Anuvyakhyana/Vyakhya/Nyayasudha: Difference between revisions

Line 19:

<div class="gr-mulaprateeka-block">नारायणं निखिलपूर्णगुणैकदेहं निर्दोषमाप्यतममप्यखिलैः सुवाक्यैः । अस्योद्भवादिदमशेषविशेषतोऽपि वन्द्यं सदा प्रियतमं मम सन्नमामि ॥ १ ॥</div>

भगवता बादरायणेन प्राणिनां निःश्रेयसाय प्रणीतमपि ब्रह्ममीमांसाशास्त्रं असाधुनिबन्धान्धतमसाऽवकुण्ठितत्वेन अप्रणीतमिव मन्यमानो भगवानानन्दतीर्थमुनिः यथाऽऽचार्याभिप्रायम् अस्य भाष्यं विधाय अनुभाष्यमपि करिष्यन् विलीनप्रकृतितया स्वयमन्तरायविधुरोऽपि अनवरतमीश्वरप्रवणकायकरणवृत्तिरपि नारायणप्रणामादिकं प्रारिप्सितस्यानन्तरायपरिसमाप्तेः प्रचयस्य च हेतुतयाऽविगीतशिष्टाचारपरम्परादिना अवगतमवश्यं करणीयं शिष्यान् ग्राहयितुं ग्रन्थादौ निबध्नाति- ~~<span class="gr-prateeka">~~नारायणमिति ।~~</span>~~

भगवता बादरायणेन प्राणिनां निःश्रेयसाय प्रणीतमपि ब्रह्ममीमांसाशास्त्रं असाधुनिबन्धान्धतमसाऽवकुण्ठितत्वेन अप्रणीतमिव मन्यमानो भगवानानन्दतीर्थमुनिः यथाऽऽचार्याभिप्रायम् अस्य भाष्यं विधाय अनुभाष्यमपि करिष्यन् विलीनप्रकृतितया स्वयमन्तरायविधुरोऽपि अनवरतमीश्वरप्रवणकायकरणवृत्तिरपि नारायणप्रणामादिकं प्रारिप्सितस्यानन्तरायपरिसमाप्तेः प्रचयस्य च हेतुतयाऽविगीतशिष्टाचारपरम्परादिना अवगतमवश्यं करणीयं शिष्यान् ग्राहयितुं ग्रन्थादौ निबध्नाति-

नारायणमिति ।

}}

Line 27:

Line 29:

| text =

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- तमेव शास्त्रप्रभवं प्रणम्य जगद्गुरूणां गुरुमञ्जसैव । विशेषतो मे परमाख्यविद्याव्याख्यां करोम्यन्वपि चाहमेव ॥ २ ॥</div>

नारायणप्रणामस्येव गुरुप्रणामस्यापि अभिमतसिद्ध्यङ्गतया कार्यारम्भे अवश्यमनुष्ठेयत्वात् तदाचरणपुरःसरं ब्रह्ममीमांसाशास्त्रव्याख्यानं समर्थयमानः प्रतिजानीते ~~<span class="gr-prateeka">~~तमेवेति ।~~</span>~~

नारायणप्रणामस्येव गुरुप्रणामस्यापि अभिमतसिद्ध्यङ्गतया कार्यारम्भे अवश्यमनुष्ठेयत्वात् तदाचरणपुरःसरं ब्रह्ममीमांसाशास्त्रव्याख्यानं समर्थयमानः प्रतिजानीते

तमेवेति ।

}}

Line 35:

Line 39:

| text =

<div class="gr-mulaprateeka-block">-प्रादुर्भूतो हरिर्व्यासो विरिञ्चिभवपूर्वकैः । अर्थितः परविद्याख्यं चक्रे शास्त्रमनुत्तमम् ॥ ३ ॥</div>

यदुक्तं नारायणोऽस्य शास्त्रस्य प्रभव इति । तदयुक्तम् । व्यासोपज्ञताप्रसिदि्धविरोधात् । न च नारायण एव व्यासः । जननविरोधात् । कृतकृत्यस्य प्रयोजनाभावेन शास्त्रप्रणयनासंभवाच्च ॥ यच्चास्य श्रौत्या परविद्याख्यया सर्वोत्तमप्रामाण्यसिदि्धरिति । तदप्ययुक्तम् । परशब्दस्यानेकार्थत्वेन विद्याशब्दस्य च अर्थविवक्षाविरहिण्यपि मन्त्रे प्रयोगदर्शनेन परविद्याख्यायाः सर्वोत्तमप्रामाण्यानिश्चायकत्वात् । किं चेय• परविद्याख्यैतद्विषया इत्यत्रापि न नियामकमस्ती त्यत आह ~~<span class="gr-prateeka">~~प्रादुर्भूत इति ।~~</span>~~

यदुक्तं नारायणोऽस्य शास्त्रस्य प्रभव इति । तदयुक्तम् । व्यासोपज्ञताप्रसिदि्धविरोधात् । न च नारायण एव व्यासः । जननविरोधात् । कृतकृत्यस्य प्रयोजनाभावेन शास्त्रप्रणयनासंभवाच्च ॥ यच्चास्य श्रौत्या परविद्याख्यया सर्वोत्तमप्रामाण्यसिदि्धरिति । तदप्ययुक्तम् । परशब्दस्यानेकार्थत्वेन विद्याशब्दस्य च अर्थविवक्षाविरहिण्यपि मन्त्रे प्रयोगदर्शनेन परविद्याख्यायाः सर्वोत्तमप्रामाण्यानिश्चायकत्वात् । किं चेय• परविद्याख्यैतद्विषया इत्यत्रापि न नियामकमस्ती त्यत आह

प्रादुर्भूत इति ।

}}

Line 43:

Line 49:

| text =

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- गुरुर्गुरूणां प्रभवः शास्त्राणां बादरायणः । यतस्तदुदितं मानमजादिभ्यस्तदर्थतः ॥ ४ ॥</div>

एवं तावदागमेनास्य शास्त्रस्यानुत्तमं प्रामाण्यं प्रसाध्य अधुना अनुमानतोऽपि तत् सिषाधयिषुरादौ तावत्प्रामाण्यमात्रे अनुमानं वक्तुमाह ~~<span class="gr-prateeka">~~गुरुरिति ।~~</span>~~

एवं तावदागमेनास्य शास्त्रस्यानुत्तमं प्रामाण्यं प्रसाध्य अधुना अनुमानतोऽपि तत् सिषाधयिषुरादौ तावत्प्रामाण्यमात्रे अनुमानं वक्तुमाह

गुरुरिति ।

}}

Line 54:

Line 62:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- एव प्रामाण्यं त्रिविधं महत् । दृश्यते ब्रह्मसूत्राणां</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- एकधाऽन्यत्र सर्वशः ॥ ६ ॥</div>

ननु तर्ह्यनेनेदमुदितं भवति । एतच्छास्त्रं प्रमाणमनुकूलवक्त्रादिमत्त्वाद् भारतादिवत् । वक्त्राद्यानुकूल्यं चोक्तहेतुसिद्धमि ति । एतदनुपपन्नम् । आप्तवाक्यतायास्तत्रोपाधित्वात् । न च प्रत्यक्षादौ सत्यपि प्रामाण्ये नास्त्याप्तवाक्यत्वमिति साध्याव्यापकत्वान्नायमुपाधिरि ति वाच्यम् । वाक्यत्वावच्छिन्नसाध्यव्यापकत्वेनोपाधित्वोपपत्तेः ॥ तथाऽप्यपौरुषेये वेदे तदभावादनुपाधित्वमिति चेन्न । वेदापौरुषेयत्वस्यासम्मतत्वात् ॥ सम्मतत्वे वा साधनावच्छिन्ने पौरुषेयवाक्यत्वावच्छिन्ने वासाध्येऽस्योपाधित्वोपपत्तेरिति । मैवम् । अभिप्रायानवगमात् । न हि वयं वक्त्राद्यानुकूल्येन शास्त्रप्रामाण्यं साक्षात्साधयितुमुद्यताः । येनात्रोपाध्युद्भावनं सङ्गच्छेत । अपि तर्ह्यनुकूलवक्त्रादिमत्त्वस्य आप्तवाक्यतया व्याप्तत्वात्तेन तां प्रसाध्य तया प्रामाण्यं शास्त्रस्य साध्यत इत्याशयवानाह ~~<span class="gr-prateeka">~~वक्तृश्रोतृप्रसक्तीनामिति ।~~</span>~~

ननु तर्ह्यनेनेदमुदितं भवति । एतच्छास्त्रं प्रमाणमनुकूलवक्त्रादिमत्त्वाद् भारतादिवत् । वक्त्राद्यानुकूल्यं चोक्तहेतुसिद्धमि ति । एतदनुपपन्नम् । आप्तवाक्यतायास्तत्रोपाधित्वात् । न च प्रत्यक्षादौ सत्यपि प्रामाण्ये नास्त्याप्तवाक्यत्वमिति साध्याव्यापकत्वान्नायमुपाधिरि ति वाच्यम् । वाक्यत्वावच्छिन्नसाध्यव्यापकत्वेनोपाधित्वोपपत्तेः ॥ तथाऽप्यपौरुषेये वेदे तदभावादनुपाधित्वमिति चेन्न । वेदापौरुषेयत्वस्यासम्मतत्वात् ॥ सम्मतत्वे वा साधनावच्छिन्ने पौरुषेयवाक्यत्वावच्छिन्ने वासाध्येऽस्योपाधित्वोपपत्तेरिति । मैवम् । अभिप्रायानवगमात् । न हि वयं वक्त्राद्यानुकूल्येन शास्त्रप्रामाण्यं साक्षात्साधयितुमुद्यताः । येनात्रोपाध्युद्भावनं सङ्गच्छेत । अपि तर्ह्यनुकूलवक्त्रादिमत्त्वस्य आप्तवाक्यतया व्याप्तत्वात्तेन तां प्रसाध्य तया प्रामाण्यं शास्त्रस्य साध्यत इत्याशयवानाह

वक्तृश्रोतृप्रसक्तीनामिति ।

}}

Line 63:

Line 73:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- अतो नैतादृशं किञ्चित्प्रमाणतममिष्यते ।</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- स्वयं कृताऽपि तद्व्याख्या क्रियते स्पष्टतार्थतः ॥ ७ ॥</div>

तदेवं श्रुत्यनुमानाभ्यामिदमेव शास्त्रं प्रमाणतमम्, नान्यदेतादृशमस्तीत्युपसंहरति ~~<span class="gr-prateeka">~~अत इति ।~~</span>~~

तदेवं श्रुत्यनुमानाभ्यामिदमेव शास्त्रं प्रमाणतमम्, नान्यदेतादृशमस्तीत्युपसंहरति

अत इति ।

}}

Line 72:

Line 84:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- तत्र ताराथमूलत्वं सर्वशास्त्रस्य चेष्यते ।</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- सर्वत्रानुगतत्वेन पृथगोंक्रियतेऽखिलैः ॥ ८ ॥</div>

नन्वेतदनुपपन्नम् । तथा सत्येतयोर्विघ्नविघातादिहेतुत्वेन समस्तशास्त्राङ्गतया प्रथमसूत्रावयवत्वाभावप्रसङ्गात् । तथात्वे च प्रथमसूत्रं न्यूनमापद्येत । अधिकार्यादिप्रतिपादकस्य अन्यस्याभावात् । तत्प्रतिपादनस्य चावश्यकत्वात् । अन्यथा अधिकारिविषयवैधुर्येण शास्त्रस्य अनारम्भणीयत्वशङ्का न निराकृता स्यात् इत्यनर्थकं सूत्रमापद्येतेत्यत आह ~~<span class="gr-prateeka">~~तत्रेति ।~~</span>~~

नन्वेतदनुपपन्नम् । तथा सत्येतयोर्विघ्नविघातादिहेतुत्वेन समस्तशास्त्राङ्गतया प्रथमसूत्रावयवत्वाभावप्रसङ्गात् । तथात्वे च प्रथमसूत्रं न्यूनमापद्येत । अधिकार्यादिप्रतिपादकस्य अन्यस्याभावात् । तत्प्रतिपादनस्य चावश्यकत्वात् । अन्यथा अधिकारिविषयवैधुर्येण शास्त्रस्य अनारम्भणीयत्वशङ्का न निराकृता स्यात् इत्यनर्थकं सूत्रमापद्येतेत्यत आह

तत्रेति ।

}}

Line 238:

Line 252:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०*-* यतः प्रसूतेऽत्युक्त्वा च तदेव ब्रह्म चाब्रवीत् ॥ ८८ ॥</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्याये प्रथमपादे जिज्ञासाधिकरणं समाप्तम् ॥</div>

तदेवं विषयाद्यनुबन्धविधुरत्वान्न जिज्ञासा कर्तव्या । तद्विधयोऽपि न प्रमाणम् । शास्त्रं चेदमनारम्भणीयमिति प्राप्ते सूत्रयामास भगवानाचार्यः ~~<span class="gr-prateeka">~~ॐ अथातो ब्रह्मजिज्ञासेति ।~~</span>~~

तदेवं विषयाद्यनुबन्धविधुरत्वान्न जिज्ञासा कर्तव्या । तद्विधयोऽपि न प्रमाणम् । शास्त्रं चेदमनारम्भणीयमिति प्राप्ते सूत्रयामास भगवानाचार्यः

ॐ अथातो ब्रह्मजिज्ञासेति ।

}}

Line 254:

Line 270:

| text =

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-सृष्टिः स्थितिश्च संहारो नियतिर्ज्ञानमावृतिः । बन्धमोक्षावपि ह्यासु श्रुतिषूक्ता हरेः सदा ।</div>

५सु०- ननु जन्मादिकं वा लक्षणत्वेनात्राभिमतं तत्कारणत्वं वा । नाद्यः तस्य प्रपञ्चधर्मत्वात् । न द्वितीयः ब्रह्मवत्तदीयजगज्जन्मादिकारणत्वस्याप्यप्रसिद्धत्वात् । न च अनुमानात्तत्सिदि्धः उत्तरसूत्रविरोधात् । अतः कथमेतदपि लक्षणम् । इत्यत आह ~~<span class="gr-prateeka">~~सृष्टिरिति ।~~</span>~~

५सु०- ननु जन्मादिकं वा लक्षणत्वेनात्राभिमतं तत्कारणत्वं वा । नाद्यः तस्य प्रपञ्चधर्मत्वात् । न द्वितीयः ब्रह्मवत्तदीयजगज्जन्मादिकारणत्वस्याप्यप्रसिद्धत्वात् । न च अनुमानात्तत्सिदि्धः उत्तरसूत्रविरोधात् । अतः कथमेतदपि लक्षणम् । इत्यत आह

सृष्टिरिति ।

}}

Line 262:

Line 280:

| text =

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-यं नामानि विशन्त्यद्धा यो देवानामिति ह्यपि । श्रुतेर्नामानि सर्वाणि विष्णोरेव यतस्ततः ।</div>

९सु०- ननु कथं जगत्सृष्ट्यादिकारणत्वं हरेरेव स्यात्, यावता हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे , एको रुद्रो न द्वितीयाय तस्थे , इमाल-लोकानीशत ईशनीभिः , ज्ञात्वा शिवं शान्तिमत्यन्तमेति इत्यादिश्रुतिषु हिरण्यगर्भादीनां तत्प्रतीयते; इत्यत आह ~~<span class="gr-prateeka">~~सृष्टिरिति ।~~</span>~~ आसु श्रुतिषु परेणोदाहृतासु हिरण्यगर्भ इत्याद्यास्वपि विश्वस्य सृष्ट्यादयो हरेरेवोक्ता न तु ब्रह्मरुद्रादिभ्य इति न लक्षणस्यातिव्याप्तिरिति ।

९सु०- ननु कथं जगत्सृष्ट्यादिकारणत्वं हरेरेव स्यात्, यावता हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे , एको रुद्रो न द्वितीयाय तस्थे , इमाल-लोकानीशत ईशनीभिः , ज्ञात्वा शिवं शान्तिमत्यन्तमेति इत्यादिश्रुतिषु हिरण्यगर्भादीनां तत्प्रतीयते; इत्यत आह

सृष्टिरिति ।

आसु श्रुतिषु परेणोदाहृतासु हिरण्यगर्भ इत्याद्यास्वपि विश्वस्य सृष्ट्यादयो हरेरेवोक्ता न तु ब्रह्मरुद्रादिभ्य इति न लक्षणस्यातिव्याप्तिरिति ।

}}

Line 271:

Line 293:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-गुणाः श्रुता इति ह्यस्मान्न दोषोऽर्थः श्रुतेर्भवेत् ।</div>

१०सु०- ननु यथा हिरण्यगर्भादिशब्दान् विष्णुविषयान् व्याख्याय हिरण्यगर्भ इत्यादिश्रुतयो विष्णौ योज्यन्ते तथा विष्ण्वादिशब्दान् हिरण्यगर्भादौ व्याख्याय भाष्योदाहृताः श्रुतयोऽन्यविषयतया कुतो न योज्यन्त इत्यत आह ~~<span class="gr-prateeka">~~अत इति~~</span>~~ ।

१०सु०- ननु यथा हिरण्यगर्भादिशब्दान् विष्णुविषयान् व्याख्याय हिरण्यगर्भ इत्यादिश्रुतयो विष्णौ योज्यन्ते तथा विष्ण्वादिशब्दान् हिरण्यगर्भादौ व्याख्याय भाष्योदाहृताः श्रुतयोऽन्यविषयतया कुतो न योज्यन्त इत्यत आह

अत इति

।

}}

Line 280:

Line 306:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-प्रीत्या मोक्षपरत्वाच्च तात्पर्यं नैव दूषणे</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-सर्वेषामपि वाक्यानां महातात्पर्यमत्र हि ।</div>

सु०- युक्त्यन्तरमाह ~~<span class="gr-prateeka">~~प्रीत्येति~~</span>~~ ।

सु०- युक्त्यन्तरमाह

प्रीत्येति

।

}}

Line 289:

Line 319:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तद्विरोधे न मानत्वं फलं मुक्तिर्हि वाक्यतः</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-न पुराणादिमानत्वं विरुद्धार्थे श्रुतेर्भवेत् ।</div>

ननु प्रयोजनमनुसृत्य वेदस्य प्रतीतविषयपरित्यागेनाप्रतीतविषयान्तराङ्गीकारोऽयमयुक्तः । तथात्वे पुरुषार्थविरोधिनो दुर्गन्धादिग्राहकस्य घ्राणादेस्तदविषयत्वप्रसङ्गात् । सुगन्धादिविषयत्वप्रसङ्गाच्च । इत्यत आह ~~<span class="gr-prateeka">~~तद्विरोध इति~~</span>~~ ।

ननु प्रयोजनमनुसृत्य वेदस्य प्रतीतविषयपरित्यागेनाप्रतीतविषयान्तराङ्गीकारोऽयमयुक्तः । तथात्वे पुरुषार्थविरोधिनो दुर्गन्धादिग्राहकस्य घ्राणादेस्तदविषयत्वप्रसङ्गात् । सुगन्धादिविषयत्वप्रसङ्गाच्च । इत्यत आह

तद्विरोध इति

।

}}

Line 310:

Line 344:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अज्ञानं पारतन्त्र्यं च प्रलयेऽभाव एव च । अशक्तिश्चोदिताऽन्येषां सर्वेषामपि च श्रुतौ</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-जन्माद्यस्येति तेनैतद्विष्णोरेव स्वलक्षणम् ।</div>

२०सु०- अपि च जगत्कारणेनाज्ञानादिदोषरहितेन भवितव्यम्, दोषिणोऽस्मदादिवज्जगत्कारणत्वानुपपत्तेः । निर्दोषत्वं च भगवतो हरेरेव नान्येषाम् । अतः स एव जगज्जन्मादिकर्ता न रुद्रादिः इत्याह ~~<span class="gr-prateeka">~~अदोषेति~~</span>~~ ।

२०सु०- अपि च जगत्कारणेनाज्ञानादिदोषरहितेन भवितव्यम्, दोषिणोऽस्मदादिवज्जगत्कारणत्वानुपपत्तेः । निर्दोषत्वं च भगवतो हरेरेव नान्येषाम् । अतः स एव जगज्जन्मादिकर्ता न रुद्रादिः इत्याह

अदोषेति

।

}}

Line 336:

Line 374:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-हिताक्रियादिदोषं च वक्ष्यत्येव स्वयं प्रभुः</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-निर्गुणत्वं च तेनैव निषिद्धं प्रभुणा स्वयम् ।</div>

सु०- किञ्चानेन लक्षणेन यदि जीवो न व्यावर्त्यते; किन्तु सोऽपि लक्ष्यान्तर्गतः । तथा सति लक्षणस्य जीवेऽतिव्याप्तिमाशङ्क्येतरव्यपदेशादि्धताकरणादिदोषप्रसक्तिरिति सूत्रकारीयं तन्निराकरणमसङ्गतं स्यात् । न हि लक्ष्य एवातिव्याप्तिर्लक्षणस्य केनापि शङ्क्यते । कथञ्चिच्छङ्कायां वा तस्यापि लक्ष्यत्वाङ्गीकारं परित्यज्य तत्र न लक्षणनिराकरणं क्रियत इत्याशयवानाह ~~<span class="gr-prateeka">~~हिताक्रियेति~~</span>~~ ।

सु०- किञ्चानेन लक्षणेन यदि जीवो न व्यावर्त्यते; किन्तु सोऽपि लक्ष्यान्तर्गतः । तथा सति लक्षणस्य जीवेऽतिव्याप्तिमाशङ्क्येतरव्यपदेशादि्धताकरणादिदोषप्रसक्तिरिति सूत्रकारीयं तन्निराकरणमसङ्गतं स्यात् । न हि लक्ष्य एवातिव्याप्तिर्लक्षणस्य केनापि शङ्क्यते । कथञ्चिच्छङ्कायां वा तस्यापि लक्ष्यत्वाङ्गीकारं परित्यज्य तत्र न लक्षणनिराकरणं क्रियत इत्याशयवानाह

हिताक्रियेति

।

}}

Line 354:

Line 396:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-सदैव गुणवत्त्वेऽस्य भिन्नं स्यान्निर्गुणं सदा</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-न च मिथ्यागुणत्वं स्यादनिर्वाच्यस्य दूषणात् ।</div>

३४सु०- ननु च विरोध्याकारपरित्यागेन जीवस्य ब्रह्मैक्यमित्यस्यार्थो न विरोध्याकाराविवक्षामात्रेणेति नाप्यनित्यत्वेनेति किन्तु निर्गुणेन ब्रह्मणा जीवस्यैक्यमित्येवेति चेन्न । निर्गुण(त्व)स्यैव निरूपयितुमशक्यत्वात् । तथा हि । तन्निर्गुणं किं सगुणादीश्वरादि्भन्नमुताभिन्नम् (वा) । द्वितीये तस्यापि सगुणत्वप्रसङ्गेन निर्गुणत्वव्याघातः । आद्ये दोषमाह ~~<span class="gr-prateeka">~~सदैवेति~~</span>~~।

३४सु०- ननु च विरोध्याकारपरित्यागेन जीवस्य ब्रह्मैक्यमित्यस्यार्थो न विरोध्याकाराविवक्षामात्रेणेति नाप्यनित्यत्वेनेति किन्तु निर्गुणेन ब्रह्मणा जीवस्यैक्यमित्येवेति चेन्न । निर्गुण(त्व)स्यैव निरूपयितुमशक्यत्वात् । तथा हि । तन्निर्गुणं किं सगुणादीश्वरादि्भन्नमुताभिन्नम् (वा) । द्वितीये तस्यापि सगुणत्वप्रसङ्गेन निर्गुणत्वव्याघातः । आद्ये दोषमाह

सदैवेति

।

}}

Line 363:

Line 409:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-निर्गुणत्वं तदा च स्यादासुरत्वं न चान्यथा</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-लक्ष्यलक्षणयोर्भेदोऽभेदो वा यदि वोभयम्</div>

सु०- एवं धर्मराहित्यलक्षणं निर्गुणत्वं निराकृतमप्याग्रहमात्रेण योऽङ्गीकरोति तं प्रति सोल-लुण्ठमाह ~~<span class="gr-prateeka">~~निर्गुणत्वमिति ।~~</span>~~

सु०- एवं धर्मराहित्यलक्षणं निर्गुणत्वं निराकृतमप्याग्रहमात्रेण योऽङ्गीकरोति तं प्रति सोल-लुण्ठमाह

निर्गुणत्वमिति ।

}}

Line 373:

Line 421:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- तदैक्यस्य गतिरेव न विद्यते</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-ऐक्याभेदे न शास्त्रेण ज्ञेयं तत्स्वप्रकाशतः</div>

सु०- एवमनूद्य निराकर्तुमारभते ~~<span class="gr-prateeka">~~इति पृष्ट इति~~</span>~~।

सु०- एवमनूद्य निराकर्तुमारभते

इति पृष्ट इति

।

}}

Line 392:

Line 444:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-स्वनिर्वाहकता चेत्स्यात्</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- वाह्यं वाहकमित्यपि । पर्यायो भेदवान्वा स्यादनवस्थोभयत्र च ।</div>

सु०- नन्वैक्यं चैतन्याभिन्नमपि स्वनिर्वाहकत्वात्स्वाभाविकप्रकाशेनाप्रकाशितत्वमात्मनो निर्वक्ष्यति(हिष्यति) । यद्वा स्वरूपेणैक्यस्य भेदाभेदौ स्ताम्, तयोश्च भेदाभेदान्तराभावेऽपि स्वनिर्वाहकत्वाद्व्यवहारोपपत्तिरि ति चेन्न, विशेषानभ्युपगमे स्वनिर्वाहकत्वस्यापि वक्तुमशक्यत्वादित्यभिप्रायेणाह ~~<span class="gr-prateeka">~~स्वनिर्वाहकतेति~~</span>~~ ।

सु०- नन्वैक्यं चैतन्याभिन्नमपि स्वनिर्वाहकत्वात्स्वाभाविकप्रकाशेनाप्रकाशितत्वमात्मनो निर्वक्ष्यति(हिष्यति) । यद्वा स्वरूपेणैक्यस्य भेदाभेदौ स्ताम्, तयोश्च भेदाभेदान्तराभावेऽपि स्वनिर्वाहकत्वाद्व्यवहारोपपत्तिरि ति चेन्न, विशेषानभ्युपगमे स्वनिर्वाहकत्वस्यापि वक्तुमशक्यत्वादित्यभिप्रायेणाह

स्वनिर्वाहकतेति

।

}}

Line 402:

Line 458:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- न व्यावृत्त्या प्रयोजनम् । व्यावृत्तस्याविशेषत्वे</div>

सु०- एवं विशेषानभ्युपगमे महावाक्यार्थानुपपत्तिमभिधायावान्तरवाक्येऽपि तामतिदिशति ~~<span class="gr-prateeka">~~सत्येति~~</span>~~ ।

सु०- एवं विशेषानभ्युपगमे महावाक्यार्थानुपपत्तिमभिधायावान्तरवाक्येऽपि तामतिदिशति

सत्येति

।

}}

Line 422:

Line 482:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- सोऽस्ति वस्तुष्वशेषतः</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-विशेषास्तेऽप्यनन्ताश्च परस्परविशेषिणः । स्वनिर्वाहकतायुक्ताः सन्ति वस्तुष्वशेषतः</div>

सु०- नन्वङ्गीकृतेऽपि विशेषे नानुपपत्तिशान्तिः । सोऽपि हि विशेषो यदि वस्तुनो भिन्नस्तर्हि भेदानवस्थादिदोषः स्यादभिन्नत्वे च विशेषतद्वद्भावानुपपत्तेस्तादवस्थ्यादित्यत आह ~~<span class="gr-prateeka">~~विशेषेति~~</span>~~ ।

सु०- नन्वङ्गीकृतेऽपि विशेषे नानुपपत्तिशान्तिः । सोऽपि हि विशेषो यदि वस्तुनो भिन्नस्तर्हि भेदानवस्थादिदोषः स्यादभिन्नत्वे च विशेषतद्वद्भावानुपपत्तेस्तादवस्थ्यादित्यत आह

}}

विशेषेति

।

}}

{{Bhashyam

Line 431:

Line 495:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अतोऽनन्तगुणं ब्रह्म निर्भेदमपि भण्यते ।</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-एवंधर्मानिति श्रुत्या तदभेदोऽप्युदीर्यते ।</div>

सु०- यदर्थं तदैक्यस्येत्यादिना सर्ववादिभिर्विशेषोऽङ्गीकारितस्तदिदानीमाह ~~<span class="gr-prateeka">~~अत इति~~</span>~~ ।

सु०- यदर्थं तदैक्यस्येत्यादिना सर्ववादिभिर्विशेषोऽङ्गीकारितस्तदिदानीमाह

अत इति

।

}}

Line 451:

Line 519:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-वस्तुत्वात्तुरगः शृङ्गी पुष्पवत्खं सुतैर्युता । चित्रिणी च रसः षष्ठो रसत्वात्सोत्तरो भवेत् ।</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः</div>

सु०- तत्र पूर्वपक्षमारचयति ~~<span class="gr-prateeka">~~शैवाद्येति~~</span>~~ ।

सु०- तत्र पूर्वपक्षमारचयति

शैवाद्येति

।

}}

Line 636:

Line 708:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-इति कृत्वा हृदि प्रभुः ।। समन्वयं साधयति</div>

~~<span class="gr-prateeka">~~ब्र०सू०- ।। ॐ आनन्दमयोऽभ्यासात् ॐ ।।~~</span>~~

ब्र०सू०- ।। ॐ आनन्दमयोऽभ्यासात् ॐ ।।

}}

Line 654:

Line 726:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-समुद्रान्तःस्थितत्वाद्यैस्तद्धर्मैर्विष्णुरूढताम् । साधयित्वा</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अभिदां तैश्च पुनरेव न्यवारयत् ।</div>

~~<span class="gr-prateeka">~~स्वयं~~</span>~~ सूत्रकारः अन्तस्तद्धर्मोपदेशादि ति सूत्रेणान्तःप्रविष्टो विष्णुरेव, समुद्रेऽन्तः कवयः , यस्याण्डकोशशुष्ममाहुः , ब्रह्मा तपसाऽन्वविन्ददि ति समुद्रान्तःस्थितत्वब्रह्माण्डवीर्यत्वब्रह्मतपोलभ्यत्वादिधर्मोपदेशात्; तेषां च विष्णुधर्मत्वेन श्रुतिस्मृतिसिद्धत्वात् ।

स्वयं

सूत्रकारः अन्तस्तद्धर्मोपदेशादि ति सूत्रेणान्तःप्रविष्टो विष्णुरेव, समुद्रेऽन्तः कवयः , यस्याण्डकोशशुष्ममाहुः , ब्रह्मा तपसाऽन्वविन्ददि ति समुद्रान्तःस्थितत्वब्रह्माण्डवीर्यत्वब्रह्मतपोलभ्यत्वादिधर्मोपदेशात्; तेषां च विष्णुधर्मत्वेन श्रुतिस्मृतिसिद्धत्वात् ।

}}

Line 662:

Line 736:

| text =

<div class="gr-mulaprateeka-block">ब्र०सू० ॐ आकाशस्तल्लिङ्गात् ॐ ।।</div>

सु०- एवं अधिदैवविषयशब्दसमन्वयमभिधाय अधुना अधिभूतविषयशब्दसमन्वयं प्रतिपिपादयिषुराकाशस्य भूतेषु प्राधान्यात्तच्छब्दसमन्वयं हरावाह सूत्रकारः ~~<span class="gr-prateeka">~~आकाशस्तल्लिङ्गादिति~~</span>~~ ।

सु०- एवं अधिदैवविषयशब्दसमन्वयमभिधाय अधुना अधिभूतविषयशब्दसमन्वयं प्रतिपिपादयिषुराकाशस्य भूतेषु प्राधान्यात्तच्छब्दसमन्वयं हरावाह सूत्रकारः

आकाशस्तल्लिङ्गादिति

।

}}

Line 670:

Line 748:

| text =

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-चेष्टा हि चेतनानां या सा भवेत्तत्प्रसादतः । अचेतनस्वभावस्तु विवरादिः कथं ततः ।। इति शङ्कानिवृत्त्यर्थम्</div>

९३सु०- तत्राभ्यधिकां शङ्कां दर्शयति ~~<span class="gr-prateeka">~~चेष्टा हीति~~</span>~~ ।

९३सु०- तत्राभ्यधिकां शङ्कां दर्शयति

चेष्टा हीति

।

}}

Line 679:

Line 761:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-आकाश इति नाम च । परतोऽपि वरीयस्त्वपूर्वाल्लिङ्गाद्धरेर्भवेत् ।</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-नभो ददाति श्वसतां मार्गं यन्नियमाददः ।। इत्यादिवाक्यैः</div>

सु०- नन्वत्राकाशः परमात्मा तलि-लङ्गादित्येतावदुच्यते, न पुनरुक्तपूर्वपक्षाच्छादकं किञ्चिदित्यतः सूत्रस्यार्थान्तरमाह ~~<span class="gr-prateeka">~~आकाश इति~~</span>~~ ।

सु०- नन्वत्राकाशः परमात्मा तलि-लङ्गादित्येतावदुच्यते, न पुनरुक्तपूर्वपक्षाच्छादकं किञ्चिदित्यतः सूत्रस्यार्थान्तरमाह

आकाश इति

।

}}

Line 698:

Line 784:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-लिङ्गं बलवदेव स्यात्</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-प्रेरकोऽस्यापि यद्धरिः ।</div>

सु०- अतिदेशार्थमाह ~~<span class="gr-prateeka">~~लिङ्गमिति~~</span>~~।

सु०- अतिदेशार्थमाह

लिङ्गमिति

।

}}

Line 708:

Line 798:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-नित्यत्वादेव शब्दस्य तत्स्वभावः कथं हरेः</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-कथं प्रसिद्धबहुलशब्दानामन्यथार्थता ।</div>

सु०- अधिवेदगताशेषनाम्नामुपलक्षणस्य वेदमातुस्त्रैवर्णिकद्वितीयजन्मनि जनन्या गायत्र्याः प्राधान्येन तन्नाम्नः समन्वयं प्रतिपादयितुं सूत्रम् ~~<span class="gr-prateeka">~~छन्दोभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोर्पणनिगदात्तथा हि दर्शनमिति ।~~</span>~~

सु०- अधिवेदगताशेषनाम्नामुपलक्षणस्य वेदमातुस्त्रैवर्णिकद्वितीयजन्मनि जनन्या गायत्र्याः प्राधान्येन तन्नाम्नः समन्वयं प्रतिपादयितुं सूत्रम्

छन्दोभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोर्पणनिगदात्तथा हि दर्शनमिति ।

}}

Line 717:

Line 809:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-इति चेत्तद्धरेरेव बाहुल्याच्छतिलिङ्गयोः</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तादृशत्वाच्च तच्छक्तेः</div>

सु०- एतदाच्छादकत्वेनाधिकरणतात्पर्यमाह ~~<span class="gr-prateeka">~~इति चेदिति~~</span>~~ ।

सु०- एतदाच्छादकत्वेनाधिकरणतात्पर्यमाह

इति चेदिति

।

}}

Line 727:

Line 823:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-बाहुल्ये श्रुतिलिङ्गयोः ।। अन्यस्य मुख्यवाच्यत्वमिति</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तन्नात्रगस्य हि । विष्णावेव तु लिङ्गानि प्राणस्थानि तु सर्वशः ।।प्राणसंवादपूर्वाणि मुख्यतो जीवगानि च ।अभ्यार्चच्छतवर्षाणि प्राणवंशत्वमित्यपि ।</div>

सु०- नन्वत एव प्राण इत्यनेनैवैतद्गतार्थम् । ता (वा) एताः शीर्षंच्छ्रियः श्रिता इत्यादिवाक्यान्तरविषयत्वान्नेति चेन्न, उक्तोत्तरत्वात् । अभ्यधिकाशङ्कासद्भावान्नेति चेन्न, अदर्शनात् । सद्भावे वा तदनन्तरमेव आरम्भणीयत्वात् इत्यतो निरन्तराधिकरणसिद्धान्तन्यायोपजीव्यधिकाशङ्कया पूर्वपक्षमाह ~~<span class="gr-prateeka">~~बाहुल्य इति~~</span>~~ ।

सु०- नन्वत एव प्राण इत्यनेनैवैतद्गतार्थम् । ता (वा) एताः शीर्षंच्छ्रियः श्रिता इत्यादिवाक्यान्तरविषयत्वान्नेति चेन्न, उक्तोत्तरत्वात् । अभ्यधिकाशङ्कासद्भावान्नेति चेन्न, अदर्शनात् । सद्भावे वा तदनन्तरमेव आरम्भणीयत्वात् इत्यतो निरन्तराधिकरणसिद्धान्तन्यायोपजीव्यधिकाशङ्कया पूर्वपक्षमाह

बाहुल्य इति

।

}}

Line 735:

Line 835:

| text =

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तस्मादन्यत्रगैः शब्दैरुक्तन्यायैः समन्ततः ।एको नारायणो देवो भण्यते नात्र संशयः ।</div>

सु०- पादार्थमुपसंहरति ~~<span class="gr-prateeka">~~तस्मादिति~~</span>~~।

सु०- पादार्थमुपसंहरति

तस्मादिति

।

}}

Line 743:

Line 847:

| text =

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-वासुदेवादिरूपेण चतुर्मूर्तिश्च सर्वशः ।अथवा पञ्चमूर्तिः स प्रोक्तोऽधिकरणं प्रति ।। प्रतिसूत्रं प्रतिपदं प्रत्यक्षरमथाऽपि वा</div>

सु०- सर्वज्ञकल्पेन तत्त्वोपदेशाय प्रवृत्तेन भगवताऽऽचार्येणैवं सूत्रेषु व्याख्यातेषु शिष्याणामेतावन्मात्रार्थान्येतानीति प्रतीतिः स्यात्, तां निराकर्तुमाह ~~<span class="gr-prateeka">~~वासुदेवादीति~~</span>~~ ।

सु०- सर्वज्ञकल्पेन तत्त्वोपदेशाय प्रवृत्तेन भगवताऽऽचार्येणैवं सूत्रेषु व्याख्यातेषु शिष्याणामेतावन्मात्रार्थान्येतानीति प्रतीतिः स्यात्, तां निराकर्तुमाह

वासुदेवादीति

।

}}

Line 752:

Line 860:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तैस्तैर्युक्तिश्रुतिन्यायविशेषैः</div>

अत्रेयं मूर्तिः प्रतिपाद्यत इति कथं ज्ञायत इत्यत आह ~~<span class="gr-prateeka">~~तैरिति ।~~</span>~~

अत्रेयं मूर्तिः प्रतिपाद्यत इति कथं ज्ञायत इत्यत आह

तैरिति ।

}}

Line 761:

Line 871:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-बृहत्तन्त्रप्रमाणेन</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- बह्वर्थमपि सङ्ग्रहात् ।उच्यते नरबुद्धीनामपि किञ्चिहार्थतः ।</div>

एवमलौकिकार्थत्वं कुतः सूत्राणामित्यत आह ~~<span class="gr-prateeka">~~बृहत्तन्त्रेति ।~~</span>~~

एवमलौकिकार्थत्वं कुतः सूत्राणामित्यत आह

बृहत्तन्त्रेति ।

}}

Line 772:

Line 884:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-बहुज्ञा एव जानन्ति विशेषेणार्थमेतयोः ।</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तस्मान्महागुणो विष्णुर्नाम्नामपुनरुक्तितः</div>

सु०- न चैवं सूत्रार्थलेशव्याख्यानपरोऽयं ग्रन्थ इत्यनादरणीय इत्याशयेनाह ~~<span class="gr-prateeka">~~ग्रन्थ इति~~</span>~~ ।

सु०- न चैवं सूत्रार्थलेशव्याख्यानपरोऽयं ग्रन्थ इत्यनादरणीय इत्याशयेनाह

ग्रन्थ इति

।

}}

Line 789:

Line 905:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अभेदोऽपि विशेषे स्याद्बली सोऽप्यनपोदितः ।</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">एतावाभिधं लिङ्गं क्रियालिङ्गे ततः परम् ।।अन्तर्याम्यन्तरश्चेति क्रियाभावाख्यमुच्यते ।अदृश्यत्वाद्यभावाख्यं श्रुतिर्लिङ्गाधिका परा ।।</div>

द्वितीयपादस्य पूर्वोत्तरपादभेदस्य स्वस्मिन्नेकवाक्यतायाश्च सिद्धये प्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति ~~<span class="gr-prateeka">~~लिङ्गात्मकानामिति~~</span>~~ ।

द्वितीयपादस्य पूर्वोत्तरपादभेदस्य स्वस्मिन्नेकवाक्यतायाश्च सिद्धये प्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति

लिङ्गात्मकानामिति

।

}}

Line 831:

Line 951:

<div class="gr-mulaprateeka-block">ईश्वरश्चेन्नियन्ता स्यात्स एव प्रथमागतः । किमित्यपोद्यते कस्माद् वृथाऽवस्थितिकल्पना ।।</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">दोषवत्येव तस्मात्सा नैव कार्या कथञ्चन ।</div>

अत्र क्रियाभावरूपलिङ्गसमन्वयश्चिन्त्यत इत्युक्तम्, तदयुक्तम्, सूत्रे भावस्यैव प्रतिज्ञानात्, क्रियाया अनुक्तेरित्यतोऽन्तरशब्दमुभयार्थतया व्याख्याति~~<span class="gr-prateeka">~~अन्तरिति~~</span>~~ ।

अत्र क्रियाभावरूपलिङ्गसमन्वयश्चिन्त्यत इत्युक्तम्, तदयुक्तम्, सूत्रे भावस्यैव प्रतिज्ञानात्, क्रियाया अनुक्तेरित्यतोऽन्तरशब्दमुभयार्थतया व्याख्याति

अन्तरिति

।

}}

Line 841:

Line 965:

<div class="gr-mulaprateeka-block">इति चेत्सर्वनियमो यस्य कस्मान्न शक्यते ।</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">स्वात्मनाऽनियतं वस्तु प्रतीपं ह्यात्मनो भवेत् ।। स्वाधीनसत्ताशक्तयादि कथमात्मप्रतीपकम् ।</div>

नन्वेतदनन्तरातीतेनैव गतार्थम् । अन्तर्यामित्वं ह्यन्तःस्थित्वा नियामकत्वम् । एतदेव अन्तर उपपत्तेरित्युक्तम् । न च तत्र नियामकत्वं न विवक्षितम्, तथा सत्यनवस्थितेरसंभवाच्चेति दूषणस्यालग्नकत्वप्रसङ्गादित्यतः प्रमेयभेदं दर्शयितुं एतदधिकरणनिवर्तनीयामाशङ्कामाह ~~<span class="gr-prateeka">~~रमणमिति~~</span>~~।

नन्वेतदनन्तरातीतेनैव गतार्थम् । अन्तर्यामित्वं ह्यन्तःस्थित्वा नियामकत्वम् । एतदेव अन्तर उपपत्तेरित्युक्तम् । न च तत्र नियामकत्वं न विवक्षितम्, तथा सत्यनवस्थितेरसंभवाच्चेति दूषणस्यालग्नकत्वप्रसङ्गादित्यतः प्रमेयभेदं दर्शयितुं एतदधिकरणनिवर्तनीयामाशङ्कामाह

रमणमिति

।

}}

Line 867:

Line 995:

<div class="gr-mulaprateeka-block">बहुलाऽप्यज्ञरूढिस्तत्प्राज्ञरूढिं न बाधते ।।</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ।।</div>

अत्र यत्तदद्रेश्यमित्यादिवाक्योक्तानामदृश्यत्वादीनां धर्माणां ब्रह्मणि समन्वयः प्रतिपाद्यते, तेषां चोक्तरीत्या ब्रह्मस्वरूपत्वमभ्युपगतम्; तदभ्यधिकाशङ्कया आक्षिपति ~~<span class="gr-prateeka">~~गुणेति~~</span>~~।

अत्र यत्तदद्रेश्यमित्यादिवाक्योक्तानामदृश्यत्वादीनां धर्माणां ब्रह्मणि समन्वयः प्रतिपाद्यते, तेषां चोक्तरीत्या ब्रह्मस्वरूपत्वमभ्युपगतम्; तदभ्यधिकाशङ्कया आक्षिपति

गुणेति

।

}}

Line 875:

Line 1,007:

| text =

<div class="gr-mulaprateeka-block">तत्रान्यत्र प्रसिद्धानां लिङ्गनाम्नां पुनर्हरिः । विशेषान्मुख्यतो वृत्तिं स्वस्मिन्नेवात्र वक्त्यजः ।।</div>

भिन्नवाक्यत्वादिसिद्धये तृतीयपादप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति ~~<span class="gr-prateeka">~~तत्रेति~~</span>~~।

भिन्नवाक्यत्वादिसिद्धये तृतीयपादप्रतिपाद्यमर्थं दर्शयति

तत्रेति

।

}}

Line 887:

Line 1,023:

| text =

<div class="gr-mulaprateeka-block">विष्णावेवात्मशब्दस्य रूढत्वान्न शिवादिकान् । श्रुतिर्वक्ति</div>

~~<span class="gr-prateeka">~~ॐ द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ॐ ।।~~</span>~~

ॐ द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ॐ ।।

}}

Line 899:

Line 1,035:

| text =

<div class="gr-mulaprateeka-block">अखिलेशत्वद् भूमा विष्णुः सुखाधिकः ।।</div>

इदं कश्चिद्व्याख्याति । भूमा परमात्मा । कुतः । संप्रसीदत्यत्रेति ~~<span class="gr-prateeka">~~संप्रसादः~~</span>~~ सुप्तिः । तत्र जाग्रत्प्राणः सम्प्रसादशब्देन लक्ष्यते । तस्मादूर्ध्वमुपदेशादिति ।

इदं कश्चिद्व्याख्याति । भूमा परमात्मा । कुतः । संप्रसीदत्यत्रेति

संप्रसादः

सुप्तिः । तत्र जाग्रत्प्राणः सम्प्रसादशब्देन लक्ष्यते । तस्मादूर्ध्वमुपदेशादिति ।

}}

Line 920:

Line 1,060:

<div class="gr-mulaprateeka-block">लिङ्गं साधारणं शब्दौ स्थानं लिङ्गमनुग्रहः ।पुनः शब्दा लिङ्गशब्दौ विचार्या द्विस्थिता इह ।।बाहुल्यं लिङ्गशब्दानामनुक्तिश्च विरुद्धता ।अदृष्टिरन्वयाभावो विपरीतश्रुतिभ्रमः ।।लिङ्गावकाशराहित्यभ्रमस्तादृग्द्वयं तथा ।बहुतादृक्त्वमुक्तस्य विरोधोऽर्थात्तथागतिः ।।समस्तमेतदित्यत्र पूर्वपक्षेषु युक्तयः ।ता एव बलवत्यस्तु गत्यन्तरविवर्जिताः ।। सिद्धान्तयुक्तयो ज्ञेया दृश्यन्ते ताश्च सर्वशः ।</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अधिकारश्च तद्धानिः प्रसङ्गादेव चिन्तितौ ।।</div>

अतःपराणि सूत्राणि भाष्य एव स्पष्टार्थानीति न तत्र वक्तव्यमस्ति, परमाख्यविद्याव्याख्यां करोमीति च प्रतिज्ञातम्, तदुभयसिद्ध््यर्थमेतत्पादाधिकरणविषयपूर्वपक्षसिद्धान्तन्यायान् सङ्ग्रहेण दर्शयति-~~<span class="gr-prateeka">~~लिङ्गमिति~~</span>~~।

अतःपराणि सूत्राणि भाष्य एव स्पष्टार्थानीति न तत्र वक्तव्यमस्ति, परमाख्यविद्याव्याख्यां करोमीति च प्रतिज्ञातम्, तदुभयसिद्ध््यर्थमेतत्पादाधिकरणविषयपूर्वपक्षसिद्धान्तन्यायान् सङ्ग्रहेण दर्शयति-

लिङ्गमिति

।

}}

Line 932:

Line 1,076:

<div class="gr-mulaprateeka-block">नित्यं वृदि्धक्षयापेतं विष्णोः पूर्णं तु वेदनम् । स्पष्टातिस्पष्टविशदं ब्रह्मणोऽशेषवस्तुगम् । अन्येषां क्रमशो ज्ञानं मितवस्तुगतं सदा ।।</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">इत्यादयो विशेषास्तु सदा विद्यापतेर्हृदि । जैमिन्याद्यास्तु सामान्यवेत्तृत्वात्तत्तथा वदन् ।।</div>

एवमवान्तरफलस्य परमप्रयोजनस्य च पदादेः प्राप्तत्वेन विधेरसम्भवाज्जैमिनिवचनाच्च देवानामनधिकारे(र इति) इति प्राप्ते तत्प्रतिविधानार्थं सूत्रम्~~<span class="gr-prateeka">~~ॐ भावं तु बादरायणोऽस्ति हीति~~</span>~~।

एवमवान्तरफलस्य परमप्रयोजनस्य च पदादेः प्राप्तत्वेन विधेरसम्भवाज्जैमिनिवचनाच्च देवानामनधिकारे(र इति) इति प्राप्ते तत्प्रतिविधानार्थं सूत्रम्

ॐ भावं तु बादरायणोऽस्ति हीति

।

}}

Line 953:

Line 1,101:

| id = AV_C01_S04_A001_B7_Nyayasudha

| text =

~~<span class="gr-prateeka">~~अतो दोषातिदूरत्वात्संशयस्याप्यसम्भवात् ॥~~</span>~~

अतो दोषातिदूरत्वात्संशयस्याप्यसम्भवात् ॥

}}

Line 967:

Line 1,115:

| id = AV_C01_S04_A006_B2_Nyayasudha

| text =

~~<span class="gr-prateeka">~~सर्वमानैर्विरोधश्च व्युत्पत्तेरप्यशक्यता ॥~~</span>~~

सर्वमानैर्विरोधश्च व्युत्पत्तेरप्यशक्यता ॥

}}

Line 1,023:

Line 1,171:

| id = AV_C01_S04_A006_B53_Nyayasudha

| text =

~~<span class="gr-prateeka">~~ङ्गाच्छरोऽविलोमभ्यो दूर्वा गोमयतस्तथा ।~~</span>~~

ङ्गाच्छरोऽविलोमभ्यो दूर्वा गोमयतस्तथा ।

}}

Line 1,030:

Line 1,178:

| id = AV_C01_S04_A006_B59_Nyayasudha

| text =

~~<span class="gr-prateeka">~~सत्त्वात्ततेर्वैदिकत्वात्सम्यग्वक्तुमशक्यतः ।~~</span>~~

सत्त्वात्ततेर्वैदिकत्वात्सम्यग्वक्तुमशक्यतः ।

}}

Line 1,044:

Line 1,192:

| id = AV_C01_S04_A006_B69_Nyayasudha

| text =

~~<span class="gr-prateeka">~~वासनाजनितत्वेन तस्याप्यङ्गीकृतत्वतः ॥~~</span>~~

वासनाजनितत्वेन तस्याप्यङ्गीकृतत्वतः ॥

}}

Line 1,051:

Line 1,199:

| id = AV_C01_S04_A006_B76_Nyayasudha

| text =

~~<span class="gr-prateeka">~~विश्वं सत्यं यच्चिकेत प्र घा न्वस्य यथार्थतः ।~~</span>~~

विश्वं सत्यं यच्चिकेत प्र घा न्वस्य यथार्थतः ।

}}

Line 1,058:

Line 1,206:

| id = AV_C01_S04_A006_B78_Nyayasudha

| text =

~~<span class="gr-prateeka">~~सर्वकालेष्वबाध्यत्वं साक्षिणैव प्रतीयते ।~~</span>~~

सर्वकालेष्वबाध्यत्वं साक्षिणैव प्रतीयते ।

}}

Line 1,079:

Line 1,227:

| id = AV_C01_S04_A006_B107_Nyayasudha

| text =

~~<span class="gr-prateeka">~~वाचारम्भणमित्युक्ते मिथ्येत्यश्रुतकल्पनम् ।~~</span>~~

वाचारम्भणमित्युक्ते मिथ्येत्यश्रुतकल्पनम् ।

}}

Line 1,091:

Line 1,239:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- तत्रापि च स्मृतेः ॥</div>

~~<span class="gr-prateeka">~~॥ अथ द्वितीयाध्यायः ॥~~</span>~~

॥ अथ द्वितीयाध्यायः ॥

}}

Line 1,101:

Line 1,249:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-प्रत्येकं चतुरात्मकाः । पादाः सर्वे तदंशाश्च</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-मूर्तीनां वर्णमागमात् ॥</div>

६सु०- युक्तिविरोधपरिहारलक्षणेऽत्र पादे स्मृतिविरोधपरिहारो न कर्तव्योऽसङ्गतत्वात्, कर्तव्यतायां वा प्राथम्यं कुतः; इत्यत आह ~~<span class="gr-prateeka">~~तस्या इति~~</span>~~ ।

६सु०- युक्तिविरोधपरिहारलक्षणेऽत्र पादे स्मृतिविरोधपरिहारो न कर्तव्योऽसङ्गतत्वात्, कर्तव्यतायां वा प्राथम्यं कुतः; इत्यत आह

तस्या इति

।

}}

Line 1,109:

Line 1,261:

| text =

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-आप्तता समताऽदृष्टिश्रुतिसाम्यबलोद्भवाः ।सर्वानुसारो लघुता विशेषादर्शनाफले ॥ इष्टासिद्धिश्च नियमः पूर्वपक्षेषु युक्तयः ।एता एव त्वतिबलाः सिद्धान्तस्य नियामिकाः ॥</div>

९सु०- एतत्पादाधिकरणपूर्वपक्षसिद्धान्तयुक्तः सङ्क्षेपेणाह ~~<span class="gr-prateeka">~~आप्ततेत्यादिना ।~~</span>~~

९सु०- एतत्पादाधिकरणपूर्वपक्षसिद्धान्तयुक्तः सङ्क्षेपेणाह

आप्ततेत्यादिना ।

}}

Line 1,117:

Line 1,271:

| text =

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-आप्तैः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा प्रोक्तमर्थं कथं श्रुतिः ।</div>

किञ्च पञ्चरात्रादिस्मृतीनामप्रामाण्यं परस्येष्टमेव, वासुदेवार्चनादिपरतया सावकाशताऽपि तेन सम्भाव्येत, साम्यापादनमात्रेऽपि परस्यैव जयो निश्चयप्रतिबन्धकत्वात् इत्यतो निर्दलं पूर्वपक्षं तावदुज्जीवयति~~<span class="gr-prateeka">~~आप्तैरिति~~</span>~~ ।

किञ्च पञ्चरात्रादिस्मृतीनामप्रामाण्यं परस्येष्टमेव, वासुदेवार्चनादिपरतया सावकाशताऽपि तेन सम्भाव्येत, साम्यापादनमात्रेऽपि परस्यैव जयो निश्चयप्रतिबन्धकत्वात् इत्यतो निर्दलं पूर्वपक्षं तावदुज्जीवयति

आप्तैरिति

।

}}

Line 1,132:

Line 1,290:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अधिकारो हि सुलभः कथितोऽन्यागमेष्वलम् । वेदोक्तो ह्यधिकारस्तु दुर्लभस्सर्वमानुषैः</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अन्यागमेषु विप्रत्वमपि चण्डालजन्मनाम् । मण्डलान्तःप्रवेशेन क्रमशः प्रतिपाद्यते ॥</div>

१४सु०- एवं पूर्वपक्षसूत्राभिप्रायमभिधाय सिद्धान्तसूत्रतात्पर्यमाह ~~<span class="gr-prateeka">~~इति चेदिति~~</span>~~ ।

१४सु०- एवं पूर्वपक्षसूत्राभिप्रायमभिधाय सिद्धान्तसूत्रतात्पर्यमाह

इति चेदिति

।

}}

Line 1,140:

Line 1,302:

| text =

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अधिकारं दुरापाद्यमुक्त्वाऽतिसुलभं पुनः । अशक्यं साधनं चोक्तवा सुशकं तत्फलाप्तये । उच्यतेऽतस्तदुक्तं हि व्यभिचारि फलेऽपि तु । कथं प्रमाणतां गच्छेत् ॥</div>

२८सु०- ननु यथाऽधिकारसाधनयोः सौलभ्यमुक्तमेवं तद्दौर्लभ्यमपि तत्रैवोक्तमिति चेत्तर्हि न केवलं फलविसंवादेन पाशुपतादीनामप्रामाण्यम्, किन्नाम परस्परविसंवादेनापीत्याह ~~<span class="gr-prateeka">~~अधिकारमिति~~</span>~~ ।

२८सु०- ननु यथाऽधिकारसाधनयोः सौलभ्यमुक्तमेवं तद्दौर्लभ्यमपि तत्रैवोक्तमिति चेत्तर्हि न केवलं फलविसंवादेन पाशुपतादीनामप्रामाण्यम्, किन्नाम परस्परविसंवादेनापीत्याह

अधिकारमिति

।

}}

Line 1,284:

Line 1,450:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-व्युत्पत्तिः सा बलवती मूर्खव्युत्पत्तितो हि यत्</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-दृढयुक्तिविरोधे तु सर्वत्र न्याय ईदृशः ॥</div>

३३सु०- यदपि पिपीलिकालिपिवदबुद्धिपूर्वकत्वादप्रामाण्यं श्रुतेरिति, तन्निराकरोति ~~<span class="gr-prateeka">~~पिपीलिकेति ।~~</span>~~

३३सु०- यदपि पिपीलिकालिपिवदबुद्धिपूर्वकत्वादप्रामाण्यं श्रुतेरिति, तन्निराकरोति

पिपीलिकेति ।

}}

Line 1,364:

Line 1,532:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अंशिनो हि पटाद्या ये भिन्नैरेव परस्परम् । अंशैरंशिन उच्यन्ते नैवमेव हि चेतनाः । अतोऽनंशिन इत्येव श्रुतिरेतेषु वर्तते । अप्यनेकस्वरूपेषु विशेषादेव केवलम् । बहुस्वरूपताख्या तु तेष्वस्त्येव हि सांशता</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-बहुत्वेनाविनाभावादि्भन्नता नियमाद्भवेत् । यदि नैवं नियमकृद्भगवान् पुरुषोत्तमः ॥</div>

१०६सु०- अतो द्वितीयपक्षमङ्गीकृत्य प्रसङ्गौ जीवकर्तृत्वस्येश्वराधीनतानङ्गीकारविषयौ व्याकरिष्यन्नादौ तावदीश्वराधीनताङ्गीकारे प्रसङ्गनिवृत्तिप्रकारमागमवाक्योदाहरणेन दर्शयति ~~<span class="gr-prateeka">~~अनंशस्यापीति~~</span>~~ ।

१०६सु०- अतो द्वितीयपक्षमङ्गीकृत्य प्रसङ्गौ जीवकर्तृत्वस्येश्वराधीनतानङ्गीकारविषयौ व्याकरिष्यन्नादौ तावदीश्वराधीनताङ्गीकारे प्रसङ्गनिवृत्तिप्रकारमागमवाक्योदाहरणेन दर्शयति

अनंशस्यापीति

।

}}

Line 1,376:

Line 1,548:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-सृष्टिसंहारवाक्यानां जीवरूपाभिधायिनाम् ।</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-मानमेयविशेषेण पुनरुक्तिर्न जायते ॥</div>

नन्वेतत्सर्वं जीवसामर्थ्यादिनाऽशक्यसम्पादनं कथं भगवानपि सम्पादयेदित्यत आह ~~<span class="gr-prateeka">~~तस्य त्विति ।~~</span>~~

नन्वेतत्सर्वं जीवसामर्थ्यादिनाऽशक्यसम्पादनं कथं भगवानपि सम्पादयेदित्यत आह

तस्य त्विति ।

}}

Line 1,398:

Line 1,572:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-याथार्थ्यमेव मानत्वमपि वाक्यं प्रयोजकम् । मानत्वमेति</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तत्रापि यत्सम्पूर्णप्रयोजनम् ॥</div>

१२२सु०- ननूक्तमत्र लोकवदिति सूत्रेण साधनस्यापादनस्य वा न किञ्चिद् दूषणमुद्भाव्यत इति । मैवम्, बाधादेरुद्भावनादि त्याशयवान् द्वितीयसूत्रस्य तात्पर्यमाह~~<span class="gr-prateeka">~~सदेति~~</span>~~ ।

१२२सु०- ननूक्तमत्र लोकवदिति सूत्रेण साधनस्यापादनस्य वा न किञ्चिद् दूषणमुद्भाव्यत इति । मैवम्, बाधादेरुद्भावनादि त्याशयवान् द्वितीयसूत्रस्य तात्पर्यमाह

सदेति

।

}}

Line 1,432:

Line 1,610:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अनादिकालतो वृत्ताः समया हि प्रवाहतः । न चोच्छेदोऽस्ति कस्यापि समयस्येति</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- अतो विभुः । भ्रान्तिमूलत्वमेतेषां पृथग्दर्शयति स्फुटम् ॥</div>

६सु०- ननु च श्रुतयस्तावदपौरुषेयतयाऽनाशङ्कितदोषाः बहुल(प्रबल)युक्तिभिश्चानुसंहितार्था निरस्तसमस्तप्रतिपक्षाश्च । तत्कथं तत्समन्वयसिद्धेऽर्थेऽभियोगप्रवृत्तदर्शनोपलम्भमात्रेणान्यथात्वशङ्का स्यात्, अतिप्रसङ्गात् । नन्वत एवोक्तं ~~<span class="gr-prateeka">~~मन्द इति~~</span>~~ ; मैवम्, प्राप्तिमनालोच्य शङ्कमानस्याविचिकित्सितशङ्कस्य शास्त्रेऽनधिकारात् इत्यतः अभियोगतो दर्शनानां प्रवृत्तत्वादि त्युक्तशङ्काकारणां विवृणोति ~~<span class="gr-prateeka">~~अनादीति~~</span>~~ ।

६सु०- ननु च श्रुतयस्तावदपौरुषेयतयाऽनाशङ्कितदोषाः बहुल(प्रबल)युक्तिभिश्चानुसंहितार्था निरस्तसमस्तप्रतिपक्षाश्च । तत्कथं तत्समन्वयसिद्धेऽर्थेऽभियोगप्रवृत्तदर्शनोपलम्भमात्रेणान्यथात्वशङ्का स्यात्, अतिप्रसङ्गात् । नन्वत एवोक्तं

मन्द इति

; मैवम्, प्राप्तिमनालोच्य शङ्कमानस्याविचिकित्सितशङ्कस्य शास्त्रेऽनधिकारात् इत्यतः अभियोगतो दर्शनानां प्रवृत्तत्वादि त्युक्तशङ्काकारणां विवृणोति

अनादीति

।

}}

Line 1,441:

Line 1,627:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- तर्कैर्दृढतमैरेव वाक्यैरा(श्चा)गमवादिनाम् ॥</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- दौर्लभ्याच्छुद्धबुद्धीनां बाहुल्यादल्पवेदिनाम् । तामसत्वाच्च लोकस्य मिथ्याज्ञानप्रसक्तितः ॥ विद्वेषात्परमे तत्त्वे तत्त्ववेदिषु चानिशम् । अनादिवासनायोगादसुराणां बहुत्वतः । दुराग्रहगृहीतत्वाद्वर्तन्ते समयाः सदा ॥</div>

८सु०- नन्वेतदशक्यम्, तैः स्वप्रमेयाणां दृढतर्कागमसाधितत्वात् परकयतर्कादेर्निरस्तत्वात्; इत्यत आह ~~<span class="gr-prateeka">~~तर्कैरिति~~</span>~~ ।

८सु०- नन्वेतदशक्यम्, तैः स्वप्रमेयाणां दृढतर्कागमसाधितत्वात् परकयतर्कादेर्निरस्तत्वात्; इत्यत आह

तर्कैरिति

।

}}

Line 1,450:

Line 1,640:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तथापि शुद्धबुद्धीनामीशानुग्रहयोगिनाम् । सुयुक्तयस्तमो हन्युरागमानुगताः सदा । इति विद्यापतिः सम्यक् समयानां निराकृतिम् । चकार</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- निजभक्तानां बुद्धिशाणत्वसिद्धये</div>

१०सु०- यद्येवं तर्ह्येतेषां सुदृढनिरूढानां समयानां सर्वथोत्सादनस्याशक्यत्वात् व्यर्थेयं निराकृतिरित्यत आह ~~<span class="gr-prateeka">~~तथापीति~~</span>~~ ।

१०सु०- यद्येवं तर्ह्येतेषां सुदृढनिरूढानां समयानां सर्वथोत्सादनस्याशक्यत्वात् व्यर्थेयं निराकृतिरित्यत आह

तथापीति

।

}}

Line 1,529:

Line 1,723:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- न चान्यामानता क्वापि प्रमाणेनावसीयते</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- स्वमतेनार्थरहित उपेक्ष्यः पक्ष ईदृशः ॥</div>

तत्राद्याधिकरणे निरीश्वरसाङ्ख्यमतं निराक्रियते । न च तत्स्वरूपाज्ञाने दूषणं सुबोधं भवति इत्यतः तन्मतस्थितिं तावद्दर्शयति ~~<span class="gr-prateeka">~~चेतनेति~~</span>~~ ।

तत्राद्याधिकरणे निरीश्वरसाङ्ख्यमतं निराक्रियते । न च तत्स्वरूपाज्ञाने दूषणं सुबोधं भवति इत्यतः तन्मतस्थितिं तावद्दर्शयति

चेतनेति

।

}}

Line 1,540:

Line 1,738:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- अङ्गित्वं पुरुषस्यैव सर्वैरेवानुभूयते । तदङ्गत्वोक्तितश्चैव स्यात्सर्वस्यापलापकः ॥</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-किमु सर्वेश्वरस्यास्य ह्यपलापाद्यतोऽखिलम् ॥</div>

११५सु०- तन्मतरीतिः सूत्र एवोक्तेति तदेव व्याचष्टे ~~<span class="gr-prateeka">~~सन्निधानादिति~~</span>~~ ।

११५सु०- तन्मतरीतिः सूत्र एवोक्तेति तदेव व्याचष्टे

सन्निधानादिति

।

}}

Line 2,075:

Line 2,277:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- वेदस्यापीश्वरेच्छया । व्यक्तिर्नाम विशेषोऽस्ति</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- तस्मात्तद्वशतैव हि । उत्पत्तिरत्र कथिता ॥</div>

~~<span class="gr-prateeka">~~ब्र०सू०- ॐ एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः ॐ ॥~~</span>~~

ब्र०सू०- ॐ एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः ॐ ॥

}}

Line 2,084:

Line 2,286:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- स्वतन्त्रत्वात्परमात्मनः । नैवोत्पत्तिः कथमपि</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- न स्वतन्त्रं ततोऽपरम् ॥</div>

~~<span class="gr-prateeka">~~ब्र०सू०-ॐ असम्भवस्तु सतोऽनुपपत्तेः ॐ ॥~~</span>~~

ब्र०सू०-ॐ असम्भवस्तु सतोऽनुपपत्तेः ॐ ॥

}}

Line 2,190:

Line 2,392:

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- एकमेवाद्वितीयं तन्नेह नानाऽस्ति किञ्चन । मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति । इति श्रुताविवेत्यस्माद्भेदाभेदनिराकृतिः ॥</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- इवोभये च सादृश्य इति वाक् शब्दनिर्णये ॥</div>

~~<span class="gr-prateeka">~~ब्र०सू०-ॐ पृथगुपदेशात् ॐ ॥~~</span>~~

ब्र०सू०-ॐ पृथगुपदेशात् ॐ ॥

}}

Line 2,219:

Line 2,421:

<div class="gr-mulaprateeka-block">इति श्रुत्युपपत्तिभ्यां पादेऽस्मिन् प्रभुणोदितम् ॥</div>

<div class="gr-mulaprateeka-block">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>

~~<span class="gr-prateeka">~~ब्र०सू०- ॐ अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि दाशकितवादित्वमधीयत एके ॐ ॥~~</span>~~

ब्र०सू०- ॐ अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि दाशकितवादित्वमधीयत एके ॐ ॥

}}

@@ Line 19: / Line 19: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">नारायणं निखिलपूर्णगुणैकदेहं निर्दोषमाप्यतममप्यखिलैः सुवाक्यैः ।  अस्योद्भवादिदमशेषविशेषतोऽपि वन्द्यं सदा प्रियतमं मम सन्नमामि ॥  १ ॥</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">नारायणं निखिलपूर्णगुणैकदेहं निर्दोषमाप्यतममप्यखिलैः सुवाक्यैः ।  अस्योद्भवादिदमशेषविशेषतोऽपि वन्द्यं सदा प्रियतमं मम सन्नमामि ॥  १ ॥</div>
-भगवता बादरायणेन प्राणिनां निःश्रेयसाय प्रणीतमपि ब्रह्ममीमांसाशास्त्रं असाधुनिबन्धान्धतमसाऽवकुण्ठितत्वेन अप्रणीतमिव मन्यमानो भगवानानन्दतीर्थमुनिः यथाऽऽचार्याभिप्रायम् अस्य भाष्यं विधाय अनुभाष्यमपि करिष्यन् विलीनप्रकृतितया स्वयमन्तरायविधुरोऽपि अनवरतमीश्वरप्रवणकायकरणवृत्तिरपि नारायणप्रणामादिकं प्रारिप्सितस्यानन्तरायपरिसमाप्तेः प्रचयस्य च हेतुतयाऽविगीतशिष्टाचारपरम्परादिना अवगतमवश्यं करणीयं शिष्यान् ग्राहयितुं ग्रन्थादौ निबध्नाति- <span class="gr-prateeka">नारायणमिति ।</span>
+भगवता बादरायणेन प्राणिनां निःश्रेयसाय प्रणीतमपि ब्रह्ममीमांसाशास्त्रं असाधुनिबन्धान्धतमसाऽवकुण्ठितत्वेन अप्रणीतमिव मन्यमानो भगवानानन्दतीर्थमुनिः यथाऽऽचार्याभिप्रायम् अस्य भाष्यं विधाय अनुभाष्यमपि करिष्यन् विलीनप्रकृतितया स्वयमन्तरायविधुरोऽपि अनवरतमीश्वरप्रवणकायकरणवृत्तिरपि नारायणप्रणामादिकं प्रारिप्सितस्यानन्तरायपरिसमाप्तेः प्रचयस्य च हेतुतयाऽविगीतशिष्टाचारपरम्परादिना अवगतमवश्यं करणीयं शिष्यान् ग्राहयितुं ग्रन्थादौ निबध्नाति-
+नारायणमिति ।
 }}
@@ Line 27: / Line 29: @@
 | text     =
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- तमेव शास्त्रप्रभवं प्रणम्य जगद्गुरूणां गुरुमञ्जसैव ।  विशेषतो मे परमाख्यविद्याव्याख्यां करोम्यन्वपि चाहमेव  ॥  २ ॥</div>
-नारायणप्रणामस्येव गुरुप्रणामस्यापि अभिमतसिद्ध्यङ्गतया कार्यारम्भे अवश्यमनुष्ठेयत्वात् तदाचरणपुरःसरं ब्रह्ममीमांसाशास्त्रव्याख्यानं समर्थयमानः  प्रतिजानीते   <span class="gr-prateeka">तमेवेति ।</span>
+नारायणप्रणामस्येव गुरुप्रणामस्यापि अभिमतसिद्ध्यङ्गतया कार्यारम्भे अवश्यमनुष्ठेयत्वात् तदाचरणपुरःसरं ब्रह्ममीमांसाशास्त्रव्याख्यानं समर्थयमानः  प्रतिजानीते
+तमेवेति ।
 }}
@@ Line 35: / Line 39: @@
 | text     =
 <div class="gr-mulaprateeka-block">-प्रादुर्भूतो हरिर्व्यासो विरिञ्चिभवपूर्वकैः ।  अर्थितः परविद्याख्यं चक्रे शास्त्रमनुत्तमम् ॥  ३ ॥</div>
-यदुक्तं नारायणोऽस्य शास्त्रस्य प्रभव इति । तदयुक्तम् । व्यासोपज्ञताप्रसिदि्धविरोधात् । न च नारायण एव व्यासः । जननविरोधात् । कृतकृत्यस्य प्रयोजनाभावेन शास्त्रप्रणयनासंभवाच्च ॥   यच्चास्य श्रौत्या परविद्याख्यया सर्वोत्तमप्रामाण्यसिदि्धरिति । तदप्ययुक्तम् । परशब्दस्यानेकार्थत्वेन विद्याशब्दस्य च अर्थविवक्षाविरहिण्यपि मन्त्रे प्रयोगदर्शनेन परविद्याख्यायाः सर्वोत्तमप्रामाण्यानिश्चायकत्वात् । किं चेय• परविद्याख्यैतद्विषया इत्यत्रापि न नियामकमस्ती  त्यत आह   <span class="gr-prateeka">प्रादुर्भूत इति ।</span>
+यदुक्तं नारायणोऽस्य शास्त्रस्य प्रभव इति । तदयुक्तम् । व्यासोपज्ञताप्रसिदि्धविरोधात् । न च नारायण एव व्यासः । जननविरोधात् । कृतकृत्यस्य प्रयोजनाभावेन शास्त्रप्रणयनासंभवाच्च ॥   यच्चास्य श्रौत्या परविद्याख्यया सर्वोत्तमप्रामाण्यसिदि्धरिति । तदप्ययुक्तम् । परशब्दस्यानेकार्थत्वेन विद्याशब्दस्य च अर्थविवक्षाविरहिण्यपि मन्त्रे प्रयोगदर्शनेन परविद्याख्यायाः सर्वोत्तमप्रामाण्यानिश्चायकत्वात् । किं चेय• परविद्याख्यैतद्विषया इत्यत्रापि न नियामकमस्ती  त्यत आह
+प्रादुर्भूत इति ।
 }}
@@ Line 43: / Line 49: @@
 | text     =
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- गुरुर्गुरूणां प्रभवः शास्त्राणां बादरायणः ।  यतस्तदुदितं मानमजादिभ्यस्तदर्थतः ॥  ४ ॥</div>
-एवं तावदागमेनास्य शास्त्रस्यानुत्तमं प्रामाण्यं प्रसाध्य अधुना अनुमानतोऽपि तत् सिषाधयिषुरादौ तावत्प्रामाण्यमात्रे अनुमानं वक्तुमाह     <span class="gr-prateeka">गुरुरिति ।</span>
+एवं तावदागमेनास्य शास्त्रस्यानुत्तमं प्रामाण्यं प्रसाध्य अधुना अनुमानतोऽपि तत् सिषाधयिषुरादौ तावत्प्रामाण्यमात्रे अनुमानं वक्तुमाह
+गुरुरिति ।
 }}
@@ Line 54: / Line 62: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- एव प्रामाण्यं त्रिविधं महत् ।  दृश्यते ब्रह्मसूत्राणां</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-  एकधाऽन्यत्र सर्वशः ॥  ६ ॥</div>
-ननु तर्ह्यनेनेदमुदितं भवति । एतच्छास्त्रं प्रमाणमनुकूलवक्त्रादिमत्त्वाद् भारतादिवत् । वक्त्राद्यानुकूल्यं चोक्तहेतुसिद्धमि ति । एतदनुपपन्नम् । आप्तवाक्यतायास्तत्रोपाधित्वात् । न च प्रत्यक्षादौ सत्यपि प्रामाण्ये नास्त्याप्तवाक्यत्वमिति साध्याव्यापकत्वान्नायमुपाधिरि ति वाच्यम् । वाक्यत्वावच्छिन्नसाध्यव्यापकत्वेनोपाधित्वोपपत्तेः ॥  तथाऽप्यपौरुषेये वेदे तदभावादनुपाधित्वमिति चेन्न । वेदापौरुषेयत्वस्यासम्मतत्वात् ॥  सम्मतत्वे वा साधनावच्छिन्ने पौरुषेयवाक्यत्वावच्छिन्ने वासाध्येऽस्योपाधित्वोपपत्तेरिति । मैवम् । अभिप्रायानवगमात् । न हि वयं वक्त्राद्यानुकूल्येन शास्त्रप्रामाण्यं साक्षात्साधयितुमुद्यताः । येनात्रोपाध्युद्भावनं सङ्गच्छेत । अपि तर्ह्यनुकूलवक्त्रादिमत्त्वस्य आप्तवाक्यतया व्याप्तत्वात्तेन तां प्रसाध्य तया प्रामाण्यं शास्त्रस्य  साध्यत  इत्याशयवानाह   <span class="gr-prateeka">वक्तृश्रोतृप्रसक्तीनामिति  ।</span>
+ननु तर्ह्यनेनेदमुदितं भवति । एतच्छास्त्रं प्रमाणमनुकूलवक्त्रादिमत्त्वाद् भारतादिवत् । वक्त्राद्यानुकूल्यं चोक्तहेतुसिद्धमि ति । एतदनुपपन्नम् । आप्तवाक्यतायास्तत्रोपाधित्वात् । न च प्रत्यक्षादौ सत्यपि प्रामाण्ये नास्त्याप्तवाक्यत्वमिति साध्याव्यापकत्वान्नायमुपाधिरि ति वाच्यम् । वाक्यत्वावच्छिन्नसाध्यव्यापकत्वेनोपाधित्वोपपत्तेः ॥  तथाऽप्यपौरुषेये वेदे तदभावादनुपाधित्वमिति चेन्न । वेदापौरुषेयत्वस्यासम्मतत्वात् ॥  सम्मतत्वे वा साधनावच्छिन्ने पौरुषेयवाक्यत्वावच्छिन्ने वासाध्येऽस्योपाधित्वोपपत्तेरिति । मैवम् । अभिप्रायानवगमात् । न हि वयं वक्त्राद्यानुकूल्येन शास्त्रप्रामाण्यं साक्षात्साधयितुमुद्यताः । येनात्रोपाध्युद्भावनं सङ्गच्छेत । अपि तर्ह्यनुकूलवक्त्रादिमत्त्वस्य आप्तवाक्यतया व्याप्तत्वात्तेन तां प्रसाध्य तया प्रामाण्यं शास्त्रस्य  साध्यत  इत्याशयवानाह
+वक्तृश्रोतृप्रसक्तीनामिति  ।
 }}
@@ Line 63: / Line 73: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- अतो नैतादृशं किञ्चित्प्रमाणतममिष्यते ।</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- स्वयं कृताऽपि तद्व्याख्या क्रियते स्पष्टतार्थतः ॥  ७ ॥</div>
-तदेवं श्रुत्यनुमानाभ्यामिदमेव शास्त्रं प्रमाणतमम्, नान्यदेतादृशमस्तीत्युपसंहरति   <span class="gr-prateeka">अत इति ।</span>
+तदेवं श्रुत्यनुमानाभ्यामिदमेव शास्त्रं प्रमाणतमम्, नान्यदेतादृशमस्तीत्युपसंहरति
+अत इति ।
 }}
@@ Line 72: / Line 84: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- तत्र ताराथमूलत्वं सर्वशास्त्रस्य चेष्यते ।</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- सर्वत्रानुगतत्वेन पृथगोंक्रियतेऽखिलैः ॥  ८ ॥</div>
-नन्वेतदनुपपन्नम् । तथा सत्येतयोर्विघ्नविघातादिहेतुत्वेन समस्तशास्त्राङ्गतया प्रथमसूत्रावयवत्वाभावप्रसङ्गात् । तथात्वे च प्रथमसूत्रं न्यूनमापद्येत । अधिकार्यादिप्रतिपादकस्य अन्यस्याभावात् । तत्प्रतिपादनस्य चावश्यकत्वात् । अन्यथा अधिकारिविषयवैधुर्येण शास्त्रस्य अनारम्भणीयत्वशङ्का न निराकृता स्यात् इत्यनर्थकं सूत्रमापद्येतेत्यत आह   <span class="gr-prateeka">तत्रेति ।</span>
+नन्वेतदनुपपन्नम् । तथा सत्येतयोर्विघ्नविघातादिहेतुत्वेन समस्तशास्त्राङ्गतया प्रथमसूत्रावयवत्वाभावप्रसङ्गात् । तथात्वे च प्रथमसूत्रं न्यूनमापद्येत । अधिकार्यादिप्रतिपादकस्य अन्यस्याभावात् । तत्प्रतिपादनस्य चावश्यकत्वात् । अन्यथा अधिकारिविषयवैधुर्येण शास्त्रस्य अनारम्भणीयत्वशङ्का न निराकृता स्यात् इत्यनर्थकं सूत्रमापद्येतेत्यत आह
+तत्रेति ।
 }}
@@ Line 238: / Line 252: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०*-* यतः प्रसूतेऽत्युक्त्वा च तदेव ब्रह्म चाब्रवीत् ॥  ८८ ॥</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्याये प्रथमपादे जिज्ञासाधिकरणं समाप्तम् ॥</div>
-तदेवं विषयाद्यनुबन्धविधुरत्वान्न जिज्ञासा कर्तव्या । तद्विधयोऽपि न प्रमाणम् । शास्त्रं चेदमनारम्भणीयमिति प्राप्ते सूत्रयामास भगवानाचार्यः <span class="gr-prateeka">ॐ अथातो ब्रह्मजिज्ञासेति ।</span>
+तदेवं विषयाद्यनुबन्धविधुरत्वान्न जिज्ञासा कर्तव्या । तद्विधयोऽपि न प्रमाणम् । शास्त्रं चेदमनारम्भणीयमिति प्राप्ते सूत्रयामास भगवानाचार्यः
+ॐ अथातो ब्रह्मजिज्ञासेति ।
 }}
@@ Line 254: / Line 270: @@
 | text     =
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-सृष्टिः स्थितिश्च संहारो नियतिर्ज्ञानमावृतिः । बन्धमोक्षावपि ह्यासु श्रुतिषूक्ता हरेः सदा ।</div>
-५सु०- ननु जन्मादिकं वा लक्षणत्वेनात्राभिमतं तत्कारणत्वं वा । नाद्यः तस्य प्रपञ्चधर्मत्वात् । न द्वितीयः ब्रह्मवत्तदीयजगज्जन्मादिकारणत्वस्याप्यप्रसिद्धत्वात् । न च अनुमानात्तत्सिदि्धः उत्तरसूत्रविरोधात् । अतः कथमेतदपि लक्षणम् । इत्यत आह   <span class="gr-prateeka">सृष्टिरिति  ।</span>
+५सु०- ननु जन्मादिकं वा लक्षणत्वेनात्राभिमतं तत्कारणत्वं वा । नाद्यः तस्य प्रपञ्चधर्मत्वात् । न द्वितीयः ब्रह्मवत्तदीयजगज्जन्मादिकारणत्वस्याप्यप्रसिद्धत्वात् । न च अनुमानात्तत्सिदि्धः उत्तरसूत्रविरोधात् । अतः कथमेतदपि लक्षणम् । इत्यत आह
+सृष्टिरिति  ।
 }}
@@ Line 262: / Line 280: @@
 | text     =
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-यं नामानि विशन्त्यद्धा यो देवानामिति ह्यपि ।   श्रुतेर्नामानि सर्वाणि विष्णोरेव यतस्ततः ।</div>
-९सु०- ननु कथं जगत्सृष्ट्यादिकारणत्वं हरेरेव स्यात्, यावता हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे , एको रुद्रो न द्वितीयाय तस्थे , इमाल-लोकानीशत ईशनीभिः , ज्ञात्वा शिवं शान्तिमत्यन्तमेति इत्यादिश्रुतिषु हिरण्यगर्भादीनां तत्प्रतीयते; इत्यत आह   <span class="gr-prateeka">सृष्टिरिति ।</span> आसु श्रुतिषु परेणोदाहृतासु हिरण्यगर्भ इत्याद्यास्वपि विश्वस्य सृष्ट्यादयो हरेरेवोक्ता न  तु  ब्रह्मरुद्रादिभ्य  इति  न  लक्षणस्यातिव्याप्तिरिति  ।
+९सु०- ननु कथं जगत्सृष्ट्यादिकारणत्वं हरेरेव स्यात्, यावता हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे , एको रुद्रो न द्वितीयाय तस्थे , इमाल-लोकानीशत ईशनीभिः , ज्ञात्वा शिवं शान्तिमत्यन्तमेति इत्यादिश्रुतिषु हिरण्यगर्भादीनां तत्प्रतीयते; इत्यत आह
+सृष्टिरिति ।
+आसु श्रुतिषु परेणोदाहृतासु हिरण्यगर्भ इत्याद्यास्वपि विश्वस्य सृष्ट्यादयो हरेरेवोक्ता न  तु  ब्रह्मरुद्रादिभ्य  इति  न  लक्षणस्यातिव्याप्तिरिति  ।
 }}
@@ Line 271: / Line 293: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अतो न मुख्यतो नाम तदन्यस्य हि कस्यचित्</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-गुणाः श्रुता इति ह्यस्मान्न दोषोऽर्थः श्रुतेर्भवेत् ।</div>
-१०सु०- ननु यथा हिरण्यगर्भादिशब्दान् विष्णुविषयान् व्याख्याय हिरण्यगर्भ इत्यादिश्रुतयो विष्णौ योज्यन्ते तथा विष्ण्वादिशब्दान् हिरण्यगर्भादौ व्याख्याय भाष्योदाहृताः  श्रुतयोऽन्यविषयतया  कुतो  न  योज्यन्त  इत्यत  आह    <span class="gr-prateeka">अत  इति</span> ।
+१०सु०- ननु यथा हिरण्यगर्भादिशब्दान् विष्णुविषयान् व्याख्याय हिरण्यगर्भ इत्यादिश्रुतयो विष्णौ योज्यन्ते तथा विष्ण्वादिशब्दान् हिरण्यगर्भादौ व्याख्याय भाष्योदाहृताः  श्रुतयोऽन्यविषयतया  कुतो  न  योज्यन्त  इत्यत  आह
+अत  इति
+।
 }}
@@ Line 280: / Line 306: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-प्रीत्या मोक्षपरत्वाच्च तात्पर्यं नैव दूषणे</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-सर्वेषामपि वाक्यानां महातात्पर्यमत्र हि ।</div>
-सु०- युक्त्यन्तरमाह  <span class="gr-prateeka">प्रीत्येति</span> ।
+सु०- युक्त्यन्तरमाह
+प्रीत्येति
+।
 }}
@@ Line 289: / Line 319: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तद्विरोधे न मानत्वं फलं मुक्तिर्हि वाक्यतः</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-न पुराणादिमानत्वं विरुद्धार्थे श्रुतेर्भवेत् ।</div>
-ननु प्रयोजनमनुसृत्य वेदस्य प्रतीतविषयपरित्यागेनाप्रतीतविषयान्तराङ्गीकारोऽयमयुक्तः । तथात्वे पुरुषार्थविरोधिनो दुर्गन्धादिग्राहकस्य घ्राणादेस्तदविषयत्वप्रसङ्गात् । सुगन्धादिविषयत्वप्रसङ्गाच्च  ।  इत्यत  आह    <span class="gr-prateeka">तद्विरोध  इति</span> ।
+ननु प्रयोजनमनुसृत्य वेदस्य प्रतीतविषयपरित्यागेनाप्रतीतविषयान्तराङ्गीकारोऽयमयुक्तः । तथात्वे पुरुषार्थविरोधिनो दुर्गन्धादिग्राहकस्य घ्राणादेस्तदविषयत्वप्रसङ्गात् । सुगन्धादिविषयत्वप्रसङ्गाच्च  ।  इत्यत  आह
+तद्विरोध  इति
+।
 }}
@@ Line 310: / Line 344: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अज्ञानं पारतन्त्र्यं च प्रलयेऽभाव एव च ।  अशक्तिश्चोदिताऽन्येषां सर्वेषामपि च श्रुतौ</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-जन्माद्यस्येति तेनैतद्विष्णोरेव स्वलक्षणम् ।</div>
-२०सु०- अपि च जगत्कारणेनाज्ञानादिदोषरहितेन भवितव्यम्, दोषिणोऽस्मदादिवज्जगत्कारणत्वानुपपत्तेः । निर्दोषत्वं च भगवतो हरेरेव नान्येषाम् । अतः स एव जगज्जन्मादिकर्ता  न  रुद्रादिः  इत्याह    <span class="gr-prateeka">अदोषेति</span> ।
+२०सु०- अपि च जगत्कारणेनाज्ञानादिदोषरहितेन भवितव्यम्, दोषिणोऽस्मदादिवज्जगत्कारणत्वानुपपत्तेः । निर्दोषत्वं च भगवतो हरेरेव नान्येषाम् । अतः स एव जगज्जन्मादिकर्ता  न  रुद्रादिः  इत्याह
+अदोषेति
+।
 }}
@@ Line 336: / Line 374: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-हिताक्रियादिदोषं च वक्ष्यत्येव स्वयं प्रभुः</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-निर्गुणत्वं च तेनैव निषिद्धं प्रभुणा स्वयम् ।</div>
-सु०- किञ्चानेन लक्षणेन यदि जीवो न व्यावर्त्यते; किन्तु सोऽपि लक्ष्यान्तर्गतः । तथा सति लक्षणस्य जीवेऽतिव्याप्तिमाशङ्क्येतरव्यपदेशादि्धताकरणादिदोषप्रसक्तिरिति सूत्रकारीयं तन्निराकरणमसङ्गतं स्यात् । न हि लक्ष्य एवातिव्याप्तिर्लक्षणस्य केनापि शङ्क्यते । कथञ्चिच्छङ्कायां वा तस्यापि लक्ष्यत्वाङ्गीकारं परित्यज्य तत्र न लक्षणनिराकरणं  क्रियत  इत्याशयवानाह    <span class="gr-prateeka">हिताक्रियेति</span> ।
+सु०- किञ्चानेन लक्षणेन यदि जीवो न व्यावर्त्यते; किन्तु सोऽपि लक्ष्यान्तर्गतः । तथा सति लक्षणस्य जीवेऽतिव्याप्तिमाशङ्क्येतरव्यपदेशादि्धताकरणादिदोषप्रसक्तिरिति सूत्रकारीयं तन्निराकरणमसङ्गतं स्यात् । न हि लक्ष्य एवातिव्याप्तिर्लक्षणस्य केनापि शङ्क्यते । कथञ्चिच्छङ्कायां वा तस्यापि लक्ष्यत्वाङ्गीकारं परित्यज्य तत्र न लक्षणनिराकरणं  क्रियत  इत्याशयवानाह
+हिताक्रियेति
+।
 }}
@@ Line 354: / Line 396: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-सदैव गुणवत्त्वेऽस्य भिन्नं स्यान्निर्गुणं सदा</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-न च मिथ्यागुणत्वं स्यादनिर्वाच्यस्य दूषणात् ।</div>
-३४सु०- ननु च विरोध्याकारपरित्यागेन जीवस्य ब्रह्मैक्यमित्यस्यार्थो न विरोध्याकाराविवक्षामात्रेणेति नाप्यनित्यत्वेनेति किन्तु निर्गुणेन ब्रह्मणा जीवस्यैक्यमित्येवेति चेन्न । निर्गुण(त्व)स्यैव निरूपयितुमशक्यत्वात् । तथा हि । तन्निर्गुणं किं सगुणादीश्वरादि्भन्नमुताभिन्नम् (वा) । द्वितीये तस्यापि सगुणत्वप्रसङ्गेन निर्गुणत्वव्याघातः । आद्ये दोषमाह  <span class="gr-prateeka">सदैवेति</span>।
+३४सु०- ननु च विरोध्याकारपरित्यागेन जीवस्य ब्रह्मैक्यमित्यस्यार्थो न विरोध्याकाराविवक्षामात्रेणेति नाप्यनित्यत्वेनेति किन्तु निर्गुणेन ब्रह्मणा जीवस्यैक्यमित्येवेति चेन्न । निर्गुण(त्व)स्यैव निरूपयितुमशक्यत्वात् । तथा हि । तन्निर्गुणं किं सगुणादीश्वरादि्भन्नमुताभिन्नम् (वा) । द्वितीये तस्यापि सगुणत्वप्रसङ्गेन निर्गुणत्वव्याघातः । आद्ये दोषमाह
+सदैवेति
+।
 }}
@@ Line 363: / Line 409: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-निर्गुणत्वं तदा च स्यादासुरत्वं न चान्यथा</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-लक्ष्यलक्षणयोर्भेदोऽभेदो वा यदि वोभयम्</div>
-सु०- एवं धर्मराहित्यलक्षणं निर्गुणत्वं निराकृतमप्याग्रहमात्रेण योऽङ्गीकरोति तं प्रति सोल-लुण्ठमाह <span class="gr-prateeka">निर्गुणत्वमिति ।</span>
+सु०- एवं धर्मराहित्यलक्षणं निर्गुणत्वं निराकृतमप्याग्रहमात्रेण योऽङ्गीकरोति तं प्रति सोल-लुण्ठमाह
+निर्गुणत्वमिति ।
 }}
@@ Line 373: / Line 421: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-      तदैक्यस्य गतिरेव न विद्यते</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-ऐक्याभेदे न शास्त्रेण ज्ञेयं तत्स्वप्रकाशतः</div>
-सु०- एवमनूद्य निराकर्तुमारभते <span class="gr-prateeka">इति  पृष्ट इति</span>।
+सु०- एवमनूद्य निराकर्तुमारभते
+इति  पृष्ट इति
+।
 }}
@@ Line 392: / Line 444: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-स्वनिर्वाहकता चेत्स्यात्</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-   वाह्यं वाहकमित्यपि । पर्यायो भेदवान्वा स्यादनवस्थोभयत्र च ।</div>
-सु०- नन्वैक्यं चैतन्याभिन्नमपि स्वनिर्वाहकत्वात्स्वाभाविकप्रकाशेनाप्रकाशितत्वमात्मनो निर्वक्ष्यति(हिष्यति) । यद्वा स्वरूपेणैक्यस्य भेदाभेदौ स्ताम्, तयोश्च भेदाभेदान्तराभावेऽपि स्वनिर्वाहकत्वाद्व्यवहारोपपत्तिरि ति चेन्न, विशेषानभ्युपगमे स्वनिर्वाहकत्वस्यापि  वक्तुमशक्यत्वादित्यभिप्रायेणाह  <span class="gr-prateeka">स्वनिर्वाहकतेति</span>  ।
+सु०- नन्वैक्यं चैतन्याभिन्नमपि स्वनिर्वाहकत्वात्स्वाभाविकप्रकाशेनाप्रकाशितत्वमात्मनो निर्वक्ष्यति(हिष्यति) । यद्वा स्वरूपेणैक्यस्य भेदाभेदौ स्ताम्, तयोश्च भेदाभेदान्तराभावेऽपि स्वनिर्वाहकत्वाद्व्यवहारोपपत्तिरि ति चेन्न, विशेषानभ्युपगमे स्वनिर्वाहकत्वस्यापि  वक्तुमशक्यत्वादित्यभिप्रायेणाह
+स्वनिर्वाहकतेति
+।
 }}
@@ Line 402: / Line 458: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-             न व्यावृत्त्या प्रयोजनम् । व्यावृत्तस्याविशेषत्वे</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तदखण्डं च खण्डितम् ।</div>
-सु०- एवं विशेषानभ्युपगमे महावाक्यार्थानुपपत्तिमभिधायावान्तरवाक्येऽपि तामतिदिशति  <span class="gr-prateeka">सत्येति</span> ।
+सु०- एवं विशेषानभ्युपगमे महावाक्यार्थानुपपत्तिमभिधायावान्तरवाक्येऽपि तामतिदिशति
+सत्येति
+।
 }}
@@ Line 422: / Line 482: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-          सोऽस्ति वस्तुष्वशेषतः</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-विशेषास्तेऽप्यनन्ताश्च परस्परविशेषिणः । स्वनिर्वाहकतायुक्ताः सन्ति वस्तुष्वशेषतः</div>
-सु०- नन्वङ्गीकृतेऽपि विशेषे नानुपपत्तिशान्तिः । सोऽपि हि विशेषो यदि वस्तुनो भिन्नस्तर्हि भेदानवस्थादिदोषः स्यादभिन्नत्वे च विशेषतद्वद्भावानुपपत्तेस्तादवस्थ्यादित्यत आह   <span class="gr-prateeka">विशेषेति</span> ।
+सु०- नन्वङ्गीकृतेऽपि विशेषे नानुपपत्तिशान्तिः । सोऽपि हि विशेषो यदि वस्तुनो भिन्नस्तर्हि भेदानवस्थादिदोषः स्यादभिन्नत्वे च विशेषतद्वद्भावानुपपत्तेस्तादवस्थ्यादित्यत आह
-}}
+विशेषेति
+।
+}}
 {{Bhashyam
@@ Line 431: / Line 495: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अतोऽनन्तगुणं ब्रह्म निर्भेदमपि भण्यते ।</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-एवंधर्मानिति श्रुत्या तदभेदोऽप्युदीर्यते ।</div>
-सु०- यदर्थं तदैक्यस्येत्यादिना सर्ववादिभिर्विशेषोऽङ्गीकारितस्तदिदानीमाह     <span class="gr-prateeka">अत  इति</span>  ।
+सु०- यदर्थं तदैक्यस्येत्यादिना सर्ववादिभिर्विशेषोऽङ्गीकारितस्तदिदानीमाह
+अत  इति
+।
 }}
@@ Line 451: / Line 519: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-वस्तुत्वात्तुरगः शृङ्गी पुष्पवत्खं सुतैर्युता । चित्रिणी च रसः षष्ठो रसत्वात्सोत्तरो भवेत् ।</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-उपक्रमादिलिङ्गेभ्यो नान्या स्यादनुमा ततः</div>
-सु०- तत्र पूर्वपक्षमारचयति <span class="gr-prateeka">शैवाद्येति</span> ।
+सु०- तत्र पूर्वपक्षमारचयति
+शैवाद्येति
+।
 }}
@@ Line 636: / Line 708: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तस्मान्मुख्यार्थता विष्णोः</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-इति कृत्वा हृदि प्रभुः ।।  समन्वयं साधयति</div>
-<span class="gr-prateeka">ब्र०सू०-  ।। ॐ आनन्दमयोऽभ्यासात् ॐ ।।</span>
+ब्र०सू०-  ।। ॐ आनन्दमयोऽभ्यासात् ॐ ।।
 }}
@@ Line 654: / Line 726: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-समुद्रान्तःस्थितत्वाद्यैस्तद्धर्मैर्विष्णुरूढताम् । साधयित्वा</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अभिदां तैश्च पुनरेव न्यवारयत् ।</div>
-<span class="gr-prateeka">स्वयं</span> सूत्रकारः अन्तस्तद्धर्मोपदेशादि ति सूत्रेणान्तःप्रविष्टो विष्णुरेव, समुद्रेऽन्तः कवयः , यस्याण्डकोशशुष्ममाहुः , ब्रह्मा तपसाऽन्वविन्ददि ति समुद्रान्तःस्थितत्वब्रह्माण्डवीर्यत्वब्रह्मतपोलभ्यत्वादिधर्मोपदेशात्; तेषां च विष्णुधर्मत्वेन श्रुतिस्मृतिसिद्धत्वात् ।
+स्वयं
+सूत्रकारः अन्तस्तद्धर्मोपदेशादि ति सूत्रेणान्तःप्रविष्टो विष्णुरेव, समुद्रेऽन्तः कवयः , यस्याण्डकोशशुष्ममाहुः , ब्रह्मा तपसाऽन्वविन्ददि ति समुद्रान्तःस्थितत्वब्रह्माण्डवीर्यत्वब्रह्मतपोलभ्यत्वादिधर्मोपदेशात्; तेषां च विष्णुधर्मत्वेन श्रुतिस्मृतिसिद्धत्वात् ।
 }}
@@ Line 662: / Line 736: @@
 | text     =
 <div class="gr-mulaprateeka-block">ब्र०सू० ॐ आकाशस्तल्लिङ्गात् ॐ ।।</div>
-सु०- एवं अधिदैवविषयशब्दसमन्वयमभिधाय अधुना अधिभूतविषयशब्दसमन्वयं प्रतिपिपादयिषुराकाशस्य भूतेषु प्राधान्यात्तच्छब्दसमन्वयं हरावाह सूत्रकारः  <span class="gr-prateeka">आकाशस्तल्लिङ्गादिति</span>  ।
+सु०- एवं अधिदैवविषयशब्दसमन्वयमभिधाय अधुना अधिभूतविषयशब्दसमन्वयं प्रतिपिपादयिषुराकाशस्य भूतेषु प्राधान्यात्तच्छब्दसमन्वयं हरावाह सूत्रकारः
+आकाशस्तल्लिङ्गादिति
+।
 }}
@@ Line 670: / Line 748: @@
 | text     =
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-चेष्टा हि चेतनानां या सा भवेत्तत्प्रसादतः । अचेतनस्वभावस्तु विवरादिः कथं ततः ।। इति शङ्कानिवृत्त्यर्थम्</div>
-९३सु०- तत्राभ्यधिकां  शङ्कां  दर्शयति  <span class="gr-prateeka">चेष्टा  हीति</span>  ।
+९३सु०- तत्राभ्यधिकां  शङ्कां  दर्शयति
+चेष्टा  हीति
+।
 }}
@@ Line 679: / Line 761: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-आकाश इति नाम च । परतोऽपि वरीयस्त्वपूर्वाल्लिङ्गाद्धरेर्भवेत् ।</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-नभो ददाति श्वसतां मार्गं यन्नियमाददः ।। इत्यादिवाक्यैः</div>
-सु०- नन्वत्राकाशः परमात्मा तलि-लङ्गादित्येतावदुच्यते, न पुनरुक्तपूर्वपक्षाच्छादकं किञ्चिदित्यतः  सूत्रस्यार्थान्तरमाह     <span class="gr-prateeka">आकाश  इति</span> ।
+सु०- नन्वत्राकाशः परमात्मा तलि-लङ्गादित्येतावदुच्यते, न पुनरुक्तपूर्वपक्षाच्छादकं किञ्चिदित्यतः  सूत्रस्यार्थान्तरमाह
+आकाश  इति
+।
 }}
@@ Line 698: / Line 784: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-लिङ्गं बलवदेव स्यात्</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-प्रेरकोऽस्यापि यद्धरिः ।</div>
-सु०- अतिदेशार्थमाह <span class="gr-prateeka">लिङ्गमिति</span>।
+सु०- अतिदेशार्थमाह
+लिङ्गमिति
+।
 }}
@@ Line 708: / Line 798: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-नित्यत्वादेव शब्दस्य तत्स्वभावः कथं हरेः</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-कथं प्रसिद्धबहुलशब्दानामन्यथार्थता ।</div>
-सु०- अधिवेदगताशेषनाम्नामुपलक्षणस्य वेदमातुस्त्रैवर्णिकद्वितीयजन्मनि जनन्या गायत्र्याः प्राधान्येन तन्नाम्नः समन्वयं प्रतिपादयितुं सूत्रम्  <span class="gr-prateeka">छन्दोभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोर्पणनिगदात्तथा हि दर्शनमिति ।</span>
+सु०- अधिवेदगताशेषनाम्नामुपलक्षणस्य वेदमातुस्त्रैवर्णिकद्वितीयजन्मनि जनन्या गायत्र्याः प्राधान्येन तन्नाम्नः समन्वयं प्रतिपादयितुं सूत्रम्
+छन्दोभिधानान्नेति चेन्न तथा चेतोर्पणनिगदात्तथा हि दर्शनमिति ।
 }}
@@ Line 717: / Line 809: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-इति चेत्तद्धरेरेव बाहुल्याच्छतिलिङ्गयोः</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तादृशत्वाच्च तच्छक्तेः</div>
-सु०- एतदाच्छादकत्वेनाधिकरणतात्पर्यमाह     <span class="gr-prateeka">इति  चेदिति</span>  ।
+सु०- एतदाच्छादकत्वेनाधिकरणतात्पर्यमाह
+इति  चेदिति
+।
 }}
@@ Line 727: / Line 823: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-बाहुल्ये श्रुतिलिङ्गयोः ।। अन्यस्य मुख्यवाच्यत्वमिति</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तन्नात्रगस्य हि । विष्णावेव तु लिङ्गानि प्राणस्थानि तु सर्वशः ।।प्राणसंवादपूर्वाणि मुख्यतो जीवगानि च ।अभ्यार्चच्छतवर्षाणि प्राणवंशत्वमित्यपि ।</div>
-सु०- नन्वत एव प्राण इत्यनेनैवैतद्गतार्थम् । ता (वा) एताः शीर्षंच्छ्रियः श्रिता इत्यादिवाक्यान्तरविषयत्वान्नेति चेन्न, उक्तोत्तरत्वात् । अभ्यधिकाशङ्कासद्भावान्नेति चेन्न, अदर्शनात् । सद्भावे वा तदनन्तरमेव आरम्भणीयत्वात् इत्यतो निरन्तराधिकरणसिद्धान्तन्यायोपजीव्यधिकाशङ्कया  पूर्वपक्षमाह     <span class="gr-prateeka">बाहुल्य  इति</span>  ।
+सु०- नन्वत एव प्राण इत्यनेनैवैतद्गतार्थम् । ता (वा) एताः शीर्षंच्छ्रियः श्रिता इत्यादिवाक्यान्तरविषयत्वान्नेति चेन्न, उक्तोत्तरत्वात् । अभ्यधिकाशङ्कासद्भावान्नेति चेन्न, अदर्शनात् । सद्भावे वा तदनन्तरमेव आरम्भणीयत्वात् इत्यतो निरन्तराधिकरणसिद्धान्तन्यायोपजीव्यधिकाशङ्कया  पूर्वपक्षमाह
+बाहुल्य  इति
+।
 }}
@@ Line 735: / Line 835: @@
 | text     =
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तस्मादन्यत्रगैः शब्दैरुक्तन्यायैः समन्ततः ।एको नारायणो देवो भण्यते नात्र संशयः ।</div>
-सु०- पादार्थमुपसंहरति   <span class="gr-prateeka">तस्मादिति</span>।
+सु०- पादार्थमुपसंहरति
+तस्मादिति
+।
 }}
@@ Line 743: / Line 847: @@
 | text     =
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-वासुदेवादिरूपेण चतुर्मूर्तिश्च सर्वशः ।अथवा पञ्चमूर्तिः स प्रोक्तोऽधिकरणं प्रति ।। प्रतिसूत्रं प्रतिपदं प्रत्यक्षरमथाऽपि वा</div>
-सु०- सर्वज्ञकल्पेन तत्त्वोपदेशाय प्रवृत्तेन भगवताऽऽचार्येणैवं सूत्रेषु व्याख्यातेषु शिष्याणामेतावन्मात्रार्थान्येतानीति  प्रतीतिः  स्यात्,  तां  निराकर्तुमाह     <span class="gr-prateeka">वासुदेवादीति</span>  ।
+सु०- सर्वज्ञकल्पेन तत्त्वोपदेशाय प्रवृत्तेन भगवताऽऽचार्येणैवं सूत्रेषु व्याख्यातेषु शिष्याणामेतावन्मात्रार्थान्येतानीति  प्रतीतिः  स्यात्,  तां  निराकर्तुमाह
+वासुदेवादीति
+।
 }}
@@ Line 752: / Line 860: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तैस्तैर्युक्तिश्रुतिन्यायविशेषैः</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-योग्यता यथा ।</div>
-अत्रेयं  मूर्तिः  प्रतिपाद्यत  इति  कथं  ज्ञायत  इत्यत  आह    <span class="gr-prateeka">तैरिति  ।</span>
+अत्रेयं  मूर्तिः  प्रतिपाद्यत  इति  कथं  ज्ञायत  इत्यत  आह
+तैरिति  ।
 }}
@@ Line 761: / Line 871: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-बृहत्तन्त्रप्रमाणेन</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- बह्वर्थमपि सङ्ग्रहात् ।उच्यते नरबुद्धीनामपि किञ्चिहार्थतः ।</div>
-एवमलौकिकार्थत्वं कुतः सूत्राणामित्यत आह   <span class="gr-prateeka">बृहत्तन्त्रेति ।</span>
+एवमलौकिकार्थत्वं कुतः सूत्राणामित्यत आह
+बृहत्तन्त्रेति ।
 }}
@@ Line 772: / Line 884: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-बहुज्ञा एव जानन्ति विशेषेणार्थमेतयोः ।</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तस्मान्महागुणो विष्णुर्नाम्नामपुनरुक्तितः</div>
-सु०- न चैवं सूत्रार्थलेशव्याख्यानपरोऽयं ग्रन्थ इत्यनादरणीय इत्याशयेनाह  <span class="gr-prateeka">ग्रन्थ इति</span> ।
+सु०- न चैवं सूत्रार्थलेशव्याख्यानपरोऽयं ग्रन्थ इत्यनादरणीय इत्याशयेनाह
+ग्रन्थ इति
+।
 }}
@@ Line 789: / Line 905: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अभेदोऽपि विशेषे स्याद्बली सोऽप्यनपोदितः ।</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">एतावाभिधं लिङ्गं क्रियालिङ्गे ततः परम् ।।अन्तर्याम्यन्तरश्चेति क्रियाभावाख्यमुच्यते ।अदृश्यत्वाद्यभावाख्यं श्रुतिर्लिङ्गाधिका परा ।।</div>
-द्वितीयपादस्य पूर्वोत्तरपादभेदस्य स्वस्मिन्नेकवाक्यतायाश्च सिद्धये प्रतिपाद्यमर्थं  दर्शयति <span class="gr-prateeka">लिङ्गात्मकानामिति</span>   ।
+द्वितीयपादस्य पूर्वोत्तरपादभेदस्य स्वस्मिन्नेकवाक्यतायाश्च सिद्धये प्रतिपाद्यमर्थं  दर्शयति
+लिङ्गात्मकानामिति
+।
 }}
@@ Line 831: / Line 951: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">ईश्वरश्चेन्नियन्ता स्यात्स एव प्रथमागतः । किमित्यपोद्यते कस्माद् वृथाऽवस्थितिकल्पना ।।</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">दोषवत्येव तस्मात्सा नैव कार्या कथञ्चन ।</div>
-अत्र क्रियाभावरूपलिङ्गसमन्वयश्चिन्त्यत इत्युक्तम्, तदयुक्तम्, सूत्रे भावस्यैव प्रतिज्ञानात्, क्रियाया अनुक्तेरित्यतोऽन्तरशब्दमुभयार्थतया व्याख्याति<span class="gr-prateeka">अन्तरिति</span>   ।
+अत्र क्रियाभावरूपलिङ्गसमन्वयश्चिन्त्यत इत्युक्तम्, तदयुक्तम्, सूत्रे भावस्यैव प्रतिज्ञानात्, क्रियाया अनुक्तेरित्यतोऽन्तरशब्दमुभयार्थतया व्याख्याति
+अन्तरिति
+।
 }}
@@ Line 841: / Line 965: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">इति चेत्सर्वनियमो यस्य कस्मान्न शक्यते ।</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">स्वात्मनाऽनियतं वस्तु प्रतीपं ह्यात्मनो भवेत् ।। स्वाधीनसत्ताशक्तयादि कथमात्मप्रतीपकम् ।</div>
-नन्वेतदनन्तरातीतेनैव गतार्थम् । अन्तर्यामित्वं ह्यन्तःस्थित्वा नियामकत्वम् । एतदेव अन्तर उपपत्तेरित्युक्तम् । न च तत्र नियामकत्वं न विवक्षितम्, तथा सत्यनवस्थितेरसंभवाच्चेति दूषणस्यालग्नकत्वप्रसङ्गादित्यतः प्रमेयभेदं दर्शयितुं एतदधिकरणनिवर्तनीयामाशङ्कामाह   <span class="gr-prateeka">रमणमिति</span>।
+नन्वेतदनन्तरातीतेनैव गतार्थम् । अन्तर्यामित्वं ह्यन्तःस्थित्वा नियामकत्वम् । एतदेव अन्तर उपपत्तेरित्युक्तम् । न च तत्र नियामकत्वं न विवक्षितम्, तथा सत्यनवस्थितेरसंभवाच्चेति दूषणस्यालग्नकत्वप्रसङ्गादित्यतः प्रमेयभेदं दर्शयितुं एतदधिकरणनिवर्तनीयामाशङ्कामाह
+रमणमिति
+।
 }}
@@ Line 867: / Line 995: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">बहुलाऽप्यज्ञरूढिस्तत्प्राज्ञरूढिं न बाधते ।।</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने प्रथमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ।।</div>
-अत्र यत्तदद्रेश्यमित्यादिवाक्योक्तानामदृश्यत्वादीनां धर्माणां ब्रह्मणि समन्वयः प्रतिपाद्यते, तेषां चोक्तरीत्या ब्रह्मस्वरूपत्वमभ्युपगतम्; तदभ्यधिकाशङ्कया आक्षिपति <span class="gr-prateeka">गुणेति</span>।
+अत्र यत्तदद्रेश्यमित्यादिवाक्योक्तानामदृश्यत्वादीनां धर्माणां ब्रह्मणि समन्वयः प्रतिपाद्यते, तेषां चोक्तरीत्या ब्रह्मस्वरूपत्वमभ्युपगतम्; तदभ्यधिकाशङ्कया आक्षिपति
+गुणेति
+।
 }}
@@ Line 875: / Line 1,007: @@
 | text     =
 <div class="gr-mulaprateeka-block">तत्रान्यत्र प्रसिद्धानां लिङ्गनाम्नां पुनर्हरिः । विशेषान्मुख्यतो वृत्तिं स्वस्मिन्नेवात्र वक्त्यजः ।।</div>
-भिन्नवाक्यत्वादिसिद्धये  तृतीयपादप्रतिपाद्यमर्थं  दर्शयति <span class="gr-prateeka">तत्रेति</span>।
+भिन्नवाक्यत्वादिसिद्धये  तृतीयपादप्रतिपाद्यमर्थं  दर्शयति
+तत्रेति
+।
 }}
@@ Line 887: / Line 1,023: @@
 | text     =
 <div class="gr-mulaprateeka-block">विष्णावेवात्मशब्दस्य रूढत्वान्न शिवादिकान् । श्रुतिर्वक्ति</div>
-<span class="gr-prateeka">ॐ द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ॐ ।।</span>
+ॐ द्युभ्वाद्यायतनं स्वशब्दात् ॐ ।।
 }}
@@ Line 899: / Line 1,035: @@
 | text     =
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अखिलेशत्वद् भूमा विष्णुः सुखाधिकः ।।</div>
-इदं कश्चिद्व्याख्याति ।  भूमा परमात्मा । कुतः । संप्रसीदत्यत्रेति <span class="gr-prateeka">संप्रसादः</span> सुप्तिः । तत्र जाग्रत्प्राणः सम्प्रसादशब्देन लक्ष्यते । तस्मादूर्ध्वमुपदेशादिति ।
+इदं कश्चिद्व्याख्याति ।  भूमा परमात्मा । कुतः । संप्रसीदत्यत्रेति
+संप्रसादः
+सुप्तिः । तत्र जाग्रत्प्राणः सम्प्रसादशब्देन लक्ष्यते । तस्मादूर्ध्वमुपदेशादिति ।
 }}
@@ Line 920: / Line 1,060: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">लिङ्गं साधारणं शब्दौ स्थानं लिङ्गमनुग्रहः ।पुनः शब्दा लिङ्गशब्दौ विचार्या द्विस्थिता इह ।।बाहुल्यं लिङ्गशब्दानामनुक्तिश्च विरुद्धता ।अदृष्टिरन्वयाभावो विपरीतश्रुतिभ्रमः ।।लिङ्गावकाशराहित्यभ्रमस्तादृग्द्वयं तथा ।बहुतादृक्त्वमुक्तस्य विरोधोऽर्थात्तथागतिः ।।समस्तमेतदित्यत्र पूर्वपक्षेषु युक्तयः ।ता एव बलवत्यस्तु गत्यन्तरविवर्जिताः ।। सिद्धान्तयुक्तयो ज्ञेया दृश्यन्ते ताश्च सर्वशः ।</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अधिकारश्च तद्धानिः प्रसङ्गादेव चिन्तितौ ।।</div>
-अतःपराणि सूत्राणि भाष्य एव स्पष्टार्थानीति न तत्र वक्तव्यमस्ति, परमाख्यविद्याव्याख्यां करोमीति च प्रतिज्ञातम्, तदुभयसिद्ध््यर्थमेतत्पादाधिकरणविषयपूर्वपक्षसिद्धान्तन्यायान्  सङ्ग्रहेण  दर्शयति-<span class="gr-prateeka">लिङ्गमिति</span>।
+अतःपराणि सूत्राणि भाष्य एव स्पष्टार्थानीति न तत्र वक्तव्यमस्ति, परमाख्यविद्याव्याख्यां करोमीति च प्रतिज्ञातम्, तदुभयसिद्ध््यर्थमेतत्पादाधिकरणविषयपूर्वपक्षसिद्धान्तन्यायान्  सङ्ग्रहेण  दर्शयति-
+लिङ्गमिति
+।
 }}
@@ Line 932: / Line 1,076: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">नित्यं वृदि्धक्षयापेतं विष्णोः पूर्णं तु वेदनम् । स्पष्टातिस्पष्टविशदं ब्रह्मणोऽशेषवस्तुगम् । अन्येषां क्रमशो ज्ञानं मितवस्तुगतं सदा ।।</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">इत्यादयो विशेषास्तु सदा विद्यापतेर्हृदि । जैमिन्याद्यास्तु सामान्यवेत्तृत्वात्तत्तथा वदन् ।।</div>
-एवमवान्तरफलस्य परमप्रयोजनस्य च पदादेः प्राप्तत्वेन विधेरसम्भवाज्जैमिनिवचनाच्च देवानामनधिकारे(र इति) इति प्राप्ते तत्प्रतिविधानार्थं सूत्रम्<span class="gr-prateeka">ॐ भावं तु बादरायणोऽस्ति  हीति</span>।
+एवमवान्तरफलस्य परमप्रयोजनस्य च पदादेः प्राप्तत्वेन विधेरसम्भवाज्जैमिनिवचनाच्च देवानामनधिकारे(र इति) इति प्राप्ते तत्प्रतिविधानार्थं सूत्रम्
+ॐ भावं तु बादरायणोऽस्ति  हीति
+।
 }}
@@ Line 953: / Line 1,101: @@
 | id       = AV_C01_S04_A001_B7_Nyayasudha
 | text     =
-<span class="gr-prateeka">अतो दोषातिदूरत्वात्संशयस्याप्यसम्भवात् ॥</span>
+अतो दोषातिदूरत्वात्संशयस्याप्यसम्भवात् ॥
 }}
@@ Line 967: / Line 1,115: @@
 | id       = AV_C01_S04_A006_B2_Nyayasudha
 | text     =
-<span class="gr-prateeka">सर्वमानैर्विरोधश्च व्युत्पत्तेरप्यशक्यता ॥</span>
+सर्वमानैर्विरोधश्च व्युत्पत्तेरप्यशक्यता ॥
 }}
@@ Line 1,023: / Line 1,171: @@
 | id       = AV_C01_S04_A006_B53_Nyayasudha
 | text     =
-<span class="gr-prateeka">ङ्गाच्छरोऽविलोमभ्यो दूर्वा गोमयतस्तथा ।</span>
+ङ्गाच्छरोऽविलोमभ्यो दूर्वा गोमयतस्तथा ।
 }}
@@ Line 1,030: / Line 1,178: @@
 | id       = AV_C01_S04_A006_B59_Nyayasudha
 | text     =
-<span class="gr-prateeka">सत्त्वात्ततेर्वैदिकत्वात्सम्यग्वक्तुमशक्यतः ।</span>
+सत्त्वात्ततेर्वैदिकत्वात्सम्यग्वक्तुमशक्यतः ।
 }}
@@ Line 1,044: / Line 1,192: @@
 | id       = AV_C01_S04_A006_B69_Nyayasudha
 | text     =
-<span class="gr-prateeka">वासनाजनितत्वेन तस्याप्यङ्गीकृतत्वतः ॥</span>
+वासनाजनितत्वेन तस्याप्यङ्गीकृतत्वतः ॥
 }}
@@ Line 1,051: / Line 1,199: @@
 | id       = AV_C01_S04_A006_B76_Nyayasudha
 | text     =
-<span class="gr-prateeka">विश्वं सत्यं यच्चिकेत प्र घा न्वस्य यथार्थतः ।</span>
+विश्वं सत्यं यच्चिकेत प्र घा न्वस्य यथार्थतः ।
 }}
@@ Line 1,058: / Line 1,206: @@
 | id       = AV_C01_S04_A006_B78_Nyayasudha
 | text     =
-<span class="gr-prateeka">सर्वकालेष्वबाध्यत्वं साक्षिणैव प्रतीयते ।</span>
+सर्वकालेष्वबाध्यत्वं साक्षिणैव प्रतीयते ।
 }}
@@ Line 1,079: / Line 1,227: @@
 | id       = AV_C01_S04_A006_B107_Nyayasudha
 | text     =
-<span class="gr-prateeka">वाचारम्भणमित्युक्ते मिथ्येत्यश्रुतकल्पनम् ।</span>
+वाचारम्भणमित्युक्ते मिथ्येत्यश्रुतकल्पनम् ।
 }}
@@ Line 1,091: / Line 1,239: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-चतुर्विधस्य तस्यादौ यौक्तः</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- तत्रापि च स्मृतेः ॥</div>
-<span class="gr-prateeka">॥ अथ द्वितीयाध्यायः ॥</span>
+॥ अथ द्वितीयाध्यायः ॥
 }}
@@ Line 1,101: / Line 1,249: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-प्रत्येकं चतुरात्मकाः । पादाः सर्वे तदंशाश्च</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-मूर्तीनां वर्णमागमात् ॥</div>
-६सु०- युक्तिविरोधपरिहारलक्षणेऽत्र पादे स्मृतिविरोधपरिहारो न कर्तव्योऽसङ्गतत्वात्, कर्तव्यतायां वा प्राथम्यं कुतः; इत्यत आह  <span class="gr-prateeka">तस्या इति</span> ।
+६सु०- युक्तिविरोधपरिहारलक्षणेऽत्र पादे स्मृतिविरोधपरिहारो न कर्तव्योऽसङ्गतत्वात्, कर्तव्यतायां वा प्राथम्यं कुतः; इत्यत आह
+तस्या इति
+।
 }}
@@ Line 1,109: / Line 1,261: @@
 | text     =
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-आप्तता समताऽदृष्टिश्रुतिसाम्यबलोद्भवाः ।सर्वानुसारो लघुता विशेषादर्शनाफले ॥ इष्टासिद्धिश्च नियमः पूर्वपक्षेषु युक्तयः ।एता एव त्वतिबलाः सिद्धान्तस्य नियामिकाः ॥</div>
-९सु०- एतत्पादाधिकरणपूर्वपक्षसिद्धान्तयुक्तः सङ्क्षेपेणाह <span class="gr-prateeka">आप्ततेत्यादिना ।</span>
+९सु०- एतत्पादाधिकरणपूर्वपक्षसिद्धान्तयुक्तः सङ्क्षेपेणाह
+आप्ततेत्यादिना ।
 }}
@@ Line 1,117: / Line 1,271: @@
 | text     =
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-आप्तैः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा प्रोक्तमर्थं कथं श्रुतिः ।</div>
-किञ्च पञ्चरात्रादिस्मृतीनामप्रामाण्यं परस्येष्टमेव, वासुदेवार्चनादिपरतया सावकाशताऽपि तेन सम्भाव्येत, साम्यापादनमात्रेऽपि परस्यैव जयो निश्चयप्रतिबन्धकत्वात्  इत्यतो निर्दलं पूर्वपक्षं तावदुज्जीवयति<span class="gr-prateeka">आप्तैरिति</span> ।
+किञ्च पञ्चरात्रादिस्मृतीनामप्रामाण्यं परस्येष्टमेव, वासुदेवार्चनादिपरतया सावकाशताऽपि तेन सम्भाव्येत, साम्यापादनमात्रेऽपि परस्यैव जयो निश्चयप्रतिबन्धकत्वात्  इत्यतो निर्दलं पूर्वपक्षं तावदुज्जीवयति
+आप्तैरिति
+।
 }}
@@ Line 1,132: / Line 1,290: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अधिकारो हि सुलभः कथितोऽन्यागमेष्वलम् । वेदोक्तो ह्यधिकारस्तु दुर्लभस्सर्वमानुषैः</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अन्यागमेषु विप्रत्वमपि चण्डालजन्मनाम् ।  मण्डलान्तःप्रवेशेन क्रमशः प्रतिपाद्यते ॥</div>
-१४सु०- एवं पूर्वपक्षसूत्राभिप्रायमभिधाय सिद्धान्तसूत्रतात्पर्यमाह    <span class="gr-prateeka">इति   चेदिति</span> ।
+१४सु०- एवं पूर्वपक्षसूत्राभिप्रायमभिधाय सिद्धान्तसूत्रतात्पर्यमाह
+इति   चेदिति
+।
 }}
@@ Line 1,140: / Line 1,302: @@
 | text     =
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अधिकारं दुरापाद्यमुक्त्वाऽतिसुलभं पुनः ।  अशक्यं साधनं चोक्तवा सुशकं तत्फलाप्तये । उच्यतेऽतस्तदुक्तं हि व्यभिचारि फलेऽपि तु । कथं प्रमाणतां गच्छेत्  ॥</div>
-२८सु०- ननु यथाऽधिकारसाधनयोः सौलभ्यमुक्तमेवं तद्दौर्लभ्यमपि तत्रैवोक्तमिति चेत्तर्हि न केवलं फलविसंवादेन पाशुपतादीनामप्रामाण्यम्, किन्नाम परस्परविसंवादेनापीत्याह <span class="gr-prateeka">अधिकारमिति</span> ।
+२८सु०- ननु यथाऽधिकारसाधनयोः सौलभ्यमुक्तमेवं तद्दौर्लभ्यमपि तत्रैवोक्तमिति चेत्तर्हि न केवलं फलविसंवादेन पाशुपतादीनामप्रामाण्यम्, किन्नाम परस्परविसंवादेनापीत्याह
+अधिकारमिति
+।
 }}
@@ Line 1,284: / Line 1,450: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-व्युत्पत्तिः सा बलवती मूर्खव्युत्पत्तितो हि यत्</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-दृढयुक्तिविरोधे तु सर्वत्र न्याय ईदृशः ॥</div>
-३३सु०- यदपि पिपीलिकालिपिवदबुद्धिपूर्वकत्वादप्रामाण्यं श्रुतेरिति, तन्निराकरोति <span class="gr-prateeka">पिपीलिकेति ।</span>
+३३सु०- यदपि पिपीलिकालिपिवदबुद्धिपूर्वकत्वादप्रामाण्यं श्रुतेरिति, तन्निराकरोति
+पिपीलिकेति ।
 }}
@@ Line 1,364: / Line 1,532: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अंशिनो हि पटाद्या ये भिन्नैरेव परस्परम् । अंशैरंशिन उच्यन्ते नैवमेव हि चेतनाः । अतोऽनंशिन इत्येव श्रुतिरेतेषु वर्तते । अप्यनेकस्वरूपेषु विशेषादेव केवलम् । बहुस्वरूपताख्या तु तेष्वस्त्येव हि सांशता</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-बहुत्वेनाविनाभावादि्भन्नता नियमाद्भवेत् । यदि नैवं नियमकृद्भगवान् पुरुषोत्तमः ॥</div>
-१०६सु०- अतो द्वितीयपक्षमङ्गीकृत्य प्रसङ्गौ जीवकर्तृत्वस्येश्वराधीनतानङ्गीकारविषयौ व्याकरिष्यन्नादौ तावदीश्वराधीनताङ्गीकारे प्रसङ्गनिवृत्तिप्रकारमागमवाक्योदाहरणेन दर्शयति <span class="gr-prateeka">अनंशस्यापीति</span> ।
+१०६सु०- अतो द्वितीयपक्षमङ्गीकृत्य प्रसङ्गौ जीवकर्तृत्वस्येश्वराधीनतानङ्गीकारविषयौ व्याकरिष्यन्नादौ तावदीश्वराधीनताङ्गीकारे प्रसङ्गनिवृत्तिप्रकारमागमवाक्योदाहरणेन दर्शयति
+अनंशस्यापीति
+।
 }}
@@ Line 1,376: / Line 1,548: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-सृष्टिसंहारवाक्यानां जीवरूपाभिधायिनाम् ।</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-मानमेयविशेषेण पुनरुक्तिर्न जायते ॥</div>
-नन्वेतत्सर्वं जीवसामर्थ्यादिनाऽशक्यसम्पादनं कथं भगवानपि सम्पादयेदित्यत आह  <span class="gr-prateeka">तस्य त्विति ।</span>
+नन्वेतत्सर्वं जीवसामर्थ्यादिनाऽशक्यसम्पादनं कथं भगवानपि सम्पादयेदित्यत आह
+तस्य त्विति ।
 }}
@@ Line 1,398: / Line 1,572: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-याथार्थ्यमेव मानत्वमपि वाक्यं प्रयोजकम् । मानत्वमेति</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तत्रापि यत्सम्पूर्णप्रयोजनम् ॥</div>
-१२२सु०- ननूक्तमत्र लोकवदिति सूत्रेण साधनस्यापादनस्य वा न किञ्चिद् दूषणमुद्भाव्यत इति । मैवम्, बाधादेरुद्भावनादि त्याशयवान् द्वितीयसूत्रस्य तात्पर्यमाह<span class="gr-prateeka">सदेति</span> ।
+१२२सु०- ननूक्तमत्र लोकवदिति सूत्रेण साधनस्यापादनस्य वा न किञ्चिद् दूषणमुद्भाव्यत इति । मैवम्, बाधादेरुद्भावनादि त्याशयवान् द्वितीयसूत्रस्य तात्पर्यमाह
+सदेति
+।
 }}
@@ Line 1,432: / Line 1,610: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-अनादिकालतो वृत्ताः समया हि प्रवाहतः । न चोच्छेदोऽस्ति कस्यापि समयस्येति</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-  अतो विभुः । भ्रान्तिमूलत्वमेतेषां पृथग्दर्शयति स्फुटम् ॥</div>
-६सु०- ननु च श्रुतयस्तावदपौरुषेयतयाऽनाशङ्कितदोषाः बहुल(प्रबल)युक्तिभिश्चानुसंहितार्था निरस्तसमस्तप्रतिपक्षाश्च । तत्कथं तत्समन्वयसिद्धेऽर्थेऽभियोगप्रवृत्तदर्शनोपलम्भमात्रेणान्यथात्वशङ्का स्यात्, अतिप्रसङ्गात् । नन्वत एवोक्तं <span class="gr-prateeka">मन्द इति</span> ; मैवम्, प्राप्तिमनालोच्य शङ्कमानस्याविचिकित्सितशङ्कस्य शास्त्रेऽनधिकारात् इत्यतः अभियोगतो दर्शनानां प्रवृत्तत्वादि त्युक्तशङ्काकारणां विवृणोति  <span class="gr-prateeka">अनादीति</span> ।
+६सु०- ननु च श्रुतयस्तावदपौरुषेयतयाऽनाशङ्कितदोषाः बहुल(प्रबल)युक्तिभिश्चानुसंहितार्था निरस्तसमस्तप्रतिपक्षाश्च । तत्कथं तत्समन्वयसिद्धेऽर्थेऽभियोगप्रवृत्तदर्शनोपलम्भमात्रेणान्यथात्वशङ्का स्यात्, अतिप्रसङ्गात् । नन्वत एवोक्तं
+मन्द इति
+; मैवम्, प्राप्तिमनालोच्य शङ्कमानस्याविचिकित्सितशङ्कस्य शास्त्रेऽनधिकारात् इत्यतः अभियोगतो दर्शनानां प्रवृत्तत्वादि त्युक्तशङ्काकारणां विवृणोति
+अनादीति
+।
 }}
@@ Line 1,441: / Line 1,627: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- तर्कैर्दृढतमैरेव वाक्यैरा(श्चा)गमवादिनाम् ॥</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- दौर्लभ्याच्छुद्धबुद्धीनां बाहुल्यादल्पवेदिनाम् । तामसत्वाच्च लोकस्य मिथ्याज्ञानप्रसक्तितः ॥  विद्वेषात्परमे तत्त्वे तत्त्ववेदिषु चानिशम् ।  अनादिवासनायोगादसुराणां बहुत्वतः । दुराग्रहगृहीतत्वाद्वर्तन्ते समयाः सदा ॥</div>
-८सु०- नन्वेतदशक्यम्, तैः स्वप्रमेयाणां दृढतर्कागमसाधितत्वात् परकयतर्कादेर्निरस्तत्वात्; इत्यत आह  <span class="gr-prateeka">तर्कैरिति</span> ।
+८सु०- नन्वेतदशक्यम्, तैः स्वप्रमेयाणां दृढतर्कागमसाधितत्वात् परकयतर्कादेर्निरस्तत्वात्; इत्यत आह
+तर्कैरिति
+।
 }}
@@ Line 1,450: / Line 1,640: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-तथापि शुद्धबुद्धीनामीशानुग्रहयोगिनाम् । सुयुक्तयस्तमो हन्युरागमानुगताः सदा । इति विद्यापतिः सम्यक् समयानां निराकृतिम् । चकार</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- निजभक्तानां बुद्धिशाणत्वसिद्धये</div>
-१०सु०- यद्येवं तर्ह्येतेषां सुदृढनिरूढानां समयानां सर्वथोत्सादनस्याशक्यत्वात् व्यर्थेयं निराकृतिरित्यत आह  <span class="gr-prateeka">तथापीति</span> ।
+१०सु०- यद्येवं तर्ह्येतेषां सुदृढनिरूढानां समयानां सर्वथोत्सादनस्याशक्यत्वात् व्यर्थेयं निराकृतिरित्यत आह
+तथापीति
+।
 }}
@@ Line 1,529: / Line 1,723: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- न चान्यामानता क्वापि प्रमाणेनावसीयते</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- स्वमतेनार्थरहित उपेक्ष्यः पक्ष ईदृशः ॥</div>
-तत्राद्याधिकरणे निरीश्वरसाङ्ख्यमतं निराक्रियते । न च तत्स्वरूपाज्ञाने दूषणं सुबोधं भवति इत्यतः तन्मतस्थितिं तावद्दर्शयति <span class="gr-prateeka">चेतनेति</span> ।
+तत्राद्याधिकरणे निरीश्वरसाङ्ख्यमतं निराक्रियते । न च तत्स्वरूपाज्ञाने दूषणं सुबोधं भवति इत्यतः तन्मतस्थितिं तावद्दर्शयति
+चेतनेति
+।
 }}
@@ Line 1,540: / Line 1,738: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- अङ्गित्वं पुरुषस्यैव सर्वैरेवानुभूयते । तदङ्गत्वोक्तितश्चैव स्यात्सर्वस्यापलापकः ॥</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-किमु सर्वेश्वरस्यास्य ह्यपलापाद्यतोऽखिलम् ॥</div>
-११५सु०- तन्मतरीतिः सूत्र एवोक्तेति तदेव व्याचष्टे  <span class="gr-prateeka">सन्निधानादिति</span> ।
+११५सु०- तन्मतरीतिः सूत्र एवोक्तेति तदेव व्याचष्टे
+सन्निधानादिति
+।
 }}
@@ Line 2,075: / Line 2,277: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- वेदस्यापीश्वरेच्छया । व्यक्तिर्नाम विशेषोऽस्ति</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०-  तस्मात्तद्वशतैव हि । उत्पत्तिरत्र कथिता   ॥</div>
-<span class="gr-prateeka">ब्र०सू०- ॐ एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः ॐ ॥</span>
+ब्र०सू०- ॐ एतेन मातरिश्वा व्याख्यातः ॐ ॥
 }}
@@ Line 2,084: / Line 2,286: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- स्वतन्त्रत्वात्परमात्मनः । नैवोत्पत्तिः कथमपि</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- न स्वतन्त्रं ततोऽपरम् ॥</div>
-<span class="gr-prateeka">ब्र०सू०-ॐ असम्भवस्तु सतोऽनुपपत्तेः ॐ ॥</span>
+ब्र०सू०-ॐ असम्भवस्तु सतोऽनुपपत्तेः ॐ ॥
 }}
@@ Line 2,190: / Line 2,392: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- एकमेवाद्वितीयं तन्नेह नानाऽस्ति किञ्चन । मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति । इति श्रुताविवेत्यस्माद्भेदाभेदनिराकृतिः ॥</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">अनु०- इवोभये च सादृश्य इति वाक् शब्दनिर्णये ॥</div>
-<span class="gr-prateeka">ब्र०सू०-ॐ पृथगुपदेशात् ॐ ॥</span>
+ब्र०सू०-ॐ पृथगुपदेशात् ॐ ॥
 }}
@@ Line 2,219: / Line 2,421: @@
 <div class="gr-mulaprateeka-block">इति श्रुत्युपपत्तिभ्यां पादेऽस्मिन् प्रभुणोदितम् ॥</div>
 <div class="gr-mulaprateeka-block">इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते श्रीमद्ब्रह्मसूत्रानुव्याख्याने द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥</div>
-<span class="gr-prateeka">ब्र०सू०- ॐ अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि दाशकितवादित्वमधीयत एके ॐ ॥</span>
+ब्र०सू०- ॐ अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि दाशकितवादित्वमधीयत एके ॐ ॥
 }}