Anandamakaranda

Bruhadaranyaka/C1/S2: Difference between revisions

← Older editNewer edit →
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Imported from pramati-sarvamoola XML (grantha.io importer v3)
Line 12: Line 12:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
सर्वसंहारकं विष्णुं देवीं जीवांस्तथैव च ।
सर्वसंहारकं विष्णुं देवीं जीवांस्तथैव च ।
Line 21: Line 20:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
लयकाले परमात्मनैवावृतमासीत् ।
लयकाले परमात्मनैवावृतमासीत् ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अशनं जगदेतद्यन्नयत्यात्मेच्छया हरिः ।
अशनं जगदेतद्यन्नयत्यात्मेच्छया हरिः ।
Line 38: Line 35:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अन्यत्र नेतृत्वप्रतीतावपि श्रुतिप्रसिद्धेः स एव नेतेत्याह अशनाया हि मृत्युरिति ॥ तत्तत एव मनोऽकुरुत यतः स्वयमेवासीन्नान्यत् । आत्मवान् स्यामित्यैच्छत् । शरीरवान् त्स्यामिति । अप्सृष्ट्यर्थं मनोऽकुरुत ।
अन्यत्र नेतृत्वप्रतीतावपि श्रुतिप्रसिद्धेः स एव नेतेत्याह अशनाया हि मृत्युरिति ॥ तत्तत एव मनोऽकुरुत यतः स्वयमेवासीन्नान्यत् । आत्मवान् स्यामित्यैच्छत् । शरीरवान् त्स्यामिति । अप्सृष्ट्यर्थं मनोऽकुरुत ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
ऐच्छद्विष्णुरदेहः सन् देहवान्त्स्यामिति प्रभुः ।
ऐच्छद्विष्णुरदेहः सन् देहवान्त्स्यामिति प्रभुः ।
Line 61: Line 56:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
मे सर्वाहेयस्य विष्णोः ।
मे सर्वाहेयस्य विष्णोः ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अस्मच्छब्दगतैर्विष्णुर्वाच्यः सप्तविभक्तिभिः ।
अस्मच्छब्दगतैर्विष्णुर्वाच्यः सप्तविभक्तिभिः ।
Line 83: Line 76:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
उदकं सुखहेतुत्वात् कमित्येवाभिधीयते ।
उदकं सुखहेतुत्वात् कमित्येवाभिधीयते ।
Line 92: Line 84:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अर्चतो जातं सुखसाधनं चेत्यर्क इत्यर्थः । कं सुखमस्मै भवति ।
अर्चतो जातं सुखसाधनं चेत्यर्क इत्यर्थः । कं सुखमस्मै भवति ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| verse_id = BR_C01_S02_V01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| id      = BR_C01_S02_V01_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अपां हि सुखहेतूनां वेद विष्णोर्जनिं हि सः ।
अपां हि सुखहेतूनां वेद विष्णोर्जनिं हि सः ।
Line 118: Line 108:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V02
| verse_id = BR_C01_S02_V02
| id      = BR_C01_S02_V02_B01
| id      = BR_C01_S02_V02_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अर्कशब्दस्यादित्ये प्रसिद्धत्वादप्शब्दोऽपि तत्रेत्याशङ्कां निवर्तयितुमापो वा अर्क इति पुनर्वचनम् । नादित्येऽर्कशब्दः किन्त्वप्स्वेवार्कशब्द इत्यर्थः । शरो मण्डः ।
अर्कशब्दस्यादित्ये प्रसिद्धत्वादप्शब्दोऽपि तत्रेत्याशङ्कां निवर्तयितुमापो वा अर्क इति पुनर्वचनम् । नादित्येऽर्कशब्दः किन्त्वप्स्वेवार्कशब्द इत्यर्थः । शरो मण्डः ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V02
| verse_id = BR_C01_S02_V02
| id      = BR_C01_S02_V02_B01
| id      = BR_C01_S02_V02_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
फेनरूपस्तु यो मण्डो जलस्यासौ सुसंहतः ।
फेनरूपस्तु यो मण्डो जलस्यासौ सुसंहतः ।
Line 138: Line 126:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V02
| verse_id = BR_C01_S02_V02
| id      = BR_C01_S02_V02_B01
| id      = BR_C01_S02_V02_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
शक्तिविस्रंसने चापि शयने चापि कीर्तितः ।
शक्तिविस्रंसने चापि शयने चापि कीर्तितः ।
Line 148: Line 135:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V02
| verse_id = BR_C01_S02_V02
| id      = BR_C01_S02_V02_B01
| id      = BR_C01_S02_V02_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तस्यामश्राम्यदिति साधिकरणत्वाच्च शयनं युक्तम् । न हि पृथिव्यां श्रमो नामान्तःकरणधर्मो युज्यते । अधिकरणपरम्पराकल्पनं च क्लिष्टकल्पनम् ।
तस्यामश्राम्यदिति साधिकरणत्वाच्च शयनं युक्तम् । न हि पृथिव्यां श्रमो नामान्तःकरणधर्मो युज्यते । अधिकरणपरम्पराकल्पनं च क्लिष्टकल्पनम् ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V02
| verse_id = BR_C01_S02_V02
| id      = BR_C01_S02_V02_B01
| id      = BR_C01_S02_V02_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
सृष्ट्वा स पृथिवीं विष्णुः शेतेऽनन्तेऽब्धिमध्यगः ।
सृष्ट्वा स पृथिवीं विष्णुः शेतेऽनन्तेऽब्धिमध्यगः ।
Line 165: Line 150:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V02
| verse_id = BR_C01_S02_V02
| id      = BR_C01_S02_V02_B01
| id      = BR_C01_S02_V02_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तप्त आलोचनायुक्तस्तस्मात् कार्र्यार्थकामना ।
तप्त आलोचनायुक्तस्तस्मात् कार्र्यार्थकामना ।
Line 174: Line 158:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V02
| verse_id = BR_C01_S02_V02
| id      = BR_C01_S02_V02_B01
| id      = BR_C01_S02_V02_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तेजोरसः जगतः सामर्थ्यसारभूतः ॥ २ ॥
तेजोरसः जगतः सामर्थ्यसारभूतः ॥ २ ॥
Line 191: Line 174:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V03
| verse_id = BR_C01_S02_V03
| id      = BR_C01_S02_V03_B01
| id      = BR_C01_S02_V03_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
वायुरग्निरिति प्रोक्तो ह्यग्रणीत्वादथाङ्गिनाम् ।
वायुरग्निरिति प्रोक्तो ह्यग्रणीत्वादथाङ्गिनाम् ।
Line 212: Line 194:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V03
| verse_id = BR_C01_S02_V03
| id      = BR_C01_S02_V03_B01
| id      = BR_C01_S02_V03_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
स्थानेच्छा चेत् तत्रैव प्रतितिष्ठति ।
स्थानेच्छा चेत् तत्रैव प्रतितिष्ठति ।
Line 222: Line 203:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V03
| verse_id = BR_C01_S02_V03
| id      = BR_C01_S02_V03_B01
| id      = BR_C01_S02_V03_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
स एष प्राणस्त्रेधा विहित इति वचनाच्च वायुः ।
स एष प्राणस्त्रेधा विहित इति वचनाच्च वायुः ।
Line 234: Line 214:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V03
| verse_id = BR_C01_S02_V03
| id      = BR_C01_S02_V03_B01
| id      = BR_C01_S02_V03_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
वायोस्तु कूर्मरूपस्य पूर्वतश्चोदके मुखम् ।
वायोस्तु कूर्मरूपस्य पूर्वतश्चोदके मुखम् ।
Line 252: Line 231:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V04
| verse_id = BR_C01_S02_V04
| id      = BR_C01_S02_V04_B01
| id      = BR_C01_S02_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
आत्मा, ब्रह्मा मे द्वितीयो जायेतेत्यकामयत । वायुरेव ब्रह्मा भवतीति दर्शयितुं वायोः सृष्टिः प्रथममुक्ता ।
आत्मा, ब्रह्मा मे द्वितीयो जायेतेत्यकामयत । वायुरेव ब्रह्मा भवतीति दर्शयितुं वायोः सृष्टिः प्रथममुक्ता ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V04
| verse_id = BR_C01_S02_V04
| id      = BR_C01_S02_V04_B01
| id      = BR_C01_S02_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
वायुरेव यतो ब्रह्मपदं नियमतो व्रजेत् ।
वायुरेव यतो ब्रह्मपदं नियमतो व्रजेत् ।
Line 270: Line 247:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V04
| verse_id = BR_C01_S02_V04
| id      = BR_C01_S02_V04_B01
| id      = BR_C01_S02_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
आत्मा विरिञ्चः सुमनाः सुधौतश्चेति कथ्यते ।
आत्मा विरिञ्चः सुमनाः सुधौतश्चेति कथ्यते ।
Line 279: Line 255:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V04
| verse_id = BR_C01_S02_V04
| id      = BR_C01_S02_V04_B01
| id      = BR_C01_S02_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
स मनसा स्वेच्छया वाचं श्रियं देवीं मिथुनं समभवत् ।
स मनसा स्वेच्छया वाचं श्रियं देवीं मिथुनं समभवत् ।
Line 294: Line 269:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V04
| verse_id = BR_C01_S02_V04
| id      = BR_C01_S02_V04_B01
| id      = BR_C01_S02_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
बिन्दुलोपेनाशनाया मृत्युरित्यर्थः । अशनाया हि मृत्युः इत्युक्तम् । सर्वाशननेतेत्यर्थे बिन्दुः । आधिक्येऽधिकमिति सूत्रात् । सम्यगात्मनो वत्सभूतान् देवादीन् रमयतीति संवत्सरः ।
बिन्दुलोपेनाशनाया मृत्युरित्यर्थः । अशनाया हि मृत्युः इत्युक्तम् । सर्वाशननेतेत्यर्थे बिन्दुः । आधिक्येऽधिकमिति सूत्रात् । सम्यगात्मनो वत्सभूतान् देवादीन् रमयतीति संवत्सरः ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V04
| verse_id = BR_C01_S02_V04
| id      = BR_C01_S02_V04_B01
| id      = BR_C01_S02_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
ब्रह्मणो भाणिति वचो निःसृतं भयतो मुखात् ।
ब्रह्मणो भाणिति वचो निःसृतं भयतो मुखात् ।
Line 312: Line 285:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V04
| verse_id = BR_C01_S02_V04
| id      = BR_C01_S02_V04_B01
| id      = BR_C01_S02_V04_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तदभिमानित्वात् सैव वागित्युच्यते । भारूपो णरूपश्चेति भगवान् भाण् । तद्व्यञ्चकत्वाद् भणनं वाक् ॥ ४ ॥
तदभिमानित्वात् सैव वागित्युच्यते । भारूपो णरूपश्चेति भगवान् भाण् । तद्व्यञ्चकत्वाद् भणनं वाक् ॥ ४ ॥
Line 329: Line 301:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V05
| verse_id = BR_C01_S02_V05
| id      = BR_C01_S02_V05_B01
| id      = BR_C01_S02_V05_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
अभिमंस्ये लीनं करिष्ये चेत् ।
अभिमंस्ये लीनं करिष्ये चेत् ।
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V05
| verse_id = BR_C01_S02_V05
| id      = BR_C01_S02_V05_B01
| id      = BR_C01_S02_V05_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
मानं ज्ञानं लयश्चैव मर्यादा चैव कथ्यते ।
मानं ज्ञानं लयश्चैव मर्यादा चैव कथ्यते ।
Line 346: Line 316:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V05
| verse_id = BR_C01_S02_V05
| id      = BR_C01_S02_V05_B01
| id      = BR_C01_S02_V05_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
वेदाभिमानिनः सर्वास्तथा यज्ञाभिमानिनः ।
वेदाभिमानिनः सर्वास्तथा यज्ञाभिमानिनः ।
Line 355: Line 324:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V05
| verse_id = BR_C01_S02_V05
| id      = BR_C01_S02_V05_B01
| id      = BR_C01_S02_V05_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
यद्यद्ब्रह्माऽसृजत् पूर्वं तत्तदत्ति जनार्दनः ।
यद्यद्ब्रह्माऽसृजत् पूर्वं तत्तदत्ति जनार्दनः ।
Line 369: Line 337:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V05
| verse_id = BR_C01_S02_V05
| id      = BR_C01_S02_V05_B01
| id      = BR_C01_S02_V05_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
आत्मनो यादृशा भोगा भोक्तुं योग्या हि तादृशान् ।
आत्मनो यादृशा भोगा भोक्तुं योग्या हि तादृशान् ।
Line 388: Line 355:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V06
| verse_id = BR_C01_S02_V06
| id      = BR_C01_S02_V06_B01
| id      = BR_C01_S02_V06_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
इच्छतो विष्णुयजनं ब्रह्मणः साधनास्मृतेः ।
इच्छतो विष्णुयजनं ब्रह्मणः साधनास्मृतेः ।
Line 412: Line 378:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V07
| verse_id = BR_C01_S02_V07
| id      = BR_C01_S02_V07_B01
| id      = BR_C01_S02_V07_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
पुनस्तस्मिन् प्रवेशाय शवरूपस्य मेध्यताम् ।
पुनस्तस्मिन् प्रवेशाय शवरूपस्य मेध्यताम् ।
Line 440: Line 405:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V08
| verse_id = BR_C01_S02_V08
| id      = BR_C01_S02_V08_author-note
| id      = BR_C01_S02_V08_author-note
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
॥  इति अश्वमेधब्राह्मणम् ॥ २ ॥
॥  इति अश्वमेधब्राह्मणम् ॥ २ ॥
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V08
| verse_id = BR_C01_S02_V08
| id      = BR_C01_S02_V08_B01
| id      = BR_C01_S02_V08_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
तमश्वरूपमात्मानमनिवारितवद्विभुः ।
तमश्वरूपमात्मानमनिवारितवद्विभुः ।
Line 478: Line 441:
}}
}}


{{Commentary
{{Bhashyam
| verse_id = BR_C01_S02_V08
| verse_id = BR_C01_S02_V08
| id      = BR_C01_S02_V08_B01
| id      = BR_C01_S02_V08_B01
| name    = Bhashyam
| text    =
| text    =
भूयःशब्दः पूर्णत्ववाची । परमेश्वरं परिपूर्णं यजेयेति । अश्वदित्यश्वोऽभवत् तदेव रूपं मेध्यं यज्ञ आलभनीयं चाभवदित्यश्वमेधः । तमनवरुध्येवामन्यतेत्यादिवाक्यशेषादश्वभावः प्रतीयते । अश्वद् बृंहितं पश्चान्मेध्यं चाभूद्यस्य शरीरं सोऽश्वमेध इति च । निरोधमकृत्वा चारयिष्यामीत्यमन्यत । स्वेच्छयैव स्वरूपान्तरत्वादश्वरूपस्य ॥
भूयःशब्दः पूर्णत्ववाची । परमेश्वरं परिपूर्णं यजेयेति । अश्वदित्यश्वोऽभवत् तदेव रूपं मेध्यं यज्ञ आलभनीयं चाभवदित्यश्वमेधः । तमनवरुध्येवामन्यतेत्यादिवाक्यशेषादश्वभावः प्रतीयते । अश्वद् बृंहितं पश्चान्मेध्यं चाभूद्यस्य शरीरं सोऽश्वमेध इति च । निरोधमकृत्वा चारयिष्यामीत्यमन्यत । स्वेच्छयैव स्वरूपान्तरत्वादश्वरूपस्य ॥
Retrieved from "https://dev.anandamakaranda.in/Bruhadaranyaka/C1/S2"