Anandamakaranda

Bhagavatatatparyanirnaya/C11/S3: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 4: Line 4:
| title        = तृतीयोऽध्यायः
| title        = तृतीयोऽध्यायः
}}
}}
== तृतीयोऽध्यायः ==
{{VerseBlock
{{VerseBlock
| verse_id      = BTN_C11_S03_V03
| verse_id      = BTN_C11_S03_V03
Line 12: Line 10:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अन्तरिक्ष उवाच– एभिर्भूतानि भूतात्मा महाभूतैर्महाभुज । ससर्जोच्चावचान्यादौ स्वयमात्मप्रसिद्धये ॥ ३ ॥
| verse_line1  = अन्तरिक्ष उवाच– एभिर्भूतानि भूतात्मा महाभूतैर्महाभुज । ससर्जोच्चावचान्यादौ स्वयमात्मप्रसिद्धये ॥ ३ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 48: Line 47:
| verse_line1  = कर्माणि कर्मभिः कुर्वन् सनिमित्तानि देहभृत् ।
| verse_line1  = कर्माणि कर्मभिः कुर्वन् सनिमित्तानि देहभृत् ।
| verse_line2  = तत्तत्कर्मफलं गृह्णन् भ््रामतीह सुखेतरम् ॥ ६ ॥
| verse_line2  = तत्तत्कर्मफलं गृह्णन् भ््रामतीह सुखेतरम् ॥ ६ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 75: Line 75:
| verse_line1  = धातूपप्लव आसन्ने व्यक्तं द्रव्यगुणात्मकम् ।
| verse_line1  = धातूपप्लव आसन्ने व्यक्तं द्रव्यगुणात्मकम् ।
| verse_line2  = अनादिनिधनः कालो ह्यव्यक्ताय विकर्षति ॥ ८ ॥
| verse_line2  = अनादिनिधनः कालो ह्यव्यक्ताय विकर्षति ॥ ८ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 110: Line 111:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = हृतरूपं तु तमसा वायौ ज्योतिः प्रलीयते । हृतस्पर्शोऽवकाशेन वायुर्नभसि लीयते ॥ १४ ॥
| verse_line1  = हृतरूपं तु तमसा वायौ ज्योतिः प्रलीयते । हृतस्पर्शोऽवकाशेन वायुर्नभसि लीयते ॥ १४ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 136: Line 138:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = प्रविशन्ति ह्यहंकारं स्वगुणैरहमात्मनि ॥ १६ ॥
| verse_line1  = प्रविशन्ति ह्यहंकारं स्वगुणैरहमात्मनि ॥ १६ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 162: Line 165:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = राजोवाच– यथैतामैश्वरीं मायां दुस्तरामकृतात्मभिः । तरन्त्यञ्जः स्थूलधियो महर्ष इदमुच्यताम् ॥ १८॥
| verse_line1  = राजोवाच– यथैतामैश्वरीं मायां दुस्तरामकृतात्मभिः । तरन्त्यञ्जः स्थूलधियो महर्ष इदमुच्यताम् ॥ १८॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 215: Line 219:
| verse_line1  = तत्र भागवतान् धर्मान् शिक्षेद् गुर्वात्मदैवतः ।
| verse_line1  = तत्र भागवतान् धर्मान् शिक्षेद् गुर्वात्मदैवतः ।
| verse_line2  = अमाययाऽनुवृत्त्या च तुष्येदात्माऽऽत्मदो हरिः ॥ २३ ॥
| verse_line2  = अमाययाऽनुवृत्त्या च तुष्येदात्माऽऽत्मदो हरिः ॥ २३ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 233: Line 238:
| verse_line1  = सर्वतो मनसोऽसङ्गमादौ सङ्गं च साधुषु ।
| verse_line1  = सर्वतो मनसोऽसङ्गमादौ सङ्गं च साधुषु ।
| verse_line2  = दयां मैत्रीं प्रश्रयं च भूतेष्वद्धा यथोचितम् ॥ २४ ॥
| verse_line2  = दयां मैत्रीं प्रश्रयं च भूतेष्वद्धा यथोचितम् ॥ २४ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 251: Line 257:
| verse_line1  = श्रद्धां भागवते शास्त्रेऽनिन्दामन्यत्र चापि हि ।
| verse_line1  = श्रद्धां भागवते शास्त्रेऽनिन्दामन्यत्र चापि हि ।
| verse_line2  = मनोवाक्कायदण्डं च सत्यं शमदमावपि ॥ २७ ॥
| verse_line2  = मनोवाक्कायदण्डं च सत्यं शमदमावपि ॥ २७ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 269: Line 276:
| verse_line1  = एवं कृष्णात्मनाथेषु मनुष्येषु च सौहृदम् ।
| verse_line1  = एवं कृष्णात्मनाथेषु मनुष्येषु च सौहृदम् ।
| verse_line2  = परिचर्यां चोभयत्र महत्सु नृषु साधुषु ॥ ३० ॥
| verse_line2  = परिचर्यां चोभयत्र महत्सु नृषु साधुषु ॥ ३० ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 286: Line 294:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = पिप्पलायन उवाच– स्थित्युद्भवप्रलयहेतुरहेतुरस्य यः स्वप्नजागरसुषुप्तिषु सन् बहिश्च । देहेन्द्रियासुहृदयानि चरन्ति येन सञ्जीवितानि तदवैहि परं नरेन्द्र ॥ ३६ ॥
| verse_line1  = पिप्पलायन उवाच– स्थित्युद्भवप्रलयहेतुरहेतुरस्य यः स्वप्नजागरसुषुप्तिषु सन् बहिश्च । देहेन्द्रियासुहृदयानि चरन्ति येन सञ्जीवितानि तदवैहि परं नरेन्द्र ॥ ३६ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 303: Line 312:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = नैनं मनो विशति वागुत चक्षुरात्मा प्राणेन्द्रियाणि च यथाऽनलमर्चिषः स्वाः । शब्दोऽप्यबोधकनिषेधतयाऽऽत्ममूल- मर्थोक्तमाह यदृते न निषेध्यसिद्धिः ॥ ३७ ॥
| verse_line1  = नैनं मनो विशति वागुत चक्षुरात्मा प्राणेन्द्रियाणि च यथाऽनलमर्चिषः स्वाः । शब्दोऽप्यबोधकनिषेधतयाऽऽत्ममूल- मर्थोक्तमाह यदृते न निषेध्यसिद्धिः ॥ ३७ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 320: Line 330:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = सत्त्वं रजस्तम इति त्रिवृदेकमादौ सूत्रं महानहमिति प्रवदन्ति जीवम् । ज्ञानक्रियार्थफलरूपतयोरुशक्ति ब््राह्मैव भाति सदसच्च तयोः परं यत् ॥ ३८ ॥
| verse_line1  = सत्त्वं रजस्तम इति त्रिवृदेकमादौ सूत्रं महानहमिति प्रवदन्ति जीवम् । ज्ञानक्रियार्थफलरूपतयोरुशक्ति ब््राह्मैव भाति सदसच्च तयोः परं यत् ॥ ३८ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 337: Line 348:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = नासौ जजान न मरिष्यति नैधतेऽसौ न क्षीयते स च न विध्यति चारिणा हि । सर्वत्र शश्वदनपाय्युपलब्धिमात्रं प्राणो यथेन्द्रियबलेन विकल्पितं सत् ॥ ३९ ॥
| verse_line1  = नासौ जजान न मरिष्यति नैधतेऽसौ न क्षीयते स च न विध्यति चारिणा हि । सर्वत्र शश्वदनपाय्युपलब्धिमात्रं प्राणो यथेन्द्रियबलेन विकल्पितं सत् ॥ ३९ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 354: Line 366:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = अण्डेषु पेशिषु तरुष्ववनिस्थितेषु प्राणेन जीव उपधावति तत्र तत्र । छन्ने मतीन्द्रियगुणेऽहमि च प्रसुप्ते कूटस्थ आस यमृते तदनुस्मृतिर्न ॥ ४० ॥
| verse_line1  = अण्डेषु पेशिषु तरुष्ववनिस्थितेषु प्राणेन जीव उपधावति तत्र तत्र । छन्ने मतीन्द्रियगुणेऽहमि च प्रसुप्ते कूटस्थ आस यमृते तदनुस्मृतिर्न ॥ ४० ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 379: Line 392:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = आविर्होत्र उवाच– कर्माकर्मविकर्मेति वेदवादो न लौकिकः । वेदस्य चेश्वरात्मत्वात् तत्र मुह्यन्ति सूरयः ॥ ४४ ॥
| verse_line1  = आविर्होत्र उवाच– कर्माकर्मविकर्मेति वेदवादो न लौकिकः । वेदस्य चेश्वरात्मत्वात् तत्र मुह्यन्ति सूरयः ॥ ४४ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 405: Line 419:
| verse_type    = shloka
| verse_type    = shloka
| verse_line1  = वेदोक्तमेव कुर्वाणो निःसङ्गोऽर्पितमीश्वरे । नैष्कर्म्यां लभते सिद्धिं रोचनार्थं फलश्रुतिः ॥ ४७ ॥
| verse_line1  = वेदोक्तमेव कुर्वाणो निःसङ्गोऽर्पितमीश्वरे । नैष्कर्म्यां लभते सिद्धिं रोचनार्थं फलश्रुतिः ॥ ४७ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 423: Line 438:
| verse_line1  = लब्ध्वा चाव्यग््रामाचार्यं तेन सन्दर्शितागमः ।
| verse_line1  = लब्ध्वा चाव्यग््रामाचार्यं तेन सन्दर्शितागमः ।
| verse_line2  = महापुरुषमभ्यर्चेन्मूर्त्याऽभिमतयाऽऽत्मनः ॥ ४९ ॥
| verse_line2  = महापुरुषमभ्यर्चेन्मूर्त्याऽभिमतयाऽऽत्मनः ॥ ४९ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 441: Line 457:
| verse_line1  = अर्चादौ हृदये वापि यथालब्धोपचारकैः ।
| verse_line1  = अर्चादौ हृदये वापि यथालब्धोपचारकैः ।
| verse_line2  = द्रव्यक्षित्यात्मलिङ्गानि निष्पाद्य प्रोक्ष्य चासनम् ॥ ५१ ॥
| verse_line2  = द्रव्यक्षित्यात्मलिङ्गानि निष्पाद्य प्रोक्ष्य चासनम् ॥ ५१ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 459: Line 476:
| verse_line1  = आत्मानं तन्मयं ध्यायन् मूर्तिं सम्पूजयेद् हरेः ।
| verse_line1  = आत्मानं तन्मयं ध्यायन् मूर्तिं सम्पूजयेद् हरेः ।
| verse_line2  = शेषमाधाय शिरसि स्वधाम््नयुद्वास्य सत्कृतम् ॥ ५५ ॥
| verse_line2  = शेषमाधाय शिरसि स्वधाम््नयुद्वास्य सत्कृतम् ॥ ५५ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Line 477: Line 495:
| verse_line1  = एवमग्न्यर्कतोयादावर्चयेद् हृदये च यः ।
| verse_line1  = एवमग्न्यर्कतोयादावर्चयेद् हृदये च यः ।
| verse_line2  = यज्ञेश्वरं स्वमात्मानमचिरान्मुच्यते हि सः ॥ ५६ ॥
| verse_line2  = यज्ञेश्वरं स्वमात्मानमचिरान्मुच्यते हि सः ॥ ५६ ॥
| commentary1  = bhagavatatatparyanirnaya
}}
}}


Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Bhagavatatatparyanirnaya/C11/S3"