Anandamakaranda

Bruhadaranyaka/C4/S4: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 1: Line 1:
{{Adhyaya
{{Adhyaya
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id  = BR_C04
| chapter_num  = 4
| chapter_num  = 4
| chapter_name = षष्ठोऽध्यायः
| section_id  = BR_C04_S04
| section_num  = 4
| title        = शारीरब्राह्मणम्
| title        = शारीरब्राह्मणम्
}}
}}
Line 14: Line 10:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = स यत्रायमात्मा बल्यं न्येत्य सम्मोहमिव न्येत्यथैनमेते प्राणा अभिसमायन्ति । स एतास्तेजोमात्राः समभ्याददानो हृदयमेवान्ववक्रामति । स यत्रैव चाक्षुषः पुरुषः परांग् पर्यावर्ततेऽथारूपज्ञो भवति ॥ १ ॥
| verse_line1  = स यत्रायमात्मा बल्यं न्येत्य सम्मोहमिव न्येत्यथैनमेते प्राणा अभिसमायन्ति । स एतास्तेजोमात्राः समभ्याददानो हृदयमेवान्ववक्रामति । स यत्रैव चाक्षुषः पुरुषः परांग् पर्यावर्ततेऽथारूपज्ञो भवति ॥ १ ॥
Line 47: Line 41:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = एकीभवति न पश्यतीत्याहुरेकीभवति न जिघ्रतीत्याहुरेकीभवति न रसयत इत्याहुरेकीभवति न वदतीत्याहुरेकीभवति न शृणोतीत्याहुरेकीभवति न मनुत इत्याहुरेकीभवति न स्पृशतीत्याहुरेकीभवति न विजानातीत्याहुस्तस्य हैतस्य हृदयस्याग्रं प्रद्योतते तेन प्रद्योतेनैष आत्मा निष्क्रामति चक्षुषो वा मूर्ध्नो वाऽन्येभ्यो वा शरीरदेशेभ्यस्तमुत्क्रामन्तं प्राणोऽनूत्क्रामति प्राणमनुत्क्रामन्तं सर्वे प्राणा अनूत्क्रामन्ति सविज्ञानो भवति स विज्ञानमेवान्ववक्रामति तं विद्याकर्मणी समन्वारभेते पूर्वप्रज्ञा च ॥ २ ॥
| verse_line1  = एकीभवति न पश्यतीत्याहुरेकीभवति न जिघ्रतीत्याहुरेकीभवति न रसयत इत्याहुरेकीभवति न वदतीत्याहुरेकीभवति न शृणोतीत्याहुरेकीभवति न मनुत इत्याहुरेकीभवति न स्पृशतीत्याहुरेकीभवति न विजानातीत्याहुस्तस्य हैतस्य हृदयस्याग्रं प्रद्योतते तेन प्रद्योतेनैष आत्मा निष्क्रामति चक्षुषो वा मूर्ध्नो वाऽन्येभ्यो वा शरीरदेशेभ्यस्तमुत्क्रामन्तं प्राणोऽनूत्क्रामति प्राणमनुत्क्रामन्तं सर्वे प्राणा अनूत्क्रामन्ति सविज्ञानो भवति स विज्ञानमेवान्ववक्रामति तं विद्याकर्मणी समन्वारभेते पूर्वप्रज्ञा च ॥ २ ॥
Line 115: Line 107:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = तद्यथा तृणजलायुका तृणस्यान्तं गत्वा अन्यमाक्रममाक्रम्यात्मानमुपसंहरत्येवमेवायमात्मेदं शरीरं निहत्याविद्यां गमयित्वाऽन्यमाक्रममाक्रम्यात्मानमुपसंहरति ॥ ३ ॥
| verse_line1  = तद्यथा तृणजलायुका तृणस्यान्तं गत्वा अन्यमाक्रममाक्रम्यात्मानमुपसंहरत्येवमेवायमात्मेदं शरीरं निहत्याविद्यां गमयित्वाऽन्यमाक्रममाक्रम्यात्मानमुपसंहरति ॥ ३ ॥
Line 137: Line 127:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = तद्यथा पेशस्करी पेशसो मात्रामुपादायान्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं तनुत एवमेवायमात्मेदं शरीरं निहत्याविद्यां गमयित्वा अन्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं कुरुते पित्र्यं वा गान्धर्वं वा दैवं वा प्राजापत्यं वा ब्राह्मं वाऽन्येषां वा भूतानाम् ॥ ४ ॥
| verse_line1  = तद्यथा पेशस्करी पेशसो मात्रामुपादायान्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं तनुत एवमेवायमात्मेदं शरीरं निहत्याविद्यां गमयित्वा अन्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं कुरुते पित्र्यं वा गान्धर्वं वा दैवं वा प्राजापत्यं वा ब्राह्मं वाऽन्येषां वा भूतानाम् ॥ ४ ॥
Line 318: Line 306:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = स वा अयमात्मा ब्रह्म विज्ञानमयो मनोमयः प्राणमयश्चक्षुर्मयः श्रोत्रमयः पृथिवीमय आपोमयोः वायुमयः आकाशमयस्तेजोमयोऽतेजोमयः काममयोऽकाममयः क्रोधमयोऽक्रोधमयो धर्ममयोऽधर्ममयस्सर्वमयस्तद्यदेतदिदंमयोऽदोमय इति यथाकारी यथाचारी तथा भवति साधुकारी साधुर्भवति पापकारी पापो भवति पुण्यः पुण्येन कर्मणा भवति पापः पापेनाथो खल्वाहुः काममय एवायं पुरुष इति स यथाकामो भवति तत्क्रतुर्भवति यत्क्रतुर्भवति तत्कर्म कुरुते यत्कर्म कुरुते तदभिसम्पद्यते ॥ ५ ॥
| verse_line1  = स वा अयमात्मा ब्रह्म विज्ञानमयो मनोमयः प्राणमयश्चक्षुर्मयः श्रोत्रमयः पृथिवीमय आपोमयोः वायुमयः आकाशमयस्तेजोमयोऽतेजोमयः काममयोऽकाममयः क्रोधमयोऽक्रोधमयो धर्ममयोऽधर्ममयस्सर्वमयस्तद्यदेतदिदंमयोऽदोमय इति यथाकारी यथाचारी तथा भवति साधुकारी साधुर्भवति पापकारी पापो भवति पुण्यः पुण्येन कर्मणा भवति पापः पापेनाथो खल्वाहुः काममय एवायं पुरुष इति स यथाकामो भवति तत्क्रतुर्भवति यत्क्रतुर्भवति तत्कर्म कुरुते यत्कर्म कुरुते तदभिसम्पद्यते ॥ ५ ॥
Line 429: Line 415:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = तदेष श्लोको भवति ।
| verse_line1  = तदेष श्लोको भवति ।
Line 471: Line 455:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = तदेष श्लोको भवति ।
| verse_line1  = तदेष श्लोको भवति ।
Line 534: Line 516:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = तदेते श्लोका भवन्ति ।
| verse_line1  = तदेते श्लोका भवन्ति ।
Line 559: Line 539:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = तस्मिञ्च्छ्लुक्लमुत नीलमाहुः पिंगलं हरितं लोहितं च ।
| verse_line1  = तस्मिञ्च्छ्लुक्लमुत नीलमाहुः पिंगलं हरितं लोहितं च ।
Line 592: Line 570:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = अन्धन्तमः प्रविशन्ति येऽविद्यामुपासते ।
| verse_line1  = अन्धन्तमः प्रविशन्ति येऽविद्यामुपासते ।
Line 616: Line 592:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = अनन्दा नाम ते लोका अन्धेन तमसाऽऽवृताः ।
| verse_line1  = अनन्दा नाम ते लोका अन्धेन तमसाऽऽवृताः ।
Line 657: Line 631:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = आत्मानं चेद्विजानीयादयमस्मीति पूरुषः ।
| verse_line1  = आत्मानं चेद्विजानीयादयमस्मीति पूरुषः ।
Line 684: Line 656:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = यस्यानुवित्तः प्रतिबुद्ध आत्मा अस्मिन् सन्दोघे गहने प्रविष्टः ।
| verse_line1  = यस्यानुवित्तः प्रतिबुद्ध आत्मा अस्मिन् सन्दोघे गहने प्रविष्टः ।
Line 710: Line 680:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = इहैव सन्तोऽथ विद्मस्तद्वयं न चेदवेदीर्महती विनष्टिः ।
| verse_line1  = इहैव सन्तोऽथ विद्मस्तद्वयं न चेदवेदीर्महती विनष्टिः ।
Line 721: Line 689:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = यदैतमनुपश्यन्त्यात्मानं देवमंजसा ।
| verse_line1  = यदैतमनुपश्यन्त्यात्मानं देवमंजसा ।
Line 732: Line 698:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = यस्मादर्वाक् संवत्सरोऽहोभिः परिवर्तते ।
| verse_line1  = यस्मादर्वाक् संवत्सरोऽहोभिः परिवर्तते ।
Line 753: Line 717:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = यस्मिन् पञ्च पञ्चजना आकाशश्च प्रतिष्ठितः ।
| verse_line1  = यस्मिन् पञ्च पञ्चजना आकाशश्च प्रतिष्ठितः ।
Line 774: Line 736:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = प्राणस्य प्राणमुत चक्षुषश्चक्षुरुत श्रोत्रस्य श्रोत्रम् ।
| verse_line1  = प्राणस्य प्राणमुत चक्षुषश्चक्षुरुत श्रोत्रस्य श्रोत्रम् ।
Line 785: Line 745:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = मनसैवानुद्रष्टव्यं नेह नानास्ति किञ्चन ।
| verse_line1  = मनसैवानुद्रष्टव्यं नेह नानास्ति किञ्चन ।
Line 806: Line 764:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = एकधैवानुद्रष्टव्यमेतदप्रमयं ध्रुवम् ।
| verse_line1  = एकधैवानुद्रष्टव्यमेतदप्रमयं ध्रुवम् ।
Line 817: Line 773:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = तमेव धीरो विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत ब्राह्मणः ।
| verse_line1  = तमेव धीरो विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत ब्राह्मणः ।
Line 885: Line 839:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = स वा एष महानज आत्मा योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु य एषोऽन्तर्हृदय आकाशस्तस्मिन् शेते सर्वस्य वशी सर्वस्येशानः सर्वस्याधिपतिः स न साधुना कर्मणा भूयान्नो एवासाधुना कनीयानेष सर्वेश्वर एष भूताधिपतिरेष भूतपाल एष सेतुर्विधरण एषां लोकानामसम्भेदाय तमेतं वेदानुवचनेन ब्राह्मणा विविदिषन्ति यज्ञेन दानेन तपसाऽनाशकेनैतमेव विदित्वा मुनिर्भवत्येतमेव प्रव्राजिनो लोकमिच्छन्तः प्रव्रजन्त्येतद्ध स्म वैतत् पूर्वे विद्वांसः प्रजां न कामयन्ते । किं प्रजया करिष्यामो येषां नोऽयमात्माऽयं लोक इति ते ह स्म पुत्रैषणायाश्च वित्तैषणायाश्च लोकैषणायाश्च व्युत्थायाथ भिक्षाचर्यं चरन्ति या ह्येव पुत्रैषणा सा वित्तैषणा सा लोकैषणोभे ह्येते एषणे एव भवतः स एष नेति नेत्यात्माऽगृह्यो न हि गृह्यते अशीर्यो न हि शीर्यते असंगो न हि सज्जते असितो न व्यथते न रिष्यत्येतमु हैवैते न तरत इत्यतः पापमकरवमित्यतः कल्याणमकरवमित्युभे उ हैवैष एते नैनं कृताकृते तपतः ॥ २२ ॥
| verse_line1  = स वा एष महानज आत्मा योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु य एषोऽन्तर्हृदय आकाशस्तस्मिन् शेते सर्वस्य वशी सर्वस्येशानः सर्वस्याधिपतिः स न साधुना कर्मणा भूयान्नो एवासाधुना कनीयानेष सर्वेश्वर एष भूताधिपतिरेष भूतपाल एष सेतुर्विधरण एषां लोकानामसम्भेदाय तमेतं वेदानुवचनेन ब्राह्मणा विविदिषन्ति यज्ञेन दानेन तपसाऽनाशकेनैतमेव विदित्वा मुनिर्भवत्येतमेव प्रव्राजिनो लोकमिच्छन्तः प्रव्रजन्त्येतद्ध स्म वैतत् पूर्वे विद्वांसः प्रजां न कामयन्ते । किं प्रजया करिष्यामो येषां नोऽयमात्माऽयं लोक इति ते ह स्म पुत्रैषणायाश्च वित्तैषणायाश्च लोकैषणायाश्च व्युत्थायाथ भिक्षाचर्यं चरन्ति या ह्येव पुत्रैषणा सा वित्तैषणा सा लोकैषणोभे ह्येते एषणे एव भवतः स एष नेति नेत्यात्माऽगृह्यो न हि गृह्यते अशीर्यो न हि शीर्यते असंगो न हि सज्जते असितो न व्यथते न रिष्यत्येतमु हैवैते न तरत इत्यतः पापमकरवमित्यतः कल्याणमकरवमित्युभे उ हैवैष एते नैनं कृताकृते तपतः ॥ २२ ॥
Line 923: Line 875:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = तदेतदृचाभ्युक्तम् ।
| verse_line1  = तदेतदृचाभ्युक्तम् ।
Line 963: Line 913:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = स वा एष महानज आत्माऽन्नादो वसुदानो विन्दते वसु य एवं वेद ॥ २५ ॥
| verse_line1  = स वा एष महानज आत्माऽन्नादो वसुदानो विन्दते वसु य एवं वेद ॥ २५ ॥
Line 973: Line 921:
| document_id  = BR
| document_id  = BR
| chapter_id    = BR_C04
| chapter_id    = BR_C04
| section_id    = BR_C04_S04
| adhikarana    =
| verse_type    = mantra
| verse_type    = mantra
| verse_line1  = स वा एष महानज आत्माऽजरोऽमरोऽमृतोऽभयो ब्रह्माभयं वै ब्रह्माभयं हि वै ब्रह्म भवति य एवं वेद ॥ २६ ॥
| verse_line1  = स वा एष महानज आत्माऽजरोऽमरोऽमृतोऽभयो ब्रह्माभयं वै ब्रह्माभयं हि वै ब्रह्म भवति य एवं वेद ॥ २६ ॥
}}
}}


{{AuthorNote| text = ॥  इति शारीरब्राह्मणम् ॥ ६४ ॥}}
{{Commentary
| verse_id = BR_C04_S04_V25
| id      = BR_C04_S04_V25_author-note
| name    = Bhashyam
| text     =
॥  इति शारीरब्राह्मणम् ॥ ६४ ॥
}}


{{Commentary
{{Commentary
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Bruhadaranyaka/C4/S4"