ॥ 14 ॥ "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V15",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S03_A024",
"adhikarana": "कार्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(540)ओं अप्रतीकालम्बनान्नयतीति बादरायण उभयथा च दोषात् तत्क्रतुश्च ओम् ॥ 04-03-15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S03_V15"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V15_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘प्रतीकं देह उद्दिष्टो येषां तत्रैव दर्शनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "न तु व्याप्ततया क्वापि प्रतीकालम्बनास्तु ते ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अप्रतीका देवतास्तु ऋषीणां शतमेव च ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "राज्ञां च शतमुद्दिष्टं गन्धर्वादि शतं तथा ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "एतेऽधिकारिणो व्याप्तिदर्शनेऽन्ये नतु क्वचित् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अयोग्यदर्शने यत्नाद् भ्रंशः पूर्वस्य चापि तु ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अप्रतीकाश्रया ये हि ते यान्ति परमेव तु ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "स्वेदेहे ब्रह्म दृष्ट्यैव गच्छेद् ब्रह्मसलोकताम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मणा सह सम्प्राप्ते संहारे परमं पदम्’ ॥ इति गारुडवचनात् ।"
}
]
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V15_B2"
},
"text": "उभयत्रोक्तदोषाच्चाप्रतीकालम्बनान् परं नयति । ‘स यथाकामो भवति तत्क्रतुर्भवति, यत्क्रतुर्भवति तत् कर्म कुरुते, यत् कर्म कुरुते तदभिसम्पद्यते’(बृ.उ.६.४.५) इति श्रुतेश्च । अत्र कर्मोपासनमेव । अन्यान् कार्यं नयतीति भगवन्मतम् ॥ 15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V16",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S03_A024",
"adhikarana": "कार्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(541)ओं विशेषं च दर्शयति ओम् ॥ 04-03-16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S03_V16"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V16_B1"
},
"text": "‘अन्तःप्रकाशा बहिःप्रकाशाः सर्वप्रकाशाः, देवा वाव सर्वप्रकाशा ऋषयोऽन्तःप्रकाशाः मानुषा एव बहिःप्रकाशाः’ इति चतुर्वेदशिखायाम् ॥ 16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति कार्याधिकरणम् ॥ 06 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ 04-03 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n      "
},
{
"tag": "section",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04",
"type": "paada",
"name": " चतुर्थः पादः ",
"title": "चतुर्थाध्याये चतुर्थः पादः"
},
"text": "\n        \n        ",
"children": [
{
"tag": "section-heading",
"text": " चतुर्थः पादः ",
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "section-intro",
"text": "\n          \n          ",
"children": [
{
"tag": "introduction",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_I01"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भोगमाहास्मिन् पादे-",
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_A025",
"title": "सम्पद्याधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सम्पद्याधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V01",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A025",
"adhikarana": "सम्पद्याधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(542)ओं सम्पद्याविहाय स्वेन शब्दात् ओम् ॥ 04-04-01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V01"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V01_B1"
},
"text": "‘स य एवंविदेवं मन्वान एवं पश्यन्नात्मनमभिसम्पद्यैतेनात्मना यथाकामं सर्वान् कामाननुभवति’ इति सौपर्णश्रुतिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V01_B2"
},
"text": "‘परञ्ज्योतिरुपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यते’(छांउ.८.३.४) इति च ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V01_B3"
},
"text": "‘एतं सेतुं तीर्त्वाऽन्धः सन्ननन्धो भवति’(छां.उ.८.४.२) इति च । तत्र तरणं नाम तत् प्राप्तयेऽन्यतरणमेव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V01_B4"
},
"text": "‘इमां घोरामशिवां नदीं तीर्त्वैतं सेतुमाप्य एतेनैव सेतुना मोदते प्रमोदत आनन्दी भवति’() इति मौद्गल्यश्रुतेः ॥ 01 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति सम्पद्याधिकरणम् ॥ 01 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_A026",
"title": "मुक्ताधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "मुक्ताधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V02",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A026",
"adhikarana": "मुक्ताधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(543)ओं मुक्तः प्रतिज्ञानात् ओम् ॥ 04-04-02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V02"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V02_B1"
},
"text": "मुक्त एव चात्रोच्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V02_B2"
},
"text": "‘अहरहरेनमनुप्रविशत्युपसङ्क्रमे च न तत्र मोदते न प्रमोदते न कामाननुभवति बद्धो ह्येष तदा भवत्यथ यदैनं मुक्तोऽनुप्रविशति मोदते च प्रमोदते च कामांश्चैवानुभवति’ इति बृहच्छ्रुतौ प्रतिज्ञानात् ॥ 02 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति मुक्ताधिकरणम् ॥ 02 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_A027",
"title": "आत्माधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "आत्माधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V03",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A027",
"adhikarana": "आत्माधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(544)ओम् आत्मा प्रकरणात् ओम् ॥ 04-04-03 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V03"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V03_B1"
},
"text": "परञ्ज्योतिशब्देन परमात्मैवोच्यते । तत्प्रकरणत्वात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V03_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘परञ्ज्योतिः परं ब्रह्म परमात्मादिका गिरः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वत्र हरिमेवैकं ब्रूयुर्नान्यं कथञ्चन’ ॥ इति च ब्रह्माण्डे ॥ 03 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति आत्माधिकरणम् (आत्मसम्पद्यधिकरणम्) ॥ 03 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_A028",
"title": "अविभागाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अविभागाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V04",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A028",
"adhikarana": "अविभागाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(545)ओम् अविभागेन दृष्टत्वात् ओम् ॥ 04-04-04 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V04"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V04_B1"
},
"text": "ये भोगाः परमात्मना भुज्यन्ते त एव मुक्तैः भुज्यन्ते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V04_B2"
},
"text": "‘यानेवाहं श्रुणोमि यान् पश्यामि यान् जिघ्रामि तानेवैत इदं शरीरं विमुच्यानुभवन्ति’() इति दृष्टत्वाच्चतुर्वेदशिखायाम् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V04_B3"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "भविष्यत्पुराणे च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘मुक्ताः प्राप्य परं विष्णुं तद्भोगान् लेशतः क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बहिष्ठान् भुञ्जते नित्यं नानन्दादीन् कथञ्चन’ इति ॥ 04 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अविभागाधिकरणम् ॥ 04 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_A029",
"title": "चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V05",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A029",
"adhikarana": "चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(546)ओं ब्राह्मेण जैमिनिरुपन्यासादिभ्यः ओम् ॥ 04-04-05 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V05"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V05_B1"
},
"text": "सर्वदेहपरित्यागेन मुक्ताः सन्तो ब्राह्मेणैव देहेन भोगान् भुञ्जते इति जैमिनिर्मन्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V05_B2"
},
"text": "‘स वा एष ब्रह्मनिष्ठ इदं शरीरं मर्त्यमतिसृज्य ब्रह्माभिसम्पद्य ब्रह्मणा पश्यति ब्रह्मणा श्रुणोति ब्रह्मणैवेदं सर्वमनुभवति’ इति माध्यन्दिनायनश्रुतावुपन्यासात् ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V05_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Smruthi_id"
},
"text": "‘आदत्ते हरिहस्तेन हरिदृष्ट्यैव पश्यति ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "गच्छेच्च हरिपादेन(पादाभ्यां) मुक्तस्यैषा स्थितिर्भवेत्’"
}
]
}
],
"tail": " इति स्मृतेः ॥ "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V05_B6"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Bruhath_id"
},
"text": "‘गच्छामि विष्णुपादाभ्यां विष्णुदृष्ट्या च दर्शनम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "इत्यादि पूर्वस्मरणान्मुक्तस्यैतद् भविष्यति’"
}
]
}
],
"tail": " इति बृहत्तन्त्रोक्तयुक्तेश्च ॥ 05 ॥"
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V06",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A029",
"adhikarana": "चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(547)ओं चितिमात्रेण तदात्मकत्वादित्यौडुलोमिः ओम् ॥ 04-04-06 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V06"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V06_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चितिमात्रो देहो मुक्तानां पृथग् विद्यते तेन भुञ्जते ।",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "सर्वं वा एतदचित् परित्यज्य चिन्मात्र एवैष भवति चिन्मात्र एवावतिष्ठते तामेतां मुक्तिरित्याचक्षते’ इत्युद्दालकश्रुतेश्चिदात्मकत्वादित्यौडुलोमिर्मन्यते ॥ 06 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V07",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A029",
"adhikarana": "चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(548)ओम् एवमप्युपन्यासात् पूर्वभावादविरोधं बादरायणः ओम् ॥04-04-07॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V07"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V07_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘स वा एष एतस्मान्मर्त्याद् विमुक्तश्चिन्मात्रीभवत्यथ तेनैव रूपेणाभिपश्यत्यभिश्रुणोत्यभिमनुतेऽभिविजानाति तामाहुर्मुक्तिः’ इति सौपर्णश्रुतौ ।"
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V07_B2"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "चिन्मात्रेणाप्युपन्यासाज्जैमिन्युक्तस्य च भावादुभयत्राप्यविरोधं बादरायणो मन्यते ।"
}
],
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "नारायणाध्यात्मे च-",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V07_B3"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘मर्त्यं देहं परित्यज्य चितिमात्रात्मदेहिनः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "चितिमात्रेन्द्रियाश्चैव प्रविष्टा विष्णुमव्ययम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तदङ्गानुगृहीतैश्च स्वाङ्गैरेव प्रवर्तनम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "कुर्वन्ति भुञ्जते भोगांस्तदन्तर्बहिरेव वा ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "यथेष्टं परिवर्तन्ते तस्यैवानुग्रहेरिताः’ इति ॥ 07 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति चितिमात्राधिकरणम् (ब्रह्माधिकरणम्) ॥ 05 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_A030",
"title": "सङ्कल्पाधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सङ्कल्पाधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V08",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A030",
"adhikarana": "सङ्कल्पाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(549)ओं सङ्कल्पादेव च तच्छ्रुतेः ओम् ॥ 04-04-08 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V08"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V08_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न तेषां भोगादिषु प्रयत्नापेक्षा । ‘स यदि पितृलोककामो भवति । सङ्कल्पादेवास्य पितरः समुत्तिष्ठन्ति’(छांउ.८.२.१) इत्यादिश्रुतेः ॥ 08 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति सङ्कल्पाधिकरणम् ॥ 06 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_A031",
"title": "अनन्याधिपत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अनन्याधिपत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V09",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A031",
"adhikarana": "अनन्याधिपत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(550)ओम् अत एव चानन्याधिपतिः ओम् ॥ 09-550 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V09"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V09_B1"
},
"text": "सत्यसङ्कल्पत्वादेव ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V09_B2"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Varaha_id"
},
"text": "‘परमोऽधिपतिस्तेषां विष्णुरेव न संशयः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "ब्रह्मादिमानुषान्तानां सर्वेषामविशेषतः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "ततः प्राणादिनामान्ताः सर्वेऽपि पतयः क्रमात् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "आचार्याश्चैव सर्वेऽपि यैर्ज्ञानं सुप्रतिष्ठितम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": " एतेभ्योऽन्यः पतिर्नैव मुक्तानां नात्र संशयः’"
}
]
}
],
"tail": " इति वाराहे ॥ 09 ॥"
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अनन्याधिपत्यधिकरणम् ॥ 07 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_A032",
"title": "अभावाधिकरणम् (उभयविधभोगाधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अभावाधिकरणम् (उभयविधभोगाधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V10",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A032",
"adhikarana": "अभावाधिकरणम् (उभयविधभोगाधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(551)ओम् अभावं बादरिराह ह्येवम् ओम् ॥ 04-04-10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V10"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V10_B1"
},
"text": "चिन्मात्रं विनाऽन्यो देहस्तेषां न विद्यत इति बादरिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V10_B2"
},
"text": "अशरीरो वाव तदा भवत्यशरीरं वाव सन्तं न प्रियाप्रिये स्पृशतो याभ्यां ह्येष उन्मथ्यते’ इत्येवं कौण्ठरव्यश्रुतावाह हि ॥ 10 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V11",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A032",
"adhikarana": "उभयविधभोगाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(552)ओं भावं जैमिनिर्विकल्पाम्नानात् ओम् ॥ 04-04-11 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V11"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V11_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "‘स वा एष एवंवित् परमभिपश्यत्यभिशृणोति ज्योतिषैव रूपेण चिता वाऽचिता वा नित्येन वाऽनित्येन वाऽथानन्दी ह्येवैष भवति नानानन्दं कञ्चिदुपस्पृशति’ इत्यौद्दालकश्रुतौ विकल्पाम्नानाद् अन्यदेहस्यापि भावं जैमिनिर्मन्यते ॥ 11 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V12",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A032",
"adhikarana": "उभयविधभोगाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(553)ओं द्वादशाहवदुभयविधं बादरायणोऽतः ओम् ॥ 04-04-12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V12"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V12_B1"
},
"text": "यथा द्वादशाहः क्रत्वात्मकः सत्रात्मकश्च भवति, एवं मुक्तभोगो बाह्यशरीरकृतश्चिन्मात्रकृतश्च भवतीति बादरायणो मन्यते ॥ 12 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V13",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A032",
"adhikarana": "उभयविधभोगाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V13_I01"
},
"text": "उपपत्तिश्च-",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(554)ओं तन्वभावे सन्ध्यवदुपपत्तेः ओम् ॥ 04-04-13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V13"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V13_B1"
},
"text": "सन्ध्यं स्वप्नः ।‘सन्ध्यं तृतीयं स्वप्नस्थानम्’(बृ.उ.६.३.९) इति श्रुतेः ॥ 13 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V14",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A032",
"adhikarana": "उभयविधभोगाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(555)ओं भावे जाग्रद्वत् ओम् ॥ 04-04-14 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V14"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V14_B1"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मवैवर्ते च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘स्वप्नस्थानं यथा भोगो विना देहेन युज्यते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "एवं मुक्तावपि भवेद् विना देहेन भोजनम् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "स्वेच्छया वा शरीराणि तेजोरूपाणि कानिचित् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "स्वीकृत्य जागरितवद् भुक्त्वा त्यागः कदाचन’ इति ॥ 14 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V15",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A032",
"adhikarana": "उभयविधभोगाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(556)ओं प्रदीपवदावेशस्तथा हि दर्शयति ओम् ॥ 04-04-15 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V15"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V15_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "शरीरमनुप्रविश्यापि तत् प्रकाशयन्तः पुण्यानेव भोगाननुभवन्ति । न तु दुःखादीन् । यथा प्रदीपो दीपिकादिषु प्रविष्टः, तत् स्थं तैलाद्येव भुङ्ते, न तु तत् कार्ष्ण्यादि ।",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘तीर्णो हि तदा सर्वान् शोकान् हृदयस्य भवति’(बृ.उ.६.३.२२) इति हि दर्शयति ॥ 15 ॥",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V15_B2"
},
"text": "न च ‘स्वर्गे लोके न भयं किञ्चनास्ति’(क.उ.१.१२) इत्यादिना स्वर्गादिस्थस्यैतदिति वाच्यम् । यतः –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V16",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A032",
"adhikarana": "उभयविधभोगाधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(557)ओं स्वाप्ययसम्पत्त्योरन्यतरापेक्षमाविष्कृतं हि ओम् ॥ 04-04-16 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V16"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V16_B1"
},
"text": "सुप्तौ मोक्षे वा तदुच्यते ।‘अत्र पिताऽपिता भवति’, ‘अनन्वागतं पुण्येनान्वागतं पापेन’(बृ.उ.६.३.२२) इत्याद्याविष्कृतत्वात् ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V16_B2"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मवैवर्ते च-",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘ज्योतिर्मयेषु देहेषु स्वेच्छया विश्वमोक्षिणः ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "भुञ्जते सुसुखान्येव न दुःखादीन् कदाचन ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तीर्णा हि सर्वशोकांस्ते पुण्यपापादिवर्जिताः(निवृत्तसर्वदोषास्ते पुण्यपापादिवर्जिताः) ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वदोषनिवृत्तास्ते गुणमात्रस्वरूपिणः’ इति ॥ 16 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति उभयविधभोगाधिकरणम्(अभावाधिकरणम्) ॥ 08 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_A033",
"title": "सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V17",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A033",
"adhikarana": "सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(558)ओं जगद्व्यापारवर्जम् ओम् ॥ 04-04-17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V17"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V17_B1"
},
"text": "‘सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतःसमभवत्’(ऐ.आ.२.५.४) इत्युच्यते । तत्र सृष्ट्यादिभ्योऽन्यानाप्नोति ॥ 17 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V18",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A033",
"adhikarana": "सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "summary",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "leading-bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S03_V18_I01"
},
"text": "कुतः ? –",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(559)ओं प्रकरणादसन्निहितत्वाच्च ओम् ॥ 04-04-18 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V18"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V18_B1"
},
"text": "जीवप्रकरणत्वाज्जीवानां तादृक्सामर्थ्यविदूरत्वाच्च । ",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V18_B2"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वाराहे च-",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘स्वाधिकानन्दसम्प्राप्तौ सृष्ट्यादिव्यापृतिष्वपि ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "मुक्तानां नैव कामः स्यादन्यान् कामांस्तु भुञ्जते ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तद्योग्यता नैव तेषां कदाचित् क्वापि विद्यते ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "न चायोग्यं विमुक्तोऽपि प्राप्नुयान्न च कामयेत्’ इति ॥ 18 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V19",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A033",
"adhikarana": "सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(560)ओं प्रत्यक्षोपदेशादिति चेन्नाऽधिकारिकमण्डलस्थोक्तेः ओम् ॥ 04-04-19 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V19"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V19_B1"
},
"text": "‘ता यो वेद । स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति’(तै.उ.१.५) इति प्रत्यक्षोपदेशाज्जगदैश्वर्यमप्यस्तीति चेत्,",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V19_B2"
},
"text": "न । आधिकारिकमण्डलाधिपतिर्ब्रह्मा हि तत्रोच्यते ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V19_B3"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "गारुडे च-",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘आत्मेत्येव परं देवमुपास्य हरिमव्ययम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "केचिदत्रैव मुच्यन्ते नोत् क्रामन्ति कदाचन ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "अत्रैव च स्थितिस्तेषामन्तरिक्षे तु केचन ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "केचित् स्वर्गे महर्लोके जने तपसि चापरे ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "केचित् सत्ये महाज्ञाना गच्छन्ति क्षीरसागरम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "तत्रापि क्रमयोगेन ज्ञानाधिक्यात् समीपगाः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "सालोक्यं च सरूपत्वं सामीप्यं योग एव च ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "इमामारभ्य सर्वत्र यावत् सुक्षीरसागरे ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "पुरुषोऽनन्तशयनः श्रीमन्नारायणाभिधः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "मानुषा वर्णभेदेन तथैवाऽश्रमभेदतः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "क्षितिपा मनुष्यगन्धर्वा देवाश्च पितरश्चिराः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "आजानजाः कर्मजाश्च तात्त्विकाश्च शचीपतिः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "रुद्रो ब्रह्मेति क्रमशस्तेषु चैवोत्तमोत्तमाः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "नित्यानन्दे च भोगे च ज्ञानैश्वर्यगुणेषु च ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "सर्वे शतगुणोद्रिक्ताः पूर्वस्मादुत्तरोत्तरम् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "पूज्यन्ते चावरैस्ते तु सर्वपूज्यश्चतुर्मुखः ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "स्वजगद्व्यापृतिस्तेषां पूर्ववत् समुदीरिता ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "सयुजः परमात्मानं प्रविश्य च बहिर्गताः"
},
{
"tag": "br",
"tail": "चिद्रूपान् प्राकृतांश्चापि विना भोगांस्तु कांश्चन ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "भुञ्जते मुक्तिरेवं ते विस्पष्टं समुदाहृता’ इति ॥ 19 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V20",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A033",
"adhikarana": "सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्)"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(561)ओं विकारावर्ति च तथाहि दर्शयति ओम् ॥ 04-04-20 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V20"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V20_B1"
},
"text": "विकारावर्तिव्यापारो मुक्तानां न विद्यते । ‘इमं मानवमावर्तं नाऽवर्तन्ते’(छांउ.४.१५.६) इति हि श्रुतिः ।",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V20_B3"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "वाराहे च –",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "स्वाधिकारेण वर्तन्ते देवा मुक्तावपि स्फुटम् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बलिं हरन्ति मुक्ताय विरिञ्चाय तु पूर्ववत् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "सब्रह्मकास्तु ते देवा विष्णवे च विशेषतः ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "न विकाराधिकारस्तु मुक्तानामन्य एव तु ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "विकाराधिकृता ज्ञेया ये नियुक्तास्तु विष्णुना’ इति ॥ 20 ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति सर्वकामाधिकरणम् (जगद्व्यापाराधिकरणम्) ॥ 09 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_A034",
"title": "स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V21",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A034",
"adhikarana": "स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्"
},
"text": "\n            \t",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              \t\t",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(562)ओं स्थितिमाह दर्शयतश्चैवं प्रत्यक्षानुमाने ओम् ॥ 04-04-21 ॥",
"tail": "\n            \t"
}
],
"tail": "\n            \t"
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V21"
},
"text": "\n\t\t      ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V21_B1"
},
"text": "‘एतत् साम गायन्नास्ते’(तै.उ.३.१०) इत्युच्यते । तत्राऽनन्दादीनां वृद्धिर्ह्रासश्च न विद्यते। एकप्रकारेणैव सर्वदा स्थितिः ।",
"tail": "\n\t\t      "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V21_B2"
},
"text": "‘स एष एतस्मिन्(तै.उ.३.१०) ब्रह्मणि सम्पन्नो न जायते न म्रियते न हीयते न वर्धते स्थित एव सर्वदा भवति दर्शन्नेव ब्रह्म दर्शन्नेवाऽत्मानं तस्यैवं दर्शयतो नाऽपत्तिर्न विपत्तिः’() इत्याह जाबालश्रुतौ ।",
"tail": "\n\t\t      "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V21_B3"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Moksha_id"
},
"text": "‘यत्र गत्वा न म्रियते यत्र गत्वा न जायते ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "  न हीयते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न वर्धते’"
}
]
}
],
"tail": " इति मोक्षधर्मे ॥"
}
],
"tail": "\n\t\t      "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V21_B4"
},
"text": "विद्वत् प्रत्यक्षात् कारणभावल्लिङ्गाच्च ।",
"tail": "\n\t\t      "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V21_B5"
},
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ब्रह्मवैवर्ते च –",
"tail": "\n\t\t        "
},
{
"tag": "line",
"text": "‘न ह्रासो न च वृद्धिर्वा मुक्तानां विद्यते क्वचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "विद्वत्प्रत्यक्षसिद्धत्वात् कारणाभावतोऽनुमा ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": "हरेरुपासना चात्र सदैव सुखरूपिणी ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "न तु साधनभूता सा सिद्धिरेवात्र सा यतः’ इति ॥ 21 ॥"
}
],
"tail": "\n\t\t      "
}
],
"tail": "\n\t\t "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V22",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A034",
"adhikarana": "स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(563)ओं भोगमात्रसाम्यलिङ्गाच्च ओम् ॥ 04-04-22 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V22"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V22_B1"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "न च भोगविशेषादिविरोधः ।‘एतमानन्दमयमात्मानमनुविश्य न जायते न म्रियते न ह्रसते न वर्धते यथाकामं चरति यथाकामं पिबति यथाकामं रमते यथाकाममुपरमते’(तै.उ.२.८)",
"tail": "\n                "
},
{
"tag": "line",
"text": "इति भोगमात्रसाम्यलिङ्गात् ।",
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V22_B4"
},
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "Koorma_id"
},
"text": "‘अवृद्धिह्रासरूपत्वं मुक्तानां प्रायिकं भवेत् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "कादाचित्कविशेषस्तु नैव तेषां विषिध्यते’"
}
]
}
],
"tail": " इति कौर्मे ॥"
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V22_B6"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"children": [
{
"tag": "blockquote",
"children": [
{
"tag": "reference",
"attrs": {
"type": "NarayanaTantre_id"
},
"text": "‘प्रवाहतस्तु वृद्धिर्वा ह्रासो वा नैव कुत्रचित् ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नाप्रियं किञ्चिदपि तु मुक्तानां विद्यते क्वचित् ॥"
},
{
"tag": "br",
"tail": " कुत एव तु दुःखं स्यात् सुखमेव सदोदितम् । भोगानां तु विशेषे तु वैचित्र्यं लभ्यते क्वचित्’ "
}
]
}
],
"tail": "|इति नारायणतन्त्रे ॥ 22 ॥ "
}
],
"tail": "\n                "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति स्थित्य(एकरूपा)धिकरणम् ॥ 10 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "adhikarana",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_A035",
"title": "अनावृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n          ",
"children": [
{
"tag": "adhikarana-heading",
"text": "अनावृत्यधिकरणम्",
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "verse",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V23",
"type": "sutra",
"adhikarana-id": "BS_C04_S04_A035",
"adhikarana": "अनावृत्यधिकरणम्"
},
"text": "\n            ",
"children": [
{
"tag": "verse-text",
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "(564)ओम् अनावृत्तिः शब्दादनावृत्तिः शब्दात् ओम् ॥ 04-04-23 ॥",
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "bhashya-collection",
"attrs": {
"id": "bhashya-BS_C04_S04_V23"
},
"text": "\n              ",
"children": [
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V23_B01"
},
"text": "‘नच पुनरावर्तते नच पुनरावर्तते’(छां.उ.८.१५.१),‘सर्वान् कामानाप्त्वाऽमृतः समभवत् समभवत्’(ऐ.आ.२.५.१-१५) इत्यादिश्रुतिभ्यः ॥ 23 ॥",
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V23_B02"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "ज्ञानानन्दादिभिः सर्वैर्गुणैः पूर्णाय विष्णवे ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नमोऽस्तु गुरवे नित्यं सर्वथाऽतिप्रियाय मे ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V23_B04"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "बट् तद्दर्शतमित्थमेव निहितं देवस्य भर्गो महत् ।"
},
{
"tag": "br",
"tail": "वायो रामवचोनयं प्रथमकं पृक्षो द्वितीयं वपुः"
},
{
"tag": "br",
"tail": "मध्वो यत् तु तृतीयमेतदमुना भाष्यं कृतं केशवे (तृतीयकं कृतमिदं भाष्यं हरौ तेन हि) ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n              "
},
{
"tag": "bhashya",
"attrs": {
"id": "BS_C04_S04_V23_B08"
},
"text": "\n                ",
"children": [
{
"tag": "line",
"text": "नित्यानन्दो हरिः पूर्णो नित्यदा प्रीयतां मम ।",
"children": [
{
"tag": "br",
"tail": "नमस्तस्मै नमस्तस्मै नमस्तस्मै च विष्णवे ॥"
}
],
"tail": "\n              "
}
],
"tail": "\n            "
}
],
"tail": "\n          "
}
],
"tail": "\n          "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति अनावृत्यधिकरणम् ॥ 11 ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमदानन्ददीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्ये चतुर्थाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ 04-04 ॥",
"tail": "\n        "
}
],
"tail": "\n        "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचितं श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्यं समाप्तम् ॥",
"tail": "\n            "
},
{
"tag": "author-note",
"text": "॥ श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥",
"tail": "\n      "
}
],
"tail": "\n    "
}
],
"tail": "\n  "
}
],
"tail": "\n"
},
},
"blocks": [
"blocks": [
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/JSON:Brahmasutra"