Aitareya/C3/S2: Difference between revisions

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V01

| id      = AIT_C03_S02_V01_B01

| text    =

गृहस्याच्छादनादीनां मध्यवंशो यथाऽऽश्रयः ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V02

| id      = AIT_C03_S02_V02_B01

| text    =

अस्थिस्थान्येव रूपाणि पर्वस्वपि हरेर्यतः ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V03

| id      = AIT_C03_S02_V03_B01

| text    =

तान्येव विष्णो रूपाणि वत्सराहस्सु सर्वशः ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V04

| id      = AIT_C03_S02_V04_B01

| text    =

एवमुक्तप्रकारेण तस्य ह्यक्षरनामकम् ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V04

| id      = AIT_C03_S02_V04_B01

| text    =

तस्यैतस्यात्मनस्तस्य शरीराख्यस्यात्मनो य आत्मा आदानादिकर्ता तस्य परमात्मन एतस्य । अस्थ्नां मज्ज्ञां पर्वणां च मिलितानामपि विंशोत्तरसप्तशतत्वोक्तेस्तत्रस्थविष्णुरूपाण्येवोच्यन्त इति सिद्धम् । अस्थ्यादीन्येव चेदशीत्युत्तरसहस्राणि सन्ति हि । विष्णुरित्येतानि विष्णुनामगतान्यूष्णाक्षरसन्धिनामकानि तद्गतभगवद्रूपाणि मुख्यतस्तन्नामकानि ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V04

| id      = AIT_C03_S02_V04_B01

| text    =

अहार्यत्वादहर्नामा रात्रिनामा रतिप्रदः ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V04

| id      = AIT_C03_S02_V04_B01

| text    =

मज्जास्वधिकसन्निधानज्ञापनार्थमिदं वचनम् । अशीत्युत्तरसहस्रवर्णानामभावाच्च तत्स्थविष्णुरूपाण्येव तत्सङ्ख्यानीति सिद्धम् । र्ओ निलीनत्वेनादृश्यत्वेन स्थिता भगवत्प्रादुर्भावा अर्कलिनः । त एव शरीरे स्थित्वा सहस्रं बृहतीः सम्पादयन्ति । वाक्प्रेरकत्वाद् विष्णुनामार्थवत्वादेव च बृहतीसहस्रस्य तद्देवताश्चैतान्येवाशीत्युत्तरसहस्ररूपाणि । एतान्येवाहःप्रवर्तकानि च । अहःशब्देन यज्ञो दिवसश्चोभावप्यभिप्रेतौ ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V04

| id      = AIT_C03_S02_V04_B01

| text    =

यज्ञानां दिवसानां च साशीतिकसहस्रकैः ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V05

| id      = AIT_C03_S02_V05_B01

| text    =

संसारबाधितैः प्राप्यो बाध्वो वायुरुदाहृतः ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V06

| id      = AIT_C03_S02_V06_B01

| text    =

स एवादित्यगो विष्णुर्यः प्रद्युम्नाभिधो हरिः ॥

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V07

| id      = AIT_C03_S02_V07_B01

| text    =

एवं चतुर्विधो विष्णुः संहितादेवता यदा ॥

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V08

| id      = AIT_C03_S02_V08_B01

| text    =

कर्मसञ्चयवेत्तारं त्यजेन्नारायणं हि यः ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V09

| id      = AIT_C03_S02_V09_B01

| text    =

सूर्यमण्डलगो विष्णुर्देहे चक्षुषि संस्थितः ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V10

| id      = AIT_C03_S02_V10_B01

| text    =

देशतः कालतश्चैव गुणतश्चापि पूर्तितः ॥

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V10

| id      = AIT_C03_S02_V10_B01

| text    =

शरीरपुरुषादीनां प्राप्यत्वात् तदुपास्यत्वात् तेषां नियामकत्वेन तेभ्योऽप्युत्तमत्वेन तेषु स्थितत्वाच्च तेषां सार इत्युच्यते भगवान् । यदीं एव अलकं अरकम् । यत्ककिञ्चिच्छृणोति तत्सर्वमरतिरूपान्धतमःप्राप्तिकारणमेव तस्य भवति । तत्र हि सर्वरत्यभावो रतिविरुद्धदुःखं च पूर्णम् । परस्मै शंसनमात्रादरतिरेवेत्यतः प्रस्तुते चतुर्थत्यागेन न तस्य वाच्यपि भागो अस्ति । न हि प्रवेद सुकृतस्य पन्थामिति दोषद्वयमेवेत्यवधारयति । न तस्यानूक्ते भागोऽस्ति न वेद सुकृतस्य पन्थानमित्येतत् तदुक्तं भवतीति । अलकं शृणोतीति त्यागद्वयस्य मुख्यतः । तृतीयस्यापि नरकं शृणोतीति किञ्चिद्भवति । तौ यदाऽस्माच्छरीराद् विहीयेते तदैवैतानि निमित्तानि पश्यन्तीति नियमः । न च तदा पश्यत्येवेति । वासेन रमयतीति वासरं विष्णुर्ज्योतिः ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V10

| id      = AIT_C03_S02_V10_B01

| text    =

यत्र ब्रह्मा वेदवाक्यं व्याचक्षाणो मखैर्यजन् ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V10

| id      = AIT_C03_S02_V10_B01

| text    =

ग्राव्णा सोमविषये सोमेनेष्ट्वा महीयते तेनैव विष्णुप्रीत्या स्वस्यानन्दं जनयन् । स्वरानन्दरूपो विष्णुः । दिवो देव्या अवरोधनं तस्याः परिवारभूताः सर्वदेव्यः । द्यौर्नाम वायुपत्नी । अजनयो मरुतो वक्षणाभ्यो दिव आवक्षणाभ्य इत्यादेः । यह्वतीः स्यन्दमानाः ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V10

| id      = AIT_C03_S02_V10_B01

| text    =

सर्वेष्टद जगत्प्राण मामादाय परिस्रव ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V10

| id      = AIT_C03_S02_V10_B01

| text    =

इन्दुरिष्टप्रदत्वाद्यो वायुरादाय गच्छति ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V10

| id      = AIT_C03_S02_V10_B01

| text    =

अनन्यहेतुकं साक्षाद्भगवद्भक्तिरूपकम् ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V10

| id      = AIT_C03_S02_V10_B01

| text    =

तमसः सकाशात् उद्गता वयमुत्तरं सर्वोत्तमं विष्ण्वाख्यं ज्योतिः परिपश्यन्तस्तमेव देवत्रा देवं देवविषयेऽपि देवमगन्म । तदेव ज्योतिष्ट्वेनोत्तरत्वेन च पश्यन्त इति दर्शने इत्थम्भावविधानार्थं पूर्वम् । तथैवासौ भगवानुत्तमज्योतिः न राजादिष्विवाविद्यमानभक्तिमात्रमिदमिति ज्ञापयितुमगन्म ज्योतिरुत्तममिति पुनर्वचनम् ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V10

| id      = AIT_C03_S02_V10_B01

| text    =

अर्चिषोंऽशा वर्तुलास्तु नाम्ना वटरकाः स्मृताः इति शब्दनिर्णये ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V10

| id      = AIT_C03_S02_V10_B01

| text    =

बृहत्तमं मधु यदि सहापूपं प्रभक्षयेत् ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V10

| id      = AIT_C03_S02_V10_B01

| text    =

रात्र्यास्तु देवता दुर्गा दुःस्वप्ने सा प्रपूजिता ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V11

| id      = AIT_C03_S02_V11_B01

| text    =

अथ सर्ववाग्विषया विद्योच्यते । विष्णुशब्दार्थत्वात् सर्ववाचाम् । पूर्वोक्ता अपि सर्ववागुपनिषद एव । तथापि मुख्यत एव सर्ववाग्विषयत्वाद् वक्ष्यमाणामेव सर्वस्यै वाच उपनिषदिति सर्वेऽप्याचक्षते ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V11

| id      = AIT_C03_S02_V11_B02

| text    =

पृथिव्यादिस्थितो विष्णुः पृथिव्याद्यभिधानवान् ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V12

| id      = AIT_C03_S02_V12_B01

| text    =

तस्य विष्णोरयं देहो वीणा साक्षात् प्रकीर्तिता ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V13

| id      = AIT_C03_S02_V13_B01

| text    =

विद्याधिक्यार्थमेवैतां वाक्सारामप्यृचं जपेत् ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V13

| id      = AIT_C03_S02_V13_B01

| text    =

नेत्युपमानार्थम् । ओष्ठावपिधानवदस्येति । न च विष्णोरन्या सर्वस्या वाच ईशाना । स हि मुख्यतः सर्वेश्वरः । तस्यैव प्रस्तुतत्वात् वक्ष्यमाणत्वाच्च ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V13

| id      = AIT_C03_S02_V13_B01

| text    =

श्रियःपतिर्यज्ञपतिर्जगत्पतिर्गिराम्पतिर्लोकपतिर्धरापतिः इति भागवते ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V13

| id      = AIT_C03_S02_V13_B01

| text    =

यो वाचि तिष्ठन् वाचोऽन्तरो यं वाङ् न वेद इत्यादिश्रुतिश्च ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V13

| id      = AIT_C03_S02_V13_B01

| text    =

स्त्रीलिङ्गत्वं देवतेत्यादिवदपि युज्यते । स्त्रीरूपत्वाच्च ॥ ५ ॥

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V14

| id      = AIT_C03_S02_V14_B01

| text    =

संवत्सर इति विशेषणाद्विरिञ्च एवात्र प्रजापतिः ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V14

| id      = AIT_C03_S02_V14_B01

| text    =

श्रान्तो ब्रह्मा सर्ववेदैः स्तुत्वा नारायणं प्रभुम् ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V15

| id      = AIT_C03_S02_V15_B01

| text    =

विष्णुनाम्नि णशब्देन विष्णोर्बलमुदीर्यते ॥

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V16

| id      = AIT_C03_S02_V16_B01

| text    =

संहितासहितत्वेन यदृचो धीमहे वयम् ॥

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V17

| id      = AIT_C03_S02_V17_B01

| text    =

.... किमन्याध्ययनाद् भवेत् ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V18

| id      = AIT_C03_S02_V18_author-note

| text    =

॥ इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते महैतरेयोपनिषद्भाष्ये तृतीयारण्यके द्वितीयोऽध्यायः ॥

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V18

| id      = AIT_C03_S02_V18_author-note

| text    =

॥ इति श्रीमहैतरेयोपनिषद्भाष्यं समाप्तम् ॥

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V18

| id      = AIT_C03_S02_V18_B01

| text    =

संहिताख्यानि विष्णोस्तु रूपाण्येतानि सर्वशः ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V18

| id      = AIT_C03_S02_V18_B01

| text    =

य एतेन ण इति शब्देनाक्रियमाणं विष्णोः पूर्णबलं षशब्देनाक्रियमाणं देशतः कालतो गुणतश्चाततत्वं सर्वर्चां सर्वासां संहितामनु तदर्थत्वेन वेद । अक्षरद्वयसंयोगरूपया संहितयैतदेव सर्वत्रोच्यत इति, स सम्पूर्णबलं सर्वप्रणेतृत्वशक्त्यादियुक्तं विष्णुं वेद । अथेत्यादिका अपि संहितारूपा एव । पदवर्णयोः पृथगनभिव्याहारात् । तस्मात् सर्वशब्दा विष्णुनामव्याख्यानरूपा एव । यद्द्वयं संहितायुक्तत्वेनर्चोधीमहे तेनास्माकं णशब्दषशब्दार्थरूपो विष्णुरुपात्तः । तद्व्याख्यानत्वात् सर्ववाचाम् । वीत्युपसर्गत्वादुकारस्य च ताच्छील्यार्थत्वादुक्तार्थविशेषणरूपत्वेन प्रसिद्धत्वान्न पृथक्तयोर्व्याख्यानमत्र कृतम् । ऋच इति सर्ववाचामुपलक्षणम् । अतः सर्ववेदादिशब्दोदितः सर्वगुणपरिपूर्णो भगवान्नारायण इति सिद्धम् ॥ ६॥

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V18

| id      = AIT_C03_S02_V18_B01

| text    =

सर्वैश्च वैदिकपदैरपि लोकशब्दैर्मेघाग्निवारिधितलादिरवैश्च सर्वैः ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V18

| id      = AIT_C03_S02_V18_B01

| text    =

यस्य त्रीण्युदितानि वेदवचने रूपाणि दिव्यान्यलं

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V18

| id      = AIT_C03_S02_V18_B01

| text    =

हनुशब्दो ज्ञानवाची हनुमान् मतिशब्दितः ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V18

| id      = AIT_C03_S02_V18_B01

| text    =

साधको रामवाक्यानां तत्समीपगतः सदा ।

}}

| verse_id = AIT_C03_S02_V18

| id      = AIT_C03_S02_V18_B01

| text    =

पूर्णानन्दगुणोदारधाम्ने नित्याय वेधसे ।