Aitareya/Moola: Difference between revisions

<div class="verse-block" id="AIT_C02_S01_V07" data-block-id="AIT_C02_S01_V07" data-doc="AIT" data-chapter="AIT_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">समानमशीतयोऽध्यात्मं चैवाधिदैवतं चान्नमेव । अन्नेन हीमानि सर्वाणि भूतानि समनन्ती३ । अन्नेनेमं लोकं जयत्यन्नेनामुम् । तस्मात् समानमशीतयोऽध्यात्मं चाधिदैवतं चान्नमेव।</span></span></div>

<div class="verse-block" id="AIT_C02_S01_V07" data-block-id="AIT_C02_S01_V07" data-doc="AIT" data-chapter="AIT_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदिदम् अन्नम् अन्नादम् इयमेव पृथिवी । ततो हीदं सर्वमुत्तिष्ठति यदिदं किञ्च । यद्ध किञ्चेदं प्रेर्ता३(प्रेता३ इ) इ तदसौ सर्वमत्ति । यदु किञ्चातः प्रैती३ तदियं सर्वमत्ति । सेयमित्याद्याऽत्त्री । अत्ता ह वा आद्यो भवति । न तस्येशेऽयं नाद्याद् यद्वैनं नाद्युः ॥२ ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="AIT_C02_S01_V04" data-block-id="AIT_C02_S01_V04" data-doc="AIT" data-chapter="AIT_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथातो रेतसः सृष्टिः । प्रजापते रेतो देवाः, देवानां रेतो वर्षम्, वर्षस्य रेत ओषधयः, ओषधीनां रेतोऽन्नं अन्नस्य रेतो रेतः, रेतसो रेतः प्रजाः, प्रजानां रेतो हृदयम्, हृदयस्य रेतो मनः, मनसो रेतो वाक्, वाचो रेतः कर्म । तदिदं कर्म कृतम् ।</span></span></div>

<div class="verse-block" id="AIT_C02_S01_V05" data-block-id="AIT_C02_S01_V05" data-doc="AIT" data-chapter="AIT_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अयं पुरुषो ब्रह्मणो लोकः । स इरामयः। यद्धीरामयास्तस्मात् हिरण्मयः। हिरण्मयो ह वा अमुष्मिंल्लोके सम्भवति, हिरण्मयः सर्वेभ्यो भूतेभ्यो ददृशे, य एवं वेद ॥३ ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="AIT_C02_S01_V05" data-block-id="AIT_C02_S01_V05" data-doc="AIT" data-chapter="AIT_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तं प्रपदाभ्यां प्रापद्यत ब्रह्मेमं पुरुषम् । यत्प्रपदाभ्यां प्रापद्यत ब्रह्मेमं पुरुषं तस्मात् प्रपदे तस्मात् प्रपदे इत्याचक्षते ।</span><span class="shloka-line">शफाः खुरा इत्यन्येषां पशूनाम् । तद् ऊर्ध्वमुदसर्पत् तावूरू अभवताम् । उरु गृणीहीत्यब्रवीत् । तदुदरमभवद् । उर्वेव मे कुर्वित्यब्रवीत् । तदुरोऽभवत् । उदरं ब्रह्मेति शार्कराक्ष्या उपासते, हृदयं ब्रह्मेत्यारुणयो ब्रह्मा हैव ता३ ई ।</span><span class="shloka-line">ऊर्ध्वं त्वेवोदसर्पत् । तच्छिरोऽश्रयत । यच्छिरोऽश्रयत तच्छिरोऽभवत् । तच्छिरसः शिरस्त्वम् ।</span><span class="shloka-line">ता एताः शीर्षच्छ्रियः श्रिताः, चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक्प्राणः, श्रयन्तेऽस्मिञ्च्छ्रियो य एवमेतच्छिरसः शिरस्त्वं वेद ।</span></span></div>

<div class="verse-block" id="AIT_C02_S01_V06" data-block-id="AIT_C02_S01_V06" data-doc="AIT" data-chapter="AIT_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ता अहिंसन्ताहमुक्थमस्म्यहमुक्थमस्मीति । ता अब्रुवन् । हन्तास्माच्छरीरादुत्क्रामाम तद् यस्मिन् न उत्क्रान्त इदं शरीरं पत्स्यति तदुक्थं भविष्यतीति ॥</span><span class="shloka-line">वागुदक्रामद् अवदन्नन् अश्नन् पिबन्नास्तैव चक्षुरुदक्रामद् अपश्यन्नश्नन् पिबन्नास्तैव श्रोत्रमुदक्रामदशृण्वन् अश्नन् पिबन्नास्तैव ।</span><span class="shloka-line">मन उदक्रामन्मीलित इवाश्नन् पिबन्नास्तैव ।</span><span class="shloka-line">प्राण उदक्रामत् प्राण उत्क्रान्तेऽपद्यत तदशीर्यताशारीती३ ।</span><span class="shloka-line">तच्छरीरमभवत् । तच्छरीरस्य शरीरत्वम् शीर्यते ह वा अस्य द्विषन् पाप्मा भ्रातृव्यः पराऽस्य द्विषन् पाप्मा भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद ।</span></span></div>

<div class="verse-block" id="AIT_C02_S01_V07" data-block-id="AIT_C02_S01_V07" data-doc="AIT" data-chapter="AIT_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">ता अहिंसन्तैव-‘अहमुक्थमस्महमुक्थमस्मि’ इति । ता अब्रुवन्- ‘हन्तेदं पुनः शरीरं प्रविशाम, तद् यस्मिन्नः प्रपन्न इदं शरीरमुत्थास्यति तदुक्थं भविष्यति ’ इति ।</span><span class="shloka-line">वाक्प्राविशद्, अशयदेव । चक्षुः प्राविशद्, अशयदेव । श्रोत्रं प्राविशद्, अशयदेव । मनः प्राविशद्, अशयदेव ॥</span><span class="shloka-line">प्राणः प्राविशत्, तत् प्राणे प्रपन्न उदतिष्ठत् । तदुक्थमभवत् । तदेतदुक्थं प्राण एव। प्राण उक्थमित्येव विद्यात्।</span><span class="shloka-line">तं देवा अब्रुवन्- ‘त्वमुक्थमसि, त्वमिदं सर्वमसि, तव वयं स्मः, त्वमस्माकमसि’ इति ।</span><span class="shloka-line">तदप्येतदृषिणोक्तम्- ‘त्वमस्माकं तव स्मसि’ इति ॥४ ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="AIT_C02_S02_V0३" data-block-id="AIT_C02_S02_V0३" data-doc="AIT" data-chapter="AIT_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">स इदं सर्वं मध्यतो दधे यदिदं किञ्च । स यदिदं सर्वं मध्यतो दधे यदिदं किञ्च, तस्मात् मध्यमास्तस्मात् मध्यमा इत्याचक्षते। एतमेव सन्तम् ।</span><span class="shloka-line">प्राणो वै गृत्सोऽपानो मदः । स यत्प्राणो गृत्सोऽपानो मदस्तस्मात् गृत्समदः। तस्माद् गृत्समद इत्याचक्षते । एतमेव सन्तम् ।</span><span class="shloka-line">तस्येदं विश्वं मित्रमासीद् । यदिदं किञ्च तद्यदस्येदं विश्वं मित्रमासीद् । यदिदं किञ्च तस्मात् विश्वामित्रस्तस्माद्विश्वामित्र इत्याचक्षते एतमेव सन्तम् ।</span><span class="shloka-line">तं देवा अब्रुवन् - अयं वै नः सर्वेषां वाम इति तं यद्देवा अब्रुवन्नयं वै नः सर्वेषां वाम इति तस्माद्वामदेवस्तस्माद् वामदेव इत्याचक्षते एतमेव सन्तम् ।</span><span class="shloka-line">स इदं सर्वं पाप्मनोऽत्रायत यदिदं किञ्च स यदिदं सर्वं पाप्मनोऽत्रायत यदिदं किञ्च तस्माद् अत्रयस्तस्मादत्रय इत्याचक्षत एतमेव सन्तम् ॥ १ ॥</span></span></div>

<div class="verse-block" id="AIT_C03_S02_V05" data-block-id="AIT_C03_S02_V05" data-doc="AIT" data-chapter="AIT_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">चत्वारः पुरुषा इति बाध्वः- ‘शरीरपुरुषश्छन्दःपुरुषो वेदपुरुषो महापुरुषः’ इति ।</span><span class="shloka-line">शरीरपुरुष इति यमवोचाम, स य एवायं दैहिक आत्मा । तस्य योऽयमशरीरः प्रज्ञात्मा स रसः ।</span><span class="shloka-line">छन्दःपुरुष इति यमवोचाम, अक्षरसमाम्नाय एव । तस्यैतस्याकारो रसः ।</span><span class="shloka-line">वेदपुरुष इति यमवोचाम, येन वेदान् वेद, ऋग्वेदं यजुर्वेदं सामवेदम् । तस्यैतस्य ब्रह्मा रसः । तस्माद् ब्रह्माणं ब्रह्मिष्ठं कुर्वीत, यो यज्ञस्योल्बणं पश्येत् ।</span><span class="shloka-line">महापुरुष इति यमवोचाम, संवत्सर एव प्रध्वंसयन् अन्यानि भूतानि, ऐक्याभावयन्नन्यानि तस्यैतस्यासावादित्यो रसः ।</span></span></div>

<div class="verse-block" id="AIT_C03_S02_V08" data-block-id="AIT_C03_S02_V08" data-doc="AIT" data-chapter="AIT_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">तदप्येतदृषिणोक्तम्–</span><span class="shloka-line">यस्तित्याज सचिविदं सखायं न तस्य वाच्यपि भागो अस्ति ।</span><span class="shloka-line">यदीं शृणोत्यलकं शृणोति न हि प्र वेद सुकृतस्य पन्थाम्(ऋ.सं.१०.७१.६) ॥ इति ।</span><span class="shloka-line">‘न तस्यानूक्ते भागोऽस्ति, न वेद सुकृतस्य पन्थानम्’ इत्येतत् तदुक्तं भवति तस्मादेवं विद्वान् न परस्मा अग्निं चिनुयाद् । न परस्मै महाव्रतेन स्तुवीत । न परस्मा एतदहः शंसेत् । कामं पित्रे वाऽऽचार्याय वा शंसेद् । आत्मन एवास्य तत् कृतं भवति ।</span></span></div>

<div class="verse-block" id="AIT_C03_S02_V10" data-block-id="AIT_C03_S02_V10" data-doc="AIT" data-chapter="AIT_C02" data-verse-type="mantra"><span class="shloka-block"><span class="shloka-line">अथ स्वप्नाः- पुरुषं कृष्णं कृष्णदन्तं पश्यति, स एनं हन्ति, वराह एनं हन्ति, मर्कट एनमास्कन्दयति, आशु वायुरेनं प्रवहति, सुवर्णं खादित्वाऽपगिरति, मध्वश्नाति, बिसानि भक्षयति, पुण्डरीकं धारयति, खरैर्वराहैर्युक्तैर्याति, कृष्णां धेनुं कृष्णवत्सां नलदमाली दक्षिणामुखो व्राजयति ।</span><span class="shloka-line">स यद्येतेषां ककिञ्चित् पश्येद्, उपोष्य पायसं स्थालीपाकं श्रपयित्वा, रात्रिसूक्तेन प्रत्यृचं हुत्वा, अन्येनान्नेन ब्राह्मणान् भोजयित्वा चरुं स्वयं प्रश्नीयात् ।</span><span class="shloka-line">स योऽतोऽश्रुतोऽगतोऽमतोऽनतोऽदृष्टोऽविज्ञातोऽनादिष्टः । श्रोता मन्ता द्रष्टाऽदेष्टा घोष्टा विज्ञाता प्रज्ञाता सर्वेषां भूतानामन्तरपुरुषः सम आत्मेति विद्यात् ॥ ४ ॥</span></span></div>