Kathalakshanam/Vyakhya/Kathalakshana-tika: Difference between revisions

<div class="gr-page-nav">[[Kathalakshanam|Kathalakshanam]]</div>

<div class="shloka-block">

<span class="shloka-line">कथाऽन्येषामपि सतां वादो वा समितेः शुभा ।</span>

<span class="shloka-line">ख्यात्याद्यर्थं स्पर्धया वा सतां जल्प इतीर्यते ॥3॥</span>

</div>

{{Bhashyam

| verse_id = KL_C01_V03

केवलं तत्वनिर्णयं गुरुशिष्ययोरन्येषां वा सतां परस्परं पक्षप्रतिपक्षपरिग्रहेण समिता मनोहरा कथाऽसौ वाद इत्युच्यते । सत्सिद्धान्तं उत्सादयितुं यत्रासतः स्वपक्षसाधनं कुर्युस्तत्रासत्सु तत्वस्याकथनीयत्वात् स्वपक्षसाधनमकृत्वा सन्तस्तत्पक्षदूषणमेव कुर्युः , सेयं स्वपक्षस्थापनरहिता परपक्षदूषणरूपा कथा वितण्डेत्यर्थः । वादे तु प्रतिवादिना सहैव तत्वं निर्णेतव्यमिति नियमो नास्ति ॥ 1-3॥

}}

<div class="shloka-block">

<span class="shloka-line">वितण्डा तु सतामन्यैस्तत्त्वमेषु निगूहितम् ।</span>

<span class="shloka-line">स्वयं वा प्राश्निकैर्वादे चिन्तयेत् तत्त्वनिर्णयम् ॥4॥</span>

</div>

{{Bhashyam

| verse_id = KL_C01_V04

स्वयं वेति ॥

}}

<div class="shloka-block">

<span class="shloka-line">रागद्वेषविहीनास्तु सर्वविद्याविशारदाः ।</span>

<span class="shloka-line">प्राश्निका इति सम्प्रोक्ता विषमा एक एव वा ॥5॥</span>

</div>

{{Bhashyam

| verse_id = KL_C01_V05

विषमसङ्ख्याका विषमा उच्यन्ते । सद्गुणानां समीचीनगुणवतां सर्वेषां चेतनानां विष्णुभक्तिरेव स्वलक्षणमव्यभिचरितलक्षणम् । विष्णुभक्त्यभावे सज्जना एव न सम्भवन्ति । अतो विष्णुभक्तिपरा एव प्राश्निका भाव्या इत्यर्थः ॥

}}

<div class="shloka-block">

<span class="shloka-line">पृष्टेनागम एवादौ वक्तव्यः साध्यसिद्धये ।</span>

<span class="shloka-line">अन्यार्थ एवागमस्य वक्तव्यः प्रतिवादिना ॥8॥</span>

</div>

{{Bhashyam

| verse_id = KL_C01_V08

प्रतिवादिना पृष्टेन वादिनेत्यर्थः । ‘नैषा तर्केण मतिरापनेया’ इति श्रुतेः परतत्वसिद्ध्यर्थमादावागम एव प्रयोक्तव्यः । गमानुगृहीतानुमानस्य प्रबलत्वेन प्रत्यनुमानासम्भवात् । आगमानन्तरमनुमानमपि प्रयोक्तुं शक्यते । प्रयुक्तस्यान्यार्थ एव प्रतिवादिना वक्तव्यः । न प्रत्यनुमानम् दुर्बलत्वादित्यर्थः ।

}}

<div class="shloka-block">

<span class="shloka-line">अनुकूला य एतेषां ते च प्रोक्तास्सदागमाः ।</span>

<span class="shloka-line">अन्ये दुरागमा नाम तैर्न साध्यं हि साध्यते ॥10॥</span>

</div>

{{Bhashyam

| verse_id = KL_C01_V10

ऋग्यजुः इत्यादिना ॥

}}

<div class="shloka-block">

<span class="shloka-line">वाद्यागमार्थे निर्णीत आगमार्थः परस्य तु ।</span>

<span class="shloka-line">निर्णेयः सहितैः पश्चात्ततो निश्शेषनिर्णयः ॥13॥</span>

</div>

{{Bhashyam

| verse_id = KL_C01_V13

स्वपक्ष इत्यादिना ॥

}}

<div class="shloka-block">

<span class="shloka-line">प्रत्यक्षसिद्धेष्वर्थेषु प्रश्ने मामक्षजं वदेत् ।</span>

<span class="shloka-line">ज्ञानं वा ज्ञानसिद्धेषु नानुमां प्रथमं वदेत् ॥14॥</span>

</div>

{{Bhashyam

| verse_id = KL_C01_V14

घटादिसद्भावप्रत्यक्षेण प्रतिपादयेत् । सुखदुः खादिसद्भावमनुभवेन प्रतिपादयेत् । तद्दार्ढ्यायानन्तरमनुमानादिकमपि प्रयुञ्ज्यात् प्रतिवादिनं प्रतिवादीत्यर्थः ।

}}

<div class="shloka-block">

<span class="shloka-line">परतुष्टिकरं वाक्यं वदेतां यदि वादिनी ।</span>

<span class="shloka-line">स एवात्रागमो ज्ञेयः परतुष्टिर्हि तत्फलम् ॥15॥</span>

</div>

{{Bhashyam

| verse_id = KL_C01_V15

परतुष्टिकरमिति ॥

}}

<div class="shloka-block">

<span class="shloka-line">एवं निर्णयपर्यन्तं वादे सुबहवोऽपि हि ।</span>

<span class="shloka-line">घटेयुश्चिरकालं च जल्पे यावत्परो जितः ॥16॥</span>

</div>

{{Bhashyam

| verse_id = KL_C01_V16

एवं निर्णयपर्यन्तमिति ॥

}}

<div class="shloka-block">

<span class="shloka-line">तत्त्वनिर्णयवैलोम्यं वादे साक्षात्पराजयः ।</span>

<span class="shloka-line">संवादे श्लाघ्यतैव स्याद् गुरुत्वमितरस्य च ॥17॥</span>

</div>

{{Bhashyam

| verse_id = KL_C01_V17

तत्वनिर्णयवैलोम्यमित्यादिना ॥

}}

<div class="shloka-block">

<span class="shloka-line">पराजितत्वमात्रं स्यान्निन्द्यो दण्ड्योऽपि वाऽन्यथा ।</span>

<span class="shloka-line">अनुवादादिराहित्यं नैव जल्पेऽपि दूषणम् ॥20॥</span>

</div>

{{Bhashyam

| verse_id = KL_C01_V20

अनुवादेति ॥

}}

<div class="shloka-block">

<span class="shloka-line">विद्याहीनत्वलिङ्गेऽपि वादिनोः स्यात् पराजयः ।</span>

<span class="shloka-line">तदभावान्नैव षट्कादन्यो निग्रह इष्यते ॥21॥</span>

</div>

{{Bhashyam

| verse_id = KL_C01_V21

तदभावादिति ॥

}}

<div class="shloka-block">

<span class="shloka-line">अन्तर्भावादिहान्येषां निग्रहाणामिति स्म ह ।</span>

<span class="shloka-line">विद्यापरीक्षापूर्वैव वृत्तिर्जल्पवितण्डयोः ॥22॥</span>

</div>

{{Bhashyam

| verse_id = KL_C01_V22

यद्यप्यत्र जल्पवितण्डयोः न्यूनोक्त्याधिकोक्त्यादिदूषणं पराजयनिमित्तमुक्तं तदौत्सर्गिकं ज्ञातव्यम् ।

}}

<div class="shloka-block">

<span class="shloka-line">स्खलितात्वादिमात्रेण न तत्रापि पराजयः ।</span>

<span class="shloka-line">वादजल्पवितण्डानामिति शुद्धं स्वलक्षणम् ॥23॥</span>

</div>

{{Bhashyam

| verse_id = KL_C01_V23

वादजल्पवितण्डानामिति ॥

}}

<div class="shloka-block">

<span class="shloka-line">सदोदितामितज्ञानपूरवारितहृत्तमाः ।</span>

<span class="shloka-line">नरसिंहः प्रियतमः प्रीयतां पुरुषोत्तमः ॥25॥</span>

</div>

{{Bhashyam

| verse_id = KL_C01_V25

<div class="gr-author-note">॥ इति श्रीपद्मनाभतीर्थभट्टारकविरचिता श्रीकथालक्षणटीका समाप्ता ॥</div>

}}

[[Category:Vyakhya]]

[[Category:Kathalakshanam]]