Brahmasutra/C2/S3: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| Line 1: | Line 1: | ||
{{Adhyaya | {{Adhyaya | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_num = 2 | | chapter_num = 2 | ||
| title = तृतीयः पादः | | title = तृतीयः पादः | ||
}} | }} | ||
| Line 18: | Line 14: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ न वियदश्रुतेः ॥ 01-219 ॥ | | verse_line1 = ॐ न वियदश्रुतेः ॥ 01-219 ॥ | ||
| Line 37: | Line 31: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ अस्तितु ॐ ॥ 02-220 ॥ | | verse_line1 = ॐ अस्तितु ॐ ॥ 02-220 ॥ | ||
| Line 56: | Line 48: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ गौण्यसम्भवात् ॐ ॥ 03-221 ॥ | | verse_line1 = ॐ गौण्यसम्भवात् ॐ ॥ 03-221 ॥ | ||
| Line 75: | Line 65: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ शब्दाच्च ॐ ॥ 04-222 ॥ | | verse_line1 = ॐ शब्दाच्च ॐ ॥ 04-222 ॥ | ||
| Line 94: | Line 82: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ स्याच्चैकस्य ब्रह्मशब्दवत् ॐ ॥ 05-223 ॥ | | verse_line1 = ॐ स्याच्चैकस्य ब्रह्मशब्दवत् ॐ ॥ 05-223 ॥ | ||
| Line 122: | Line 108: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ प्रतिज्ञाहानिरव्यतिरेकाच्छब्देभ्यः ॐ ॥ 06-224 ॥ | | verse_line1 = ॐ प्रतिज्ञाहानिरव्यतिरेकाच्छब्देभ्यः ॐ ॥ 06-224 ॥ | ||
| Line 151: | Line 135: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ यावद्विकारं तु विभागो लोकवत् ॐ ॥ 07-225 ॥ | | verse_line1 = ॐ यावद्विकारं तु विभागो लोकवत् ॐ ॥ 07-225 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V07 | |||
| id = BS_C02_S03_V07_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति वियदधिकरणम् ॥ 01 ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 203: | Line 191: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः ॐ ॥ 08-226 ॥ | | verse_line1 = ॐ एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः ॐ ॥ 08-226 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V08 | |||
| id = BS_C02_S03_V08_summary | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
‘अथ ह नित्याश्चानित्याश्च तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यनित्यानि वायुर्वाव नित्यो वायुना हि सर्वाणि भूतानि नेनीयन्ते’ | |||
‘अथ ह चेतनाश्चाचेतनाश्च तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यचेतनानि वायुर्वाव चेतनो वायुना हि सर्वाणि भूतानि विज्ञायन्ते’ । | ‘अथ ह चेतनाश्चाचेतनाश्च तेजोऽबन्नान्याकाश इति तान्यचेतनानि वायुर्वाव चेतनो वायुना हि सर्वाणि भूतानि विज्ञायन्ते’ । | ||
‘कुविदङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यास आसन् ।ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्नुषसं सूर्येण’। | ‘कुविदङ्ग नमसा ये वृधासः पुरा देवा अनवद्यास आसन् ।ते वायवे मनवे बाधितायावासयन्नुषसं सूर्येण’। | ||
‘सा वा एषा देवताऽनादिर्योऽयं पवते’ इति । | ‘सा वा एषा देवताऽनादिर्योऽयं पवते’ इति । | ||
‘यस्यानादिर्न मध्यं नान्तो नोदयो न निम्लोचः’।इत्यादिश्रुतिभ्यो वायोरनुत्पत्तिरित्यतो ब्रवीति –}} | ‘यस्यानादिर्न मध्यं नान्तो नोदयो न निम्लोचः’।इत्यादिश्रुतिभ्यो वायोरनुत्पत्तिरित्यतो ब्रवीति – | ||
}} | |||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V08 | |||
| id = BS_C02_S03_V08_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति मातरिश्वाधिकरणम् ॥ 02 ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 261: | Line 259: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ असम्भवस्तु सतोऽनुपपत्तेः ॐ ॥ 09-227 ॥ | | verse_line1 = ॐ असम्भवस्तु सतोऽनुपपत्तेः ॐ ॥ 09-227 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V09 | |||
| id = BS_C02_S03_V09_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
इति असम्भवाधिकरणम् ॥ 03 ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 360: | Line 362: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ तेजोऽतस्तथा ह्याह ॐ ॥ 10-228 ॥ | | verse_line1 = ॐ तेजोऽतस्तथा ह्याह ॐ ॥ 10-228 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V10 | |||
| id = BS_C02_S03_V10_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति तेजोऽधिकरणम् ॥ 04 ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 383: | Line 389: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ आपः ॐ ॥ 11-229 ॥ | | verse_line1 = ॐ आपः ॐ ॥ 11-229 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V11 | |||
| id = BS_C02_S03_V11_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति अबधिकरणम् ॥ 05 ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 453: | Line 463: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरादिभ्यः ॐ ॥ 12-230 ॥ | | verse_line1 = ॐ पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरादिभ्यः ॐ ॥ 12-230 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V12 | |||
| id = BS_C02_S03_V12_summary | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
‘ता आप ऐक्षन्त बह्व्यः स्यामः प्रजायेमेहीति । ता अन्नमसृजन्त’ इत्यद्ब्द्योऽन्नसृष्टिः श्रूयते ।‘अद्ब्यः पृथिवी’ इति कुत्रचित् पृथिवीसृष्टिः । अतो विरुद्धत्वादप्रामाण्यमित्यतो वक्तिः – | |||
}} | |||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V12 | |||
| id = BS_C02_S03_V12_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति पृथिव्यधिकरणम् ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 518: | Line 538: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ तदभिध्यानादेव तु तल्लिङ्गात् सः ॐ ॥ 13-231 ॥ | | verse_line1 = ॐ तदभिध्यानादेव तु तल्लिङ्गात् सः ॐ ॥ 13-231 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V13 | |||
| id = BS_C02_S03_V13_summary | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
‘प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रो मा विशान्तकस्तेनान्नेनाप्यायस्व’ इत्यादिनाऽन्यः संहर्ता प्रतीयत इत्यतो ब्रूते – | |||
}} | |||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V13 | |||
| id = BS_C02_S03_V13_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति तदभिध्यानाधिकरणम् ॥ 07 ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 593: | Line 623: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ विपर्ययेण तु क्रमोऽत उपपद्यते च ॐ ॥ 14-232 ॥ | | verse_line1 = ॐ विपर्ययेण तु क्रमोऽत उपपद्यते च ॐ ॥ 14-232 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
‘अक्षरात् परमादेव सर्वमुत्पद्यते क्रमात् ।व्युत्क्रमाद्विलयश्चैव तस्मिन्नेव परात्मनि’ ॥इति चतुर्वेदशिखायां व्युत्क्रमाल्लयः प्रतीयते । अत आह}} | | verse_id = BS_C02_S03_V14 | ||
| id = BS_C02_S03_V14_summary | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
‘अत एव हीदं परात् क्रमादुत्पद्यते क्रमाद्विलीयते नासावुदेति नास्तमेति’ इति भाल्लवेयश्रुतौ क्रमाल्लयः प्रतीयते । | |||
‘अक्षरात् परमादेव सर्वमुत्पद्यते क्रमात् ।व्युत्क्रमाद्विलयश्चैव तस्मिन्नेव परात्मनि’ ॥इति चतुर्वेदशिखायां व्युत्क्रमाल्लयः प्रतीयते । अत आह | |||
}} | |||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V14 | |||
| id = BS_C02_S03_V14_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति विपर्ययाधिकरणम् ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 684: | Line 724: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ अन्तरा विज्ञानमनसी क्रमेण तल्लिङ्गादिति चेन्नाविशेषात् ॐ ॥ 15-233 ॥ | | verse_line1 = ॐ अन्तरा विज्ञानमनसी क्रमेण तल्लिङ्गादिति चेन्नाविशेषात् ॐ ॥ 15-233 ॥ | ||
| Line 704: | Line 742: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ चराचरव्यपाश्रयस्तु स्यात् तद्व्यपदेशो भाक्तस्तद्भावभावित्वात् ॐ ॥ 16-234 ॥ | | verse_line1 = ॐ चराचरव्यपाश्रयस्तु स्यात् तद्व्यपदेशो भाक्तस्तद्भावभावित्वात् ॐ ॥ 16-234 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V16 | |||
| id = BS_C02_S03_V16_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति अन्तराधिकरणम् ॥ 09 ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 765: | Line 807: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ नात्माऽश्रुतेर्नित्यत्वाच्च ताभ्यः ॐ ॥ 17-235 ॥ | | verse_line1 = ॐ नात्माऽश्रुतेर्नित्यत्वाच्च ताभ्यः ॐ ॥ 17-235 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V17 | |||
| id = BS_C02_S03_V17_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति आत्माधिकरणम् ॥ 10 ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 808: | Line 854: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ ज्ञोऽत एव ॐ ॥ 18-236 ॥ | | verse_line1 = ॐ ज्ञोऽत एव ॐ ॥ 18-236 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V18 | |||
| id = BS_C02_S03_V18_summary | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
‘नित्यो नित्यानाम्’ इति जीवास्यापि नित्यत्वमुक्तम् ।‘सर्व एते चिदात्मानो व्युच्चरन्ति’इत्युत्पत्तिरुच्यते । अतो विरोध इत्यत आह – | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 829: | Line 879: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ युक्तेश्च ॐ ॥ 19-237 ॥ | | verse_line1 = ॐ युक्तेश्च ॐ ॥ 19-237 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V19 | |||
| id = BS_C02_S03_V19_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
इति ज्ञाधिकरणम् ॥ 11 ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 879: | Line 933: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ उत्क्रान्तिगत्यागतीनाम् ॐ ॥ 20-238 ॥ | | verse_line1 = ॐ उत्क्रान्तिगत्यागतीनाम् ॐ ॥ 20-238 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
‘अणुर्ह्येष आत्मायं वा एते सिनीतः । पुण्यं चापुण्यं च’ इति गौपवनश्रुतावणुत्वमित्यतो विरोध इति । अतो ब्रवीति-}} | | verse_id = BS_C02_S03_V20 | ||
| id = BS_C02_S03_V20_summary | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
‘व्याप्ताह्यात्मानश्चेतना निर्गुणाश्च सर्वात्मानः सर्वरूपा अनन्ताः’ इति काषायणश्रुतौ व्याप्तत्वं प्रतीयते । | |||
‘अणुर्ह्येष आत्मायं वा एते सिनीतः । पुण्यं चापुण्यं च’ इति गौपवनश्रुतावणुत्वमित्यतो विरोध इति । अतो ब्रवीति- | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 911: | Line 969: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ स्वात्मना चोत्तरयोः ॐ ॥ 21-239 ॥ | | verse_line1 = ॐ स्वात्मना चोत्तरयोः ॐ ॥ 21-239 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रमीयते। एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम्’ इत्यादेश्च ॥ स्वयमेवेत्यतो वक्ति –}} | | verse_id = BS_C02_S03_V21 | ||
| id = BS_C02_S03_V21_summary | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
तत्र स्वातन्त्र्य प्रतीतेः- | |||
एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रमीयते। एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम्’ इत्यादेश्च ॥ स्वयमेवेत्यतो वक्ति – | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 934: | Line 996: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ नाणुरतच्छ्रुतेरिति चेन्नेतराधिकारात् ॐ ॥ 22-240 ॥ | | verse_line1 = ॐ नाणुरतच्छ्रुतेरिति चेन्नेतराधिकारात् ॐ ॥ 22-240 ॥ | ||
| Line 982: | Line 1,042: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ स्वशब्दोन्मानाभ्यां च ॐ ॥ 23-241 ॥ | | verse_line1 = ॐ स्वशब्दोन्मानाभ्यां च ॐ ॥ 23-241 ॥ | ||
| Line 1,020: | Line 1,078: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ अविरोधश्चन्दनवत् ॐ ॥ 24-242 ॥ | | verse_line1 = ॐ अविरोधश्चन्दनवत् ॐ ॥ 24-242 ॥ | ||
| Line 1,048: | Line 1,104: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ अवस्थितिवैशेष्यादिति चेन्नाभ्युपगमाद्धृदि हि ॐ ॥ 25-243 ॥ | | verse_line1 = ॐ अवस्थितिवैशेष्यादिति चेन्नाभ्युपगमाद्धृदि हि ॐ ॥ 25-243 ॥ | ||
| Line 1,067: | Line 1,121: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ गुणाद्वाऽऽलोकवत् ॐ ॥ 26-244 ॥ | | verse_line1 = ॐ गुणाद्वाऽऽलोकवत् ॐ ॥ 26-244 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V26 | |||
| id = BS_C02_S03_V26_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति उत्क्रान्त्यधिकरणम् ॥ 12 ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 1,110: | Line 1,168: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ व्यतिरेको गन्धवत् तथा च दर्शयति ॐ ॥ 27-245 ॥ | | verse_line1 = ॐ व्यतिरेको गन्धवत् तथा च दर्शयति ॐ ॥ 27-245 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V27 | |||
| id = BS_C02_S03_V27_summary | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
‘स नित्यो निरवयवः पुण्ययुक् पापयुक् च स इमं लोकममुं चावर्तते स विमुच्यते स एकधा न सप्तधा न शतधा’ इति गौपवनश्रुतावेकस्याबहुत्वं प्रतीयते । | |||
‘स पञ्चधा स सप्तधा स दशधा भवति स शतधा च सहस्रधा स गच्छति स मुच्यते’ इति पाराशर्यायणश्रुतौ बहुरूपत्वं प्रतीयते । | ‘स पञ्चधा स सप्तधा स दशधा भवति स शतधा च सहस्रधा स गच्छति स मुच्यते’ इति पाराशर्यायणश्रुतौ बहुरूपत्वं प्रतीयते । | ||
अतो विरोधं परिहरति-}} | अतो विरोधं परिहरति- | ||
}} | |||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V27 | |||
| id = BS_C02_S03_V27_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति व्यतिरेकाधिकरणम् ॥ 13 ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 1,156: | Line 1,224: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ पृथगुपदेशात् ॐ ॥ 28-246 ॥ | | verse_line1 = ॐ पृथगुपदेशात् ॐ ॥ 28-246 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V28 | |||
| id = BS_C02_S03_V28_summary | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
‘तत्वमसि’ ,’अहं ब्रह्मास्मि’ इत्यादिषु जीवस्य परेणाभेदः प्रतीयते ।‘नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनानाम्’ ‘द्वा सुपर्णा’ इत्यादिषु भेदः। अत उच्यते- | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 1,186: | Line 1,258: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ तद्गुणसारत्वात् तु तद्व्यपदेशः प्राज्ञवत् ॐ ॥ 29-247 ॥ | | verse_line1 = ॐ तद्गुणसारत्वात् तु तद्व्यपदेशः प्राज्ञवत् ॐ ॥ 29-247 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V29 | |||
| id = BS_C02_S03_V29_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति पृथगुपदेशाधिकरणम् ॥ 14 ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 1,219: | Line 1,295: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ यावदात्माभावित्वाच्च न दोषस्तद्दर्शनात् ॐ ॥ 30-248 ॥ | | verse_line1 = ॐ यावदात्माभावित्वाच्च न दोषस्तद्दर्शनात् ॐ ॥ 30-248 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V30 | | verse_id = BS_C02_S03_V30 | ||
| id = | | id = BS_C02_S03_V30_summary | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
यावत्परमात्मा तिष्ठत्यनाद्यनन्तत्वेनैवं जीवोऽपि । | जीवास्याप्युत्पत्तिरुक्ता । अतस्तस्य ‘सोऽनादिना पुण्येन पापेन चानुबद्धः। परेण निर्मुक्त आनन्त्याय कल्पते’ । इत्यानादिकर्मसम्बन्ध आनन्त्यावाप्तिश्च न युज्यत इत्यत आह – | ||
}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BS_C02_S03_V30 | |||
| id = BS_C02_S03_V30_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति यावदधिकरणम् ॥ 15 ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | |||
| verse_id = BS_C02_S03_V30 | |||
| id = BS_C02_S03_V30_B1 | |||
| name = Bhashyam | |||
| label = Bhashyam | |||
| text = | |||
यावत्परमात्मा तिष्ठत्यनाद्यनन्तत्वेनैवं जीवोऽपि । | |||
}} | }} | ||
| Line 1,263: | Line 1,349: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ पुंस्त्वादिवत्त्वस्यसतोऽभिव्यक्तियोगात् ॐ ॥ 31-249 ॥ | | verse_line1 = ॐ पुंस्त्वादिवत्त्वस्यसतोऽभिव्यक्तियोगात् ॐ ॥ 31-249 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V31 | |||
| id = BS_C02_S03_V31_summary | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
‘विज्ञानात्मा सह देवैश्च सर्वैः’ । ‘स आनन्दः स बलः स ओजः स परेणामुं लोकं नीयते स विमुच्यत इति जीवस्य ज्ञानानन्दादिरूपत्वमुच्यते । स दुःखाद्विमुक्त आनन्दी भवति । सोऽज्ञानाद्विमुक्तो ज्ञानी भवति ।सोऽबलाद्विमुक्तो बली भवति। स नित्यो निरातङ्कोऽतिष्ठते’ इति पैङ्गीश्रुतावनानन्दादिरूपत्वं प्रतीयते । अत आह – | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 1,293: | Line 1,383: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ नित्योपलब्ध्यनुपलब्धिप्रसङ्गोऽन्यतरनियमो वाऽन्यथा ॐ ॥ 32-250 ॥ | | verse_line1 = ॐ नित्योपलब्ध्यनुपलब्धिप्रसङ्गोऽन्यतरनियमो वाऽन्यथा ॐ ॥ 32-250 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V32 | |||
| id = BS_C02_S03_V32_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति पुंस्त्वाधिकरणम् ॥ 16 ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 1,346: | Line 1,440: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ कर्ता शास्त्रार्थवत्त्वात् ॐ ॥ 33-251 ॥ | | verse_line1 = ॐ कर्ता शास्त्रार्थवत्त्वात् ॐ ॥ 33-251 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V33 | |||
| id = BS_C02_S03_V33_summary | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
ईश्वरस्यैव कर्तृत्वमुक्तम् । ’यत् कर्म कुरुते तदभिसम्पद्यते’ इति जीवस्याप्युपलभ्यते । अत आह- | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 1,367: | Line 1,465: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ विहारोपदेशात् ॐ ॥ 34-252 ॥ | | verse_line1 = ॐ विहारोपदेशात् ॐ ॥ 34-252 ॥ | ||
| Line 1,386: | Line 1,482: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ उपादानात् ॐ ॥ 35-253 ॥ | | verse_line1 = ॐ उपादानात् ॐ ॥ 35-253 ॥ | ||
| Line 1,405: | Line 1,499: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ व्यपदेशाच्च क्रियायां न चेन्निर्देशविपर्ययः ॐ ॥ 36-254 ॥ | | verse_line1 = ॐ व्यपदेशाच्च क्रियायां न चेन्निर्देशविपर्ययः ॐ ॥ 36-254 ॥ | ||
| Line 1,433: | Line 1,525: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ उपलब्धिवदनियमः ॐ ॥ 37-255 ॥ | | verse_line1 = ॐ उपलब्धिवदनियमः ॐ ॥ 37-255 ॥ | ||
| Line 1,452: | Line 1,542: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ शक्तिविपर्ययात् ॐ ॥ 38-256 ॥ | | verse_line1 = ॐ शक्तिविपर्ययात् ॐ ॥ 38-256 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V38 | |||
| id = BS_C02_S03_V38_summary | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
कुतः ? – | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 1,473: | Line 1,567: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ समाध्यभावाच्च ॐ ॥ 39-257॥ | | verse_line1 = ॐ समाध्यभावाच्च ॐ ॥ 39-257॥ | ||
| Line 1,492: | Line 1,584: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ यथा च तक्षोभयथा ॐ ॥ 40-258 ॥ | | verse_line1 = ॐ यथा च तक्षोभयथा ॐ ॥ 40-258 ॥ | ||
| Line 1,511: | Line 1,601: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ परात् तु तच्छ्रुतेः ॐ ॥ 41-259 ॥ | | verse_line1 = ॐ परात् तु तच्छ्रुतेः ॐ ॥ 41-259 ॥ | ||
| Line 1,539: | Line 1,627: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ कृतप्रयत्नापेक्षस्तुविहितप्रतिषेधावैयर्थ्यादिभ्यः ॐ ॥ 42-260 ॥ | | verse_line1 = ॐ कृतप्रयत्नापेक्षस्तुविहितप्रतिषेधावैयर्थ्यादिभ्यः ॐ ॥ 42-260 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V42 | |||
| id = BS_C02_S03_V42_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति कर्तृत्वाधिकरणम् ॥ 17 ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 1,580: | Line 1,672: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि दाशकितवादित्वमधीयत एके ॐ ॥ 43-261 ॥ | | verse_line1 = ॐ अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि दाशकितवादित्वमधीयत एके ॐ ॥ 43-261 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V43 | |||
| id = BS_C02_S03_V43_summary | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
‘अंशा एव हीमे जीवा अंशी हि परमेश्वरः । स्वयमंशैरिदं सर्वं कारयत्यचलो हरिः’ ॥ इति गौपवनश्रुतौ अंशत्वं जीवस्योपलभ्यते । | |||
‘नैवांशो न सम्बन्धो नापेक्ष्यो जीवः परस्य । तथाऽपि तु यथायोगं फलदः प्रभुरेकराट् । न नियम्यः स कस्यापि स सर्वस्य नियामकः’ ॥ इति च भाल्लवेयश्रुतौ ॥ | ‘नैवांशो न सम्बन्धो नापेक्ष्यो जीवः परस्य । तथाऽपि तु यथायोगं फलदः प्रभुरेकराट् । न नियम्यः स कस्यापि स सर्वस्य नियामकः’ ॥ इति च भाल्लवेयश्रुतौ ॥ | ||
अतो ब्रवीति-}} | अतो ब्रवीति- | ||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 1,724: | Line 1,820: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ मन्त्रवर्णात् ॐ ॥ 44-262 ॥ | | verse_line1 = ॐ मन्त्रवर्णात् ॐ ॥ 44-262 ॥ | ||
| Line 1,743: | Line 1,837: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ अपि स्मर्यते ॐ ॥ 45-263 ॥ | | verse_line1 = ॐ अपि स्मर्यते ॐ ॥ 45-263 ॥ | ||
| Line 1,762: | Line 1,854: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ प्रकाशादिवन्नैवं परः ॐ ॥ 46-264 ॥ | | verse_line1 = ॐ प्रकाशादिवन्नैवं परः ॐ ॥ 46-264 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V46 | |||
| id = BS_C02_S03_V46_summary | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
अनंशत्वश्रुतेर्गतिं चाह – | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 1,783: | Line 1,879: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ स्मरन्ति च ॐ ॥ 47-265 ॥ | | verse_line1 = ॐ स्मरन्ति च ॐ ॥ 47-265 ॥ | ||
| Line 1,840: | Line 1,934: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ अनुज्ञापरिहारौ देहसम्बन्धाज्ज्योतिरादिवत् ॐ ॥ 48-266 ॥ | | verse_line1 = ॐ अनुज्ञापरिहारौ देहसम्बन्धाज्ज्योतिरादिवत् ॐ ॥ 48-266 ॥ | ||
| Line 1,945: | Line 2,037: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ असन्ततेश्चाव्यतिकरः ॐ ॥ 49-267 ॥ | | verse_line1 = ॐ असन्ततेश्चाव्यतिकरः ॐ ॥ 49-267 ॥ | ||
| Line 1,973: | Line 2,063: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ आभास एव च ॐ ॥ 50-268 ॥ | | verse_line1 = ॐ आभास एव च ॐ ॥ 50-268 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V50 | |||
| id = BS_C02_S03_V50_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति अंशाधिकरणम् ॥ 18 ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 2,043: | Line 2,137: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ अदृष्टनियमात् ॐ ॥ 51-269 ॥ | | verse_line1 = ॐ अदृष्टनियमात् ॐ ॥ 51-269 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V51 | |||
| id = BS_C02_S03_V51_summary | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
प्रतिबिम्बानां मिथो वैचित्र्ये कारणमाह – | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||
| Line 2,064: | Line 2,162: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ अभिसन्ध्यादिष्वपि चैवम् ॐ ॥ 52-270 ॥ | | verse_line1 = ॐ अभिसन्ध्यादिष्वपि चैवम् ॐ ॥ 52-270 ॥ | ||
| Line 2,083: | Line 2,179: | ||
| document_id = BS | | document_id = BS | ||
| chapter_id = BS_C02 | | chapter_id = BS_C02 | ||
| verse_type = sutra | | verse_type = sutra | ||
| verse_line1 = ॐ प्रदेशादिति चेन्नान्तर्भावात् ॐ ॥ 53-271 ॥ | | verse_line1 = ॐ प्रदेशादिति चेन्नान्तर्भावात् ॐ ॥ 53-271 ॥ | ||
}} | }} | ||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V53 | |||
| id = BS_C02_S03_V53_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति अदृष्टाधिकरणम् ॥ 19 ॥ | |||
}} | |||
{{ | {{Commentary | ||
| verse_id = BS_C02_S03_V53 | |||
| id = BS_C02_S03_V53_author-note | |||
| name = Bhashyam | |||
| text = | |||
॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते ब्रह्मसूत्रभाष्ये द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः॥ 02-03 ॥ | |||
}} | |||
{{Commentary | {{Commentary | ||