Anandamakaranda

Bruhadaranyaka/C6/S2: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 3: Line 3:
| chapter_num  = 6
| chapter_num  = 6
| title        = द्वितीयब्राह्मणम्
| title        = द्वितीयब्राह्मणम्
}}
}}{{VerseBlock
{{VerseBlock
| verse_id      = BR_C06_S02_V01
| verse_id      = BR_C06_S02_V01
| document_id  = BR
| document_id  = BR
Line 157: Line 156:
| id      = BR_C06_S02_V15_B01
| id      = BR_C06_S02_V15_B01
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
द्युपर्जन्यधरापुंस्त्रीसंस्थितं पञ्चरूपिणम् ।
द्युपर्जन्यधरापुंस्त्रीसंस्थितं पञ्चरूपिणम् ।
              नारायणं वासुदेवं तथा संकर्षणं प्रभुम् ॥
नारायणं वासुदेवं तथा संकर्षणं प्रभुम् ॥
              प्रद्युम्नं चानिरुद्धं च क्रमाद् ध्यायंस्तु सर्वदा ।
प्रद्युम्नं चानिरुद्धं च क्रमाद् ध्यायंस्तु सर्वदा ।
              पञ्चाग्निविन्नाम भवेत् स याति परमं पदम् ॥
पञ्चाग्निविन्नाम भवेत् स याति परमं पदम् ॥
              नास्य संसर्गदोषोऽपि कदाचन भविष्यति ॥ इति त्रैविद्ये ॥
नास्य संसर्गदोषोऽपि कदाचन भविष्यति ॥ इति त्रैविद्ये ॥
}}
}}


Line 170: Line 168:
| id      = BR_C06_S02_V15_B01
| id      = BR_C06_S02_V15_B01
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
यथोपनिषदं जातो योग्यः स्वर्गापवर्गयोः ।
यथोपनिषदं जातो योग्यः स्वर्गापवर्गयोः ।
              भवेद्यदि मनः पित्रोर्विष्णोर्नान्यत्र गच्छति ॥
भवेद्यदि मनः पित्रोर्विष्णोर्नान्यत्र गच्छति ॥
              न कुर्याद्यदि कर्मैतन्मनः पित्रोस्तु विष्णुगम् ।
न कुर्याद्यदि कर्मैतन्मनः पित्रोस्तु विष्णुगम् ।
              दृष्टसामर्थ्यहीनश्च मोक्षयोग्यः स्थिरं यदि ॥
दृष्टसामर्थ्यहीनश्च मोक्षयोग्यः स्थिरं यदि ॥
              दृष्टसामर्थ्यवांश्च स्यादाज्ञाद्यैः कारणैः क्वचित् ।
दृष्टसामर्थ्यवांश्च स्यादाज्ञाद्यैः कारणैः क्वचित् ।
              विशेषकारणाभावे यथोक्तं नान्यथा भवेत् ॥ इति च ।
विशेषकारणाभावे यथोक्तं नान्यथा भवेत् ॥ इति च ।
}}
}}


Line 184: Line 181:
| id      = BR_C06_S02_V15_B01
| id      = BR_C06_S02_V15_B01
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
नारायणो द्युशब्दोक्तः सर्वदा द्युतिहेतुतः ।
नारायणो द्युशब्दोक्तः सर्वदा द्युतिहेतुतः ।
              वासुदेवस्तु पर्जन्यः परं स जनयेद्यतः ॥
वासुदेवस्तु पर्जन्यः परं स जनयेद्यतः ॥
              संकर्षणस्तु पृथिवी प्रथितत्वात् सदैव हि ।
संकर्षणस्तु पृथिवी प्रथितत्वात् सदैव हि ।
              प्रद्युम्नः पुरुषेत्युक्तः पूरयेत् स जगद्यतः ॥
प्रद्युम्नः पुरुषेत्युक्तः पूरयेत् स जगद्यतः ॥
              स्त्रीशब्दोक्तोऽनिरुद्धः स्यात् सहितस्त्रिषु यत्सदा ।
स्त्रीशब्दोक्तोऽनिरुद्धः स्यात् सहितस्त्रिषु यत्सदा ।
              अनिरुद्धो हि वेदेषु सर्वदा त्रिषु संस्थितः ॥
अनिरुद्धो हि वेदेषु सर्वदा त्रिषु संस्थितः ॥
              द्युवादिषु प्रसिद्धेषु तत्सम्बन्धाद् द्युवादिकः ।
द्युवादिषु प्रसिद्धेषु तत्सम्बन्धाद् द्युवादिकः ।
              शब्दो भवेत् तथाग्न्यादिरदनात् परमो भवेत् ॥
शब्दो भवेत् तथाग्न्यादिरदनात् परमो भवेत् ॥
              अंगत्वेनार्यते यस्मादंगारस्तेन कीर्तितः ।
अंगत्वेनार्यते यस्मादंगारस्तेन कीर्तितः ।
              अर्च्यत्वादर्चिरुद्दिष्टो विष्वक्त्वाद् विष्फुलिंगकः ॥
अर्च्यत्वादर्चिरुद्दिष्टो विष्वक्त्वाद् विष्फुलिंगकः ॥
              समेधनाच्च समिधस्तत्र तत्र स्थितो हरिः ।
समेधनाच्च समिधस्तत्र तत्र स्थितो हरिः ।
              तत्तच्छब्दैः सदा वाच्य इतरे तु तदन्वयात् ॥
तत्तच्छब्दैः सदा वाच्य इतरे तु तदन्वयात् ॥
              आदित्यो रश्मिरित्याद्याः शब्दाश्चैवमवस्थिताः ।
आदित्यो रश्मिरित्याद्याः शब्दाश्चैवमवस्थिताः ।
              एकैकस्मिन् पञ्चभेदा अर्चिरादिविभागतः ॥
एकैकस्मिन् पञ्चभेदा अर्चिरादिविभागतः ॥
              नारायणादिभेदेन तथैव प्रतिपादिताः ॥ इति प्रवृत्ते ।
नारायणादिभेदेन तथैव प्रतिपादिताः ॥ इति प्रवृत्ते ।
}}
}}


Line 207: Line 203:
| id      = BR_C06_S02_V15_B01
| id      = BR_C06_S02_V15_B01
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
धूत्काराद् धूम उद्दिष्टः शत्रूणां पुरुषोत्तमः ।
धूत्काराद् धूम उद्दिष्टः शत्रूणां पुरुषोत्तमः ।
              अर्चिरर्च्यतमत्वाच्च स्वांगोऽङ्गार उदीर्यते ॥
अर्चिरर्च्यतमत्वाच्च स्वांगोऽङ्गार उदीर्यते ॥
              अंगित्वेनांगरूपेण यत एको व्यवस्थितः ॥ इति त्रैविद्ये ।
अंगित्वेनांगरूपेण यत एको व्यवस्थितः ॥ इति त्रैविद्ये ।
}}
}}


Line 218: Line 213:
| id      = BR_C06_S02_V15_B01
| id      = BR_C06_S02_V15_B01
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
नीचादप्युत्तमा ज्ञानं शृणुयुर्लीलया क्वचित् ।
नीचादप्युत्तमा ज्ञानं शृणुयुर्लीलया क्वचित् ।
              श्रोतृवक्तृविभेदोऽयं नाधिक्यज्ञापकस्ततः ॥
श्रोतृवक्तृविभेदोऽयं नाधिक्यज्ञापकस्ततः ॥
              यस्याधिक्यं तु वेदोक्तं पञ्चरात्रेऽथवा भवेत् ।
यस्याधिक्यं तु वेदोक्तं पञ्चरात्रेऽथवा भवेत् ।
              इतिहासपुराणे वा सोऽधिको नेतरः क्वचित् ॥ इति ब्रह्मतर्के ।
इतिहासपुराणे वा सोऽधिको नेतरः क्वचित् ॥ इति ब्रह्मतर्के ।
}}
}}


Line 230: Line 224:
| id      = BR_C06_S02_V15_B01
| id      = BR_C06_S02_V15_B01
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
आदानादादित्यः ।
आदानादादित्यः ।
              रमणाच्छासनाच्च रश्मयः ।
रमणाच्छासनाच्च रश्मयः ।
              अहीनत्वादहः ।
अहीनत्वादहः ।
              चन्दनाच्चंद्रः । अस्य क्षत्रमन्यन्नास्ति इति नक्षत्रम् । बहुरूपत्वाद् बहुवचनम् ।
चन्दनाच्चंद्रः । अस्य क्षत्रमन्यन्नास्ति इति नक्षत्रम् । बहुरूपत्वाद् बहुवचनम् ।
              ज्ञानादायुष्ट्वाच्च वायुः ।
ज्ञानादायुष्ट्वाच्च वायुः ।
              अन्यैरभरणीयत्वाद् अभ्रम् ।
अन्यैरभरणीयत्वाद् अभ्रम् ।
              विद्योतनाद् विद्युत् । अशनादशनिः ।
विद्योतनाद् विद्युत् । अशनादशनिः ।
              निह्लादनाद् ह्रादुनिः । आसमन्तात् काशनाद् आकाशः । सम्यग्वत्सान् रमयतीति संवत्सरः । आदेशनाद्दिशः ।
निह्लादनाद् ह्रादुनिः । आसमन्तात् काशनाद् आकाशः । सम्यग्वत्सान् रमयतीति संवत्सरः । आदेशनाद्दिशः ।
              अवान्तरमादिशतीत्यवान्तरदिशः । रतिकरत्वात् रात्रिः ।
अवान्तरमादिशतीत्यवान्तरदिशः । रतिकरत्वात् रात्रिः ।
              वचनात् वाक् । प्रणयनात् प्राणः । जहाति गमयतीति जिह्वा । चष्ट इति चक्षुः । शृणोतीति श्रोत्रम् । उपस्थितत्वादुपस्थः ।
वचनात् वाक् । प्रणयनात् प्राणः । जहाति गमयतीति जिह्वा । चष्ट इति चक्षुः । शृणोतीति श्रोत्रम् । उपस्थितत्वादुपस्थः ।
              यापयति नयति चेति योनिः । अभिनन्दयतीत्यभिनन्दः । उपमंत्रणमन्तःकरणं च स एव करोति ।
यापयति नयति चेति योनिः । अभिनन्दयतीत्यभिनन्दः । उपमंत्रणमन्तःकरणं च स एव करोति ।
}}
}}


Line 249: Line 242:
| id      = BR_C06_S02_V15_B01
| id      = BR_C06_S02_V15_B01
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तदधीनं यतः सर्वं सर्वशब्दैस्ततो हरिः ।
तदधीनं यतः सर्वं सर्वशब्दैस्ततो हरिः ।
              मुख्याभिधेयस्त्वन्यानि तत्संगादुपचारतः ॥ इति ब्रह्मतर्के ।
मुख्याभिधेयस्त्वन्यानि तत्संगादुपचारतः ॥ इति ब्रह्मतर्के ।
}}
}}


Line 259: Line 251:
| id      = BR_C06_S02_V15_B01
| id      = BR_C06_S02_V15_B01
| name    = Bhashyam
| name    = Bhashyam
| label    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तदधीनत्वादर्थवत् इति भगवद्वचनम् । समाकर्षात् इति च ।
तदधीनत्वादर्थवत् इति भगवद्वचनम् । समाकर्षात् इति च ।
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Bruhadaranyaka/C6/S2"