Anandamakaranda

Bhagavatatatparyanirnaya/C11/S22: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 1: Line 1:
{{Adhyaya
{{Adhyaya
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id  = BTN_C11
| chapter_num  = 11
| chapter_num  = 11
| chapter_name = एकादशस्कन्धः
| section_id  = BTN_C11_S22
| section_num  = 22
| title        = द्वाविंशोऽध्यायः
| title        = द्वाविंशोऽध्यायः
}}
}}
Line 14: Line 10:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = श्रीभगवानुवाच– युक्तयः सन्ति सर्वत्र भाषन्ते ब्राह्मणा यथा । मायां मदीयामुद्गृह्य वदतां किं नु दुर्घटम् ॥ ४ ॥
| verse_line1  = श्रीभगवानुवाच– युक्तयः सन्ति सर्वत्र भाषन्ते ब्राह्मणा यथा । मायां मदीयामुद्गृह्य वदतां किं नु दुर्घटम् ॥ ४ ॥
Line 24: Line 18:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = नैतदेवं यथाऽऽत्थ त्वं यदहं वच्मि तत् तथा ।
| verse_line1  = नैतदेवं यथाऽऽत्थ त्वं यदहं वच्मि तत् तथा ।
Line 35: Line 27:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यासां व्यतिकरादासीद् विकल्पो वदतां पदम् ।
| verse_line1  = यासां व्यतिकरादासीद् विकल्पो वदतां पदम् ।
Line 46: Line 36:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = परस्परानुप्रवेशात् तत्त्वानां पुरुषर्षभ ।
| verse_line1  = परस्परानुप्रवेशात् तत्त्वानां पुरुषर्षभ ।
Line 66: Line 54:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = एकस्मिन्नपि दृश्यन्ते प्रविष्टानीतराणि च ।
| verse_line1  = एकस्मिन्नपि दृश्यन्ते प्रविष्टानीतराणि च ।
Line 77: Line 63:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = पौर्वापर्यमथोऽमीषां प्रसङ्ख्यानमभीप्सताम् ।
| verse_line1  = पौर्वापर्यमथोऽमीषां प्रसङ्ख्यानमभीप्सताम् ।
Line 88: Line 72:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अनाद्यविद्यायुक्तस्य पुरुषस्यात्मवेदनम् ।
| verse_line1  = अनाद्यविद्यायुक्तस्य पुरुषस्यात्मवेदनम् ।
Line 108: Line 90:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = पुरुषेश्वरयोरत्र न वैलक्षण्यमण्वपि ।
| verse_line1  = पुरुषेश्वरयोरत्र न वैलक्षण्यमण्वपि ।
Line 128: Line 108:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = प्रकृतेर्गुणसाम्ये तु प्रकृतेर्नाऽत्मनो गुणाः ।
| verse_line1  = प्रकृतेर्गुणसाम्ये तु प्रकृतेर्नाऽत्मनो गुणाः ।
Line 148: Line 126:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = सत्त्वं ज्ञानं रजः कर्म तमोऽज्ञानमिहोच्यते ।
| verse_line1  = सत्त्वं ज्ञानं रजः कर्म तमोऽज्ञानमिहोच्यते ।
Line 168: Line 144:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = पुरुषः प्रकृतिर्व्यक्तमहङ्कारो नभोऽनिलः ।
| verse_line1  = पुरुषः प्रकृतिर्व्यक्तमहङ्कारो नभोऽनिलः ।
Line 179: Line 153:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = श्रोत्रं त्वग् दर्शनं घ्राणो जिह्वेति ज्ञानशक्तयः । वाक्पाण्युपस्थपाय्वङ्घ्रि कर्माण्यङ्गोभयं मनः ॥ १५ ॥
| verse_line1  = श्रोत्रं त्वग् दर्शनं घ्राणो जिह्वेति ज्ञानशक्तयः । वाक्पाण्युपस्थपाय्वङ्घ्रि कर्माण्यङ्गोभयं मनः ॥ १५ ॥
Line 189: Line 161:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = शब्दः स्पर्शो रसो गन्धो रूपं चेत्यर्थजातयः । गत्युक्त्युत्सर्गशिल्पानि कर्मायतनसिद्धयः ॥ १६ ॥
| verse_line1  = शब्दः स्पर्शो रसो गन्धो रूपं चेत्यर्थजातयः । गत्युक्त्युत्सर्गशिल्पानि कर्मायतनसिद्धयः ॥ १६ ॥
Line 199: Line 169:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = सर्गादौ प्रकृतिर्ह्यस्य कार्यकारणरूपिणी । सत्त्वादिभिर्गुणैर्धत्ते पुरुषोऽव्यक्तमीक्षते ॥ १७ ॥
| verse_line1  = सर्गादौ प्रकृतिर्ह्यस्य कार्यकारणरूपिणी । सत्त्वादिभिर्गुणैर्धत्ते पुरुषोऽव्यक्तमीक्षते ॥ १७ ॥
Line 209: Line 177:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = व्यक्तादयो विकुर्वाणा धातवः पुरुषेक्षया । लब्धवीर्याः सृजन्त्यण्डं संहताः प्रकृतेर्बलात् ॥ १८ ॥
| verse_line1  = व्यक्तादयो विकुर्वाणा धातवः पुरुषेक्षया । लब्धवीर्याः सृजन्त्यण्डं संहताः प्रकृतेर्बलात् ॥ १८ ॥
Line 228: Line 194:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = सप्तैव धातव इति यत्रार्थाः पञ्च खादयः ।
| verse_line1  = सप्तैव धातव इति यत्रार्थाः पञ्च खादयः ।
Line 248: Line 212:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = चत्वार्येवेति तत्रापि तेज आपोऽन्नमात्मनः ।
| verse_line1  = चत्वार्येवेति तत्रापि तेज आपोऽन्नमात्मनः ।
Line 268: Line 230:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = सङ्ख्याने सप्तदशके भूतमात्रेन्द्रियाणि च ।
| verse_line1  = सङ्ख्याने सप्तदशके भूतमात्रेन्द्रियाणि च ।
Line 288: Line 248:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तद्वत् षोडशसङ्ख्यानि आत्मना मन उच्यते ।
| verse_line1  = तद्वत् षोडशसङ्ख्यानि आत्मना मन उच्यते ।
Line 299: Line 257:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = इति नानाप्रसङ्ख्यानं तत्वानामृषिभिः कृतम् ।
| verse_line1  = इति नानाप्रसङ्ख्यानं तत्वानामृषिभिः कृतम् ।
Line 319: Line 275:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = उद्धव उवाच– प्रकृतिः पुरुषश्चोभौ यद्यप्यात्मविलक्षणौ । अन्योन्यापाश्रयात् कृष्ण दृश्यते न भिदा तयोः । प्रकृतौ लक्ष्यते ह्यात्मा प्रकृतिश्च तथाऽऽत्मनि ॥ २५ ॥
| verse_line1  = उद्धव उवाच– प्रकृतिः पुरुषश्चोभौ यद्यप्यात्मविलक्षणौ । अन्योन्यापाश्रयात् कृष्ण दृश्यते न भिदा तयोः । प्रकृतौ लक्ष्यते ह्यात्मा प्रकृतिश्च तथाऽऽत्मनि ॥ २५ ॥
Line 329: Line 283:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = एतन्मते पुण्डरीकाक्ष महान्तं संशयं हृदि ।
| verse_line1  = एतन्मते पुण्डरीकाक्ष महान्तं संशयं हृदि ।
Line 340: Line 292:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = त्वत्तो ज्ञानं हि जीवानां प्रमोषस्तनुशक्तितः ।
| verse_line1  = त्वत्तो ज्ञानं हि जीवानां प्रमोषस्तनुशक्तितः ।
Line 360: Line 310:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = श्रीभगवानुवाच– प्रकृतिः पुरुषश्चेति विकल्पः पुरुषर्षभ । एष वैकारिकः सर्गो गुणव्यतिकरात्मकः ॥ २८ ॥
| verse_line1  = श्रीभगवानुवाच– प्रकृतिः पुरुषश्चेति विकल्पः पुरुषर्षभ । एष वैकारिकः सर्गो गुणव्यतिकरात्मकः ॥ २८ ॥
Line 379: Line 327:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = ममाङ्ग माया गुणमय्यनेकधा विकल्पबुद्धिं च गुणैर्विधत्ते ।
| verse_line1  = ममाङ्ग माया गुणमय्यनेकधा विकल्पबुद्धिं च गुणैर्विधत्ते ।
Line 399: Line 345:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = दृग् रूपमर्कश्च परत्र रन्ध्रे परस्परं सिध्यति न स्वतोऽसौ । आत्मा यदेषामुपराम आद्यः स्वयाऽनुभूत्याऽखिलसिद्ध्यसिद्धिः ॥ ३० ॥
| verse_line1  = दृग् रूपमर्कश्च परत्र रन्ध्रे परस्परं सिध्यति न स्वतोऽसौ । आत्मा यदेषामुपराम आद्यः स्वयाऽनुभूत्याऽखिलसिद्ध्यसिद्धिः ॥ ३० ॥
Line 409: Line 353:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = एवं त्वगादि श्रवणादि चक्षु- र्जिह्वादि नासादि च चित्तयुक्तम् ॥ ३१ ॥
| verse_line1  = एवं त्वगादि श्रवणादि चक्षु- र्जिह्वादि नासादि च चित्तयुक्तम् ॥ ३१ ॥
Line 419: Line 361:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = योऽसौ गुणक्षोभकृतो विकारः प्रधानमूलो जगतः प्रसूतिः । अहं त्रिवृन्मोहविकल्पहेतु- र्वैकारिकः तामस ऐन्द्रियश्च ॥ ३२ ॥
| verse_line1  = योऽसौ गुणक्षोभकृतो विकारः प्रधानमूलो जगतः प्रसूतिः । अहं त्रिवृन्मोहविकल्पहेतु- र्वैकारिकः तामस ऐन्द्रियश्च ॥ ३२ ॥
Line 429: Line 369:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = आत्मा परिज्ञानमयो विवादो ह्यस्तीति नास्तीति भिदाऽर्थनिष्ठः । व्यर्थोऽपि नैवोपरमेत पुंसां मत्तः परावृत्तधियां स्वलोकात् ॥ ३३ ॥
| verse_line1  = आत्मा परिज्ञानमयो विवादो ह्यस्तीति नास्तीति भिदाऽर्थनिष्ठः । व्यर्थोऽपि नैवोपरमेत पुंसां मत्तः परावृत्तधियां स्वलोकात् ॥ ३३ ॥
Line 448: Line 386:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = विषयाभिनिवेशेन नाऽत्मानं यत् स्मरेन्मनः ।
| verse_line1  = विषयाभिनिवेशेन नाऽत्मानं यत् स्मरेन्मनः ।
Line 468: Line 404:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = ईदृशायास विज्ञाय त्रैविध्यं भाति वस्तुनि ।
| verse_line1  = ईदृशायास विज्ञाय त्रैविध्यं भाति वस्तुनि ।
Line 488: Line 422:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = सोऽयं दीपोऽर्चिषां यद्वत् स्रोतसां तदिदं जलम् ।
| verse_line1  = सोऽयं दीपोऽर्चिषां यद्वत् स्रोतसां तदिदं जलम् ।
Line 508: Line 440:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = आत्मनः पितृपुत्राभ्यामनुमेयौ भवाप्ययौ ।
| verse_line1  = आत्मनः पितृपुत्राभ्यामनुमेयौ भवाप्ययौ ।
Line 528: Line 458:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = तरोर्बीजविकाराभ्यां यो विद्वान् जन्मसंयमौ ।
| verse_line1  = तरोर्बीजविकाराभ्यां यो विद्वान् जन्मसंयमौ ।
Line 548: Line 476:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = नृत्यतो गायतः पश्यन् यथैवानुकरोति तान् ।
| verse_line1  = नृत्यतो गायतः पश्यन् यथैवानुकरोति तान् ।
Line 568: Line 494:
| document_id  = BTN
| document_id  = BTN
| chapter_id    = BTN_C11
| chapter_id    = BTN_C11
| section_id    = BTN_C11_S22
| adhikarana    =
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = यथा मनोरथधियो विषयानुभवो मृषा ।
| verse_line1  = यथा मनोरथधियो विषयानुभवो मृषा ।
Line 575: Line 499:
}}
}}


{{AuthorNote| text = ॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये एकादशस्कन्धे द्वाविंशोऽध्यायः ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BTN_C11_S22_V54
| id      = BTN_C11_S22_V54_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीभागवततात्पर्यनिर्णये एकादशस्कन्धे द्वाविंशोऽध्यायः ॥
}}


{{Commentary
{{Commentary
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Bhagavatatatparyanirnaya/C11/S22"