Aitareya/C2/S1: Difference between revisions

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V01

| id      = AIT_C02_S01_V01_author-note

| text    =

॥ ऐतरेयोपनिषद्भाष्यम्

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V01

| id      = AIT_C02_S01_V01_B01

| text    =

नारायणं निखिलपूर्णगुणैकदेहं सर्वज्ञमच्युतमपेतसमस्तदोषम् ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V01

| id      = AIT_C02_S01_V01_B02

| text    =

प्रादुबर्भूव भगवांस्तपसेतराया नारायणोऽब्जजसुतस्य विशालनाम्नः ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V01

| id      = AIT_C02_S01_V01_B03

| text    =

एष एव सदा पन्था भगवान् पुरुषोत्तमः ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V02

| id      = AIT_C02_S01_V02_B01

| text    =

विहायस्ययनात् प्रोक्ता वयांसीति पिशाचकाः ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V03

| id      = AIT_C02_S01_V03_B01

| text    =

उत्थापनादुक्थनामा स एव पृथिवीस्थितः ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V04

| id      = AIT_C02_S01_V04_B01

| text    =

स एष भगवान् विष्णुः प्रजापतिरितीरितः ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V05

| id      = AIT_C02_S01_V05_B01

| text    =

तमिमं प्रथमज्ञानिपुरुषं चतुराननम् ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V06

| id      = AIT_C02_S01_V06_B01

| text    =

-वाचा हिंसामकुर्वंस्ते विनिन्दन्तः परस्परम् ॥

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V07

| id      = AIT_C02_S01_V07_B01

| text    =

पुनस्ते प्राविशन् सर्वे वह्निसूर्यौ शशी शिवः ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V08

| id      = AIT_C02_S01_V08_B01

| text    =

तस्माच्छ्रुत्वा परं ब्रह्म देवा नारायणाभिधम् ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V09

| id      = AIT_C02_S01_V09_B01

| text    =

अध्यात्ममग्निर्वागाख्यश्चक्षुः सूर्यः प्रकीर्तितः ॥

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V10

| id      = AIT_C02_S01_V10_B01

| text    =

-... तज्जानन्नवदन् मुनिः ॥

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V11

| id      = AIT_C02_S01_V11_B01

| text    =

स एष भगवान् विष्णुः सत्यमित्यभिधीयते ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V12

| id      = AIT_C02_S01_V12_B01

| text    =

तस्य नारायणस्यैव सर्ववेदात्मिका हि वाक् ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V13

| id      = AIT_C02_S01_V13_B01

| text    =

विष्णोर्वायोश्च लोमादौ छन्दांस्येवाश्रितानि च ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V14

| id      = AIT_C02_S01_V14_B01

| text    =

मन्त्रोऽप्यर्थमिमं प्राहापश्यं गोपामिति स्म ह ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V15

| id      = AIT_C02_S01_V15_B01

| text    =

हस्तयोरेतयोरेव नित्याक्षीणं वसु स्थितम् ॥

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V16

| id      = AIT_C02_S01_V16_B01

| text    =

... तस्य विष्णोरङ्गानामथ वैभवम् ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V17

| id      = AIT_C02_S01_V17_B01

| text    =

प्राणादिभ्यश्च वाय्वाद्या एवं विष्णोः प्रजज्ञिरे ॥

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V18

| id      = AIT_C02_S01_V18_B01

| text    =

आप इत्येव देवानां ब्रह्मादीनां कथं भवेत् ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V19

| id      = AIT_C02_S01_V19_B01

| text    =

. ... स एष भगवान् गिरिः ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V20

| id      = AIT_C02_S01_V20_B01

| text    =

असनाद्भगवान् सोऽसुः सर्वस्यापि जनार्दनः ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V21

| id      = AIT_C02_S01_V21_B01

| text    =

स एष भगवान् विष्णुर्मृत्युदो मोक्षदस्तथा ॥

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V21

| id      = AIT_C02_S01_V21_B01

| text    =

ब्रह्मपन्थाः सत्यं कर्मेति तस्य नारायणस्य वासुदेवाद्याः क्रमेण चतस्रो मूर्तयः । नासिकायां यन्नेत्रयोर्मध्ये विनतमिव किञ्चिन्नतस्थानं तत्सूर्यलोकस्थानीयं विद्यात् । तथेति निर्णयः । इरामया इति दैर्घ्यमवधारणार्थम् ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V21

| id      = AIT_C02_S01_V21_B01

| text    =

दैर्घ्यं प्लुतं च हिङ्कारो बिन्दुरप्यवधारणे इति शब्दनिर्णये ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V21

| id      = AIT_C02_S01_V21_B01

| text    =

ब्रह्मा हैवं ता३ ईते ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V21

| id      = AIT_C02_S01_V21_B01

| text    =

देशतः कालतोऽर्थाच्च बलतो गुणतस्तथा ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V21

| id      = AIT_C02_S01_V21_B01

| text    =

संहितायां यत्र दैर्घ्यं पदे यत्र न विद्यते ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V21

| id      = AIT_C02_S01_V21_B01

| text    =

अद उ एव नारायणाख्यमधिदैवतं अन्यानि दैवतमात्राणि । स्थानान्तरेऽन्येषामप्यधिदैवत्वकथनम् । कर्मजदेवाद्यपेक्षया । मुख्याधिदैवतं नारायण एव । तस्योष्णिग्लोमानीत्यादि लोमसूष्णिगित्याद्यर्थे । सप्तसु प्रथमा इति सूत्रात् । सच्छन्दोऽभिश्छन्न इति वाक्यशेषात् । ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीत् इत्यादिवच्च ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V21

| id      = AIT_C02_S01_V21_B01

| text    =

अङ्गेषु यस्य छन्दांसि देवा लोका मखा अपि ।तद्वशा नियता नित्यं नमस्तस्मै परात्मने ॥ इति स्कान्दे ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V21

| id      = AIT_C02_S01_V21_B01

| text    =

अस्मै पुण्याय कर्मण इत्येतमुद्दिश्य जीवानां पुण्यकर्म कर्तुम् । तैर्हि स्तुत्यादिकर्माणि कृतानि श्रोत्रेण शृणोति भगवान् । दिग्भ्योऽप्यन्य एव विशृणोति जीवः । अन्येषां जीवानां श्रवणजं भोगं स्वश्रोत्रेण दिग्भिरननुगृहीतेनैव भगवान् भुङ्क्ते ।न च जीववागादिना पृथिव्यग्नादिकं सृष्टमित्यत्र किञ्चिन्मानमस्ति । मुखादिन्द्रश्चाग्निश्चेत्यादिना भगवतः सकाशाद्धि सर्वेषां सृष्टिः प्रसिद्धा । सृष्टिभेदादन्यथावचनम् । न च मुख्यकारणाङ्गीकारेऽविरोधे औपचारिकं कारणमङ्गीकर्तुं युक्तम् । अतिप्रसङ्गात् । न हि यत्ककिञ्चित् कारणत्वमस्तीत्येतावता ब्राह्मणस्य चण्डालः पितेत्युच्यते । पितृत्वं चात्रोक्तं वाचं पितरमित्यादिना ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V21

| id      = AIT_C02_S01_V21_B01

| text    =

मनुष्याणां तु यत्कर्म न देवोत्पत्तिकारणम् ।

}}

| verse_id = AIT_C02_S01_V21

| id      = AIT_C02_S01_V21_B01

| text    =

आह महिदास ऐतरेय इति तु सर्वस्य वचनस्य तदीयत्वज्ञापनार्थं न तु सन्निहितस्यैव । यथेन्द्रं कुत्स इत्यादि । यथा च पूर्वं तु बादरायणो हेतुव्यपदेशात् इति ॥ ८ ॥

}}

| verse_id = AIT_C02_S01

| id      = AIT_C02_S01_author-note

| text    =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमन्महैतरेयोपनिषद्भाष्ये द्वितीयप्रघट्टके प्रथमोऽध्यायः ॥