Bruhadaranyaka/C5/S19: Difference between revisions
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3) |
||
| Line 3: | Line 3: | ||
| chapter_num = 5 | | chapter_num = 5 | ||
| title = एकोनविंशं ब्राह्मणम् | | title = एकोनविंशं ब्राह्मणम् | ||
}} | }}{{VerseBlock | ||
{{VerseBlock | |||
| verse_id = BR_C05_S19_V01 | | verse_id = BR_C05_S19_V01 | ||
| document_id = BR | | document_id = BR | ||
| Line 33: | Line 32: | ||
| id = BR_C05_S19_V03_B01 | | id = BR_C05_S19_V03_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
ऋग्यजुःसामसंस्थो यो भगवान् पुरुषोत्तमः । | ऋग्यजुःसामसंस्थो यो भगवान् पुरुषोत्तमः । | ||
स द्वितीयपदेनोक्तो गायत्र्याः प्रथमेन तु ॥ | |||
भूम्यन्तरिक्षस्वर्गस्थतृतीयेन समीरगः । | |||
}} | }} | ||
| Line 53: | Line 51: | ||
| id = BR_C05_S19_V04_B01 | | id = BR_C05_S19_V04_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
चतुर्थपादो गायत्र्याः प्रणवः समुदीरितः ॥ | चतुर्थपादो गायत्र्याः प्रणवः समुदीरितः ॥ | ||
तद्वाच्यो भगवान् सूर्यमंडलस्था तु या रमा । | |||
सत्वात्मिक्येव तत्संस्थो रज आख्यप्रधानतः ॥ | |||
परः परोरजस्तस्माद्य एवं वेद तं प्रभुम् । | |||
लोकानां चैव वेदानां सर्वेषां प्राणिनामपि ॥ | |||
सदैवाधिपतिर्भूत्वा यशःश्रीमांश्च जायते । | |||
गायत्र्युपासने योग्यो ब्रह्मैव हि चतुर्मुखः ॥ | |||
तस्मादुक्तफलं सर्वं सर्वोपासा च तस्य हि । | |||
अंशेनोपासनान्येषां फलमल्पं च योग्यतः ॥ | |||
गायत्र्या न ह्ययोग्योऽपि द्विजो योग्योऽपि न क्वचित् । | |||
ऋते विरिञ्चं तस्मात् तु तस्यैव ह्यखिलं फलम् ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 72: | Line 69: | ||
| id = BR_C05_S19_V04_B01 | | id = BR_C05_S19_V04_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
यः परोरजास्तपति स तुरीयपदेन प्रणवेन पद्यते । तुरीयं पदं ददृश इव दृष्ट इव । तदधीनतेजःपुंजस्य सूर्यमंडलस्य दृष्टत्वात् । | यः परोरजास्तपति स तुरीयपदेन प्रणवेन पद्यते । तुरीयं पदं ददृश इव दृष्ट इव । तदधीनतेजःपुंजस्य सूर्यमंडलस्य दृष्टत्वात् । | ||
| Line 81: | Line 77: | ||
| id = BR_C05_S19_V04_B01 | | id = BR_C05_S19_V04_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
सूर्यमंडलगो विष्णुः सर्वेषां दृष्टवत् स्थितः । | सूर्यमंडलगो विष्णुः सर्वेषां दृष्टवत् स्थितः । | ||
यस्मात् तदुत्थितं तेजोमंडलं दृश्यतेऽखिलैः ॥ इति त्रैविद्ये । | |||
}} | }} | ||
| Line 91: | Line 86: | ||
| id = BR_C05_S19_V04_B01 | | id = BR_C05_S19_V04_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
सर्वं रजः सर्वां प्रकृतिम् । | सर्वं रजः सर्वां प्रकृतिम् । | ||
| Line 100: | Line 94: | ||
| id = BR_C05_S19_V04_B01 | | id = BR_C05_S19_V04_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
रंजनात् प्रकृतिः प्रोक्ता रज इत्येव वैदिकैः । | रंजनात् प्रकृतिः प्रोक्ता रज इत्येव वैदिकैः । | ||
तस्या अप्युत्तमो विष्णुर्यतोऽतः स परोरजाः ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 119: | Line 112: | ||
| id = BR_C05_S19_V05_B01 | | id = BR_C05_S19_V05_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
अभिमानिनी तु गायत्र्या मुख्या श्रीः परिकीर्तिता । | अभिमानिनी तु गायत्र्या मुख्या श्रीः परिकीर्तिता । | ||
ब्रह्माण्यमुख्याऽतो ज्ञेया सा तु ब्रह्माणमाश्रिता ॥ | |||
ब्रह्मा तु मुख्यगायत्री सा परोरज आश्रयेत् ॥ इति च । | |||
}} | }} | ||
| Line 130: | Line 122: | ||
| id = BR_C05_S19_V05_B01 | | id = BR_C05_S19_V05_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
तद्वा एतज्जगत्सत्ये प्रतिष्ठितम् । भूमिरन्तरिक्षं द्यौरित्यादिना प्रस्तुतत्वात् । | तद्वा एतज्जगत्सत्ये प्रतिष्ठितम् । भूमिरन्तरिक्षं द्यौरित्यादिना प्रस्तुतत्वात् । | ||
तद्वा एतज्जगत्सर्वं चक्षुः सूर्याभिमानिनी । | |||
विराण्नामविशेषाख्ये सर्वदा सम्प्रतिष्ठितम् ॥ | |||
शेषः प्रतिष्ठितो वायौ स ह्यस्माद्बलवत्तरः । | |||
स सत्य इति सम्प्रोक्तः सन्नस्मिन् याति यद्धरिः ॥ | |||
वायुः समाश्रितो देवीं मुख्यां गायत्रिनामिकाम् । | |||
सा चात्मनामधिपतिमेवं परममाश्रिता ॥ | |||
प्राणानां रक्षणादेव गायत्री सा प्रकीर्तिता । | |||
सावित्रीति च यामाह स विष्णुः परतोरजाः ॥ | |||
एषैव सा हि गायत्री सविता हि जनार्दनः । | |||
तस्माद्धि सूयते सर्वं सावित्री च तदाश्रिता ॥ | |||
आदित्यस्तत्प्रतीकत्वात् सवितेति प्रकीर्तितः । | |||
प्रतिमायां च तच्छब्दः प्रयोज्यो ह्युपचारतः ॥ | |||
यस्मा आह स विष्णुस्तां गायत्रीं जगदीश्वरः । | |||
ब्रह्मणे तस्य सा प्राणान् सर्वदा पाति पुत्रवत् ॥ | |||
ब्रह्मा हि पुत्रस्तस्यास्तु तत्पुत्रा इतरेऽखिलाः ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 163: | Line 154: | ||
| id = BR_C05_S19_V06_B01 | | id = BR_C05_S19_V06_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
तामाहुः परमां देवीं वृणीमह ऋगात्मिकाम् ॥ | तामाहुः परमां देवीं वृणीमह ऋगात्मिकाम् ॥ | ||
नैव सा प्रतिमा मुख्या गायत्री परमा स्मृता । | |||
गायत्रीमुख्यवेत्तारो योग्या ब्रह्मपदस्य ये ॥ | |||
तेषां प्रतिग्रहाद्दोषो न कश्चन भविष्यति । | |||
न चैकपदविज्ञानफलायालं सुखानि च ॥ | |||
}} | }} | ||
| Line 185: | Line 175: | ||
| id = BR_C05_S19_V07_B01 | | id = BR_C05_S19_V07_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
विष्णोर्यदा भगवतो लोकान् वेदांश्च चेतनान् । | विष्णोर्यदा भगवतो लोकान् वेदांश्च चेतनान् । | ||
विरिञ्चिजन्मन्यखिलान् प्रतिगृह्णन्ति कृत्स्नशः ॥ | |||
गायत्रीपदविज्ञानफलमात्रं तदा भवेत् । | |||
प्रणवप्रतिपाद्यं यत् तुरीयं भगवत्पदम् ॥ | |||
सर्वगं वासुदेवाख्यं न तत्केनचिदाप्यते । | |||
गायत्रीत्रिपदज्ञेयमनिरुद्धादिकं त्रयम् ॥ | |||
ब्रह्मा व्याप्नोति मुक्तः सन् वासुदेवं न कश्चन । | |||
लोकस्थमनिरुद्धं च प्रद्युम्नं वेदगं तथा ॥ | |||
संकर्षणं वायुसंस्थं व्याप्य ब्रह्मा विमुक्तिगः । | |||
गायत्रीज्ञानसामर्थ्यात् प्रणवज्ञानशक्तितः ॥ | |||
वासुदेवं च सम्पश्येन्न व्याप्नोति कथञ्चन । | |||
अनन्तत्वाद्वासुदेवः कथं व्याप्यो भवेत् प्रभुः ॥ | |||
वर्णत्रयात्मप्रकृतिमतीतः सूर्यमंडले । | |||
गुणत्रयात्मिकां बाह्ये यतोऽतः स परोरजाः ॥ | |||
यतो न व्याप्यते सोऽसौ ब्रह्मणाऽपि कथञ्चन । | |||
अतः प्रतिग्रहो नास्य वासुदेवस्य विद्यते ॥ इति प्रकाशिकायाम् । | |||
}} | }} | ||
| Line 209: | Line 198: | ||
| id = BR_C05_S19_V07_B01 | | id = BR_C05_S19_V07_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
तावदेतावत् प्रतिगृह्णीयादिति तस्यैव सामस्त्येन ग्रहणार्थम् । एतावदेव मम हस्ते विद्यते इतिवत् । न ह्यन्यदेवतावत् प्रतिग्राह्यमस्ति । | तावदेतावत् प्रतिगृह्णीयादिति तस्यैव सामस्त्येन ग्रहणार्थम् । एतावदेव मम हस्ते विद्यते इतिवत् । न ह्यन्यदेवतावत् प्रतिग्राह्यमस्ति । | ||
| Line 227: | Line 215: | ||
| id = BR_C05_S19_V08_B01 | | id = BR_C05_S19_V08_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
अष्टाक्षरत्वाद् गायत्र्याः प्रोक्ता सैकपदीति च । | अष्टाक्षरत्वाद् गायत्र्याः प्रोक्ता सैकपदीति च । | ||
प्रणवेन सहैतास्तु गायत्र्याश्चतुरस्तदा ॥ | |||
अकाराद्यतिशान्तान्तः प्रणवोऽष्टाक्षरो यतः । | |||
पादः प्रणवसंयुक्तो गायत्री सा पृथग्यदा ॥ | |||
द्विपदीति तदा प्रोक्ता त्रिपदी स्वपदैस्त्रिभिः । | |||
चतुष्पदी सप्रणवा ब्रह्मणोऽन्यैर्न गम्यते ॥ | |||
अपदी च ततः प्रोक्ता गायत्र्येवमुपस्थिता । | |||
कामाप्राप्तिमपूर्तिं वा शत्रवे सा करिष्यति ॥ | |||
असावदो मैव प्रापन्नास्मै कामः समृध्यताम् । | |||
उपस्थिता चेदित्थं सा यद्यदोऽहं समाप्नुयाम् ॥ | |||
इति सा कामपूर्तिं च स्वस्य सम्यक् करिष्यति । | |||
सम्यग्ब्रह्मपदावाप्तिं तद्योग्यां मुक्तिमेव च ॥ | |||
ब्रह्मणोपासितो दद्याद् गायत्र्याः पुरुषोत्तमः । | |||
अलेपं सर्वपापेभ्यो विशेषेण प्रतिग्रहात् ॥ | |||
तद्योग्यां मुक्तिमन्येषां यथायोग्यमुपासितः । | |||
}} | }} | ||
| Line 275: | Line 262: | ||
| id = BR_C05_S19_V09_B01 | | id = BR_C05_S19_V09_B01 | ||
| name = Bhashyam | | name = Bhashyam | ||
| text = | | text = | ||
वक्तव्यो भगवान् विष्णुर्गायत्र्या मुखसंस्थितः ॥ | वक्तव्यो भगवान् विष्णुर्गायत्र्या मुखसंस्थितः ॥ | ||
अग्निमंडलगो नित्यमग्निनामाऽग्रणीत्वतः । | |||
गायत्र्यास्तु परिज्ञानं ज्ञाते मुख्यगते हरौ ॥ | |||
सफलं भवेदन्यथा तु न सम्यक्फलदं भवेत् । | |||
गायत्रीमुखगो विष्णुर्ज्ञेयः सर्वात्मना ततः ॥ | |||
संहर्ता सर्वदोषाणामग्निस्थः सर्वदाहकः । | |||
नित्यानन्दोऽग्निवर्णश्च रामः परशुभृत् सदा ॥ इति गायत्रीसंहितायाम् ॥ | |||
}} | }} | ||
[[Category:Bruhadaranyaka]] | [[Category:Bruhadaranyaka]] | ||