Bruhadaranyaka/C2/S1: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| Line 3: | Line 3: | ||
| chapter_num = 2 | | chapter_num = 2 | ||
| title = अजातशत्रुब्राह्मणम् | | title = अजातशत्रुब्राह्मणम् | ||
}} | }}स्वह्रदिस्थभगवद्रूपोपासनाया एव मोक्षजनकत्वसमर्थनम् | ||
स्वह्रदिस्थभगवद्रूपोपासनाया एव मोक्षजनकत्वसमर्थनम् | |||
{{VerseBlock | {{VerseBlock | ||
| Line 27: | Line 26: | ||
| id = BR_C02_S01_V02_B01 | | id = BR_C02_S01_V02_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
अतीत्य जगद् धर्मवर्जितत्वेन स्थितत्वादतिष्ठाः । उत्तमत्वात् मूर्धा । | अतीत्य जगद् धर्मवर्जितत्वेन स्थितत्वादतिष्ठाः । उत्तमत्वात् मूर्धा । | ||
| Line 69: | Line 67: | ||
| id = BR_C02_S01_V06_B01 | | id = BR_C02_S01_V06_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
स्वयमेवापराजितबहुरूपत्वादपराजिता सेना भगवान् । जिष्णुरुत्तमः । अन्येषां जेता अन्यतस्त्यजायी । | स्वयमेवापराजितबहुरूपत्वादपराजिता सेना भगवान् । जिष्णुरुत्तमः । अन्येषां जेता अन्यतस्त्यजायी । | ||
| Line 87: | Line 84: | ||
| id = BR_C02_S01_V07_B01 | | id = BR_C02_S01_V07_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
विषासहिः असह्यः । | विषासहिः असह्यः । | ||
| Line 145: | Line 141: | ||
| id = BR_C02_S01_V13_B01 | | id = BR_C02_S01_V13_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
आत्मनि हिरण्यगर्भे । आत्मन्वी चित्तवान् । चित्ताभिमानित्वात् तस्य । | आत्मनि हिरण्यगर्भे । आत्मन्वी चित्तवान् । चित्ताभिमानित्वात् तस्य । | ||
| Line 163: | Line 158: | ||
| id = BR_C02_S01_V14_B01 | | id = BR_C02_S01_V14_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
स्वहृदि स्थितं स्वनियामकं भगद्रूपमुपास्यैव मोक्षो भवति । देवतासु भगवन्तमुपास्य तत्तद्देवतासमीपं प्राप्य पुनः स्वहृदिस्थमुपास्यैव मोक्षो भवतीत्यतो नैतावता विदितं भवतीत्युक्तम् । | स्वहृदि स्थितं स्वनियामकं भगद्रूपमुपास्यैव मोक्षो भवति । देवतासु भगवन्तमुपास्य तत्तद्देवतासमीपं प्राप्य पुनः स्वहृदिस्थमुपास्यैव मोक्षो भवतीत्यतो नैतावता विदितं भवतीत्युक्तम् । | ||
| Line 181: | Line 175: | ||
| id = BR_C02_S01_V15_B01 | | id = BR_C02_S01_V15_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
स्वहृदिस्थभगवद्रूपस्य स्वस्मिन् विशेषसम्बन्धज्ञापनार्थं बृहत्पाण्डुरवास इत्याद्यामन्त्रणम् । तेभ्यो नामभ्योऽप्यस्य शरीरे विशेषसम्बन्ध इत्यतः पाणिपेषणेन जीवमुत्थापयामास भगवान् । येषां बहिरुपासनेन मोक्षस्तेषामपि ह्रद्युपासनं किञ्चित् कर्तव्यमेव । | स्वहृदिस्थभगवद्रूपस्य स्वस्मिन् विशेषसम्बन्धज्ञापनार्थं बृहत्पाण्डुरवास इत्याद्यामन्त्रणम् । तेभ्यो नामभ्योऽप्यस्य शरीरे विशेषसम्बन्ध इत्यतः पाणिपेषणेन जीवमुत्थापयामास भगवान् । येषां बहिरुपासनेन मोक्षस्तेषामपि ह्रद्युपासनं किञ्चित् कर्तव्यमेव । | ||
| Line 207: | Line 200: | ||
| id = BR_C02_S01_V17_B01 | | id = BR_C02_S01_V17_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
स्वहृदिस्थेन भगवद्रूपेण विशेषसम्बन्धदर्शनार्थमेव यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूदित्यादि प्रश्नप्रतिवचनं समस्तम् । यत्र यस्मिन् परमेश्वरे विज्ञानमये एष जीवः सुप्तोऽभूत् । यत्रेत्यधिकरणभूत एव य एष विज्ञानमय इति परामृश्यते । अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः । विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद इत्यादिश्रुतेः । तानि यदा परमात्मा गृह्णाति तदैतत्पुरुषो जीवः स्वपिति नाम । | स्वहृदिस्थेन भगवद्रूपेण विशेषसम्बन्धदर्शनार्थमेव यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूदित्यादि प्रश्नप्रतिवचनं समस्तम् । यत्र यस्मिन् परमेश्वरे विज्ञानमये एष जीवः सुप्तोऽभूत् । यत्रेत्यधिकरणभूत एव य एष विज्ञानमय इति परामृश्यते । अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः । विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद इत्यादिश्रुतेः । तानि यदा परमात्मा गृह्णाति तदैतत्पुरुषो जीवः स्वपिति नाम । | ||
| Line 225: | Line 217: | ||
| id = BR_C02_S01_V18_B01 | | id = BR_C02_S01_V18_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
स यत्र परमात्मा स्वप्नया नाड्या चरति तदा जीवः उच्चावचं निर्गच्छतीव । सर्वदा महाराजवत् प्राणान् गृहीत्वा परमात्मा परिवर्तते । जीवस्तु कदाचिदेव स्वप्ने राजवदात्मानं पश्यति कदाचिद्ब्राह्मणवच्छ्वमार्जरादिवद् वा । | स यत्र परमात्मा स्वप्नया नाड्या चरति तदा जीवः उच्चावचं निर्गच्छतीव । सर्वदा महाराजवत् प्राणान् गृहीत्वा परमात्मा परिवर्तते । जीवस्तु कदाचिदेव स्वप्ने राजवदात्मानं पश्यति कदाचिद्ब्राह्मणवच्छ्वमार्जरादिवद् वा । | ||
| Line 243: | Line 234: | ||
| id = BR_C02_S01_V19_B01 | | id = BR_C02_S01_V19_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
आनन्दस्य परमात्मनोऽतिघ्नीं समीपम् । कुमारो रुद्रः । महाराजो वायुः । महाब्राह्मणो ब्रह्मा । न हि जीवो विज्ञानपूर्वकं प्राणानां विज्ञानमादत्ते । न च सर्वप्राणलोकदेवभूतानां स्रष्टा । | आनन्दस्य परमात्मनोऽतिघ्नीं समीपम् । कुमारो रुद्रः । महाराजो वायुः । महाब्राह्मणो ब्रह्मा । न हि जीवो विज्ञानपूर्वकं प्राणानां विज्ञानमादत्ते । न च सर्वप्राणलोकदेवभूतानां स्रष्टा । | ||
| Line 277: | Line 267: | ||
| id = BR_C02_S01_V20_B01 | | id = BR_C02_S01_V20_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
आदित्यचन्द्रविद्युत्सु भूतेष्वादर्श एव च । | आदित्यचन्द्रविद्युत्सु भूतेष्वादर्श एव च । | ||
गच्छत्पाश्चात्यशब्देन चक्षुश्छायागतं तथा ॥ | |||
हिरण्यगर्भसंस्थं च सदोपास्य हरिं परम् । | |||
तद्देवसार्ष्णितामेत्य हृद्युपास्य हरिं पुनः ॥ | |||
मुक्तिमेत्यथ यो बाह्यान् मुक्तिमेष्यति सोऽपि तु । | |||
हृदि किञ्चिदुपास्यैव विष्णुं मुक्तिमनुव्रजेत् ॥ | |||
यानि सूर्यादिनामानि विष्णोस्तानि न संशयः । | |||
तदुक्तान्येव सूर्यादिराकृष्यैवोपचारतः ॥ | |||
विशेषेण तु सम्बन्धो यतः स्वहृदि संस्थिते । | |||
जीवस्यातो न सोमादिनाम्नाऽऽहूतो हरिः परः ॥ | |||
जीवं च वारयेत् तत्र यदा विष्णुः सनातनः । | |||
स्वप्नं पश्यति जीवोऽयं यदा विज्ञानरूपिणम् ॥ | |||
सुषुम्नासंस्थितं विष्णुमेति तत्सुप्तिमेष्यति । | |||
सम्यग्ज्ञानमयाद्विष्णोरुत्थानं चाप्ययं व्रजेत् ॥ | |||
प्राणानां चैव लोकानां देवानां प्राणिनामपि । | |||
सत्यसत्यो हरिः स्रष्टा पाता विलयकृत् तथा ॥ | |||
नियन्ता मोक्षदश्चैव विष्णुरेव सनातनः ॥ | |||
इति नारायणश्रुतौ ॥ | |||
}} | }} | ||
[[Category:Bruhadaranyaka]] | [[Category:Bruhadaranyaka]] | ||