Chandogya/C3: Difference between revisions

}}

| verse_id = CHU_C03_V01

| id      = CHU_C03_V01_B01

| text    =

य आदित्यगतो विष्णुः स एव मधुनामकः ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V04

| id      = CHU_C03_V02_B01

| text    =

प्राच्यरश्मिषु संस्थस्तु रतिशंमानरूपतः ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V07

| id      = CHU_C03_V03_B01

| text    =

इन्द्राद्या यजुरुद्दिष्टा रुद्रा इन्द्रसहायतः ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V10

| id      = CHU_C03_V04_B01

| text    =

सामनामान आदित्या मासशः समभोगतः ॥

}}

| verse_id = CHU_C03_V13

| id      = CHU_C03_V05_B01

| text    =

इतिहासपुराणानां सोमाद्या अभिमानिनः ॥

}}

| verse_id = CHU_C03_V17

| id      = CHU_C03_V06_B01

| text    =

गुह्यादेशा ब्रह्मपदे ये योग्या ब्रह्मणा सह ॥ सर्वगुह्योपदेष्टारः सर्वेषां गुरवो हि ते । ब्रह्मेति सर्वदेवानां नामानन्तत्त्वतः स्मृतम् ॥ ऋग्वेदादींस्तु ते देवा अग्न्याद्याः संव्यचारयन् । मधु ब्रह्मव्यक्तिकृत्वात् ते वै मधुकृतः स्मृताः ॥ ज्ञानपोषकरत्वात् तु वेदाः पुष्पाभिधाः स्मृताः । अन्यत्र मधुकृत् पोषन्नित्यत्वादमृताश्च ताः ॥ वेदवाचः सुरैः पेया भोग्यत्वादाप ईरिताः । वेदपानं विचारश्च श्रवणं पाठ एव च ॥ देवैर्विचारितेभ्यश्च वेदेभ्यो व्यक्ततां गतः । ज्ञानानन्दस्वरूपत्वाद् यशस्तेजस्वरूपकः ॥ इन्द्रियं परमैश्वर्याद्वीर्यरूपश्च सर्वदा । सर्वानुग्रहशक्तित्वादन्नाद्यो बलरूपतः ॥ रसनामा च भगवान् संस्थितः सूर्यमण्डले । व्यक्षरद्धर्ममोक्षादीन् देवानां भगवान् हरिः ॥ ऋक्प्रोक्तो लोहिताकारो वासुदेवः परः पुमान् । स एव सूर्यलोहित्ये प्राच्यरश्मिषु संस्थितः ॥ सङ्कर्षणः शुक्लवर्णो यजुर्वेदोदितः प्रभुः । शुक्ले वर्णे च सूर्यस्य दक्षरश्मिषु संस्थितः ॥ प्रद्युम्नः श्यामवर्णस्तु सामवेदोदितः प्रभुः । प्रत्यग्रश्मिषु सूर्यस्य श्यामवर्णेऽपि च स्थितः ॥ अनिरुद्धः सुनीलश्च इतिहासपुराणयोः । अथर्ववेदे चोक्तस्सन्नुदग्रश्मिषु संस्थितः ॥ सुकृष्णे सूर्यरूपे च मध्ये नारायणः प्रभुः । ऊर्ध्वरश्मिषु संस्थश्च प्रोद्यदादित्यसप्रभः ॥ महामरीचिपुञ्जेन चलतीवाचलोऽपि सन् । स वाच्यः सर्ववेदानामेवं पञ्चात्मको हरिः ॥ वेदानां सारभूतोऽसौ वेदानां नित्यताप्रदः । अतोऽमृतानाममृतो रसानां रस एव च ॥ इति सामसंहितायाम् ॥ न चाचेतनमात्रमुपासितं पुरुषार्थप्रदानशक्तम् । ज्येष्ठाय पुत्राय पिता ब्रह्म प्रब्रूयात् इति वाक्यशेषाच्चैतदवगम्यते । य एतामेवं ब्रह्मोपनिषदं वेद इति च । कथं चाचेतनोपासनं ब्रह्मादिपदप्रदं भवति । न वै तत्र न निम्लोचः नोदियाय कदाचन । सकृदिव हैवास्मै भवति इत्यादि च मुक्तस्यैव मुख्यतो युज्यते । यशस्तेजइन्द्रियवीर्यान्नाद्यरसत्वं च भगवन्तं विना कस्य मुख्यतो युज्यते । तस्य नाम महद्यशः । ऐश्वर्यस्य समग्रस्य वीर्यस्य यशसः श्रियः । ज्ञानवैराग्ययोश्चैव षण्णां भग इतीरणा ॥ रसो वै रसः सुखात्मकं षड्गुणविग्रहं परं हृदि स्थितं ब्रह्म निरञ्चनं स्वरुक् । ऐश्वर्यवैराग्ययशोविबोधवीर्यश्रिया पूर्णमहं प्रपद्ये ॥ अहं तत्तेजोरश्मीन्नारायणं पुरुषम् इत्यादेश्च । ध्येयः सदा सवितृमण्डलमध्यवर्ती नारायणः इति च । न चाचेतनस्यैश्वर्यादिरूपत्वं युज्यते । ज्ञानात्मको भगवानैश्वर्यात्मको भगवान् शक्त्यात्मको भगवान् इति च श्रुतिः । सर्ववेदान्तप्रत्ययं चोदनाद्यविशेषात् इति सर्ववेदप्रतिपाद्यत्वं भगवत उक्तं भगवता । स सर्वनामा स च विश्वरूपः प्रसीदतां ब्रह्म महाविभूतिः इति च । सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति ता वा एताः सर्वा ऋचः सर्वे वेदा सर्वे घोषा एकैव व्याहृतिः प्राण एव । वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा । आदावन्ते च मध्ये च विष्णुः सर्वत्र गीयते ॥ नामानि सर्वाणि यमाविशन्ति तं वै विष्णुं परममुदाहरन्ति इत्यादेश्च । उपनिषत्वाच्च विशेषतो न यत्किञ्चिदुच्यत इति वक्तुं युक्तम् । विष्णुरुक्तः सर्ववेदैर्मन्त्रेषु च विशेषतः । आरण्यके विशेषेण नैवान्यत् किञ्चिदुच्यते ॥ कर्मार्थं च ब्राह्मणं स्यादमुख्यार्थविवक्षया । मुख्यतो विष्णुरेवैको ब्राह्मणेष्वपि कथ्यते ॥ आरण्यकेष्वृते विष्णुं नैवान्यत् किञ्चिदुच्यते । सूत्रात्मा तूच्यते विष्णोस्तद्विशिष्टत्ववित्तये ॥ कुत्रचित् तदुपास्तिश्च तस्याध्यर्धतनुत्वतः । तस्मिन् विष्णोरुपास्त्यर्थं नान्यथा किञ्चिदुच्यते ॥ इति ब्रह्माण्डे । यस्यां न मे पावनमङ्ग कर्म स्थित्युद्भवत्राणनिरोधमस्य । लीलावतारैधितकर्म वा स्याद्वन्ध्यां गिरं तां बिभृयान्न धीरः ॥ वित्तं त्वतीर्थीकृतमङ्ग वाचं हीनां मया रक्षति दुःखदुःखी ॥ यन्न व्रजन्त्यघभिदो रचनानुवादाः शृण्वन्ति येऽन्यविषयाः कुकथा मतिघ्नीः । यास्तु श्रुता हतभगैर्नृभिरात्तवीर्यास्तांस्तान् क्षिपन्त्यशरणेषु तमस्सु हन्त ॥

}}

| verse_id = CHU_C03_V21

| id      = CHU_C03_V07_B01

| text    =

प्रथमामृतस्य द्रष्टारो वसवस्त्वग्निपूर्वकाः ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V25

| id      = CHU_C03_V08_B01

| text    =

एवं द्वितीयरूपं तु शिवाद्या वायुसंश्रिताः ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V29

| id      = CHU_C03_V09_B01

| text    =

द्रष्टारोऽथ तृतीयस्य शक्रमुख्यादितेः सुताः ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V33

| id      = CHU_C03_V10_B01

| text    =

चतुर्थस्य तु सोमाद्या मरुतः .................

}}

| verse_id = CHU_C03_V36

| id      = CHU_C03_V11_B01

| text    =

....... ...... .......... पञ्चमस्य च ॥

}}

| verse_id = CHU_C03_V38

| id      = CHU_C03_V12_B01

| text    =

अथ सूर्यस्थितो विष्णुरादित्यस्त्वादिमूलतः ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V39

| id      = CHU_C03_V13_B01

| text    =

एतां विद्यां तु यो वेद नित्यमस्य दिवा भवेत् ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V42

| id      = CHU_C03_V14_B01

| text    =

तदेतद्भगवान् विष्णुः प्रादाज्ज्ञानं विरिञ्चये ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V43

| id      = CHU_C03_V15_B01

| text    =

यदिदं किञ्च भूतं प्रभूतं परिपूर्णं तत्सर्वं गायत्री भगवानेव । भू बहाविति धातोः । बहुः पूर्णतायामिति च ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V44

| id      = CHU_C03_V16_B01

| text    =

स एव पृथिवीनामा पृथिव्यामपि संस्थितः ॥

}}

| verse_id = CHU_C03_V45

| id      = CHU_C03_V17_B01

| text    =

........ .......... स एवान्तःशरीरगः ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V46

| id      = CHU_C03_V18_B01

| text    =

योऽसौ जीवे स्थितो विष्णुः शरीरमिति नामकः ॥

}}

| verse_id = CHU_C03_V47

| id      = CHU_C03_V19_B01

| text    =

गायत्र्यां संस्थितो विष्णुः स्त्रीरूपः सूर्यसप्रभः ॥

}}

| verse_id = CHU_C03_V48

| id      = CHU_C03_V20_B01

| text    =

भिन्नपादः सर्वजीवास्तस्य सादृश्यमात्रतः ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V51

| id      = CHU_C03_V21_B01

| text    =

परम्ब्रह्मेति भगवान् सर्वगः सम्प्रकीर्तितः ॥

}}

| verse_id = CHU_C03_V58

| id      = CHU_C03_V22_B01

| text    =

प्राणाभिमानी चक्षुश्च सूर्य एव ह्युदाहृतः ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V60

| id      = CHU_C03_V23_B01

| text    =

योऽसौ वैकुण्ठगो विष्णुः सप्तलोकोपरिस्थितः ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V62

| id      = CHU_C03_V24_B01

| text    =

इदं ब्रह्मातिसामीप्यात् सर्वं पूर्णगुणत्वतः ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V64

| id      = CHU_C03_V25_B01

| text    =

एकत्र सर्वगन्धादिना चिदानन्दात्मकसर्वगन्धादिरूपत्वमुच्यते । अन्यत्र तद्भोक्तृत्वम् ॥ १४ ॥

}}

| verse_id = CHU_C03_V65

| id      = CHU_C03_V26_B01

| text    =

क इत्यानन्द उद्दिष्ट उश इच्छा प्रकीर्तिता ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V66

| id      = CHU_C03_V27_B01

| text    =

प्राचीदिक्संस्थितस्तस्य बाहुर्दक्षिण ऊर्ध्वगः ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V71

| id      = CHU_C03_V28_B01

| text    =

अविनष्टं परानन्दकामं विष्णुं सदा ह्यहम् ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V77

| id      = CHU_C03_V29_B01

| text    =

विष्णुपूजार्थयज्ञोऽहमित्युपासनमादरात् ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V78

| id      = CHU_C03_V30_B01

| text    =

महिदासोऽन्यः । कृष्णश्चान्यः एव ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V84

| id      = CHU_C03_V31_B01

| text    =

स्वरूपभूतयज्ञस्य क्षुत्पिपासाऽरतिस्तथा ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V88

| id      = CHU_C03_V32_B01

| text    =

आदित् तस्मादेव तत्प्रसादादेव । प्रत्नस्य पुरातनस्यानादेर्भगवतो रेतसः रतिरूपस्य ज्योतिः पश्यन्ति । वासेन रमयतीति वासरम् । दिवःपरतो वैकुण्ठे यदिध्यते । ऋद्धतममेव सर्वदा । अथ यदत परः इत्युक्तत्वाच्च । न चादित्यमण्डलं दिवः परतः । उत्तरं ज्योतिः पश्यन्तः स्वरानन्दरूपं परिपश्यन्तो वयं तमस उदगन्म । उत्तरं ज्योतिः पश्यन्तस्तदेवोत्तरं स्वश्च पश्यन्तः । द्विरुक्तिस्तात्पर्यार्था । उदाख्यं ज्योतिरुत्तमं तमसः सकाशादगन्म प्राप्ताः स्मेत्यर्थः । तस्योदितिनाम इति श्रुतेः । देवत्रादेवं देवविषयेऽपि देवं देवानां देवमित्यर्थः । सूरिभिः प्राप्यत्वात् सूर्यम् ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V94

| id      = CHU_C03_V33_B01

| text    =

मनःसंस्थस्तु यो देवः साक्षान्नारायणः प्रभुः ।

}}

| verse_id = CHU_C03_V97

| id      = CHU_C03_V97_author-note

| text    =

॥  इति श्रीमच्छान्दोग्योपनिषदि तृतीयोऽध्यायः ॥

}}

| verse_id = CHU_C03_V97

| id      = CHU_C03_V97_author-note

| text    =

॥  इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमच्छन्दोग्योपनिषद्भाष्ये तृतीयोऽध्यायः ॥

}}

| verse_id = CHU_C03_V97

| id      = CHU_C03_V34_B01

| text    =

अगम्यत्वादसन्नाम ब्रह्म नारायणाभिधम् ।